ویکیپیدیا ckbwiki https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D8%AF%DB%95%D8%B3%D8%AA%D9%BE%DB%8E%DA%A9 MediaWiki 1.47.0-wmf.18 first-letter میدیا تایبەت وتووێژ بەکارھێنەر لێدوانی بەکارھێنەر ویکیپیدیا لێدوانی ویکیپیدیا پەڕگە وتووێژی پەڕگە میدیاویکی وتووێژی میدیاویکی داڕێژە وتووێژی داڕێژە یارمەتی وتووێژی یارمەتی پۆل وتووێژی پۆل دەروازە لێدوانی دەروازە ویکیپرۆژە لێدوانی ویکیپرۆژە ڕەشنووس لێدوانی ڕەشنووس TimedText TimedText talk مۆدیوول لێدوانی مۆدیوول Event Event talk 0 243 1661435 1660018 2026-09-05T20:22:43Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} 1661435 wikitext text/x-wiki {{Short description|دابەشکراوەیەکی لینوکس کە لەلایەن کانۆنیکاڵەوە پەرەی پێدراوە}} {{Primary sources|date=July 2026}} {{Use dmy dates|date=July 2019}} {{Use British English|date=January 2021}} {{Infobox OS | name = ئوبونتو | logo = [[پەڕگە:Ubuntu-logo-2022.svg|250px]] | logo_alt = لۆگۆی ئوبونتو بە دەقی: Ubuntu | screenshot = File:Ubuntu 26.04 LTS desktop.png | caption = ئوبونتو 26.04 "Resolute Raccoon" | developer = {{بنز|کانۆنیکاڵ|en|Canonical (company)|lt=کانۆنیکاڵ لیمیتد}} | family = {{بنز|لینوکس|en|Linux}} ({{بنز|لە جۆری یونیکس|en|Unix-like}})، لەسەر بنەمای {{بنز|دێبیان|en|Debian}} | working_state = ھەنووکەیی | source_model = {{بنز|سەرچاوەکراوە|en|Open-source software}}<ref name="Ubuntu kernel sources">{{cite web |title=kernel.ubuntu.com |url=https://kernel.ubuntu.com/git/ |website=kernel.ubuntu.com |access-date=20 April 2018 |archive-date=21 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180821121416/http://kernel.ubuntu.com/git/ |url-status=live }}</ref><ref name="Ubuntu archive">{{cite web |title=Index of /ubuntu |url=https://archive.ubuntu.com/ubuntu/ |website=archive.ubuntu.com |access-date=20 April 2018 |archive-date=11 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200511162437/http://archive.ubuntu.com/ubuntu/ |url-status=live }}</ref> | released = {{Start date and age|2004|10|20|df=yes|paren=yes}} | latest release version = {{#if:{{wikidata|qualifier|preferred|single|Q381|P348|P548=Q2804309|P1638}}|'''کاتی''': {{wikidata|qualifier|preferred|single|Q381|P348|P548=Q2804309|P1638}} {{wikidata|property|preferred|reference|edit|Q381|P348|P548=Q2804309}} / {{Start date and age|{{wikidata|qualifier|preferred|single|Q381|P348|P548=Q2804309|P577}}|df=yes|paren=yes}}<br/>}} '''LTS''': {{wikidata|qualifier|preferred|single|references|edit|Q381|P348|P548=Q15726348|P1638}} {{wikidata|property|preferred|reference|edit|Q381|P348|P548=Q15726348}} / {{Start date and age|{{wikidata|qualifier|preferred|single|Q381|P348|P548=Q15726348|P577}}|df=yes|paren=yes}} | marketing target = {{بنز|ژمێرکاریی ھەور|en|Cloud computing}}، {{بنز|کۆمپیوتەری کەسی|en|personal computer|lt=کۆمپیوتەرە کەسییەکان}}، {{بنز|سێرڤەر (ژمێرکاری)|en|Server (computing)|lt=سێرڤەرەکان}}، {{بنز|سوپەرکۆمپیوتەر|en|supercomputer|lt=سوپەرکۆمپیوتەرەکان}}، {{بنز|ئینتەرنێتی شتەکان|en|Internet of things|lt=ئای ئۆ تی}} | latest preview version = | latest preview date = | language = زیاتر لە ٥٥ زمان <small>لەلایەن [[#کۆمەڵگە ناوخۆیییەکان (LoCos)|لۆکۆکانەوە]]</small> | updatemodel = {{بنز|نوێکارەوەی نەرمامێر|en|Software Updater}}، ئوبونتو سۆفتوێر، {{بنز|ئەپت (نەرمامێر)|en|APT (software)|lt=apt}} | package_manager = {{بنز|نەرمامێری گنۆم|en|GNOME Software}}، {{بنز|دی پی کەی جی|en|dpkg}} ({{بنز|ئەپت (نەرمامێر)|en|APT (software)|lt=APT}})، {{بنز|سناپ (نەرمامێر)|en|Snap (software)|lt=Snap}} – ڕووکاری گرافیکی: {{بنز|سناپ ستۆر|en|Snap Store}} | supported_platforms = {{unbulleted indent list |[[x86-64]] |[[ARM64]] |[[RISC-V]] ([[RISC-V#Profiles and platforms|RVA23]]) |[[ppc64le]] ([[POWER8]] و نوێتر) |[[s390x]]<ref name="supported_hardware">{{cite web |url=https://ubuntu.com/server/docs/installation |quote=Ubuntu 20.04 Server Edition [...] supports four 64-bit architectures: amd64, arm64, ppc64el, s390x |title=Installation |work=Ubuntu Server Documentation |year=2020 |publisher=Canonical Ltd. |access-date=1 January 2022 |archive-date=29 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211129113254/https://ubuntu.com/server/docs/installation |url-status=live }}</ref> |پشتگیریی ٣٢-بیتی: [[IA-32]] تا ئوبونتو ١٨٫٠٤ و لە {{بنز|ئوبونتو کۆر|en|Ubuntu Core}}دا،<!-- "386 / amd64 / arm64 / risv64" --><ref>{{Cite web |title=Ubuntu Core |url=https://pages.ubuntu.com/rs/066-EOV-335/images/Ubuntu_Core_4_pager_DS_revised_may_2024.pdf}}</ref> و [[ARMhf]] ([[ARMv7]] + [[VFPv3-D16]]) لە ubuntu-core-22-pi<!-- واتە تەنھا تا ڕازبێری پای ٢ Broadcom BCM2836ARM Cortex-A7 4 cores | 1 GB RAM --><ref>{{cite web |url=https://ubuntu.com/core/docs/supported-platforms |title=Supported platforms |work=Ubuntu Core Documentation |year=2020 |publisher=Canonical Ltd. |access-date=1 January 2022 |archive-date=1 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220101153104/https://ubuntu.com/core/docs/supported-platforms |url-status=live }}</ref> }} | kernel_type = {{بنز|ناووکی یەکپارچە|en|monolithic kernel|lt=یەکپارچە}} ({{بنز|ناووکی لینوکس|en|Linux kernel}}) | userland = uutils (پێشتر {{بنز|بنچینەکانی گنو|en|GNU Core Utilities|lt=گنو}}) | ui = {{بنز|گنۆم|en|GNOME}} | license = {{بنز|نەرمامێری ئازاد|en|Free software}} + ھەندێک وەگڕخەری {{بنز|نەرمامێری داخراو|en|proprietary software|lt=داخراو}}،<ref name="kernelblobs">{{cite web |url=https://www.gnu.org/distros/common-distros.html#Ubuntu |title= Explaining Why We Don't Endorse Other Systems |publisher= [[Free Software Foundation]] |access-date= 14 July 2015 |archive-date= 24 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110424061731/http://www.gnu.org/distros/common-distros.html#Ubuntu |url-status=live }}</ref> بێجگە لە نیشانە بازرگانییەکان | website = {{Official URL}} }} '''ئوبونتو''' ({{IPAc-en|ʊ|ˈ|b|ʊ|n|t|uː|audio=En-Ubuntu pronunciation.oga}} {{respell|uu|BUUN|too}}) {{بنز|دابەشکراوەی لینوکس|en|Linux distribution|lt=دابەشکراوەیەکی لینوکسە}} لەسەر بنەمای {{بنز|دێبیان|en|Debian}} کە بە شێوەیەکی سەرەکی لە {{بنز|نەرمامێری ئازاد و سەرچاوەکراوە|en|free and open-source software}} پێکھاتووە.<ref name=":0">{{Cite web |url=https://www.ubuntu.com/about |title=About the Ubuntu project |last=Canonical |website=Ubuntu.com |access-date=1 May 2018 |archive-date=28 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180428002843/https://www.ubuntu.com/about |url-status=live }}</ref><ref name=":2">{{Cite web |url=https://www.ubuntu.com/licensing |title=Licensing |last=Canonical |website=ubuntu.com |access-date=1 May 2018 |archive-date=2 May 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180502140026/https://www.ubuntu.com/licensing |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.ubuntu.com/community/debian |title=Debian |last=Canonical |website=ubuntu.com |access-date=1 May 2018 |archive-date=2 May 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180502065355/https://www.ubuntu.com/community/debian |url-status=live }}</ref> ئوبونتو لەلایەن کۆمپانیای بەریتانیی {{بنز|کانۆنیکاڵ|en|Canonical (company)|lt=کانۆنیکاڵ}} و کۆمەڵگەیەک لە بەشداربووان لەژێر مۆدێلێکی بەڕێوەبردنی {{بنز|مێریتۆکراسی|en|Meritocracy|lt=شایستەییدا}} پەرەی پێدەدرێت،<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |title=Governance |url=https://www.ubuntu.com/community/governance |website=Ubuntu.com |access-date=1 May 2018 |archive-date=30 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180430200635/https://www.ubuntu.com/community/governance |url-status=live }}</ref> و لە چەندین وەشانی فەرمیدا بڵاودەکرێتەوە: بۆ ''{{بنز|کۆمپیوتەری سەرمێز|en|Desktop computer|lt=سەرمێز}}''،<ref name=":3">{{Cite web |url=https://www.ubuntu.com/desktop |title=Ubuntu PC operating system |website=Ubuntu.com |access-date=1 May 2018 |archive-date=16 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150916063830/http://www.ubuntu.com/desktop |url-status=live }}</ref> ''{{بنز|سێرڤەر (ژمێرکاری)|en|Server (computing)|lt=سێرڤەر}}''،<ref>{{Cite web |url=https://www.ubuntu.com/server |title=Ubuntu Server - for scale out workloads |website=Ubuntu.com |access-date=1 May 2018 |archive-date=23 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181223192409/https://www.ubuntu.com/server |url-status=live }}</ref> و کۆر (Core) بۆ {{بنز|ئینتەرنێتی شتەکان|en|Internet of things|lt=ئای ئۆ تی}}<ref>{{Cite web |url=https://www.ubuntu.com/internet-of-things |title=Ubuntu for the Internet of Things |website=Ubuntu.com |access-date=1 May 2018 |archive-date=28 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180428002640/https://www.ubuntu.com/internet-of-things |url-status=live }}</ref> و ئامێرە {{بنز|ڕۆبۆتیک|en|robotic|lt=ڕۆبۆتیکییەکان}}.<ref>{{cite web |url=https://blog.ubuntu.com/2017/12/19/your-first-robot-a-beginners-guide-to-ros-and-ubuntu-core-1-5 |title=Your first robot: A beginner's guide to ROS and Ubuntu Core [1/5] |website=blog.ubuntu.com |access-date=16 August 2018 |archive-date=16 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180816162257/https://blog.ubuntu.com/2017/12/19/your-first-robot-a-beginners-guide-to-ros-and-ubuntu-core-1-5 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.cnet.com/news/open-source-ubuntu-core-connects-robots-drones-and-smart-homes/ |title=Open source Ubuntu Core connects robots, drones and smart homes |first=Richard |last=Trenholm |publisher=CNET |access-date=16 August 2018 |archive-date=16 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180816194428/https://www.cnet.com/news/open-source-ubuntu-core-connects-robots-drones-and-smart-homes/ |url-status=live }}</ref> ئوبونتو لەسەر سووڕێکی شەش مانگە بڵاودەکرێتەوە، و وەشانەکانی {{بنز|پشتگیریی درێژخایەن|en|long-term support}} (LTS) ھەر دوو ساڵ جارێک دەردەچن.<ref>{{Cite web |url=https://wiki.ubuntu.com/Releases#Release_cadence |title=Releases – Ubuntu Wiki |access-date=1 May 2018 |archive-date=29 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131029193700/https://wiki.ubuntu.com/Releases#Release_cadence |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://wiki.ubuntu.com/LTS |title=LTS – Ubuntu Wiki |access-date=1 May 2018 |archive-date=5 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110805085357/https://wiki.ubuntu.com/LTS |url-status=live }}</ref> کۆمپانیای کانۆنیکاڵ نوێکاریی ئاسایش و پشتگیری دابین دەکات تاوەکو ھەر وەشانێک دەگاتە کۆتاییی کاتی دیاریکراوی تەمەنی خۆی (EOL)، و پشتگیریی زیاتری ئارەزوومەندانە لە ڕێگەی خزمەتگوزارییەکانی Ubuntu Pro و چاککردنەوەی ئاسایشی درێژخایەن (ESM) بەردەستە.<ref>{{Cite web |url=https://www.ubuntu.com/info/release-end-of-life |title=Release end of life |website=ubuntu.com |access-date=1 May 2018 |archive-date=20 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180320144709/https://www.ubuntu.com/info/release-end-of-life |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://ubuntu.com/support/plans-and-pricing |title=Plans and pricing |website=Ubuntu.com |access-date=1 May 2018 |archive-date=28 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180428002726/https://www.ubuntu.com/support/plans-and-pricing |url-status=live }}</ref> ئوبونتو دەتوانرێت ڕاستەوخۆ لەسەر ڕەقەکاڵا دابمەزرێنرێت یان لەناو {{بنز|مەکینەی خەیاڵی|en|virtual machine}}دا کار بکات. بە شێوەیەکی بەرفراوان بۆ {{بنز|ژمێرکاریی ھەور|en|cloud computing}} بەکاردەھێنرێت، و پشتگیریی بۆ پلاتفۆرمەکانی وەک {{بنز|ئۆپن ستاک|en|OpenStack}} ھەیە.<ref>{{Cite web |title=OpenStack on Ubuntu is your scalable private cloud, by Canonical |url=https://www.ubuntu.com/openstack |website=ubuntu.com |access-date=1 May 2018 |archive-date=28 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180428002409/https://www.ubuntu.com/openstack |url-status=live }}</ref> ھەروەھا یەکێکە لە باوترین دابەشکراوەکانی {{بنز|لینوکس|en|Linux}} بۆ بەکارھێنانی گشتی لەسەر کۆمپیوتەری سەرمێز،<ref>{{Cite web|url=https://news.softpedia.com/news/top-five-reasons-why-ubuntu-is-the-most-used-linux-os-491064.shtml|title=Top Five Reasons Why Ubuntu Is the Most Used Linux OS|date=7 September 2015 }}</ref><ref>{{Cite web |date=15 October 2023 |title=Ubuntu Pulls Its Latest Desktop Release Over Hate Speech Concerns |url=https://me.pcmag.com/en/operating-systems/19901/ubuntu-pulls-its-latest-desktop-release-over-hate-speech-concerns |access-date=24 November 2023 |website=PCMag Middle East |language=en-ae}}</ref> کە لەلایەن کۆمەڵگەیەکی گەورەی ئینتەرنێتییەوە وەک Ask Ubuntu پشتگیری دەکرێت، و چەندین وەشانی تری لێ دروستبووە کە لەلایەن کۆمەڵگەوە سەرپەرشتی دەکرێن.<ref>{{Cite web |last=Evangelho |first=Jason |title=Linux For Beginners: Understanding The Many Versions Of Ubuntu |url=https://www.forbes.com/sites/jasonevangelho/2018/11/28/linux-for-beginners-understanding-the-many-versions-of-ubuntu/ |access-date=24 November 2023 |website=Forbes |language=en}}</ref> ناوی "ئوبونتو" لە فەلسەفەی ''{{بنز|فەلسەفەی ئوبونتو|en|ubuntu philosophy|lt=ئوبونتو}}''ی زمانی {{بنز|زمانەکانی نگونی|en|Nguni languages|lt=نگونی}}یەوە ھاتووە، کە بە نزیکەیی واتە "مرۆڤایەتی بۆ ئەوانی تر" یان "من ھەم لەبەرئەوەی ھەموومان ھەین".<ref name=":0" /> == مێژوو<span class="anchor" id="Background"></span> == {{See also|مێژووی وەشانەکانی ئوبونتو}} لە نیسانی ٢٠٠٤، {{بنز|مارک شەتڵوۆرت|en|Mark Shuttleworth}} بانگھێشتی دەرزەنێک لە پەرەپێدەرانی {{بنز|دێبیان|en|Debian}}ی کرد بۆ شوقەکەی خۆی لە لەندەن، لەوێ گفتوگۆیان کرد و تایبەتمەندییە جیاکەرەوەکانی ئەو سیستەمەیان داڕشت کە دواتر بوو بە ئوبونتو. شەتڵوۆرت ناوی "ئوبونتو"ی ھەڵبژارد وەک ئاماژەیەک بۆ ڕەگ و ڕیشە ئەفریقییەکەی خۆی و بۆ جەختکردنەوە لەسەر چەمکی کۆمەڵگە. بۆ دابینکردنی بودجەی پڕۆژەکە، شەتڵوۆرت کۆمپانیای {{بنز|کانۆنیکاڵ|en|Canonical (company)|lt=کانۆنیکاڵ لیمیتد}}ی دامەزراند بۆ دامەزراندنی پەرەپێدەرەکان<ref name="histubuntu">{{Citation|last1=Hill |first1=Benjamin Mako |title=The Official Ubuntu Book |edition=1st |chapter=Introducing Ubuntu: A Brief History of Ubuntu |date=23 April 2008 |publisher=Prentice Hall |via=[[informIT]] |url=https://www.informit.com/articles/article.aspx?p=1186095&seqNum=3 |access-date=25 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250504071247/https://www.informit.com/articles/article.aspx?p=1186095&seqNum=3 |archive-date=4 May 2025 |isbn=978-0-13-243594-9}}</ref> بە بەکارھێنانی ئەو سامانەی کە لە فرۆشتنی کۆمپانیای {{بنز|Thawte|en|Thawte}} بە {{بنز|ڤێریساین|en|Verisign}} دەستی کەوتبوو.<ref name="20th">{{Citation |last=Proven |first=Liam |title=Ubuntu celebrates 20th anniversary with a new release |date=11 October 2024 |work=[[The Register]] |url=https://www.theregister.com/2024/10/11/ubuntu_oracular_oriole_released/ |access-date=20 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250330064223/https://www.theregister.com/2024/10/11/ubuntu_oracular_oriole_released/ |archive-date=30 March 2025 |url-status=live |language=en}}</ref> بۆ ماوەی یەکەم ساڵ، کۆمپانیاکە ھیچ ئۆفیسێکی فیزیکیی نەبوو و کارمەندەکان پلاتفۆرمە ئینتەرنێتییەکانیان بۆ ھەماھەنگی بەکاردەھێنا، کە ئەمەش شەفافییەتی زیاتر کرد. گرووپەکە وادەی شەش مانگیان بۆ خۆیان دانا و بڕیاریان دا ئوبونتو تەنھا لە کاتی یەکەم بڵاوکردنەوەیدا لە تشرینی یەکەمی ٢٠٠٤ ڕابگەیەنن کە بە "Warty Warthog" ناسرابوو.<ref name="firstRelease">{{cite web |url=https://lists.ubuntu.com/archives/ubuntu-announce/2004-October/000003.html |title=Announcing Ubuntu 4.10 "The Warty Warthog Release" |last=Shuttleworth |first=Mark |date=20 October 2004 |website=lists.ubuntu.com |access-date=23 August 2023}}</ref> لە ٨ی تەممووزی ٢٠٠٥، شەتڵوۆرت و کانۆنیکاڵ دامەزراوەی ئوبونتویان ڕاگەیاند و بڕی ١٠ ملیۆن دۆلاریان وەک بودجەی سەرەتایی بۆ دابین کرد. ئامانجی دامەزراوەکە دڵنیابوون بوو لە پشتگیری و {{بنز|پەرەپێدانی نەرمامێر|en|Software development|lt=پەرەپێدان}} بۆ ھەموو وەشانەکانی داھاتووی ئوبونتو. مارک شەتڵوۆرت ئامانجی دامەزراوەکەی بە دڵنیاییدان لە بەردەوامیی پڕۆژەی ئوبونتو وەسف کرد.<ref>{{cite web |url=https://lists.ubuntu.com/archives/ubuntu-announce/2005-July/000025.html |title=Announcing Launch of ($10&nbsp;m) Ubuntu Foundation |first=Benjamin Mako |last=Hill |date=8 July 2005 |access-date=19 August 2008 |archive-date=3 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303203618/https://lists.ubuntu.com/archives/ubuntu-announce/2005-July/000025.html |url-status=live }}</ref> لە ١٢ی ئازاری ٢٠٠٩، ئوبونتو پشتگیریی پەرەپێدەرانی بۆ پلاتفۆرمەکانی لایەنی سێیەم بۆ بەڕێوەبردنی {{بنز|ژمێرکاریی ھەور|en|Cloud computing|lt=ھەور}} ڕاگەیاند، وەک ئەوانەی لە {{بنز|ئەمازۆن ئی سی ٢|en|Amazon EC2}} بەکاردەھێنرێن.<ref>{{Cite web |url=https://www.ubuntu.com/news/rightscale-cloud-management |title=RightScale Adds Full Support for Ubuntu Server to Its Cloud Management Platform |date=12 March 2009 |publisher=Canonical Ltd |access-date=4 February 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110130145702/https://www.ubuntu.com/news/rightscale-cloud-management |archive-date=30 January 2011 }}</ref> لە ساڵی ٢٠١١، ڕووکاری سەرمێزی بنەڕەتیی ئوبونتو لە {{بنز|گنۆم ٢|en|GNOME 2}}ەوە گۆڕدرا بۆ ڕووکاری ناوخۆییی کۆمپانیاکە بە ناوی {{بنز|یونیتی (ڕووکاری بەکارھێنەر)|en|Unity (user interface)|lt=یونیتی}} لە جیاتی چوونە سەر {{بنز|گنۆم ٣|en|GNOME 3}}.<ref>{{Citation |last=Paul |first=Ryan |title=Shuttleworth: Unity shell will be default desktop in Ubuntu 11.04 |date=25 October 2010 |work=[[Ars Technica]] |url=https://arstechnica.com/information-technology/2010/10/shuttleworth-unity-shell-will-be-default-desktop-in-ubuntu-1104/ |access-date=9 August 2024 |language=en-us}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٤، کانۆنیکاڵ سیستەمی Snappy Ubuntu Coreی ڕاگەیاند، کە سیستەمێکی کارپێکردنی جێگیرە (immutable) و بۆ بەکارھێنان لە {{بنز|سیستەمی نێوگیرکراو|en|embedded system|lt=سیستەمە نێوگیرکراوەکاندا}} دروستکراوە، لەگەڵ بەڕێوەبەری پاکێجی نوێی بە ناوی "Snappy" کە لە پڕۆژەی {{بنز|ئوبونتو فۆن|en|Ubuntu Phone}}ەوە وەرگیراوە.<ref>{{Citation |last=Willis |first=Nathan |date=28 January 2015 |title=Ubuntu Core and Snappy |url=https://lwn.net/Articles/630660/ |access-date=18 October 2025 |work=LWN.net |language=en-US}}</ref> لە کاتی بڵاوبوونەوەی وەشانی ئوبونتو ١٦٫٠٤، سیستەمی بەڕێوەبردنی پاکێجەکە ناوی گۆڕدرا بۆ "{{بنز|سناپ (نەرمامێر)|en|Snap (software)|lt=Snap}}" و پشتگیریی لە بەرنامەکانی سەرمێزیش کرد، و بوو بە جێگرەوەیەک بۆ {{بنز|فلاتپاک|en|Flatpak}}.<ref>{{Citation |last=Grawert |first=Oliver |date=8 September 2020 |title=Snap/Snappy Ecosystem |url=https://forum.snapcraft.io/t/snap-snappy-ecosystem/19807/5 |access-date=18 October 2025 |work=[[Snapcraft]] Forum |language=en}}</ref> دوای نزیکەی ٦ ساڵ و نیو، ڕووکاری سەرمێزی بنەڕەتی گەڕێنرایەوە بۆ گنۆم ٣ لە ساڵی ٢٠١٧، لە کاتی بڵاوبوونەوەی وەشانی {{بنز|مێژووی وەشانەکانی ئوبونتو|en|Ubuntu version history#1710|lt=١٧٫١٠}}.<ref>{{cite web |title=Ubuntu |url=https://distrowatch.com/table.php?distribution=ubuntu |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201030013233/https://distrowatch.com/table.php?distribution=ubuntu |archive-date=30 October 2020 |access-date=26 October 2020 |website=DistroWatch.com |language=en-US }}</ref> ئوبونتو، لە وەشانی ١٦٫٠٤٫٥ەوە، پێویستی بە میدیایەکی دامەزراندنی ٢ گێگابایت یان گەورەتر ھەیە.<ref>{{Cite web |url=https://releases.ubuntu.com/releases/16.04.5/ |title=Index of /releases/16.04.5 |website=releases.ubuntu.com |access-date=7 August 2018 |archive-date=8 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180808012557/http://releases.ubuntu.com/releases/16.04.5/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://releases.ubuntu.com/releases/14.04.5/ |title=Index of /releases/14.04.5 |website=releases.ubuntu.com |access-date=7 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20170222065656/http://releases.ubuntu.com/releases/14.04.5/|archive-date= 22 February 2017|url-status=dead}}</ref> دواهەمین وەشانی ئوبونتو کە لەسەر CDیەکی بچووک بەردەست بوو وەشانی ١٨٫٠٤ بوو.<ref>{{cite web |url=https://help.ubuntu.com/community/Installation/MinimalCD |title=Installation/MinimalCD |publisher=Canonical Ltd |access-date=9 August 2024 }}</ref> پڕۆسێسەرەکانی ૩٢-بیتی جۆری {{بنز|ئێکس ٨٦|en|x86}} تا وەشانی ئوبونتو ١٨٫٠٤ پشتگیرییان لێدەکرا.<ref>{{Cite web |title=Golem.de: IT-News für Profis |url=https://www.golem.de/sonstiges/zustimmung/auswahl.html?from=https%3A%2F%2Fwww.golem.de%2Fnews%2Fcpu-architektur-ubuntu-will-support-fuer-32-bit-x86-beenden-1906-142007.html |access-date=23 July 2024 |website=www.golem.de}}</ref> بڕیاردرا پشتگیری لە "{{بنز|نەرمامێرە دێرینەکان|en|legacy software}}" بکرێت، واتە ھەڵبژاردەیەک لە {{بنز|بەرنامەی ٣٢-بیتی|en|32-bit application|lt=پاکێجە ٣٢-بیتییەکانی i386}}، بۆ ئوبونتو ١٩٫١٠ (کە ئێستا پشتگیریی نەماوە) و ٢٠٫٠٤ LTS بپارێزرێت.<ref name=":4">{{Cite web |url=https://ubuntu.com/blog/statement-on-32-bit-i386-packages-for-ubuntu-19-10-and-20-04-lts |title=Statement on 32-bit i386 packages for Ubuntu 19.10 and 20.04 LTS |website=Ubuntu |language=en |access-date=6 October 2019 |archive-date=9 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009140102/https://ubuntu.com/blog/statement-on-32-bit-i386-packages-for-ubuntu-19-10-and-20-04-lts |url-status=live }}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٢، ئوبونتو خزمەتگوزارییەکانی چاککردنەوەی ئاسایشی درێژخایەن و بەھێزکردنی لەناو بەشداریکردنەکانی Ubuntu Proدا یەکخست، لەوانە خزمەتگوزاریی LivePatch، کە تایبەتمەندییەکی وا دەکات ئامێرەکان ھەندێک نوێکاریی ئاسایشی ئەنجام بدەن بەبێ پێویستبوون بە پێکردنەوە (reboot)، کە بەبێ بەرامبەر بۆ بەکارھێنانی کەسی لەسەر ٥ ئامێر بەردەستە.<ref>{{Cite web |title=Canonical launches free personal Ubuntu Pro subscriptions for up to five machines |url=https://ubuntu.com/blog/ubuntu-pro-beta-release |access-date=18 October 2025 |website=Ubuntu.com |language=en}}</ref> لە حوزەیرانی ٢٠٢٣، کانۆنیکاڵ سیستەمی Ubuntu Core Desktopی ڕاگەیاند، کە سیستەمێکی کارپێکردنی جێگیری سەرمێزە و بە تەواوی لە پاکێجەکانی {{بنز|سناپ (نەرمامێر)|en|Snap (software)|lt=سناپ}} دروستکراوە ھاوشێوەی Ubuntu Core و بڕیار بوو لەگەڵ وەشانی ئوبونتو ٢٤٫٠٤ LTS بڵاوبکرێتەوە.<ref>{{Citation |last=Proven |first=Liam |title=Canonical lifts lid on more Ubuntu Core Desktop details |date=8 November 2023 |url=https://www.theregister.com/2023/11/08/ubuntu_core_desktop_details/ |access-date=25 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250206161237/https://www.theregister.com/2023/11/08/ubuntu_core_desktop_details/ |archive-date=6 February 2025 |language=en |url-status=live }}</ref> بڵاوکردنەوەکەی بە شێوەیەکی کاتی دواخرا، چونکە ئەو ئامانجەی بۆی دانرابوو ھێشتا بە تەواوی بەدەست نەھاتبوو.<ref>{{Citation |last=Proven |first=Liam |title=Why we're still waiting for Ubuntu Core Desktop |date=5 November 2024 |work=[[The Register]] |url=https://www.theregister.com/2024/11/06/ubuntu_core_desktop_waiting/ |access-date=25 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250329205257/https://www.theregister.com/2024/11/06/ubuntu_core_desktop_waiting/ |archive-date=29 March 2025 |language=en |url-status=live }}</ref> دوای زیادبوونی خواست لەسەر پاکێجەکانی {{بنز|فێڵکردنی دراوی دیجیتاڵی|en|cryptocurrency scam}}، فرۆشگای {{بنز|سناپ ستۆر|en|Snap Store}} لە ئازاری ٢٠٢٤ەوە دەستی کرد بە جێبەجێکردنی بڕیاری پێداچوونەوەی دەستی (manual) بۆ بەرنامە نوێیەکان.<ref>{{Citation |last=Borisov |first=Bobby |title=Snap Store Now Requires Manual Review for the Apps |date=23 March 2024 |url=https://linuxiac.com/snap-store-now-requires-manual-review-for-the-apps/ |work=Linuxiac |access-date=18 October 2025 |language=en-US}}</ref> لە ٩ی ئابی ٢٠٢٤، ئوبونتو گۆڕانکارییەکی لە سیاسەتەکانیدا ڕاگەیاند بۆ بەکارھێنانی نوێترین وەشانی سەرووی {{بنز|ناووکی لینوکس|en|Linux kernel}} لە کاتی بڵاوبوونەوەی ھەر وەشانێکی ئوبونتودا، تەنانەت ئەگەر کۆدی ناووکەکە ھێشتا نەگەیشتبێتە وەشانی جێگیر و ھێشتا لە دۆخی {{بنز|کاندیدی بڵاوکردنەوە|en|release candidate}}دا بێت.<ref>{{Citation |last=Sneddon |first=Joey |title=Canonical Announce Major Ubuntu Kernel Change |date=9 August 2024 |work=OMG Ubuntu |url=https://www.omgubuntu.co.uk/2024/08/canonical-announce-major-ubuntu-kernel-change |access-date=9 August 2024 |language=en-GB}}</ref> پشتگیری بۆ سیستەمی پەنجەرەییی {{بنز|ئێکس ١١|en|X11}} لابرا و لەبری ئەوە {{بنز|وایلاند (پرۆتۆکۆڵ)|en|Wayland (protocol)|lt=وایلاند}} دانرا لە وەشانی ئوبونتو ٢٥٫١٠ لە ساڵی ٢٠٢٥دا، کە لەگەڵ گنۆم ٤٩ بڵاوکرایەوە کە ئەویش ئەم گۆڕانکارییەی تێدا کرابوو.<ref>{{cite web | title=Ubuntu 25.10 Scraps X11 for Wayland: A Solid Step Forward | date=26 October 2025 | url=https://thenewstack.io/ubuntu-25-10-scraps-x11-for-wayland-a-solid-step-forward/ }}</ref> == تایبەتمەندییەکان == ئوبونتو لەسەر تەلارسازی و ژێرخانی {{بنز|دێبیان|en|Debian}} دروستکراوە، و وەشانەکانی سێرڤەر، کۆمپیوتەری سەرمێز، و سیستەمی مۆبایل و تابلێتی ھەڵوەشێنراوە لەخۆدەگرێت.<ref name="ubuntu-about">{{cite web |title=Ubuntu and Debian |url=https://www.ubuntu.com/about/about-ubuntu/ubuntu-and-debian |work=Ubuntu.com |publisher=Canonical Ltd |access-date=14 December 2013 |archive-date=22 December 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131222053933/http://www.ubuntu.com/about/about-ubuntu/ubuntu-and-debian |url-status=live }}</ref> لە وەشانی ٢٤٫١٠ەوە، دامەزراندنی بنەڕەتیی ({{بنز|بنەڕەتی (زانستی کۆمپیوتەر)|en|default (computer science)|lt=دیفۆڵت}}) ئوبونتو کۆمەڵێکی کەم لە نەرمامێر لەخۆدەگرێت، بەتایبەتی وێبگەڕێک ({{بنز|فایەرفۆکس|en|Firefox}})، و ئامرازە بنەڕەتییەکانی {{بنز|گنۆم|en|GNOME}} (بە ڕووکاری سەرمێزەکەشەوە).<ref>{{Cite web |date=6 July 2023 |title=Rethinking Ubuntu Desktop: a more thoughtful default installation |url=https://discourse.ubuntu.com/t/rethinking-ubuntu-desktop-a-more-thoughtful-default-installation/36736 |access-date=21 October 2023 |website=Ubuntu Community Hub |language=en-US}}</ref> زۆرێک لە پاکێجە نەرمامێرییەکانی تر لە ڕێگەی ئوبونتو سۆفتوێرەوە (کە پێشتر ناوەندی نەرمامێری ئوبونتو بوو)، ھەروەھا لە ڕێگەی ھەر ئامرازێکی تری {{بنز|بەڕێوەبردنی پاکێج|en|package management}}ی بنەما-APT بەردەستن. زۆرێک لە پاکێجە نەرمامێرییەکان کە ئیتر بە شێوەی بنەڕەتی دانامەزرێنرێن، وەک {{بنز|ئێڤۆلووشن (نەرمامێر)|en|Evolution (software)|lt=ئێڤۆلووشن}}، {{بنز|جیمپ|en|GIMP}}، {{بنز|پیدجین (نەرمامێر)|en|Pidgin (software)|lt=پیدجین}} و {{بنز|سیناپتیک (نەرمامێر)|en|Synaptic (software)|lt=سیناپتیک}}، ھێشتا لە کۆگاکاندا بەردەستن و دەکرێت لە ڕێگەی ئامرازی سەرەکی یان ھەر ئامرازێکی تری بەڕێوەبردنی پاکێجی بنەما-APT دابمەزرێنرێن. ھەروەھا پاکێجەکانی {{بنز|سناپی (بەڕێوەبەری پاکێج)|en|Snappy (package manager)|lt=سناپ}} و {{بنز|فلاتپاک|en|Flatpak}} بەردەستن کە دەکرێت لەسەر دابەشکراوە جیاوازەکان کار بکەن،<ref name=ars>{{Cite web |title=Ubuntu 17.04 review: Don't call it abandonware, per se |work=Ars Technica |date=11 May 2017 |access-date=24 December 2017 |url=https://arstechnica.com/gadgets/2017/05/ubuntu-17-04-review-this-is-unitys-true-swan-song/ |archive-date=25 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171225034836/https://arstechnica.com/gadgets/2017/05/ubuntu-17-04-review-this-is-unitys-true-swan-song/ |url-status=live }}</ref> و ڕێگە دەدەن بە دامەزراندنی نەرمامێر، وەک ھەندێک لە نەرمامێرەکانی مایکرۆسۆفت، لە زۆربەی سیستەمە کارپێکردنە سەرەکییەکانی لینوکسدا (وەک ھەر وەشانێکی ئوبونتو کە ئێستا پشتگیری دەکرێت و لەناو {{بنز|فیدۆرا لینوکس|en|Fedora Linux|lt=فیدۆرا}}). بەڕێوەبەری پەڕگەی بنەڕەتی {{بنز|پەڕگەکانی گنۆم|en|GNOME Files}}ە، کە پێشتر ناوی نەوتیلۆس (Nautilus) بوو.<ref name="defaultapps2023">{{Cite web |title=DefaultApps - Ubuntu Wiki |url=https://wiki.ubuntu.com/DefaultApps |access-date=19 October 2023 |website=wiki.ubuntu.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Files – Apps for GNOME |url=https://apps.gnome.org/Nautilus/ |access-date=19 October 2023 |website=apps.gnome.org |language=en}}</ref> ھەموو ئەو بەرنامانەی کە بە شێوەی بنەڕەتی دامەزراون نەرمامێری ئازادن. سەرباری ئەوەش، ئوبونتو ھەندێک وەگڕخەری ڕەقەکاڵا دابەش دەکات کە تەنھا بە فۆرماتی دوانی (binary) بەردەستن، بەڵام ئەم پاکێجانە بە ڕوونی لە بەشی "سنووردارکراو" (restricted) دیاری کراون.<ref>{{cite web |url=https://www.ubuntu.com/about/about-ubuntu/licensing |title=Licensing |website=ubuntu.com |publisher=Canonical Ltd |access-date=27 February 2016 |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304110346/http://www.ubuntu.com/about/about-ubuntu/licensing |url-status=live }}</ref> وەشانەکانی ئێستای {{بنز|پشتگیریی درێژخایەن|en|long-term support}} (LTS) بۆ ماوەی پێنج ساڵ پشتگیری دەکرێن، و ھەر دوو ساڵ جارێک بڵاودەکرێنەوە. لە کاتی بڵاوبوونەوەی ئوبونتو ٦٫٠٦ەوە، ھەر چوارەمین وەشانێک پشتگیریی درێژخایەن وەردەگرێت.<ref name="about_ubuntu" /> پشتگیریی درێژخایەن نوێکاری بۆ ڕەقەکاڵای نوێ، پاچی ئاسایش، و نوێکاری بۆ ستۆکی ئوبونتو (ژێرخانی ژمێرکاریی ھەور) لەخۆدەگرێت.<ref name="Morgan">{{cite news |url=https://www.theregister.co.uk/2010/04/20/ubuntu_server_10_04/ |title=Ubuntu Server primed for the bigtime |last=Morgan |first=Timothy Prickett |work=[[The Register]] |date=20 April 2010 |access-date=24 October 2013 |archive-date=4 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181004104124/https://www.theregister.co.uk/2010/04/20/ubuntu_server_10_04/ |url-status=live }}</ref> یەکەمین وەشانەکانی LTS بۆ ماوەی سێ ساڵ لەسەر کۆمپیوتەری سەرمێز و پێنج ساڵ لەسەر سێرڤەر پشتگیری دەکران؛ بەڵام لە ئوبونتو ١٢٫٠٤ LTSەوە، پشتگیریی سەرمێز بۆ وەشانەکانی LTS زیاد کرا بۆ پێنج ساڵ.<ref name="Canonical5yearLTS">{{cite news |url=https://fridge.ubuntu.com/2011/10/21/ubuntu-12-04-to-feature-extended-support-period-for-desktop-users/ |title=Ubuntu 12.04 to feature extended support period for desktop users |work=Fridge.Ubuntu.com |publisher=Canonical Ltd |access-date=1 November 2013 |archive-date=1 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131101030551/http://fridge.ubuntu.com/2011/10/21/ubuntu-12-04-to-feature-extended-support-period-for-desktop-users/ |url-status=live }}</ref><ref name="Paul28May12">{{cite news |url=https://arstechnica.com/information-technology/2012/05/precision-and-purpose-ubuntu-12-04-and-the-unity-hud-reviewed |title=Precision and purpose: Ubuntu 12.04 and the Unity HUD reviewed |access-date=1 November 2013 |last=Paul |first=Ryan |date=28 May 2012 |work=[[Ars Technica]] |archive-date=23 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190523200126/https://arstechnica.com/information-technology/2012/05/precision-and-purpose-ubuntu-12-04-and-the-unity-hud-reviewed/ |url-status=live }}</ref><ref name="releases">{{cite web |url=https://wiki.ubuntu.com/Releases |title=Releases |work=Ubuntu Wiki |publisher=Canonical Ltd |access-date=24 October 2013 |archive-date=29 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131029193700/https://wiki.ubuntu.com/Releases |url-status=live }}</ref> وەشانەکانی LTS بە شێوەیەکی ڕێکخراو وەشانی خاڵی (point releases)یان بۆ دەردەچێت کە پشتگیری بۆ ڕەقەکاڵای نوێ و یەکخستنی ھەموو ئەو نوێکارییانە لەخۆدەگرێت کە تا ئەو کاتە لەو زنجیرەیەدا بڵاوکراونەتەوە.<ref name="PointReleases">{{cite web |url=https://www.markshuttleworth.com/archives/146 |title=The Art of Release |date=12 May 2008 |access-date=24 October 2013 |work=MarkShuttleworth.com |first=Mark |last=Shuttleworth |archive-date=29 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131029184036/http://www.markshuttleworth.com/archives/146 |url-status=live }}</ref> پاکێجەکانی ئوبونتو لەسەر لقی ناجێگیری {{بنز|دێبیان|en|Debian}} (سید) بنیاتنراون، کە ھاوکات دەکرێن لەگەڵ دێبیان بۆ وەشانە نوێیەکانی ئوبونتو.<ref>{{Cite web |title=Freezes |url=https://ubuntu.com/project/docs/release-team/freezes/ |publisher=Canonical Ltd |access-date=2026-07-18 |website=Ubuntu project |language=en}}</ref><ref name="Merges & syncs">{{Cite web |title=Merges & syncs |url=https://ubuntu.com/project/docs/how-ubuntu-is-made/processes/merges-and-syncs/ |publisher=Canonical Ltd |access-date=2026-07-18 |website=Ubuntu project |language=en}}</ref> ھەردوو دابەشکراوەکە ئامرازەکانی {{بنز|بەڕێوەبردنی پاکێج|en|package management}}ی دێبیان بەکاردەھێنن (بۆ نموونە {{بنز|ئەپت (نەرمامێر)|en|APT (software)|lt=APT}} و {{بنز|نەرمامێری گنۆم|en|GNOME Software}}) و فۆرماتی {{بنز|دێب (فۆرماتی پەڕگە)|en|deb (file format)|lt=deb}} بۆ {{بنز|پاکێجی نەرمامێر|en|Software package (installation)|lt=پاکێجەکان}}.<ref name="Merges & syncs" /><ref>{{Cite web |last=msaenzbosupport |title=Troubleshoot common issues that involve APT on Ubuntu - Virtual Machines |url=https://learn.microsoft.com/en-us/troubleshoot/azure/virtual-machines/linux/apt-common-issues-in-ubuntu |access-date=2026-07-18 |website=learn.microsoft.com |language=en-us}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-08-24 |title=HowToInstallPackages |url=https://wiki.debian.org/HowToInstallPackages |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250831135353/https://wiki.debian.org/HowToInstallPackages |archive-date=2025-08-31 |access-date=2026-07-18 |website=[[Debian]] Wiki}}</ref> پاکێجەکانی دێبیان و ئوبونتو مەرج نییە ھەمیشە لەگەڵ یەکتردا گونجاو بن (binary compatible)، لەبەر ئەوە لەوانەیە پێویست بکات ھەندێک پاکێج لە کۆدی {{بنز|کۆدی سەرچاوە|en|Source code|lt=سەرچاوەوە}} دووبارە دروست بکرێنەوە بۆ ئەوەی لە ئوبونتودا کار بکەن.<ref>{{cite web |url=https://wiki.ubuntu.com/MarkShuttleworth#What_about_binary_compatibility_between_distributions.3F |first=Mark |last=Shuttleworth |title=FAQs: Why and Whither for Ubuntu? What about binary compatibility between distributions? |work=Ubuntu Wiki |publisher=Canonical Ltd |access-date=4 February 2011 |archive-date=21 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221222056/https://wiki.ubuntu.com/MarkShuttleworth#What_about_binary_compatibility_between_distributions.3F |url-status=live }}</ref> زۆرێک لە پەرەپێدەرانی ئوبونتو لە ھەمان کاتدا سەرپەرشتیاری پاکێجە گرنگەکانی دێبیانن. ئوبونتو ھاوکاریی دێبیان دەکات لە ڕێگەی گەڕاندنەوەی گۆڕانکارییەکان بۆ دێبیان،<ref name="autogenerated1">{{cite web |url=https://bugs.launchpad.net/ubuntu-website/+bug/154274 |title=Website does not reference Debian visibly |work=Ubuntu Website Bug Tracking [Obsolete] |date=19 October 2007 |publisher=[[Canonical Group]] |via=[[Launchpad (website)|Launchpad]] |access-date=31 August 2010 |archive-date=21 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180821114144/https://bugs.launchpad.net/ubuntu-website/+bug/154274 |url-status=live }}</ref> ھەرچەندە ڕەخنە ھەبووە کە ئەمە بە ڕادەی پێویست ڕوونادات. {{بنز|ئیان مێردۆک|en|Ian Murdock}}، دامەزرێنەری دێبیان، نیگەرانیی خۆی دەربڕیبوو لەوەی کە پاکێجەکانی ئوبونتو لەوانەیە زۆر لە دێبیان دووربکەونەوە و ئیتر لەگەڵیدا نەگونجێن.<ref name="forking">{{cite web |url=https://ianmurdock.com/debian/ubuntu-vs-debian-reprise/ |title=Ubuntu vs. Debian, reprise |date=20 April 2005 |access-date=21 October 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140819164015/http://ianmurdock.com/debian/ubuntu-vs-debian-reprise/ |archive-date=19 August 2014 }}</ref> پێش بڵاوبوونەوە، پاکێجەکان بەردەوام لە لقی {{بنز|ناجێگیر (دێبیان)|en|Unstable (Debian)|lt=ناجێگیری دێبیان}}ەوە ھاوردە دەکرێن و لەگەڵ گۆڕانکارییە تایبەتەکانی ئوبونتودا یەکدەخرێن. لە قۆناغێکدا لە کاتی پرۆسەی بڵاوکردنەوەدا، "سڕکردنی ھاوردەی دێبیان" جێبەجێ دەکرێت. ئەمە ڕێگری دەکات لە ھاوردەکردنی خۆکارانەی پاکێجەکان لە دێبیانەوە بەبێ داواکارییەکی ڕاستەوخۆ لەلایەن پەرەپێدەرێکەوە. بە ھاوبەشی لەگەڵ سڕکردنەکانی تر، ئەمە یارمەتیی پاکێجکەران دەدات دڵنیابن لەوەی کە تایبەتمەندییە سڕکراوەکان پێکەوە بە باشی کار دەکەن.<ref>{{Cite web |title=UbuntuDevelopment/ReleaseProcess - Ubuntu Wiki |url=https://wiki.ubuntu.com/UbuntuDevelopment/ReleaseProcess |access-date=19 October 2023 |website=wiki.ubuntu.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=DebianImportFreeze - Ubuntu Wiki |url=https://wiki.ubuntu.com/DebianImportFreeze |access-date=19 October 2023 |website=wiki.ubuntu.com}}</ref> ھەموو پاکێجە فەرمییەکانی ئوبونتو لە سەدان {{بنز|ئاوێنەی وێب|en|Web mirror|lt=ئاوێنە}} لە سەرانسەری جیھاندا بەردەستن. تا ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٥، کۆی گشتی ٦١٧ ئاوێنەی ئوبونتو کاریان دەکرد.<ref name="Official Archive Mirrors for Ubuntu">{{cite web |url=https://launchpad.net/ubuntu/+archivemirrors |publisher=Ubuntu |access-date=13 April 2025 |title = Official Archive Mirrors for Ubuntu|archive-url=https://web.archive.org/web/20250330201744/https://launchpad.net/ubuntu/+archivemirrors |archive-date=30 March 2025 }}</ref> == ئاسایش == ئامانجی ئوبونتو ئەوەیە کە بە شێوەیەکی بنەڕەتی پارێزراو بێت.<ref>{{cite web |title=Security |url=https://ubuntu.com/security |website=Ubuntu |access-date=8 August 2019 |archive-date=8 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190808220950/https://ubuntu.com/security |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=Security/Features - Ubuntu Wiki |url=https://wiki.ubuntu.com/Security/Features |website=wiki.ubuntu.com |access-date=8 August 2019 |archive-date=8 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190808220920/https://wiki.ubuntu.com/Security/Features |url-status=live }}</ref> بەرنامەکانی بەکارھێنەر بە دەسەڵاتێکی کەمەوە ({{بنز|بنەمای کەمترین دەسەڵات|en|Principle of least privilege}}) کار دەکەن و ناتوانن سیستەمی کارپێکردن یان پەڕگەکانی بەکارھێنەرانی تر تێکبدەن. بۆ ئاسایشی زیاتر، ئامرازی {{بنز|سودۆ|en|sudo}} بەکاردەھێنرێت بۆ پێدانی دەسەڵاتی کاتی بۆ ئەنجامدانی ئەرکە کارگێڕییەکان، کە ئەمەش ڕێگە دەدات ھەژماری ڕووت ({{بنز|ھەژماری ڕووت|en|root account}}) بە داخراوی بمێنێتەوە و یارمەتیی ڕێگریکردن دەدات لەوەی بەکارھێنەرە کەم‌ئەزموونەکان بەبێ مەبەست گۆڕانکاریی مەترسیدار لە سیستەمەکەدا بکەن یان {{بنز|کەلێنی ئاسایش (ئاسایشی کۆمپیوتەر)|en|Vulnerability (computer security)|lt=کەلێنی ئاسایش}} دروست بکەن.<ref>{{cite web |url=https://wiki.ubuntu.com/RootSudo?highlight=%28sudo%29 |title=Root Sudo |work=Ubuntu Wiki |publisher=Canonical Ltd |access-date=19 August 2008 |archive-date=21 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221162133/https://wiki.ubuntu.com/RootSudo?highlight=%28sudo%29 |url-status=live }}</ref> ھەروەھا {{بنز|پۆلکیت|en|Polkit}} بە شێوەیەکی بەرفراوان لە ڕووکاری سەرمێزدا جێبەجێ کراوە.{{Citation needed|date=September 2023}} زۆربەی دەرچە (پۆرت)ەکانی تۆڕ بە شێوەی بنەڕەتی داخراون بۆ ڕێگریکردن لە ھاککردن.<ref>{{cite web |url=https://wiki.ubuntu.com/DefaultNetworkServices#Service_discovery_processes |title=Default Network Services |work=Ubuntu Wiki |publisher=Canonical Ltd |access-date=2 October 2014 |archive-date=6 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006082741/https://wiki.ubuntu.com/DefaultNetworkServices#Service_discovery_processes |url-status=live }}</ref> دیواری ئاگرینی (فایەروۆڵ) ناوەکی بە ناوی دیواری ئاگرینی بێ‌ئاڵۆزی ({{بنز|دیواری ئاگرینی بێ‌ئاڵۆزی|en|Uncomplicated Firewall}})، ڕێگە بە بەکارھێنەران دەدات کە سێرڤەری تۆڕ دادەمەزرێنن کۆنترۆڵی دەستگەیشتن بکەن. ڕووکارێکی گرافیکی ({{بنز|ڕووکاری گرافیکیی بەکارھێنەر|en|GUI}}) بەردەستە بۆ ڕێکخستنی.<ref>{{cite web |url=https://help.ubuntu.com/community/Gufw |title=Gufw |work=Ubuntu Community Help Wiki |publisher=Canonical Ltd |access-date=4 February 2011 |archive-date=24 January 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110124182952/https://help.ubuntu.com/community/Gufw |url-status=live }}</ref> ئوبونتو پاکێجەکانی کۆمپایل دەکات بە بەکارھێنانی تایبەتمەندییەکانی کۆمەڵەی کۆمپایلەرەکانی گنو ({{بنز|کۆمەڵەی کۆمپایلەرەکانی گنو|en|GNU Compiler Collection|lt=GCC}}) وەک کۆدی سەربەخۆ-لە-شوێن ({{بنز|کۆدی سەربەخۆ-لە-شوێن|en|position-independent code|lt=PIE}}) و پاراستن لە سەرڕێژبوونی بافەر ({{بنز|پاراستن لە سەرڕێژبوونی بافەر|en|buffer overflow protection}}) بۆ بەھێزکردنی ({{بنز|بەھێزکردن (ژمێرکاری)|en|Hardening (computing)|lt=بەھێزکردن}}) نەرمامێرەکەی.<ref>{{cite web |url=https://wiki.ubuntu.com/CompilerFlags |title=Compiler Flags |work=Ubuntu Wiki |publisher=Canonical Ltd |access-date=31 January 2011 |archive-date=26 December 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101226022307/https://wiki.ubuntu.com/CompilerFlags |url-status=live }}</ref>{{Relevance inline|discuss=PIE and buffer overflow protection|date=November 2023|reason=These are now widely used}} ئەم تایبەتمەندییە زیایانە بە شێوەیەکی بەرچاو ئاسایش زیاد دەکەن لەسەر حیسابی کەمبوونەوەی کارایی بە ڕێژەی <!-- 1% in [[x86|32-bit]] and --> ٠٫٠١٪ لە سیستەمەکانی ٦٤-بیت ({{بنز|ئێکس ٨٦-٦٤|en|x86-64}}).<ref>{{cite web |url=https://d-sbd.alioth.debian.org/www/ |title=Debian: Secure by Default |work=D-SbD.Alioth.Debian.org |publisher=Alioth Project |access-date=31 January 2011 |archive-date=3 November 2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20041103003535/http://d-sbd.alioth.debian.org/www/ |url-status=live }}</ref> ئوبونتو ھەروەھا پشتگیری لە کۆدکردنی (ئینکریپشن) تەواوی دیسک دەکات،<ref>{{cite web |url=https://help.ubuntu.com/community/FullDiskEncryptionHowto |title=FullDiskEncryptionHowto |work=Ubuntu Community Help Wiki |publisher=Canonical Ltd |access-date=13 June 2016 |archive-date=2 July 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160702030350/https://help.ubuntu.com/community/FullDiskEncryptionHowto |url-status=live }}</ref> ھەروەھا کۆدکردنی بوخچەی (دایرێکتۆری) ماڵەوە و بوخچە تایبەتییەکان.<ref>{{cite web |url=https://help.ubuntu.com/community/EncryptedHome |title=Encrypted Home |work=Ubuntu Community Help Wiki |publisher=Canonical Ltd |access-date=7 April 2015 |archive-date=18 March 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150318012629/https://help.ubuntu.com/community/EncryptedHome |url-status=live }}</ref> == دامەزراندن == <!-- [[File:Nexus S with Ubuntu.jpg|thumb|ئوبونتو لەسەر مۆبایلی [[نێکسس ئێس]] کار دەکات، کە پێشتر سیستەمی ئەندرۆیدی لەسەر بوو]] --> پێداویستییەکانی سیستەم لە نێوان بەرھەمەکانی ئوبونتودا جیاوازن. بۆ وەشانی ئوبونتو دێسکتۆپ ٢٢٫٠٤ LTS (و ھەروەھا بۆ ٢٤٫٠٤٫٣)، پێویستە کۆمپیوتەرەکە لانیکەم پڕۆسێسەری ٢ گێگاھێرتزی دوو-ناوک ({{بنز|پڕۆسێسەری فرەناوک|en|multi-core processor}})، ٤ {{بنز|گێگابایت|en|gigabyte}} لە بیرگەی کاتی ({{بنز|بیرگەی کاتی|en|random-access memory|lt=RAM}}) و ٢٥ گێگابایت بۆشایی بەتاڵ لە دیسکدا ھەبێت.<ref>{{cite web |title=Download Ubuntu Desktop |url=https://www.ubuntu.com/download/desktop |access-date=26 June 2022 |work=Ubuntu.com |publisher=Canonical Ltd |url-status=live |archive-date=27 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120427161553/https://www.ubuntu.com/download/desktop }}</ref> بۆ کۆمپیوتەرە لاوازترەکان، دابەشکراوەکانی تری ئوبونتو ھەن وەک {{بنز|لوبونتو|en|Lubuntu}} و {{بنز|زوبونتو|en|Xubuntu}}. ئوبونتو ھەروەھا پشتگیری لە تەلارسازیی ARM ({{بنز|تەلارسازیی ئەی ئاڕ ئێم|en|ARM architecture}}) دەکات.<ref name="supported_hardware" /><ref name="the_inquirer_ubuntu_arm">{{cite web |url=https://www.theinquirer.net/inquirer/news/2115929/ubuntu-1110-support-arm-chips-fight-red-hat |title=Ubuntu 11.10 will support ARM processors to take on Red Hat |work=The Inquirer |date=10 October 2011 |access-date=20 October 2011 |archive-date=5 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181105121422/https://www.theinquirer.net/inquirer/news/2115929/ubuntu-1110-support-arm-chips-fight-red-hat |url-status=unfit }}</ref><ref name="ars_technica_ubuntu_1204">{{cite news |url=https://arstechnica.com/business/2012/04/precise-pangolin-rolls-out-ubuntu-1204-released-introduces-unity-hud/ |title=Precise Pangolin rolls out: Ubuntu 12.04 released, introduces Unity HUD |date=26 April 2012 |access-date=7 July 2012 |first=Ryan |last=Paul |work=Ars Technica |archive-date=4 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120704113915/http://arstechnica.com/business/2012/04/precise-pangolin-rolls-out-ubuntu-1204-released-introduces-unity-hud/ |url-status=live }}</ref><ref name="phoronix_ubuntu_arm">{{cite web |url=https://www.phoronix.com/scan.php?page=news_item&px=MTA0NzA |title=Ubuntu's Already Making Plans For ARM in 2014, 2015 |first=Michael |last=Larabel |date=23 January 2012 |access-date=7 July 2012 |work=Phoronix.com |archive-date=2 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181002141649/https://www.phoronix.com/scan.php?page=news_item&px=MTA0NzA |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.zdnet.com/blog/open-source/ubuntu-linux-bets-on-the-arm-server/9445 |first=Steven J. |last=Vaughan-Nichols |title=Ubuntu Linux bets on the ARM server |publisher=ZDNet |date=22 August 2011 |access-date=20 October 2011 |archive-date=12 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141012221509/http://www.zdnet.com/blog/open-source/ubuntu-linux-bets-on-the-arm-server/9445 |url-status=dead }}</ref> ھەروەھا بۆ Power ISA ({{بنز|پاوەر ئای ئێس ئەی|en|Power ISA}}) بەردەستە،<ref name="supported_hardware" /><ref>{{cite web |title=Ubuntu for IBM POWER8 |url=https://www.ubuntu.com/download/server/power8 |work=Ubuntu.com |publisher=Canonical Ltd |access-date=7 October 2015 |archive-date=23 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923120709/http://www.ubuntu.com/download/server/power8 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.phoronix.com/scan.php?page=news_item&px=MTA3MDc |title=Ubuntu Plans to Drop Non-SMP PowerPC Support |date=14 March 2012 |first=Michael |last=Larabel |access-date=7 July 2012 |work=Phoronix.com |archive-date=2 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181002141552/https://www.phoronix.com/scan.php?page=news_item&px=MTA3MDc |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://lists.ubuntu.com/archives/ubuntu-announce/2007-February/000098.html |title=Technical Board Decision |date=February 2007 |access-date=13 June 2008 |work=Lists.Ubuntu.com |publisher=Canonical Ltd |archive-date=2 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190302093120/https://lists.ubuntu.com/archives/ubuntu-announce/2007-February/000098.html |url-status=live }}</ref> لە کاتێکدا تەلارسازیی کۆنتر PowerPC لە کاتێکدا بە شێوەیەکی نافەرمی پشتگیری دەکرا،<ref>{{cite web |url=https://cdimage.ubuntu.com/ports/releases/lucid/release/ |title=Ubuntu 10.04 LTS (Lucid Lynx) |work=CDimage.Ubuntu.com |publisher=Canonical Ltd |access-date=24 July 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100710193610/http://cdimage.ubuntu.com/ports/releases/lucid/release/ |archive-date=10 July 2010}}</ref> و ئێستا CPUی نوێتری Power ISA ({{بنز|پاوەر ٨|en|POWER8}}) پشتگیری دەکرێن. تەلارسازیی ٦٤-بیتیش ({{بنز|ئێکس ٨٦-٦٤|en|x86-64}}) بە فەرمی پشتگیری دەکرێت.<ref name="supported_hardware" /> وێنەی ڕاستەوخۆ ({{بنز|وێنەی ڕاستەوخۆ|en|Live image|lt=لایڤ ئیمەیج}}) باوترین ڕێگەیە بۆ بەکارھێنەران بۆ تاقیکردنەوە و دواتر دامەزراندنی ئوبونتو.<ref name=":2" /> دەکرێت ئەمانە دابەزێنرێن وەک وێنەی دیسک ({{بنز|وێنەی ئای ئێس ئۆ|en|ISO image|lt=پەڕگەی ئای ئێس ئۆ}}) و پاشان بخرێنە سەر دی ڤی دی یان فلاش میمۆری (USB) و لێیەوە بووت بکرێن. ڕێگاکانی تر بریتین لە کارپێکردنی وەشانی ڕاستەوخۆ لە ڕێگەی {{بنز|ڤێنتۆی|en|Ventoy}}، {{بنز|یونێتبووتین|en|UNetbootin}}، {{بنز|یونیڤێرسەڵ یو ئێس بی ئینستاڵەر|en|Universal USB Installer}}، یان Startup Disk Creator (ئامرازێکی پێشوەختە دامەزراو لە ئوبونتو، بەردەست لەو کۆمپیوتەرانەی کە پێشتر سیستەمەکەیان لەسەرە) ڕاستەوخۆ لە درایڤێکی یو ئێس بییەوە (کە بەپێی خۆی {{بنز|لایڤ دی ڤی دی|en|live DVD}} یان {{بنز|لایڤ یو ئێس بی|en|live USB}} دروست دەکات). کارپێکردنی ئوبونتو بەم شێوەیە خاوترە لە کارپێکردنی لەسەر {{بنز|ھارد درایڤ|en|hard drive}}، بەڵام گۆڕانکاری لە کۆمپیوتەرەکە ناکات مەگەر بەکارھێنەر خۆی فەرمانی پێ بکات. ئەگەر بەکارھێنەر ھەڵبژێرێت وێنە ڕاستەوخۆکە بووت بکات لەبری ئەوەی بەرنامەی دامەزراندنەکە لە کاتی بووتدا کارپێبکات، ھێشتا بژاردەی ئەوەی ھەیە کە دواتر بەرنامەی دامەزراندنی ئوبونتو (Ubuntu Desktop Installer) بەکاربھێنێت کاتێک چووە ناو ژینگەی ڕاستەوخۆکەوە.<ref name="livecdinstall">{{cite web |url=https://www.easy-ubuntu-linux.com/ubuntu-installation-606-2.html |title=Installing Ubuntu from the Live CD |work=Easy-Ubuntu-Linux.com |publisher=Integrity Enterprises |access-date=19 August 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080930141030/http://www.easy-ubuntu-linux.com/ubuntu-installation-606-2.html |archive-date=30 September 2008}}</ref> بەرنامەی دامەزراندنی ئوبونتو (Ubuntu Desktop Installer) جێگەی بەرنامەی دامەزراندنی پێشووی {{بنز|یوبیکویتی (نەرمامێر)|en|Ubiquity (software)|lt=یوبیکویتی}} گرتەوە لە وەشانی ئوبونتو ٢٣٫٠٤ەوە.<ref>{{Cite web |title=Ubuntu Desktop 23.04 release roundup |url=https://ubuntu.com/blog/ubuntu-desktop-23-04-release-roundup |access-date=19 October 2023 |website=Ubuntu |language=en}}</ref> {{بنز|وێنەی دیسک|en|Disk image|lt=وێنەی دیسکەکان}}ی ھەموو وەشانەکانی ئێستا و ڕابردوو بەردەستن بۆ دابەزاندن لە ماڵپەڕی ئوبونتودا.<ref name="Ubuntu Releases">{{cite web |url=https://releases.ubuntu.com/ |title=Releases.Ubuntu.com |publisher=Canonical Ltd |access-date=21 August 2012 |archive-date=8 July 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160708181732/http://releases.ubuntu.com/ |url-status=live }}</ref> سەرباری ئەوە، دامەزراندنی {{بنز|فلاش درایڤی یو ئێس بی|en|USB flash drive}} دەکرێت بەکاربھێنرێت بۆ بووتکردنی ئوبونتو و کوبونتو بە شێوەیەک کە ڕێگە دەدات ڕێکخستنەکانی بەکارھێنەر بە ھەمیشەیی پاشەکەوت بکرین ({{بنز|بەردەوامی (زانستی کۆمپیوتەر)|en|persistence (computer science)|lt=persistence}}) و سیستەمە دامەزراوەکە لەسەر یو ئێس بییەکە لە نێوان کۆمپیوتەرە جیاوازەکاندا بگوازرێتەوە (بەڵام پێویستە سیستەمی {{بنز|بایۆس|en|BIOS}}ی کۆمپیوتەرەکە پشتگیریی بووتکردن لە یو ئێس بییەوە بکات).<ref name="pendriveinstall">{{cite web |date=30 April 2010 |title=Boot from USB Ubuntu with Persistence |url=https://pendrivelinux.com/boot-from-usb-ubuntu/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100430181731/https://pendrivelinux.com/boot-from-usb-ubuntu/ |archive-date=30 April 2010 |access-date=30 April 2010 |work=PenDriveLinux.com}}</ref> لە وەشانە نوێیەکانی ئوبونتودا، دروستکەری یو ئێس بی ڕاستەوخۆی ئوبونتو ({{بنز|Ubuntu Live USB creator|en|Ubuntu Live USB creator}}) دەکرێت بەکاربھێنرێت بۆ دامەزراندنی ئوبونتو لەسەر درایڤێکی یو ئێس بی (بە لایڤ سی دی یان دی ڤی دی یان بێ ئەوە). دروستکردنی درایڤێکی بووتکراوی یو ئێس بی بە تایبەتمەندیی مانەوەی زانیارییەکان زۆر ئاسانە و تەنھا بە ڕاکێشانی خلیسکێنەیەک دەکرێت بۆ دیاریکردنی قەبارەی ئەو شوێنەی کە تەرخان دەکرێت بۆ پاشەکەوتکردنی زانیارییەکان؛ بۆ ئەم مەبەستە، ئوبونتو بەرنامەی کاستەر ({{بنز|کاستەر|en|Initial ramdisk#Implementation|lt=casper}}) بەکاردەھێنێت.<ref>{{cite news |url=https://www.linuxjournal.com/content/casper-friendly-and-persistent-ghost |title=Casper, the Friendly (and Persistent) Ghost |work=[[Linux Journal]] |access-date=7 April 2015 |archive-date=10 May 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150510145627/http://www.linuxjournal.com/content/casper-friendly-and-persistent-ghost |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://manpages.ubuntu.com/manpages/hardy/man7/casper.7.html |title=casper – a hook for initramfs-tools to boot live systems |work=Manpages.Ubuntu.com |publisher=Canonical Ltd |access-date=7 April 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150328035250/http://manpages.ubuntu.com/manpages/hardy/man7/casper.7.html |archive-date=28 March 2015}}</ref> == پۆلێنکردن و پشتگیریکردنی پاکێجەکان == ئوبونتو زۆربەی نەرمامێرەکانی دابەش دەکات بۆ چوار بەش بۆ ئەوەی جیاوازییەکانی مۆڵەتدان و ئاستی پشتگیریی بەردەست ڕوون بکاتەوە.<ref name="Ubuntu Licensing">{{cite web |title=About Ubuntu: Licensing |url=https://www.ubuntu.com/project/about-ubuntu/licensing |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722001347/http://www.ubuntu.com/project/about-ubuntu/licensing |archive-date=22 July 2011 |access-date=26 July 2011 |website=Ubuntu.com |publisher=Canonical}}</ref><ref>{{Cite web |title=Repositories/Ubuntu |url=https://help.ubuntu.com/community/Repositories/Ubuntu#What_are_Repositories.3F |access-date=18 June 2026 |website=Ubuntu Community Help Wiki}}</ref> ھەندێک لەو بەرنامانەی کە پشتگیریی فەرمییان نییە لەلایەن ئەندامانی کۆمەڵگەوە نوێکارییان بۆ دەکرێت کە بە «گەورەکانی گەردوون» (MOTU) ناسراون.<ref>{{Cite web |title=MOTU |url=https://wiki.ubuntu.com/MOTU |access-date=7 July 2023 |website=Ubuntu Wiki}}</ref> پێش کانوونی دووەمی ٢٠٢٣، ئەو نەرمامێرە ئازادانەی کە لەلایەن کۆمەڵگەوە پشتگیری دەکران لە کۆگای ''Universe''دا ھیچ نوێکارییەکیان لەلایەن کۆمپانیای کانۆنیکاڵەوە بۆ نەدەھات. لە ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ەوە، کڕیارانی خزمەتگوزاریی بەشداریکردنی Ubuntu Pro -کە بۆ بەکارھێنانی کەسی بێبەرامبەرە<ref name="pro"/>- دەتوانن نوێکاریی پشتگیریکراو لەلایەن کانۆنیکاڵەوە وەرگرن تەنانەت بۆ پاکێجەکانی ناو کۆگای ''Universe''یش.<ref>{{Cite web |date=20 February 2023 |title=Ubuntu Pro - FAQ |url=https://discourse.ubuntu.com/t/ubuntu-pro-faq/34042 |access-date=10 May 2025 |website=Ubuntu Community Hub |language=en}}</ref> {| class="wikitable" style="margin:auto; text-align:center;" |- ! !! نەرمامێری ئازاد !! نەرمامێری داخراو |- ! style="text-align:right;"| بە فەرمی لەلایەن کانۆنیکاڵەوە پشتگیری دەکرێت | Main (سەرەکی) || Restricted (سنووردار) |- ! style="text-align:right;"| لەلایەن کۆمەڵگە/لایەنی سێیەمەوە پشتگیری دەکرێت | Universe (گەردوون) || Multiverse (فرەگەردوون) |} نەرمامێری ئازاد ئەو نەرمامێرانە دەگرێتەوە کە مەرجەکانی مۆڵەتدانی ئوبونتویان تێپەڕاندووە،<ref name="Ubuntu Licensing" /> کە بە نزیکەیی ھاوتایە لەگەڵ {{بنز|ڕێنمایییەکانی نەرمامێری ئازادی دێبیان|en|Debian Free Software Guidelines}}. بەڵام ھەندێک ھەڵاوێرد (ئاوارتە) ھەیە، وەک {{بنز|فێرموێر|en|firmware}}، لە بەشی سەرەکی (Main)دا، چونکە ھەرچەندە {{بنز|بلۆبی دوانی|en|Binary blob|lt=ھەندێک فێرموێر ڕێگە نادرێت دەستکاری بکرێت}}، بەڵام دابەشکردنی ھێشتا ڕێگەپێدراوە.<ref>{{Cite web |title=Kernel/Firmware - Ubuntu Wiki |url=https://wiki.ubuntu.com/Kernel/Firmware#Where_Do_You_Get_Firmware.3F |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180821120807/https://wiki.ubuntu.com/Kernel/Firmware#Where_Do_You_Get_Firmware.3F |archive-date=21 August 2018 |access-date=1 June 2018 |website=wiki.ubuntu.com}}</ref> نەرمامێری داخراو بە زۆری پشتگیریی فەرمیی نییە (فرەگەردوون - Multiverse)، بەڵام ھەندێک ھەڵاوێرد (سنووردار - Restricted) کراوە بۆ ئەو نەرمامێرە داخراوە گرنگانە و/یان ئەو نەرمامێرانەی کە لەوانەیە لە ھەندێک وڵاتدا نایاسایی بن. ئەو نەرمامێرە داخراوانەی کە پشتگیری دەکرێن بریتین لە وەگڕخەرەکانی ئامێر کە دەکرێت بەکاربھێنرێن بۆ کارپێکردنی ئوبونتو لەسەر ھەندێک ڕەقەکاڵای نوێ، وەک وەگڕخەرەکانی {{بنز|کارتی گرافیک|en|graphics card}} کە تەنھا بە فۆرماتی دوانی (binary) بەردەستن. ئاستی پشتگیریکردن لە بەشی سنووردارکراودا کەمترە لە بەشی سەرەکی، چونکە لەوانەیە پەرەپێدەران دەستیان بە {{بنز|کۆدی سەرچاوە|en|source code}} نەگات. مەبەست ئەوەیە کە بەشەکانی Main و Restricted ھەموو ئەو نەرمامێرانە لەخۆبگرن کە پێویستن بۆ {{بنز|ڕووکاری سەرمێز|en|desktop environment}}ێکی تەواو.<ref name="Ubuntu Licensing" /> سەرباری ئەوەی سەرەوە، کە تێیدا نەرمامێرەکان {{بنز|سڕکردن (ئەندازیاریی نەرمامێر)|en|Freeze (software engineering)|lt=تایبەتمەندیی نوێیان بۆ زیاد ناکرێت}} دوای بڵاوکردنەوەی سەرەتایی، ''Ubuntu Backports'' کۆگایەکی فەرمییە بۆ {{بنز|باکپۆرتکردن|en|backporting}}ی نەرمامێرە نوێیەکان لە وەشانەکانی دواتری ئوبونتو بۆ وەشانە کۆنەکان.<ref>{{cite web |title=Ubuntu Backports |url=https://help.ubuntu.com/community/UbuntuBackports |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190503051547/https://help.ubuntu.com/community/UbuntuBackports |archive-date=3 May 2019 |access-date=24 September 2010 |work=Ubuntu Community Help Wiki |publisher=Canonical}}</ref> کۆگای ''-updates'' نوێکارییە جێگیرەکانی بڵاوکردنەوە (SRU)ی ئوبونتو دابین دەکات و بە زۆری لە ڕێگەی بەڕێوەبەری نوێکارییەوە (update-manager) دادەمەزرێنرێن. ھەر وەشانێک کۆگای ''-updates''ی تایبەت بە خۆی ھەیە (بۆ نموونە intrepid-updates). کۆگاکە لەلایەن کۆمپانیای کانۆنیکاڵەوە پشتگیری دەکرێت بۆ پاکێجەکانی ناو بەشی Main و Restricted، و لەلایەن کۆمەڵگەوە پشتگیری دەکرێت بۆ پاکێجەکانی ناو بەشی Universe و Multiverse. ھەموو نوێکارییەکانی ئەم کۆگایە دەبێت مەرجی دیاریکراو جێبەجێ بکەن و بە کۆگای ''-proposed''دا تێپەڕن پێش ئەوەی بەردەست بکرێن بۆ بەکارھێنەران.<ref>{{cite web |title=Stable Release Updates |url=https://wiki.ubuntu.com/StableReleaseUpdates |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420195957/https://wiki.ubuntu.com/StableReleaseUpdates |archive-date=20 April 2019 |access-date=2 April 2009 |work=Ubuntu Wiki |publisher=Canonical}}</ref> سەرباری کۆگای ''-updates''، کۆگای ناجێگیری ''-proposed'' ئەو نەرمامێرانە لەخۆدەگرێت کە دەبێت پشتڕاست بکرێنەوە پێش ئەوەی لەبەرگی بگیرێن بۆ ناو ''-updates''. ھەموو نوێکارییەکان دەبێت بەم پرۆسەیەدا تێپەڕن بۆ دڵنیابوون لەوەی کە پاچەکە بەڕاستی کێشەکە چارەسەر دەکات و ھیچ مەترسییەکی {{بنز|پاشەکشەی نەرمامێر|en|Software regression|lt=پاشەکشەی نەرمامێر}}ی (regression) نییە.<ref>{{cite web |title=SRU Verification |url=https://wiki.ubuntu.com/StableReleaseUpdates |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420195957/https://wiki.ubuntu.com/StableReleaseUpdates |archive-date=20 April 2019 |access-date=2 April 2009 |work=Ubuntu Wiki |publisher=Canonical}}</ref> پێشتر کانۆنیکاڵ میوانداریی کۆگایەکی ھاوبەشی دەکرد کە ڕێگەی دەدا بە فرۆشیارانی نەرمامێری داخراو بەرھەمەکانیان بەبێ بەرامبەر پێشکەش بە بەکارھێنەرانی ئوبونتو بکەن لە ڕێگەی ھەمان ئەو ئامرازانەی کە بۆ دامەزراندن و نوێکردنەوەی نەرمامێر ئاشنان. نەرمامێری ناو کۆگای ھاوبەش بە فەرمی لەگەڵ نوێکارییە ئاسایشییەکان و گرنگەکانی تردا لەلایەن فرۆشیارەکانیانەوە پشتگیری دەکرا. کانۆنیکاڵ پشتگیریی لە پاکێجکردنی نەرمامێرەکە دەکرد بۆ ئوبونتو<ref name="partner_packaging">{{cite web |title=Application packaging |url=https://www.canonical.com/engineering-services/certification/application-packaging |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100830233620/http://www.canonical.com/engineering-services/certification/application-packaging |archive-date=30 August 2010 |access-date=15 August 2010 |publisher=Canonical}}</ref><ref>{{cite web |last=Thomason |first=Brian |title=Partner Repository Forum FAQ |url=https://ubuntuforums.org/showthread.php?t=723804 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181004185630/https://ubuntuforums.org/showthread.php?t=723804 |archive-date=4 October 2018 |access-date=15 August 2010 |publisher=Canonical |via=Ubuntu Forums}}</ref><ref>{{cite web |title=Desktop support features |url=https://www.canonical.com/support/services/support-features |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100829103851/http://www.canonical.com/support/services/support-features |archive-date=29 August 2010 |access-date=15 August 2010 |work=Canonical.com |publisher=Canonical}}</ref> و ڕێنماییی فرۆشیارەکانی دەکرد.<ref name="partner_packaging" /> بەڵام، لە پێشبینیکردنی بڵاوبوونەوەی ئوبونتو ٢٢٫٠٤ LTS، کانۆنیکاڵ کۆگای ھاوبەشی داخست، چونکە تاکە پاکێج کە ھێشتا تێیدا بوو بریتی بوو لە {{بنز|ئەدۆبی فلاش|en|Adobe Flash}}، کە بڕیار نەبوو لەگەڵ وەشانی ٢٢٫٠٤ بڵاوبکرێتەوە.<ref>{{Cite web |last=Sneddon |first=Joey |date=28 January 2022 |title=Ubuntu is Axing the Partner Repo Nobody Uses |url=https://www.omgubuntu.co.uk/2022/01/ubuntu-is-axing-the-partner-repo-nobody-uses |access-date=30 May 2023 |website=OMG! Ubuntu |language=en-GB}}</ref> پەرەپێدەری ئوبونتو ستیڤ لانگاسێک لە لیستی ئیمەیلی پەرەپێداندا وتی کە ھەست دەکات "فرۆشگای سناپ بەو ئاستە گەیشتووە کە پێم وایە جێگەی ئەرشیڤی ھاوبەش دەگرێتەوە".<ref>{{Cite web |last=Langasek |first=Steve |date=27 January 2022 |title=Proposed deprecation of the Canonical partner archive |url=https://lists.ubuntu.com/archives/ubuntu-devel/2022-January/041816.html |access-date=30 May 2023}}</ref> === ئەرشیڤی پاکێجەکان === ''ئەرشیڤی پاکێجی کەسی'' (PPA) کۆگایەکی نەرمامێرە ({{بنز|کۆگای نەرمامێر|en|software repository}}) بۆ بەرزکردنەوەی پاکێجەکانی سەرچاوە بۆ ئەوەی لە ڕێگەی خزمەتگوزاریی {{بنز|لۆنچپاد|en|Launchpad (website)|lt=Launchpad}}ی کانۆنیکاڵەوە دروست بکرێن و وەک کۆگایەکی APT بڵاوبکرێنەوە.<ref>{{cite web |title=Packaging/PPA - Launchpad Help |url=https://help.launchpad.net/Packaging/PPA |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130819050104/https://help.launchpad.net/Packaging/PPA |archive-date=19 August 2013 |access-date=6 June 2017 |website=help.launchpad.net}}</ref> ھەرچەندە ئەم زاراوەیە تەنھا لەناو ئوبونتودا بەکاردێت، بەڵام کانۆنیکاڵ پێشبینی دەکات کە لە دەرەوەی کۆمەڵگەی ئوبونتوش بەکاربھێنرێت.<ref>{{cite web |title=Launchpad Blog |url=https://blog.launchpad.net/ppa/personal-package-archives-for-everyone |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110903095729/http://blog.launchpad.net/ppa/personal-package-archives-for-everyone |archive-date=3 September 2011 |access-date=6 June 2017 |website=blog.launchpad.net}}</ref> === نەرمامێری لایەنی سێیەم === ھەندێک نەرمامێری لایەنی سێیەم کە سنووردارکردنیان نییە لە دابەشکردندا لە بەشی Multiverseی ئوبونتودا ھەن. پاکێجی ''{{بنز|ئوبونتو-ڕیستریکتێد-ئێكستراز|en|ubuntu-restricted-extras}}'' بە تایبەتی ئەو نەرمامێرانە لەخۆدەگرێت کە لە ڕووی یاسایییەوە سنووردارن، لەوانە پشتگیری بۆ لێدانی دی ڤی دی ({{بنز|دی ڤی دی|en|DVD-Video}})، ფۆنتەکانی مایکرۆسۆفت ({{بنز|فۆنتە بنەڕەتییەکانی مایکرۆسۆفت ترۆ تایپ|en|mscorefonts|lt=Microsoft TrueType core fonts}})، زۆرێک لە کۆدێکە ({{بنز|کۆدێک|en|codec}}) باوەکانی دەنگ/ڤیدیۆ، و unrar کە بەرنامەیەکە بۆ کردنەوەی ئەو پەڕگانەی بە فۆرماتی ڕار ({{بنز|ڕار (فۆرماتی پەڕگە)|en|RAR (file format)|lt=RAR}}) پەستێنراون.<ref>{{Cite web |title=Ubuntu – Details of package ubuntu-restricted-extras in jammy |url=https://packages.ubuntu.com/jammy/ubuntu-restricted-extras |access-date=25 January 2024 |website=packages.ubuntu.com}}</ref> سەرباری ئەوە، کۆمەڵە نەرمامێری لایەنی سێیەم بەردەستن بۆ دابەزاندن لە ڕێگەی فرۆشگای نەرمامێری ئوبونتو و {{بنز|فرۆشگای سناپ|en|Snap store}}،<ref>{{cite web |title=Ubuntu Software Center |url=https://shop.canonical.com/index.php?cPath=19 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130811212235/http://shop.canonical.com/index.php?cPath=19 |archive-date=11 August 2013 |access-date=27 May 2011 |work=Shop.Canonical.com |publisher=Canonical}}</ref> کە چەندین یاری لەخۆدەگرێت وەک {{بنز|برێید (یاریی ڤیدیۆیی)|en|Braid (video game)|lt=Braid}}، {{بنز|ماینکرافت|en|Minecraft}} و {{بنز|ئۆیڵ ڕەش|en|Oil Rush}}،<ref>{{cite web |last=Planella |first=David |date=December 2011 |title=Top 10 Ubuntu Software Centre app downloads for November |url=https://developer.ubuntu.com/2011/12/top-10-ubuntu-software-centre-app-downloads-for-november/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120108174052/http://developer.ubuntu.com/2011/12/top-10-ubuntu-software-centre-app-downloads-for-november/ |archive-date=8 January 2012 |access-date=29 December 2011 |work=Developer.Ubuntu.com |publisher=Canonical}}</ref> نەرمامێر بۆ لێدانی دی ڤی دی و کۆدێکەکانی میدیا.<ref>{{Cite web |title=Install VLC on Linux {{!}} Snap Store |url=https://snapcraft.io/vlc |access-date=25 January 2024 |website=Snapcraft |language=en}}</ref> == وەشانەکان == <!-- Keep the table short and tidy. If you want more info go to the main article for releases. Otherwise the table will get deleted again. --> <!-- Template:Version is for version and release history. Documentation and examples: http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Version. --> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="float:left; text-align:center; margin-left:1em; margin-right:0" |- |+وەشانەکان کە لە ئێستادا پشتگیری دەکرێن |- ! scope="col" | وەشان ! scope="col" | ناوی نھێنی ! scope="col" | ڕێکەوتی بڵاوبوونەوە ! scope="col" | پشتگیریی گشتی تا ! scope="col" | پشتگیریی ئاسایش ({{abbr|ESM|چاککردنەوەی فراوانکراوی ئاسایش (پێشتر "درێژکراوە")}}) تا |- ! scope="row" | {{بنز|مێژووی وەشانەکانی ئوبونتو|en|Ubuntu version history#1804|lt=١٨٫٠٤ LTS}} | Bionic Beaver | ٢٦-٠٤-٢٠١٨<ref>{{cite web |url=https://wiki.ubuntu.com/BionicBeaver/ReleaseSchedule |title=Bionic Release Schedule |publisher=wiki.ubuntu.com |access-date=16 November 2018 |archive-date=14 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171214072006/https://wiki.ubuntu.com/BionicBeaver/ReleaseSchedule |url-status=live }}</ref> | colspan="1" {{Version|o|2023-05-31}}<ref>{{Cite web |url=https://ubuntu.com/blog/18-04-end-of-standard-support |title=Time to prepare for Ubuntu 18.04 LTS End of Standard Support on 31 May 2023 |first=Lech |last=Sandecki | date=14 March 2023 |website=Ubuntu Blog}}</ref> | colspan="1" {{Version|co|2028-04|show=}} |- ! scope="row" | {{بنز|مێژووی وەشانەکانی ئوبونتو|en|Ubuntu version history#2004|lt=٢٠٫٠٤ LTS}} | Focal Fossa | ٢٣-٠٤-٢٠٢٠<ref>{{Cite web |url=https://www.omgubuntu.co.uk/2019/10/ubuntu-20-04-release-features |title=Ubuntu 20.04 Release Date & Planned Features (Updated) |date=18 October 2019 |website=OMG! Ubuntu! |language=en-US |access-date=17 January 2020 |archive-date=20 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200120102637/https://www.omgubuntu.co.uk/2019/10/ubuntu-20-04-release-features |url-status=live }}</ref> | colspan="1" {{Version|o|2025-05-29}}<ref>{{cite web |title=The Ubuntu lifecycle and release cadence |url=https://ubuntu.com/about/release-cycle |website=Ubuntu.com |publisher=Canonical |access-date=10 October 2019 |archive-date=9 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009222201/https://ubuntu.com/about/release-cycle |url-status=live }}</ref> | colspan="1" {{Version|co|2030-04}} |- ! scope="row" | {{بنز|مێژووی وەشانەکانی ئوبونتو|en|Ubuntu version history#2204|lt=٢٢٫٠٤ LTS}} | Jammy Jellyfish<ref>{{Cite web|url=https://launchpad.net/ubuntu/+source/distro-info-data/0.43ubuntu1.9/+index|title=0.43ubuntu1.9 : distro-info-data package : Ubuntu|website=Launchpad|date=15 October 2021 |access-date=15 October 2021|archive-date=27 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027175756/https://launchpad.net/ubuntu/+source/distro-info-data/0.43ubuntu1.9/+index|url-status=live}}</ref> | ٢١-٠٤-٢٠٢٢<ref name=":1">{{Cite web|date=|title=Releases - Ubuntu Wiki|url=https://wiki.ubuntu.com/Releases#Future|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210507013814/https://wiki.ubuntu.com/Releases#Future|archive-date=7 May 2021|access-date=24 July 2021|website=wiki.ubuntu.com}}</ref> | colspan="1" {{Version|co|2027-06-01}} | colspan="1" {{Version|co|2032-04}} |- ! scope="row" | {{بنز|مێژووی وەشانەکانی ئوبونتو|en|Ubuntu version history#2404|lt=٢٤٫٠٤ LTS}} | Noble Numbat | ٢٥-٠٤-٢٠٢٤<ref>{{Cite web|url=https://discourse.ubuntu.com/t/noble-numbat-release-schedule/35649|title=Noble Numbat Release Schedule|date=5 January 2024|website=Ubuntu Community Hub}}</ref> | colspan="1" {{Version|co|2029-05}} | colspan="1" {{Version|co|2034-04}} <!-- End-of-life "2036" all for two more years: https://wiki.ubuntu.com/Releases#Extended_Security_Maintenance e.g. Ubuntu 14.04.6 LTS to April 2026 missing in the table here, or is the wiki wrong? I seem to find conflicting info. ---> |- ! scope="row" | {{بنز|مێژووی وەشانەکانی ئوبونتو|en|Ubuntu version history#2604|lt=٢٦٫٠٤ LTS}} | Resolute Raccoon | ٢٣-٠٤-٢٠٢٦<ref>{{Cite web |title=Ubuntu 26.04 LTS release notes |url=https://documentation.ubuntu.com/release-notes/26.04/ |access-date=2026-04-02 |website=Ubuntu release notes |language=en}}</ref> | colspan="1" {{Version|c|2031-05}} | colspan="1" {{Version|c|2036-05}} |- ! scope="row" | {{بنز|مێژووی وەشانەکانی ئوبونتو|en|Ubuntu version history#2610|lt=٢٦٫١٠}} | Stonking Stingray | ١٥-١٠-٢٠٢٦<ref>{{Cite web|url=https://documentation.ubuntu.com/release-notes/26.10/schedule/|title=Ubuntu Stonking Stingray Release Schedule|website=Ubuntu Canonical}} </ref> | colspan="1" {{Version|cp|2027-07}} | - |- |- | colspan=7|<small>{{Version|l|show=111111}}</small> |} {{clear}} ئوبونتو پەیڕەوی لە خشتەیەکی کاتی دەکات بۆ بڵاوکردنەوە، و ھەر شەش مانگ جارێک وەشانێکی نوێ بڵاودەکاتەوە.<ref name="about_ubuntu">{{cite web |url=https://www.ubuntu.com/project/about-ubuntu |title=About Ubuntu. The Ubuntu Story |work=Ubuntu.com |publisher=Canonical Ltd. |access-date=21 August 2012 |archive-date=5 January 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130105101448/http://www.ubuntu.com/project/about-ubuntu |url-status=live }}</ref> ھەر وەشانێکی ئاسایی بۆ ماوەی نۆ مانگ پشتگیریی بێبەرامبەر وەردەگرێت، کە نوێکاریی ئاسایش و چارەسەرکردنی ھەڵە گەورەکان لەخۆدەگرێت.<ref name="fridge032013">{{cite web |title=Ubuntu Technical Board Looks at Shuttleworth's Proposal for Release Management Methodology |url=https://fridge.ubuntu.com/2013/03/19/ubuntu-technical-board-looks-at-shuttleworths-proposal-for-release-management-methodology/ |access-date=12 August 2023 |publisher=Ubuntu Fridge}}</ref><ref name="omgubuntu.co.uk">{{cite web |url=https://www.omgubuntu.co.uk/2013/03/ubuntu-to-halve-support-window-for-regular-releases |title=Ubuntu To Halve Support Window for 'Regular' Releases |last=Sneddon |first=Joey-Elijah |work=OMG! Ubuntu! |publisher=Ohso Ltd |date=20 March 2013 |access-date=15 May 2013 |archive-date=21 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180821121947/https://www.omgubuntu.co.uk/2013/03/ubuntu-to-halve-support-window-for-regular-releases |url-status=live }}</ref><ref name="TBR">{{cite web |url=https://wiki.ubuntu.com/TimeBasedReleases |title=Time Based Releases |work=Ubuntu Wiki |publisher=Canonical Ltd |access-date=24 October 2013 |archive-date=5 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180105074245/https://wiki.ubuntu.com/TimeBasedReleases |url-status=live }}</ref> ھەر چوارەمین وەشانێک، کە دەکەوێتە چارەکی دووەمی ساڵە جووتەکانەوە، وەک وەشانی {{بنز|پشتگیریی درێژخایەن|en|long-term support}} (LTS) دیاری دەکرێت.<ref name="lts">{{cite web |title=LTS |url=https://wiki.ubuntu.com/LTS |access-date=27 August 2010 |work=Ubuntu Team Wiki |publisher=Canonical Ltd.}}</ref> وەشانەکانی LTS بۆ ماوەی پێنج ساڵ پشتگیریی بێبەرامبەر وەردەگرن، لەگەڵ بژاردەی درێژکردنەوەی پشتگیرییەکە بۆ ماوەی دە ساڵ لە ڕێگەی بەرنامەی چاککردنەوەی فراوانکراوی ئاسایش (ESM)، کە لە ڕێگەی بەشداریکردنی Ubuntu Pro بەردەستە،<ref>{{cite web |title=Ubuntu release cycle |url=https://ubuntu.com/about/release-cycle |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250408013511/https://ubuntu.com/about/release-cycle |archive-date=8 April 2025 |access-date=8 April 2025 |publisher=Canonical Ltd.}}</ref><ref>{{cite web |title=Ubuntu 12.04 LTS Extended Security Maintenance |url=https://www.ubuntu.com/support/esm |url-status=deviated |archive-url=https://web.archive.org/web/20180717201456/https://www.ubuntu.com/support/esm |archive-date=17 July 2018 |publisher=Canonical Ltd.}}</ref><ref name="releaseeol">{{cite web |title=Release end of life |url=https://www.ubuntu.com/info/release-end-of-life |url-status=deviated |archive-url=https://web.archive.org/web/20180710134318/https://www.ubuntu.com/info/release-end-of-life |archive-date=10 July 2018 |access-date=28 April 2018 |publisher=Canonical Ltd.}}</ref> و بۆ بەکارھێنانی کەسی بێبەرامبەرە.<ref name="pro">{{Citation |title=Ubuntu Pro |url=https://ubuntu.com/pro |work=Ubuntu.com |access-date=20 August 2025 |language=en}}</ref> ژمارەی وەشانەکانی ئوبونتو ئاماژەن بۆ ساڵ و مانگی بڵاوکردنەوەیان. بۆ نموونە، ئوبونتو ٤٫١٠ لە مانگی تشرینی یەکەمی (١٠) ساڵی ٢٠٠٤دا بڵاوکرایەوە.<ref>{{cite web |url=https://help.ubuntu.com/community/CommonQuestions#Ubuntu%20Releases%20and%20Version%20Numbers |title=Common Questions: Ubuntu Releases and Version Numbers |work=Ubuntu Community Help Wiki |publisher=Canonical Ltd |access-date=24 November 2010 |archive-date=17 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190517180549/https://help.ubuntu.com/community/CommonQuestions#Ubuntu%20Releases%20and%20Version%20Numbers |url-status=live }}</ref> ھەر وەشانێک ھەروەھا {{بنز|ناوی نھێنی|en|code name}}یەکی ھەیە، کە بە زۆری پێکھاتووە لە ئاوەڵناوێک و ئاژەڵێک کە بە ھەمان پیت دەست پێدەکەن (بۆ نموونە، "Bionic Beaver").<ref name="development">{{cite web |title=Development Code Names |url=https://wiki.ubuntu.com/DevelopmentCodeNames |work=Ubuntu Wiki |publisher=Canonical Ltd |access-date=8 April 2011 |archive-date=4 July 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070704080821/https://wiki.ubuntu.com/DevelopmentCodeNames |url-status=live }}</ref> زۆرجار وەشانەکان تەنھا بە ئاوەڵناوەکەیانەوە ناودەبرێن.<ref name="devCodeNames">{{cite web |title=DevelopmentCodeNames |url=https://wiki.ubuntu.com/DevelopmentCodeNames |access-date=8 May 2009 |work=Ubuntu Team Wiki |publisher=Canonical Ltd.}}</ref> بڵاوکردنەوەی وەشانەکانی ئوبونتو بە زۆری نزیکەی یەک مانگ دوای بڵاوبوونەوەی وەشانە ھاوتایەکانی {{بنز|گنۆم|en|GNOME}} ڕێکدەخرێت.<ref name="releases" /><ref name="gnomeTimeBasedReleases">{{cite web |title=GNOME's Time-Based Release Schedule |url=https://wiki.gnome.org/ReleasePlanning/TimeBased |access-date=27 August 2010 |work=Gnome Live Wiki}}</ref><ref name="xTimeBasedReleases">{{cite mailing list |last=Stone |first=Daniel |title=New release process |mailing-list=xorg-devel |date=30 August 2009 |url=https://lists.freedesktop.org/archives/xorg-devel/2009-September/002330.html |access-date=12 August 2023}}</ref> == دابەشکراوەکان == [[File:UbuntuFamilyTree1210.svg|thumb|ھێڵکاریی خێزانی ئوبونتو{{dubious|date=December 2018}}<!-- This image seems to fail to note the demise of some of the variants; e.g. Satanic Ubuntu was apparently last released in 2011. -->]] ئوبونتو دێسکتۆپ (کە پێشتر ناوی فەرمیی وەشانی سەرمێزی ئوبونتو بوو، و ئێستا بە سادەیی ئوبونتو پێدەوترێت) ئەو وەشانەیە کە بە فەرمی بۆ زۆربەی بەکارھێنەران پێشنیار دەکرێت. بۆ کۆمپیوتەری سەرمێز و لاپتۆپ دیزاین کراوە و بە فەرمی لەلایەن کانۆنیکاڵەوە پشتگیری دەکرێت. جیاوازییەکانی تر بە سادەیی بەو پێیە جیا دەکرێنەوە کە ھەریەکەیان {{بنز|ڕووکاری سەرمێز|en|desktop environment}}ێکی جیاوازیان ھەیە، یان لە حاڵەتی ئوبونتو سێرڤەردا، ھیچ ڕووکارێکی سەرمێزی نییە.<ref name="Ubuntu Releases" /> ڕووکارەکانی {{بنز|ئێڵ ئێکس کیو تی|en|LXQt}} و {{بنز|ئێکس ئێف سی ئی|en|Xfce}}<ref>{{cite web |url=https://www.linux.com/learn/tutorials/329244:alternative-desktop-xfce4 |title=Lightweight Linux Desktop Alternative: Xfce |last=Wallen |first=Jack |work=Linux.com – The Source for Linux Information |access-date=7 April 2015 |archive-date=26 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150626164401/https://www.linux.com/learn/tutorials/329244:alternative-desktop-xfce4 |url-status=live }}</ref> زۆرجار پێشنیار دەکرێن بۆ بەکارھێنان لەگەڵ کۆمپیوتەرە کۆنەکاندا کە ڕەنگە بیرگە و ھێزی پڕۆسێسکردنی کەمتریان ھەبێت.{{Citation needed|date=September 2023}} === دابەشکراوە فەرمییەکان === زۆربەی وەشان و جۆرەکانی ئوبونتو تەنھا کۆمەڵێک پاکێجی بنەڕەتیی جیاواز دادەمەزرێنن بە بەراورد بە ئوبونتو دێسکتۆپی ئاسایی. لەبەر ئەوەی ھەمان کۆگای پاکێجەکان بەکاردەھێنن، ھەموو ھەمان نەرمامێر بۆ ھەریەکەیان بەردەستە.<ref>{{cite web |title=Ubuntu flavours |url=https://ubuntu.com/download/flavours |website=Ubuntu |access-date=3 February 2021 |language=en |archive-date=22 May 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100522151037/http://www.ubuntu.com/products/whatisubuntu/derivatives |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=UbuntuFlavors - Ubuntu Wiki |url=https://wiki.ubuntu.com/UbuntuFlavors |website=wiki.ubuntu.com |access-date=3 February 2021 |archive-date=15 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190415224252/https://wiki.ubuntu.com/UbuntuFlavors |url-status=live }}</ref> ئوبونتو کۆر (Ubuntu Core){{Efn|ئوبونتو کۆر وەشانێکی "کۆنتەینەرکراوی" ئوبونتویە. ئامانجی ئەم وەشانەی ئوبونتو دابینکردنی بنەمایەکی سیستەمی کارپێکردنی بچووکتر، پارێزراوتر و ئاسانترە بۆ پاراستن کە دەتوانرێت لە ڕێگەی "{{بنز|سناپ (نەرمامێر)|en|Snap (software)|lt=سناپەکان}}"ەوە فراوان بکرێت.}} تاکە ھەڵاوێردە چونکە تەنھا دەستی دەگات بەو پاکێجانەی کە لە فرۆشگای {{بنز|سناپ (نەرمامێر)|en|Snap (software)|lt=سناپ}}دا ھەن.<ref name="auto">{{cite web |last1=Salter |first1=Jim |title=Containerize all the things with Ubuntu Core 20 |url=https://arstechnica.com/gadgets/2021/02/ubuntu-core-20-adds-secure-boot-with-hardware-backed-encryption/ |website=Ars Technica |access-date=3 February 2021 |language=en-us |date=2 February 2021 |archive-date=2 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202232308/https://arstechnica.com/gadgets/2021/02/ubuntu-core-20-adds-secure-boot-with-hardware-backed-encryption/ |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" |+ دابەشکراوە فەرمییەکانی ئوبونتو ! scope="col" | دابەشکراوە ! scope="col" | لۆگۆ ! scope="col" | وەسف |- ! scope="row" | {{بنز|ئێدوبونتو|en|Edubuntu}} |[[File:Edubuntu icon.svg|48x48px|alt=لۆگۆی ئێدوبونتو]] |ئێدوبونتو، کە پێشتر بە وەشانی پەروەردەییی ئوبونتو ناسرابوو، جۆرێکە لە ئوبونتو کە بۆ مەبەستی پەروەردە دەستکاری کراوە. بۆ پەروەردەی {{بنز|خوێندنی پێش-قوتابخانە|en|preschool|lt=پێش-قوتابخانە}}، {{بنز|خوێندنی سەرەتایی|en|Primary education|lt=سەرەتایی}}، {{بنز|خوێندنی ناوەندی|en|Secondary education|lt=ناوەندی}} و {{بنز|خوێندنی باڵا|en|Tertiary education|lt=باڵا}} دیزاین کراوە لە ڕێگەی دامەزراندنی پاکێجی جیاوازەوە. |- ! scope="row" | {{بنز|کوبونتو|en|Kubuntu}} |[[File:Kubuntu logo.svg|48x48px|alt=لۆگۆی کوبونتو]] |جۆرێکە لە ئوبونتو کە ڕووکاری {{بنز|کەی دی ئی|en|KDE}} بەکاردەھێنێت لەبری ڕووکاری {{بنز|گنۆم|en|GNOME}} (و یونیتی) کە لەلایەن ئوبونتو دێسکتۆپەوە بەکاردەھێنرێت.<ref>{{cite web |url=https://kubuntu.org/ |title=Kubuntu - Friendly Computing |access-date=6 May 2019 |archive-date=24 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181224134055/https://kubuntu.org/ |url-status=live }}</ref> |- ! scope="row" | {{بنز|لوبونتو|en|Lubuntu}} |[[File:Lubuntu logo only.svg|48x48px|alt=لۆگۆی لوبونتو]] |لوبونتو جۆرێکە لە ئوبونتو کە "سووکترە، کەمتر برسیی سەرچاوەکانە و لە ڕووی وزەوە کاراترە"، بە بەکارھێنانی ڕووکاری سەرمێزی {{بنز|ئێڵ ئێکس کیو تی|en|LXQt}} (پێش وەشانی ١٨٫١٠ {{بنز|ئێڵ ئێکس دی ئی|en|LXDE}} بەکاردەھێنا).<ref name="Distrowatch11May09">{{cite web |url=https://distrowatch.com/weekly.php?issue=20090511#news |title=Another day, another Ubuntu derivative. |last=Smart |first=Chris |date=May 2009 |access-date=21 May 2009 |archive-date=21 January 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120121065012/http://distrowatch.com/weekly.php?issue=20090511#news |url-status=live }}</ref><ref name="LXDEBlog">{{cite web |url=https://blog.lxde.org/?p=208 |title=Lubuntu? LXDE Meet up with Mark Shuttleworth in Berlin |last=[[LXDE]] |work=LXDE Blog |date=February 2009 |access-date=21 May 2009 |archive-date=24 February 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120224015352/http://blog.lxde.org/?p=208 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://lubuntu.net/ |title=lubuntu |website=lubuntu |access-date=6 May 2019 |archive-date=21 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181221225231/https://lubuntu.net/ |url-status=live }}</ref> |- ! scope="row" | ئوبونتو کۆر | |وەشانێکی ئوبونتویە کە سەرنجی لەسەر ئای ئۆ تی و سیستەمە نێوگیرکراوەکانە. ھیچ ڕووکارێکی گرافیکی نییە، و تەنھا لە ڕێگەی SSHەوە ڕێگە بە چوونەژوورەوە دەدات. بە پێچەوانەی جۆرەکانی تر، بەڕێوەبەری پاکێجی نەریتی apt بەکارناھێنێت بەڵکو بە تەواوی پشت بە پاکێجەکانی {{بنز|سناپ (نەرمامێر)|en|Snap (software)|lt=سناپ}} دەبەستێت.<ref name="auto"/> وا دیزاین کراوە کە لە ڕێگەی ''دووپاتکردنەوەکانی مۆدێل''ەوە (model assertions) ڕێکبخرێت کە بەڵگەنامەی دەقین و دیاری دەکەن کام پاکێج و ڕێکخستنانەی سناپ لەسەر وێنەی سیستەمی کارپێکردنەکە جێبەجێ دەبن.<ref>{{Cite web |last=Proven |first=Liam |date=17 June 2022 |title=Ubuntu releases Core 22: Its IoT and edge distr |url=https://www.theregister.com/2022/06/17/ubuntu_core_22/ |url-status=live |website=The Register |access-date=19 June 2022 |archive-date=19 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220619102229/https://www.theregister.com/2022/06/17/ubuntu_core_22/ }}</ref> |- ! scope="row" | {{بنز|ئوبونتو بەجی|en|Ubuntu Budgie}} |[[File:Ubuntu Budgie No Wordmark.svg|48x48px|alt=لۆگۆی ئوبونتو بەجی]] |جۆرێکە لە ئوبونتو کە ڕووکاری {{بنز|بەجی (ڕووکاری سەرمێز)|en|Budgie (desktop environment)|lt=بەجی}} بەکاردەھێنێت. |- ! scope="row" | {{بنز|ئوبونتو سینامۆن|en|Ubuntu Cinnamon}} |[[File:UbuntuCinnamon.svg|48x48px|alt=لۆگۆی ئوبونتو سینامۆن]] |جۆرێکە لە ئوبونتو کە {{بنز|سینامۆن (ڕووکاری سەرمێز)|en|Cinnamon (desktop environment)|lt=سەرمێزی سینامۆن}}ی {{بنز|لینوکس مینت|en|Linux Mint}} بەکاردەھێنێت. پێشتر بە ئوبونتو سینامۆن ڕیمیکس ناسرابوو.<ref>{{Cite web |title=Ubuntu Cinnamon Remix {{!}} Ubuntu Cinnamon Remix, traditionally modern |url=https://ubuntucinnamon.org/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220103175528/https://ubuntucinnamon.org/ |archive-date=3 January 2022 |access-date=3 January 2022 |website=Ubuntu Cinnamon Remix |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sneddon |first=Joey |date=28 March 2023 |title=Ubuntu Cinnamon Now Official Ubuntu Flavour |url=https://www.omgubuntu.co.uk/2023/03/ubuntu-cinnamon-new-official-flavor |access-date=30 March 2023 |website=OMG! Ubuntu! |language=en-GB}}</ref> |- ! scope="row" | {{بنز|ئوبونتو کایلین|en|Ubuntu Kylin}} |[[File:Ubuntu Kylin logo.svg|48x48px|alt=لۆگۆی ئوبونتو کایلین]] |جۆرێکە لە ئوبونتو کە ئامانجی بازاڕی چینییە. |- ! scope="row" | {{بنز|ئوبونتو مەیت|en|Ubuntu MATE}} |[[File:Ubuntu MATE rondel logo.svg|48x48px|alt=لۆگۆی ئوبونتو مەیت]] |جۆرێکە لە ئوبونتو کە ڕووکاری {{بنز|مەیت (ڕووکاری سەرمێز)|en|MATE (desktop environment)|lt=مەیت}} بەکاردەھێنێت، کە ڕووکارێکی سەرمێزە و لە کۆدی گنۆم ٢ی لەکارکەوتووەوە دروستکراوە، بە جەختکردنەوە لەسەر {{بنز|میتافۆری سەرمێز|en|desktop metaphor}}.<ref name="Sneddon01Mar15">{{cite news |url=https://www.omgubuntu.co.uk/2015/02/ubuntu-15-04-beta-downloads-now-live-ubuntu-mate-made-an-official-flavor |title=Ubuntu 15.04 Beta Available to Download, Ubuntu MATE Is Now An Official Flavor |last=Sneddon |first=Joey |date=1 March 2015 |work=OMG Ubuntu |access-date=1 March 2015 |archive-date=17 March 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150317051604/http://www.omgubuntu.co.uk/2015/02/ubuntu-15-04-beta-downloads-now-live-ubuntu-mate-made-an-official-flavor |url-status=live }}</ref> |- ! scope="row" | ئوبونتو سێرڤەر |[[File:Ubuntu_logoib.svg|48x48px|alt=لۆگۆی ئوبونتو]] |ئوبونتو وەشانێکی {{بنز|سێرڤەر (ژمێرکاری)|en|Server (computing)|lt=سێرڤەر}}ی ھەیە<ref name="ubuntu-server">{{cite web |url=https://ubuntu.com/server |title=Ubuntu Server - for scaleout workloads |access-date=30 October 2019 |archive-date=22 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190522065522/https://www.ubuntu.com/server |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://wiki.ubuntu.com/BionicBeaver/ReleaseNotes?_ga=2.208102746.998804565.1572421923-262180758.1561889001 |title=BionicBeaver/ReleaseNotes |website=Ubuntu Wiki |access-date=30 October 2019 |archive-date=17 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200817191955/https://wiki.ubuntu.com/BionicBeaver/ReleaseNotes?_ga=2.208102746.998804565.1572421923-262180758.1561889001 |url-status=live }}</ref> کە ھەمان کۆگاکانی APT بەکاردەھێنێت کە وەشانی دێسکتۆپی ئوبونتو بەکاریان دەھێنێت. جیاوازیی نێوانیان نەبوونی {{بنز|سیستەمی پەنجەرەی ئێکس|en|X Window System|lt=ژینگەی پەنجەرەی ئێکس}}ە لە دامەزراندنی بنەڕەتیی وەشانی سێرڤەردا (ھەرچەندە دەتوانرێت بە ئاسانی دابمەزرێنرێت، لەوانە گنۆم، کەی دی ئی، یونیتی یان ئێکفسی ئی)، و ھەندێک گۆڕانکاری لە پرۆسەی دامەزراندندا.<ref name="PrepInstall">{{cite web |url=https://help.ubuntu.com/16.04/serverguide/preparing-to-install.html |title=Preparing to Install |work=Ubuntu Official Documentation |publisher=Canonical Ltd |access-date=11 June 2013 |archive-date=21 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180821114248/https://help.ubuntu.com/16.04/serverguide/preparing-to-install.html |url-status=live }}</ref> وەشانی سێرڤەر ڕووکارێکی بنەما-کارەکتەری ({{بنز|ڕووکاری بەکارھێنەری تێکستی|en|Text-based user interface|lt=تێکست}}) بۆ دامەزراندن بەکاردەھێنێت، لەبری پرۆسەی دامەزراندنی گرافیکی. ئەمە وا دەکات بتوانرێت لەسەر ئەو ئامێرانە دابمەزرێنرێت کە ڕووکاری سیریاڵ یان "تێرمیناڵی بێدەنگ"یان ھەیە و پشتگیریی گرافیکییان نییە. وەشانی سێرڤەر (وەک وەشانی سەرمێز) پشتگیری لە {{بنز|خەیاڵیکردنی ڕەقەکاڵا|en|hardware virtualization}} دەکات و دەتوانرێت لەناو {{بنز|مەکینەی خەیاڵی|en|virtual machine}}دا کارپێبکرێت، جا چ لەناو سیستەمێکی کارپێکردنی میوانداردا بێت یان لە {{بنز|ھایپەرڤایزەر|en|hypervisor}}دا، وەک {{بنز|ڤی ئێم وێر|en|VMware}} {{بنز|ESXi|en|ESXi}}، {{بنز|ئۆراکڵ|en|Oracle Corporation}}، {{بنز|سیتراکس|en|Citrix Systems}} {{بنز|XenServer|en|XenServer}}، {{بنز|مایکرۆسۆفت|en|Microsoft}} {{بنز|ھایپەر-ڤی|en|Hyper-V}}، {{بنز|QEMU|en|QEMU}}، {{بنز|مەکینەی خەیاڵیی بنەما-ناووک|en|Kernel-based Virtual Machine}}، یان ھەر لاساییکەرەوە یان خەیاڵیکەرێکی تری {{بنز|گونجاو لەگەڵ ئای بی ئێم پی سی|en|IBM PC compatible}}. مۆدیولی ئاسایشی {{بنز|AppArmor|en|AppArmor}} بۆ {{بنز|ناووکی لینوکس|en|Linux kernel}} بە شێوەی بنەڕەتی لەسەر پاکێجە نەرمامێرییە سەرەکییەکان بەکاردەھێنرێت، و {{بنز|دیواری ئاگرین|en|Firewall (computing)}} فراوان دەکرێت بۆ ئەو خزمەتگوزارییە باوانەی کە سیستەمی کارپێکردنەکە بەکاریان دەھێنێت. * کار دەکات لەسەر ھەموو تەلارسازییە سەرەکییەکانی ({{بنز|ژمێرکاریی ٦٤-بیتی|en|64-bit computing|lt=٦٤-بیتی}}){{snd}} {{بنز|ئێکس ٨٦-٦٤|en|x86-64}}، {{بنز|ئەی ئاڕ ئێم وەشانی ٧|en|ARM v7}}<!--is actually (mistakenly?) listed in official server info on 20.04. Only version 8 is 64-bit, but it can run 32-bit ARMv7 code, probably what's meant here-->، {{بنز|ئەی ئاڕ ئێم ٦٤|en|ARM64}}، {{بنز|پاوەر ٨|en|POWER8}}<ref>{{cite web |url=https://www.ubuntu.com/download/server/arm |title=Ubuntu Server for ARM |quote=Ubuntu 20.04 LTS includes support for the very latest ARM-based server systems powered by certified 64-bit processors. [...] <!-- Develop and test using over 50,000 software packages and runtimes — including Go, Java, JavaScript, PHP, Python and Ruby — and deploy at scale using our complete scale-out management suite including MAAS and Juju.--> Ubuntu delivers server-grade performance on ARM |access-date=11 October 2016 |archive-date=11 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161011233553/https://www.ubuntu.com/download/server/arm |url-status=live }}</ref> و نوێتر، <!-- official docs only says POWER9, likely to emphasise runs on too? -->مەینفرەیمەکانی {{بنز|ئای بی ئێم سیستەم زێد|en|IBM System z}} لە ڕێگەی {{بنز|لینوکس‌وەن|en|LinuxONE}}،<ref name="server">{{cite web |url=https://www.ubuntu.com/server |title=What's new in 16.04 LTS |year=2016 |work=Ubuntu.com |publisher=Canonical Ltd |access-date=13 June 2016 |archive-date=23 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181223192409/https://www.ubuntu.com/server |url-status=live }}</ref> و پشتگیریی سەرەتایی ھەیە بۆ {{بنز|ڕیسک-ڤی|en|RISC-V}}. {{بنز|سپارک|en|SPARC}} ئیتر لە ڕووی بازرگانییەوە پشتگیری ناکرێت و وەشانەکانی ئوبونتو (سێرڤەر) بۆ {{بنز|ئێکس ٨٦|en|x86}}ی ٣٢-بیتیش پشتگیرییان نەماوە.<ref>{{Cite web|title=Ubuntu Extended Security Maintenance {{!}} Security|url=https://ubuntu.com/security/esm|access-date=14 July 2021|website=Ubuntu|language=en|archive-date=12 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210712040355/https://ubuntu.com/security/esm|url-status=live}}</ref> * پشتگیری لە {{بنز|ZFS|en|ZFS}} دەکات، کە سیستەمێکی پەڕگەیە و توانای وێنەگرتنی کاتیی (snapshot) ھەیە، لە ئوبونتو ١٦٫٠٤ LTSەوە.<ref>{{Cite web |url=https://lists.ubuntu.com/archives/ubuntu-announce/2016-April/000207.html |title=Ubuntu 16.04 LTS (Xenial Xerus) released |last=Conrad |first=Adam |date=21 April 2016 |work=lists.ubuntu.com |access-date=5 June 2017 |archive-date=3 June 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160603235252/https://lists.ubuntu.com/archives/ubuntu-announce/2016-April/000207.html |url-status=live }}</ref><ref name="phoronix-Ubuntu16.04-ZFS">{{cite web |url=https://www.phoronix.com/scan.php?page=article&item=ubuntu-xenial-zfs&num=1 |title=Taking ZFS for a Test Drive on Ubuntu 16.04 LTS |last=Larabel |first=Michael |work=Phoronix.com |access-date=25 April 2016 |archive-date=25 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160425064534/http://www.phoronix.com/scan.php?page=article&item=ubuntu-xenial-zfs&num=1 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://github.com/zfsonlinux/zfs |title=zfs: ZFS on Linux - the official OpenZFS implementation for Linux |date=6 June 2017 |via=GitHub |access-date=6 June 2017 |archive-date=14 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170314065738/https://github.com/zfsonlinux/zfs |url-status=live }}</ref> * خاوەنی LXDە، کە ھایپەرڤایزەرێکە بۆ بەڕێوەبردنی کۆنتەینەرەکانی لینوکسی {{بنز|خەیاڵیکردنی ئاستی سیستەمی کارپێکردن|en|OS-level virtualization|lt=LXC}}. * یەکەمین وەشانی بەرھەمھێنانی {{بنز|DPDK|en|DPDK}} بۆ تۆڕسازیی ناووک بە خێراییی ھێڵ لەخۆدەگرێت. * نوێترین وەشانی درێژخایەنی ناووکی لینوکس و بەڕێوەبەری خزمەتگوزاریی {{بنز|سیستەمدی|en|systemd}} بەکاردەھێنێت. * وەک میوانێک باوەڕپێکراوە لەسەر {{بنز|خزمەتگوزارییەکانی وێبی ئەمازۆن|en|Amazon Web Services|lt=AWS}}، {{بنز|مایکرۆسۆفت ئەژوور|en|Microsoft Azure}}، {{بنز|جۆیێنت|en|Joyent}}، {{بنز|ئای بی ئێم کڵاود|en|IBM Cloud|lt=ئای بی ئێم}} و {{بنز|ئێچ پی کڵاود|en|HP Cloud}}.<ref name="server" /> * پشتگیریی {{بنز|نێتپلان|en|Netplan}}<ref name="ubuntu-server"/> (لە ئوبونتو ١٦٫٠٤ LTSەوە بەردەستە) * بەڕێوەبەری پاکێجی {{بنز|سناپ (نەرمامێر)|en|Snap (software)|lt=سناپ}} * پشتگیری بۆ کۆدکردنی (ئینکریپشن) {{بنز|بەڕێوەبەری قەبارەی لۆژیکی (لینوکس)|en|Logical Volume Manager (Linux)|lt=LVM}} ئوبونتو سێرڤەر پێشوەختە نەرمامێرەکانی وەک تۆمکات، پۆستگرێسکیوئێڵ، دۆکەر، پۆپێت، پایتۆن، پی ئەیچ پی، {{بنز|ئێڵ ئێکس سی#LXD|en|LXC#LXD|lt=LXD}}، ئینجنێکس، و مایکسیقوئێڵ دادەمەزرێنێت. |- ! scope="row" | {{بنز|ئوبونتو ستۆدیۆ|en|Ubuntu Studio}} |[[File:Ubuntustudio v3 logo only.svg|48x48px|alt=لۆگۆی ئوبونتو ستۆدیۆ]] |لەسەر بنەمای ئوبونتو دروستکراوە، و نەرمامێری سەرچاوەکراوە بۆ دروستکردنی فرەمیدیا پێشکەش دەکات کە ئامانجی دەستکاریکەرانی دەنگ، ڤیدیۆ و گرافیکە. ئەم وەشانە ڕووکاری سەرمێزی {{بنز|کەی دی ئی پلازما ٥|en|KDE Plasma 5}} بەکاردەھێنێت؛ وەشانەکانی پێشوو {{بنز|ئێکس ئێف سی ئی|en|Xfce}}یان بەکاردەھێنا.<ref>{{cite web |url=https://ubuntustudio.org/ |title=Ubuntu Studio |access-date=17 October 2018 |archive-date=7 March 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130307102013/http://ubuntustudio.org/ |url-status=live }}</ref> |- ! scope="row" | {{بنز|ئوبونتو یونیتی|en|Ubuntu Unity}} |[[File:Ubuntu_Unity_Logo.png|48x48px|Ubuntu Unity Logo|alt=لۆگۆی ئوبونتو یونیتی]] |جۆرێکە لە ئوبونتو کە ڕووکاری {{بنز|یونیتی (ڕووکاری بەکارھێنەر)|en|Unity (user interface)|lt=یونیتی ٧}} بەکاردەھێنێت.<ref>{{Cite web |title=Ubuntu Unity |url=https://ubuntuunity.org/ |access-date=3 January 2022 |website=ubuntuunity.org |archive-date=٢٩ی ئابی ٢٠٢٦ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260829145034/https://ubuntuunity.org/ |url-status=bot: unknown }}</ref><ref>{{Cite web |title=Ubuntu Unity Becoming An Official Flavor With 22.10 Release |url=https://www.phoronix.com/news/Ubuntu-Unity-22.10-Official |access-date=22 October 2022 |website=www.phoronix.com |language=en |archive-date=22 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221022000933/https://www.phoronix.com/news/Ubuntu-Unity-22.10-Official |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Proven |first=Liam |date=20 October 2022 |title=Ubuntu has a new remix in the family: Unity |url=https://www.theregister.com/2022/10/20/ubuntu_2210_kinetic_kudu/ |access-date=22 October 2022 |website=[[The Register]] |language=en |archive-date=22 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221022134739/https://www.theregister.com/2022/10/20/ubuntu_2210_kinetic_kudu/ |url-status=live }}</ref> |- ! scope="row" | {{بنز|زوبونتو|en|Xubuntu}} |[[File:Xubuntu logo.svg|48x48px|alt=لۆگۆی زوبونتو]] |جۆرێکە لە ئوبونتو کە {{بنز|ئێکس ئێف سی ئی|en|Xfce}} بەکاردەھێنێت. زوبونتو بۆ ئەو کۆمپیوتەرانە دروستکراوە کە ھێزیان کەمترە یان بۆ ئەو کەسانەی کە بەدوای ڕووکارێکی سەرمێزی زۆر کارادا دەگەڕێن لەسەر سیستەمە خێراکان، و زیاتر بەرنامەکانی {{بنز|جی تی کەی|en|GTK}} بەکاردەھێنێت.<ref>{{cite web |url=https://xubuntu.org/ |title=Xubuntu |website=xubuntu.org |access-date=6 May 2019 |archive-date=22 January 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120122072947/http://www.xubuntu.org/get |url-status=live }}</ref> |} ئوبونتو ھەندێک دابەشکراوەی فەرمیی ھەبوو کە ئێستا وەستاون، وەک {{بنز|گۆبونتو|en|Gobuntu}}؛ لەوانەش ھەندێکیان کە پێشتر لەلایەن کانۆنیکاڵەوە پشتگیری دەکران، وەک {{بنز|ئوبونتو تاتش|en|Ubuntu Touch}}، کە ئێستا لەلایەن خۆبەخشانەوە (کۆمەڵگەی UBports) سەرپەرشتی دەکرێت. === دابەشکراوە نافەرمییەکان === لەپاڵ جۆرە فەرمییەکاندا ھەندێکی تریش ھەن کە نافەرمین. ئەمانە ھێشتا لە قۆناغی ئەوەدان کە لەلایەن کانۆنیکاڵەوە وەک جۆری فەرمی بناسرێن.<ref>{{Cite web|last=Pablinux|date=23 September 2019|title=Ubuntu Cinnamon, probably official flavor in the coming months|url=https://www.linuxadictos.com/en/have-you-found-out-that-ubuntu-cinnamon-is-likely-to-become-official-flavor.html|access-date=3 January 2022|website=Linux Adictos|language=en|archive-date=3 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220103175528/https://www.linuxadictos.com/en/have-you-found-out-that-ubuntu-cinnamon-is-likely-to-become-official-flavor.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|last=Nestor|first=Marius|date=14 October 2021|title=Ubuntu Unity 21.10 Released to Keep the Unity7 Desktop Alive in 2021|url=https://9to5linux.com/ubuntu-unity-21-10-released-to-keep-the-unity-desktop-alive-in-2021|access-date=3 January 2022|website=9to5Linux|language=en-US|archive-date=3 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220103175527/https://9to5linux.com/ubuntu-unity-21-10-released-to-keep-the-unity-desktop-alive-in-2021|url-status=live}}</ref> {| class="wikitable" |+ دابەشکراوە نافەرمییەکانی ئوبونتو ! scope="col" | دابەشکراوە ! scope="col" | لۆگۆ ! scope="col" | وەسف |- ! scope="row" | UbuntuDDE |[[File:UbuntuDDE Icon.png|alt=لۆگۆی UbuntuDDE|48x48px]] |جۆرێکی نافەرمیی ئوبونتویە کە ڕووکاری سەرمێزی دیپین ({{بنز|دیپین|en|Deepin Desktop Environment}}) بەکاردەھێنێت.<ref>{{Cite web |title=UbuntuDDE - Your Beautiful Ubuntu Linux Distribution |url=https://ubuntudde.com/ |access-date=30 October 2022 |language=en-US |archive-date=10 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220510204814/https://ubuntudde.com/ |url-status=live }}</ref> |- ! scope="row" | Ubuntu Sway |[[File:Logo of Ubuntu Sway Remix.png|alt=لۆگۆی ئوبونتو سوێی|48x48px]] |جۆرێکی نافەرمیی ئوبونتویە کە بەڕێوەبەری پەنجەرەی سوێی ({{بنز|سوێی (بەڕێوەبەری پەنجەرە)|en|Sway (window manager)}}) بەکاردەھێنێت.<ref>{{Cite web |title=Ubuntu Sway Remix |url=https://ubuntusway.com/ |access-date=26 May 2024 |website=ubuntusway.com |language=en |archive-date=3 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240703190221/https://ubuntusway.com/ |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row" | Ubuntu Web | |جۆرێکی نافەرمیی ئوبونتویە کە ڕووکاری سەرمێزی {{بنز|گنۆم|en|GNOME}} بەکاردەھێنێت، بە جەختکردنەوە لەسەر بەرنامەکانی وێب.<ref>{{Cite web |title=Ubuntu Web Remix - A powerful free/libre web OS. |url=https://ubuntu-web.org/ |access-date=9 November 2022 |language=en-US |archive-date=28 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221228122737/https://ubuntu-web.org/ |url-status=live }}</ref> |- !ئوبونتو ئاساھی | |پڕۆژەیەکی نافەرمییە بۆ گونجاندنی {{بنز|ئاساھی لینوکس|en|Asahi Linux}} لەگەڵ ئوبونتو، بۆ بەکارھێنان لەسەر ئامێرەکانی ماک کە پڕۆسێسەری {{بنز|ئەپڵ سیلیکۆن|en|Apple silicon}} بەکاردەھێنن.<ref>{{Cite web |title=Ubuntu Asahi {{!}} Ubuntu images for Apple hardware |url=https://ubuntuasahi.org/ |access-date=2026-05-21 |website=ubuntuasahi.org}}</ref> |} === ژمێرکاریی ھەور === [[File:Ubuntu Orange Box-Fossetcon 12.09.2014.jpg|thumb|قووتیی پرتەقاڵیی ھەوری ئوبونتو|alt=]] ئوبونتو "وێنەکانی ھەوری ئوبونتو" (Ubuntu Cloud Images) پێشکەش دەکات کە وێنەی دیسکی پێشوەختە دامەزراون و لەلایەن ئەندازیارانی ئوبونتووە ڕێکخراون بۆ ئەوەی لەسەر پلاتفۆرمە ھەورییەکانی وەک {{بنز|ئەمازۆن ئی سی ٢|en|Amazon EC2}}، {{بنز|ئۆپن ستاک|en|OpenStack}}، {{بنز|مایکرۆسۆفت ئەژوور|en|Microsoft Azure}} و {{بنز|ئێڵ ئێکس سی|en|LXC}} کار بکەن.<ref>{{cite web |url=https://cloud-images.ubuntu.com/ |title=Ubuntu Cloud Images |work=Cloud-images.Ubuntu.com |publisher=Canonical Ltd |date=6 February 2014 |access-date=6 February 2014 |archive-date=17 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140217202610/http://cloud-images.ubuntu.com/ |url-status=live }}</ref> ئوبونتو ھەروەھا بە شێوەیەکی بەرفراوان لە پلاتفۆرمەکانی سێرڤەری تایبەتی خەیاڵی ({{بنز|سێرڤەری تایبەتی خەیاڵی|en|Virtual private server|lt=VPS}}) وەک {{بنز|دیجیتاڵ‌ئۆشن|en|DigitalOcean}} بەکاردەھێنرێت.<ref>{{cite web |url=https://www.digitalocean.com/blog_posts/where-do-droplets-form |title=Where ''Do'' Droplets Form? |work=DigitalOcean Company Blog |publisher=[[DigitalOcean]] |date=2 January 2014 |access-date=6 February 2014 |archive-date=22 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222002531/https://www.digitalocean.com/blog_posts/where-do-droplets-form |url-status=dead }}</ref> [[File:Eucalyptus full.jpg|thumb|ڕووکاری ئیکالیپتۆس]] ئوبونتو پشتگیریی ئۆپن ستاکی ھەیە، لەگەڵ ئامرازەکانی گواستنەوە لە Eucalyptusەوە بۆ ئۆپن ستاک کە لەلایەن کانۆنیکاڵەوە زیادکراون.<ref>{{cite news |url=https://www.zdnet.com/blog/open-source/canonical-switches-to-openstack-for-ubuntu-linux-cloud/8875 |title=Canonical switches to OpenStack for Ubuntu Linux cloud |publisher=ZDNet |date=10 May 2011 |access-date=10 October 2011 |archive-date=12 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141012224524/http://www.zdnet.com/blog/open-source/canonical-switches-to-openstack-for-ubuntu-linux-cloud/8875 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |last=Prickett |first=Timothy |url=https://www.theregister.co.uk/2011/05/10/canonical_ubuntu_openstack/ |title=Ubuntu eats OpenStack for clouds |work=[[The Register]] |date=10 May 2011 |access-date=10 October 2011 |archive-date=9 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111009040603/http://www.theregister.co.uk/2011/05/10/canonical_ubuntu_openstack/ |url-status=live }}</ref> {{بنز|مێژووی وەشانەکانی ئوبونتو|en|Ubuntu version history#1110|lt=ئوبونتو ١١٫١٠}} تیشکی خستە سەر ئۆپن ستاک وەک خزمەتگوزاریی پەسەندکراوی {{بنز|ژێرخان وەک خزمەتگوزاری|en|IaaS}}ی ئوبونتو، ھەرچەندە Eucalyptusیش ھێشتا پشتگیری دەکرێت. سەرنجێکی تری سەرەکی بریتییە لە جوجوی کانۆنیکاڵ ({{بنز|جوجو (نەرمامێر)|en|Juju (software)|lt=Canonical Juju}}) بۆ دابینکردن، جێبەجێکردن، میوانداریکردن، بەڕێوەبردن و ڕێکخستنی خزمەتگوزارییەکانی ژێرخانی سەنتەری داتای کۆمپانیاکان، کە بە ئوبونتو سێرڤەر و بۆ ئوبونتو سێرڤەر کار دەکات.<ref>{{cite interview |url=https://www.youtube.com/watch?v=uUv5vwHMPk0 |title=Dustin Kirkland of Canonical |first=Dustin |last=Kirkland |interviewer=Barton George |publisher=[[Dell Inc.]] |via=YouTube |date=7 June 2011 |location=Cloud Expo, New York City |access-date=13 January 2012 |archive-date=8 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160108223155/https://www.youtube.com/watch?v=uUv5vwHMPk0 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://wiki.ubuntu.com/ServerTeam/Orchestra |title=ServerTeam: Orchestra |work=Ubuntu Wiki |publisher=Canonical Ltd |date=4 January 2012 |access-date=13 January 2012 |archive-date=16 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190416204350/https://wiki.ubuntu.com/ServerTeam/Orchestra |url-status=live }}</ref> لە ئایاری ٢٠٢٦، کانۆنیکاڵ و {{بنز|پلاتفۆرمی ھەوری گووگڵ|en|Google Cloud}} وێنەی بڕوانامەپێدراوی ئوبونتویان بۆ مەکینە خەیاڵییەکانی یەکەی پرۆسێسکردنی تێنسۆری ھەوری گووگڵ ({{بنز|یەکەی پرۆسێسکردنی تێنسۆر|en|Tensor Processing Unit|lt=Google Cloud TPU}}) ڕاگەیاند، کە بە شێوەیەکی بنەڕەتی لە کاتی ڕێکخستنی مەکینە خەیاڵییەکانی TPUدا بەردەستن. ئەم بڵاوکردنەوەیە نەوەی حەوتەمی پڕۆسێسەری Ironwood (TPU 7x)ی گووگڵ، ھەروەھا مەکینەکانی TPU v5 و Trillium (v6) لەخۆدەگرێت، بەجۆرێک کە پشتگیری لە وەشانی تایبەتمەندی ئوبونتو کە گووگڵ خۆی بەڕێوەی دەبرد گۆڕدرا بۆ وەشانە بڕوانامەپێدراوەکانی کانۆنیکاڵ. ئوبونتو ٢٢٫٠٤ LTS بۆ ژینگە ھەنووکەیییەکانی TPU v5 و v6 کاردەکات، لەکاتێکدا مەکینەکانی TPU7x ئوبونتو ٢٤٫٠٤ LTS بەکاردەھێنن، لەگەڵ پشتگیریی پێشوەختە بۆ چوارچێوەکانی زیرەکیی دەستکرد لەوانە JAX، PyTorch و TensorFlow. بڕیارە لە چارەکی سێیەمی ٢٠٢٦دا Ubuntu Pro بۆ Cloud TPUکان بەردەست بکرێت، کە پاچی ناووکی ڕاستەوخۆ (live kernel patching) و چاککردنەوەی فراوانکراوی ئاسایش لەخۆدەگرێت.<ref>{{cite news |title=Google and Canonical Certify Ubuntu for TPU VMs, Shifting Support Upstream |url=https://www.webpronews.com/google-and-canonical-certify-ubuntu-for-tpu-vms-shifting-support-upstream |work=WebProNews |date=29 May 2026 |access-date=7 July 2026}}</ref> == پەسەندکردن و پێشوازی == ئوبونتو خەڵاتی خوێنەرانی بۆ باشترین دابەشکراوەی لینوکس لە پێشانگای {{بنز|کۆنفرانسی جیھانی لینوکس و پێشانگا|en|LinuxWorld Conference and Expo}}ی ساڵی ٢٠٠٥ لە لەندەن بەدەستھێنا،<ref>{{cite web |url=https://w3.linux-magazine.com/issue/61/Linuxworld_London_UK_2005.pdf |title=LinuxWorld Expo UK 2005 |first=John |last=Masters |date=June 2005 |work=Linux Magazine |publisher=Linux New Media |access-date=19 June 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080626133319/http://w3.linux-magazine.com/issue/61/Linuxworld_London_UK_2005.pdf |archive-date=26 June 2008}}</ref> و پێداچوونەوەی ئەرێنیی لە بڵاوکراوە ئینتەرنێتی و چاپکراوەکاندا وەرگرت،<ref>{{cite web |url=https://www.linuxjournal.com/article/8253 |title=Linux in Government: Linux Desktop Reviews, Part 6&nbsp;– Ubuntu |first=Tom |last=Adelstein |date=19 April 2005 |work=Linux Journal |access-date=2 December 2010 |archive-date=2 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200502075038/https://www.linuxjournal.com/article/8253 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite journal |first=Neil |last=McAllister |title=Gutsy Gibbon: Desktop Linux OS Made Easy |url=https://archive.org/details/sim_pc-world_2008-01_26_1/page/84 |volume=26 |date=January 2008 |journal=PC World |page=84}}</ref> و خەڵاتی Bossieی ساڵی ٢٠٠٧ی {{بنز|ئینفۆوۆرڵد|en|InfoWorld}}ی بۆ ''باشترین سیستەمی کارپێکردنی کڕیاری سەرچاوەکراوە'' بردەوە.<ref>{{cite web |url=https://www.infoworld.com/t/platforms/best-open-source-in-platforms-and-middleware-129 |title=Best of open source in platforms and middleware |first=Paul |last=Venenzia |date=10 September 2007 |work=InfoWorld |access-date=2 December 2010 |archive-date=8 June 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100608205855/http://www.infoworld.com/t/platforms/best-open-source-in-platforms-and-middleware-129 |url-status=live }}</ref> لە سەرەتای ساڵی ٢٠٠٨دا، گۆڤاری ''{{بنز|پی سی وۆرڵد|en|PC World}}'' ئوبونتوی بە "باشترین دابەشکراوەی لینوکس کە ئێستا بەردەستە لە ھەموو ڕوویەکەوە" ناوبرد، ھەرچەندە ڕەخنەی لە نەبوونی بەڕێوەبەرێکی یەکگرتووی کاریگەرییەکانی سەرمێز گرت.<ref>{{cite web |url=https://www.pcworld.com/article/146400/desktop_linux_faceoff_ubuntu_804_vs_fedora_9.html |title=Desktop Linux Face-Off: Ubuntu 8.04 vs. Fedora 9 |first=Robert |last=Strohmeyer |date=2 June 2008 |work=PC World |access-date=19 August 2008 |archive-date=13 August 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080813223405/http://www.pcworld.com/article/146400/desktop_linux_faceoff_ubuntu_804_vs_fedora_9.html |url-status=live }}</ref> کریس دیبۆنا، بەڕێوەبەری پڕۆژەکانی نەرمامێری سەرچاوەکراوە لە گووگڵ، وتی "پێم وایە ئوبونتو توانیویەتی خەیاڵی خەڵک سەبارەت بە سەرمێزی لینوکس بۆ خۆی ڕابکێشێت،" و "ئەگەر ھیوایەک بۆ سەرمێزی لینوکس ھەبێت، ئەوا ئەوان دەبن". تا کانوونی دووەمی ٢٠٠٩، نزیکەی نیوەی ٢٠,٠٠٠ کارمەندەکەی گووگڵ {{بنز|گوبونتو|en|Goobuntu}}یان بەکاردەھێنا، کە وەشانێکی کەمێک دەستکاریکراوی ئوبونتویە.<ref name="nytimes" /> لە ساڵی ٢٠١٢دا، ''{{بنز|زی دی نێت|en|ZDNET}}'' بڵاویکردەوە کە ئوبونتو ھێشتا سەرمێزی ھەڵبژێردراوی گووگڵە.<ref>{{cite news |url=https://www.zdnet.com/article/the-truth-about-goobuntu-googles-in-house-desktop-ubuntu-linux/ |title=The truth about Goobuntu: Google's in-house desktop Ubuntu Linux |date=29 August 2012 |access-date=17 April 2016 |last=Vaughan-Nichols |first=Steven J. |publisher=ZDNet |quote="Goobuntu use is encouraged and 'All our development tools are for Ubuntu.{{'"}} |archive-date=10 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160410030319/http://www.zdnet.com/article/the-truth-about-goobuntu-googles-in-house-desktop-ubuntu-linux/ |url-status=live }}</ref> لە ئازاری ٢٠١٦دا، مات ھارتلی لیستێکی باشترین دابەشکراوەکانی لینوکسی بۆ ''{{بنز|داتامەیشن|en|Datamation}}'' ئامادە کرد؛ و ئوبونتوی وەک ژمارە یەک ھەڵبژارد.<ref>{{cite web |url=https://www.datamation.com/open-source/best-linux-distro-linux-experts-rate-distros-1.html |title=Best Linux Distro: Linux Experts Rate Distros |date=15 March 2016 |access-date=17 April 2016 |last1=Hartley |first1=Matt |last2=Byfield |first2=Bruce |website=[[Datamation]] |quote=Obviously, Ubuntu was going to be at the top of the list.[...] Ubuntu has done more to put desktop Linux into the hands of the common man than any other distribution out there. |archive-date=20 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160420085807/http://www.datamation.com/open-source/best-linux-distro-linux-experts-rate-distros-1.html |url-status=live }}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٨دا، {{بنز|جەیمی ھاینمان|en|Jamie Hyneman}}، پێشکەشکاری ھاوبەشی زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکەی ''{{بنز|میس‌بەستەرس|en|MythBusters}}''، لینوکسی (بە پێدانی نموونەی ئوبونتو) وەک چارەسەرێک بۆ {{بنز|ئاوسانی نەرمامێر|en|software bloat}} پێشنیار کرد.<ref>{{cite news |url=https://www.popularmechanics.com/technology/upgrade/4243994.html?page=3 |title=MythBusters: 7 Tech Headaches—and How to Fix Them |first=Jamie |last=Hyneman |date=18 February 2008 |work=Popular Mechanics |access-date=2 December 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100324070017/http://www.popularmechanics.com/technology/upgrade/4243994.html?page=3 |archive-date=24 March 2010 }}</ref> بەکارھێنەرە ناودارەکانی تری ئوبونتو بریتین لە نووسەری خەیاڵی زانستی {{بنز|کۆری دۆکتۆرۆ|en|Cory Doctorow}}<ref name="Thomas">{{Cite book |publisher=Apress |isbn=978-1-4302-1999-6 |last1=Thomas |first1=K. |last2=Channelle |first2=A. |last3=Sicam |first3=J. |title=Beginning Ubuntu Linux |year=2009 |page=xxxii}}</ref> و ئەکتەر {{بنز|ستیڤن فرای|en|Stephen Fry}}.<ref>{{cite web |last=Sneddon |first=Joey |title=Stephen Fry: 'I Use Ubuntu' |url=https://www.omgubuntu.co.uk/2012/08/stephen-fry-i-use-ubuntu |work=OMG! Ubuntu! |date=27 August 2012 |publisher=Ohso Ltd |access-date=29 August 2012 |archive-date=30 August 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120830041606/http://www.omgubuntu.co.uk/2012/08/stephen-fry-i-use-ubuntu |url-status=live }}</ref> <!--In March 2013, Canonical announced that it had decided to develop [[Mir (display server)|Mir]],<ref name="The H">{{cite web |url=https://www.h-online.com/open/news/item/Canonical-reveals-plans-to-launch-Mir-display-server-Update-1815982.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20130307074544/http://www.h-online.com/open/news/item/Canonical-reveals-plans-to-launch-Mir-display-server-Update-1815982.html |archive-date=7 March 2013 |title=Canonical reveals plans to launch Mir display server&nbsp;– Update |work=The H Open |publisher=Heise Media UK |date=24 February 2013 |access-date=6 March 2013 |url-status=live}}</ref> reversing an earlier plan to move to [[Wayland (display server protocol)|Wayland]] as the primary Ubuntu display server<ref>{{cite web |url=https://www.markshuttleworth.com/archives/551 |title=Unity on Wayland |last=Shuttleworth |first=Mark |quote=The next major transition for Unity will be to deliver it on Wayland... |date=4 November 2010 |work=MarkShuttleworth.com}}</ref> and causing [[Mir (software)#Controversy|widespread objection from the open source desktop community]].<ref>{{cite web |url=https://www.phoronix.com/scan.php?page=news_item&px=MTMxODA |title=A Note to Canonical: 'Don't Piss on Wayland' |author-link=Michael Larabel |first=Michael |last=Larabel |date=5 March 2013 |work=Phoronix.com }}</ref><ref>{{cite web |url=https://blog.martin-graesslin.com/blog/2013/03/war-is-peace/ |title=War Is Peace |first=Martin |last=Gräßlin |date=8 March 2013 |quote=Will KWin support Mir? No! |postscript=. Gräßlin is maintainer of [[KWin]], the [[KDE]] window manager.}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.sharpley.org.uk/blog/lightdm-mir-wayland |title=KDE, LightDM and the Mir Kerfuffle |first=David |last=Edmundson |date=12 March 2013 |work=Sharpley.org.uk |quote=If you know for 6 months that you're not going to do something you said you would it's rude not to tell people |postscript=. Edmundson is author of KDE greeter library used by [[LightDM]], used by Ubuntu. |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130518151403/http://www.sharpley.org.uk/blog/lightdm-mir-wayland |archive-date=18 May 2013}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.phoronix.com/scan.php?page=news_item&px=MTMyNjQ |title=GNOME Will Move Full-Speed With Wayland Support |author-link=Michael Larabel |first=Michael |last=Larabel |date=13 March 2013 |quote=What's GNOME doing about Mir? They're laying out plans right now to move hard and fast with Wayland support! |work=Phoronix.com }}</ref> X.Org contributor Daniel Stone opined: "I'm just irritated that this means more work for us, more work for upstream developers, more work for toolkits, more work for hardware vendors....".<ref>{{cite web |url=https://www.phoronix.com/scan.php?page=news_item&px=MTMxNzY |title=Upstream X/Wayland Developers Bash Canonical, Mir |first=Michael |last=Larabel |date=4 March 2013 |work=Phoronix.com }}</ref> In September 2013, an Intel developer removed XMir support from their video driver and wrote "We do not condone or support Canonical in the course of action they have chosen, and will not carry XMir patches upstream".<ref>{{cite web |url=https://cgit.freedesktop.org/xorg/driver/xf86-video-intel/commit/?id=58a7611 |title=xf86-video-intel 2.99.902 snapshot |first=Chris |last=Wilson |work=cgit.FreeDesktop.org |publisher=X Desktop Group |date=7 September 2013 |access-date=8 September 2013}}</ref><ref>{{cite web |first=Michael |last=Larabel |url=https://www.phoronix.com/scan.php?page=news_item&px=MTQ1NjY |title=Intel Reverts Plans, Will Not Support Ubuntu's XMir |work=Phoronix.com |date=7 September 2013 |access-date=8 September 2013}}</ref><ref>{{cite news |url=https://arstechnica.com/information-technology/2013/09/intel-rejection-of-ubuntus-mir-patch-forces-canonical-to-go-own-way/ |title=Intel rejection of Ubuntu's Mir patch forces Canonical to go own way |website=Ars Technica |first=Jon |last=Brodkin |date=9 September 2013 |access-date=3 November 2013 }}</ref> --> لە کانوونی دووەمی ٢٠١٤دا، دەسەڵاتی بەڕیتانیا بۆ ئاسایشی کۆمپیوتەر ({{بنز|CESG|en|Communications-Electronics Security Group#CESG|lt=CESG}}) ڕایگەیاند کە {{بنز|مێژووی وەشانەکانی ئوبونتو|en|Ubuntu version history#1204|lt=ئوبونتو ١٢٫٠٤ LTS}} "تاکە سیستەمی کارپێکردنە کە لە ١٢ مەرج، ٩ مەرج تێدەپەڕێنێت بەبێ ھیچ مەترسییەکی گەورە"، ھەرچەندە ڕوون نەبوو ئایا ھیچ دابەشکراوەیەکی تری لینوکس تاقیکراوەتەوە یان نا.<ref>{{cite web |url=https://joinup.ec.europa.eu/community/osor/news/ubuntu-highest-score-uk-gov-security-test |title=Ubuntu 'highest score' in UK gov security test |last1=Hillenius |first1=Gijs |date=20 January 2014 |website=JoinUp from the European Commission |access-date=2 February 2014 |archive-date=19 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140219174736/https://joinup.ec.europa.eu/community/osor/news/ubuntu-highest-score-uk-gov-security-test |url-status=live }}</ref> === بنکەی دامەزراو === بەھۆی ئەوەی ئوبونتو بەخۆڕایی دابەش دەکرێت و لە ڕووی مێژوویییەوە ھیچ پرۆسەیەکی خۆتۆمارکردنی نەبووە (ھێشتا ئارەزوومەندانەیە<ref>{{Cite web|title=WikiGuide/Registration - Community Help Wiki|url=https://help.ubuntu.com/community/WikiGuide/Registration|access-date=17 November 2020|website=help.ubuntu.com|archive-date=22 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170922102737/https://help.ubuntu.com/community/WikiGuide/Registration|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=software installation - Why does Ubuntu require us to register an account on Ubuntu website to be able to install a Snap package?|url=https://askubuntu.com/questions/773609/why-does-ubuntu-require-us-to-register-an-account-on-ubuntu-website-to-be-able-t|access-date=17 November 2020|website=Ask Ubuntu|archive-date=19 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170319110136/http://askubuntu.com/questions/773609/why-does-ubuntu-require-us-to-register-an-account-on-ubuntu-website-to-be-able-t|url-status=live}}</ref>)، بەکارھێنانی ئوبونتو تەنھا بە خەمڵاندن دەزانرێت.<ref name="Michael Kerner">{{cite web |url=https://www.linuxplanet.com/linuxplanet/reports/7032/1/ |title=Ubuntu Claims 12 Million Users as Lucid Linux Desktop Nears |first=Sean Michael |last=Kerner |date=7 April 2010 |work=LinuxPlanet.com |access-date=7 April 2010 |archive-date=10 April 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100410164921/http://www.linuxplanet.com/linuxplanet/reports/7032/1 |url-status=live }}</ref> لە ساڵی ٢٠١٥، پەڕەی ئامارەکانی ئوبونتوی کانۆنیکاڵ ڕایگەیاند: "ئوبونتو ئێستا زیاتر لە ٤٠ ملیۆن بەکارھێنەری سەرمێزی ھەیە و ژمارەکە لە زیادبووندایە".<ref>{{cite web |url=https://insights.ubuntu.com/about/ |title=About Ubuntu Insights |work=Insights.Ubuntu.com |publisher=Canonical Ltd |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150906185403/http://insights.ubuntu.com/about/ |archive-date=6 September 2015}}</ref> ڕاپرسییەکانی تەکنەلۆژیای وێبی W3Techs لە تشرینی دووەمی ٢٠٢٠دا خەمڵاندوویەتی کە: * ئوبونتو بە جیاوازییەکی زۆرەوە باوترین {{بنز|دابەشکراوەی لینوکس|en|Linux distribution}}ە بۆ کارپێکردنی {{بنز|وێب سێرڤەر|en|web server|lt=سێرڤەرەکانی وێب}}؛ لەو ماڵپەڕانەی کە شیکارییان بۆ کراوە "لەلایەن ٤٧٫٣٪ی ھەموو ئەو ماڵپەڕانەوە بەکاردەھێنرێت کە لینوکس بەکاردەھێنن"،<ref name="Q-Success">{{Cite web|title=Usage Statistics and Market Share of Linux for Websites, November 2020|url=https://w3techs.com/technologies/details/os-linux|access-date=17 November 2020|website=w3techs.com|archive-date=1 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211001013143/https://w3techs.com/technologies/details/os-linux|url-status=live}}</ref> و تەنھا ئوبونتو خۆی لە مەکینەی ماڵپەڕی زیاتردایە وەک لە {{بنز|مایکرۆسۆفت ویندۆز|en|Microsoft Windows}} کە لە مەکینەی ٢٨٫٢٪ی ھەموو ماڵپەڕەکاندایە، یان ٣٩٪ی پشکی یونیکس پێکدەھێنێت (کە لینوکس و بەوەش ئوبونتو لەخۆدەگرێت). بەپێی ئامارەکانی W3Techs، کۆی گشتیی ھەموو دابەشکراوەکانی لینوکس/یونیکس زیاتر لە دوو ھێندەی ویندۆز سێرڤەری ماڵپەڕەکان پێکدەھێنن. تەنھا ئوبونتو و دێبیان (کە ئوبونتو لەسەر بنەمای ئەوە، و بە ھەمان بەڕێوەبەری پاکێجەوە و بەمەش بە ھەمان شێوە بەڕێوەدەبرێت) ٦٥٪ی ھەموو دابەشکراوەکانی لینوکس بۆ مەبەستی سێرڤەری وێب پێکدەھێنن؛ بەکارھێنانی ئوبونتو لە دێبیان (بۆ مەبەستی {{بنز|سێرڤەر (ژمێرکاری)|en|Server (computing)|lt=سێرڤەری}} لەم شێوەیە) لە ئایاری ٢٠١٦دا تێپەڕی.{{Citation needed|date=September 2023}} * ئوبونتو باوترین دابەشکراوەی لینوکسە لە نێوان ١,٠٠٠ ماڵپەڕە یەکەمەکاندا و ڕۆژانە نزیکەی ٥٠٠ ماڵپەڕ لە ١٠ ملیۆن ماڵپەڕە یەکەمەکان بەدەستدەھێنێت.<ref>{{cite web |url=https://w3techs.com/blog/entry/debian_ubuntu_extend_the_dominance_in_the_linux_web_server_market_at_the_expense_of_red_hat_centos |title=Debian/Ubuntu extend the[ir] dominance in the Linux web server market at the expense of Red Hat/CentOS |work=W3Techs |publisher=Q-Success |date=21 October 2013 |access-date=10 September 2016 |archive-date=11 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230111045036/https://w3techs.com/blog/entry/debian_ubuntu_extend_the_dominance_in_the_linux_web_server_market_at_the_expense_of_red_hat_centos |url-status=live }}</ref><!--"Ubuntu" is not strictly in source, just "Debian/Ubuntu", but is an old one?!--> <!-- This number they quote, is only a lower bound, as more than half of Unix-like is unknown, all numbers could be more than double those, and only that number is true if none of the unknown is Ubuntu: * Ubuntu is used by 12.8% of all websites analyzed, growing from less than 7% in October 2012.<ref>{{cite web |url=https://w3techs.com/technologies/details/os-ubuntu/all/all |title=Usage statistics and market share of Ubuntu for websites |work=W3Techs |publisher=Q-Success |date=April 2020 }}</ref> --> W3Techs تەنھا شیکاری بۆ ١٠ ملیۆن ماڵپەڕە یەکەمەکان دەکات.<ref>{{cite web |url=https://w3techs.com/technologies |title=Web Technologies Statistics and Trends |work=W3Techs |publisher=Q-Success |access-date=11 September 2016 |archive-date=11 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230111042558/https://w3techs.com/technologies |url-status=live }}</ref> <!-- It considers Linux a subcategory of [[Unix]] and estimated in the same month that 66.7% of the analyzed websites use Unix, under that broad definition.<ref>{{cite web |url=https://w3techs.com/technologies/details/os-unix/all/all |title=Usage statistics and market share of Unix for websites |work=W3Techs |publisher=Q-Success |date=September 2016 |access-date=11 September 2016}}</ref> --> داتاکانی {{بنز|دامەزراوەی ویکیمیدیا|en|Wikimedia Foundation}} (بە پشتبەستن بە {{بنز|بریکاری بەکارھێنەر|en|user agent}}) بۆ ئەیلوولی ٢٠١٣ پیشانی دەدات کە ئوبونتو لە نێوان دابەشکراوە ناسراوەکانی لینوکسدا زۆرترین داواکاریی پەڕەی بۆ ماڵپەڕەکانی ویکیمیدیا (لەوانەش ویکیپیدیا) دروست کردووە.<ref name="wikimedia-stats">{{cite web |url=https://stats.wikimedia.org/archive/squid_reports/2013-09/SquidReportOperatingSystems.htm |title=Wikimedia Traffic Analysis Report&nbsp;– Operating Systems |last=Zachte |first=Eric |work=Wikimedia Statistics |publisher=[[Wikimedia Foundation]] |date=September 2013 |access-date=25 October 2013 |archive-date=28 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131028025246/http://stats.wikimedia.org/archive/squid_reports/2013-09/SquidReportOperatingSystems.htm |url-status=dead }}</ref><ref name="tale_two_distros">{{cite news |url=https://www.zdnet.com/article/a-tale-of-two-distros-ubuntu-and-linux-mint/ |title=A tale of two distros: Ubuntu and Linux Mint |date=10 February 2012 |access-date=25 October 2013 |first=Terry |last=Relph-Knight |publisher=ZDNet |archive-date=16 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131016223722/http://www.zdnet.com/a-tale-of-two-distros-ubuntu-and-linux-mint-3040095012/ |url-status=live }}</ref> {{As of|October 2025|lc=y}}، ئوبونتو ٢٢٫٠٤ لەسەر سیستەمی Microsoft NDv5 بەکاردەھێنرێت، کە کۆمپیوتەرێکی ھەوری {{بنز|مایکرۆسۆفت ئەژوور|en|Microsoft Azure}}ە و خێراترین کۆمپیوتەریەتی (لە کۆی ٧ سوپەرکۆمپیوتەری ئەژوور، کە ھەموویان ئوبونتو بەکاردەھێنن). ھێشتا خێراترین کۆمپیوتەری مایکرۆسۆفتە لە مێژوودا، لە ئێستادا ٥ەمین خێراترینە، و پێشتر لە تشرینی دووەمی ٢٠٢٤دا ٣یەمین خێراترین {{بنز|سوپەرکۆمپیوتەر|en|supercomputer}} بوو لە لیستی {{بنز|TOP500|en|TOP500}} (تەنھا ئەو دوو کۆمپیوتەرەی پێشی لێدایەوە کە لە ئاستی ئێکزافلۆپ بوون؛ خۆی خاوەنی نیو {{بنز|ئێکزافلۆپ|en|exaflop}}ە، تەنھا ٣ کۆمپیوتەری سەرەتای ئەو کاتە لەو ئاستەدا بوون).<ref>{{Cite web |title=Frontier keeps top spot, but Aurora officially becomes the second exascale machine {{!}} TOP500 |url=https://www.top500.org/news/frontier-keeps-top-spot-aurora-officially-becomes-second-exascale-machine/ |access-date=20 July 2024 |website=www.top500.org}}</ref> سوپەرکۆمپیوتەرەکانی تریش کە ئوبونتو بەکاردەھێنن پلەی بەرزیان ھەیە لە لیستەکەدا، بۆ نموونە سوپەرکۆمپیوتەری سێلینی ئێنڤیدیا ھێشتا پلەیەکی بەرزی ھەیە، و لە تشرینی دووەمی ٢٠٢٢دا پێنجەمین خێراترین سوپەرکۆمپیوتەر بوو لە جیھاندا<ref>{{Cite web|title=Selene - NVIDIA DGX A100, AMD EPYC 7742 64C 2.25GHz, NVIDIA A100, Mellanox HDR Infiniband |url=https://www.top500.org/system/179842/|access-date=17 November 2020|website=TOP500|archive-date=13 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201113053132/https://www.top500.org/system/179842/|url-status=live}}</ref> دوای ئەوەی لە پلەی حەوتەمەوە سەرکەوت، کە لە مانگی حوزەیراندا چووبووە ناو لیستەکەوە. سوپەرکۆمپیوتەرێکی تری بنەما-ئێنڤیدیا کە ئوبونتو بەکاردەھێنێت پێشتر لە پێشەنگی لیستی {{بنز|Green500|en|Green500}} بوو (ئەو و ئەوەی دوای ئەویش لەسەر بنەمای ئوبونتو بوون)، کە لیستێکە ھەمان لیستی پێشوو ڕیز دەکاتەوە بەپێی کاراییی وزە.<ref>{{Cite web|title=November 2020 |url=https://www.top500.org/lists/green500/2020/11/|access-date=17 November 2020|website=TOP500|archive-date=16 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116223035/https://www.top500.org/lists/green500/2020/11/|url-status=live}}</ref> لە لیستی TOP500دا، ئەو سوپەرکۆمپیوتەرە لە پلەی ١٧٠ بوو <!-- 172nd seemingly was never right, and now it's much lower on the list --> (و زۆرێک لەو کۆمپیوتەرانەی ئوبونتو بەکاردەھێنن پلەیان لەوە بەرزترە).<ref>{{Cite web|title=NVIDIA DGX SuperPOD - NVIDIA DGX A100, AMD EPYC 7742 64C 2.25GHz, NVIDIA A100, Mellanox HDR Infiniband |url=https://www.top500.org/system/179910/|access-date=17 November 2020|website=TOP500|archive-date=17 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201117140346/https://www.top500.org/system/179910/|url-status=live}}</ref> === بەکارھێنان لەسەر ئاستی گەورە === کەرتی گشتیش ئوبونتوی پەسەند کردووە. {{As of|2009|January|lc=y}}، وەزارەتی پەروەردە و زانستی {{بنز|مەقدوونیای باکوور|en|North Macedonia}} زیاتر لە ١٨٠,٠٠٠<ref name="nytimes">{{cite news |title=A Software Populist Who Doesn't Do Windows |first=Ashlee |last=Vance |author-link=Ashlee Vance |newspaper=The New York Times |date=10 January 2009 |url=https://www.nytimes.com/2009/01/11/business/11ubuntu.html |url-access=subscription |access-date=22 February 2009 |archive-date=12 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130512232859/http://www.nytimes.com/2009/01/11/business/11ubuntu.html?_r=2&th&emc=th |url-status=live }}</ref> کۆمپیوتەری سەرمێزی بنەما-ئوبونتوی لە پۆلەکاندا بڵاوکردەوە، و ھانی ھەموو خوێندکارانی وڵاتەکەی دا کە ئەو کۆمپیوتەرانە بەکاربھێنن کە ئوبونتویان لەسەرە؛<ref>{{cite web |url=https://www.ubuntu.com/news/macedonia-school-computers |title=Every Student in the Republic of Macedonia to Use Ubuntu-powered Computer Workstations |date=20 November 2007 |publisher=Canonical Ltd |website=Ubuntu |access-date=2 December 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090403200908/https://www.ubuntu.com/news/macedonia-school-computers |archive-date=3 April 2009}}</ref> سیستەمی پەروەردەی ئیسپانی ١٩٥,٠٠٠ کۆمپیوتەری سەرمێزی ئوبونتوی ھەیە.<ref name="nytimes" /> پۆلیسی فەڕەنسی، کە لە ساڵی ٢٠٠٥ەوە دەستیان بە بەکارھێنانە {{بنز|نەرمامێری سەرچاوەکراوە|en|open-source software|lt=نەرمامێرە سەرچاوەکراوەکان}} کردبوو بە گۆڕینی {{بنز|مایکرۆسۆفت ئۆفیس|en|Microsoft Office}} بۆ {{بنز|OpenOffice.org|en|OpenOffice.org}}، بڕیاریان دا لە دوای بڵاوبوونەوەی {{بنز|ویندۆز ڤیستا|en|Windows Vista}} لە ساڵی ٢٠٠٦دا لە {{بنز|ویندۆز ئێکسی پی|en|Windows XP}}ەوە بپەڕنەوە بۆ ئوبونتو.<ref name="FrPol">{{cite news |url=https://arstechnica.com/open-source/news/2009/03/french-police-saves-millions-of-euros-by-adopting-ubuntu.ars |title=French police: We saved millions of euros by adopting Ubuntu |first=Ryan |last=Paul |date=11 March 2009 |work=Ars Technica |access-date=2 December 2010 |archive-date=13 March 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090313044240/http://arstechnica.com/open-source/news/2009/03/french-police-saves-millions-of-euros-by-adopting-ubuntu.ars |url-status=live }}</ref> تا ئازاری ٢٠٠٩، {{بنز|جەندرمەی نیشتمانیی فەڕەنسا|en|National Gendarmerie}} پێشتر ٥,٠٠٠ کۆمپیوتەری گۆڕیبوو بۆ ئوبونتو.<ref name="FrPol" /> بە پشتبەستن بە سەرکەوتنی ئەو گۆڕانکارییە، پلانیان دانا ١٥,٠٠٠ کۆمپیوتەری تر تا کۆتاییی ٢٠٠٩ بگۆڕن و تا ساڵی ٢٠١٥ ھەموو ٩٠,٠٠٠ کۆمپیوتەرەکە بگۆڕن (پڕۆژەی {{بنز|GendBuntu|en|GendBuntu}}).<ref name="FrPol" /> مولازم کۆلۆنێل گویمار ڕایگەیاند کە گۆڕانکارییەکە زۆر ئاسان بوو و ڕێگەی دا بە پاشەکەوتکردنی ٧٠٪ی بودجەی ئای تی بەبێ ئەوەی تواناکانیان کەم بکاتەوە.<ref name="FrPol" /> لە ساڵی ٢٠١١دا، ئوبونتو ١٠٫٠٤ لەلایەن سیستەمی دادوەریی ھیندستانەوە پەسەند کرا.<ref>{{cite web |url=https://news.softpedia.com/news/India-s-Justice-Sytem-Switches-to-Ubuntu-10-04-228451.shtml |title=India's Justice {{sic|Sy|tem|nolink=y}} Switches to Ubuntu 10.04 |work=News.Softpedia.com |publisher=SoftNews Net SRL |date=18 October 2011 |access-date=21 October 2011 |archive-date=19 December 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131219232124/http://news.softpedia.com/news/India-s-Justice-Sytem-Switches-to-Ubuntu-10-04-228451.shtml |url-status=live }}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٤دا،<ref>{{cite news |title=Munich Mayor Says Switch to Linux Saved Money, Reduced Complaints |url=https://www.pcworld.com/article/469542/munich_mayor_says_switch_to_linux_saved_money_reduced_complaints.html |access-date=7 March 2022 |work=[[PCWorld]] |date=30 March 2012 |quote=The city of Munich started the LiMux project in 2004 and began migrating from Windows NT to a fully open source desktop infrastructure in 2006. |archive-date=7 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220307153529/https://www.pcworld.com/article/469542/munich_mayor_says_switch_to_linux_saved_money_reduced_complaints.html |url-status=live }}</ref> شاری {{بنز|میونشن|en|Munich}}ی ئەڵمانیا پڕۆژەی {{بنز|LiMux|en|LiMux}}ی دەستپێکرد، و دواتر کوبونتو ١٠٫٠٤ LTSی بۆ بەکارھێنان لەسەر کۆمپیوتەرەکانی شارەوانی گونجاند.<ref>{{cite web |url=https://www.muenchen.de/rathaus/Stadtverwaltung/Direktorium/LiMux.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160527063329/http://www.muenchen.de/rathaus/Stadtverwaltung/Direktorium/LiMux.html |url-status=dead |archive-date=٢٧ی ئایاری ٢٠١٦ |title=Landeshauptstadt München&nbsp;– Das Projekt LiMux |access-date=9 July 2012 |language=de |trans-title=City of Munich&nbsp;– The Project LiMux |work=Muenchen.de: Das offizielle Stadtportal |publisher=Portal München Betriebs GmbH / Landeshauptstadt München / Stadtwerke München GmbH. }}</ref> دوای ئەوەی لە سەرەتادا پلانیان وابوو ١٢,٠٠٠ کۆمپیوتەری سەرمێز بپەڕێننەوە بۆ LiMux، لە کانوونی یەکەمی ٢٠١٣دا ڕاگەیەندرا کە پڕۆژەکە بە سەرکەوتوویی تەواو بووە بە پەڕینەوەی ١٤,٨٠٠ لە کۆی ١٥,٥٠٠ کۆمپیوتەری سەرمێز،<ref>{{cite web |url=https://www.cio.co.uk/news/change-management/munich-open-source-completed-successfully/ |title=Munich open-source switch 'completed successfully' |first=Loek |last=Essers |date=13 December 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141013085745/http://www.cio.co.uk/news/change-management/munich-open-source-completed-successfully/ |archive-date=13 October 2014}}</ref> بەڵام ھێشتا نزیکەی ٥,٠٠٠ کۆمپیوتەری ویندۆزیان ھێشتبووەوە بۆ ئەو بەرنامانەی کە نەیاندەتوانی لەسەر لینوکس کاریان پێ بکەن. لە شوباتی ٢٠١٧دا، ھاوپەیمانیی دەسەڵاتدار بڕیاری دا -سەرەڕای ناڕەزایەتیی توندی ئۆپۆزسیۆن-<ref>{{cite web |url=https://www.heise.de/newsticker/meldung/LiMux-Aus-in-Muenchen-Opposition-wettert-gegen-katastrophale-Fehlentscheidung-3622848.html |title=LiMux-Aus in München: Opposition wettert gegen "katastrophale Fehlentscheidung" |last=iX |website=iX |date=12 February 2017 |access-date=2 June 2019 |archive-date=2 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190602074626/https://www.heise.de/newsticker/meldung/LiMux-Aus-in-Muenchen-Opposition-wettert-gegen-katastrophale-Fehlentscheidung-3622848.html |url-status=live }}</ref> کە ھەڵسەنگاندن بکات بۆ گەڕانەوە بۆ ویندۆز،<ref>{{cite web |url=https://www.heise.de/ix/meldung/Von-Linux-zurueck-zu-Microsoft-Schwarz-Rot-in-Muenchen-will-LiMux-rauswerfen-3621178.html |title=Von Linux zurück zu Microsoft: Schwarz-Rot in München will LiMux rauswerfen |last=iX |website=iX |date=9 February 2017 |access-date=6 June 2017 |archive-date=21 April 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170421025726/https://www.heise.de/ix/meldung/Von-Linux-zurueck-zu-Microsoft-Schwarz-Rot-in-Muenchen-will-LiMux-rauswerfen-3621178.html |url-status=live }}</ref> ئەمەش دوای ئەوەی کە مایکرۆسۆفت بڕیاری دا بارەگای کۆمپانیاکەی بگوێزێتەوە بۆ میونشن.<ref>{{cite web |url=https://www.heise.de/newsticker/meldung/Buero-der-Zukunft-Microsoft-zieht-nach-Muenchen-Schwabing-2042386.html |title="Büro der Zukunft": Microsoft zieht nach München-Schwabing |last=iX |website=iX |date=8 November 2013 |access-date=2 June 2019 |archive-date=2 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190602074626/https://www.heise.de/newsticker/meldung/Buero-der-Zukunft-Microsoft-zieht-nach-Muenchen-Schwabing-2042386.html |url-status=live }}</ref> پارێزگار {{بنز|دیتەر ڕایتەر|en|Dieter Reiter}} ھۆکاری گەڕانەوەکەی بۆ نەبوونی گونجان لەگەڵ سیستەمەکانی دەرەوەی کەرتی کارگێڕی گەڕاندەوە، وەک پێویستبوونی سێرڤەرێکی ئیمەیڵی حکومی ({{بنز|سێرڤەری ئیمەیڵ|en|mail server}}) بۆ ناردنی ئیمەیڵ بۆ {{بنز|مۆبایلی زیرەک|en|smartphone}}ە تایبەتەکەی، بەڵام ڕەخنەی لێ گیرا بەھۆی ھەڵسەنگاندنی ئای تیی کارگێڕی لەسەر بنەمای پێوەرە تایبەت و بازرگانییەکان.<ref>{{cite web |url=https://derstandard.at/2000003144506/Bin-Microsoft-Fan-Muenchner-Buergermeister-kritisiert-Linux-in-Stadtverwaltung |title="Bin Microsoft-Fan": Münchner Bürgermeister kritisiert Linux - derstandard.at/2000003144506/Bin-Microsoft-Fan-Muenchner-Buergermeister-kritisiert-Linux-in-Stadtverwaltung |last=iX |website=iX |access-date=2 June 2019 |archive-date=2 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190602074626/https://derstandard.at/2000003144506/Bin-Microsoft-Fan-Muenchner-Buergermeister-kritisiert-Linux-in-Stadtverwaltung |url-status=live }}</ref> لە ئایاری ٢٠٢٠دا، پارتی ھەڵبژێردراوی نوێی {{بنز|ھاوپەیمانی ٩٠/سەوزەکان|en|Alliance 90/The Greens}} و {{بنز|پارتی سۆسیال دیموکراتی ئەڵمانیا|en|Social Democratic Party of Germany|lt=پارتی سۆسیال دیموکرات}} ڕێککەوتننامەیەکی نوێی ھاوپەیمانییان واژوو کرد کە تێیدا ھاتووە: "لەو شوێنانەی کە لە ڕووی تەکنەلۆژی و دارایییەوە دەکرێت، شارەوانی جەخت لەسەر ستانداردە کراوەکان و نەرمامێری ئازادی مۆڵەتدراوی سەرچاوەکراوە دەکاتەوە".<ref>{{cite news |last1=Schaer |first1=Cathrin |title=Linux not Windows: Why Munich is shifting back from Microsoft to open source – again |url=https://www.zdnet.com/article/linux-not-windows-why-munich-is-shifting-back-from-microsoft-to-open-source-again/ |access-date=7 March 2022 |work=ZDNet |date=14 May 2020 |language=en |archive-date=9 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210409220034/https://www.zdnet.com/article/linux-not-windows-why-munich-is-shifting-back-from-microsoft-to-open-source-again/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.gruene-muenchen.de/wp-content/uploads/2020/04/Druckfassung_Koalitionsvertrag-2020_2026.pdf |title=Mit Mut, Visionen und Zuversicht: Ganz München im Blick |access-date=7 March 2022 |archive-date=27 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220327063010/https://www.gruene-muenchen.de/wp-content/uploads/2020/04/Druckfassung_Koalitionsvertrag-2020_2026.pdf |url-status=live }}</ref> لە ئازاری ٢٠١٢دا، حکوومەتی ئایسلەندا پڕۆژەیەکی دەستپێکرد بۆ ئەوەی ھەموو دامەزراوە گشتییەکان نەرمامێری ئازاد و سەرچاوەکراوە بەکاربھێنن. لەوکاتەوە، چەندین ئاژانسی حکومی و قوتابخانە ئوبونتویان پەسەند کردووە. حکوومەت کەمکردنەوەی تێچووی وەک ھۆکارێکی گەورەی بڕیارەکە ڕاگەیاند، و ھەروەھا ئاماژەی بەوە کرد کە نەرمامێری سەرچاوەکراوە ڕێگری دەکات لە قۆرخکاریی فرۆشیاران. پڕۆژەیەکی ١٢ مانگە دەستی پێکرد بۆ پەڕینەوەی گەورەترین دامەزراوە گشتییەکانی ئایسلەندا بۆ بەکارھێنانی نەرمامێری سەرچاوەکراوە، و بۆ ئاسانکردنی پەڕینەوەکە بۆ دامەزراوەکانی تر.<ref>{{cite magazine |url=https://www.wired.co.uk/news/archive/2012-03/23/iceland-open-source-software |title=Icelandic government makes a push for open-source software |date=23 March 2012 |access-date=9 July 2012 |first=Mark |last=Brown |magazine=Wired UK |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120709055602/http://www.wired.co.uk/news/archive/2012-03/23/iceland-open-source-software |archive-date=9 July 2012}}</ref> سەرۆکی پێشووی ئەمریکا، {{بنز|باراک ئۆباما|en|Barack Obama}} لە ھەڵمەتی سەرکەوتووی ھەڵبژاردنەوەیدا لە ساڵی ٢٠١٢ ({{بنز|ھەڵمەتی سەرۆکایەتیی باراک ئۆباما لە ٢٠١٢|en|Barack Obama 2012 presidential campaign}}) ئوبونتوی لە بەشی ئای تییەکەیدا بەکارھێنا.<ref>{{cite news |url=https://arstechnica.com/information-technology/2012/11/how-team-obamas-tech-efficiency-left-romney-it-in-dust/ |title=How Team Obama's tech efficiency left Romney IT in dust |work=Ars Technica |date=20 November 2012 |last=Gallagher |first=Sean |access-date=6 March 2018 |quote=Key in maximizing the value of the Obama campaign's IT spending was its use of open source tools and open architectures. Linux—particularly Ubuntu—was used as the server operating system of choice. |archive-date=1 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171101190642/https://arstechnica.com/information-technology/2012/11/how-team-obamas-tech-efficiency-left-romney-it-in-dust/ |url-status=live }}</ref> لە ئابی ٢٠١٤دا، شاری {{بنز|تۆرین|en|Turin}} لە ئیتاڵیا ڕایگەیاند کە ٨,٣٠٠ کۆمپیوتەری سەرمێزی شارەوانییەکەی لە {{بنز|ویندۆز ئێکسی پی|en|Windows XP}}ەوە بۆ ئوبونتو دەگۆڕێت، و بەمەش بوو بە یەکەم شار لە ئیتاڵیا کە ئوبونتو پەسەند بکات.<ref>{{cite web |url=https://news.softpedia.com/news/Turin-to-Be-First-Italian-City-to-Adopt-Ubuntu-Unshackle-from-the-quot-Tyranny-of-Proprietary-Software-quot-454152.shtml |title=Turin to Be First Italian City to Adopt Ubuntu, Unshackle from the 'Tyranny of Proprietary Software' |work=News.Softpedia.com |publisher=SoftNews Net SRL |date=8 August 2014 |last=Stahie |first=Silviu |access-date=16 September 2014 |archive-date=6 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006075109/http://news.softpedia.com/news/Turin-to-Be-First-Italian-City-to-Adopt-Ubuntu-Unshackle-from-the-quot-Tyranny-of-Proprietary-Software-quot-454152.shtml |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://torino.repubblica.it/cronaca/2014/08/03/news/il_comune_rinnova_i_pc_e_d_laddio_a_microsoft_risparmiamo_6_milioni-93067980/ |title=Il Comune di Torino rinnova i pc e dà l'addio a Microsoft: "Risparmiamo 6 milioni" |work=la Repubblica |publisher=Gruppo Editoriale L′Espresso |date=4 August 2014 |last=Guccione |first=Gabriele |access-date=16 September 2014 |archive-date=27 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140927103402/http://torino.repubblica.it/cronaca/2014/08/03/news/il_comune_rinnova_i_pc_e_d_laddio_a_microsoft_risparmiamo_6_milioni-93067980/ |url-status=live }}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٨ەوە، {{بنز|دامەزراوەی ویکیمیدیا|en|Wikimedia Foundation}}، کە ڕێکخراوێکی قازانجنەویستە و لەپشت {{بنز|ویکیپیدیا|en|Wikipedia}}وەیە، لە چەندین سیستەمی کارپێکردنی جیاوازی لینوکسەوە گۆڕدرا بۆ ئوبونتو<ref>{{cite news|last=Weiss|first=Todd R.|date=9 October 2008|title=Wikipedia simplifies IT infrastructure by moving to one Linux vendor|newspaper=[[Computerworld]]|url=https://www.computerworld.com/s/article/9116787/Wikipedia_simplifies_IT_infrastructure_by_moving_to_one_Linux_vendor?taxonomyId=154&pageNumber=1&taxonomyName=Servers%20and%20Data%20Center|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121005181633/http://www.computerworld.com/s/article/9116787/Wikipedia_simplifies_IT_infrastructure_by_moving_to_one_Linux_vendor?taxonomyId=154&pageNumber=1&taxonomyName=Servers%20and%20Data%20Center|archive-date=5 October 2012}}</ref><ref>{{cite news|last=Paul|first=Ryan|date=9 October 2008|title=Wikipedia adopts Ubuntu for its server infrastructure|newspaper=[[Ars Technica]]|url=https://arstechnica.com/open-source/news/2008/10/wikipedia-adopts-ubuntu-for-its-server-infrastructure.ars|url-status=live|access-date=1 November 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20090130021503/http://arstechnica.com/open-source/news/2008/10/wikipedia-adopts-ubuntu-for-its-server-infrastructure.ars|archive-date=30 January 2009}}</ref> (لە ٢٠١٩دا، دووبارە گۆڕدرا، ئەمجارە لە ئوبونتووە بۆ {{بنز|دێبیان|en|Debian}}).<ref>{{Cite web |title=Operating system upgrade policy - Wikitech |url=https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Operating_system_upgrade_policy |access-date=19 April 2025 |website=wikitech.wikimedia.org |language=en}}</ref> لە دەیەی ٢٠١٠دا، ھەندێک لە خاوەنەکانی ئۆتۆمبێلی تێسلا {{بنز|مۆدێل ئێس|en|Model S}} لە ڕێگەی ھاککردنەوە بۆیان دەرکەوت کە کۆمپیوتەری {{بنز|شاشەی لەمس|en|touchscreen}}ی ئۆتۆمبێلەکە کە بۆ کات‌بەسەربردن و یارمەتیدانی ڕێنماییکردن بەکاردێت، وەشانێکی دەستکاریکراوی ئوبونتو کارپێدەکات.<ref>{{Cite web |date=2014-04-04 |title=Tesla Model S Ethernet Network Explored, Possible Jailbreak in the Future? |url=https://www.dragtimes.com/blog/tesla-model-s-ethernet-network-explored-possible-jailbreak-in-the-future |access-date=2026-02-05 |website=DragTimes.com Drag Racing, Fast Cars, Muscle Cars Blog |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |date=2014-04-12 |title=Tesla Model S owners hack their cars, find Ubuntu |url=https://www.autoblog.com/news/tesla-model-s-owners-hack-their-cars-find-ubuntu |archive-url=https://web.archive.org/web/20260407222807/https://www.autoblog.com/news/tesla-model-s-owners-hack-their-cars-find-ubuntu |archive-date=2026-04-07 |access-date=2026-05-25 |work=Autoblog |language=en}}</ref> === مشتومڕی لابردنی پشتیوانیی ٣٢-بیت === لە حوزەیرانی ٢٠١٩دا، کانۆنیکاڵ ڕایگەیاند کە پشتیوانی بۆ {{بنز|بەرنامەی ٣٢-بیتی|en|32-bit application|lt=بەرنامە}} و پەرتووکخانە ٣٢-بیتییەکان لا دەبات لە وەشانی ئوبونتو ١٩٫١٠دا.<ref>{{Cite web |last=Langasek |first=Steve |date=18 June 2019 |title=i386 architecture will be dropped starting with eoan (Ubuntu 19.10) |url=https://lists.ubuntu.com/archives/ubuntu-devel-announce/2019-June/001261.html |access-date=26 October 2023}}</ref> لەبەر ئەوەی بەرنامەی لینوکسی {{بنز|ستیم|en|Steam (service)}} پشت بەم پەرتووکخانە ٣٢-بیتییانە دەبەستێت، کۆمپانیای {{بنز|ڤاڵڤ|en|Valve Corporation}} ڕایگەیاند کە ئیتر پشتیوانی لە ئوبونتو ناکەن. دوای ناڕەزایەتییەکی زۆری کۆمەڵگەی یاریزانانی لینوکس، کانۆنیکاڵ لەم بڕیارە پاشگەز بووەوە و بڕیاری دا پشتیوانی لە بەشێک لە پەرتووکخانە ٣٢-بیتییە دیاریکراوەکان بکات. لە ئەنجامدا، ڤاڵڤ بڕیاریدا کە ستیم دووبارە پشتیوانی لە ئوبونتو ١٩٫١٠ بکاتەوە.<ref>{{Cite web |url=https://www.zdnet.com/article/canonical-returning-32-bit-ubuntu-linux-support-after-gaming-uproar/ |title=Canonical returns 32 bit Ubuntu Linux support after uproar. |last=Vaughan-Nichols |first=Stephen J. |date=24 June 2019 |publisher=[[ZDNet]] |access-date=7 July 2019 |archive-date=3 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190703082015/https://www.zdnet.com/article/canonical-returning-32-bit-ubuntu-linux-support-after-gaming-uproar/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.engadget.com/2019/06/24/canonical-ubuntu-linux-32-bit-support/?guccounter=1 |title=Canonical backtracks on pulling 32-bit support from Ubuntu Linux |last=Fisher |first=Christine |date=24 June 2019 |website=[[Engadget]] |access-date=7 July 2019 |archive-date=11 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230111045038/https://www.engadget.com/2019-06-24-canonical-ubuntu-linux-32-bit-support.html |url-status=live }}</ref> {{بنز|واین (نەرمامێر)|en|Wine (software)|lt=واین}}<nowiki/>یش پێویستی بە زۆربەی ئەو پاکێجە پەرتووکخانە ٣٢-بیتییانە ھەیە کە ستیم پشتیان پێ دەبەستێت، ھەروەھا چەندانی تریش، بۆ ئەوەی وەشانی {{بنز|WoW64|en|WoW64}}ی بتوانێت بەرنامە ٣٢-بیتییەکانی ویندۆز کارپێبکات. ئەو بەشانەی واین کە بەبێ پەرتووکخانە ٣٢-بیتییەکان بەردەوام دەبوون لە کارکردن تەنھا سنووردار دەبوون بەو بەرنامە ویندۆزانەی کە وەشانی ٦٤-بیتییان ھەیە، ئەمەش ھاوگونجانی چەندین دەیەی لەگەڵ ویندۆزدا لەدەست دەدا. لە ڕاگەیاندنەکەی کانۆنیکاڵدا بۆ گەڕاندنەوەی پەرتووکخانەکان، ئاماژەیان بەوە کرد کە لە داھاتوودا "تەکنەلۆژیای کۆنتەینەر" بەکاردەھێنن بۆ دڵنیابوون لە بەردەوامیی کارکردنی واین.<ref name=":4" /> === گونجان لەگەڵ یاسای پاراستنی داتای ئەورووپا === کەمێک دوای ناساندنی لە ساڵی ٢٠١٢دا، گومان پەیدابوو لەسەر گونجانی ''ھاوێنەی بازاڕکردن'' (تایبەتمەندییەک کە پێشنیارەکانی ئەمازۆن لە ئامرازی گەڕانی {{بنز|یونیتی داش|en|Unity Dash}}دا نیشان دەدات) لەگەڵ {{بنز|ڕێنمایییەکانی پاراستنی داتا|en|Data Protection Directive}}ی ئەورووپادا.<ref name="softpedia_2016-02-10">{{cite web |url=https://news.softpedia.com/news/Ubuntu-s-Shopping-Lens-Might-Be-Illegal-In-Europe-298143.shtml |title=Ubuntu's Shopping Lens Might Be Illegal in Europe |date=9 October 2012 |access-date=24 February 2016 |website=Softpedia.com |archive-date=14 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130514132800/http://news.softpedia.com/news/Ubuntu-s-Shopping-Lens-Might-Be-Illegal-In-Europe-298143.shtml |url-status=live }}</ref><ref name="omgubuntu_2016-02-10">{{cite web |url=https://www.omgubuntu.co.uk/2012/10/does-ubuntus-amazon-lens-break-eu-law |title=Blogger Claims Ubuntu's New Shopping Lens Breaks EU Law |date=10 October 2012 |access-date=24 February 2016 |work=OMG! Ubuntu! |publisher=Ohso Ltd |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304051130/http://www.omgubuntu.co.uk/2012/10/does-ubuntus-amazon-lens-break-eu-law |url-status=live }}</ref> دواتر داواکارییەک واژوو کرا و گەیەندرا بە کانۆنیکاڵ کە داوای چەندین گۆڕانکاریی دەکرد بۆ ئەوەی بە ڕوونی تایبەتمەندییەکە لەگەڵ یاسای ئەورووپادا بگونجێنرێت. بەڵام کانۆنیکاڵ وەڵامی نەدایەوە.{{Citation needed|date=September 2023}} لە ساڵی ٢٠١٣دا، سکاڵایەکی فەرمی سەبارەت بە ھاوێنەی بازاڕکردن پێشکەش بە نووسینگەی کۆمیساریای زانیاری ({{بنز|ئای سی ئۆ|en|Information Commissioner's Office|lt=ICO}})، کە فەرمانگەی تایبەتمەندیی داتاکانی بەڕیتانیایە، کرا. نزیکەی ساڵێک دواتر، ICO لە بەرژەوەندیی کانۆنیکاڵ بڕیاری دا، بە لەبەرچاوگرتنی ئەو گۆڕانکارییە جۆراوجۆرانەی لە تایبەتمەندییەکەدا کرابوون کە وایکردبوو لەگەڵ ڕێنمایییەکانی پاراستنی داتا بگونجێت.<ref name="ateot_2_2016-02-10">{{cite web|last=Sneddon|first=Joey|date=10 August 2014|title=Unity Shopping Lens Is Legal, Says UK Data Protection Body|url=https://www.omgubuntu.co.uk/2014/08/unity-shopping-lens-is-legal-says-ioc-uk|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112041000/https://www.omgubuntu.co.uk/2014/08/unity-shopping-lens-is-legal-says-ioc-uk|archive-date=12 November 2020|access-date=8 February 2021|website=OMG! Ubuntu!}}</ref> بەپێی یاساکانی ئەورووپا، ئەم بڕیارە بە شێوەیەکی خۆکار لە تەواوی یەکێتیی ئەورووپادا کاری پێدەکرێت. لەگەڵ ئەوەشدا، بڕیارەکە ئەوەشی ڕوون کردەوە کە لە کاتی ناساندنیدا تایبەتمەندییەکە نایاسایی بووە، لە پاڵ شتەکانی تردا، چونکە بەیاننامەی سیاسەتی تایبەتمەندیی نەبووە.{{Citation needed|date=September 2023}} === مشتومڕەکان لەسەر ڕیکلامەکانی تێرمیناڵی سیستەم === ئوبونتو بڕێکی زۆر لە ڕیکلامی خستووەتە ناو تێرمیناڵی سیستەمی کارپێکردنەکەیەوە، کە ئەمەش بووەتە ھۆی دروستبوونی چەندین کێشە لەگەڵ بنکەی بەکارھێنەرەکانیدا.{{Citation needed|date=September 2023}} لە ساڵی ٢٠١٧دا، کانۆنیکاڵ پەیامێکی سەبارەت بە زنجیرەی Silicon Valleyی کەناڵی HBO خستە ناو پەڕگەی {{بنز|پەیامی ڕۆژ|en|Message of the day|lt=MOTD}}ەوە، کە وایکرد ھەر کاتێک سێشنێکی تێرمیناڵ دەستپێدەکات پەیامەکە پیشان بدرێت. لە ماوەی ساڵانی دواتردا، پەیامی زیاتر خرانە ناو MOTDەکەوە.<ref>{{Cite web |last=Popa |first=Bogdan |date=26 June 2020 |title=Canonical Under Fire for Putting Ads in the Ubuntu MOTD |url=https://news.softpedia.com/news/canonical-under-fire-for-putting-ads-in-the-ubuntu-motd-530372.shtml |access-date=1 November 2022 |website=softpedia |language=english}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٢دا، ڕیکلام بۆ خزمەتگوزارییە پریمیمەکەی ئوبونتو بە ناوی Ubuntu Advantage خرانە ناو ئامرازی نوێکردنەوەی سیستەمی aptەوە. ئەم ھەنگاوە کێشەی لە کۆمەڵگەی بەکارھێنەراندا دروست کرد، ھەندێک لە بەکارھێنەران پێیان وابوو ڕیکلامکردن مۆدێلێکی بازرگانیی گونجاوە بۆ پشتیوانیکردن لە پەرەپێدان، لە کاتێکدا بەکارھێنەرانی تر ئەم کارەیان بە نەگونجاو و بێزارکەر زانی.<ref>{{Cite web |last=Borisov |first=Bobby |date=15 October 2022 |title=Ubuntu Once Again Angered Users by Placing Ads in the Terminal |url=https://linuxiac.com/ubuntu-once-again-angered-users-by-placing-ads/ |access-date=1 November 2022 |website=Linuxiac |language=en-US |archive-date=1 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221101110958/https://linuxiac.com/ubuntu-once-again-angered-users-by-placing-ads/ |url-status=live }}</ref> == کۆمەڵگە ناوخۆیییەکان (LoCos) == {{Distinguish|گرووپی بەکارھێنەرانی لینوکس}} بۆ گەیشتن بەو بەکارھێنەرانەی کە شارەزاییی تەکنیکییان کەمترە، و بۆ دروستکردنی ھەستی کۆمەڵگە لە دەوروبەری دابەشکراوەکە، تیمەکانی کۆمەڵگەی ناوخۆیی،<ref>{{cite web |url=https://wiki.ubuntu.com/LoCoTeams |title=Ubuntu Local Community Teams |work=Ubuntu Wiki |publisher=Canonical Ltd |access-date=27 April 2010 |archive-date=25 February 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110225062242/https://wiki.ubuntu.com/LoCoTeams |url-status=live }}</ref> کە بە "LoCos" ناسراون، لە سەرانسەری جیھاندا دروستکراون. لە سەرەتادا، ھەر وڵاتێک یەک تیمی لۆکۆی ھەبوو. بەڵام لە ھەندێک ناوچە، بەتایبەتی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و کەنەدا، ھەر ویلایەت یان ھەرێمێک دەتوانێت تیمێک دروست بکات.<ref>{{cite web |title=Ubuntu LoCo Team Portal |url=https://loco.ubuntu.com/teams/ |access-date=9 November 2015 |work=Ubuntu.com |publisher=Canonical Ltd |archive-date=6 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151106205449/http://loco.ubuntu.com/teams/ |url-status=live }}</ref> ئەنجومەنی لۆکۆ تیمەکان پەسەند دەکات لەسەر بنەمای ھەوڵەکانیان بۆ یارمەتیدان لە پەرەپێدان یان بڵاوکردنەوەی ئوبونتو.<ref>{{cite web |title=About Local Community (LoCo) Teams |url=https://loco.ubuntu.com/about-loco/ |access-date=9 November 2015 |work=LoCo.Ubuntu.com |publisher=Canonical Ltd |archive-date=31 October 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151031050427/http://loco.ubuntu.com/about-loco/ |url-status=live }}</ref> == پشتیوانیی فرۆشیارانی ڕەقەکاڵا == ئوبونتو پشتیوانییەکی بەرفراوانی لە فرۆشیارانی ڕەقەکاڵاوە پێگەیشتووە، بە جۆرێک کە چەندین بەرھەمھێنەر کۆمپیوتەرەکانیان بە سیستەمی کارپێکردنەکە کە پێشوەختە لەسەری دامەزراوە پێشکەش دەکەن. کانۆنیکاڵ ھاوکاری لەگەڵ بەرھەمھێنەرانی ئامێری ڕەسەن (OEMs) دەکات بۆ بڕوانامەدان و پشتیوانیکردنی ئوبونتو لەسەر چەندین جۆری ئامێر،<ref name="Ubuntu Certified Hardware">{{cite web |url=https://www.dell.com/us/business/p/xps-13-linux/pd?~srd=true&sk=Ubuntu&scat=prod |title=XPS 13 Developer Edition |work=Dell.com |publisher=Dell Inc. |access-date=25 August 2014 |archive-date=3 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140903133232/http://www.dell.com/us/business/p/xps-13-linux/pd?~srd=true&sk=Ubuntu&scat=prod |url-status=live }}</ref> کە بە پلەی یەکەم بازاڕەکانی کۆمپانیاکان و پەرەپێدەران دەکاتە ئامانج.<ref>{{cite web |title=XPS 13 Laptop, Developer Edition |url=https://www.dell.com/us/business/p/xps-13-linux/pd? |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161015072247/http://www.dell.com/us/business/p/xps-13-linux/pd |archive-date=15 October 2016 |access-date=16 November 2018 |work=Dell.com |publisher=Dell Inc.}}</ref> OEMە گەورەکانی وەک دێڵ، لینۆڤۆ و ئەیچ پی، لاپتۆپ و کۆمپیوتەری سەرمێزیان بە ئوبونتووە وەک جێگرەوەیەک بۆ ویندۆز پێشکەش کردووە، زۆرجار لە ڕێگەی بژاردەی ڕێکخستنی ئینتەرنێتی یان کەناڵەکانی فرۆشتنی ناوچەیییەوە.<ref>{{cite web |url=https://www.ubuntu.com/partners/dell |title=Dell and Ubuntu |publisher=Canonical Ltd |access-date=21 August 2012 |archive-date=14 August 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120814141402/http://www.ubuntu.com/partners/dell |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://certification.ubuntu.com/desktop/ |title=Ubuntu Desktop certified hardware |publisher=Canonical Ltd |access-date=31 May 2018 |archive-date=26 May 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180526035334/https://certification.ubuntu.com/desktop/ |url-status=live }}</ref> ئوبونتو ھەروەھا لەسەر زنجیرەی مەینفرەیمەکانی {{بنز|ئای بی ئێم زێد|en|IBM Z}} بەردەستە.<ref>{{Cite press release |title=IBM Launches z13 -- Most Powerful & Secure System Ever Built |date=13 January 2015 |url=https://www-03.ibm.com/press/us/en/pressrelease/45808.wss |access-date=5 May 2020 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200801190835/https://www-03.ibm.com/press/us/en/pressrelease/45808.wss |archive-date=1 August 2020 |website=www-03.ibm.com}}</ref><ref>{{cite web |last=Merriman |first=Chris |date=17 August 2015 |title=IBM makes 'biggest code drop' as Canonical and Suse tie-up brings better Linux to mainframes |url=https://www.theinquirer.net/inquirer/news/2422249/ibm-makes-biggest-code-drop-as-canonical-and-suse-tie-up-brings-linux-to-mainframes |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20150818050302/http://www.theinquirer.net/inquirer/news/2422249/ibm-makes-biggest-code-drop-as-canonical-and-suse-tie-up-brings-linux-to-mainframes |archive-date=18 August 2015 |access-date=17 August 2015}}</ref> فرۆشیارە بچووکەکانیش وەک {{بنز|سیستەم ٧٦|en|System76}} و ئۆنلۆجیک سیستەمەکان بە ئوبونتوی پێشوەختە دامەزراو دەفرۆشن، ھەندێک جار بژاردەی دەستکاریکردنی فێرموێر یان بژاردەی پشتیوانی لە ڕێگەی کانۆنیکاڵەوە پێشکەش دەکەن.<ref>{{Cite web |url=https://system76.com/cart/configure/bonw13 |title=Bonobo WS |website=system76.com |access-date=31 May 2018 |archive-date=1 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180901111753/https://system76.com/cart/configure/bonw13 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=OnLogic Helix 401 Fanless Hybrid-Core Computer (Ubuntu Desktop) certified on Ubuntu 22.04 LTS |url=https://ubuntu.com/certified/202301-31082/22.04%20LTS |website=Ubuntu}}</ref> == ھاوگونجان لەگەڵ ویندۆز == زۆرێک لە بەرنامەکانی {{بنز|مایکرۆسۆفت ویندۆز|en|Microsoft Windows|lt=ویندۆز}} دەتوانرێت لەسەر ئوبونتو کارپێبکرێن، ھاوشێوەی دابەشکراوەکانی تری لینوکس، بە بەکارھێنانی چینێکی گونجاندن بە ناوی {{بنز|واین (نەرمامێر)|en|Wine (software)|lt=واین}}، کە دەتوانرێت لە ڕێگەی ڕووکارەکانی وەک {{بنز|بۆتڵز (نەرمامێر)|en|Bottles (software)|lt=بۆتڵز}} بەڕێوەببرێت. ستیم چینی گونجاندنی تایبەت بە خۆی ھەیە بە ناوی {{بنز|پرۆتۆن (نەرمامێر)|en|Proton (software)|lt=پرۆتۆن}}، و دەرھێنراوەکانی تریشی ھەیە وەک {{بنز|جەی ئی-پرۆتۆن|en|GE-Proton}}. ھەروەھا دەتوانرێت چەندین مەکینەی خەیاڵیی ویندۆز دابمەزرێنرێت لە ڕێگەی KVM/QEMU و Virt-Managerەوە.<ref>{{Cite web|url=https://sysguides.com/install-a-windows-11-virtual-machine-on-kvm/|title=How to Properly Install a Windows 11 Virtual Machine on KVM|date=26 August 2023}}</ref> ڕێکخستنەکانی گرافیک ئاسانترینە لە دۆخی QXL/SPICE. بۆ کاراییی گرافیکی خێراکراوی سێ ڕەھەندی (3D)، وەگڕخەری لایەنی سێیەمی VirGL یان دۆخی تێپەڕبوونی تەواوی GPU ھەیە. لە ژینگەی تۆڕدا، ھاوبەشکردنی پەڕگە لە نێوان لینوکسی ئوبونتو و ویندۆزدا دەکرێت لە ڕێگەی نەرمامێری کڕیار/سێرڤەری {{بنز|سامبا (نەرمامێر)|en|Samba (software)|lt=سامبا}}وە ئەنجام بدرێت. مەکینەی خەیاڵیی لینوکسی ئوبونتوی میواندار و ویندۆزی میوانیش بە شێوەیەکی خەیاڵی لە KVMدا بەیەکەوە بەستراون، بۆیە ھاوبەشکردنی پەڕگە لە نێوان مەکینەی میواندار و میوانە خەیاڵییەکاندا دەتوانرێت لە ڕێگەی سامبا لە ژینگەی {{بنز|مەکینەی خەیاڵیی بنەما-ناووک|en|Kernel-based Virtual Machine|lt=KVM}}دا بکرێت. سێرڤەری RDPی GNOME Remote Desktop و نەرمامێری کڕیاری {{بنز|ڕێمینا|en|Remmina}} بەکاردەھێنرێت بۆ پەیوەندیی کۆمپیوتەری دوور لە نێوان لینوکسی ئوبونتو و سیستەمەکانی کارپێکردنی تر. لە ئازاری ٢٠١٦دا، {{بنز|مایکرۆسۆفت|en|Microsoft}} ڕایگەیاند کە پشتگیری لە {{بنز|فەزای بەکارھێنەر|en|user space|lt=فەزای بەکارھێنەر}}ی ئوبونتو دەکات لەسەر {{بنز|ناووک (کۆمپیوتەر)|en|Kernel (operating system)|lt=ناووکی}} {{بنز|ویندۆز ١٠|en|Windows 10}} لە ڕێگەی جێبەجێکردنی {{بنز|بانگھێشتەکانی سیستەم|en|system call|lt=بانگھێشتەکانی سیستەمی}} لینوکس وەک {{بنز|ژێرسیستەمی ویندۆز بۆ لینوکس|en|Windows Subsystem for Linux|lt=ژێرسیستەمێک}}. لەو کاتەدا، تیشک خرایە سەر {{بنز|ئامرازەکانی ھێڵی فەرمان|en|command-line tool|lt=ئامرازەکانی ھێڵی فەرمان}}ی وەک {{بنز|باش (شێڵی یونیکس)|en|Bash (Unix shell)|lt=باش}} و ئامانجی لێی {{بنز|گەشەپێدەری نەرمامێر|en|software developers|lt=گەشەپێدەرانی نەرمامێر}} بوو.<ref name="M&C">{{cite news |url=https://www.zdnet.com/article/microsoft-and-canonical-partner-to-bring-ubuntu-to-windows-10/ |title=Microsoft and Canonical partner to bring Ubuntu to Windows 10 |publisher=[[ZDNet]] |first=Steven J. |last=Vaughan-Nichols |date=29 March 2016 |access-date=8 June 2016 |archive-date=8 June 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160608062402/http://www.zdnet.com/article/microsoft-and-canonical-partner-to-bring-ubuntu-to-windows-10/ |url-status=live }}</ref><ref name="MSDN-bash">{{cite web |url=https://msdn.microsoft.com/en-us/commandline/wsl/about |title=Bash on Ubuntu on Windows |work=MSDN |date=3 March 2017 |first=Jack |last=Hammons |access-date=13 June 2016 |archive-date=30 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171130090401/https://msdn.microsoft.com/en-us/commandline/wsl/about |url-status=live }}</ref><ref name="UonW">{{cite web |url=https://insights.ubuntu.com/2016/03/30/ubuntu-on-windows-the-ubuntu-userspace-for-windows-developers/ |title=Ubuntu on Windows – The Ubuntu Userspace for Windows Developers |last=Kirkland |first=Dustin |work=Ubuntu Insights |date=30 March 2016 |publisher=Canonical Ltd |access-date=12 June 2016 |archive-date=11 June 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160611182351/http://insights.ubuntu.com/2016/03/30/ubuntu-on-windows-the-ubuntu-userspace-for-windows-developers |url-status=live }}</ref> WSL لەگەڵ ویندۆز ١٠، وەشانی ١٧٠٩ بەردەستکرا.<ref>{{cite news |url=https://www.zdnet.com/article/windows-subsystem-for-linux-graduates-in-windows-10-fall-creators-update/ |title=Windows Subsystem for Linux graduates in Windows 10 Fall Creators Update |publisher=[[ZDNet]] |first=Steven J. |last=Vaughan-Nichols |date=15 October 2017 |access-date=13 February 2018 |archive-date=18 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180218061357/http://www.zdnet.com/article/windows-subsystem-for-linux-graduates-in-windows-10-fall-creators-update/ |url-status=live }}</ref> لە ساڵی ٢٠١٩ەوە، پشتگیری لە دابەشکراوەکانی تری لینوکسیش دەکرێت.<ref>{{Cite web |last=Devine |first=Richard |date=28 January 2023 |title=The best Linux distros for WSL on Windows 10 and 11 |url=https://www.windowscentral.com/software-apps/the-best-linux-distros-for-wsl-on-windows-10-and-11 |access-date=28 March 2024 |website=Windows Central |language=en}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٩، مایکرۆسۆفت ژێرسیستەمی نوێی {{nowrap|WSL 2}}ی ڕاگەیاند کە {{بنز|ناووکی لینوکس|en|Linux kernel}} لەخۆدەگرێت، کە کانۆنیکاڵ ڕایگەیاند کە "بە تەواوی پشتگیری لە ئوبونتو دەکات".<ref name="WSL2">{{Cite web |title=Canonical announces support for Ubuntu on Windows Subsystem for Linux 2 |url=https://blog.ubuntu.com/2019/05/06/canonical-announces-support-for-ubuntu-on-windows-subsystem-for-linux-2 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190529084731/https://blog.ubuntu.com/2019/05/06/canonical-announces-support-for-ubuntu-on-windows-subsystem-for-linux-2 |archive-date=29 May 2019 |access-date=2 June 2019 |website=blog.ubuntu.com}}</ref> لەو کاتەدا، دەکرێت بەرنامە گرافیکییەکانی لینوکس لەسەر ویندۆز کارپێبکرێن.<ref>{{Cite web|last=Hoffman|first=Chris|date=1 March 2018|title=How to Run Graphical Linux Desktop Applications from Windows 10's Bash Shell|url=https://www.howtogeek.com/261575/how-to-run-graphical-linux-desktop-applications-from-windows-10s-bash-shell/|website=How-To Geek|publisher=Lifesavvy Media|access-date=12 May 2021|archive-date=18 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210418050546/https://www.howtogeek.com/261575/how-to-run-graphical-linux-desktop-applications-from-windows-10s-bash-shell/|url-status=live}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢١، مایکرۆسۆفت بەردەوام بوو لە زیادکردنی پشتگیریی ڕاستەوخۆ بۆ بەرنامە گرافیکییەکانی لینوکس، لە ڕێگەی پڕۆژەی {{Not a typo|WSL|g}}ەوە.<ref>{{Cite web|last=Warren|first=Tom|date=21 April 2021|title=Microsoft enables Linux GUI apps on Windows 10 for developers|url=https://www.theverge.com/2021/4/21/22396018/microsoft-windows-10-linux-gui-apps-task-manager-app-throttling-features|website=[[The Verge]]|publisher=[[Vox Media]]|access-date=12 May 2021|archive-date=20 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210520135132/https://www.theverge.com/2021/4/21/22396018/microsoft-windows-10-linux-gui-apps-task-manager-app-throttling-features|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|last=Loewen|first=Craig|date=21 April 2021|title=The Initial Preview of GUI app support is now available for the Windows Subsystem for Linux|url=https://devblogs.microsoft.com/commandline/the-initial-preview-of-gui-app-support-is-now-available-for-the-windows-subsystem-for-linux-2/|website=Windows Command Line Blog|publisher=[[Microsoft]]|access-date=12 May 2021|archive-date=21 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210421170903/https://devblogs.microsoft.com/commandline/the-initial-preview-of-gui-app-support-is-now-available-for-the-windows-subsystem-for-linux-2/|url-status=live}}</ref> لە ئایاری ٢٠٢١دا، مایکرۆسۆفت چارەسەری بەڕێوەبردنی ھەڕەشە و کەلێنەکانی فراوانتر کرد، کە تا ئەوکاتە تەنھا چارەسەرێکی ویندۆز بوو، بۆ ئەوەی پشتگیری لە ئوبونتو، ڕێد ھات ئینتەرپڕایز لینوکس (RHEL) و سێنت ئۆ ئێسیش بکات.<ref>{{Cite web|last=Jawad|first=Usama|date=12 May 2021|title=Microsoft Threat and Vulnerability Management now supports Linux|url=https://www.neowin.net/news/microsoft-threat-and-vulnerability-management-now-supports-linux/|website=Neowin|access-date=12 May 2021|archive-date=12 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210512060934/https://www.neowin.net/news/microsoft-threat-and-vulnerability-management-now-supports-linux/|url-status=live}}</ref> لە وەشانی ٦ەوە، بەرنامەی شێڵی مایکرۆسۆفت، {{بنز|پاوەرشێڵ|en|PowerShell}} دەتوانێت لەسەر ئوبونتو کاربکات<ref name="whatsnewinpwsh6.0">{{Cite web |title=What's New in PowerShell Core 6.0 |url=https://learn.microsoft.com/en-us/previous-versions/powershell/scripting/whats-new/what-s-new-in-powershell-core-60?view=powershell-6 |website=learn.microsoft.com |publisher=Microsoft |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250907231746/https://learn.microsoft.com/en-us/previous-versions/powershell/scripting/whats-new/what-s-new-in-powershell-core-60?view=powershell-6 |archive-date=September 7, 2025 |access-date=January 24, 2025}}</ref>، و دەتوانێت لە دوورەوە پەیوەندی لە نێوان سیستەمەکانی ویندۆز و ئوبونتو دروست بکات لە ڕێگەی SSHەوە.<ref>{{Cite web |last=sdwheeler |title=PowerShell Remoting Over SSH - PowerShell |url=https://learn.microsoft.com/en-us/powershell/scripting/security/remoting/ssh-remoting-in-powershell?view=powershell-7.6 |access-date=2026-07-18 |website=learn.microsoft.com |language=en-us}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[بەراوردکردنی دابەشکراوەکانی لینوکس]] {{Portal bar|نەرمامێری ئازاد و سەرچاوەکراوە|لینوکس|کۆمپیوتەر|دەیەی ٢٠٠٠|زانستی کۆمپیوتەر}} == تێبینییەکان == {{notelist}} == سەرچاوەکان == {{Reflist}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{Sister project links|auto=1|d=y}} * {{Official website}} * {{DistroWatch|ubuntu|NAME=ئوبونتو}} {{ڕیسک-ڤی}} {{ئوبونتو}} {{دابەشکراوەکانی لینوکس}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:ئوبونتو}} [[پۆل:ئوبونتو| ]] [[پۆل:نەرمامێرەکانی ٢٠٠٤]] [[پۆل:دابەشکراوەکانی لینوکسی ئەی ئاڕ ئێم]] [[پۆل:دابەشکراوەکانی سەر بنەمای دێبیان]] [[پۆل:دابەشکراوەکانی لینوکسی ئینتەرپرایز]] [[پۆل:سیستەمە کارپێکردنە ئازادەکان]] [[پۆل:دابەشکراوەکانی لینوکس]] [[پۆل:دابەشکراوەکانی سیستەمی کارپێکردنی ھەڵکراو لەسەر میدیای تەنیا بۆ خوێندنەوە]] [[پۆل:دابەشکراوەکانی لینوکسی پاوەر ئای ئێس ئەی]] [[پۆل:دابەشکراوەکانی لینوکسی پاوەر پی سی]] [[پۆل:دابەشکراوەکانی لینوکسی ئێکس ٨٦-٦٤]] jer9m13czidqbolrkfegifceica0wzj 0 375 1661591 1474478 2026-09-06T04:36:32Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، وێژە-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1661591 wikitext text/x-wiki {{Databox}} [[پەڕگە:Kurdish poet Dildar Rauf in Ranya, Kurdistan, Iraq - 1944.jpg|وێنۆک|دڵدار لە ساڵی ١٩٤٤ لە ڕانیە]] '''یوونس ڕەئووف''' ناسراو بە '''دڵدار''' (١٩١٨ لە [[کۆیە]]، [[باشووری کوردستان]] – ٢٠ی تشرینی یەکەمی ١٩٤٨ لە [[ھەولێر]]) هەڵبەستوان، پارێزەر و چالاکوانێکی سیاسیی [[کورد]] بوو.<ref>[http://www.iranicaonline.org/articles/deldar-yunes دڵدار لە ئینسایکڵۆپیدیای ئیرانیکا] (بە ئینگلیزی)</ref> بەناوبانگترین شیعری دڵدار، [[ئەی ڕەقیب]]ە کە لە تەمەنی ٢٨ ساڵیدا و ٢ ساڵ پێش مردنی، کرا بە [[سروودی نەتەوەیی|سروودی نیشتمانیی]] [[کۆماری کوردستان|کۆماری مەھاباد]] و تا ئێستاش ھەر لەلایەن زۆربەی [[کورد]]ەکانەوە وەک سروودی نیشتمانی دەناسرێتەوە. == ژیان == دڵدار، یوونس کوڕی مەلا ڕەئووف کوڕی مەلا مەحموود ئەفەندی کوڕی مەلا سەعدی خادیم ئەلسەجادە و لە ڕۆژی ٢٠ی شوباتی ١٩١٨ لە شاری [[کۆیە]] لە دایک بووە.<ref name="knwe">[http://www.knwe.org/Direje.aspx?Jimare=14118&Cor=2&Besh=Witar کوردستانی نوێ] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160623180440/http://www.knwe.org/Direje.aspx?Jimare=14118&Cor=2&Besh=Witar |date=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٦}} کەس نەڵێ دڵدار مردووە ھەر زیندوە. دواسەردان ٢١/٣/٢٠١٥</ref> پاش ماوەیەک باوکی کراوە بە فەرمانبەری سەرژمێریی [[ڕانیە]] و بە بنەماڵەوە چوون بۆ ئەوێ. دڵدار لەبارەی ژیانی ڕانیەوە دەڵێت: «ھەرچەند ڕۆژێکی چاک و چوار ڕۆژانیش نەخۆش بووم، سەرەڕای ئەوەش ڕانیەم ھەر لەلا خۆش بوو، بەتایبەتی سەوداسەری قوللە بووم. ھەر کاتێک چاک بووبامایەوە، مەلەم لە ڕووبارەکە و لە بن دار بییەکان ڕاوەچۆلەکەم دەکرد». لە تەمەنی دە ساڵیدا دڵدار نێردراوەتە قوتابخانە و پۆلی یەک و دووی سەرەتایی لە ڕانیە تەواو کردووە. دوای ماوەیەک باوکی لەسەر فەرمانەکەی لابراوە و ناچار بە ماڵەوە گەڕاونەتەوە بۆ کۆیە و خوێندنی سەرەتایی لە کۆیە تەواو کردووە لە ساڵی ١٩٤٠دا لە شاری [[کەرکووک]] قۆناغی دواناوەندی تەواو کردووە و ئینجا ڕووی کردووەتە [[بەغدا]] و چووەتە زانکۆی یاسا و ساڵی ١٩٤٥ بڕوانامەی زانکۆی یاسایی وەرگرتووە و بووە بە پارێزەر.<ref name="knwe"/> لە بەغدا بووە بە ئەندامی [[حیزبی ھیوا]]. دوای ماوەیەک بەھۆی کارە سیاسییەکانییەوە خراوەتە زیندان. == مردن == لە ئێوارەی ڕۆژی ١٢ی تشرینی دووەمی ساڵی ١٩٤٨ لە [[ھەولێر]] بە نەخۆشیی دڵ لە یانەی فەرمانبەرانی ھەولێر کۆچی دوایی کردووە و تەرمەکەی گواستراوەتەوە بۆ کۆیە و لەوێ لە گۆڕستانی کەکۆن بە خاک سپێردراوە کە دەکەوێتە پشت قشلەی کۆیە (قەڵای کۆیە). == بەرھەمەکان == دڵدار، یەکەمین ھۆنراوەی لە ساڵی ١٩٣٥دا داناوە و لە ژمارەی ٢ی ساڵی ١٩٣٥ی گۆڤاری ڕووناکیدا بڵاوی کردووتەوە. لەبارەی سەرەتای خۆ تاقیکردنەوە بە شیعر دەڵێت: «لە ١٩٣٥دا لە پۆلی یەکی ناوەندیدا بووم، کە دیوانی نالیم زۆر بەوردی خوێندەوە، ھەڵبەستە جوانەکانی نالی لەگەڵ ھەڵبەستە ئاگرینەکانی حاجی قادری لەسەر پێشەوایەتی وێژەی لە [[مێشک]]مدا شەڕیان بوو. ئەو کێشەکێشە دەرگای ھونەری شاعیری لێ کردمەوە، زۆر کەڵکەڵەی وام لە کەلەدا بوو، حەزم دەکرد لە {{قت|بۆتەی}} ھەڵبەستەدا دایڕیژم. ئەوجا بەناو خەڵکیاندا بڵاو بکەمەوە و ئیتر ھەر خۆم تاقی کردەوە». شیعرەکانی [[نالی]]، لە گۆڕەپانی دڵداریدا و [[حاجی قادری کۆیی]]، لە نەتەوایەتی و کۆمەڵایەتیدا کاریگەرییان لەسەری بووە. لەبارەی خولیای ھۆنراوەی و چێژ لێ وەرگرتنی خۆیەوە دەڵێت: «ھێشتا لە قوتابخانەی سەرەتاییدا بووم، کە دیوانی [[حاجی قادری کۆیی]]م زۆرتری لەبەر کردبوو، ھەمیشە بەوردی سەرنجم لە ھەڵبەستەکانی [[عەونی]] و [[ڕاجی]] و [[عاسی]] و [[حسێنی]] و [[ھیرانی]] دەدا و لەبەریشم دەکردن، بەوانەش دابین نەبووم ھەڵبەستی ھەر کەسێکم دەست بکەوتایە دەمنووسییەوە و لەبەریشم دەکردن. بەتایبەتی ھەڵبەستی [[وەفایی]]، [[کوردی (شاعیر)|کوردی]]، [[فایەق بێکەس]]، [[پیرەمێرد]]م زۆر لەبەرکردن و ھەر لەو ساڵەدا ھەستم بەوە دەکرد، کە چێژ لە ھەڵەبەست وەرگرم و زۆر گیرۆدەی بووم». === چاپکراوەکان === * * * * * وتارێک دەربارەی عومەری خەییام * [[زمانی کوردی]] و ئەدەبیات * نارکۆزی کۆمەڵایەتیمان * اقتصادنا الوطنی * بیرەوەرییەکانی یونس ڕەئوف دڵدار === ئەی ڕەقیب === بەناوبانگترین شیعری دڵدار [[ئەی ڕەقیب|سروودی نیشتیمانیی کوردستانە]]: {{شیعر}} {{ب|ئەی ڕەقیب ھەر ماوە قەومی کورد زومان|نایشکێنێ دانەیی تۆپی زەمان}} {{ب|ئێمە ڕۆڵەی ڕەنگی سوور و شۆڕشین|سەیری کە خوێناوییە ڕابووردومان}} {{ب|ئێمە ڕۆڵەی میدیا و کەی خوسرەوین|دینمان ئایینمانە ھەر نیشتمان}} {{ب|کەس نەڵێ کورد مردوە کورد زیندووە|زیندووە ھیچ نانەوێ ئاڵاکەمان}} {{ب|چەند ھەزار لاوانی کوردی نەڕڕەشێر|بوون بە قوربانی و ھەموویان نێژران}} {{ب|لاوی ئێستاش حازر و ئامادەیە|جانفیدانە جانفیدانە جانفیدان}} {{ب|لاوی کورد ھەڵسانە سەرپێ وەک دلێر|سا بە خوێن نەقشی دەکەن تاجی ژیان}} {{ب|کەس نەڵێ کورد مردووە کورد زیندووە|زیندووە ھیچ نانەوێ ئاڵاکەمان}} {{کۆتاییی شیعر}} == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان]] * [[ئەی ڕەقیب]] * [[ئەو ھاوارەی نەبیسترا]] == سەرچاوەکان == {{پەراوێزەکان}} * ماڵپەڕی خۆزگا [https://web.archive.org/web/20170529091716/http://xozga.com/] == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{ڤەژینبوکس | ٦٠}} {{تووڵی دەروازە|شیعر|وێژەی کوردی|وێژە|ژیاننامە|عێراق|کوردستان}} {{شیعری کلاسیکی کوردی}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{وێژە-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:خەڵکی کۆیە]] [[پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی]] [[پۆل:شاعیرانی عێراقی بە زمانی کوردی]] [[پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٨]] [[پۆل:مردووانی ١٩٤٨]] [[پۆل:شاعیرانی عێراقی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ناسیۆنالیستە کوردەکان]] [[پۆل:کورد]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٧]] [[پۆل:شاعیرەکانی کوردیی ناوەندی]] [[پۆل:پارێزەرانی کورد]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:نووسەرانی سرودی نەتەوەیی]] osprn2fd2yqmfsa0149ysziw2v3sdf6 0 657 1661272 1568188 2026-09-05T16:32:40Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، چیاکان-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1661272 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Databox}} [[پەڕگە:Hawaiianislandchain_USGS.png|وێنۆک|چەپ|300px|نەخشەی دوورگەکانی ھاوایی، زنجیرەیەک دوورگە کە لە مەودای2400 کیلۆمتر دا لە نووکی باشوری دوورگەی ھاواییەوە لە ئاراستەی باکووری ڕۆژاوا ڕاکێشراون.]] '''دوورگەکانی ھاوایی''' ئەمانە [[کۆمەڵە دوورگە]]یەکەن کە لە ھەشت [[دوورگە]] پێکدێن و بەم ناوە ناونراون، سروشتی ئەم دوورگانە لە نێوان مەرجانی، [[گڕکان]]ی و [[شاخ]]اویدا جیاوازە، و ھەندێک لەم دوورگانە نزیکەی ٢٤٠٠ کم لە دوورگەی ھاوایەوە بەرەو باشوور دوورن. ئەم دوورگانە پێشتر بە «دوورگەکانی ساندویچ» دەناسران، کە ئەم ناوە لەلایەن [[جیمس کووک]]ەوە بۆیان ھەڵبژێردرابوو. ئەم دوورگانە سەر بە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]ن، جگە لە یەکێک لە دوورگەکان کە زۆر لە سنوورە سیاسییەکانی ئەمریکاوە دوورە. ئەم دوورگانە لە زنجیرە چیا گەورەکان پێکدێن کە بە «چیا دەریایییەکانی ھاوای» ناسراون، و بەھۆی چالاکییە گڕکانییەکانەوە لەم دوورگانەدا دروست بوون. ئەم دوورگانە نزیکەی ٣٠٠٠ کم لە نزیکترین [[کیشوەر]]ەوە دوورن. جیمس کووک لە ١٨ی کانوونی دووەمی ١٧٧٨دا سەردانی ئەم دوورگانەی کرد و ناوی «دوورگەکانی ساندویچ»ی لێنان وەک ڕێزێک بۆ یەکێک لە کاربەدەستانی بە ناوی «ئێرل ساندویچ»، ئەم دوورگانە تا ساڵی ١٨٤٠ بە دوورگەکانی ساندویچ ناودەبران؛ لەو کاتەوە ناوی «ھاوای» دەستی بە بڵاوبوونەوە کرد و بەسەر ناوە کۆنەکەدا زاڵ بوو. کۆی ڕووبەری دوورگەکانی ھاوای دەگاتە ١٦،٦٣٦.٥ کم چوارگۆشە (٦،٤٢٣.٤ میل چوارگۆشە)؛ بەبێ ھەژمارکردنی دوورگەی میدوەی، کە بە دەرەوەی سنوورە سیاسییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا دادەنرێت. ئەو دوورگانەی کە لەژێر دەسەڵاتی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکادان، بە ویلایەتی ژمارە ٥٠ی ئەمریکا دادەنرێن. لە ڕۆژاواوە بۆ ڕۆژھەڵات، [[ھاوایی]] پێکھاتووە لە ئەم دوورگانەی خوارەوە: * [[نییھاو]] (Niihau) * [[کاوای]] (Kauai) * [[ئۆواھوو]] (Oahu) * [[مولوکایی]] (Moloka'i) * [[لانایی]] (Lana'i) * [[کاھۆئۆلاوێ]] (Kaho'olawe) * [[ماوی]] (Maui) * [[ھاوایی (دوورگە)|ھاوایی]] ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Islands of Hawaii}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ئۆقیانووسیا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|چیاکان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{چیاکان-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:دوورگەکانی ھاوایی]] [[پۆل:ھەرێمە دابەشکراوەکان]] [[پۆل:فیزیای ئۆقیانووسناسی]] 9vkx4k6x30ciuw3jld9vtn65fc2ug77 0 1055 1661350 1293059 2026-09-05T18:26:19Z DiyarKamaran 50583 1661350 wikitext text/x-wiki {{ڕێدۆزی ساڵ|١٩٠٣}} ساڵی '''١٩٠٣''' زایینی (ڕێکەوتی ١١ بەفرانباری ١٢٨١ کۆچیی ھەتاوی تا ١٠ بەفرانباری ١٢٨٢ کۆچیی ھەتاوی) سێیەمین ساڵی [[سەدەی ٢٠]]ە. == ڕووداو == === کوردستان === * گیرانی چەند ئەفسەرێکی سوارەی حەمیدی، بە تاوانی ئەوەی کە یارمەتیی ڕێکخراوەکانی ئەرمەنیان داوە. <ref> ١- م. س. لازاریڤ - کێشەی کورد, ١٨٩٦ - ١٩١٧ - د. کاوس قەفتان, لە ڕووسییەوە کردوویە بە کوردی و پێشەکی و پەراوێزی بۆ نووسیوە - بەشی یەکەم - چاپخانەی ئەلجاحیز - بەغداد - ١٩٨٩. لاپەڕە: ١١٥ ([[ھاوڕێ باخەوان]]، "ھاوڕێنامە بۆ [[مێژووی کورد]]ستان و کورد"، چاپی یەکەم، بنکەی چاپ و پەخشی سەردەم، زنجیرە (١٦)، چاپخانەی ڕوون، سلێمانی، ١٩٩٩.) </ref> * [[ئەلبەرت فۆن لکۆیکش]]، چەند چیرۆکێکی [[کورد]]یی بە زمانی [[ئەڵمانی]] بڵاوکردەوە. <ref> بەرکورتیکی خەرمانی کوردناسی لە ئەوروپا - نووسینی چەند مامۆستایەکی کورد - لە چاپکراوەکانی کۆڕی زانیاری کورد - چاپخانەی کۆڕی زانیاری کورد - بەغداد - ١٩٧٤. لاپەڕە: ٣٢ ([[ھاوڕێ باخەوان]]، "ھاوڕێنامە بۆ مێژووی کوردستان و کورد"، چاپی یەکەم، بنکەی چاپ و پەخشی سەردەم، زنجیرە (١٦)، چاپخانەی ڕوون، سلێمانی، ١٩٩٩.) </ref> * دامەزرانی کونسوڵخانەی [[ڕووسی]] لە شاری [[وان]]. <ref> م. س. لازاریڤ - کێشەی کورد, ١٨٩٦ - ١٩١٧ - د. کاوس قەفتان, لە ڕووسییەوە کردوویە بە کوردی و پێشەکی و پەراوێزی بۆ نووسیوە - بەشی یەکەم - چاپخانەی ئەلجاحیز - بەغداد - ١٩٨٩. لاپەڕە: ١٦٦ ([[ھاوڕێ باخەوان]]، "ھاوڕێنامە بۆ مێژووی کوردستان و کورد"، چاپی یەکەم، بنکەی چاپ و پەخشی سەردەم، زنجیرە (١٦)، چاپخانەی ڕوون، سلێمانی، ١٩٩٩.) </ref> * [[میرزا حوسێن قوولیخانی مافی]] ئازربایجان، لە [[تەورێز]] لەگەڵ [[جەعفەر ئاغا|جەعفەر ئاغای شکاک]] کۆبووەوە و بۆ دڵنیاکردنیشی لاپەڕەیەکی قورئانی بۆ مۆرکرد و بەڵێنی دایە کە دەبێتە سەرۆکی ھۆزەکەی. <ref> موحەمەد ڕەسوڵ ھاوار - سمکۆ (ئیسمایل ئاغای شوکاک) و بزووتنەوەی نەتەوایەتیی کورد - چاپخانەی ئاپێک - چاپی یەکەم - سوید, ستۆکھۆڵم - ١٩٩٥. لاپەڕە: ٢٤٤ ([[ھاوڕێ باخەوان]]، "ھاوڕێنامە بۆ مێژووی کوردستان و کورد"، چاپی یەکەم، بنکەی چاپ و پەخشی سەردەم، زنجیرە (١٦)، چاپخانەی ڕوون، سلێمانی، ١٩٩٩.) </ref> * [[ساڵح وەسفی ئەفەندی]] بۆ ماوەی ساڵێک بووە فەرمانڕەوای [[سلێمانی]]. <ref> ئەکرەمی مەحموودی ساڵحی ڕەشە - شاری سلێمانی - پێداچوونەوە و پێشەکیی د. عیزەدین مستەفا ڕەسوڵ - بەرگی یەکەم - چاپی یەکەم - چاپخانەی دار الحریە - بەغداد - ١٩٨٧. لاپەڕە: ٤٢٤ ([[ھاوڕێ باخەوان]]، "ھاوڕێنامە بۆ مێژووی کوردستان و کورد"، چاپی یەکەم، بنکەی چاپ و پەخشی سەردەم، زنجیرە (١٦)، چاپخانەی ڕوون، سلێمانی، ١٩٩٩.) </ref> == لە دایک بوون == * '''١٤-٠٣-١٩٠٣''': لەدایکبوونی مەلا [[مستەفا بارزانی]]. لە [[گوندی بارزان]]. * لەدایکبوونی ھۆزانەوان [[جگەرخوێن]]، لە گوندی حساری سەر بە شاری [[ماردین]] . <ref> Koerdisch Instituut van Brussel - Dossier Koerdistan -Tweede druk - juli 1991 - Brussel. لاپەڕە: ١٠١ ([[ھاوڕێ باخەوان]]، "ھاوڕێنامە بۆ مێژووی کوردستان و کورد"، چاپی یەکەم، بنکەی چاپ و پەخشی سەردەم، زنجیرە (١٦)، چاپخانەی ڕوون، سلێمانی، ١٩٩٩.) </ref> <ref> ھە فوت - مجلە کردیە مستقلە - العدد ٧ - سویسرا - اواخر نیسان ١٩٩٥. لاپەڕە: ٨ ([[ھاوڕێ باخەوان]]، "ھاوڕێنامە بۆ مێژووی کوردستان و کورد"، چاپی یەکەم، بنکەی چاپ و پەخشی سەردەم، زنجیرە (١٦)، چاپخانەی ڕوون، سلێمانی، ١٩٩٩.) </ref> * لەدایکبوونی ھۆزانەوان [[عەبدول واحید نوری]] لە [[سلێمانی]]. <ref> ئەکرەمی مەحموودی ساڵحی ڕەشە - شاری سلێمانی - پێداچوونەوە و پێشەکیی د. عیزەدین مستەفا ڕەسوڵ - بەرگی یەکەم - چاپی یەکەم - چاپخانەی دار الحریە - بەغداد - ١٩٨٧. لاپەڕە: ٤١٥ ([[ھاوڕێ باخەوان]]، "ھاوڕێنامە بۆ مێژووی کوردستان و کورد"، چاپی یەکەم، بنکەی چاپ و پەخشی سەردەم، زنجیرە (١٦)، چاپخانەی ڕوون، سلێمانی، ١٩٩٩.) </ref> * لەدایکبوونی نووسەر [[ئەحمەد خواجە]] لە [[سلێمانی]]. <ref> ئەکرەمی مەحموودی ساڵحی ڕەشە - شاری سلێمانی - پێداچوونەوە و پێشەکیی د. عیزەدین مستەفا ڕەسوڵ - بەرگی یەکەم - چاپی یەکەم - چاپخانەی دار الحریە - بەغداد - ١٩٨٧. لاپەڕە: ٤١٦ ([[ھاوڕێ باخەوان]]، "ھاوڕێنامە بۆ مێژووی کوردستان و کورد"، چاپی یەکەم، بنکەی چاپ و پەخشی سەردەم، زنجیرە (١٦)، چاپخانەی ڕوون، سلێمانی، ١٩٩٩.) </ref> * لەدایکبوونی [[ئەحمەد محەمەد ساڵح جاف]]. <ref> ڤوت الاکراد - لسان حال الحزب الدیمقراڵی الکردی فی لبنان "البارتی" - نڤف شھریە - العدد ٣١ - لندن - ٢-٦-١٩٩٧. لاپەڕە: ٧ ([[ھاوڕێ باخەوان]]، "ھاوڕێنامە بۆ مێژووی کوردستان و کورد"، چاپی یەکەم، بنکەی چاپ و پەخشی سەردەم، زنجیرە (١٦)، چاپخانەی ڕوون، سلێمانی، ١٩٩٩.) </ref> == سەرچاوەکان == {{reflist}} {{پۆلی کۆمنز|1903}} {{تووڵی دەروازە|ڕۆژژمێر}} [[پۆل:١٩٠٣| ]] [[nv:1901 – 1950]] a9b91mfemrrt7368u3eexd8p9uteiby 0 1273 1661085 1612182 2026-09-05T13:37:40Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە) 1661085 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Island near Fiji.jpg|چەپ|وێنۆک|دوورگەیەکی بچووک لە [[فیجی]]دا]] [[پەڕگە:Sazan.jpg|چەپ|وێنۆک|[[سازان]]، گەورەترین دوورگەی [[ئاڵبانیا]].]] '''دوورگە''' یان '''گراڤ''' تیکە وشکانییەکە کە بە ئاو دەوری گیرابێت. دوو جۆری سەرەکی دوورگە ھەیە: '''دوورگە کیشوەرییەکان''' و '''دوورگە ئوقیانووسییەکان'''. ھەروەھا '''دوورگەی دەسکرد'''یش ھەیە. == دوورگە کیشوەرییەکان == دوورگە کیشوەرییەکان ئەو وشکاییگەلنە کە لە سەر [[ڕەفەی کیشوەری]]ی [[کیشوەر]]ێک ھەڵدەکەون. بۆ نموونە: [[گرینلەند]]، [[بریتانیای مەزن]]، [[تاسمانیی]].دورگه‌کان رووبه‌ریان ده‌گۆری هه‌ندیكی زۆر گه‌وره‌ن هه‌ندیكی تر زۆر گه‌وره‌ نییه‌و بجوكن رووبه‌ره‌كه‌یان له‌چه‌ند مه‌تریك تیپه‌ر ناكات == دوورگە ئوقیانووسییەکان == دوورگە ئوقیانووسییەکان ئەوانەن کە لە سەر [[ڕەفەی کیشوەری]] دانەنیشتوون. زۆرتریان لە بنەڕەتدا [[ئاگرپژێن]]ین. {{پۆلی کۆمنز|Islands}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کەشوھەوا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} [[پۆل:دوورگەکان| ]] ra94ct72n21juk1qgzubdj4lvmn8czh 0 3684 1661164 1510900 2026-09-05T15:07:37Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661164 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس-کەسایەتی}} '''فریدریش ئێنگڵس''' ({{بە ئەڵمانی|Friedrich Engels}}) (٢٨ی تشرینی دووەمی ١٨٢٠ – ٥ی ئابی ١٨٩٥) [[فەیلەسووف]]، ئابوورناس، مێژووناس، و سیاسەتوانێکی ئەڵمانی بوو. ھاوڕێی [[کارڵ مارکس]] بوو، لەگەڵ مارکس [[مانیفێستی کۆمۆنیست]]یان نووسی. ئێنگڵس پێشنووسەکەی نووسی و مارکسیش ڕاڤەکەی دوایی تەواو کرد. لە ساڵی ١٨٤٥ کتێبێکی بڵاوکردەوە لەسەر بارودۆخی کرێکارانی ئینگڵتەرا، و لەگەڵ ھاوڕێکەی کارڵ مارکس کتێبی [[سەرمایە (کتێب)|سەرمایە]]یان چاپ کرد. ئێنگڵس دوای مردنی مارکس سەختترین ئەرکی پێ سپێردرا، دەبوایە یاداشتەکان و تەواوی پێشنووسە قەبەکانی بەشی ٢.٢ی سەرمایەی مارکس تەواو بکا. بەشی سێیەمی ئەو کارە دە ساڵی خایاند. == ژیان == لە بارمن، لە ئەڵمانیا لە خێزانێکی بە ڕەسەن جوولەکە، لە ساڵی ١٨٢٠ لەدایک بوو. کوڕی کارخانەدارێکی قوماشسازی دەوڵەمەندی شاری بێرمان بوو. سەردەمی ئەو سەردەمێکی ئاڵۆزی کۆمەڵایەتی و ئابووری بوو، کە بووە بزوێنەرەی بیروباوەڕی تازە، زانست، تیۆری و ئیسمەکان، بەر لەوەی چاوی بە بەڕێوەبەری ڕۆژنامەی ڕادیکاڵی "Neue Rheinsche" واتە «خاخامی کۆمنیستان» [[مۆسێز ھێس]] (Moses Hess) بکەوێت، ھێگلیستێکی لاو بوو. ئێنگڵس لە ساڵانی ١٨٤٢-١٨٤٤ لە [[مانچستەر]] دەژیا، ئەو شوێنەی کە باوکی کارخانەیەکی لێ ھەبوو. ھەر لەوێش بوو بناغەی بیری ئابوورە کۆمنیستییەکەی درێژەدا. لە مانچستەر بوو ئەو کە بۆچوونەی بۆ ھات کە فاکتۆرە ئابوورییەکان لە مێژوودا چەندە گرینگن و ھەر ئەوەش بناغەی جیھانبینیی ئەوی پێک ھێناوە. == کارەکان == یەکێک لە نووسراوە بەناوبانگەکانی ئێنگڵس کتێبی «[[بنچینەی خێزان، موڵکایەتی تایبەت و دەوڵەت]]»ە، ١٨٨٤. == سەرچاوەکان == *[https://web.archive.org/web/20160305134734/http://nusin.net/dang/archives/1613 ماڵپەڕی نووسین] {{کارڵ مارکس}} {{تووڵی دەروازە|ئەڵمانیا|ژیاننامە|زانست|فەلسەفە|سیاسەت|سۆشیالیزم|ئابووری|ژن}} {{پۆلی کۆمنز|Friedrich Engels}} [[پۆل:ئابوورزانانی ئاڵمانی]] [[پۆل:ئابوورزانانی سەدەی ١٩یەم]] [[پۆل:فەیلەسووفانی ئاڵمانی]] [[پۆل:فەیلەسووفانی ئینگلیز]] [[پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ١٩یەم]] [[پۆل:کۆمۆنیستە ئاڵمانییەکان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٢٠]] [[پۆل:بێدینەکان]] [[پۆل:مردووانی ١٨٩٥]] [[پۆل:نووسەرانی ئاڵمانیی سەدەی ١٩یەم]] [[پۆل:مەرگەکان بە شێرپەنجە لە ئینگلستان]] [[پۆل:کارڵ مارکس]] [[پۆل:فەیلەسووفانی کلتوور]] [[پۆل:فەیلەسووفانی ئابووریزانی]] [[پۆل:فەیلەسووفە کۆمەڵایەتییەکان]] [[پۆل:بیردۆزە مارکسییەکان]] [[پۆل:تیۆرییەکانی مێژوو]] [[پۆل:پیاوە فێمینیستەکان]] r8mdhjqtdygyqqn4jrg52q0bu81hl7q 4 3713 1661060 1653608 2026-09-05T12:44:52Z ابراهیم علی چۆمانی 78910 /* */ 1661060 wikitext text/x-wiki {{/سەرپەڕە}} {{بۆکسی ئەرشیڤ| *[[ویکیپیدیا:داخوازی وتارێکی نوێ/ئەرشیڤی ١|ئەرشیڤی ١]] }} <!--تکایە دەستکاری هێڵی سەرەوە مەکەن--> دۆکیۆمێنتەکا مێژوویی و شانازی: ژیاننامەیا پێشمەرگە و تێکۆشەر لقمان محمد زێری نێروەی (شەهیدێ زیندی)کەسایەتیێ دیار یێ گوندێ زێر و مللەتێ نێروە نیشتمانپەروەر کۆڵەکێن ڕاستەقینە یێن مێژوویا قەهرەمانیا گەلێ مە نە. ل ڤێرێ، کورتیا ژیان و خەباتا پڕ ژ سەروەری یا کاک لقمان زێری نێروەی پێشکێش دکەین: دەستپێکا خەباتێ و شۆڕشێ (١٩٨٠):ل ساڵا ١٩٦٠ ل گوندێ زێرە یێ دەڤەرا نێرویا هاتیە سەر دنیایێ.ل ساڵا ١٩٨٠ ل گەنجاتیا خۆ، چوو د ناڤ ڕیزێن شۆڕشێ دا دگەل ڕێکخراوا شەهید زوبێر ل ژێر فەرماندەییا خودێ لێ خۆشبوو (فەرماندە مستەفا نێروەی).ئێکەم شەڕێ وی ل دەڤەرا دەشتا زێی ل ناحیا دێرەلوکێ بوو.ل ساڵا ١٩٨١ تا ١٩٨٣ هاتیە ڤەگوهاستن بۆ ڕۆژهەڵاتێ کوردستانێ و ل دەڤەرێن نەغەدە و پیرانشار پشکداری د چەندین شەڕان دا کر.پاش کارەساتا ئەنفالێن ڕەش ل ساڵا ١٩٨٨، ئاوارەی وڵاتێ تورکیا بوو و د کەمپان دا ما تا ساڵا ١٩٩٢ داستان و برینداربوونێن دژوار:پشکداری د داستانا دێرەلوک، گەلیێ بالندا و کۆمەڵگەها سیریێ (١٩٨٧) کر کو ڕێكا شێلادزێ بۆ دێرەلوکێ بۆ دەمەکێ درێژ گرتبوو.ل ساڵا ١٩٩٤ د شەڕێن دەڤەرێن دیانا، بەر زێوێ، پیرسی، سەرتیزی، ئاشێ خدر ئاغای، گیزان، دارسلام تا چۆمان پشکدار بوو و ل سەرتیزی بریندار بوو.ل ساڵا ١٩٩٥ ل شەڕێ مەزن یێ سەر هەولێرێ، کۆڵەکا، شەقڵاوا، مەلا ئۆمەرا، شاوێز و پیرزین ب گرانی بریندار بوو. پاش نەشتەرگەریێ ل مەسیف و دهۆکێ، بۆ ماوێ ساڵەکێ بۆ چارەسەریێ هاتە ڕەوانەکرن بۆ تارانێ (ئێران). ئەرکێن سەربازی و ئەمنی پاش ڕاپەرینێ:ل ساڵا ١٩٩٣ بوو جێگرێ بەتالیۆنا ٤ یا شەهید نەورۆز نێروەی سەر ب هێزا شەهید عەبدولواحید نێروەی.ل سەر داخوازا پارتی، هاتیە ڤەگوهاستن بۆ دەزگەهێ ئاسایشێ و بوو جێگرێ هۆبا هەوارهاتنا ئاسایشا ئامێدیێ. ل ڤان جەهان دەوام کریە: ئامێدی، دێرەلوک، شێلادزێ، سەرسنک، سێمێل، خانکێ، گەلیێ بالندا، و بەرپرسێ کەمپا بالقوس ل زاخۆ.ل ساڵا ١٩٩٧ تا ٢٠١٠ بوو بەرپرسێ ئیدارا بەتالیۆنا ٤ سەر ب هێزا ١٠٥ ل فەرماندەییا بارزان.ژ بەر چەندین برینێن دژوار د سەنگەرێن بەرەڤانیێ دا، بوو کەمئەندامێ سەنگەری و ل ساڵا ٢٠١٠ چوو سەر میلاکێ (شەهیدێن زیندی).انوادە مالباتەکا شۆڕشگێڕ:کاک لقمان برایێ فەرماندە و ئامر بەتالیۆنێ قارەمان شەهید نەورۆز نێروەی یە (کو ل ساڵا ١٩٩٢ شەهید بوو)، هەروەسا برایێ پێشمەرگەیێن تێکۆشەر (مەتیخان - زیندانیێ سیاسی، میکایل، و ئەیوب یێ پشکدار د شەڕێ دژی داعشێ دا).سڵاو ل خەبات و بەرخودانا ڤێ مالباتا شۆڕشگێڕ و تەمەندرێژی بۆ فەرماندە لقمان زێری.#لقمان_زێری_نێروەی #پێشمەرگە #مێژوویا_بەهدینان #شۆڕشا_گولانhttps://www.facebook.com/share/v/1dNBe6aMUP/?mibextid=wwXIfr Hariwan luqman nerway (نقاش) 01:19، 27 أغسطس 2026 (ت ع م)ردّ == ابراهیم علی چۆمانی == سڵاو، تکایە وتارێک دروست بکەن بۆ نووسەر: ابراهیم علی چۆمانی. خاوەنی دوو کتێبە کە لە ئەپی خوێنەر بڵاوکراونەتەوە: ١. رۆمانی "نیشتیمان و پشکۆ" ٢. کتێبی ئاینی "تەلارسازی ڕۆح" (باس لە ڕەوشت و ئەخلاق دەکات). == ژیاننامە == '''ڤینۆس فایەق'''کەسایەتییەکی کوردی نیشتەجێی ھۆڵەندایە وتارەکەی لە [https://ar.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D9%8A%D9%86%D9%88%D8%B3_%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%82 ویکیپیدیای عەرەبیدا] ھەیە. [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ‏١١:١٧، ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :درووستم کرد، بڕوانە [[ڤینۆس فایەق|وتارەکە]]. :ھەرچەندە ٣ بۆ ٤ بەشی وتارەکەم نەنووسی، ئەگەر لە تواناتدا بوو، زیاتر پەرەی پێبدە. ئەگینا گەر کاتم ھەبوو، ئەوانیش دەنووسم. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٨:٥٥، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] سپاس بۆ دروستکردنی وتارەکە، بەڵام تکایە لەکاتی وەڵامدانەوە بانگی بەکارھێنەرەکە بکە ئەگینا ئەستەمە پێی بزانێت. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٩:٥٠، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::شایەنی نی یە، جاری داھاتوو ئاگادار دەکەمەوە. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٢٠:٥٨، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢١:٠٠، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) == زانستی پراکتیک و تەکنۆلۆجیا == == گوندی قەرانگوێ == == زانستی کۆمەڵایەتی == == ھونەر == == درامای چیڕۆکی زستان == درامایەکی تورکیە باسی چیرۆکە خۆشەویستیەکان دەکات لە یەکێک لە گوندەکانی تورکیا کە ڕۆڵی سەرەکی و خۆشەویستە سەرەکیەکان بریتین لە (عەلی و سەحەر ) کە چەندین ئاستەنگ و بەربەست دێتە بەردەم خۆشەویستیەکەیان و تێی دەپەڕێنن بەڵام لە کۆتایدا بەیەک دەگەن کە بەیەک گەیشتنەکەیان بەمردنی مامۆستا عەلی کۆتایی پێدێت <!-- داڕێژە:واژوونەکراو --><small class="autosigned">—&nbsp;ئەم لێدوانە لەلایەن [[بەکارھێنەر:Kurdistanler|Kurdistanler]] [[ویکیپیدیا:واژوو|واژوونەکراوە]]. ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurdistanler#top|لێدوان]] • [[تایبەت:بەشدارییەکان/Kurdistanler|بەشدارییەکان]]) ٠٠:٤٢، ٢٨ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC)</small> :دوای ماوەیەک خۆی دروستی کردووە. بڕوانە [[چیرۆکی زستان]]. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٩:٥٣، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) == ئابووری و بازرگانی == == وەرزش == == بۆ وێنەیەک == ''(وێنەکە بە شێوەی وێنۆک یان لینک لێرە دابنێ)'' ==دەروازەکان== ''ھەروەھا دەتوانیت لە یەکێک لە دەروازەکانی خوارەوەدا داوای بکەیت:'' {{پێرستی دەروازەکان}} [[پۆل:یارمەتیی ویکیپیدیا]] ka6l1u91qmli7wrz1hsyvlion5tv9ib 0 5834 1661348 1571203 2026-09-05T18:22:11Z DiyarKamaran 50583 /* ژیان */ 1661348 wikitext text/x-wiki {{کەسایەتی | ناو = ئیسماعیل ئاغای شکاک | وێنە = Simko Sikaki.jpg | قەبارەی وێنە = 200px | لێدوانی وێنە = ئیسماعیل ئاغای شکاک | ناوی کاتی لەدایکبوون = | شوێنی لەدایکبوون = [[ورمێ]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١ی کانوونی دووەمی ١٨٨٧ | ڕێکەوتی مردن = ٣٠ی حوزەیرانی ١٩٣٠ | شوێنی مردن = [[شنۆ]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] | ھۆکاری مردن =ھەڵگەڕانەوەی شای ئێران | شوێنی دۆزینەوەی تەرم =شنۆ | شوێنی گۆڕ =شاری [[سنە]]، بەردەم گەڕەکی فەلاح | نیشتەجێ = | نەتەوە = [[کورد]] | ناوەکانی تر = | نەژاد = | شارومەندێتی = | ڕادەی خوێندەواری = | دایەن = | پیشە = [[سیاسەتوان]] | خاوەنکار = | شار = | مووچە = | دارایی = | باڵا = | کێش = | ناسراو بەھۆی = | سەرناو = | وادە = | پێشوو = | جێگر = | حیزب = | بەرامبەرەکان = | ئایین = [[ئیسلام]]، [[سوننە]] | ھاوسەر = | منداڵەکان = | دایک و باوک = | خزمەکان = | پەیوەندییەکان = | خەڵاتەکان = |واژوو =Signature of Simko Shikak (Ismail Agha Shikak).png | ماڵپەڕ = | پەراوێزەکان = }} {{کورد}} '''ئیسماعیل ئاغای شکاک''' ناسراو بە '''سمکۆی شکاک''' (١٨٨٧ – ٣٠ی حوزەیرانی ١٩٣٠) شۆڕشگێڕێکی [[کورد]]ی ڕێبەری ھۆزی [[شکاک]] بوو کە بۆ ماوەیەک دەسەڵاتی ناوچەی [[ڕۆژاوا]]ی [[گۆلی ورمێ]]ی لە [[حکوومەتی ناوەندی]]ی [[ئێرانی پەھلەوی|ئێران]] سەندەوە.<ref>C. Dahlman, "The Political Geography of Kurdistan", ''Eurasian Geography and Economics'', pp. 271-299, No.4, Vol.43, 2002. p.283</ref> == ژیان == ناوی تەواوی سمکۆ ئیسماعیلی کوڕی محەممەد پاشای کوڕی عەلی خانی کوڕی ئیسماعیل ئاغای شکاکە و بنەماڵەکەیان لە مێژەوە گەورە و دەسەڵاتداری خێڵی شکاک بوون. سمکۆ لە ساڵی ١٨٨٧ لە گوندی «چەھریقی ژۆری» (باشووری ڕۆژاوای شاری سەلماس) لە دایک بووە و پاش مردنی باوکی و [[جەعفەر ئاغا|جەعفەر ئاغای]] برای، سەرکردایەتی شکاکی گرتووەتە دەست و لەدوای [[شەڕی جیھانی یەکەم]]ەوە دەستی بە گرتنی ناوچەکانی قەراغی گۆلی ورمێ کردوە. ھەرچەندە لە ساڵانی شەڕی یەکەمی جیھانیدا سمکۆ لە ھیچ چالاکییەکی سیاسی بەشداری نەکردبوو، بەڵام ھێزەکانی [[ڕووسیا]] گرتیان و دووریان خستەوە بۆ شاری [[تبلیس]] و دواتر ئازادیان کرد بەو مەرجەی لە شاری [[خۆی]] دابنیشێ و ھیچ ھەڵوێستێک دژی ڕووسەکان نەنوێنێت. == شۆڕشی سمکۆ == {{وتاری سەرەکی|ڕاپەڕینی سمکۆی شکاک (١٩١٨–١٩٢٢)|ڕاپەڕینی سمکۆی شکاک (١٩٢٦)}} دوای کۆتاھاتنی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]] سمکۆ وەک سەرکردەیەکی شۆڕشگێڕی کورد ناوی دەرکرد و لە پێناو دامەزراندنی قەوارەیەکی کوردیدا لە ساڵی ١٩١٨ شۆڕشی بەرپا کرد و زۆر ناوچەی گرنگیی ڕۆژھەڵاتی کوردستانی خستە ژێر دەسەڵاتی خۆیەوە. ساڵی ١٩٢٢ لە ئەنجامی لەشکرکێشیەکی گەورەی ھێزەکانی حکوومەتی ئێران، سمکۆ ناچار بوو پاشەکشە بکات و پەنا بەرێت بۆ [[تورکیا]]. ساڵی ١٩٢٤ بە بڕیارێکی لێبووردن گەڕایەوە ئێران، بەڵام ساڵی ١٩٢٦ دیسان شۆڕشی بەرپا کردەوە، بەڵام ئەم جارەشیان شۆڕشەکەی تێکشکا و ماوەیەک لە [[باشووری کوردستان]] مایەوە. دواتر گەڕایەوە ئێران و ساڵی ١٩٣٠ بە پیلانێکی کاربەدەستانی ئێران لە شاری [[شنۆ]] کوژرا، بەمەش شۆڕشەکەی سمکۆی شکاک کۆتای ھات کە یازدە ساڵی خایاند.<ref>[http://qadirzada.com/Smailxani-shkak.html ژیانی شەھید سمایل خانی شکاک-ماڵپەڕی قادرزادە] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161021033930/http://qadirzada.com/Smailxani-shkak.html|date=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦}}، سەردانی ٢٩-٧-٢٠١٠ {{بەستەری مردوو}}</ref> == پیشە == سمکۆ لە ساڵی ١٩٠٥دا، دوای کۆچی دواییی [[جەعفەر ئاغا|جەعفەر ئاغای]] برای گەورەی، بوو بە ڕێبەری ھۆزی شکاک. سمکۆ ھاوسەرگیری لەگەڵ کچی سەید تەھا کرد؛ سەید تەھا نەوەی شێخ عوبەیدوڵڵا و نەتەوەخوازێکی کوردی چالاک بوو کە خەباتی دەکرد بۆ یەکخستنی ڕۆژھەڵاتی کوردستان و باکووری کوردستان لە چوارچێوەی دەوڵەتێکی سەربەخۆدا. بیری نەتەوەخوازیی کوردی بۆ یەکەمین جار لە سەردەمی عەبدولحەمیدی دووەمدا بە کوردانی ڕۆژھەڵات ناسێنرا؛ لەو کاتەدا ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی چەندین ھەوڵی دا بۆ لکاندنی ڕۆژھەڵاتی کوردستان بە خاکەکەیەوە، لە ھەمان کاتدا ھانی نەتەوەخوازیی دەدا بۆ ئەوەی کوردانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان ڕازی بکات ببنەوە بە ھاوبەشی ئەو کوردانەی کە لە ناو سنوورەکانی عوسمانیدا دەژیان. [[شۆڕشی گەنجانی تورک]]ی سیاسەتەکەی نەگۆڕی. عوسمانیەکان بۆ ماوەیەکی کورت دوو جار کۆنترۆڵی ڕۆژھەڵاتی کوردستانی کرد، لە ساڵی ١٩٠٦ و جەنگی جیھانی یەکەم.<ref>The Kurdish National Movement: Its Origins and Development, Wadie Jwaideh, 2006, pp. 138-139, {{ISBN|9780815630937}}</ref> لە ساڵی ١٩٠٦، عوسمانیەکان بە ئاسانی [[مەھاباد]]<nowiki/>یان داگیر کرد بەھۆی ئەوەی کە کوردەکان مەزھەبی سوننە بوون. لە ساڵی ١٩٠٨دا، کۆمەڵێک لە نەتەوەخوازانی کورد ڕوویان لە کونسوڵخانەی ڕووسیا لە ورمێ کرد و داوای یارمەتییان کرد بۆ دەرپەڕاندنی عوسمانییەکان. سمکۆ دیارترین کەسایەتی بوو کە ڕووی لە کونسوڵخانەکە کرد. '''بوونی سوپای عوسمانی لە''' '''ڕۆژھەڵاتی کوردستان، پێگەی بەھێزی سمکۆی خستبووە ژێر مەترسییەوە، لە ھەمان کاتدا کوردەکان ببوون بە دوو بەرەی «لایەنگری عوسمانی» و «دژبەری عوسمانی».''' سمکۆ لە ساڵی ١٩١١دا دووبارە سەردانی کونسوڵخانەی ڕووسیای لە ورمێ کرد و لە ساڵی ١٩١٢دا گەشتێکی بۆ ناوخۆی ڕووسیا ئەنجام دا. سمکۆ ھێرشی بردە سەر عوسمانییەکان و زیانێکی زۆری پێ گەیاندن. ئیلاریۆن ڤۆرۆنتسۆڤ-داشکۆڤ زۆر جار پلەی بەرزی بە سمکۆ دەبەخشی، عوسمانییەکان ناڕەزایەتیی خۆیان گەیاندە سێرگی سازۆنۆڤ، بەڵام ھیچ ئەنجامێکی نەبوو؛ چونکە کونسوڵی ڕووسیا لە وان ڕای گەیاندبوو کە سمکۆ «کەسێکە پێویستمانە و دەبێت پشتیوانی بکەین، چونکە ڕقێکی بێپایانی لە تورکەکان ھەیە و ئەمەش لە بەرژەوەندیی ئێمەدایە». لە شۆڕشی دەستووریی ئێراندا، سمکۆ دژی دەستوورخوازەکان (کە زۆربەیان ئازەریی شارنشین بوون) وەستایەوە؛ بەبێ ئەوەی بانگھێشت بکرێت، ٣٠٠ سوارچاکی بۆ ھاوکاریکردنی ئیقبال ئەلسەڵتەنە، پارێزگاری ماکۆ، نارد تا لە دژی ئەنجومەنی خۆی بجەنگن. وەک پاداشت، پۆستی جێگری پارێزگاری ناوچەی قووتوور بە سمکۆ بەخشرا؛ حکوومەتی ناوەندیش ئەم بڕیارەی پەسەند کرد، سەرباری ئەوەی سمکۆ بەردەوام بوو لە ھێرشە کتوپڕەکانی. پێش ساڵی ١٩١٣، سمکۆ لایەنگری ئەو ئازەربایجانییانە بوو کە پشتیوانی عوسمانی و دژبەری ڕووسیا بوون؛ بەڵام لە ساڵی ١٩١٣دا یەکێک لەوانەی کە پەنای بۆ بردبوو، ڕادەستی ڕووسیا کرد. دوای ئەم ڕووداوە، ڕووسەکان سەرکردەکانی تری ھۆزی شکاکیان ڕازی کرد کە سوێندی دڵسۆزی بۆ سمکۆ بخۆن و سەرکردایەتیی ئەو قبووڵ بکەن. لە ساڵی ١٩١٣دا، سمکۆ و عەبدولڕەزاق بەدریخان یەکەمین قوتابخانەی کوردییان لە ئێران و لە شاری ماکۆ دامەزراند؛ بۆ ئەم مەبەستە داوای پشتیوانییان لە چیرکۆڤ، جێگری کونسوڵی ڕووسیا لە ورمێ کرد و ئەویش داواکەیانی پەسەند کرد و ھاوکاریی کردن. سمکۆ ٢٩ منداڵی تەمەن ٨ بۆ ١٠ ساڵانی کۆکردەوە و ٤٠ پیاوی خۆی وەک پاسەوان بۆ پاراستنیان دەستنیشان کرد. سمکۆ بە دەستوخەتی خۆی، نامەیەکی سوپاسگوزاریی بۆ قەیسەری ڕووسیا نووسیبوو. لە ساڵی ١٩١٤دا، ھەوڵیان دا قوتابخانەیەکی تر لە شاری خۆی بکەنەوە، بەڵام حکوومەتی ئێران دژایەتیی کردن و ڕێگری لێ کردن. عەبدولڕەزاق بەدریخان بە شێوەیەکی بەرچاو پشتیوانی لە بەکارھێنانی ئەلفوبێی «سیریلیک» بۆ زمانی کوردی دەکرد؛ ئەو پێی وابوو کە کاریگەریی ڕووسەکان زۆر باشترە لە کاریگەریی عەرەب، تورک یان فارس. سمکۆ و بەدریخان کێشە کەوتە نێوانیان، دوای ئەوەی بەدریخان ویستی ئەو ناوەندە فەرھەنگییەی تازە دایانمەزراندبوو، بگوڕێت بۆ پارتێکی سیاسیی «دژە عوسمانی و لایەنگری ڕووسیا»؛ بەڵام سمکۆ دژی ئەمە وەستایەوە و پێی وابوو کە کوشتنی چەند سەربازێکی عوسمانی ھێندەی ئەو قوتابخانەیە سوود بە کورد ناگەیەنێت. لە ئازاری ١٩١٤دا، سمکۆی شکاک بەشداریی لە ڕاپەڕینی بەدلیسدا کرد دژی عوسمانییەکان؛ ئەمەش دوای ئەوەی پشتیوانیی سەربازیی بەرەو لای ڕۆژاوا بۆ شۆڕشگێڕانی کورد نارد. لە مانگی ئایاری ساڵی ١٩١٤ بەشداری لە کۆبوونەوەیەکدا کرد لەگەڵ [[عەبدولڕەزاق بەدرخان|عەبدولڕەزاق بێدرخان]].<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kieser|یەکەم=Hans-Lukas|سەردێڕ=The End of the Ottomans: The Genocide of 1915 and the Politics of Turkish Nationalism|دوایین٢=Anderson|یەکەم٢=Margaret Lavinia|دوایین٣=Bayraktar|یەکەم٣=Seyhan|دوایین٤=Schmutz|یەکەم٤=Thomas|ڕێکەوت=١١ی تەممووزی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Academic|ژپنک=٩٧٨-١-٧٨٨٣١-٢٤١-٧|پەڕەکان=٧١|زمان=en}}</ref> سمکۆ دەڵێت: «تەنیا گەوجێک» ناتوانێت پێویستیی بزووتنەوەی نەتەوەخوازیی کورد بۆ پشتیوانیی دەرەکی ببینێت. لە جەنگی جیھانیی یەکەمدا، دوای ئەوەی عوسمانییەکان لە کانوونی یەکەمی ١٩١٤دا شارەکانی ورمێ و تەورێزیان گرت، ڕووسەکان لە ناوچەکە دەرپەڕێندران. دواتر سمکۆ بوو بە ھاوپەیمانی عوسمانییەکان و سەدان کەس لە ئەرمەنی و ئاشوورییەکانی کۆمەڵکوژ کرد؛ بەڵام کاتێک عوسمانییەکان داوای یارمەتییان لێ کرد بۆ جەنگ دژی بەریتانییەکان، سمکۆ داواکەیانی ڕەت کردەوە. ڕووسەکان دوای ماوەیەکی کورت گەڕانەوە و بۆ ماوەیەکی کەم سمکۆیان لە شاری تفلیس زیندانی کرد؛ پاش ئازادکردنی، سمکۆ گەڕایەوە بۆ ئێران و دووبارە بووەوە بە ھاوپەیمانی ڕووسەکان. کاتێک ڕووسەکان لە ساڵی ١٩١٧دا کشانەوە، سمکۆ بوو بە ھاوپەیمانی بەریتانییەکان؛ ئەمەش بەو واتایە بوو کە دەبوایە بەرگەی ئاشووری و ئەرمەنییەکان بگرێت و بێدەنگ بێت لە ئاستیان، لەکاتێکدا ئەو ڕقێکی زۆری لێیان بوو. زۆرجار لایەنی دەگۆڕی بەو پێیەی ئامادەبوو ھاوپەیمانی لەگەڵ ھەر کەسێک بکات کە سوودی بۆ کورد ھەبێت؛ بەڵام سمکۆ زۆر بەگومان بوو و پێی وابوو کە ئاشوورییەکان دەیانەوێت لەسەر خاکی کورد دەوڵەتێک دابمەزرێنن و کوردەکان لە ڕووی نەتەوەیییەوە ڕەگبڕ (قڕ) بکەن. ئەو ھاوپەیمانێتییە زۆری نەخایاند؛ چونکە لە ئازاری ١٩١٨دا، سمکۆ داوەتی «مار شەمعوونی نۆزدەیەم بنیامین»ی کرد، کە ڕێبەری ئایینی و دنیاییی ئاشوورییەکان بوو، تا پێکەوە وتوێژ بکەن؛ بەڵام لەوێدا مار شەمعوون و زۆربەی شاندە یاوەرەکەی کوژران و لەتوپەت کران. لە ھاوینی ١٩١٨دا، کاتێک عوسمانییەکان ھێرشیان ھێنایە سەر ئێران، سمکۆ چووە پاڵیان و بووە ھاوپەیمانیان. چەندین مێژوونووس، لەگەڵ «لیدی سوورما»ی خوشکی مار شەمعوون، لەو بڕوایەدا بوون کە حکوومەتی ئێران پلانی کۆچی دوایی (تیرۆرکردنی) مار شەمعوونی داڕشتووە و سمکۆ تەنیا وەک جێبەجێکارێکی ئەو پلانە جووڵاوەتەوە. ھەندێکی تریش بانگەشەی ئەوەیان دەکرد کە عوسمانییەکان پارەیان بە سمکۆ داوە تا مار شەمعوون بکوژێت؛ بەڵام ھیچ بەڵگەیەک نییە کە پاڵپشتی ئەم بانگەشانە بکات. لە شوباتی ١٩١٥دا، سمکۆ بە ھاوبەشی لەگەڵ سوپای عوسمانی کۆمەڵکوژییەکەی «ھەفتەوان»یان ئەنجام دا، کە تێیدا لە نێوان ٧٠٠ بۆ ٨٠٠ کەس لە ئەرمەنی و ئاشوورییەکان کوژران. لە کاتی کشانەوەی عوسمانییەکان لە باشووری قەوقاز دوای جەنگی جیھانیی یەکەم، ژمارەیەکی زۆر لە سەرباز و ئەفسەرە کوردەکان لە ناو سوپای عوسمانی ھەڵاتن و پەیوەندییان بە سمکۆوە کرد، چونکە ئامانجە نەتەوەیییەکانی ئەو ھانی دابوون. سەرەڕای ئەوەی چوونە دەرەوە، کەلوپەلی عوسمانییان لەگەڵ خۆیان ھێنابوو بۆ ئێران. سمکۆ بە دەستێکی بڵاو و بەخشندەیی زۆرەوە مووچەی پێ دەدان، ھەر بۆیە ئەوان بوونە کڵۆک و پێکھاتەی سەرەکیی شۆڕشگێڕانی کورد لە ڕۆژھەڵاتدا. بەپێی سەرچاوە ئەرمەنییەکان، لە ئایاری ١٩١٩دا سمکۆ و سەید تەھا لە پەیوەندیدا بوون لەگەڵ بەریتانییەکان و نەتەوەخوازانی تورک. نەتەوەخوازانی تورک زیاتر مەبەستیان بوو کە سمکۆ ڕێگری بکات لە گەڕانەوەی ئەرمەنییەکان بۆ «ئەرمینیای ڕۆژاوا»؛ لە بەرامبەر ئەمەشدا بەڵێنی پشتیوانی و ھاوکارییان پێ دابوو. لە نامەیەکدا بۆ کونسوڵی گشتیی بەریتانیا لە تەورێز، سمکۆ ئەو دەنگۆ و بانگەشانەی سەرچاوە ئەرمەنییەکانی ڕەت کردەوە کە دەیانگوت ئەو داوای پشتیوانیی لە تورکەکان کردووە. بەریتانییەکان و ئێرانییەکان گومانی ئەوەیان ھەبوو کە دەستەیەکی گەورەی چەکدار و لایەنگری «مستەفا کەمال ئەتاتورک» پشتیوانیی سمکۆیان کردبێت، بەڵام ھیچ کاتێک بەڵگەیەک بۆ سەلماندنی ئەو گومانانە نەدۆزرایەوە. ژمارەیەک لە نەتەوەخوازانی کورد لە باکووری کوردستانەوە ھاتن و پەیوەندییان بە ڕیزەکانی سمکۆوە کرد بەپێی گێڕانەوەی گەشتیاری بەریتانی سی. جەی. ئێدمۆندز (C.J. Edmonds) کە لە ساڵی ١٩٢٢دا چاوپێکەوتنی لەگەڵ سمکۆ کردووە، سمکۆ ڕقی لە تورکەکان زۆرتر بووە وەک لە فارسەکان. [[پەڕگە:Flag_of_Simko.svg|وێنۆک|ئەو ئاڵایەی لە کاتی ڕاپەڕینی سمکۆی شکاکدا بەکارھاتووە، وەک لە ڕۆژنامەی (کورد) دا ئاماژەی پێ دراوە. نوسراوی سەرەوە ئایەتێکی قورئانییە، و دەقەکەی ناوەڕاستیش نووسراوە «کوردستان سەربەخۆ».]] لە ساڵی ١٩١٨دا، ڕاپەڕینی سمکۆی شکاک بە ئامانجی دامەزراندنی دەوڵەتێکی سەربەخۆی کوردی دەستی پێ کرد. لە نزیک ساڵانی ١٩٢٠دا، سیمکۆ زیاتر و زیاتر نەتەوەیی بوو؛ بەڵام سمکۆ زیاتر وەک سەرۆک ھۆزێک سەیر دەکرا، چونکە لە سەردەمێکدا دەژیا کە کوردەکان زیاتر دڵسۆزییان بۆ ھۆزەکانیان ھەبوو و ھیچ تێگەیشتنێکیان بۆ یەکگرتوویی لە پێناو دۆزی نەتەوەییدا نەبوو. سمکۆ دەزگای بەڕێوەبردنی نەبوو، ئەمەش وای کرد کەمتر سەرکەوتوو بێت بەراورد بە ھاوسەردەمەکانی وەک محەممەد خیابانی و میرزا کووچەک خان. سمکۆ پێشەنگی نەتەوەخوازیی کورد بوو و لە یەکەم کەسەکان بوو کە ھەوڵی یەکخستنی کوردانی سەر بە ھۆزە جیاوازەکانی دا لە پێناو دۆزێکی نەتەوەییدا. شکستی ئەو بە پلەی یەکەم بۆ نەبوونی ناسیۆنالیزم بوو لە نێو کورددا؛ بەڵام نەتەوەخوازیی کورد لە سەردەمی پەھلەوی لە ئێراندا بە خێرایی گەشەی سەند، کە ئەمەش ھاوکات بوو لەگەڵ سەردەمی کەمالیزم لە تورکیا کە لەوێش نەتەوەخوازیی کورد لە گەشەکردندا بوو. لە کۆتاییدا، قازی محەممەد سەرکەوتووانە ھۆزە جیاوازەکانی کوردی یەکخست و کۆماری مەھابادی دامەزراند. باوکی قازی محەممەد ھاوڕێیەکی نزیکی سمکۆ بوو و لە تەواوی جەنگەکاندا ھاوڕێیەتی دەکرد. پێش کۆماری مەھاباد سمکۆ مەھابادی کردبووە پایتەختی خۆی.<ref>Kurdish Ethno-Nationalism versus Nation-Building States: Collected Articles, Martin van Bruinessen, The Isis Press, 2011, pp. 147, {{ISBN|978-1-61143-105-6}}</ref> زۆربەی جەنگاوەرە دێرینەکانی ڕاپەڕینی سمکۆی شکاک بەشدارییان لە کۆماری مەھاباددا کرد، لەوانەش عەمەر خانی شکاک کە وەک سەرۆکی ھۆز شوێنی سمکۆی گرتەوە. لە کاتی جەنگی «چارە» دا، دوای کوشتنی مار شەمعوون، ئاشوورییەکان بە فەرماندەیی «مەلیک خۆشابا» و «پێترۆس ئێلیا»ی بازی ھێرشیان کردە سەر قەڵای چارە؛ لەوێدا سمکۆ بە یەکجاری تێکشکا و بەرەو خۆی ھەڵات. جێگری پارێزگاری ئازەربایجان، موکەڕەمولمولک، پلانێکی بۆ تیرۆرکردنی سمکۆ داڕشت لە ڕێگەی سندوقێکی دیارییەوە کە بۆمبێکی لەناودا بوو. لە ئایاری ١٩١٩دا، بۆمبەکە لەلایەن شارەزایەکی ئەرمەنییەوە لە شاری خۆی دروست کرا و لە شێوەی پاکەتێکی شیرینیدا بۆ سمکۆ نێردرا. کاتێک پاکەتەکە گەیشتە دەست سمکۆ، کوڕە بچووکەکەی ھێنایە ژوورەوە، بەو پێیەی پێی وابوو دیارییە. سمکۆ دەستبەجێ زانی چییە و بە دووردا ھاویشتی، لە ھەمان کاتدا کوڕەکەی توند گرت و خۆیان بە زەویدا دا. ھەردووکیان ڕزگاریان بوو، ئەگەرچی تەقینەوەکە بووە ھۆی کوژرانی «عەلی ئاغای شکاک»ی برای بچووکی سمکۆ و ژمارەیەکی زۆر لە چەکدارە کوردەکان. سمکۆ سوێندی تۆڵەسەندنی خوارد و دەستی کرد بە سەپاندنی باج بەسەر ئەو کەسانەی کورد نەبوون و لە نێوان سەڵماس و خۆیدا دەژیان، ھەروەھا ھێرشەکانی بۆ سەر کۆمەڵگە ئاشووری و ئازەربایجانییەکان چڕتر کردەوە. سمکۆ داوای کرد ھەرکەسێک پاکەتەکەی ناردووە ڕادەستی بکرێت. ئەگەرچی موکەڕەمولمولک خۆی داڕێژەری پلانەکە بوو، بەڵام خستییە ئەستۆی سێ کەس کە ھیچ دەستێکیان تێدا نەبوو، بەڵکو تەنیا کەسانێک بوون کە ھەم لای حکوومەتی ئێران و ھەم لای سمکۆش ڕق لێبووەوە بوون. یەکێک لە تۆمەتبارەکان «جەھانگیر میرزا» بوو، کە شازادەیەکی قاجار بوو و خاوەنی چەندین قوتابخانە بوو لە شاری خۆی. یەکێک لە قوتابخانەکان، کە ناوی «سایروس» بوو، لەلایەن سمکۆوە دەستی بەسەردا گیرا دوای ئەوەی مار شەمعوونی کوشت. سمکۆ بۆ ماوەیەک لەناو قوتابخانەکەدا ژیا، و لە ھەڵکەوتێکدا جەھانگیر میرزا ھەوڵی دا سمکۆ لە قوتابخانەکە دەربکات، بەڵام سەرکەوتوو نەبوو. سمکۆ ھەستی بە سووکایەتی کرد و بەردەوام بوو لە ھەڵگرتنی کینە و ڕق لە دڵیدا. لە مانگی حوزەیراندا، ئەو سێ پیاوە لەلایەن سێزدە چەکداری ھۆزی قەرەداخییەوە بەڕێ کران بۆ لای سمکۆ ئەو سێ پیاوە و ھەموو چەکدارە قەرەداخییەکان پەلەکانیان بڕدرایەوە و لە سەربانی کۆشکەکەی سمکۆوە فڕێ درانە خوارەوە. سمکۆ چەکدارە قەرەداخییەکانی کردە ئامانج وەک تۆڵەیەک بۆ «[[جەعفەر ئاغا]]»ی برای، کە لە ساڵی ١٩٠٥دا لەلایەن سەرۆکێکی قەرەداخییەوە لە تەورێز کوژرابوو. ئەمە نیشانی دەدات کە چۆن ناکۆکییە کۆنەکان و ململانێی نێوان ھۆزەکان کاریگەرییان لەسەر بڕیارە سیاسی و سەربازییەکانی دواتری سمکۆ ھەبووە. [[پەڕگە:Map_of_the_Simko_Shikak_Revolt_(1918–1922).png|وێنۆک|نەخشەی ئەو ناوچانەی کە لە کاتی ڕاپەڕینەکەیدا (١٩١٨–١٩٢٢) لەژێر دەسەڵاتی سمکۆی شکاکدا بوون، نیشاندەری قەڵەمڕەوێکی بەرفراوانە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان.]] تا ھاوینی ساڵی ١٩١٨، سمکۆ توانیبووی دەسەڵاتی خۆی لە ناوچەکانی ڕۆژاوای دەریاچەی ورمێدا بچەسپێنێت. ئەم قۆناغە وەک سەرەتای بەھێزبوونی پێگەی سیاسی و سەربازیی ئەو دادەنرێت لە ناوچەکەدا. لە ساڵی ١٩١٩دا، سمکۆ نامەیەکی بۆ کۆمیسیاری مەدەنیی بەریتانیا لە عێراق (ئارنۆڵد ویڵسن) نارد و تێیدا داوای سەربەخۆیی بۆ کوردستان کرد. ئەم ھەنگاوە نیشاندەری ئەوە بوو کە سمکۆ تەنیا وەک سەرۆک ھۆزێک نەجووڵاوەتەوە، بەڵکو ھەوڵی داوە لە ئاستی نێودەوڵەتیدا دانپێدانان بۆ قەوارەیەکی کوردی بەدەستبھێنێت. ھەروەھا لە ساڵی ١٩١٩دا، یووسف عەدل موکەڕەمولمولک، پارێزگاری ئازەربایجانی ئێران، پلانێکی داڕشت بۆ کوشتنی سمکۆ لە ڕێگەی ناردنی دیارییەک کە بۆمبێکی تێدا حەشاردرابوو. لەو کاتەدا، حکوومەت لە تاران ھەوڵی دا لەگەڵ سمکۆ بگاتە ڕێککەوتنێک لەسەر بنەمای ئۆتۆنۆمییەکی سنووردار بۆ کورد. سمکۆ و ھۆزەکەی، کە وەک ڕێگر و تاڵانکار ناسرابوون، بە تایبەتی کۆمەڵگە ئاشووری و ئازەربایجانییەکانیان دەکردە ئامانج. سمکۆ شکاک و جەعفەر ئاغای برای گەورەی بەبێ جیاوازی تاڵانییان نەدەکرد، چونکە کوردە ھەژارەکان مەیلیان وابوو دیدگایەکی ئەرێنییان بەرامبەریان ھەبێت، لەکاتێکدا ئاشووری و ئازەربایجانییەکان لێیان دەترسان. لە ساڵی ١٩١٩دا، سمکۆ پەنای دا بە بنەماڵەی مەحموود بەرزنجی کاتێک بەرەو ئێران ھەڵاتن. لە کانوونی یەکەمی ساڵی ١٩١٩دا، ناوچە فرەنەتەوەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا یەکجار مەترسیدار بوون و بە توندوتیژیی نەتەوەیی تەنیبران. شارەکانی سەڵماس، ورمێ، و خۆی، کە ھەموویان لە کورد، ئازەربایجانی و ئاشوورییەکان پێکھاتبوون، خراپترین جۆری گرژییان بەخۆوە بینی. کوردەکان لە پێگەیەکی بەھێزتردا بوون، و تەلەگرامەکانی پاڕانەوە لەلایەن ئازەربایجانی و ئاشوورییەکانەوە دەنێردران کە ڕۆژ بە ڕۆژ نیگەرانییان زیاتر دەبوو. دواتر، سمکۆ شکاک ھێرشی پلان بۆ داڕێژراوی خۆی بۆ سەر لەکستان ڕاگەیاند، بە تایبەت سوڵتان ئەحمەد و قەرەقەشڵاق، کە ھەردووکیان بە تەواوی نەتەوەی ئازەربایجانی تێیان دا نیشتەجێ بوون. لەکستان لە نزیک سەڵماسە، و دانیشتووانەکەی یان ئاژەڵدار، یان جووتیار، یان سەرۆک ھۆز بوون. لە لەکستان، نزیکەی ٨٬٧٠٠ کەس لە دانیشتووانە خۆجێییە ئازەربایجانییەکان خۆیان بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی سمکۆ ئامادە کرد، ئەگەرچی زیاتر لە ٣٤٠ کەسیان چەکیان پێ نەبوو. سمکۆ نزیکەی ٤٠٠٠ سەربازی کوردی ھەبوو. لە ڕۆژی ھەینیدا، ١٩ی کانوونی یەکەم، کوردەکان گەمارۆی ناوچەکەیان دا و شەڕەکە بۆ ماوەی دوو کاتژمێر بەردەوام بوو پێش ئەوەی کوردەکان لە ھەموو لایەکەوە بچنە ناو شارەکە و دەست بکەن بە تاڵانکردن و دەرپەڕاندن. لەو تەلەگرامەی کە ڕزگاربووانی لەکستان بۆ تەورێزیان نارد، بانگەشەی ئەوەیان کرد کە ٣٬٥٠٠ ئازەربایجانی گیانیان لەدەستداوە، کە ٢٬٠٠٠ کەسیان ڕاستەوخۆ لەلایەن سمکۆوە کوژراون و ١٬٥٠٠ کەسەکەی تریشیان لە کاتی ھەوڵدان بۆ ھەڵاتن لە سەرمادا ڕەق بوونەتەوە. ڕووداوەکان شۆکێکی بەھێزی لە تەورێز دروست کرد.<ref name=":12">[[ژێرار شالیان|Chaliand, Gérard]] (1981-01-01). ''Les Kurdes et le Kurdistan'' (in French). La Découverte (réédition numérique FeniXX). pp. 50–52. {{ISBN|2707110132}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/2707110132|<bdi>2707110132</bdi>]].</ref> دواتر سوپای ئێران ڕەوانەی شاری لەکستان کرد و ناوچەکەی کۆنترۆڵکردەوە. لە نیشتەجێبوونەکانی نزیک لەوێدا، لە کاتی کۆمەڵکوژییەکانی لەکستان و دوای ئەویش، کوردەکان لەگەڵ ئازەربایجانی و ئاشوورییەکاندا بەریەککەوتن. دواتر ئێران گەیشتە ڕێککەوتنێک لەگەڵ سمکۆ بۆ ئەوەی ھێرشەکانی ڕابگرێت، ئەگەرچی ماوەیەکی کەم دوای ئەوە دەستی کردەوە بە ھێرشکردن. بۆردەبورد، سمکۆ سەرکردایەتی ھێرشکردنە سەر ورمێی کرد، کە تێیدا کوردەکان شارەکەیان گرت و دەستیان کرد بە کۆمەڵکوژکردنی ئاشووری و ئازەربایجانییەکان. عەشیرەتی ئەفشار ملکەچی سمکۆ شکاک و دەسەڵاتەکەی بوون. لە ساڵی ١٩٢٠دا، سمکۆ بە مژدەیەرێکی ئەمریکیی ڕاگەیاند: «ئەوەتا لێرە لە لووتکەی چیاکەمدا دەژیم، گەلەکەم گژوگیا دەخۆن، و کەسیش لە دەوروبەرمان نییە جگە لە ڕووسە درۆزنەکان، تورکە درۆزنەکان و فارسە درۆزنەکان. چۆن دەنگم بگاتە پاریس؟ دەبێت تۆ داواکارییەکەم بگەیەنیت. ئێمە پێویستمان بە یارمەتییە و بە تایبەتی چاومان لە ئەمریکایە. لە ٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٢١دا، سمکۆ سەرکردایەتی ئازادکردنەوەی مەھابادی کرد، کە تێیدا ٢٠٠ سەربازی ئێرانی کوژران و ١٥٠ سەربازیش بریندار بوون، و شارەکە کەوتە ژێر کۆنترۆڵی کوردەوە. دواتر، پیاوەکانی سمکۆ چوونە ناو نەخۆشخانەکانی شارەکە و گەرووی ئەو سەربازە ئێرانییە بریندارانەیان بڕی کە لەوێ چارەسەریان وەردەگرت. دواتر سمکۆ بەرەو ڕووی ئەو ھێزە ئێرانییانە پێشڕەوی کرد کە لەلایەن ئەمیر ئەرشەد، سەرۆکی ھۆزی قەرەداخییەوە، سەرکردایەتی دەکران. دوای ڕیسوابوونیان لە مەھاباد، سەرۆک وەزیرانی ئێران، قەوام ئەلسەلتەنە، فەرمانی بە پارێزگاری ئازەربایجان کرد کە پشتگیری لە ئەمیر ئەرشەد بکات، کە بە سام خان ناسرابوو و سەرۆک ھۆزێکی قەرەداخیی ھۆزی حاجی عەلیلۆ بوو، وەک فەرماندەی ھێزێکی نوێ کە بۆ تێکشکاندنی سمکۆ پێکھێنرابوو. لە پاییزی ساڵی ١٩٢٠دا، ھۆزی حاجی عەلیلۆ پەنایان دا بە شەڕکەرە ئەرمەنییەکان کە لە دەستی ئیمپراتۆرییەتی عوسمانی ھەڵاتبوون، ئەمەش بە شێوەیەکی بەرچاو پڕچەکبوونی ئەمیر ئەرشەدی زیاد کرد. حکوومەتی ئێران ئامانجی بوو سەرۆک ھۆزێکی «دڵسۆز» بەکاربھێنێت بۆ شەڕکردن دژی سەرۆک ھۆزێکی «بێوەفا». تا کۆتایییەکانی تشرینی یەکەمی ١٩٢١، چەکدارانی ھۆزی قەرەداخی لە شەڕەفخانە و ژەندەرمەی ئێرانی لە خۆی بوون، و پلانیان دانابوو بەرەو سەڵماس پێشڕەوی بکەن کە بنکە و مۆڵگەی سەرەکیی سمکۆ بوو. بەھەرحاڵ، سمکۆ ئاگادار بوو و لە ڕاستیدا لە ناوچەی ئەلما سەرای لە تەسوج، ئەمیر ئەرشەدی سوپرایز کرد و بە کتوپڕی ھێرشی کردە سەری. چەکدارانی ھۆزی قەرەداخی سەرسام و شۆک بوون و دەستبەجێ ھەڵاتن، کە تێیدا ٢٠٠ پیاویان لەدەستدا. ئەمیر ئەرشەد خۆی تووشی شڵەژان ببوو و ھەڵاتبوو پێش ئەوەی لەلایەن شەڕکەرەکانی خۆیەوە بکوژرێت. دوای تێکشکاندنی چەکدارانی ھۆزی قەرەداخی، سمکۆ ھێزەکانی ژەندەرمەی ئێرانی تێکشکاند کە لەلایەن عەقیدێکی سویدی بە ناوی لوندبێرگەوە سەرکردایەتی دەکران، کە پاشان بەرەو خۆی پاشەکشەیان کرد. بۆردەبورد دوای ئەوە، سمکۆ و حکوومەتی تورکیا پەیوەندییەکانیان پچڕاند و پێکدادانی چەکداری لە نێوانیاندا سەری ھەڵدا. دەسەڵاتی سمکۆ لەلایەن ژمارەیەکی ڕو لە زیادبووی ھۆزە کوردەکانەوە دانی پێدا دەنرا. سەرەڕای شکاک، سمکۆ لەلایەن ھۆزەکانی ھەرکی، مامەش، مەنگوڕ، دەبۆکری، پیران، زەرزا، گەورک، فەیزوڵڵابەگی، پشدەر، و ھۆزە بچووکەکانی دەوروبەری بانەوە پشتگیری دەکرا. ھەروەھا لەلایەن عەشیرەتەکانی ھەورامان و تەنانەت لورستانیشەوە پاڵپشتی دەکرا. دەسەڵاتەکەی لە مەھاباد چڕ ببووەوە، ئەگەرچی لەوێ نەدەژیا، و مۆڵگەی سەرەکیی خۆی شارۆچکەی چەھریق بوو کە زێدی خۆی بوو. کاتێک لە ساڵی ١٩٢١ مەھابادی ڕزگار کردەوە سارەکەیان پاک کردەوە لە دوژمن. بە پێچەوانەی دیلمان یان ورمێی پێشتر، قوربانیانی مەھاباد کورد بوون.<ref name=":5">Tribe and State in Iran and Afghanistan (RLE Iran D), Richard Tapper, 2012, pp. 388, {{ISBN|9781136833847}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/9781136833847|<bdi>9781136833847</bdi>]]</ref> جگە لەوەش میسیۆنەرە ئەمریکییەکانیش لێپرسینەوەیان لێدەکرا و دەکوژران.<ref name=":4">The Clash of Empires and the Rise of Kurdish Proto-Nationalism, 1905–1926: Ismail Agha Simko and the Campaign for an Independent Kurdish State, Mehrdad Kia, 2023, pp. 168, {{ISBN|9783031449734}}</ref> قوربانییە کوردەکان تاڵان کران بەڵام بە گشتی بە زیندووی جێھێڵران، لەکاتێکدا قوربانیانی ئازەربایجان بێ جیاوازی کوژران.<ref>The Formation of Modern Kurdish Society in Iran: Modernity, Modernization and Social Change 1921-1979, Marouf Cabi, 2021, pp. 45, {{ISBN|9780755642267}}</ref><ref>Iran and the First World War: Battleground of the Great Powers, Touraj Atabaki, 2006, pp. 90, {{ISBN|9781786734679}}</ref> دوای ئازادکردنی مەھاباد، سمکۆ دەستەواژەی «لایەنگری سەربەخۆیی کوردستان»ی بۆ واژووکەی زیاد کرد و دەستی کرد بە بڵاوکردنەوەی ڕۆژنامەیەک بە زمانەکانی کوردی و فارسی. نەدەزانرا ئایا ناوی ڕۆژنامەکە «کورد» بووە یان «کوردستانی سەربەخۆ». مەھابادی کردە پایتەختی خۆی؛ ھێشتا زوو بوو، لە ٢٠ی تشرینی یەکەمدا، ئێم. ساندەرز، پاشکۆی ھەواڵگریی بەریتانیا لە ئێران، نووسیبووی کە مەھاباد لەژێر کۆنترۆڵی سمکۆدا نییە، بەڵکو لەژێر دەستی کوردە ناوخۆییەکاندایە کە زیاتر ئامادەییان تێدایە ھاوکاریی حکوومەتی ئێران بکەن. دواتر، حکوومەتی ئێران شارەکەی داگیرکرد تا ئەو کاتەی سمکۆ دووبارە ئازادی کردەوە. کۆنترۆڵی شارەکە چەندین جار گۆڕانکاری بەسەردا ھات تا حکوومەتی ئێران لە ئابی ١٩٢٢ داگیریکرد.<ref>The Kurdish National Movement: Its Origins and Development, Wadie Jwaideh, 2006, pp. 140-141, {{ISBN|9780815630937}}</ref><ref>The Clash of Empires and the Rise of Kurdish Proto-Nationalism, 1905–1926: Ismail Agha Simko and the Campaign for an Independent Kurdish State, Mehrdad Kia, 2023, pp. 168-170, {{ISBN|9783031449734}}</ref> سمکۆ سوپایەکی بەھێزی کوردی ڕێکخستبوو کە زۆر بەھێزتر بوو لە ھێزەکانی حکوومەتی ئێران. لەبەر ئەوەی حکوومەتی ناوەندی نەیدەتوانی کۆنترۆڵی چالاکییەکانی بکات، ئەو بەردەوام بوو لە فراوانکردنی ئەو ناوچانەی لەژێر دەسەڵاتیدا بوون و تا ساڵی ١٩٢٢، شارەکانی بانە و سەردەشت لەژێر ئیدارەی ئەودا بوون. لە شەڕی سەری تاجم لە ساڵی ١٩٢٢دا، ھێزەکانی سمکۆ نەیانتوانی لە بەرامبەر ھێرشی چڕی سوپای ئێران لە ناوچەی سەڵماس خۆ ڕابگرن و دواجار تێکشکان و قەڵای چەھریقیش داگیرکرا. ھێزی ئەو ھێزەی ئەرتەشی ئێران کە بۆ سەر سیمکۆ ڕەوانە کرابوو، ١٠ ھەزار سەرباز بوو. لە ساڵی ١٩٢٢ تورکیا لە دژی سمکۆ ھاوکاری سوپای ئێرانی کرد.<ref name=":3">The Kurdish National Movement: Its Origins and Development, Wadie Jwaideh, 2006, pp. 141, {{ISBN|9780815630937}}</ref> دوای شکستی سمکۆ، [[ڕەزا شا|ڕەزاشا]] ھەڵمەتێکی سەرکوتگەرانەی بەرامبەر کەمینە غەیرە [[گەلانی ئێرانی|فارسەکان]] دەستپێکرد. لە ٨ی ژانویەی ١٩٢٣ سمکۆ سەردانی [[شانشینی کوردستان]]ی کرد و لەگەڵ [[شێخ مەحموودی حەفید|مەحمود بەرزنجی]] کۆبووەوە. سمکۆ بە نمایشێکی سەربازی پێشوازی لێکرا و ڕۆژی سەردانەکەی کرایە پشووی نیشتمانی.<ref>The Kurdish National Movement: Its Origins and Development, Wadie Jwaideh, 2006, pp. 142, {{ISBN|9780815630937}}</ref> دوای ھاتنە سەرکاری ڕەزاخان لە ساڵی ١٩٢١، ھەڵمەتێکی دژ بە سیمکۆ و ھەموو سەرکردەکانی تری عەشیرەتەکان لە سەرانسەری ئێران دەستی پێکرد. تا ساڵی ١٩٢٤ سمکۆ کە بە توندی لاواز بوو، خۆی ڕادەست کرد و لەلایەن [[ڕەزا شا|ڕەزاخانەوە]] لێی خۆش بوو. کاتێک ڕەزا خان لە ساڵی ١٩٢٥ بوو بە [[ڕەزا شا]]، سمکۆ بەڵێنی دڵسۆزی ھەمیشەیی بۆ خۆی و [[ئێرانی پەھلەوی|دەوڵەتی ئێران]] دا.<ref name="bruinessen">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bruinessen|یەکەم=Martin|سەردێڕ=Iran and the First World War: Battleground of the Great Powers|بڵاوکەرەوە=[[I.B. Tauris]]|ساڵ=٢٠٠٦|ژپنک=٩٧٨١٨٦٠٦٤٩٦٤٦|editor-last=Atabaki|editor-first=Touraj|editor-link=Touraj Atabaki|زنجیرە=Library of modern Middle East studies, 43|شوێن=London; New York|پەڕە=٢١|chapter=Chapter 5: A Kurdish warlord on the Turkish-Persian frontier in the early Twentieth century: Isma'il Aqa Simko|oclc=٥٦٤٥٥٥٧٩|بەستەری نووسەر=Martin van Bruinessen|chapter-url=https://www.academia.edu/3555229}}</ref> تورکیا نیگەرانی ئەوە بوو کە سمکۆ بە پاڵپشتی ئێران پەیوەندی بە ڕاپەڕینی شێخ سەعیدەوە بکات.<ref name="entessarkreysperl"/><ref>Kemalist Turkey and the Middle East: International Relations in the Interwar Period, Amit Bein, 2017 pp. 37, {{ISBN|9781107198005}}</ref> کاتێک سمکۆ میاندوئاب و سەینقەلەی گرت، مۆڕاڵی ھۆزە کوردەکانی بەرزکردەوە، کە بە ژمارەیەکی زۆر دەستیان کرد بە پەیوەندیکردن لەگەڵیدا و داوای لە لوڕەکانیش کرد کە بەشداری ڕاپەڕینەکە بکەن.<ref>The Clash of Empires and the Rise of Kurdish Proto-Nationalism, 1905–1926: Ismail Agha Simko and the Campaign for an Independent Kurdish State, Mehrdad Kia, 2023, pp. 199, {{ISBN|9783031449734}}</ref> چەندین ھۆزی لوری بەڕاستی پەیوەندییان لەگەڵ سمکۆدا ھەبوو.<ref name=":5">Tribe and State in Iran and Afghanistan (RLE Iran D), Richard Tapper, 2012, pp. 388, {{ISBN|9781136833847}}</ref> ڕەزا شا لە سەرەتادا بەھۆی توندی شەڕی سمکۆ نەیتوانی لوڕەکان سەرکوت بکات. لە بەھاری ساڵی ١٩٢٢ کاتێک سمکۆ شکستی ھێنا، ڕەزا شا سەرکردایەتی ھەڵمەتێکی خوێناوی کرد دژی ھۆزەکانی لور کە پشتگیریان لە سمکۆ دەکرد، و سەرەتا شکستی ھێنا، ھەرچەندە تا ھاوین چۆکیان دا.<ref>British Documents on Foreign Affairs--reports and Papers from the Foreign Office Confidential Print: From the First to the Second World War. Series B, Turkey, Iran, and the Middle East, 1918-1939, Great Britain. Foreign Office. pp. 34. 1985. {{ISBN|089093603X}}</ref><ref>The Making of Modern Iran: State and Society Under Riza Shah, 1921-1941 2012, pp. 214, {{ISBN|9781136026942}}</ref> دوای ئەوەی سمکۆ لە ساڵی ١٩٢٢ شکستی ھێنا و بەرەو عێراق ھەڵھات، ھۆزەکانی کورد و لوری کە پشتیوانی سمکۆیان دەکرد، دیپۆرتکرانەوە بۆ ناوچەکانی دیکەی ئێران.<ref>The Kurdish Struggle, 1920-94, E. O'Ballance, 1996, pp. 17, {{ISBN|9780230377424}}</ref> سمکۆ لە ساڵی ١٩٢٦ لەگەڵ عەشیرەتی [[ھەرکی]] و [[بەگزادە|بێگزادە]] ھاوپەیمانی کرد و سەرکردایەتی عەشیرەتی شێکاکی وەرگرتەوە و ڕاپەڕینێکی دیکەی دەستپێکرد.<ref name="entessarkreysperl"/><ref name="cornell2">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Smith |یەکەم=Benjamin |ساڵ=٢٠٠٩|سەردێڕ=Land and Rebellion: Kurdish Separatism in Comparative Perspective |ناونیشان=https://government.arts.cornell.edu/assets/psac/sp09/Smith_Kurdish_Separatism_Feb09_PSAC.pdf |journal=Working Paper |پەڕە=١١}}</ref> دوای ماوەیەکی کەم، [[ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|ھێزەکانی ئێران]] لە [[ورمێ]] و [[شەرەفخانە]] و [[خۆی|خوی]] ڕەوانە کران و سمکۆیان تێکشکاند. سمکۆ ھەڵات بۆ میحوەری تورکیا و لەوێ دەستگیرکرا. دوای ئازادکردنی گەڕایەوە بۆ ئێران. سمکۆ کە دەسەڵات و نفوزێکی زۆری لەدەستدابوو، بەشدارییەکی کەمی لە ڕاپەڕینەکەی ساڵی ١٩٢٨–١٩٢٩ بە سەرۆکایەتیی مەلا خەلیل لە عەشیرەتی مەنگور لە مەھاباد لە دژی ڕەزا شا، کە پاڵنەری ناسیۆنالیستی کوردی ھەبوو و بەھۆی قەدەغەکردنی حیجابەوە ڕەزاشا دەستیپێکرد. ڕاپەڕین سەرکوت کرا. ئەوەش زانرا کە سمکۆ لە ٢١ی حوزەیرانی ١٩٣٠ لە [[شنۆ|ئۆشناڤییە]] کۆچی دوایی کردووە، ھەرچەندە دوو ڕاپۆرتی دژ بەیەک ھەبوون، یەکێکیان بانگەشەی ئەوە دەکات کە لە شەڕێکدا لەگەڵ ھێزەکانی ئێران کوژراوە، یەکێکی دیکەش بانگەشەی ئەوەی کردووە کە بەبێ گومان کوژراوە کاتێک لەگەڵ بەرپرسانی ئێران دانیشتووە لە دانوستانەکاندا، ھاوشێوەی چۆنییەتی کوژرانی جەعفەر ئاغای برای، ھەروەھا بە چۆنییەتی کوشتنی مار شەمعون.<ref name="entessarkreysperl"/> [[پەڕگە:سیمیتقو_شکاک.jpg|وێنۆک|سەربازێکی لیوای کۆزاکی فارس لەگەڵ تەرمی سمکۆ شکاک]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|کوردستان|ئێران|مێژوو}} {{پۆلی کۆمنز|Simko}} [[پۆل:سیاسەتوانانی کورد]] [[پۆل:کەسایەتییەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٧]] [[پۆل:مردووانی ١٩٣٠]] [[پۆل:سەربزێوانی کورد]] [[پۆل:خەڵکی ورمێ]] [[پۆل:سیاسەتمەدارە کوردە تیرۆرکراوەکان لە ئێران]] d865rsvcu501xb8ykq0uwmh4hoaqt3n 1661353 1661348 2026-09-05T18:35:31Z DiyarKamaran 50583 1661353 wikitext text/x-wiki {{کەسایەتی | ناو = ئیسماعیل ئاغای شکاک | وێنە = Simko Sikaki.jpg | قەبارەی وێنە = 200px | لێدوانی وێنە = ئیسماعیل ئاغای شکاک | ناوی کاتی لەدایکبوون = | شوێنی لەدایکبوون = [[ورمێ]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٨٨٧ | ڕێکەوتی مردن = ٣٠ی حوزەیرانی ١٩٣٠ (٤٢-٤٣ ساڵ ژیاوە) | شوێنی مردن = [[شنۆ]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] | ھۆکاری مردن =ھەڵگەڕانەوەی شای ئێران | شوێنی دۆزینەوەی تەرم =شنۆ | شوێنی گۆڕ =شاری [[سنە]]، بەردەم گەڕەکی فەلاح | نیشتەجێ = | نەتەوە = [[کورد]] | ناوەکانی تر = | نەژاد = | شارومەندێتی = | ڕادەی خوێندەواری = | دایەن = | پیشە = [[سیاسەتوان]] | خاوەنکار = | شار = | مووچە = | دارایی = | باڵا = | کێش = | ناسراو بەھۆی = | سەرناو = | وادە = | پێشوو = | جێگر = | حیزب = | بەرامبەرەکان = | ئایین = [[ئیسلام]]، [[سوننە]] | ھاوسەر = | منداڵەکان = | دایک و باوک = | خزمەکان = | پەیوەندییەکان = | خەڵاتەکان = |واژوو =Signature of Simko Shikak (Ismail Agha Shikak).png | ماڵپەڕ = | پەراوێزەکان = }} {{کورد}} '''ئیسماعیل ئاغای شکاک''' ناسراو بە '''سمکۆی شکاک''' (١٨٨٧ – ٣٠ی حوزەیرانی ١٩٣٠) شۆڕشگێڕێکی [[کورد]]ی ڕێبەری ھۆزی [[شکاک]] بوو کە بۆ ماوەیەک دەسەڵاتی ناوچەی [[ڕۆژاوا]]ی [[گۆلی ورمێ]]ی لە [[حکوومەتی ناوەندی]]ی [[ئێرانی پەھلەوی|ئێران]] سەندەوە.<ref>C. Dahlman, "The Political Geography of Kurdistan", ''Eurasian Geography and Economics'', pp. 271-299, No.4, Vol.43, 2002. p.283</ref> == ژیان == ناوی تەواوی سمکۆ ئیسماعیلی کوڕی محەممەد پاشای کوڕی عەلی خانی کوڕی ئیسماعیل ئاغای شکاکە و بنەماڵەکەیان لە مێژەوە گەورە و دەسەڵاتداری خێڵی شکاک بوون. سمکۆ لە ساڵی ١٨٨٧ لە گوندی «چەھریقی ژۆری» (باشووری ڕۆژاوای شاری سەلماس) لە دایک بووە و پاش مردنی باوکی و [[جەعفەر ئاغا|جەعفەر ئاغای]] برای، سەرکردایەتی شکاکی گرتووەتە دەست و لەدوای [[شەڕی جیھانی یەکەم]]ەوە دەستی بە گرتنی ناوچەکانی قەراغی گۆلی ورمێ کردوە. ھەرچەندە لە ساڵانی شەڕی یەکەمی جیھانیدا سمکۆ لە ھیچ چالاکییەکی سیاسی بەشداری نەکردبوو، بەڵام ھێزەکانی [[ڕووسیا]] گرتیان و دووریان خستەوە بۆ شاری [[تبلیس]] و دواتر ئازادیان کرد بەو مەرجەی لە شاری [[خۆی]] دابنیشێ و ھیچ ھەڵوێستێک دژی ڕووسەکان نەنوێنێت. == شۆڕشی سمکۆ == {{وتاری سەرەکی|ڕاپەڕینی سمکۆی شکاک (١٩١٨–١٩٢٢)|ڕاپەڕینی سمکۆی شکاک (١٩٢٦)}} دوای کۆتاھاتنی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]] سمکۆ وەک سەرکردەیەکی شۆڕشگێڕی کورد ناوی دەرکرد و لە پێناو دامەزراندنی قەوارەیەکی کوردیدا لە ساڵی ١٩١٨ شۆڕشی بەرپا کرد و زۆر ناوچەی گرنگیی ڕۆژھەڵاتی کوردستانی خستە ژێر دەسەڵاتی خۆیەوە. ساڵی ١٩٢٢ لە ئەنجامی لەشکرکێشیەکی گەورەی ھێزەکانی حکوومەتی ئێران، سمکۆ ناچار بوو پاشەکشە بکات و پەنا بەرێت بۆ [[تورکیا]]. ساڵی ١٩٢٤ بە بڕیارێکی لێبووردن گەڕایەوە ئێران، بەڵام ساڵی ١٩٢٦ دیسان شۆڕشی بەرپا کردەوە، بەڵام ئەم جارەشیان شۆڕشەکەی تێکشکا و ماوەیەک لە [[باشووری کوردستان]] مایەوە. دواتر گەڕایەوە ئێران و ساڵی ١٩٣٠ بە پیلانێکی کاربەدەستانی ئێران لە شاری [[شنۆ]] کوژرا، بەمەش شۆڕشەکەی سمکۆی شکاک کۆتای ھات کە یازدە ساڵی خایاند.<ref>[http://qadirzada.com/Smailxani-shkak.html ژیانی شەھید سمایل خانی شکاک-ماڵپەڕی قادرزادە] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161021033930/http://qadirzada.com/Smailxani-shkak.html|date=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦}}، سەردانی ٢٩-٧-٢٠١٠ {{بەستەری مردوو}}</ref> == پیشە == سمکۆ لە ساڵی ١٩٠٥دا، دوای کۆچی دواییی [[جەعفەر ئاغا|جەعفەر ئاغای]] برای گەورەی، بوو بە ڕێبەری ھۆزی شکاک. سمکۆ ھاوسەرگیری لەگەڵ کچی سەید تەھا کرد؛ سەید تەھا نەوەی شێخ عوبەیدوڵڵا و نەتەوەخوازێکی کوردی چالاک بوو کە خەباتی دەکرد بۆ یەکخستنی ڕۆژھەڵاتی کوردستان و باکووری کوردستان لە چوارچێوەی دەوڵەتێکی سەربەخۆدا. بیری نەتەوەخوازیی کوردی بۆ یەکەمین جار لە سەردەمی عەبدولحەمیدی دووەمدا بە کوردانی ڕۆژھەڵات ناسێنرا؛ لەو کاتەدا ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی چەندین ھەوڵی دا بۆ لکاندنی ڕۆژھەڵاتی کوردستان بە خاکەکەیەوە، لە ھەمان کاتدا ھانی نەتەوەخوازیی دەدا بۆ ئەوەی کوردانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان ڕازی بکات ببنەوە بە ھاوبەشی ئەو کوردانەی کە لە ناو سنوورەکانی عوسمانیدا دەژیان. [[شۆڕشی گەنجانی تورک]]ی سیاسەتەکەی نەگۆڕی. عوسمانیەکان بۆ ماوەیەکی کورت دوو جار کۆنترۆڵی ڕۆژھەڵاتی کوردستانی کرد، لە ساڵی ١٩٠٦ و جەنگی جیھانی یەکەم.<ref>The Kurdish National Movement: Its Origins and Development, Wadie Jwaideh, 2006, pp. 138-139, {{ISBN|9780815630937}}</ref> لە ساڵی ١٩٠٦، عوسمانیەکان بە ئاسانی [[مەھاباد]]<nowiki/>یان داگیر کرد بەھۆی ئەوەی کە کوردەکان مەزھەبی سوننە بوون. لە ساڵی ١٩٠٨دا، کۆمەڵێک لە نەتەوەخوازانی کورد ڕوویان لە کونسوڵخانەی ڕووسیا لە ورمێ کرد و داوای یارمەتییان کرد بۆ دەرپەڕاندنی عوسمانییەکان. سمکۆ دیارترین کەسایەتی بوو کە ڕووی لە کونسوڵخانەکە کرد. '''بوونی سوپای عوسمانی لە''' '''ڕۆژھەڵاتی کوردستان، پێگەی بەھێزی سمکۆی خستبووە ژێر مەترسییەوە، لە ھەمان کاتدا کوردەکان ببوون بە دوو بەرەی «لایەنگری عوسمانی» و «دژبەری عوسمانی».''' سمکۆ لە ساڵی ١٩١١دا دووبارە سەردانی کونسوڵخانەی ڕووسیای لە ورمێ کرد و لە ساڵی ١٩١٢دا گەشتێکی بۆ ناوخۆی ڕووسیا ئەنجام دا. سمکۆ ھێرشی بردە سەر عوسمانییەکان و زیانێکی زۆری پێ گەیاندن. ئیلاریۆن ڤۆرۆنتسۆڤ-داشکۆڤ زۆر جار پلەی بەرزی بە سمکۆ دەبەخشی، عوسمانییەکان ناڕەزایەتیی خۆیان گەیاندە سێرگی سازۆنۆڤ، بەڵام ھیچ ئەنجامێکی نەبوو؛ چونکە کونسوڵی ڕووسیا لە وان ڕای گەیاندبوو کە سمکۆ «کەسێکە پێویستمانە و دەبێت پشتیوانی بکەین، چونکە ڕقێکی بێپایانی لە تورکەکان ھەیە و ئەمەش لە بەرژەوەندیی ئێمەدایە». لە شۆڕشی دەستووریی ئێراندا، سمکۆ دژی دەستوورخوازەکان (کە زۆربەیان ئازەریی شارنشین بوون) وەستایەوە؛ بەبێ ئەوەی بانگھێشت بکرێت، ٣٠٠ سوارچاکی بۆ ھاوکاریکردنی ئیقبال ئەلسەڵتەنە، پارێزگاری ماکۆ، نارد تا لە دژی ئەنجومەنی خۆی بجەنگن. وەک پاداشت، پۆستی جێگری پارێزگاری ناوچەی قووتوور بە سمکۆ بەخشرا؛ حکوومەتی ناوەندیش ئەم بڕیارەی پەسەند کرد، سەرباری ئەوەی سمکۆ بەردەوام بوو لە ھێرشە کتوپڕەکانی. پێش ساڵی ١٩١٣، سمکۆ لایەنگری ئەو ئازەربایجانییانە بوو کە پشتیوانی عوسمانی و دژبەری ڕووسیا بوون؛ بەڵام لە ساڵی ١٩١٣دا یەکێک لەوانەی کە پەنای بۆ بردبوو، ڕادەستی ڕووسیا کرد. دوای ئەم ڕووداوە، ڕووسەکان سەرکردەکانی تری ھۆزی شکاکیان ڕازی کرد کە سوێندی دڵسۆزی بۆ سمکۆ بخۆن و سەرکردایەتیی ئەو قبووڵ بکەن. لە ساڵی ١٩١٣دا، سمکۆ و عەبدولڕەزاق بەدریخان یەکەمین قوتابخانەی کوردییان لە ئێران و لە شاری ماکۆ دامەزراند؛ بۆ ئەم مەبەستە داوای پشتیوانییان لە چیرکۆڤ، جێگری کونسوڵی ڕووسیا لە ورمێ کرد و ئەویش داواکەیانی پەسەند کرد و ھاوکاریی کردن. سمکۆ ٢٩ منداڵی تەمەن ٨ بۆ ١٠ ساڵانی کۆکردەوە و ٤٠ پیاوی خۆی وەک پاسەوان بۆ پاراستنیان دەستنیشان کرد. سمکۆ بە دەستوخەتی خۆی، نامەیەکی سوپاسگوزاریی بۆ قەیسەری ڕووسیا نووسیبوو. لە ساڵی ١٩١٤دا، ھەوڵیان دا قوتابخانەیەکی تر لە شاری خۆی بکەنەوە، بەڵام حکوومەتی ئێران دژایەتیی کردن و ڕێگری لێ کردن. عەبدولڕەزاق بەدریخان بە شێوەیەکی بەرچاو پشتیوانی لە بەکارھێنانی ئەلفوبێی «سیریلیک» بۆ زمانی کوردی دەکرد؛ ئەو پێی وابوو کە کاریگەریی ڕووسەکان زۆر باشترە لە کاریگەریی عەرەب، تورک یان فارس. سمکۆ و بەدریخان کێشە کەوتە نێوانیان، دوای ئەوەی بەدریخان ویستی ئەو ناوەندە فەرھەنگییەی تازە دایانمەزراندبوو، بگوڕێت بۆ پارتێکی سیاسیی «دژە عوسمانی و لایەنگری ڕووسیا»؛ بەڵام سمکۆ دژی ئەمە وەستایەوە و پێی وابوو کە کوشتنی چەند سەربازێکی عوسمانی ھێندەی ئەو قوتابخانەیە سوود بە کورد ناگەیەنێت. لە ئازاری ١٩١٤دا، سمکۆی شکاک بەشداریی لە ڕاپەڕینی بەدلیسدا کرد دژی عوسمانییەکان؛ ئەمەش دوای ئەوەی پشتیوانیی سەربازیی بەرەو لای ڕۆژاوا بۆ شۆڕشگێڕانی کورد نارد. لە مانگی ئایاری ساڵی ١٩١٤ بەشداری لە کۆبوونەوەیەکدا کرد لەگەڵ [[عەبدولڕەزاق بەدرخان|عەبدولڕەزاق بێدرخان]].<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kieser|یەکەم=Hans-Lukas|سەردێڕ=The End of the Ottomans: The Genocide of 1915 and the Politics of Turkish Nationalism|دوایین٢=Anderson|یەکەم٢=Margaret Lavinia|دوایین٣=Bayraktar|یەکەم٣=Seyhan|دوایین٤=Schmutz|یەکەم٤=Thomas|ڕێکەوت=١١ی تەممووزی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Academic|ژپنک=٩٧٨-١-٧٨٨٣١-٢٤١-٧|پەڕەکان=٧١|زمان=en}}</ref> سمکۆ دەڵێت: «تەنیا گەوجێک» ناتوانێت پێویستیی بزووتنەوەی نەتەوەخوازیی کورد بۆ پشتیوانیی دەرەکی ببینێت. لە جەنگی جیھانیی یەکەمدا، دوای ئەوەی عوسمانییەکان لە کانوونی یەکەمی ١٩١٤دا شارەکانی ورمێ و تەورێزیان گرت، ڕووسەکان لە ناوچەکە دەرپەڕێندران. دواتر سمکۆ بوو بە ھاوپەیمانی عوسمانییەکان و سەدان کەس لە ئەرمەنی و ئاشوورییەکانی کۆمەڵکوژ کرد؛ بەڵام کاتێک عوسمانییەکان داوای یارمەتییان لێ کرد بۆ جەنگ دژی بەریتانییەکان، سمکۆ داواکەیانی ڕەت کردەوە. ڕووسەکان دوای ماوەیەکی کورت گەڕانەوە و بۆ ماوەیەکی کەم سمکۆیان لە شاری تفلیس زیندانی کرد؛ پاش ئازادکردنی، سمکۆ گەڕایەوە بۆ ئێران و دووبارە بووەوە بە ھاوپەیمانی ڕووسەکان. کاتێک ڕووسەکان لە ساڵی ١٩١٧دا کشانەوە، سمکۆ بوو بە ھاوپەیمانی بەریتانییەکان؛ ئەمەش بەو واتایە بوو کە دەبوایە بەرگەی ئاشووری و ئەرمەنییەکان بگرێت و بێدەنگ بێت لە ئاستیان، لەکاتێکدا ئەو ڕقێکی زۆری لێیان بوو. زۆرجار لایەنی دەگۆڕی بەو پێیەی ئامادەبوو ھاوپەیمانی لەگەڵ ھەر کەسێک بکات کە سوودی بۆ کورد ھەبێت؛ بەڵام سمکۆ زۆر بەگومان بوو و پێی وابوو کە ئاشوورییەکان دەیانەوێت لەسەر خاکی کورد دەوڵەتێک دابمەزرێنن و کوردەکان لە ڕووی نەتەوەیییەوە ڕەگبڕ (قڕ) بکەن. ئەو ھاوپەیمانێتییە زۆری نەخایاند؛ چونکە لە ئازاری ١٩١٨دا، سمکۆ داوەتی «مار شەمعوونی نۆزدەیەم بنیامین»ی کرد، کە ڕێبەری ئایینی و دنیاییی ئاشوورییەکان بوو، تا پێکەوە وتوێژ بکەن؛ بەڵام لەوێدا مار شەمعوون و زۆربەی شاندە یاوەرەکەی کوژران و لەتوپەت کران. لە ھاوینی ١٩١٨دا، کاتێک عوسمانییەکان ھێرشیان ھێنایە سەر ئێران، سمکۆ چووە پاڵیان و بووە ھاوپەیمانیان. چەندین مێژوونووس، لەگەڵ «لیدی سوورما»ی خوشکی مار شەمعوون، لەو بڕوایەدا بوون کە حکوومەتی ئێران پلانی کۆچی دوایی (تیرۆرکردنی) مار شەمعوونی داڕشتووە و سمکۆ تەنیا وەک جێبەجێکارێکی ئەو پلانە جووڵاوەتەوە. ھەندێکی تریش بانگەشەی ئەوەیان دەکرد کە عوسمانییەکان پارەیان بە سمکۆ داوە تا مار شەمعوون بکوژێت؛ بەڵام ھیچ بەڵگەیەک نییە کە پاڵپشتی ئەم بانگەشانە بکات. لە شوباتی ١٩١٥دا، سمکۆ بە ھاوبەشی لەگەڵ سوپای عوسمانی کۆمەڵکوژییەکەی «ھەفتەوان»یان ئەنجام دا، کە تێیدا لە نێوان ٧٠٠ بۆ ٨٠٠ کەس لە ئەرمەنی و ئاشوورییەکان کوژران. لە کاتی کشانەوەی عوسمانییەکان لە باشووری قەوقاز دوای جەنگی جیھانیی یەکەم، ژمارەیەکی زۆر لە سەرباز و ئەفسەرە کوردەکان لە ناو سوپای عوسمانی ھەڵاتن و پەیوەندییان بە سمکۆوە کرد، چونکە ئامانجە نەتەوەیییەکانی ئەو ھانی دابوون. سەرەڕای ئەوەی چوونە دەرەوە، کەلوپەلی عوسمانییان لەگەڵ خۆیان ھێنابوو بۆ ئێران. سمکۆ بە دەستێکی بڵاو و بەخشندەیی زۆرەوە مووچەی پێ دەدان، ھەر بۆیە ئەوان بوونە کڵۆک و پێکھاتەی سەرەکیی شۆڕشگێڕانی کورد لە ڕۆژھەڵاتدا. بەپێی سەرچاوە ئەرمەنییەکان، لە ئایاری ١٩١٩دا سمکۆ و سەید تەھا لە پەیوەندیدا بوون لەگەڵ بەریتانییەکان و نەتەوەخوازانی تورک. نەتەوەخوازانی تورک زیاتر مەبەستیان بوو کە سمکۆ ڕێگری بکات لە گەڕانەوەی ئەرمەنییەکان بۆ «ئەرمینیای ڕۆژاوا»؛ لە بەرامبەر ئەمەشدا بەڵێنی پشتیوانی و ھاوکارییان پێ دابوو. لە نامەیەکدا بۆ کونسوڵی گشتیی بەریتانیا لە تەورێز، سمکۆ ئەو دەنگۆ و بانگەشانەی سەرچاوە ئەرمەنییەکانی ڕەت کردەوە کە دەیانگوت ئەو داوای پشتیوانیی لە تورکەکان کردووە. بەریتانییەکان و ئێرانییەکان گومانی ئەوەیان ھەبوو کە دەستەیەکی گەورەی چەکدار و لایەنگری «مستەفا کەمال ئەتاتورک» پشتیوانیی سمکۆیان کردبێت، بەڵام ھیچ کاتێک بەڵگەیەک بۆ سەلماندنی ئەو گومانانە نەدۆزرایەوە. ژمارەیەک لە نەتەوەخوازانی کورد لە باکووری کوردستانەوە ھاتن و پەیوەندییان بە ڕیزەکانی سمکۆوە کرد بەپێی گێڕانەوەی گەشتیاری بەریتانی سی. جەی. ئێدمۆندز (C.J. Edmonds) کە لە ساڵی ١٩٢٢دا چاوپێکەوتنی لەگەڵ سمکۆ کردووە، سمکۆ ڕقی لە تورکەکان زۆرتر بووە وەک لە فارسەکان. [[پەڕگە:Flag_of_Simko.svg|وێنۆک|ئەو ئاڵایەی لە کاتی ڕاپەڕینی سمکۆی شکاکدا بەکارھاتووە، وەک لە ڕۆژنامەی (کورد) دا ئاماژەی پێ دراوە. نوسراوی سەرەوە ئایەتێکی قورئانییە، و دەقەکەی ناوەڕاستیش نووسراوە «کوردستان سەربەخۆ».]] لە ساڵی ١٩١٨دا، ڕاپەڕینی سمکۆی شکاک بە ئامانجی دامەزراندنی دەوڵەتێکی سەربەخۆی کوردی دەستی پێ کرد. لە نزیک ساڵانی ١٩٢٠دا، سیمکۆ زیاتر و زیاتر نەتەوەیی بوو؛ بەڵام سمکۆ زیاتر وەک سەرۆک ھۆزێک سەیر دەکرا، چونکە لە سەردەمێکدا دەژیا کە کوردەکان زیاتر دڵسۆزییان بۆ ھۆزەکانیان ھەبوو و ھیچ تێگەیشتنێکیان بۆ یەکگرتوویی لە پێناو دۆزی نەتەوەییدا نەبوو. سمکۆ دەزگای بەڕێوەبردنی نەبوو، ئەمەش وای کرد کەمتر سەرکەوتوو بێت بەراورد بە ھاوسەردەمەکانی وەک محەممەد خیابانی و میرزا کووچەک خان. سمکۆ پێشەنگی نەتەوەخوازیی کورد بوو و لە یەکەم کەسەکان بوو کە ھەوڵی یەکخستنی کوردانی سەر بە ھۆزە جیاوازەکانی دا لە پێناو دۆزێکی نەتەوەییدا. شکستی ئەو بە پلەی یەکەم بۆ نەبوونی ناسیۆنالیزم بوو لە نێو کورددا؛ بەڵام نەتەوەخوازیی کورد لە سەردەمی پەھلەوی لە ئێراندا بە خێرایی گەشەی سەند، کە ئەمەش ھاوکات بوو لەگەڵ سەردەمی کەمالیزم لە تورکیا کە لەوێش نەتەوەخوازیی کورد لە گەشەکردندا بوو. لە کۆتاییدا، قازی محەممەد سەرکەوتووانە ھۆزە جیاوازەکانی کوردی یەکخست و کۆماری مەھابادی دامەزراند. باوکی قازی محەممەد ھاوڕێیەکی نزیکی سمکۆ بوو و لە تەواوی جەنگەکاندا ھاوڕێیەتی دەکرد. پێش کۆماری مەھاباد سمکۆ مەھابادی کردبووە پایتەختی خۆی.<ref>Kurdish Ethno-Nationalism versus Nation-Building States: Collected Articles, Martin van Bruinessen, The Isis Press, 2011, pp. 147, {{ISBN|978-1-61143-105-6}}</ref> زۆربەی جەنگاوەرە دێرینەکانی ڕاپەڕینی سمکۆی شکاک بەشدارییان لە کۆماری مەھاباددا کرد، لەوانەش عەمەر خانی شکاک کە وەک سەرۆکی ھۆز شوێنی سمکۆی گرتەوە. لە کاتی جەنگی «چارە» دا، دوای کوشتنی مار شەمعوون، ئاشوورییەکان بە فەرماندەیی «مەلیک خۆشابا» و «پێترۆس ئێلیا»ی بازی ھێرشیان کردە سەر قەڵای چارە؛ لەوێدا سمکۆ بە یەکجاری تێکشکا و بەرەو خۆی ھەڵات. جێگری پارێزگاری ئازەربایجان، موکەڕەمولمولک، پلانێکی بۆ تیرۆرکردنی سمکۆ داڕشت لە ڕێگەی سندوقێکی دیارییەوە کە بۆمبێکی لەناودا بوو. لە ئایاری ١٩١٩دا، بۆمبەکە لەلایەن شارەزایەکی ئەرمەنییەوە لە شاری خۆی دروست کرا و لە شێوەی پاکەتێکی شیرینیدا بۆ سمکۆ نێردرا. کاتێک پاکەتەکە گەیشتە دەست سمکۆ، کوڕە بچووکەکەی ھێنایە ژوورەوە، بەو پێیەی پێی وابوو دیارییە. سمکۆ دەستبەجێ زانی چییە و بە دووردا ھاویشتی، لە ھەمان کاتدا کوڕەکەی توند گرت و خۆیان بە زەویدا دا. ھەردووکیان ڕزگاریان بوو، ئەگەرچی تەقینەوەکە بووە ھۆی کوژرانی «عەلی ئاغای شکاک»ی برای بچووکی سمکۆ و ژمارەیەکی زۆر لە چەکدارە کوردەکان. سمکۆ سوێندی تۆڵەسەندنی خوارد و دەستی کرد بە سەپاندنی باج بەسەر ئەو کەسانەی کورد نەبوون و لە نێوان سەڵماس و خۆیدا دەژیان، ھەروەھا ھێرشەکانی بۆ سەر کۆمەڵگە ئاشووری و ئازەربایجانییەکان چڕتر کردەوە. سمکۆ داوای کرد ھەرکەسێک پاکەتەکەی ناردووە ڕادەستی بکرێت. ئەگەرچی موکەڕەمولمولک خۆی داڕێژەری پلانەکە بوو، بەڵام خستییە ئەستۆی سێ کەس کە ھیچ دەستێکیان تێدا نەبوو، بەڵکو تەنیا کەسانێک بوون کە ھەم لای حکوومەتی ئێران و ھەم لای سمکۆش ڕق لێبووەوە بوون. یەکێک لە تۆمەتبارەکان «جەھانگیر میرزا» بوو، کە شازادەیەکی قاجار بوو و خاوەنی چەندین قوتابخانە بوو لە شاری خۆی. یەکێک لە قوتابخانەکان، کە ناوی «سایروس» بوو، لەلایەن سمکۆوە دەستی بەسەردا گیرا دوای ئەوەی مار شەمعوونی کوشت. سمکۆ بۆ ماوەیەک لەناو قوتابخانەکەدا ژیا، و لە ھەڵکەوتێکدا جەھانگیر میرزا ھەوڵی دا سمکۆ لە قوتابخانەکە دەربکات، بەڵام سەرکەوتوو نەبوو. سمکۆ ھەستی بە سووکایەتی کرد و بەردەوام بوو لە ھەڵگرتنی کینە و ڕق لە دڵیدا. لە مانگی حوزەیراندا، ئەو سێ پیاوە لەلایەن سێزدە چەکداری ھۆزی قەرەداخییەوە بەڕێ کران بۆ لای سمکۆ ئەو سێ پیاوە و ھەموو چەکدارە قەرەداخییەکان پەلەکانیان بڕدرایەوە و لە سەربانی کۆشکەکەی سمکۆوە فڕێ درانە خوارەوە. سمکۆ چەکدارە قەرەداخییەکانی کردە ئامانج وەک تۆڵەیەک بۆ «[[جەعفەر ئاغا]]»ی برای، کە لە ساڵی ١٩٠٥دا لەلایەن سەرۆکێکی قەرەداخییەوە لە تەورێز کوژرابوو. ئەمە نیشانی دەدات کە چۆن ناکۆکییە کۆنەکان و ململانێی نێوان ھۆزەکان کاریگەرییان لەسەر بڕیارە سیاسی و سەربازییەکانی دواتری سمکۆ ھەبووە. [[پەڕگە:Map_of_the_Simko_Shikak_Revolt_(1918–1922).png|وێنۆک|نەخشەی ئەو ناوچانەی کە لە کاتی ڕاپەڕینەکەیدا (١٩١٨–١٩٢٢) لەژێر دەسەڵاتی سمکۆی شکاکدا بوون، نیشاندەری قەڵەمڕەوێکی بەرفراوانە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان.]] تا ھاوینی ساڵی ١٩١٨، سمکۆ توانیبووی دەسەڵاتی خۆی لە ناوچەکانی ڕۆژاوای دەریاچەی ورمێدا بچەسپێنێت. ئەم قۆناغە وەک سەرەتای بەھێزبوونی پێگەی سیاسی و سەربازیی ئەو دادەنرێت لە ناوچەکەدا. لە ساڵی ١٩١٩دا، سمکۆ نامەیەکی بۆ کۆمیسیاری مەدەنیی بەریتانیا لە عێراق (ئارنۆڵد ویڵسن) نارد و تێیدا داوای سەربەخۆیی بۆ کوردستان کرد. ئەم ھەنگاوە نیشاندەری ئەوە بوو کە سمکۆ تەنیا وەک سەرۆک ھۆزێک نەجووڵاوەتەوە، بەڵکو ھەوڵی داوە لە ئاستی نێودەوڵەتیدا دانپێدانان بۆ قەوارەیەکی کوردی بەدەستبھێنێت. ھەروەھا لە ساڵی ١٩١٩دا، یووسف عەدل موکەڕەمولمولک، پارێزگاری ئازەربایجانی ئێران، پلانێکی داڕشت بۆ کوشتنی سمکۆ لە ڕێگەی ناردنی دیارییەک کە بۆمبێکی تێدا حەشاردرابوو. لەو کاتەدا، حکوومەت لە تاران ھەوڵی دا لەگەڵ سمکۆ بگاتە ڕێککەوتنێک لەسەر بنەمای ئۆتۆنۆمییەکی سنووردار بۆ کورد. سمکۆ و ھۆزەکەی، کە وەک ڕێگر و تاڵانکار ناسرابوون، بە تایبەتی کۆمەڵگە ئاشووری و ئازەربایجانییەکانیان دەکردە ئامانج. سمکۆ شکاک و جەعفەر ئاغای برای گەورەی بەبێ جیاوازی تاڵانییان نەدەکرد، چونکە کوردە ھەژارەکان مەیلیان وابوو دیدگایەکی ئەرێنییان بەرامبەریان ھەبێت، لەکاتێکدا ئاشووری و ئازەربایجانییەکان لێیان دەترسان. لە ساڵی ١٩١٩دا، سمکۆ پەنای دا بە بنەماڵەی مەحموود بەرزنجی کاتێک بەرەو ئێران ھەڵاتن. لە کانوونی یەکەمی ساڵی ١٩١٩دا، ناوچە فرەنەتەوەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا یەکجار مەترسیدار بوون و بە توندوتیژیی نەتەوەیی تەنیبران. شارەکانی سەڵماس، ورمێ، و خۆی، کە ھەموویان لە کورد، ئازەربایجانی و ئاشوورییەکان پێکھاتبوون، خراپترین جۆری گرژییان بەخۆوە بینی. کوردەکان لە پێگەیەکی بەھێزتردا بوون، و تەلەگرامەکانی پاڕانەوە لەلایەن ئازەربایجانی و ئاشوورییەکانەوە دەنێردران کە ڕۆژ بە ڕۆژ نیگەرانییان زیاتر دەبوو. دواتر، سمکۆ شکاک ھێرشی پلان بۆ داڕێژراوی خۆی بۆ سەر لەکستان ڕاگەیاند، بە تایبەت سوڵتان ئەحمەد و قەرەقەشڵاق، کە ھەردووکیان بە تەواوی نەتەوەی ئازەربایجانی تێیان دا نیشتەجێ بوون. لەکستان لە نزیک سەڵماسە، و دانیشتووانەکەی یان ئاژەڵدار، یان جووتیار، یان سەرۆک ھۆز بوون. لە لەکستان، نزیکەی ٨٬٧٠٠ کەس لە دانیشتووانە خۆجێییە ئازەربایجانییەکان خۆیان بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی سمکۆ ئامادە کرد، ئەگەرچی زیاتر لە ٣٤٠ کەسیان چەکیان پێ نەبوو. سمکۆ نزیکەی ٤٠٠٠ سەربازی کوردی ھەبوو. لە ڕۆژی ھەینیدا، ١٩ی کانوونی یەکەم، کوردەکان گەمارۆی ناوچەکەیان دا و شەڕەکە بۆ ماوەی دوو کاتژمێر بەردەوام بوو پێش ئەوەی کوردەکان لە ھەموو لایەکەوە بچنە ناو شارەکە و دەست بکەن بە تاڵانکردن و دەرپەڕاندن. لەو تەلەگرامەی کە ڕزگاربووانی لەکستان بۆ تەورێزیان نارد، بانگەشەی ئەوەیان کرد کە ٣٬٥٠٠ ئازەربایجانی گیانیان لەدەستداوە، کە ٢٬٠٠٠ کەسیان ڕاستەوخۆ لەلایەن سمکۆوە کوژراون و ١٬٥٠٠ کەسەکەی تریشیان لە کاتی ھەوڵدان بۆ ھەڵاتن لە سەرمادا ڕەق بوونەتەوە. ڕووداوەکان شۆکێکی بەھێزی لە تەورێز دروست کرد.<ref name=":12">[[ژێرار شالیان|Chaliand, Gérard]] (1981-01-01). ''Les Kurdes et le Kurdistan'' (in French). La Découverte (réédition numérique FeniXX). pp. 50–52. {{ISBN|2707110132}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/2707110132|<bdi>2707110132</bdi>]].</ref> دواتر سوپای ئێران ڕەوانەی شاری لەکستان کرد و ناوچەکەی کۆنترۆڵکردەوە. لە نیشتەجێبوونەکانی نزیک لەوێدا، لە کاتی کۆمەڵکوژییەکانی لەکستان و دوای ئەویش، کوردەکان لەگەڵ ئازەربایجانی و ئاشوورییەکاندا بەریەککەوتن. دواتر ئێران گەیشتە ڕێککەوتنێک لەگەڵ سمکۆ بۆ ئەوەی ھێرشەکانی ڕابگرێت، ئەگەرچی ماوەیەکی کەم دوای ئەوە دەستی کردەوە بە ھێرشکردن. بۆردەبورد، سمکۆ سەرکردایەتی ھێرشکردنە سەر ورمێی کرد، کە تێیدا کوردەکان شارەکەیان گرت و دەستیان کرد بە کۆمەڵکوژکردنی ئاشووری و ئازەربایجانییەکان. عەشیرەتی ئەفشار ملکەچی سمکۆ شکاک و دەسەڵاتەکەی بوون. لە ساڵی ١٩٢٠دا، سمکۆ بە مژدەیەرێکی ئەمریکیی ڕاگەیاند: «ئەوەتا لێرە لە لووتکەی چیاکەمدا دەژیم، گەلەکەم گژوگیا دەخۆن، و کەسیش لە دەوروبەرمان نییە جگە لە ڕووسە درۆزنەکان، تورکە درۆزنەکان و فارسە درۆزنەکان. چۆن دەنگم بگاتە پاریس؟ دەبێت تۆ داواکارییەکەم بگەیەنیت. ئێمە پێویستمان بە یارمەتییە و بە تایبەتی چاومان لە ئەمریکایە. لە ٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٢١دا، سمکۆ سەرکردایەتی ئازادکردنەوەی مەھابادی کرد، کە تێیدا ٢٠٠ سەربازی ئێرانی کوژران و ١٥٠ سەربازیش بریندار بوون، و شارەکە کەوتە ژێر کۆنترۆڵی کوردەوە. دواتر، پیاوەکانی سمکۆ چوونە ناو نەخۆشخانەکانی شارەکە و گەرووی ئەو سەربازە ئێرانییە بریندارانەیان بڕی کە لەوێ چارەسەریان وەردەگرت. دواتر سمکۆ بەرەو ڕووی ئەو ھێزە ئێرانییانە پێشڕەوی کرد کە لەلایەن ئەمیر ئەرشەد، سەرۆکی ھۆزی قەرەداخییەوە، سەرکردایەتی دەکران. دوای ڕیسوابوونیان لە مەھاباد، سەرۆک وەزیرانی ئێران، قەوام ئەلسەلتەنە، فەرمانی بە پارێزگاری ئازەربایجان کرد کە پشتگیری لە ئەمیر ئەرشەد بکات، کە بە سام خان ناسرابوو و سەرۆک ھۆزێکی قەرەداخیی ھۆزی حاجی عەلیلۆ بوو، وەک فەرماندەی ھێزێکی نوێ کە بۆ تێکشکاندنی سمکۆ پێکھێنرابوو. لە پاییزی ساڵی ١٩٢٠دا، ھۆزی حاجی عەلیلۆ پەنایان دا بە شەڕکەرە ئەرمەنییەکان کە لە دەستی ئیمپراتۆرییەتی عوسمانی ھەڵاتبوون، ئەمەش بە شێوەیەکی بەرچاو پڕچەکبوونی ئەمیر ئەرشەدی زیاد کرد. حکوومەتی ئێران ئامانجی بوو سەرۆک ھۆزێکی «دڵسۆز» بەکاربھێنێت بۆ شەڕکردن دژی سەرۆک ھۆزێکی «بێوەفا». تا کۆتایییەکانی تشرینی یەکەمی ١٩٢١، چەکدارانی ھۆزی قەرەداخی لە شەڕەفخانە و ژەندەرمەی ئێرانی لە خۆی بوون، و پلانیان دانابوو بەرەو سەڵماس پێشڕەوی بکەن کە بنکە و مۆڵگەی سەرەکیی سمکۆ بوو. بەھەرحاڵ، سمکۆ ئاگادار بوو و لە ڕاستیدا لە ناوچەی ئەلما سەرای لە تەسوج، ئەمیر ئەرشەدی سوپرایز کرد و بە کتوپڕی ھێرشی کردە سەری. چەکدارانی ھۆزی قەرەداخی سەرسام و شۆک بوون و دەستبەجێ ھەڵاتن، کە تێیدا ٢٠٠ پیاویان لەدەستدا. ئەمیر ئەرشەد خۆی تووشی شڵەژان ببوو و ھەڵاتبوو پێش ئەوەی لەلایەن شەڕکەرەکانی خۆیەوە بکوژرێت. دوای تێکشکاندنی چەکدارانی ھۆزی قەرەداخی، سمکۆ ھێزەکانی ژەندەرمەی ئێرانی تێکشکاند کە لەلایەن عەقیدێکی سویدی بە ناوی لوندبێرگەوە سەرکردایەتی دەکران، کە پاشان بەرەو خۆی پاشەکشەیان کرد. بۆردەبورد دوای ئەوە، سمکۆ و حکوومەتی تورکیا پەیوەندییەکانیان پچڕاند و پێکدادانی چەکداری لە نێوانیاندا سەری ھەڵدا. دەسەڵاتی سمکۆ لەلایەن ژمارەیەکی ڕو لە زیادبووی ھۆزە کوردەکانەوە دانی پێدا دەنرا. سەرەڕای شکاک، سمکۆ لەلایەن ھۆزەکانی ھەرکی، مامەش، مەنگوڕ، دەبۆکری، پیران، زەرزا، گەورک، فەیزوڵڵابەگی، پشدەر، و ھۆزە بچووکەکانی دەوروبەری بانەوە پشتگیری دەکرا. ھەروەھا لەلایەن عەشیرەتەکانی ھەورامان و تەنانەت لورستانیشەوە پاڵپشتی دەکرا. دەسەڵاتەکەی لە مەھاباد چڕ ببووەوە، ئەگەرچی لەوێ نەدەژیا، و مۆڵگەی سەرەکیی خۆی شارۆچکەی چەھریق بوو کە زێدی خۆی بوو. کاتێک لە ساڵی ١٩٢١ مەھابادی ڕزگار کردەوە سارەکەیان پاک کردەوە لە دوژمن. بە پێچەوانەی دیلمان یان ورمێی پێشتر، قوربانیانی مەھاباد کورد بوون.<ref name=":5">Tribe and State in Iran and Afghanistan (RLE Iran D), Richard Tapper, 2012, pp. 388, {{ISBN|9781136833847}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/9781136833847|<bdi>9781136833847</bdi>]]</ref> جگە لەوەش میسیۆنەرە ئەمریکییەکانیش لێپرسینەوەیان لێدەکرا و دەکوژران.<ref name=":4">The Clash of Empires and the Rise of Kurdish Proto-Nationalism, 1905–1926: Ismail Agha Simko and the Campaign for an Independent Kurdish State, Mehrdad Kia, 2023, pp. 168, {{ISBN|9783031449734}}</ref> قوربانییە کوردەکان تاڵان کران بەڵام بە گشتی بە زیندووی جێھێڵران، لەکاتێکدا قوربانیانی ئازەربایجان بێ جیاوازی کوژران.<ref>The Formation of Modern Kurdish Society in Iran: Modernity, Modernization and Social Change 1921-1979, Marouf Cabi, 2021, pp. 45, {{ISBN|9780755642267}}</ref><ref>Iran and the First World War: Battleground of the Great Powers, Touraj Atabaki, 2006, pp. 90, {{ISBN|9781786734679}}</ref> دوای ئازادکردنی مەھاباد، سمکۆ دەستەواژەی «لایەنگری سەربەخۆیی کوردستان»ی بۆ واژووکەی زیاد کرد و دەستی کرد بە بڵاوکردنەوەی ڕۆژنامەیەک بە زمانەکانی کوردی و فارسی. نەدەزانرا ئایا ناوی ڕۆژنامەکە «کورد» بووە یان «کوردستانی سەربەخۆ». مەھابادی کردە پایتەختی خۆی؛ ھێشتا زوو بوو، لە ٢٠ی تشرینی یەکەمدا، ئێم. ساندەرز، پاشکۆی ھەواڵگریی بەریتانیا لە ئێران، نووسیبووی کە مەھاباد لەژێر کۆنترۆڵی سمکۆدا نییە، بەڵکو لەژێر دەستی کوردە ناوخۆییەکاندایە کە زیاتر ئامادەییان تێدایە ھاوکاریی حکوومەتی ئێران بکەن. دواتر، حکوومەتی ئێران شارەکەی داگیرکرد تا ئەو کاتەی سمکۆ دووبارە ئازادی کردەوە. کۆنترۆڵی شارەکە چەندین جار گۆڕانکاری بەسەردا ھات تا حکوومەتی ئێران لە ئابی ١٩٢٢ داگیریکرد.<ref>The Kurdish National Movement: Its Origins and Development, Wadie Jwaideh, 2006, pp. 140-141, {{ISBN|9780815630937}}</ref><ref>The Clash of Empires and the Rise of Kurdish Proto-Nationalism, 1905–1926: Ismail Agha Simko and the Campaign for an Independent Kurdish State, Mehrdad Kia, 2023, pp. 168-170, {{ISBN|9783031449734}}</ref> سمکۆ سوپایەکی بەھێزی کوردی ڕێکخستبوو کە زۆر بەھێزتر بوو لە ھێزەکانی حکوومەتی ئێران. لەبەر ئەوەی حکوومەتی ناوەندی نەیدەتوانی کۆنترۆڵی چالاکییەکانی بکات، ئەو بەردەوام بوو لە فراوانکردنی ئەو ناوچانەی لەژێر دەسەڵاتیدا بوون و تا ساڵی ١٩٢٢، شارەکانی بانە و سەردەشت لەژێر ئیدارەی ئەودا بوون. لە شەڕی سەری تاجم لە ساڵی ١٩٢٢دا، ھێزەکانی سمکۆ نەیانتوانی لە بەرامبەر ھێرشی چڕی سوپای ئێران لە ناوچەی سەڵماس خۆ ڕابگرن و دواجار تێکشکان و قەڵای چەھریقیش داگیرکرا. ھێزی ئەو ھێزەی ئەرتەشی ئێران کە بۆ سەر سیمکۆ ڕەوانە کرابوو، ١٠ ھەزار سەرباز بوو. لە ساڵی ١٩٢٢ تورکیا لە دژی سمکۆ ھاوکاری سوپای ئێرانی کرد.<ref name=":3">The Kurdish National Movement: Its Origins and Development, Wadie Jwaideh, 2006, pp. 141, {{ISBN|9780815630937}}</ref> دوای شکستی سمکۆ، [[ڕەزا شا|ڕەزاشا]] ھەڵمەتێکی سەرکوتگەرانەی بەرامبەر کەمینە غەیرە [[گەلانی ئێرانی|فارسەکان]] دەستپێکرد. لە ٨ی ژانویەی ١٩٢٣ سمکۆ سەردانی [[شانشینی کوردستان]]ی کرد و لەگەڵ [[شێخ مەحموودی حەفید|مەحمود بەرزنجی]] کۆبووەوە. سمکۆ بە نمایشێکی سەربازی پێشوازی لێکرا و ڕۆژی سەردانەکەی کرایە پشووی نیشتمانی.<ref>The Kurdish National Movement: Its Origins and Development, Wadie Jwaideh, 2006, pp. 142, {{ISBN|9780815630937}}</ref> دوای ھاتنە سەرکاری ڕەزاخان لە ساڵی ١٩٢١، ھەڵمەتێکی دژ بە سیمکۆ و ھەموو سەرکردەکانی تری عەشیرەتەکان لە سەرانسەری ئێران دەستی پێکرد. تا ساڵی ١٩٢٤ سمکۆ کە بە توندی لاواز بوو، خۆی ڕادەست کرد و لەلایەن [[ڕەزا شا|ڕەزاخانەوە]] لێی خۆش بوو. کاتێک ڕەزا خان لە ساڵی ١٩٢٥ بوو بە [[ڕەزا شا]]، سمکۆ بەڵێنی دڵسۆزی ھەمیشەیی بۆ خۆی و [[ئێرانی پەھلەوی|دەوڵەتی ئێران]] دا.<ref name="bruinessen">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bruinessen|یەکەم=Martin|سەردێڕ=Iran and the First World War: Battleground of the Great Powers|بڵاوکەرەوە=[[I.B. Tauris]]|ساڵ=٢٠٠٦|ژپنک=٩٧٨١٨٦٠٦٤٩٦٤٦|editor-last=Atabaki|editor-first=Touraj|editor-link=Touraj Atabaki|زنجیرە=Library of modern Middle East studies, 43|شوێن=London; New York|پەڕە=٢١|chapter=Chapter 5: A Kurdish warlord on the Turkish-Persian frontier in the early Twentieth century: Isma'il Aqa Simko|oclc=٥٦٤٥٥٥٧٩|بەستەری نووسەر=Martin van Bruinessen|chapter-url=https://www.academia.edu/3555229}}</ref> تورکیا نیگەرانی ئەوە بوو کە سمکۆ بە پاڵپشتی ئێران پەیوەندی بە ڕاپەڕینی شێخ سەعیدەوە بکات.<ref name="entessarkreysperl"/><ref>Kemalist Turkey and the Middle East: International Relations in the Interwar Period, Amit Bein, 2017 pp. 37, {{ISBN|9781107198005}}</ref> کاتێک سمکۆ میاندوئاب و سەینقەلەی گرت، مۆڕاڵی ھۆزە کوردەکانی بەرزکردەوە، کە بە ژمارەیەکی زۆر دەستیان کرد بە پەیوەندیکردن لەگەڵیدا و داوای لە لوڕەکانیش کرد کە بەشداری ڕاپەڕینەکە بکەن.<ref>The Clash of Empires and the Rise of Kurdish Proto-Nationalism, 1905–1926: Ismail Agha Simko and the Campaign for an Independent Kurdish State, Mehrdad Kia, 2023, pp. 199, {{ISBN|9783031449734}}</ref> چەندین ھۆزی لوری بەڕاستی پەیوەندییان لەگەڵ سمکۆدا ھەبوو.<ref name=":5">Tribe and State in Iran and Afghanistan (RLE Iran D), Richard Tapper, 2012, pp. 388, {{ISBN|9781136833847}}</ref> ڕەزا شا لە سەرەتادا بەھۆی توندی شەڕی سمکۆ نەیتوانی لوڕەکان سەرکوت بکات. لە بەھاری ساڵی ١٩٢٢ کاتێک سمکۆ شکستی ھێنا، ڕەزا شا سەرکردایەتی ھەڵمەتێکی خوێناوی کرد دژی ھۆزەکانی لور کە پشتگیریان لە سمکۆ دەکرد، و سەرەتا شکستی ھێنا، ھەرچەندە تا ھاوین چۆکیان دا.<ref>British Documents on Foreign Affairs--reports and Papers from the Foreign Office Confidential Print: From the First to the Second World War. Series B, Turkey, Iran, and the Middle East, 1918-1939, Great Britain. Foreign Office. pp. 34. 1985. {{ISBN|089093603X}}</ref><ref>The Making of Modern Iran: State and Society Under Riza Shah, 1921-1941 2012, pp. 214, {{ISBN|9781136026942}}</ref> دوای ئەوەی سمکۆ لە ساڵی ١٩٢٢ شکستی ھێنا و بەرەو عێراق ھەڵھات، ھۆزەکانی کورد و لوری کە پشتیوانی سمکۆیان دەکرد، دیپۆرتکرانەوە بۆ ناوچەکانی دیکەی ئێران.<ref>The Kurdish Struggle, 1920-94, E. O'Ballance, 1996, pp. 17, {{ISBN|9780230377424}}</ref> سمکۆ لە ساڵی ١٩٢٦ لەگەڵ عەشیرەتی [[ھەرکی]] و [[بەگزادە|بێگزادە]] ھاوپەیمانی کرد و سەرکردایەتی عەشیرەتی شێکاکی وەرگرتەوە و ڕاپەڕینێکی دیکەی دەستپێکرد.<ref name="entessarkreysperl"/><ref name="cornell2">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Smith |یەکەم=Benjamin |ساڵ=٢٠٠٩|سەردێڕ=Land and Rebellion: Kurdish Separatism in Comparative Perspective |ناونیشان=https://government.arts.cornell.edu/assets/psac/sp09/Smith_Kurdish_Separatism_Feb09_PSAC.pdf |journal=Working Paper |پەڕە=١١}}</ref> دوای ماوەیەکی کەم، [[ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|ھێزەکانی ئێران]] لە [[ورمێ]] و [[شەرەفخانە]] و [[خۆی|خوی]] ڕەوانە کران و سمکۆیان تێکشکاند. سمکۆ ھەڵات بۆ میحوەری تورکیا و لەوێ دەستگیرکرا. دوای ئازادکردنی گەڕایەوە بۆ ئێران. سمکۆ کە دەسەڵات و نفوزێکی زۆری لەدەستدابوو، بەشدارییەکی کەمی لە ڕاپەڕینەکەی ساڵی ١٩٢٨–١٩٢٩ بە سەرۆکایەتیی مەلا خەلیل لە عەشیرەتی مەنگور لە مەھاباد لە دژی ڕەزا شا، کە پاڵنەری ناسیۆنالیستی کوردی ھەبوو و بەھۆی قەدەغەکردنی حیجابەوە ڕەزاشا دەستیپێکرد. ڕاپەڕین سەرکوت کرا. ئەوەش زانرا کە سمکۆ لە ٢١ی حوزەیرانی ١٩٣٠ لە [[شنۆ|ئۆشناڤییە]] کۆچی دوایی کردووە، ھەرچەندە دوو ڕاپۆرتی دژ بەیەک ھەبوون، یەکێکیان بانگەشەی ئەوە دەکات کە لە شەڕێکدا لەگەڵ ھێزەکانی ئێران کوژراوە، یەکێکی دیکەش بانگەشەی ئەوەی کردووە کە بەبێ گومان کوژراوە کاتێک لەگەڵ بەرپرسانی ئێران دانیشتووە لە دانوستانەکاندا، ھاوشێوەی چۆنییەتی کوژرانی جەعفەر ئاغای برای، ھەروەھا بە چۆنییەتی کوشتنی مار شەمعون.<ref name="entessarkreysperl"/> [[پەڕگە:سیمیتقو_شکاک.jpg|وێنۆک|سەربازێکی لیوای کۆزاکی فارس لەگەڵ تەرمی سمکۆ شکاک]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|کوردستان|ئێران|مێژوو}} {{پۆلی کۆمنز|Simko}} [[پۆل:سیاسەتوانانی کورد]] [[پۆل:کەسایەتییەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٧]] [[پۆل:مردووانی ١٩٣٠]] [[پۆل:سەربزێوانی کورد]] [[پۆل:خەڵکی ورمێ]] [[پۆل:سیاسەتمەدارە کوردە تیرۆرکراوەکان لە ئێران]] duut5vzrjhxydvka9tg0bxa9rhc0pl2 0 5835 1661347 1569642 2026-09-05T18:19:48Z DiyarKamaran 50583 /* مێژوو */ 1661347 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''شکاک''' ھۆزێکی گەورەی [[کورد]]ن<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=KURDISH TRIBES|ناونیشان=http://www.iranicaonline.org/articles/kurdish-tribes|وێبگە=Encyclopaedia Iranica|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Price|یەکەم١=Massoume|سەردێڕ=Iran's Diverse Peoples: A Reference Sourcebook|بڵاوکەرەوە=ABC-CLIO|ژپنک=٩٧٨-١-٥٧٦٠٧-٩٩٣-٥|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=gzpdq679oJwC&pg=PA182&lpg=PA182&dq=Shakak+kurds&source=bl&ots=yCd3EA31oj&sig=CevxRJz51buXL1UlUKoV9hKNpbI&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwj6i6fpza7TAhVDCZoKHUznCKIQ6AEIMDAC#v=onepage&q=Shakak%20kurds&f=false|زمان=en|وتەگێڕانەوە=One leader who did take action was Simqu, of the Shakak Kurds}}</ref> کە لە باکووری [[پارێزگای ورمێ]]ی [[ئێران]] لە ناوچەی [[مەرگەوەڕ]] و [[تەرگەوەڕ]]، سۆما برادۆست، شپیران، نازلو، ئەنزەلی و سەلماس و بەشێک لە ڕۆژاوای [[تورکیا]]دا دەژین. لە ناوچەی شێڕان و ئەفرین ٣٧ گوندی شکاک ھەیە. شکاکەکان بە شێوەزاری [[کورمانجی]] (بنشێوەزاری [[شکاکی]]) قسە دەکەن. ئەم ھۆزە لە دیرۆکی کورداندا ڕۆڵێکی گرینگی ھەیە، [[سمکۆ|سمکۆی شکاک]] شۆڕشگێڕێکی ناوداری ئەم ھۆزە بووە. ھۆزی شکاک لە دوو تیرەی (کارداری و ئەبدویی) پێک دێت: تیرەی کارداری، لقەکانی فەنەکی، مامەدی، نیسانی، دەلان (دەلان یان دەلی)، خدری، بۆتان، شەری، پساخا، گەورک و خەلووفان لەخۆ دەگرێت. تیرەی ئەبدوویی ئەم نۆ لقە لەخۆ دەگرێت: کزنی، کەچەڵی، پساخا (ھۆزی سمکۆی شکاک) ئەتمانی، چەرکۆیی، مەندۆلەکی، نەعمەتی، ئێڤەری و شەکەری. زاراوەی شکاکان نزیکترین زاراوە بە زاراوەی فەرمیی [[کورمانجی]]یە. == مێژوو == ھۆزی شکاک بۆ یەکەمجار لە مشوورێکی (دەستنووسێکی) [[ئێزیدی]] ساڵی ١٢٠٧/١٢٠٨ی زایینیدا وەک یەکێک لەو ھۆزانەی سەر بە «پیر سینی دارانی» ناویان ھاتووە، کە پیرێکی ئێزیدییە و لە [[ئێزیدی (دین)|ئایینی ئێزیدی]]دا وەک «خاوەنی دەریا» نیشان دەدرێت.<ref>https://www.cambridge.org/core/journals/iranian-studies/article/abs/yezidi-manuscriptmisur-of-pir-sini-bahripir-sini-darani-its-study-and-critical-analysis/84ECC740B2E3460C3A4184868CD28E99</ref> لە «[[شەرەفنامە]]» دا، دوو جار ئاماژەیان پێ کراوە. یەکەم، لە بەشی [[میرنشینی بۆتان]] وەک یەکێک لەو چوار ھۆزەی لە [[ھەکاری]] دەژین. دووەم، لە بەشی [[دەوڵەتی ئەییووبی|میرنشینی ئەییووبی]] [[حەسکیف]]دا.<ref>Şerefxanê Bedlîsî. Şerefname: Dîroka Kurdistanê. Translated by Z. Avci. Viranşehir: Azad, 2014.</ref> لە [[تێنووس]]ێکی [[عوسمانی]] سەدەی ١٦دا، لە ناوچەکانی [[بێریجیک]]، [[کاختا]]، [[جووم]]، [[سرووچ]] و [[ڕەڤەندە]]ن ناویان ھاتووە و بە «تایفەی ئەکرادی شکاک» ناوبراون. لە تێنووسێکی تریشدا، لە ناوچەی [[مەلکشی]] ئاماژەیان پێ کراوە.<ref>Öztürk, Mustafa. 16.Yüzyilda Kilis, Urfa, Adiyaman ve çevresinde Cemaatler-Oymaklar. Elazig: Firat Üniversitesi Basimevi, 2004.</ref> لە ناو تیرەکانی شکاکدا، «ئەودۆیی» یان «ئەڤدۆیی» ھەن. بەپێی مێژووی زارەکییان، ئەوان لە سەدەی ١٧دا لە [[ئامەد]]ەوە ھاتوون و لە ڕۆژاوای [[دەریاچەی ورمێ]] نیشتەجێ بوون، کە بووە ھۆی دەربەدەرکردنی ھۆزی «[[دونبەلی]]».<ref>https://web.archive.org/web/20190105150411/http://dergipark.gov.tr/download/article-file/188246</ref> یەکەمین سەرۆکی ناسراوی ئەودۆیییەکان «[[ئیسماعیل ئاغا]]» بوو، کە سەرۆکێکی کورد بوو و پشتگیری «[[ئاغا محەممەد خانی قاجاڕ]]»ی کرد لە داگیرکارییەکانیدا. ئیسماعیل ئاغا لە ساڵی ١٨١٦ کۆچی دوایی کرد و گۆڕەکەی لە تەنیشت ڕووباری «[[نازلوو]]» ھەڵکەوتووە. نەوەکەی «[[جەعفەر ئاغا]]» لە ساڵی ١٩٠٥ لەلایەن دەسەڵاتدارانی [[قاجاڕ]]ەوە وەک ڕێگر لە [[تەورێز]] لەسێدارە درا. دواتر «[[سمکۆی شکاک]]»ی برای جەعفەر ئاغا، بە پاڵپشتی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] دەستی بە ڕاپەڕین دژی [[ئێرانی قاجاڕی|ئێرانی قاجاڕ]] کرد. ئەو بەرپرس بوو لە ڕێبەرایەتیکردنی [[کۆمەڵکوژیی سەیفۆ|کۆمەڵکوژی دژی ئاشوورییەکان]] و [[ئازەربایجانییەکان]] لە ناوچەکەدا پێش و لەکاتی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]دا، ھەروەھا بەرپرسیار بوو لە بەرگرییەکی ڕێکخراو دژی ڕژێمی «[[ڕەزا شا]]» کە لە کۆتاییدا بووە ھۆی کوژرانی لە ساڵی ١٩٣٠دا.<ref>Houtsma, M. Th. ; et al. (1993). "Salmas". E.J. Brill's First Encyclopaedia of Islam, 1913-1936. Vol. 4 (Reprint ed.). E.J. Brill. p. 118. ISBN 90-04-09796-1.</ref><ref>O'Leary, Brendan; Ṣāliḥ, Khālid (2005). "The Denial, Resurrection, and Affirmation of Kurdistan". In O'Leary, Brendan; McGarry, John; Salih, Khaled (eds.). The Future of Kurdistan in Iraq. Philadelphia: University of Pennsylvania Press. pp. 3–46. ISBN 0-8122-3870-2.</ref> ھۆزی شکاک وەک جەنگاوەری ئازا پەسن (وەسف) کراون و لە سەردەمی «[[ئاغا محەممەد خانی قاجاڕ]]»ەوە ئەفسەریان بۆ سەربازانی [[قاجاڕ|خانەدانی قاجاڕ]] ڕاھێناوە.<ref>Kalīm Allāh Tavaḥḥudī, Awghāzī (1981). حرکت تاريخي کرد به خراسان در دفاع از استقلال ايران (in Persian). p. 488.</ref> == بڵاوبوونەوە == ئەم ھۆزە لە گوندەکانی [[ئاکچاکوشاک]]، [[چەڤریملێ]]، [[دوگیون]] [[یوردو]]، [[کۆچتەپە]] و [[یاتاگانکایا]] لە [[پارێزگای شرنەخ]]ی [[باکووری کوردستان]] نیشتەجێن. ھەروەھا لە چەندین گوندی [[پارێزگای دێرسیم]] نیشتەجێن.<ref>Gültekin, Ahmet Kerim (2019). Gezik, Erdal; Gültekin, Ahmet Kerim (eds.). Kurdish Alevis and the Case of Dersim: Historical and Contemporary Insights. Lexington Books. p. 106.</ref> بەشێکی [[شیعە]]ی [[تورکی|تورکزمان]] لەم ھۆزە لە مێژوودا لە چەند ناوچەیەکی [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژھەڵات]] نیشتەجێ بوون.<ref>Minorsky, V. (1997). "S̲h̲aḳāḳī". In Bosworth, C. E. ; van Donzel, E. ; Heinrichs, W. P. & Lecomte, G. (eds.). The Encyclopaedia of Islam, Second Edition. Volume IX: San–Sze. Leiden: E. J. Brill. ISBN 978-90-04-10422-8.</ref> شکاکەکان ئەو زەوییانە دەگرنەوە کە لە گوندی «بیان» لە باکوورەوە درێژ دەبێتەوە بۆ «[[ئەمکان]]» لە ڕۆژاوا، «[[جوومێ]]» لە باشوور و «[[عەزاز]]» لە ڕۆژھەڵات{{تێبینی|ئەمانە ھەموویان [[شار]] و [[شارەدێ]] و [[گوند]]ن لە ناوچەی [[عەفرین]]ی [[ڕۆژاوای کوردستان]]}}. تا ساڵی ١٩٩٣، کۆی گشتی ٣٩ گوند لەژێر دەسەڵاتی شکاکدا لە ناوچەی [[عەفرین]] ھەبووە.<ref>https://www.calameo.com/books/005071515df4324b18922</ref> == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تد|کوردستان|تورکیا|ئێران}} {{میرنشینە کوردییەکان}} {{ھۆزەکان و عەشیرەتەکانی کورد}} [[پۆل:پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] [[پۆل:ھۆزە کوردییەکان]] [[پۆل:ھۆزەکانی ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] [[پۆل:پارێزگای شرنەخ]] mm0egpdp9vdtpgv4kk0jvjrbyv3xpry 0 7830 1661083 1502174 2026-09-05T13:37:20Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، فیلم-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە) 1661083 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{کەسایەتی | ناو = دوورکەوتنەوە لە عەشق | وێنە = | ماوە = ٥٣ تەرکی -١٠٦ کوردی | ناوی تورکی = [[Aşka Sürgün]] | ساڵی بەرھەمھێنان = ٢٠٠٥ | دەھێنەر = جەمال شان }} '''دوورکەوتنەوە لە عەشق''' زنجیرە دراماییەکەی تورکییە، باسی کێشەی نێوان دوو خێزان دەکات، خێزانی "شەھوارەکان" لە شاری "میدیات"، خێزانی "عەزیز بەگەکان" لە "ئەستەمبۆڵ". [[مەحسون کرمزگویل]] [[گۆرانیبێژ]] و ئەکتەری تورکی ڕۆڵی سەرەکی لەم زنجیرەیەدا دەبینێت بە ناوی "ھەزار". یەکێک لە کوڕەکانی "عەزیز بەگەکان" بە ناوی "ئاردا" لەلایەن کوڕی بنەماڵەی "ئەعزەم بەگ"ەوە دەکوژرێت، "ڕەسوڵ" حەز دەکات ئاگری ئەو کێشانە خۆشتربکات. بۆیە "ئاردا" دەکوژێت و لە پاشاندا تاوانی بێڕەوشتی دەدرێتە پاڵی. بەڵام لەلایەن خێزانی "عەزیز بەگەکان"ەوە ئەمە قبووڵ ناکرێت بە دوای بکوژی کوڕەکەیان دەگەرێن، براکەی ڕەسوڵ بە ناوی "جەلال" لە بری "ڕەسوڵ" دەچیتە بەندینخانەوە و داوای یەکێک لە کچەکانیان دەکەن بەناوی "زیلان" کە ھونەرمەند [[بەرەن سات]] ڕۆڵی دەبینێت. بەڵام مامی "ھەزار"، کە [[حوسەین ئەونی دانیاڵ]] بە ڕۆڵی "نزار" ڕۆڵ دەبینێت، حەز ناکات ئەو تاوانە بەو چارەسەرە کۆتایی بێت، بۆیە ھەوڵی تۆڵە کردنەوەی خۆی دەدات و دەزانێت کە تاوانبارەکە "ڕەسوڵ"ی برای "زیلان"ە... کێشەی دووەم ئەوەیە کە "ھەزار" حەزی لە کچێکی ترە بە ناوی "بورجو"، "بورجو" سکی لە "ھەزار" ھەیە، بەڵام ڕووداوەکان وا دەشکێنەوە کە "ھەزار" بە "بورجو" ئەڵێت ھەرشتێک پەیوەندی بە ئەوەوەیە لە ناوی ببات و لە ژیانیدا بێتە دەرەوە". بەڵام "بورجو" ھەر "ھەزار"ی خۆشدەوێت. ھەردوو خێزان کۆمپانیای نەوتیان ھەیە و ھاتووچۆی وڵاتی [[عێراق]] دەکەن. ڕۆژێک ھەواڵ دەھێنرێت کە یەکێک لە شۆفێری تانکەرە نەوتەکان لەلایەن تیرۆرستانی عێراقەوە کوژراوە، بۆیە "ھەزار" ناچار دەبێت کە بەرەو عێراق بێت. لە پاش گەیشتنی بە عێراق لەلایەن تیرۆرستەکانەوە دەستبەسەر دەکرێت و کێشەکە قووڵتر دەبێتەوە وە پاشان "ھەزار" بەردەبێت و بەسەلامەتی دەگەڕێتەوە نێو خێزانەکەی پاشان ھەردوو عەشیرەت دەبن بە شەریک لە کۆمپانیا وە بەھۆی ئەوەوە چەندین کێشەیان بۆ دروست دەبیت لەلایەن "ڕەسول" و مامی "ھەزار" وە کێشەکە دەگاتە ئەو ڕادەیەی کە تەقە لەیەکتر دەکەن و لەو تەقە کردنە ھاوڕێیەکی خۆشەویستی جەسور گیان لەدەست دەدات و "ھەزار" بەسوکی بریندار دەبێت وە کاتیک جەسور باڕێک دەکاتەوە لە ڕۆژی کردنەوەکە "ڕەسوول" شوێنەکە دەتەقینیتەوە بەڵام کەسی تیادا نامرێت و پاشان ئاشکرا دەبێت کە "ڕەسول" شوێنەکەی تەقاندۆتەوە و "ئاردە"ی برای "ھەزار"ی کوشتووە وە پاشان ڕەوانەی [[زیندانی ھەتاھەتایی]] دەکرێت وە پاشان مناڵەکەی "بورجو" دەبێت وە پاشان لە ڕووداوێکی سەیارە "بورجو" دەمرێت بەڵام مناڵەکە سەلامەت دەردەچێت و "زیلان" دەزانێت مناڵی نابێت زۆری پێناخۆشە وە زۆر توڕە دەبێت وە بە "ھازار" و "زیلان" مناڵە گەورە دەکەن وە کێشەکانی نێوان "ھازار" و "زیلان" کۆتایی پێدێت بەم جۆرەش زنجیرەکە کوتایی دێت. == ئەکتەرەکان == ==== خێزانی عەزیز بەگ: ==== * [http://tr.wikipedia.org/wiki/%C٤%B٠zzet_G%C٣%BCnay عیزەت گیونای]{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ( حەسەن عەزیز ئۆغڵو) * دەنیز کۆچەر ( بەرین) * [http://ckb.wikipedia.org/wiki/%D٩%٨٥%D٩%٨٧%E٢%٨٠%٨C%D٨%AD%D٨%B٣%D٩%٨٨%D٩%٨٦_%DA%A٩%D٨%B١%D٩%٨٥%D٨%B٢%DA%AF%DB%٨C%D٩%٨٨%D٩%٨٤#.D٨.B٢.D٩.٨٦.D٨.AC.DB.٨C.D٨.B١.D٩.٨٧.E٢.٨٠.٨C_.D٨.AF.D٨.B١.D٨.A٧.D٩.٨٥.D٨.A٧_.D٨.A٨.D٩.٨٧.E٢.٨٠.٨C.D٨.B٤.D٨.AF.D٨.A٧.D٨.B١.D٨.A٨.D٩.٨٨.D٩.٨٨.D٩.٨٧.E٢.٨٠.٨C.DA.A٩.D٨.A٧.D٩.٨٦.DB.٨C مەحسون کرمزگیول]{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (ھەزار) * ئالپەرکوڵ (جەسوور) * ئەلیف دادیویران ([[ئاسیا]]) * تەیۆمان کومبەراجیباشی ( جیڤان + ئاردا) * ماراڵ ئونەر (دەستان) ===== خێزانی شەھوارەکان: ===== * [http://tr.wikipedia.org/wiki/Bahri_Beyat بەھری بەیات] (ئەعزەم ئاغا) * یڵدیز کولتور (سوڵتان) * [http://ckb.wikipedia.org/wiki/%D٨%A٨%D٩%٨٧%E٢%٨٠%٨C%D٨%B١%D٩%٨٧%E٢%٨٠%٨C%D٩%٨٦_%D٨%B٣%D٨%A٧%D٨%AA بەرەن سات]{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (زیلان) * [http://tr.wikipedia.org/wiki/F%C٤%B١rat_Tan%C٤%B١%C٥%٩F فیڕات تەنیش]{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (رەسوڵ) * ئاسڵی تانتۆگان (دیلان) * بورجو چۆپان (میھری) * موستەفا ئوستونتاگ (جەلال) * کەنان ئوزنو (کەدیر) ==== خێزانی نزار عەزیز ئوغڵوو: ==== * [http://ckb.wikipedia.org/wiki/%D٨%AD%D٩%٨٨%D٨%B٣%DB%٩٥%DB%٨C%D٩%٨٦_%D٨%A٦%DB%٩٥%D٩%٨٨%D٩%٨٦%DB%٨C_%D٨%AF%D٨%A٧%D٩%٨٦%DB%٨C%D٨%A٧%DA%B٥ حوسەین ئەونی دانیاڵ]{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (نزار) * سەرەپ ئەکسۆی (ئاوزار) * بەستە بەرەکەت (بەنوو) * دامڵە ئەرسوباسی (فیدان) * بەنوو برامەن (خونچە) ==== ئەوانی تر: ==== * یاسەمین ئۆزتورک (بورجو) * ئیمرا ئۆزچان (یوسف) * گۆکھان بەکلەتەنلەر (خەلیل) * بوراک شەنتورک ( مستەفا) * مینا چایئۆغڵوو (سێڤگی) * دامڵە بەشاک (شیرین) * نیل گیونال (سەحەر) * بەھزاد ئویگوور (فەرھاد) * عەلی سورمەڵی (عادالی) == زانیاریی == * ناوی [[دراما]]: دوورکەوتنەوە لە عەشق * بە تورکی: Aşka Sürgün * دەرھێنەر: جەمال شان * سیناریۆ: پیناڵ ئۆردو * ساڵی بەرھەمھێنان: ٢٠٠٥ * ماوەی دراما: ٥٣ ئەڵقە بە تورکی (١٠٦ ئەڵقە بە کوردی) * پەخشی تورکی: کەناڵی atv * دۆبلاژی کوردی: "کۆمپانیای گریک" {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|تورکیا|فیلم|تەلەڤیزیۆن}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە تورکییەکان]] 4jy5nhkqjpn7ahj47jzm5axlbqix254 0 8516 1661233 1444861 2026-09-05T15:50:02Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661233 wikitext text/x-wiki {{Coord|18|S|179|E|region:FJ_type:country_source:dewiki|display=title}} {{Infobox country |native_name = '''Matanitu ko Viti'''{{spaces|2}}<small>{{fj icon}}</small><br/>'''फ़िजी गणराज्य''' <small>{{hif icon}}</small><br/>''Fijī Gaṇarājya''{{spaces|2}} |conventional_long_name = Republic of Fiji |common_name = Fiji |image_flag = Flag of Fiji.svg |image_coat = Coat of arms of Fiji.svg |image_map = FJI_orthographic_NaturalEarth.svg |national_motto = {{lang|fj|''Rerevaka na Kalou ka Doka na Tui''}}<small><br/>Fear God and honour the Queen</small> |national_anthem = ''[[God Bless Fiji]]''[[File:Fiji National Anthem.ogg]]</center> |official_languages = [[زمانی ئینگلیزی|English]]<br/>[[Fijian language|Fijian]]<br/>[[Fiji Hindi]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Dr. A. Tschentscher, LL. M. |ناونیشان=http://www.servat.unibe.ch/icl/fj00000_.html|سەردێڕ=Section 4 of Fiji Constitution|بڵاوکەرەوە=www.servat.unibe.ch |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئایاری ٢٠٠٩}}</ref> |demonym=Fijian |capital = [[Suva]] |latd=18 |latm=10 |latNS=S |longd=178 |longm=27 |longEW=E |largest_city = [[Suva]] |government_type = [[Military Junta|Military-appointed government]] and [[parliamentary system|parliamentary republic]] |leader_title1 = [[President of Fiji|President]] |leader_title2 = <small>[[Prime Minister of Fiji|Acting prime minister]]</small> |leader_name1 = [[Epeli Nailatikau]] |leader_name2 = <small>[[Frank Bainimarama]]</small> |legislature = [[Parliament of Fiji|Parliament]] |upper_house = [[Senate of Fiji|Senate]] |lower_house = [[House of Representatives of Fiji|House of Representatives]] |area_rank = 155th |area_magnitude = 1 E10 |area_km2 = 18,274 |area_sq_mi = 7,056 <!-- Do not remove per [[WP:MOSNUM]] --> |percent_water = Negligible |population_estimate = 849,000<ref name=unpop>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ناونیشان=http://www.un.org/esa/population/publications/wpp2008/wpp2008_text_tables.pdf |سەردێڕ=World Population Prospects, Table A.1|وەشان=2008 revision | format=PDF |بڵاوکەرەوە=United Nations |نووسەر=Department of Economic and Social Affairs Population Division |ساڵ=٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان= ١٢ی ئازاری ٢٠٠٩}}</ref> |population_estimate_rank = 156th |population_estimate_year = 2009 |population_census = 837,271 people |population_census_year =2007 |population_density_km2 = 46.4 |population_density_sq_mi = 120.3 <!-- Do not remove per [[WP:MOSNUM]] --> |population_density_rank = 148th |GDP_PPP = $4.133 billion<ref name=imf2>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2012/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=26&pr.y=14&sy=2009&ey=2012&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=819&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a= |سەردێڕ=Fiji|بڵاوکەرەوە=International Monetary Fund|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠١٢}}</ref> |GDP_PPP_year = 2011 |GDP_PPP_per_capita = $4,620<ref name=imf2/> |GDP_PPP_per_capita_rank = |GDP_nominal = $3.546 billion<ref name=imf2/> |GDP_nominal_year = 2011 |GDP_nominal_per_capita = $3,965<ref name=imf2/> |sovereignty_type = [[Independence]] |established_event1 = From the [[شانشینی یەکگرتوو]] |established_date1 = 10 October 1970 |established_event2=Republic |established_date2=28 September 1987 |HDI = {{j|{{decrease}} 0.669<ref name="HDI">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2010_EN_Table1.pdf|سەردێڕ=Human Development Report 2010|ساڵ=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=United Nations|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101121150504/http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2010_EN_Table1.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>}} |HDI_rank = 86th |HDI_year = 2010 |HDI_category = <span style="color:#fc0;">medium</span> |currency = [[Fijian dollar]] |currency_code = FJD |country_code =679 |time_zone =+11 |utc_offset = +12 |time_zone_DST = |utc_offset_DST =+13<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.timeanddate.com/news/time/fiji-advances-clocks-nov-29.html |سەردێڕ=www.timeanddate.com |بڵاوکەرەوە=www.timeanddate.com |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠١٠}}</ref> |drives_on = Left |cctld = [[.fj]] |calling_code = 679 |footnote1 = Recognised by the [[Great Council of Chiefs]]. }} '''فیجی'''، بە ڕەسمی '''کۆماری دوورگەکانی فیجی''' (بە ئینگلیزی: ''Republic of the Fiji Islands'') وڵاتێکە لە [[ئۆقیانووسیا]]. پایتەختەکەی [[سوڤا]]یە. == ئایین == {{bar box | title=ئایینەکان لە فیجی | titlebar=#ddd | left1='''ئایینەکان''' | right1='''ڕێژە''' | float=left | bars= {{bar percent|مەسیحی|yellow|٦٥٫٠}} {{bar percent|هیندوو|orange|٢٨٫٠}} {{bar percent|سوننە|green|٧٫٠}}}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{کۆڵکە}} {{وڵاتەکانی ئۆقیانووسیا}} {{پۆلی کۆمنز|Fiji}} {{تووڵی دەروازە|ئۆقیانووسیا|وڵاتەکان}} [[پۆل:کۆمارەکانی کۆمۆنوێلت]] [[پۆل:داگیرگەکانی شانشینی یەکگرتوو]] [[پۆل:وڵاتە دوورگەییەکان]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی وڵاتانی کۆمۆنوێلت]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:وڵاتەکانی ئینگلیزی ئاخێو]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٧٠]] [[پۆل:فیجی]] [[پۆل:وڵاتەکانی ئوقیانووسیا]] [[پۆل:دوورگە بچووکە گەشەکردووەکان]] [[پۆل:کۆلۆنیال و پارێزەرانی پێشووی بەریتانیا لە ئۆشیانیا]] k6vdmon0b05aamo03rz26ois2lqmxxw 0 10210 1661151 1559481 2026-09-05T14:59:41Z KurdishFalconeer 78268 /* نەژاد */ پەرەپێدان و درێژکردنەوەی وتار 1661151 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country|common_name=دەوڵەتی ئەییووبی|continent=|native_name=دولة الأکراد«دەوڵەتی کوردان»{{sfn|Bajalan|Karimi|2017|pp=19-21}}|conventional_long_name=دولة الأيوبية الکردية{{ھن}}«دەوڵەتی ئەییووبی کوردی»{{sfn|Bajalan|Karimi|2017|pp=19-21}}|image_coat=|image_flag=Flag of Ayyubid Dynasty.svg|flag_type=ئاڵا (دەرفەش) ئەییووبەکان|image_map=Ayyubid Sultanate 1193 AD.jpg|image_map_caption=سوڵتانشینی ئەییووبی (بە ڕەنگی پەمەیی) لە کاتی مردنی سەلاحەدین لە ساڵی ١١٩٣|national_motto=|capital=[[قاهیرە]] (١١٧١-١١٧٤؛ ١٢١٨-١٢٥٠) [[دیمەشق]] (١١٧٤-١٢١٨) [[حەلەب]] (١٢٥٠-١٢٦٠) [[حەمە]] (تا ساڵی ١٣٤١) [[حەسەنکەیفا]] (تا ساڵی ١٥٢٣)|common_languages={{plainlist| * [[کوردی]] (چینی فەرمانڕەوا، چینی دەرەبەگ، سوپا){{sfn|Humphreys|1987|p=164–167}} {{sfn|Öpengin|2021|p=612}} * [[عەرەبی]] (زۆرینەی دانیشتوان، ئاین){{sfn|Humphreys|1987|p=164–167}} * [[زمانی فارسی| فارسی نوێ]] (چەند سوڵتانێک ئاخاوتنی پێکردووە){{sfn|Öpengin|2021|p=612}}}}|religion=[[ئیسلام]]، [[سوننە]]ی [[شافیعی]]<ref>خەلیفە، حاجی جهان نما. لاپەڕە ٤٣٨ (بە تورکی عوسمانی)</ref>|government_type=شانشینی دەرەبەگایەتی|title_leader=سوڵتانی میسڕ و شام|leader1=[[سەڵاحەدینی ئەییووبی]]<small>(دامەزرێنەر)</small>|year_leader1=١١٧١-١١٩٣|leader2=[[ناسڕ یوسف]] <small>(کۆتا)</small>|year_leader2=١٢٥٠-١٢٦٠|event_start=دامەزراندن|year_start=١١٧١|event_end=دەستبەسەرداگرتنی ئیمپڕاتۆریەتی مەغۆل|year_end=١٢٦٠/١٣٤٠/١٥٢٤|event_post=|date_post=|currency=دینار}} {{کورد}} '''ئەییووبیەکان''' یان '''ئەیوبیەکان'''، '''دەوڵەتی ئەییووبی'''، '''دەوڵەتی ئەیووبیەکان'''، فەرمانڕەوایەکی [[کورد]]ی{{sfn|Humphreys|1987|p=164–167}}{{sfn|Öpengin|2021|p=30-31}}{{sfn|Bajalan|Karimi|2017|pp=19-21}}<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jackson|یەکەم=Sherman A.|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=-Nz7EAAAQBAJ&pg=PA36&dq=Ayyubid+Kurdish+state&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwjNsv_RjLGHAxUqQ_EDHTnvD5A4FBDrAXoECAQQBQ#v=onepage&q=Ayyubid%20Kurdish%20state&f=false|سەردێڕ=Islamic Law and the State: The Constitutional Jurisprudence of Shihāb al-Dīn al-Qarāfī|ڕێکەوت=٢١ی ئابی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=BRILL|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٦٦١١٦-٥|پەڕەکان=٣٦|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Tibble|یەکەم=Steve|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=3lz0DwAAQBAJ&pg=PA239&dq=saladin+Kurdish+state&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwibjs37paWHAxUhQ_EDHSrjAbgQ6wF6BAgLEAU#v=onepage&q=saladin%20Kurdish%20state&f=false|سەردێڕ=The Crusader Strategy: Defending the Holy Land|ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Yale University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٠٠-٢٥٦٢٩-١|پەڕەکان=٢٣٩|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Tibble|یەکەم=Steve|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=KVRnDwAAQBAJ&pg=PT255&dq=saladin+Kurdish+state&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwinpZi4p6WHAxX6R_EDHY52DPk4FBDrAXoECAYQBQ#v=onepage&q&f=false|سەردێڕ=The Crusader Armies|ڕێکەوت=٢١ی ئابی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Yale University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٠٠-٢٤١١٤-٣|زمان=en}}</ref> [[سوننە|سوننە موسڵمان]] بوون،{{sfn|Humphreys|1987|p=164–167}} ئەگەڕێنەوە سەر تیرەی ڕەوەندی کە سەر بە ھۆزی [[ھەزەبانی]] بوون، لەلایەن سوڵتان [[سەلاحەدینی ئەییووبی|سەڵاحەدین ئەییووبی]] دامەزرێندرا لە [[میسر|میسڕ]]، ئەییووبیەکان لە کۆتایەکانی سەدەی ١٢ تاکو ناوەڕاستی سەدەی ١٣ فەرمانڕەوایەتی [[شام]] و [[حیجاز]] و [[یەمەن]] و [[توونس|تونس]] و بەشێکی [[مەغریب]] و میسڕو بەشێکی [[کوردستان]] و باکووری [[مێزۆپۆتامیا|میزۆپۆتامیایان]] دەکرد. سەڵاحەدین یەکەمجار بوو بە [[وەزیر|وەزیری]] [[دەوڵەتی فاتیمی|فاتمیەکان]] لە ١١٦٩، پێش ئەوەی کۆتای بە خەلافەتی فاتمی بێنێ لە ١١٧١. لە دوای تێپەڕ بوونی سێ ساڵ کە گەورەی سەڵاحەدین سوڵتان [[نورەدین زەنگی]] فەرمانڕەوای [[دەوڵەتی زەنگی|زەنگیەکان]] لە شام کۆچی دوای کرد لە ١١٧٤ سەڵاحەدین ناسناوی سوڵتانی لەخۆ نا. لە چەند دەساڵانی دواتر ئەییووبیەکان دەسەڵاتیان فراوان دەکەن وە تاکو ١١٨٣، ئەییووبیەکان دەست دەگرن بە نوبیاو(باکووری [[سوودان|سودانی]] ئێستا) حجاز و یەمەن و تاکو تونس وە دەست بەسەر ھەموو ئەو ناوچانە دەگرن کە پێشتر لە ژێر فەرمانڕەوای زەنگیەکان دا بوو کە شام و سوریاو باکووری میزۆپۆتامیاو بەشێکی بەرفراوانی کوردستان. وە لە ١١٨٧ توانیان دەست بەسەر چەند شارێک لە شام بگرن کە لە ژێر دەستی شانشینی و [[میرنشینە خاچ ھەڵگرەکان]] دا بوون، بەتایبەتی شانشینی ئوروشەلیم وە کۆتایان بە فەرمانڕەوای خاچدروشمەکان ھێنا لە [[ئورشەلیم|قودس]]، بەڵام خاچدروشمەکان توانیان دەست بەسەر چەند شارێک بگرنەوە بەڵام نەیان توانی دەست بەسەر [[قودس]]دا بگرنەوە لە ١١٩٠کان. لەدوای مردنی سەڵاحەدینی ئەییووبی لە ١١٩٣ز، کوڕەکانی و کەس و کاری جەنگیان دژی یەک بەرپا کرد بۆ بەدەست هێنانی دەسەڵاتی سەنتاسەری. لە کۆتایدا، براکەی سەڵاحەدینی ئەییووبی عادلی یەکەم لە ساڵی ١٢٠٠ز توانی سەرکەوێت. کە هەموو ئەیووبیەکانی سوڵتانی میسڕ نەوەی عادلی یەکەم بوون. لە ساڵانی ١٢٣٠یەکان، میرەکانی ئەییووبی لە شام سەربەخۆی خۆیان بەدەست هێنا لەدەست فەرمانڕەوای ئەییووبیەکانی میسڕ. ئەم دابەش بوونە بەردەوام بوو تا هاتنی سوڵتان ساڵح ئەیوب ناسراو بە ئەبو فتوح بۆ دەسەڵات لە ١٢٣٩ز، کە توانی هەموو ناوچەی ژێر دەسەڵاتی ئەییووبیەکان بهێنێتەوە ژێر فەرمانڕەوای یەک دەسەڵات. لە ساڵی ١٢٤٩ز، سوڵتان ساڵح دەمرێت وە توڕان شای کوڕی بۆ ماوەی چەند مانگێک دەبێتە سوڵتانی میسڕ کە لە ١٢٥٠ز لەلایەن مەمالیکەکان تیرۆر دەکرێت. کۆتا فەرمانڕەوای ئەییووبیەکان بە ناوی ناسڕ یوسف لە ساڵی ١٢٦٠ بەدەستی مەغۆلەکان دەکوژرێت، بەمەش کۆتای بە دەسەڵاتی ئەیووبیەکان هێنا وەکو هێزی مەزنی ناوچەکە. == ناوی دەوڵەت == لە سەرچاوە ئیسلامییەکانی چاخی ناوەڕاستدا، ئەیوبیەکان بە "دەوڵەتی کوردی" ناودەبرا ({{langx|ar|دولة الکردية}} {{transliteration|ar|Dawlat al-Kurdiyya}}), یان بە "دەوڵەتی کوردان" ({{langx|ar|دولة الأکراد}} {{transliteration|ar|Dawlat al-Akrād}}).{{sfn|Bajalan|Karimi|2017|pp=19-21}} هەروەها ناونرابوون بە "کوردانی ئەیوبی" ({{langx|ar|الأکراد الأيوبية}} {{transliteration|ar| al-Akrād al-Ayyūbiyya}}).{{sfn|Bajalan|Karimi|2017|pp=19-21}} == نەژاد == ئەیوبییەکان بنەچەیان دەگەڕێتەوە سەر تیرەی ڕەوادی کورد. باپیرەیان، [[نەجمەددین ئەییووب|نەجمەدین ئەیوب کوڕی شادی]]، سەر بە ڕەوادیە بوو، کە تیرەیەک بوو لە یەکێتی هۆزی کوردی هەزەبانی. ڕەوادیەکان لە ناوچەی [[دوین|دوینی]] باکووری [[ئەرمەنستان]] هاتبوون، لەوێ ڕەوادیەکان بەشێک بوون لە دەسەڵاتدارانی سیاسی و سەربازی. بنەچەی ناوی ڕەوادیە مشتومڕی لەسەرە؛ مینۆرسکی پێشنیازی کردووە کە ڕەوادیەکان ئەو بەشەی پیاوانی هۆزی هەزەبانی بوون کە بوونە لەشکری یارمەتیدەری [[ڕەوادی|ڕەووادیەکانی]] فەرمانڕەوای ئازەربایجان، کە پاشگری ڕەوادیان لەوان وەرگرت دوای خزمەت کردنیان وەکو لەشکر.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|last=Minorsky|first=V.|url=https://books.google.iq/books?id=Pzg8AAAAIAAJ&printsec=frontcover&dq=studies+in+caucasian+history&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false|title=Studies in Caucasian History: I. New Light on the Shaddadids of Ganja II. The Shaddadids of Ani III. Prehistory of Saladin|date=1953|publisher=CUP Archive|isbn=978-0-521-05735-6|pages=123|language=en}}</ref> بیروڕای دیکە ئەوە دەگرێتەوە کە ڕەنگە ناوەکە شێوەیەکی کۆنی ئێرانی ڕەواند پاراستبێت، باوەڕەکی تر کە لە وشەی ڕەوەند هاتووە ناوەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|last=James|first=Boris|url=https://books.google.iq/books?id=h8nyvsrwnw8C&printsec=frontcover&dq=saladin+les+kurdes&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false|title=Saladin et les Kurdes: Perception d'un groupe au temps des Croisades|date=2006-05-01|publisher=Editions L'Harmattan|isbn=978-2-296-14197-1|pages=48-49|language=fr}}</ref> شادی باپیرە گەورەیان ھەندێک پۆستی کارگێڕی لە قەڵای تکریتدا پێ سپێردرا کە لەو کاتەدا موڵکی بەھرۆزی خزمەتگوزاری سوڵتانی [[دەوڵەتی سەلجووقی|سەلجوقی]] محەمەدی کوڕی مەلیکشاە بوو، شادی لەگەڵ دوو کوڕەکەیدا نەجمەدین ئەیوب و ئەسەدەدین شێرکۆدا گواستیەوە بۆی و پلە بە پلە بە پۆستە کارگێڕیەکاندا سەرکەوت تا پۆستی شحنە (پۆلیسی) وەرگرت و کاتێک کۆچی دوایی کرد نەجمەدین ئەیوب بووە جێ نشینی و بە ھۆی جوامێری و دەستپاکیەوە سوڵتانی سەلجوقی قەڵای تکریتی پێ سپارد و ئەویش بە باشترین شێوە بەڕێوەی برد. ھەروەک ئەسەدەدین شێرکۆی مامی سەڵاحەدین لە پێشەوەی ئەمیرەکاندا بوو لای سەلجوقیەکان و ناوچەیەکی بەرفراوانیان بۆ تەرخانکردبوو لە تکریت و دەوروبەریدا. == دامەزراندنی دەوڵەت == === مێژووی دامەزراندن === [[پەڕگە:Ayyubid Wall Al-Azhar Park Cairo 01-2006.jpg|250px|thumb|دیواری ئەیووبی لە پارکی ئەزھەر، قاھیرە]] مێژوو نوسان جیاوازن لەسەر دامەزراندنی دەوڵەتی ئەیوبی، ھەندێک لەو کاتەوە دایدەنێن کە سەلاحەدین وەزارەتی گرتە دەست لە [[دەوڵەتی فاتیمی|خەلافەتی فاتیمیدا]] ساڵی ١١٦٩ز و ھەندێک ئەیگەڕێننەوە بۆ گەڕاندنەوەی وتاری ھەینی بۆ خەلیفەی [[خەلافەتی عەباسی|عەبباسی]] لە [[قاھیرە]]دا کە مردنی خەلیفە عازید لیدینڵڵا و کۆتایی دەوڵەتی فاتیمی بە دواداھات لە ساڵی ١١٧١ز، لەگەل ئەوەی دەسەڵاتی سەڵاحەدین لەو کاتەوە دەست پێدەکات کە وەزارەتی گرتە دەست کە ھەناوێک بوو بۆ دەستگرتن بەسەر فاتیمیەکاندا، بەڵام وەک شەرعیەت ھەر سەر بە دەسەڵاتی [[نورەدین زەنگی]] بوو ھەتا نورەدین وەفاتی کرد ساڵی ١١٧٤ز، لەبەر ئەوە ئەم ساڵە بە ساڵی ڕاست دادەنرێت بۆ دامەزراندنی دەوڵەتی ئەیوبی، کە خەلیفەی عەبباسی موستەئزی بیلا دانی پیانا لە ساڵی ١١٧٥ز. === میسر === بۆ درێژەی چوونی ناوەوەی ئەیوبیەکان بۆ [[میسر]] و دمەزراندنی دەوڵەتەکەیان سەیری وتاری [[سەلاحەدینی ئەییووبی|سەڵاحەدینی ئەیوبی]] بکە. ناکۆکی و کێشەکان زیادیان کرد لە [[میسر]]، و سەرکردەکانی سوپا پلەی وەزیریانیان وەرئەگرت، بۆ وەرگرتنی ئەم پایەیە ڕکەبەر کەوتە نێوان دوو لە سەرکردە [[دەوڵەتی فاتیمی|فاتیمیەکان]] (شاور و زڕغام)، شاور پایەکەی وەرگرت و پاشان زڕغام توانی لایبات و خۆی لە شوێنەکەی دابنیشێت، شاور ڕایکرد بۆ [[دیمەشق]] پەنای بردە بەر [[نورەدین زەنگی]] تا بیگەڕێنێتەوە بۆ پایەکەی، لە ھەمان کاتدا زڕغام داوای یارمەتی لە عەموری خاچھەڵگر کرد لە قودس. ھەریەک لە نورەدین زەنگی و عەموری بە دەم داواکانەوە ھاتن، نورەدین زەنگی سوپایەکی بە سەرکردایەتی ئەسەدەدین شێرکۆ و سەڵاحەدینی ئەیوبی نارد لە سالی ١١٦٤ز، و خاچھەڵگرەکان بە سەرکردایەتی عەموری ئامادەبوون بۆ چوونە میسر، ودوای چەند ھەڵمەتێک سوپاکەی نورەدین زەنگی خاچھەڵگرەکانیان شکاند، و دەستیان گرت بەسەر ھەردوو وەزیرە ڕکەبەرەکەدا و ئەسەدەدین شێرکۆ پایەی وەزیری وەرگرت لە ساڵی ١١٦٩ز. ئەسەدەدین وەک فەرمانڕەوایەکی تەواو بوو بەسەر میسرەوە دوای ئەوەی خەلیفەی فاتیمی عازید کردی بە وەزیر، شێرکۆ زۆر لێھاتوو بوو لە فەرمانڕەواییدا، و لە ماوەیەکی کەمدا توانی دەست بەسەر کاروبارەکاندا بگرێت، و نزیکەی سێ مانگ لەو پایەدا بوو کاتێک کۆچی دوایی کرد و سەڵاحەدینی برازای شوێنی گرتەوە. و سەڵاحەدین سەندنی خەلافەتی لە فاتیمیەکان تەواوکرد کە دەوڵەتەکەیان لە داڕماندا بوو، و سەڵاحەدین سەرکەوتوو بوو لە بەرەنگاربوونەوەی ھەڵمەتی خاچھەڵگرەکان ساڵی ١١٦٩ لە دوای مردنی شێرکۆ، و سەڵاحەدین حاکمی تەواو بوو لە میسر، بەمەش پایەکانی دەوڵەتی ئەیوبی دامەزرا لەگەڵ ئەوەی سەڵاحەدین تا ئەو کاتە لە خزمەتی نورەدین زەنگی ئیشی ئەکرد و سەر بەو بوو. === دیمەشق === لە دوای مردنی نورەدین زەنگی و ڕاکردنی کوڕەکەی (ساڵح ئیسماعیل) ی مناڵ بۆ حەلەب، سەڵاحەدین گەڕایەوە [[دیمەشق]]، و لە سەڵەکانی دواتردا سەڵاحەدین دەسەڵاتی فراوان کرد بەسەر ھەرێمەکانی [[شام|شامدا]]، ھاوکات لەگەڵ بەرەنگاربوونەوەی ھێرشی خاچھەڵگرەکان، کە بەسەریاندا سەرئەکەوت لە ڕووبەڕوونەوەکاندا. دوای ئەوەی دەسەڵاتی لە دیمەشق جێگیر بوو، سوڕایەوە بۆ ڕووبەڕوونەوەی خاچھەڵگرەکان و لە جەنگدا بوو لەگەڵیان تا کۆچی دواای کرد، و گەورەترین سەرکەوتنی بە سەریاندا فەتحی قودس بوو لە ٢ تشرینی دووەمی ١١٨٧ز لە دوای شەڕی حەتین. === یەمەن === کاتێک ئەسەدەدین شێرکۆ دەرچوو بەرەو باشوور بەلای دەریای سووردا دەسەڵاتی خۆی فراوان کرد بەسەر [[یەمەن|یەمەندا]] و خستیە ژێر دەسەڵاتیانەوە. == دوای سەڵاحەدین == [[پەڕگە:Ayyubid Dynasty.svg|وێنۆک|نەخشەی ئیمپراتۆریەتیی ئەییووبییەکان و ئیمپراتۆریەتەکانی دەوروبەری سەدەی ١٢.]] لە پێش وەفاتکردنی سەڵاحەدین ئیمپڕاتۆریەتەکەی بەش کرد لە نێوان کوڕەکانی ھۆزەکەیدا؛ عادلی برای حوکمی جەزیرە و [[ئوردن|ڕۆژھەڵاتی ئوردنی]] ئەکرد، و توغتەکینی برای لە [[یەمەن]] بوو و کوڕی براکانی لە بەعلبەک و حەما و کوڕەکانی شێرکۆ لە حومس. و لە دوای وەفاتی سەڵاحەدین شانشینەکەی بەش کرد لە نێوان ھەر سێ کوڕەکەیدا، کوڕە گەورەکەی (ئەفزەڵ) دیمەشقی گرتە دەست کە ئەبوایە سوڵتان بوایە بەسەر ناوچەکانی ترەوە چونکە لە [[دیمەشق]] بارەگای سەڵاحەدین و ناوەندی دەوڵەت ھەبوو، و ھەروەھا عەزیز میسری وەرگرت و زاھیر حەلەب. ناکۆکی کەوت نێوان کوڕەکانی سەڵاحەدینەوە عەزیز و زاھیر دانیان نەئەنا بە حوکمی ئەفزەڵی برایاندا، لەم میانەیەشدا والیەکانی باکور وەک [[دەوڵەتی زەنگی|زەنگیەکان]] و ئەرتەقیەکان سەربەخۆیی خۆیان گەڕاندەوە، و عادل توانی ھەوڵەکانیان لەناو بەرێت. لەم کاتانەدا نێوان ئەفزەڵ و عەزیز گەیشتە داڕوخان، و عادل چەند جارێک ھەوڵیدا ڕیکیان بخات بەڵام لە دوا جاردا عادل لایبردن و خۆی دەسەڵاتی گرتە دەست، و جارێکی تر دەوڵەتی ئەیوبی یەک خستەوە و دیمەشقی کرد بە پایتەختی. == دوای عادل == لە دوای مردنی عادل لە ساڵی ١٢١٨دا ھەمان ڕووداوەکانی پێشوو دووبارە بوونەوە، و جارێکی تر دووبارەبوویەوە لە دوای مردنی کامل ناسڕەدین کوڕی عادل لە ساڵی ١٢٣٨ز، بەڵام دەوڵەتی ئەیوبی بە گشتی مایەوە تا کوژرانی (توران شا) دوایین سولتانی ئەیوبیەکان لە [[میسر]] ساڵی ١٢٥٠ و دەوڵەتی [[مەمالیکەکان]] لە جێگەی دامەزرا. خانەکانی مەغۆل دەستیان گرت بەسەر ئەیوبیەکاندا لە دیمەشق و حەلەب ساڵی ١٢٦٠، بەڵام دوای ئەوەی مەمالیک [[مەغۆل|مەغۆلیان]] شکاند لە شەڕی عەین جالوتدا و حوکمی ئەیوبیەکانیان وەرگرت لە حومس ساڵی ١٢٦٢ز، و لقی ئەیوبیەکان لە حەمما بەردەوام بوو تا ساڵی ١٣٤٤ز و [[سووریا|سوریا]] و [[میسر]] لە ژیر حوکمی [[مەمالیکەکان|مەمالیکدا]] بوون. ھەروەک لقێکی سەربەخۆی ئەیوبیەکان ھەبوو لە [[یەمەن]] و ھەروەھا لە [[ئامەد|دیاربەکر]]. ==شێوازی فەرمانڕەوای== ===پێکهاتە=== [[File:Ayyubid Az Zahir 1204 Aleppo.jpg|thumb|right|دراوێکی ئەیوبی کە لە حەلەب دروستکراوە و ناوی زاهیر غازی ئەیوبی لەسەرە. ]] [[سەڵاحەددینی ئەییووبی|سەڵاحەدین]] ئیمپراتۆریەتی ئەیوبی لە دەوری چەمکی سەروەری بەکۆمەڵ واتە کۆنفیدڕاڵی میرنشینەکان کە بیرۆکەی فەرمانڕەوای بنەماڵەیی بەیەکەوە گرتووە داڕشتووە. لە ژێر ئەم ڕێکخستنەدا ژمارەیەکی زۆر "سوڵتانی بچووک" هەبوون لە کاتێکدا ئەندامێکی خێزانەکە بە ناوی ''سوڵتان ئەلموعزەم''، فەرمانڕەوایی دەکرد. دوای مردنی سەلاحەدین ئەم پێگە تامەزرۆیە کراوە بوو بۆ هەرکەسێک بەهێز بوو دەستی بەسەردا بگرێت. ڕکابەریی دواتر لە نێوان ئەیوبیەکانی سوریا و میسر گەیشتە ئاستێک کە فەرمانڕەواکانی هەر خاکێکی ناوچەی ئەیوبیەکان لە هەندێک کاتدا لەگەڵ خاچپەرستان هاوپەیمانیان دەبەستی دژی ئەیوبیەکانی تر.<ref name="Jackson36"/> دەسەڵاتی ئەیوبیەکان لەم دوو ناوچەیەدا جیاواز بوو. لە سوریا هەر شارێکی مەزن وەک میرنشینێکی تاڕادەیەک سەربەخۆ لە ژێر ئەندامێکی بنەماڵەی ئەیوبیەکاندا بەڕێوەدەبرا، لەکاتێکدا لە میسر نەریتی درێژخایەنی فەرمانڕەوای ناوەندی وایکرد ئەیوبیەکان لە [[قاھیرە|کایرەوە]] فەرمانڕەوای ڕاستەوخۆ بەسەر پارێزگاکەدا بپارێزن.<ref name="HouraniRuthven131">{{ref name="HouraniRuthven131">{ {harvnb|هورانی|ڕوتڤێن|2002|p=131}}</ref> ئەوە بوو [[بەغدا]]، کورسی [[خەلافەت]]، کە هەژموونی نەریت و سیاسی بەسەر خاکەکانی ئەیوبیدا هەبوو، بەتایبەتی ئەوانەی لە [[ڕۆژاوای ئاسیا|باشووری ڕۆژئاوای ئاسیا]]. بۆ نموونە ''[[دادوەر|قازی]]'' ("دادپەروەری سەرەکی")ی دیمەشک هێشتا لەلایەن [[خەلافەتی عەباسی|عەباسیەکانەوە]] لە سەردەمی دەسەڵاتی ئەیوبیەکاندا دەستنیشان دەکران.<ref name="Jackson36">{{harvnb|Jackson|1996|p=36 }}</ref> دەسەڵاتی سیاسی لە ماڵی ئەیوبیدا چڕ بووەوە کە مەرج نییە تەنیا بە پەیوەندی نەژادی تایبەتمەند بێت؛ بەند و ئینتیماکان دەیانتوانی دەسەڵاتی مەزن و تەنانەت دەسەڵاتی باڵا لەناو خۆیاندا بەدەستبهێنن. ڕووداوێکی باو بوو بۆ دایکانی فەرمانڕەوای لاوی ئەیوبیەکان کە وەک فەرمانڕەوای سەربەخۆ یان لە چەند دۆخێکدا وەک فەرمانڕەوا لە مافی خۆیاندا مامەڵە بکەن. [[ئەوچ (بەرپرسێکی دادگا)|خەبەرەکان]] دەسەڵاتێکی بەرچاویان لە ژێر دەستی ئەیوبیەکاندا هەبووە، وەک خزمەتکار و [[ئەتابەگ]] لەناو ماڵەکەدا یان وەک ''ئەمیرو'' فەرمانڕەواو و فەرماندەی سوپای لە دەرەوەی بنەماڵەی ئەیوبی خزمەتیان دەکرد. یەکێک لە گرنگترین لایەنگرانی سەڵاحەددین، ئەو خەبەرە [[بەهائەدین قەرەقووش]] بوو کە یارمەتی دا لە لابردنی [[دەوڵەتی فاتیمی|فاتیمیەکان]] و دەستبەسەرداگرتنی موڵک و ماڵی ئەوان و دروستکردنی دیواری دزی کایرە. دوای مردنی عەزیز عوسمان بوو بە فەرمانڕەوای مەنسووری کوڕی و بە شێوەیەکی کاریگەر فەرمانڕەوای میسری کرد بۆ ماوەیەکی کورت پێش هاتنی سەیفەدین عادل. سوڵتانەکانی دواتر خەبەرەکانیان وەک جێگری سوڵتان دانا و تەنانەت سەروەرییان بەسەر هەندێک شاردا بەخشی، وەک شەمسەدین سەواب کە شاری [[ئامەد|ئامەدی]] لە ساڵی ١٢٣٩دا پێدرا. ئەیوبیەکان سێ ئامرازی سەرەکییان هەبوو بۆ وەرگرتنی ئەو نوخبە خوێندەوارانەی کە پێویستیان بوو بۆ بەڕێوەبردنی شار و شارۆچکەکانیان. بەشێک لەم سەرکردە ناوخۆییانە [[شێخ|شێخەکان]] بوون، دەچوونە خزمەت ماڵێکی دەسەڵاتداری ئەیوبی و بەم شێوەیەش داواکارییەکانیان بۆ دەسەڵات لە داهات و کاریگەریی ماڵە ئەیوبیەکانەوە پشتگیری دەکرا. هەندێکی تریش پارەیان ڕاستەوخۆ لە داهاتەکانی دیوان کە دامەزراوەیەکی باڵای فەرمانڕەوایی دەوڵەتە، پێدەدرا. شێوازی سێیەم بریتی بوو لە تەرخانکردنی داهاتی [[وەقف|وەقفە]] خێرخوازیەکان بۆ ''شێخەکان''.<ref name="DalyPetry231">{{harvnb|Daly|Petry|1998| p=231}}</ref> ئەیوبیەکان وەک ئەوانەی پێش خۆیان لە ناوچەکەدا، دەوڵەتێکی تاڕادەیەک کەمیان هەبوو ئەو دەزگایانەی کە بەهۆیانەوە دەیانتوانی بچنە ناو شار و شارۆچکەکانیانەوە. بۆ ئەوەی خۆیان بە نوخبەی خوێندەواری شارەکانیانەوە ببەستنەوە، پشتیان بە بەکارهێنانی سیاسی پراکتیکەکانی پاترۆناژ بەستبوو. تەرخانکردنی داهاتی ''واقف'' بۆ ئەم نوخبە هاوشێوەی تەرخانکردنی فیفەکان (''ئیقتاعەت'') بوو بۆ فەرماندە و سوپا سالارەکان. لە هەردوو دۆخدا، ئەیوبیەکان توانی نوخبەیەکی وابەستە وەربگرن، بەڵام لە ڕووی کارگێڕییەوە ژێردەستە نەبوون.<ref name="DalyPetry232">{{harvnb|Daly|Petry|1998|p=232}}</ref> [[File:Governor of Rahba. Maqamat of al-Hariri, Baghdad 1237.jpg|thumb|پارێزگاری ڕابا (الرحبة). مەقاماتی حەریری بەغدا (١٢٣٧). سمێڵ و ڕیشی سۆر ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە ئەو بێگانەیە لەو خاکەی کە فەرمانڕەوای ئەکاتن.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Ettinghausen |یەکەم١=Richard |سەردێڕ=Arab painting |ڕێکەوت=١٩٧٧|بڵاوکەرەوە=New York : Rizzoli |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٤٧٨-٠٠٨١-٠|پەڕەکان=١١٤–١١٥|ناونیشان=https://archive.org/details/arabpainting0000etti/page/114/mode/2up}}</ref>]] دوای دەستبەسەر داگرتنی قودس لە ساڵی ١١٨٧، ڕەنگە ئەیوبیەکان لە ژێر دەستی سەلاحەدین یەکەم کەس بوون کە پێگەی ''[[ئەمیر حەج|ئەمیری حەج]]'' (فەرماندەی کۆچکەران)یان بۆ پاراستنی کاروانەکانی ساڵانەی [[حەج]] دامەزراندووە بەجێهێشتنی دیمەشک بۆ [[مەککە]] لەگەڵ دانانی توغتەکینی کوڕی ئەیوب بۆ فەرمانگەکە.<ref name="Sato134">{{harvnb|ساتۆ|2014|p=134}}</ref> ===سیستەمی ئیقتاع=== سەلاحەدین سیستەمی ئیقتاعی دامەزراند کە تا کۆتایی دەسەڵاتی ئەیوبیەکان و مەمالیکەکان بەکار دەهات. سیستەمی ئیقتاع (بە عەرەبی: إقطاع) ی ئەیوبیەکان لە سیستەمی [[سەلجوقییەكان|سەلجوکەکانەوە]] وەرگیرابوو، بەڵام زیاتر ناوەندی بوو. خاوەن زەوی (بە عەرەبی: صاحب اقطاع) ئەیوبی دوو جۆری جیاوازی زەوی هەبوو: زەویەکی تایبەت (بە عەرەبی: خاصة)، بۆ ئابووری و پێداویستی تایبەت بەخۆی، و یەکێکی دیکە بە ناوی ئیقتاع، بۆ دابینکردنی پێداویستی لەشکرەکانی. دەرەبەگایەتی ئەیوبی لە میسر جیاواز بوو لە سیستەمی دەرەبەگایەتی لە بەشەکانی تری ژێر فەرمانڕەوایی سوڵتانشینی ئەیوبی (شام و جەزیرە و بلاد الأکراد)، چونکە دەرەبەگەکانی ئەیوبی لە سوریا و ناوچەکانی تر، دەسەڵات و سەربەخۆیی زیاتریان هەبوو لە دەرەبەگەکانی میسڕ.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Fage |یەکەم=J. D. |ناونیشان=https://books.google.com.au/books?id=GWjxR61xAe0C&pg=PA28&dq=ayyubid+Feudal&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwi6-_zTg6uJAxWAgv0HHRB3GlgQ6wF6BAgKEAU#v=onepage&q=ayyubid%20Feudal&f=false |سەردێڕ=The Cambridge History of Africa |دوایین٢=Oliver |یەکەم٢=Roland |ڕێکەوت=١٩٧٥|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٢٠٩٨١-٦|پەڕەکان=٢٨|زمان=en}}</ref> ئیقتاع بە شێوەیەکی سەرەکی لەلایەن ئەندامانی خانەدانی ئەیوبی، کورد یان مەملوکەکانەوە بەڕێوەدەبرا. دەرەبەگە کوردەکان لە چوار هۆز پێکهاتبوون، کە بریتی بوون لە هەکاری، حومەیدییە، میهرانییە و زەرزارییە. بەڵام لە سەردەمی [[ساڵح ئەییوب|ساڵح ئەیوبدا]]، قەیمەرەکان بوون بە هۆزی باڵادەستی کورد لەناو چینی دەسەڵاتی ئەیوبیدا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Sato |یەکەم=Tsugitaka |ناونیشان=https://books.google.com.au/books?id=BGZjEAAAQBAJ&pg=PA42&dq=the+iqta+system+of+Egypt+and+Syria+under+the+Ayyubids&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwji4rO7vbiJAxXHA9sEHX4bH7IQ6wF6BAgGEAU#v=onepage&q=the%20iqta%20system%20of%20Egypt%20and%20Syria%20under%20the%20Ayyubids&f=false |سەردێڕ=State and Rural Society in Medieval Islam: Sultans, Muqta‘s and Fallahun |ڕێکەوت=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=BRILL |ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٤٩٣١٨-٦|پەڕەکان=٥١-٥٢|زمان=en}}</ref> == سەربازی == === شێوازی پلەداری === زۆر شت نازانرێت دەربارەی ئەوەی کە ئەییووبیەکان چۆن پلەبەندی یەکینەی ئەفسەرەکانیان دەکرد. لەوانەیە ئەو نازناوە سوپاییانە وەک [[ئەمیر]]، ئەمیر کەبیر، [[سوپاسالار]] و [[ئەمیر سوپاسالار]] کە لە نووسراوەکانی سەر ھەندێک بینای ئەییووبیدا دەردەکەون، ڕەنگە ئاماژە بە پلەی جیاوازی سوپا بکەن.{{sfn|Humphreys|1977|p=373}} ===پێکھاتەی سوپا === لە بنەڕەتدا، سوپای [[سەڵاحەددینی ئەییووبی|سەڵاحەدین]] کە لە سوپای [[نورەدین زەنگی|نورەدین]] پێگەیشت بە شێوەیەکی سەرەکی سەربازانی کوردو تورک پێکھاتبوو، شانبەشانی ھەندێک لە پاشماوەی سوپای [[دەوڵەتی فاتیمی|فاتمی]] و یەکینەی ھۆزە عەرەبەکان. کورد یەک لەسەر سێی سوپای سەلاحەدینی پێکدەھێنا، زۆرتر لە یەکەیەکی ھۆز و فەیلەقدا ڕێکخرابوو، وەک ھەکارییە (مەزنترین و بەھێزترین)، مەھرانییە (تیرەیەکی ھۆزی [[ھەزەبانی]])، حومەیدییە و زرزارییە.{{sfn|Humphreys|1987|p=164–167}} لە ساڵی ١١٨١، سوپای میسری سەلاحەدین لە ١١١ ئەمیرو ٦٩٧٦ تەواشی پێکھاتبوو (ئەسپسوار) و ١١٥٣ قەرەغولام (ئەسپسواری پلە دوو). جگە لە بەشداری باڵادەستی میسر، ھەر شارێک لە [[سووریا|سوریا]] و [[شام]] و [[مێزۆپۆتامیای سەرەوە|جەزیرە]] چەند یەکینەیەکی سوپای لەخۆ دەگرت بەپێی داھاتی ناوچەکە، کە لەلایەن سەلاحەدینەوە سوپاکە کۆدەکراوە لەکاتی پێویست. کۆی گشتی مەزەندەکراو ١٦,٠٠٠ سوارەی ئاسایی ڕاستەوخۆ کەوتبوونە ژێر فەرماندەیی سەلاحەدین، جگە لە ٤,٠٠٠ لەشکر کە دەوڵەتی [[دەوڵەتی زەنگی|ئەتابەگی موسڵ]] و میرنشینەکانی تری زەنگی دابینیان دەکرد. ھەر ئەو سوپایە بوو، کە بە ١٢,٠٠٠ ئەسپسوار سەڵاحەدین توانی بەسەر خاچپەرستەکان سەرکەوێت لە ڕووبەڕووبوونەوەی حەتین و نەبەردیەکانی دواتردا. سوپای ئەیوبیەکان ھێشتا بە شێوەیەکی بەرچاو لە سەربازی لەدایکبووی ئازاد پێکھاتبوو، ھەرچەندە سوڵتان و شازادە و ئەمیرەکان دەستەی تایبەتی مەملوکی (سەربازی بەند) تایبەت بەخۆیان ھەبوو.{{sfn|Humphreys|1977|p=416}} بۆ نموونە بریتی بوون لە اسدية (سەر بە [[ئەسەدەددین شێرکۆ|ئەسەدەدین شێرکۆ]] بوو)، الصلاحية (سەر بە سەلاحەدین)، العادلية (سەر بە عادلی یەکەم)، الکاملية (سەر بە کاملی یەکەم)، و ئەوانی تر. نەبوونی یەکڕیزی و ڕکابەریی نێوان یەکینەکانی سوپا، وایکرد لە کۆتاییدا سوپای ئەیوبی لاوازبێت.{{sfn|Humphreys|1977|p=|pp=29–30}} جگە لەوەش، ڕەنگە چەند شوێنەواری دوژمنایەتی نەتەوەیی لە نێوان [[کورد]]دا ھەبووبێت، کە ئازاد لەدایکبوون، و [[گەلانی تورکی|تورک]] کە بە گشتی یەکینەی مەملوکیان پێکدەھێنا. ھەرچەندە سوپاکە بە مووچەی مانگانە کە پێی دەگوترا جەمەکییە دەدرا، بەڵام زۆرجار ئەمیرەکان لەلایەن سوڵتان یان فەرمانڕەواکانی دیکەوە [[ئیقتاع]]یان پێدەسپێردرا؛ داھاتی ئەم زەویانە پێویست بوو ژمارەیەکی دیاریکراو لە سوارچاکە تەواو ئامێرییەکان و ڕاھێنراوەکان دابین بکەن لەسەر بانگەوازی فەرمانڕەواکان بۆ جەنگ.{{sfn|Humphreys|1977|p=373}} == پێشانگا == <gallery caption="چەند وێنەیەکی قەڵاکەی سەڵاحەدین لە میسر"> پەڕگە:Citadel of Cairo (1878) - TIMEA.jpg پەڕگە:Cairo Citadel (1906) - TIMEA.jpg پەڕگە:View of the Citadel (1906) - TIMEA.jpg پەڕگە:Salahaldeencetadle1.jpg پەڕگە:Flickr - HuTect ShOts - Citadel of Salah El.Din قلعة صلاح الدين الأيوبي - Cairo - Egypt - 08 05 2010.jpg پەڕگە:Flickr - HuTect ShOts - The Corredor - Citadel of Salah El.Din and Masjid Muhammad Ali قلعة صلاح الدين الأيوبي ومسجد محمد علي - Cairo - Egypt - 08 05 2010.jpg پەڕگە:Flickr - HuTect ShOts - Citadel of Salah El.Din and Masjid Muhammad Ali قلعة صلاح الدين الأيوبي ومسجد محمد علي - Cairo - Egypt - 17 04 2010 (4).jpg پەڕگە:نموذج لسور القلعة.JPG پەڕگە:مجسم لقلعة صلاح الدين الأيوبي.JPG پەڕگە:Cairo-citadel-1800s.jpg </gallery> == لیستی سوڵتانەکان == {| class="wikitable" border="٢" ! ڕیزبەندی ! فەرمانڕەوا ! ماوەی حوکمی |- | ١ | [[سەلاحەدینی ئەییووبی|سەڵاحەدینی ئەیوبی]] | ١١٧٤–١١٩٢ |- | ٢ | عەزیز کوڕی سەڵاحەدین | ١١٩٢–١١٩٨ |- | ٣ | مەنسوڕ ناسڕەدین کوری عەزی | ١١٩٨–١٢٠٠ |- | ٤ | عادل سەیفەدین ئەبوبەکر |١٢٠٠–١٢١٨ |- | ٥ | کامل ناسڕەدین محەممەد | ١٢١٨–١٢٣٨ |- | ٦ | عادل سەیفەدین کوڕی کامل | ١٢٣٨–١٢٤٠ |- | ٧ | ساڵح نەجمەدین ئەیوب | ١٢٤٠–١٢٤٩ |- | ٨ |موعزەم توران شا کوڕی ساڵح |١٢٤٩–١٢٥٠ |- | ٩ | عیسەت دین ئوم خەلیل (شجرە الدر) | ١٢٥٠–١٢٥٠ |} == ئەییوبییەکانی ناوچەکان == {| | valign = "top"| ؛'''ئەیوبیەکانی دیمەشق''' * [[سەلاحەدینی ئەییووبی|سەڵاحەدینی ئەیوبی]] ١١٧٤–١١٩٣ * ئەفزەڵ ١١٩٣–١١٩٦ * عادلی یەکەم ١١٩٦–١٢١٨ * موعزەم ١٢١٨–١٢٢٧ * ناسڕ داوود ١٢٢٧–١٢٢٩ * ئەشرەف ١٢٢٩–١٢٣٧ * ساڵح ئیسماعیل ١٢٣٧–١٢٣٨ *کامل ١٢٣٨–١٢٣٩ * عادلی دووەم ١٢٣٨–١٢٣٩ * ساڵح ئەیوب ١٢٣٩–١٢٤٥ * ساڵح ئیسماعیل ١٢٣٩–١٢٤٥ * ساڵح ئەیوب ١٢٤٥–١٢٤٩ * توران شا ١٢٤٩–١٢٥٠ * ناسڕ یوسف ١٢٥٠–١٢٥٢ | | valign = "top"| ؛'''ئەیوبیەکانی حەلەب''' * سلاحەدینی ئەیوبی ١١٨٣–١١٩٣ * زاھیر غازی کوڕی سەلاحەدین ١١٩٣–١٢١٦ * عەزیز لە حەلەب ١٢١٦–١٢٣٦ * ناسڕ یوسف ١٢٣٦–١٢٦٠ ؛'''ئەیووبیەکانی حومس''' * قاھر ١١٧٨–١١٨٦ * موجاھید ١١٨٦–١٢٤٠ * مەنسوڕ ١٢٤٠–١٢٤٦ * ئەشرەف ١٢٤٨–١٢٦٣ ؛'''ئەیوبیەکانی سنجار''' * ئەشرەف ١٢٢٠–١٢٢٩ | | valign = "top"| ؛'''ئەیوبیەکانی حەما''' * موزەفەڕی یەکەم ١١٧٨–١١٩١ * مەنسوڕی یەکەم ١١٩١–١٢٢١ * ناسڕ ١٢٢١–١٢٢٩ * موزەفەڕی دووەم ١٢٢٩–١٢٤٤ * مەنسوری دووەم ١٢٤٤–١٢٨٤ * موزەفەڕی سێیەم ١٢٨٤–١٣٠٠ * مووەیەد ١٣١٠–١٣٣١ * ئەفزەڵ ١٣٣١–١٣٤٢ ؛'''ئەیوبیەکان لە کرک''' * ناسڕ داوود ١٢٢٩–١٢٤٩ * موغلەب ١٢٤٩–١٢٦٣ | | valign = "top"| ؛'''ئەیوبیەکانی میافارقین''' * سەلاحەدین ١١٨٥–١١٩٣ * عادل ١١٩٣–١٢٠٠ * ئەوحەد ١٢٠٠–١٢١٠ * ئەشرەف ١٢١٠–١٢٢٠ * موزەفەڕ ١٢٢٠–١٢٤٧ *کامل ١٢٤٧–١٢٦٠ ؛'''ئەیوبیەکانی یەمەن''' * موعزەم توران شا ١١٧٣–١١٨١ * عەزیز توغتکین ١١٨١–١١٩٧ * موعیزەدین ئیسماعیل ١١٩٧–١٢٠٢ * ناسر ئەیوب ١٢٠٢–١٢١٤ * موزەفەڕ سولەیمان ١٢١٤–١٢١٥ * مەسعود سەڵاحەدین ١٢١٥–١٢٢٩ | | valign = "top"| ؛ ئەیوبیەکانی دیاربەکر * سەڵاحەدینی ئەیوبی ١١٧٤–١١٩٣ * عادل ١١٩٣–١١٩٩ * ئەوحەد ١١٩٩–١٢١٠ * ئەشرەف ١٢١٠–١٢٢١ * موزەفەر ١٢٢١–١٢٤٤ *کامل ناسڕەدین ١٢٤٤–١٢٨٤ ؛'''ئەیوبیەکانی حوسن کێیف''' * ساڵح ئەیوب ١٢٣٢–١٢٣٩ * موعزەم توران شا ١٢٣٩–١٢٤٩ * ئەوحەد ١٢٤٩–١٢٨٣ |} == ئەمانەش ببینە == * [[سەلاحەدینی ئەییووبی]] * [[دەوڵەتی فاتیمی]] * [[مەمالیکەکان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * Islam: Kunst und Architektur * [http://www.hukam.net/family.php?fam=20 ئەییوبیەکان لە میسر] == پەڕتووکەکان == *{{بیرخستنەوەی کتێب|شوێن=Paris |ژپنک=٩٧٨-٢٢٩٦٠٠١٠٥٣|زمان=English |یەکەم١=Djene Rhys |دوایین١=Bajalan |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=2kwrDwAAQBAJ&dq=Ayyubid+Kurdish+emir&pg=PA31 |سەردێڕ=Studies in Kurdish History: Empire, Ethnicity and Identity |دوایین٢=Karimi |یەکەم٢=Sara Zandi |ڕێکەوت=٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=[[Taylor & Francis]]}} * {{cite encyclopedia | title = Ayyubids | last = Humphreys | first = R. S. | url = https://iranicaonline.org/articles/ayyubids | encyclopedia = Encyclopaedia Iranica, Vol. III, Fasc. 2 | pages = 164–167 | year = 1987 }} *{{بیرخستنەوەی کتێب|editor-first1=Hamit|editor-last1=Bozarslan|editor-first2=Cengiz|editor-last2=Gunes|editor-first3=Veli|editor-last3=Yadirgi|یەکەم=Ergin|دوایین=Öpengin|سەردێڕ=The Cambridge History of the Kurds|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ساڵ=٢٠٢١}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Humphreys |ساڵ=١٩٧٧|یەکەم=R. Stephen |سەردێڕ=From Saladin to the Mongols: The Ayyubids of Damascus, 1193–1260 |بڵاوکەرەوە=State University of New York Press}} *{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Satō |یەکەم=Tsugitaka |پەڕەکان=٨٥–١٠٤|سەردێڕ=Iqṭāʿ Policy of Sultan Baybars I |journal=Orient |بەرگ=٢٢|ساڵ=١٩٨٦|doi=10.5356/orient1960.22.85 |ناونیشان=https://www.jstage.jst.go.jp/article/orient1960/22/0/22_0_85/_pdf|doi-access=free}} {{تووڵی دەروازە|ئیسلام|مێژوو|مێژووی ئیسلام|میسر}} {{پۆلی کۆمنز|Ayyubid dynasty}} [[پۆل:ئیمپراتۆریەتییە پێشووەکان]] [[پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٣٤١]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١١٧١]] [[پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ئەفریقا]] [[پۆل:مێژووی ئەفریقای باکوور]] [[پۆل:مێژووی کورد]] [[پۆل:مێژووی شام]] [[پۆل:دەوڵەتی ئەییووبی]] 7p7rxcg6eqwxva0d313c7ltvg5v6bt7 0 10241 1661529 1571431 2026-09-06T01:34:12Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مێژوو-کۆلکە، ئەرمەنستان-کۆلکە) 1661529 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''دوین''' یان '''دڤین''' شارێکی گەورەی بازرگانی بوو کە لە [[سەدەکانی ناوەڕاست]]دا بە پایتەختی [[ئەرمەنستان]] دەژمێردرا. دوین لە باکووری [[ئارتاشات]]ەوە (پایتەختە دێرینەکەی ئەرمەنستان) ھەڵکەوتبوو. ئێستاکە لەو شارە جگە لە تەپۆڵکەیەک ھیچ ئاسەوارێکی تر بەجێ نەماوە. باوک و مامی [[سەلاحەددینی ئەییووبی]] لەدایکبووی شاری دوین بوون. گەرچی سەلاحەددین بۆخۆی لە [[تکریت]]ی [[عێراق]]دا لەدایکبووە. == ناو == نووسەرە ئەرمەنییە ھەرە سەرەتایییەکان ھەمیشە ناوی شارەکەیان بە «دووین» (Դուին) ھێناوە، لەکاتێکدا نووسەرانی دواتر وەک «ساموئێل ئانێتسی» بە دڤین (Դվին) دەینووسن، کە ئەمە ئەو شێوەیەیە کە بەزۆری لە [[وێژە]]ی زانستیدا بەکاردێت.<ref name=Kettenhofen>{{Encyclopaedia Iranica |volume=7 |fascicle=6 |title=Dvin |last=Kettenhofen |first=Erich |url=https://www.iranicaonline.org/articles/dvin |pages=616–619 }}</ref> مێژوونووسی ئەرمەنی سەرەتای [[سەدەکانی ناوەڕاست]] «مۆڤسیس خۆرێناتسی» ناوی دڤین وا ڕووندەکاتەوە کە لە وشەیەکی [[فارسی]]ی (ناوەڕاست)ەوە (دووین) ھاتووە کە بە واتای «گرد» دێت.<ref name=chaumont>{{Encyclopaedia Iranica |volume=2 |fascicle=4 |title=Armenia and Iran ii. The pre-Islamic period |last=Chaumont |first=M. L. |url=http://www.iranicaonline.org/articles/armenia-ii |pages=418–438 }}</ref><ref>{{ODLA |last=Van Lint |first=Theo |title=Dvin |url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198662778.001.0001/acref-9780198662778-e-1589?rskey=qcGt2H&result=63 }}</ref><ref name=Kettenhofen/> لە مێژووی ئەرمەنی سەدەی پێنجەمدا کە دراوەتە پاڵ «فاوستۆسی بیزەنتی»، شوێنەکە بە «گردەکە [بلور]{{تێبینی|وشەی «بلور» (بە [[ئەرمەنی]]: բլուր) لە زمانی ئەرمەنیدا بە واتای «[[گرد]]» یان «[[تەپۆڵکە]]»دێت.}} لە دەشتی مێکامۆر کە پێی دەوترێت دووین» ناوبراوە بەبێ ئاماژەدان بە واتای ناوەکە.{{Sfn|Garsoïan|1989|pp=75, 460}} بەپێی «ئێریچ کێتێنھۆفێن»، ڕوونکردنەوەکەی «خۆرێناتسی» بۆ ناوەکە لە ئەنجامی لێکدانەوەیەکی ھەڵەی ئەو پەرەگرافەی پێشووی مێژووەکەی «فاوستۆس»ەوە بووە.<ref name=Kettenhofen/> «ماری-لویس چۆمۆنت» دەنووسێت کە ڕەچەڵەکناسییەکەی «خۆرێناتسی» زیاتر پەسەندکرا دوای ئەوەی «[[ڤلادیمێر مینۆرسکی]]» ئاماژەی بە بەکارھێنانی وشەی «دۆڤین» کرد بۆ واتای «گرد» لە ناوە شوێنە فارسییەکاندا.<ref name=chaumont/> == مێژوو == === شەڕی دوین === شەڕی دوین لە ساڵی ١٠٤٥ ھەوڵێکی شکستخواردووی [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی|بیزەنتییەکان]] بوو لە سەردەمی قوستەنتینی نۆیەمی مۆنۆماکۆس بۆ گرتنی شاری دوین کە ئەوکات [[کورد]]ەکان حوکمڕانیان دەکرد. بیزەنتییەکان ھێزێکی زۆریان لە ژێر فەرمانی مایکل ئیاسیتس و قوستەنتین ئالان کۆکردەوە و لە ژێر فەرمانی ڤەھرام پەھلەونی و لیپاریت ئۆربلیان لەگەڵ ئەرمەنییەکان ھاوپەیمان بوون. بۆ بەرگریکردن لە شارەکە [[ئەبووئەسوار شاڤور کوڕی فەزل]] ھەستا بە ژێر ئاوکەتنی دەوربەری کێڵگەکان وایکرد جوڵەی سوپای ھێرشبەری سنووردار کرد و ببێتە قوربانی تیری بەرگریکاران. ھێرشبەرەکان بەتەواوی لەلایەن کوردەوە کوژران و تێکشکێنران، ڤەھرامیش کوژرا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=مینۆرسکی|یەکەم=ڤلادیمیر|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=Pzg8AAAAIAAJ&redir_esc=y|سەردێڕ=لێکۆڵینەوەکان لە مێژووی قەوقاز: I. ڕووناکی نوێ لەسەر شەدادیدەکانی گەنجەی دووەم. شادادیدەکانی ئانی سێیەم. پێش مێژووی سەڵاحەددین|بڵاوکەرەوە=[[ڤلادیمیر مینۆرسکی]]|ساڵ=١٩٧٧|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٠٥٧٣٥-٦|زمان=ku}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Aram Ter-Ghewondyan|ناونیشان=http://archive.org/details/rbedrosian_gmail_Aeba|سەردێڕ=The Arab Emirates in Bagratid Armenia|زمان=English}}</ref> ==تێبنییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|ئەرمەنستان}} {{پۆلی کۆمنز|Dvin (ancient city)}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{ئەرمەنستان-کۆلکە}} [[پۆل:پایتەختەکانی پێشووی ئەرمەنستان]] [[پۆل:شارە مێژووییەکان]] [[پۆل:مێژووی دڤین]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ئارارات]] 2jp1y904nhmh7smkkn0xvt60vqx9q0y 0 10291 1661172 1415657 2026-09-05T15:11:41Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661172 wikitext text/x-wiki {{پایەکانی باوەڕ}} {{ئیسلام |beliefs}} '''فریشتە لە ئیسلامدا'''، بوونەورێکی نادیارن، پاک وبێگەردن لە سیفەت و کرداردا، [[خوا لە ئیسلامدا|خوا]] لە ڕووناکی (نور) دروستی کردوون، بەندایەتی بۆ خوا دەکەن و دەیپەرستن. == لە بیروباوەری ئیسلامیدا == بەپێی [[بیروباوەڕی ئیسلامی]]، فریشتە جیھانێکی نادیارن و [[خوا لە ئیسلامدا|خوا]] بەدیھێناون پابەندبوونی تەواو و توانای جێبەجێکردنی فەرمانەکانی پێ بەخشیوون، و گوێڕایەڵ و مل کەچی فەرمانەکانی خوان، خوا لە [[قورئان|قورئاندا]] دەربارەیان ئەفەرموێت، ﴿لَا یَسْبِقُونَھُ بِالْقَوْلِ وَھُم بِأَمْرِھِ یَعْمَلُونَ، یَعْلَمُ مَا بَیْنَ أَیْدِیھِمْ وَمَا خَلْفَھُمْ وَلَا یَشْفَعُونَ إِلَّا لِمَنِ ارْتَضَی وَھُم مِّنْ خَشْیَتِھِ مُشْفِقُونَ﴾،<ref>سوورەتی ئەنبیا، ئایەتی ٢٨:٢٧</ref> واتە؛ (ئەو فریشتانە ئەوەندە ڕەوشت بەرزن) ھەرگیز (نافەرمانی ناکەن و) قسە لەقسەیدا ناکەن و لە گوفتاردا پێشی ناکەون، ئەوانە بە فەرمانی ئەو دەجوڵێنەوە و فەرمانی ئە جێبەجێ دەکەن. ژمارەیان زۆرە و کەس ناتوانێت بیانژمێرێت تەنھا خوا نەبێت، بەندەی ڕێزلێنراون، ناخۆن و ناخۆنەوە و بێزار و ھیلاک نابن، ئەرکیان پیرۆزکردنی ناوی خوا و ھەڵگرتنی [[عەرش]] فریشتەکان و گەیاندنی سروشی خوا و تۆمارکردنی کردوەی کەسەکان لە چاکە وخراپە، کێشانی ڕۆح کاتی مردن و … ھتد. == باوەڕبوون بە فریشتە == باوەڕبوون بە فریشتە دووەم پایەی باوەڕە لە [[ئیسلام|ئیسلامدا]]، پێویستە لەسەر [[موسڵمان]] باوەڕی ھەبێت بە بوونی فریشتە و بە سیفەتەکانیان کە لە [[قورئان]] و [[سوننەت]]دا ھاتوون. باوەڕبوون بە فریشتە چوار بوار دەگرێتەوە؛ === یەکەم؛ باوەربوون بە بوونیان === واتە باوەڕبوون بە ھەبوونی فریشتە بە بێ شک و گومان، لەبەرئەوەی فرمان بەمە کراوە لە قورئان و سوننەتی پێغەمبەردا، باوەربوون پێیان پێویستە و باوەڕ تەواو نابێت بە بێ ئەمە. وەک لە قورئاندا ھاتووە؛ ﴿آمَنَ الرَّسُولُ بِمَا أُنزِلَ إِلَیْھِ مِن رَّبِّھِ وَالْمُؤْمِنُونَ کُلٌّ آمَنَ بِاللّھِ وَمَلآئِکَتِھِ وَکُتُبِھِ وَرُسُلِھِ﴾<ref>سوورەتی بەقەڕە، ئایەتی ٢٨٥</ref> واتە؛ پێغەمبەرو ئیمانداران باوەڕیان ھەیە بەوەی لە لایەن پەروەردگاریانەوە ھاتووەتە خوارەوە، ھەموویان باوەڕیان ھەیە بە خواو فریشتەکانی و کتێبەکانی و پێغەمبەرەکانی. ھەروەھا ئەفەرموێت؛ ﴿وَمَن یَکْفُرْ بِاللّھِ وَمَلاَئِکَتِھِ وَکُتُبِھِ وَرُسُلِھِ وَالْیَوْمِ الآخِرِ فَقَدْ ضَلَّ ضَلاَلاً بَعِیدًا﴾،<ref>سوورەتی نیسا، ئایەتی ١٣٦</ref> واتە؛ ئەوەی باوەڕی نەبێت بەخواو فریشتەکانی و بە کتێبەکانی و بەپێغەمبەرانی و بەرۆژی دوایی، ئەوە بەڕاستی گومڕابووە بەئەوپەڕی گومڕایی. === دووەم؛ باوەڕبوون پێیان بەگشتی === یان باوەڕبوون بەوانەی ناوەکانیان زانراوە و ئەوانەی نەزانراوە، لەوانەش کە ناوەکانیان زانراوە وەک؛ * جوبڕەیل؛ سەرپەرشتیار بەسەر سروشی خواوە. * میکائیل؛ ڕاسپاردەکراوە بە باران و ڕوەک * ئیسڕافیل؛ ڕاسپاردەکراوە بە فووکردن بە کەڕەنادا لە کاتی ھاتنی قیامەت و زیندبوونەوەی دروستکراواندل. * ملک الموت؛ واتە فریشتەی گیان کێشان لە کاتی مردندا * مالک؛ ڕاسپاردەکراوە بە ئاگر، بەرپرسی دۆززەخە. * ڕەزوان؛ ڕاسپێردراوە بە بەھەشت. * مونکیر و نەکیر؛ ناویان ھاتووە لە فەرموودەکانی تایبەت بە سزای ناو گۆڕ. * ھاروت و ماروت؛ لە قورئاندا ناویان ھاتووە لەم ئایەتەدا؛ ﴿ولکن الشیاطین کفروا یعلمون الناس السحر وما أنزل علی الملکین ببابل ھاروت وماروت﴾<ref>سوورەتی بەقەڕە، ئایەتی ١٠٢</ref> واتە؛ بەڵکو شەیتانەکان [[کافر]]بوون و خەڵکیان فێری سیحرو جادوو دەکرد، ھەروەھا مەردومیان فێری ئەوە دەکرد کە بۆ ھاروت و ماروت دابەزی بوو (کە دوو فریشتە بوون) لە بابل (مەبەستیشیان تێگەیاندنی خەڵکی بوو لە سیحرو جادوو). === سێیەم؛ باوەڕبوون بە سیفەتەکانیان === ئەمەش باوەڕبوون بەو سیفەتانە دەگرێتەوە کە دەیانزانین، و فریشتە ھەیانە دووباڵی ھەیە یان سێ یان چوار و زیاتر بۆ نموونە پێغەمبەر ([[محەممەد]]) دەربارەی جوبڕەیل ئەفەرموێت؛ شەش سەد باڵی ھەیە، ھەروەھا زۆر جار فریشتەکان خۆیا دەخەنە سەر شێوەی پیاو یان شێوەی خۆیان دەگۆڕن بەپێی ئەو فەرمانەی خوای گەورە داوایان لێدەکات. === چوارەم باوەربوون بە ئیشەکانیان === ئەمەش باوەڕبوون دەگریتەوە بە ھەموو ئەو ئیشانەی فریشتەکان کە زانراون یان نەزانرابن و لە ئیشەکانیان؛ پەرستن و بەندایەتی کردنی خوای گەورەیە بە بێ دابڕان و بێزاربوون، و ھەندێکیان ئیشی تایبەتیان ھەیە، وەک؛ فریشتەی ڕاسپێردراو بە گیان کێشان لە کاتی مردن و فریشتەی ڕاسپێردراو بە پرسیارکردن لە مردوو لە کاتی ناشتیدا، و فریشتەی ڕاسپێردراو بە چاودێری کردنی کۆرپەلە لە سکی دایکیدا، و فریشتەی ڕاسپێردراو بە چاودێڕی و پارێزگاریکردن لە کاروکردەوەی ئادەمیزاد بە تۆمارکردن و نووسینەوەیان، و ھەموو مرۆڤێک دوو فریشتەی ھەیە یەکێکیان لای چەپییەتی و ئەوی تریان لای ڕاست. == بابەتە پەیوەندیدارەکان == * [[پایەکانی باوەڕ]] * [[بیروباوەڕی ئیسلامی]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * [http://tanzil.net/#trans/ku.asan/21:27 سایتی تەنزیل] * [http://www.dorar.net/enc/aqadia/1538 الدرر السنیة، الموسوعة العقدیة، الکتاب الثالث: الإیمان بالملائکة] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110605110541/http://dorar.net/enc/aqadia/1538 |date= ٥ی حوزەیرانی ٢٠١١}} * [http://www.sunna.info/islamic/Angels.html الملائکة] {{تووڵی دەروازە|ئایین|کتێب|محەممەد|ئیسلام|قورئان}} {{پۆلی کۆمنز|Angels in Islam}} [[پۆل:فریشتەکان]] [[پۆل:فریشتەکان لە ئیسلامدا]] [[پۆل:پاکژی لە ئیسلامدا]] a8pogbjtpsvm2b814erwk0uew6hewjl 0 11191 1661152 1510845 2026-09-05T14:59:54Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان؛ ھەروەھا لابردنی پۆل:زیندووان (ناکۆکە لەگەڵ پۆل:مردووانی ٢٠٢٥) 1661152 wikitext text/x-wiki {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی تەلارساز |سەردێڕ = فرانک گێھری |ناوی تەواو = فرانک گێھری |وێنە = Frank Gehry 2006 crop.jpg |قەبارەی وێنە = |شرۆڤەی وێنە = |ڕێکەوتی لەدایکبوون = [[٢٨ی شوبات]]ی [[١٩١٩]] |شوێنی لەدایکبوون = [[تۆرۆنتۆ]]، [[کەنەدا]] |ڕێکەوتی مردن = |شوێنی مردن = |ھاوڵاتیبوون = کەنەدایی-ئەمریکایی |شوێنکاری خوێندن = |باڵەخانە گرینگەکان = |پڕۆژە گرینگەکان = |شێوەکارییە گرینگەکان = |کتێبەکان = |خەڵاتەکان = [[خەڵاتی تەلارسازیی پریتزکێر]](١٩٨٩) |ماڵپەڕی فەرمی = }} '''فرانک گێھری''' (بە [[ئینگلیسی]]: Frank Gehry)، (لەدایکبووی [[٢٨ی شوبات]]ی [[١٩١٩]])، [[تەلارساز]]ێکی کەنەدایی-ئەمریکایییە. فرانک گێھری ساڵی [[١٩٨٩]] توانی [[خەڵاتی تەلارسازیی پریتزکێر]] مسۆگەڕ بکات. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://en.wikipedia.org/wiki/Frank_Gehry| سەردێڕ = ویکیپیدیای ئینگلیسی| ڕێکەوتی سەردان = ١٣ی ئەیلوولی ٢٠١١}} {{تووڵی دەروازە|نژیاروانی|ژیاننامە|ھۆڵیوود|ئیسپانیا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کەنەدا}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ھەڵگرانی خەڵاتی پریتزکێر}} {{پۆلی کۆمنز|Frank Gehry}} [[پۆل:جووە کەنەدییەکان]] [[پۆل:نژیاروانانی کەنەدی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٩]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی پریتزکەر]] [[پۆل:کۆچبەرە کەنەدییەکان بۆ ئەمریکا]] [[پۆل:نژیاروانیی ئۆرگانیک]] [[پۆل:وەرگرانی مەدالیای سەرۆککۆماری ئازادی]] [[پۆل:جولەکەکانی سەدەی بیست و یەکی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەری دەنگی پیاوی کەنەدی]] [[پۆل:تەلارسازەکانی جوولەکە]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٥]] [[پۆل:جووە ئەمریکییەکان لە سەربازی]] 8jic6wk0qxblhv3pt27wrb1ol5o0cb3 1661420 1661152 2026-09-05T20:08:14Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}}؛ لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ژکزی یەک سەرچاوە|ژکزی یەک سەرچاوە]]}} 1661420 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} {{زانیاریدانی تەلارساز |سەردێڕ = فرانک گێھری |ناوی تەواو = فرانک گێھری |وێنە = Frank Gehry 2006 crop.jpg |قەبارەی وێنە = |شرۆڤەی وێنە = |ڕێکەوتی لەدایکبوون = [[٢٨ی شوبات]]ی [[١٩١٩]] |شوێنی لەدایکبوون = [[تۆرۆنتۆ]]، [[کەنەدا]] |ڕێکەوتی مردن = |شوێنی مردن = |ھاوڵاتیبوون = کەنەدایی-ئەمریکایی |شوێنکاری خوێندن = |باڵەخانە گرینگەکان = |پڕۆژە گرینگەکان = |شێوەکارییە گرینگەکان = |کتێبەکان = |خەڵاتەکان = [[خەڵاتی تەلارسازیی پریتزکێر]](١٩٨٩) |ماڵپەڕی فەرمی = }} '''فرانک گێھری''' (بە [[ئینگلیسی]]: Frank Gehry)، (لەدایکبووی [[٢٨ی شوبات]]ی [[١٩١٩]])، [[تەلارساز]]ێکی کەنەدایی-ئەمریکایییە. فرانک گێھری ساڵی [[١٩٨٩]] توانی [[خەڵاتی تەلارسازیی پریتزکێر]] مسۆگەڕ بکات. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://en.wikipedia.org/wiki/Frank_Gehry| سەردێڕ = ویکیپیدیای ئینگلیسی| ڕێکەوتی سەردان = ١٣ی ئەیلوولی ٢٠١١}} {{تووڵی دەروازە|نژیاروانی|ژیاننامە|ھۆڵیوود|ئیسپانیا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کەنەدا}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ھەڵگرانی خەڵاتی پریتزکێر}} {{پۆلی کۆمنز|Frank Gehry}} [[پۆل:جووە کەنەدییەکان]] [[پۆل:نژیاروانانی کەنەدی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٩]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی پریتزکەر]] [[پۆل:کۆچبەرە کەنەدییەکان بۆ ئەمریکا]] [[پۆل:نژیاروانیی ئۆرگانیک]] [[پۆل:وەرگرانی مەدالیای سەرۆککۆماری ئازادی]] [[پۆل:جولەکەکانی سەدەی بیست و یەکی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەری دەنگی پیاوی کەنەدی]] [[پۆل:تەلارسازەکانی جوولەکە]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٥]] [[پۆل:جووە ئەمریکییەکان لە سەربازی]] 7kistnngpu2mjq2yd8lgponuylva55c 0 11195 1661210 1511116 2026-09-05T15:30:14Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی پۆل:زیندووان، چونکە وتارەکە لە پۆل:مردووانی ٢٠٢٤ دایە 1661210 wikitext text/x-wiki {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی تەلارساز |سەردێڕ = فوومیھیکۆ ماکی |ناوی تەواو = فوومیھیکۆ ماکی |وێنە = |قەبارەی وێنە = |شرۆڤەی وێنە = |ڕێکەوتی لەدایکبوون = [[٦ی ئەیلوول]]ی [[١٩٢٨]] |شوێنی لەدایکبوون = [[ژاپۆن]] |ڕێکەوتی مردن = |شوێنی مردن = |ھاوڵاتیبوون = ژاپۆنی |شوێنکاری خوێندن = |باڵەخانە گرینگەکان = |پڕۆژە گرینگەکان = |شێوەکارییە گرینگەکان = |کتێبەکان = |خەڵاتەکان = [[خەڵاتی تەلارسازیی پریتزکێر]](١٩٩٣) |ماڵپەڕی فەرمی = }} '''فوومیھیکۆ ماکی''' (بە [[ئینگلیسی]]: Fumihiko Maki)، لەدایکبووی [[٦ی ئەیلوول]]ی [[١٩٢٨]]، [[تەلارساز]]ی ژاپۆنییە. فوومیھیکۆ ماکی ساڵی [[١٩٩٣]] توانی [[خەڵاتی تەلارسازیی پریتزکێر]] مسۆگەڕ بکات. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://en.wikipedia.org/wiki/Fumihiko_Maki| سەردێڕ = ویکیپیدیای ئینگلیسی| ڕێکەوتی سەردان = ١٣ی ئەیلوولی ٢٠١١}} {{تووڵی دەروازە|نژیاروانی|ژیاننامە|ژاپۆن}} {{ژیاننامە-کۆڵکە}} {{ھەڵگرانی خەڵاتی پریتزکێر}} {{پۆلی کۆمنز|Fumihiko Maki}} [[پۆل:نژیاروانانی ژاپۆنی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٨]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی پریتزکەر]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست]] [[پۆل:خەڵکی تۆکیۆ]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی تۆکیۆ]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٤]] ioqm3w3qm8s68cwuj2llccff27sc8lb 1661414 1661210 2026-09-05T20:05:44Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}}؛ لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ژکزی یەک سەرچاوە|ژکزی یەک سەرچاوە]]}} 1661414 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} {{زانیاریدانی تەلارساز |سەردێڕ = فوومیھیکۆ ماکی |ناوی تەواو = فوومیھیکۆ ماکی |وێنە = |قەبارەی وێنە = |شرۆڤەی وێنە = |ڕێکەوتی لەدایکبوون = [[٦ی ئەیلوول]]ی [[١٩٢٨]] |شوێنی لەدایکبوون = [[ژاپۆن]] |ڕێکەوتی مردن = |شوێنی مردن = |ھاوڵاتیبوون = ژاپۆنی |شوێنکاری خوێندن = |باڵەخانە گرینگەکان = |پڕۆژە گرینگەکان = |شێوەکارییە گرینگەکان = |کتێبەکان = |خەڵاتەکان = [[خەڵاتی تەلارسازیی پریتزکێر]](١٩٩٣) |ماڵپەڕی فەرمی = }} '''فوومیھیکۆ ماکی''' (بە [[ئینگلیسی]]: Fumihiko Maki)، لەدایکبووی [[٦ی ئەیلوول]]ی [[١٩٢٨]]، [[تەلارساز]]ی ژاپۆنییە. فوومیھیکۆ ماکی ساڵی [[١٩٩٣]] توانی [[خەڵاتی تەلارسازیی پریتزکێر]] مسۆگەڕ بکات. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://en.wikipedia.org/wiki/Fumihiko_Maki| سەردێڕ = ویکیپیدیای ئینگلیسی| ڕێکەوتی سەردان = ١٣ی ئەیلوولی ٢٠١١}} {{تووڵی دەروازە|نژیاروانی|ژیاننامە|ژاپۆن}} {{ژیاننامە-کۆڵکە}} {{ھەڵگرانی خەڵاتی پریتزکێر}} {{پۆلی کۆمنز|Fumihiko Maki}} [[پۆل:نژیاروانانی ژاپۆنی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٨]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی پریتزکەر]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست]] [[پۆل:خەڵکی تۆکیۆ]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی تۆکیۆ]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٤]] 7w7dk6uvj1c6pblskrzwu9t08msxt4f 0 11624 1661082 1502173 2026-09-05T13:37:10Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەکنۆلۆژیا-کۆلکە) 1661082 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Téléphone Gower Bell CNAM-IMG 0564.jpg|وێنۆک|نموونەیەک لە تەلەفۆنە سەرەتایییەکان لە مۆزەخانەیەک لە پاریس]] '''دوورپەیوەندی''' (بە ئینگلیزی: Telecommunication) بریتیە لە [[گواستنەوە]]ی سیگناڵەکانە لە ئەمسەر بۆ ئەوسەری مەودایەک بە مەبەستی [[گەیاندن|گەیاندنی]] [[زانیاری]]. تێلێگراف و تەلەفۆن ناودارترین ئامێرەکانی دوورپەیوەندین لە جیھانی ئەمڕۆ دا. لە ڕابردوودا دووکەڵ، دەوڵ، تیشکی خۆر، و ... بەکاردەھێنران. دوورپەیوەندی بەشێکی گرنگی ئابووریی جیھانە و داھاتی دەستکەوتوو لە پیشەسازیی دوورپەیوەندی لە ساڵی ٢٠٠٦ نزیکەی ١،٢ تریلیۆن دۆلار بووە، لە ساڵی ٢٠١٦دا ئەم ڕێژەیە ٥٫٦ تریلیۆن دۆلار بووە.<ref> [https://www.plunkettresearch.com/statistics/telecommunications-market-research/ پلەنکێت ڕیسێرچ] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160804092124/http://www.plunkettresearch.com/statistics/telecommunications-market-research/ |date= ٤ی ئابی ٢٠١٦ }}، ئاماری دوورگەیاندنی جیهان بۆ ٢٠١٥. دوا سەردان ٣٠.٤.٢٠١٦ </ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Telecommunications}} {{تووڵی دەروازە|تەکنۆلۆژیا}} {{تەکنۆلۆژیا-کۆلکە}} [[پۆل:دوورپەیوەندی]] [[پۆل:مێژووی ڕادیۆ]] [[پۆل:مێژووی تەلەڤیزیۆن]] rblr3jpn1c15orvxjf1i63vvfegflpz 0 11755 1661313 1447413 2026-09-05T16:50:28Z Comando98 77724 /* */ 1661313 wikitext text/x-wiki {{کەسایەتی | ناو = ڕەزا پەھلەوی | وێنە = Reza shah uniform.jpg | قەبارەی وێنە = 200px | ناوی کاتی لەدایکبوون = ڕەزا پالانی | ڕێکەوتی لەدایکبوون = [[١٨٧٨]] | ڕێکەوتی مردن = [[١٩٤٤]] | شوێنی مردن = [[ژوھانێسبۆڕگ]]، [[ئەفریقای باشوور]] | ھۆکاری مردن = | شوێنی دۆزینەوەی تەرم = | شوێنی لەدایکبوون = [[ئاڵاشت]]، [[سوادکۆ]]، [[پارێزگای مازەندەران|مازەندەران]] | نەتەوە = | ناوەکانی تر = ڕەزا خان، ڕەزا شا | نەژاد = | شارومەندێتی = | ڕادەی خوێندەواری = | دایەن = | پیشە = شای ئێران | ساڵانی چالاکی = | خاوەنکار = | شار = | مووچە = | دارایی = | باڵا = | کێش = | ناسراو بەھۆی = دامەزرێنەری دەوڵەتی پەھلەوی | سەرناو = | وادە = | پێشوو = | جێگر = | حیزب = | بەرامبەرەکان = | ئایین = [[ئیسلام]]، [[شیعە]] | ھاوسەر = تاجولملوک ئایرملو، مریەم سوادکۆیی، توران ئەمیرسولەیمانی، ئیسمەت دۆڵەتشاھی | یار = | منداڵەکان = [[محەممەدڕەزا پەھلەوی|محەممەدڕەزا]]، ھەمدەمولسەلتەنە، شەمس، ئەشرەف، عەلیڕەزا، غوڵامڕەزا، عەبدوڵڕەزا، ئەحمەدڕەزا، مەحموودڕەزا، فاتیمە، حەمیدڕەزا | دایک و باوک = عەبباس عەلی داداش بەیگ | خزمەکان = | پەیوەندییەکان = | خەڵاتەکان = |واژوو = | ماڵپەڕ = | پەراوێزەکان = }} '''ڕەزا پەھلەوی'''، ناسراو بە '''ڕەزا خان''' یان '''ڕەزا شا''' ({{بە فارسی|رضا شاە پھلوی یا رضا خان}}؛ [[١٨٧٨]]- [[١٩٤٤]]) دامەزرێنەری [[دەوڵەتی پەھلەوی]] بوو. لە نێوان ١٩٢٥ تا ١٩٤١ لەسەر دەسەڵات بوو، بە فشاری ھاوپەیمانانی جەنگی جیھانی دووەم، ڕووس و ئینگلیز، لە دەسەڵات لادرا و کوڕەکەی [[محەممەدڕەزا پەھلەوی]] کرا بە جێگری. == ژیان == لە بنەڕەتدا خەڵکی [[ئاڵاشت]] لە ناوچەی [[سوادکۆ]] پارێزگای [[پارێزگای مازەندەران|مازەندەران]]ە، لە [[تاران]] ژیاوە. بووەتە سەرباز لە لەشکری قۆزاقی تایبەت لە دەوڵەتی [[قاجاڕەکان|قاجاڕ]]، لە بەر لێھاتوویی سەرکردایەتی ئەم لەشکرەی پێدراوە، ساڵی ١٩٢١ بووەتە وەزیری جەنگ لە دەوڵەتی قاجار. لە ١٩٢٣ پۆستی سەرۆکوەزیرانی لەلایەن شا [[ئەحمەدشا|ئەحمەدمیرزای قاجار]] پێدراوە. ساڵی ١٩٢٥ دەسەڵاتی بێھێزی قاجارەکانی بنبڕ کرد و بە پشت بەستن بە سەرکردە سەربازییەکان خۆی کرد بە شای [[ئێران]]. پرۆسەی چاکسازی لە [[ئێران]] دەستپێکرد بۆ گۆرینی ڕووالەتی [[ئێران]] بەرەو دەوڵەتێکی ھاوچەرخ لەسەر شێوەی کەمالییەکانی [[تورکیا]]. لە دەسەڵاتدا دیکتاتۆر بوو. ھەمیشە لە کێشەدا بوو لەگەڵ مەرجەعە ئایینییەکان کە دژی چاکسازییەکانی دەوەستان. ساڵی ١٩٣٤ ناوی (ئێران)ی کرد بە ناوی ڕەسمیی نیونەتەوەیی لە زمانانی ئەورووپاییدا (وڵاتی فارس). [[ئێران]] بە واتای خاکی ئارییەکان دێت. توانی دەسەڵاتی دەوڵەت بگەڕینیتەوە بۆ ھەرێمە دوورەکانی عەرەبنشینی [[پارێزگای خووزستان]] و [[لوڕستان]] و [[پارێزگای سێستان و بەلۆچستان|بەلۆچستان]]. [[ھیتلەر]] و [[ئەتاتورک]] دوو نموونە بوون کە ڕەزا شا دەیویست چاویان لێ بکا بۆ بنیاتنانی دەوڵەتێکی عیلمانی بەھێز و نەتەوەیی، پارتێکی دامەزراند کە ڕەوتێکی شۆفینی ھەبوو بە ناوی (ئێرانی نوێ). کە [[ھیتلەر]] جەنگی ڕاگەیاند، ڕەزا شا دەیویست لایەنگری ئەڵمانەکان بێت؛ بۆیە ئینگلیز و سۆڤیات لە ترسی پەرەسەندنی ھەر مەترسییەکی نازییەکان، ئێرانیان داگیر کرد و ڕەزا شا لە ١٩٤١ لەسەر دەسەڵات لادرا و ژیانی لە تاراوگەی جۆھانسبیرگ (خوارووی ئەفریقیا) تا مردنی لە ١٩٤٤ بە سەر برد.<ref>http://encyc.reefnet.gov.sy/?page=entry&id=٢٦٢٩٣٨ {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140410020455/http://encyc.reefnet.gov.sy/?page=entry&id=٢٦٢٩٣٨ |date=١٠ی نیسانی ٢٠١٤}}</ref> == کارەکانی ڕەزاشا == * داھێنانی دەوڵەتی نوێی ئێران * داھێنانی دەستوورێکی نوێی جلوبەرگ وکڵاوی نوێ لە بری جامانە کە لە ڕۆژگاری قاجارەکان بەکاردەھات. * داھێنانی ڕێکخستنی نوێ لە دەزگای حکوومەت. * دانانی دەزگای ناسنامەو ڕەگەزنامە * دانان و ڕاستکردنەوەی یاسای مەدەنی. * نیشەجێ کردنی ھۆزە ڕەوەندەکان، (تەختە قاپو) * یەکخستنی ھێزی سەربازی و پێکھێنانی سوپای ئێران. * دروستکردنی بانکی ئێران. * دروستکردنی ڕێگەی ئاسن. قیرتاو کردنی ڕێگەکان. بۆ ئاسانکردنی گەیاندن. * قەدەغکردنی پێچەو حیجاب. * پەرەسەندنی پیشەسازییەکان. * دامەزراندنی (ڕادیۆی ئێران) و (ئاژانسی ھەواڵی پارس) و (زانکۆی تاران) و (کۆری زانیاری ئێران) بۆ برەودان بە زانست و زمانی فارسی. * گۆڕینی ساڵنامەی کۆچی مانگی بۆ ساڵنامەی کۆچی ھەتاوی. == بنەچەی ڕەزاشا و نازناوەکانی == [[پەڕگە:Alasht Reza Khan's birth cottage01 JPG.jpg|ماڵی ڕەزاخان لە ئاڵاشت|300px|thumb]] [[پەڕگە:Reza Shah Identity document.jpg|وێنۆک|بەڵگەنامەیەکى کۆن کە دەگەڕێتەوە بۆ باپیرەى ڕەزاشا]] ڕەزاخان لە دایکبووی دێھاتی (ئالاشت)ی سەر بە دەڤەری سوادکۆی پارێزگای مازەندەرانە. دەڤەرەکە لەم بەشانە پێک دێت: ڕاستوپی، سوورخ قەلا، کورد ئاباد، ولووپی و کسلیان، بە گوێرەی ھەندێک سەرچاوە، کوردی ئەم دەڤەرە لە ڕۆژگاری نادر شا ی ئەفشارەوە لە دەشتی (زەھاو)ی دیوی کرماشانەوە کۆچیان پێکراوەو زۆربەیان کوردی [[کاکەیی]] گۆرانن و ھەندێکیان لە ھۆزی (پاڵانی) ن. بە منداڵی لە بەر ھەژاری خۆی و دایکی (نوش ئافەرین) ھاتوونەتە [[تاران]]، کە ھەراش بووە چووەتە ناو ڕیزی لەشکری قازاقی لەسەر شێوەی سوارەی کۆزاکی ڕووس، کە کاتێک ڕەزا بوو بە حاکمی ئێران لە ساڵی ١٩٢٥ ویستی نازناوێکی نوێ بۆ بنەماڵەکەی پەیدا بکات ڕەسەنایەتی و ئێرانی بوونی خۆی پێ بسەلمێنیت. نازناوی پەھلەوی ھەڵبژارد، کە ناوێکی یادگاری ڕۆژگاری زێڕینی ساسانییەکانە. نازناوەکانی تری: # ڕەزا سوادکوھی. # ڕەزا شەستیر یان ڕەزا مەکسیم، چونکە شارەزایی ھەبوو لە بەکاربردنی شەستیری ناسراو بە (مەکسیم) کە ئەوسا ڕەواجی ھەبوو لە جەنگدا. # ڕەزا خان و دواتر ڕەزاخان میرپەنج ئاماژە بۆ پلەی سەربازی پێنج پلە. # ڕەزاشای گەورە (رضاشاە کبیر) کە لەلایەن ئەنجومەنی شوراوە بۆی ھەڵبژێررا.<ref>http://fa.wikipedia.org/wiki</ref> سەرباری ئەم ھەموو نازناوانەی بەڵام ناوێکی تریش ھەبوو ڕەزاخان و بنەماڵەکەی لە [[تاران]] بەکاریان نەدەھێنا ئەویش نازناوی (ڕەزا پاڵانی)ە کە بە گوێرەی ھەندێک سەرچاوە کوردییەکان لە ناوی ھۆزی (پاڵانی)یەوە ھاتووە کە دانیشتووی سوادکوھن. ھۆکارەکەشی دەگەڕێتەوە بۆ ئەوەی ھەندێک لە ناحەزانی ڕەزاخان نازناوی پاڵانیان وەک سووکایەتی بە کاردەھێنا چونکە لە تورکیدا پاڵانی بە واتای (کورتاندروو) دێت.<ref>http://donbaleh.com/link/٢٢١٠٤٦{{بەستەری مردوو|url=http://donbaleh.com/link/٢٢١Ù%A0٤٦ |date=کانوونی یەکەمی ٢٠١٨}}{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئێران|سیاسەت|جەنگی جیھانیی دووەم|ئەفریقا}} {{پۆلی کۆمنز|Reza Shah}} [[پۆل:شانشینی پەھلەوی]] [[پۆل:موسڵمانانی ئێرانی]] [[پۆل:سەرۆک وەزیرانی ئێران]] [[پۆل:مردووانی ١٩٤٤]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٨]] [[پۆل:ئێران]] [[پۆل:فەرمانڕەوایانی دامەزرێنەر]] [[پۆل:ڕەخنەگرانی ئایینەکان]] g4lczgjzh66l8kjn4sm8rslistex5f5 0 13551 1661234 1403027 2026-09-05T15:51:50Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661234 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = فیردەوسی{{ھن}}{{lang|fa|{{nq|فردوسی}}}} | native_name = {{lang-fa|{{nq| ابوالقاسم فردوسی توسی}}}} | image = File:Statue of Ferdowsi in Tus, Iran 3 (cropped2).jpg | image_size = | caption = پەیکەری فیردەوسی لە تووس | birth_date = {{circa}} ٩٣٥<ref name="britannica"/> یان ٩٤٠<ref name="Encyclopædia Iranica 1999">{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ=FERDOWSI, ABU'L-QĀSEM – Encyclopaedia Iranica | وێبگە=Encyclopædia Iranica | ڕێکەوت=١٥ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٩| ناونیشان=https://www.iranicaonline.org/articles/ferdowsi-index | ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠}}</ref> | birth_place = تووس، ئیمپراتۆرییەتی سامانی | death_date = {{circa}} ١٠١٩<ref name="Encyclopædia Iranica 1999"/> تا ١٠٢٦ | death_place = تووس، ئیمپراتۆرییەتی غەزنەوی{{ھن}}{{coord|36|29|10.15|N|59|31|3.34|E|region:IR|display=inline}} | occupation = شاعیر | genre = شیعری فارسی، داستانی نیشتمانی | language = [[زمانی فارسی|فارسیی مۆدێرن]]ی سەرەتایی | religion = [[شیعە]] | movement = | period = سامانی و غەزنەوی | known_for = ''[[شانامە]]'' | influences = | influenced = | website = }} [[پەڕگە:Ferdowsi Square (Tehran).jpg|وێنۆک|پەیکەرێک لە [[تاران]]]] '''ئەبوولقاسم فیردەوسی تووسی''' ({{lang-fa|{{nq|ابوالقاسم فردوسی توسی}}}}؛ نز. ٩٣٥<ref name="britannica"/> یان ٩٤٠<ref name="Encyclopædia Iranica 1999"/>–نێوان ١٠١٩<ref name="Encyclopædia Iranica 1999"/> و ١٠٢٦<ref name="britannica">{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ=Ferdowsī | وێبگە=Encyclopedia Britannica | ناونیشان=https://www.britannica.com/biography/Ferdowsi | ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠}}</ref>)، یان '''فیردەوسی''' ({{lang|fa|{{nq|فردوسی}}}}) بە تەنیا<ref name="EI"/> شاعیرێکی [[خەڵکی فارس|فارس]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://referenceworks.brillonline.com/search?s.q=ferdowsi&s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopaedia-of-islam-3&s.rows=20&search-go=Search|سەردێڕ=Search Results – Brill Reference|وێبگە=referenceworks.brillonline.com|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|وتەگێڕانەوە=Abū l-Qāsim Firdawsī (320–416/931–1025) was a Persian poet, one of the greatest writers of epic and author of the Shāhnāma ("Book of kings").}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=B5BHDAAAQBAJ&pg=RA1-PA160|سەردێڕ=The Persian Empire: A Historical Encyclopedia [2 volumes]: A Historical Encyclopedia|دوایین=Kia|یەکەم=Mehrdad|ڕێکەوت=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=ABC-CLIO|ژپنک=٩٧٨-١-٦١٠٦٩-٣٩١-٢|زمان=en|پەڕە=١٦٠}}</ref> و نووسەری ''[[شانامە]]'' بوو، کە یەکێکە لە درێژترین داستانە شیعرەکان کە لەلایەن یەک شاعیرەوە نووسرابێت، و داستانی نیشتمانیی [[ئاریانی مەزن]]ە. فیردەوسی بە یەکێک لە گرنگترین کەسایەتییەکانی ئەدەبیاتی فارسی و یەکێک لە مەزنترینەکانی مێژووی ئەدەبیات دادەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The World of Persian Literary Humanism|نووسەر=Hamid Dabashi|بڵاوکەرەوە=Harvard University Press|ساڵ=٢٠١٢|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٧٤-٠٦٧٥٩-٢|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=HQFNfOPAS04C&pg=PA314}}</ref>[[File:Ferdowsi Statue.jpg|thumb|پەپکەرێک لە تووس]] == ژیان == فیردەوسی لە ساڵی ٩٤٠ی زاینی لە گوندی پاژی سەر بە شاری [[تووس]]، لە [[خوراسان]] لە بنەماڵەیەکی جووتیار لە دایک بوو. فیردەوسی ھاوچەرخی حوکوومەتەکانی [[سامانییەکان|سامانی ]] و [[غەزنەوی]] بوە. فیردەوسی لە ساڵی ١٠٢٠دا ماڵاوایی لە دنیا کردوە و لە شاری تووس نێژراوە. == شانامە == گەورەترین کاری فیردەوسی شاھنامە یان [[شانامە]]یە کە سەبارەت بە ژیان و پیشە و ئایینی ئێرانیانی پێش ئیسلامە. شانامە باسی پاشایانی ئێرانی لە [[کەیۆمەرس]]ەوە ھەتا [[یەزدگردی سێیەم]]ی ساسانیی تێدایە. شانامە بە [[فارسی]]ەکی پاراو نووسراوە و وشەی [[عەرەبی]]ی ئێجگار کەمە و سەرچاوەیەکی زۆر گرنگە بۆ ناسینی وشە کۆنە ئێرانییەکان وەکوو فارسیی کۆن و [[زمانی ئاڤێستایی|ئاڤێستایی]] و ھەروەها سەرچاوەیەکی مێژوویییە بۆ ناسینی فەرھەنگی ئێرانیانی پێش ئیسلام. فیردەوسی، بە گوتەی خۆی دەوروبەر سی ساڵی سەرفی نووسینی شانامە کردوە، ئەم خاڵە بەیتەی فیردەوسییەوە دەردەکەوێت. بسی رنج بردم در این سال سی عجم زندە کردم بدین پارسی واتە: گەلێک لەم سی ساڵەدا ڕەنجم کێشا و عەجەمم بەم زمانی فارسییە زیندووکردەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} * [https://web.archive.org/web/20170826234820/http://www.iranicaonline.org/articles/ferdowsi-i زانستنامەی ئیرانیکا] {{تووڵی دەروازە|شیعر|وێژە|ژیاننامە|ئەفغانستان|ئێران}} {{نووسەر-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Ferdowsi}} [[پۆل:شاعیرانی سەدەی ١٠یەم]] [[پۆل:فۆلکلۆری ئێرانی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ٩٤٠]] [[پۆل:مردووانی ١٠٢٠]] [[پۆل:نووسەرانی سەدەی ١٠یەم]] [[پۆل:ھۆنراوەنووسانی فارس]] [[پۆل:ئێرانییەکانی سەدەی ١٠یەم]] [[پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ١٠یەم]] [[پۆل:مردووانی سەدەی ١١یەم]] [[پۆل:شیعەکان]] otth7ab3mwkwksjnb233k974lpm0jco 1661325 1661234 2026-09-05T17:04:39Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ھونەرەکان|ھونەرەکان]] 1661325 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = فیردەوسی{{ھن}}{{lang|fa|{{nq|فردوسی}}}} | native_name = {{lang-fa|{{nq| ابوالقاسم فردوسی توسی}}}} | image = File:Statue of Ferdowsi in Tus, Iran 3 (cropped2).jpg | image_size = | caption = پەیکەری فیردەوسی لە تووس | birth_date = {{circa}} ٩٣٥<ref name="britannica"/> یان ٩٤٠<ref name="Encyclopædia Iranica 1999">{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ=FERDOWSI, ABU'L-QĀSEM – Encyclopaedia Iranica | وێبگە=Encyclopædia Iranica | ڕێکەوت=١٥ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٩| ناونیشان=https://www.iranicaonline.org/articles/ferdowsi-index | ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠}}</ref> | birth_place = تووس، ئیمپراتۆرییەتی سامانی | death_date = {{circa}} ١٠١٩<ref name="Encyclopædia Iranica 1999"/> تا ١٠٢٦ | death_place = تووس، ئیمپراتۆرییەتی غەزنەوی{{ھن}}{{coord|36|29|10.15|N|59|31|3.34|E|region:IR|display=inline}} | occupation = شاعیر | genre = شیعری فارسی، داستانی نیشتمانی | language = [[زمانی فارسی|فارسیی مۆدێرن]]ی سەرەتایی | religion = [[شیعە]] | movement = | period = سامانی و غەزنەوی | known_for = ''[[شانامە]]'' | influences = | influenced = | website = }} [[پەڕگە:Ferdowsi Square (Tehran).jpg|وێنۆک|پەیکەرێک لە [[تاران]]]] '''ئەبوولقاسم فیردەوسی تووسی''' ({{lang-fa|{{nq|ابوالقاسم فردوسی توسی}}}}؛ نز. ٩٣٥<ref name="britannica"/> یان ٩٤٠<ref name="Encyclopædia Iranica 1999"/>–نێوان ١٠١٩<ref name="Encyclopædia Iranica 1999"/> و ١٠٢٦<ref name="britannica">{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ=Ferdowsī | وێبگە=Encyclopedia Britannica | ناونیشان=https://www.britannica.com/biography/Ferdowsi | ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠}}</ref>)، یان '''فیردەوسی''' ({{lang|fa|{{nq|فردوسی}}}}) بە تەنیا<ref name="EI"/> شاعیرێکی [[خەڵکی فارس|فارس]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://referenceworks.brillonline.com/search?s.q=ferdowsi&s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopaedia-of-islam-3&s.rows=20&search-go=Search|سەردێڕ=Search Results – Brill Reference|وێبگە=referenceworks.brillonline.com|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|وتەگێڕانەوە=Abū l-Qāsim Firdawsī (320–416/931–1025) was a Persian poet, one of the greatest writers of epic and author of the Shāhnāma ("Book of kings").}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=B5BHDAAAQBAJ&pg=RA1-PA160|سەردێڕ=The Persian Empire: A Historical Encyclopedia [2 volumes]: A Historical Encyclopedia|دوایین=Kia|یەکەم=Mehrdad|ڕێکەوت=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=ABC-CLIO|ژپنک=٩٧٨-١-٦١٠٦٩-٣٩١-٢|زمان=en|پەڕە=١٦٠}}</ref> و نووسەری ''[[شانامە]]'' بوو، کە یەکێکە لە درێژترین داستانە شیعرەکان کە لەلایەن یەک شاعیرەوە نووسرابێت، و داستانی نیشتمانیی [[ئاریانی مەزن]]ە. فیردەوسی بە یەکێک لە گرنگترین کەسایەتییەکانی ئەدەبیاتی فارسی و یەکێک لە مەزنترینەکانی مێژووی ئەدەبیات دادەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The World of Persian Literary Humanism|نووسەر=Hamid Dabashi|بڵاوکەرەوە=Harvard University Press|ساڵ=٢٠١٢|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٧٤-٠٦٧٥٩-٢|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=HQFNfOPAS04C&pg=PA314}}</ref>[[File:Ferdowsi Statue.jpg|thumb|پەپکەرێک لە تووس]] == ژیان == فیردەوسی لە ساڵی ٩٤٠ی زاینی لە گوندی پاژی سەر بە شاری [[تووس]]، لە [[خوراسان]] لە بنەماڵەیەکی جووتیار لە دایک بوو. فیردەوسی ھاوچەرخی حوکوومەتەکانی [[سامانییەکان|سامانی ]] و [[غەزنەوی]] بوە. فیردەوسی لە ساڵی ١٠٢٠دا ماڵاوایی لە دنیا کردوە و لە شاری تووس نێژراوە. == شانامە == گەورەترین کاری فیردەوسی شاھنامە یان [[شانامە]]یە کە سەبارەت بە ژیان و پیشە و ئایینی ئێرانیانی پێش ئیسلامە. شانامە باسی پاشایانی ئێرانی لە [[کەیۆمەرس]]ەوە ھەتا [[یەزدگردی سێیەم]]ی ساسانیی تێدایە. شانامە بە [[فارسی]]ەکی پاراو نووسراوە و وشەی [[عەرەبی]]ی ئێجگار کەمە و سەرچاوەیەکی زۆر گرنگە بۆ ناسینی وشە کۆنە ئێرانییەکان وەکوو فارسیی کۆن و [[زمانی ئاڤێستایی|ئاڤێستایی]] و ھەروەها سەرچاوەیەکی مێژوویییە بۆ ناسینی فەرھەنگی ئێرانیانی پێش ئیسلام. فیردەوسی، بە گوتەی خۆی دەوروبەر سی ساڵی سەرفی نووسینی شانامە کردوە، ئەم خاڵە بەیتەی فیردەوسییەوە دەردەکەوێت. بسی رنج بردم در این سال سی عجم زندە کردم بدین پارسی واتە: گەلێک لەم سی ساڵەدا ڕەنجم کێشا و عەجەمم بەم زمانی فارسییە زیندووکردەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} * [https://web.archive.org/web/20170826234820/http://www.iranicaonline.org/articles/ferdowsi-i زانستنامەی ئیرانیکا] {{تووڵی دەروازە|شیعر|وێژە|ژیاننامە|ئەفغانستان|ئێران|ھونەرەکان}} {{نووسەر-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Ferdowsi}} [[پۆل:شاعیرانی سەدەی ١٠یەم]] [[پۆل:فۆلکلۆری ئێرانی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ٩٤٠]] [[پۆل:مردووانی ١٠٢٠]] [[پۆل:نووسەرانی سەدەی ١٠یەم]] [[پۆل:ھۆنراوەنووسانی فارس]] [[پۆل:ئێرانییەکانی سەدەی ١٠یەم]] [[پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ١٠یەم]] [[پۆل:مردووانی سەدەی ١١یەم]] [[پۆل:شیعەکان]] 0dfh0rnpza477xnx2xruz1kli9xpfh3 0 13845 1661351 1576794 2026-09-05T18:28:34Z DiyarKamaran 50583 /* ١٩٠٥ */ 1661351 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = سەڵماس | ناوی_فەرمی = Սալմաստ - Salmas - سلماس - کورد شار - شاھپور - دیلەمان - ܣܵܠܵܡܵܣ‎ - دیلمەقان | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = Selmas | جۆری_نیشتنگە = [[شارۆچکە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = پەڕگە:Salmas -city.jpg|وێنۆک | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی شارۆچکەی سەڵماس | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=38.1973|frame-long=44.7653|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|ئێران}}{{ھن}}{{flagicon image| Flag of Kurdistan.svg}} [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی سەڵماس|سەڵماس]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی ناوەندی شارستانی سەڵماس|سەڵماس]] | جۆری_دابەشکراو٤ = | ناوی_دابەشکراو٤ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = دروستبوون | ڕێکەوتی_دامەزران = ٢٢٤–٢٤٢ [[ڕۆژژمێری زایینی|زایینی]] | سەردێڕی_دامەزران١ = دروستکردنەوە | ڕێکەوتی_دامەزران١ = [[١٩٣٠]] | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = [[دەسەڵاتی شارەوان–ئەنجومەن|شارەوان–ئەنجومەن]] | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = قایمقام | ناوی_سەرۆک = قەھرەمان نەصیری صەدقیانی | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٩٫٢٦ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = ٩٫٢٦ | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = ٠ | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٣٩٦ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٩٢٬٨١١ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = سەڵماسی | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کورمانجی]])، [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]]، [[زمانی ئەرمەنی|ئەرمەنی]]، [[ئاشوورییەکان|ئاشووری]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]] و [[شیعە]])، [[مەسیحی]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤١ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = [https://salmas.ir/ salmas.ir] | پەراوێزەکان = }} '''سەڵماس''' ({{بە فارسی|سلماس}}، {{بە کوردیی باکووری|Selmas}}، {{بە ئازەربایجانی|Dilməqan}}، {{بە ئەرمەنی|(سەڵماست Սալմաստ)}})،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=List of all entries |ناونیشان=http://www.assyrianlanguages.org/sureth/list.php?initial=s |وێبگە=Assyrian Languages |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئازاری ٢٠٢٠}}</ref> ناوەندی [[شارستانی سەڵماس]] لە [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] لە [[ئێران]]. دەکەوێتە باکووری ڕۆژاوای [[دەریاچەی ورمێ]]وە، نزیک بە [[باکووری کوردستان]]([[تورکیا]]). بەپێی سەرژمێری ساڵی [[٢٠١٩]] ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارۆچکەیە (١٢٧٬٨٦٤)کەس بووە.<ref name="Statistical Center of Iran">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.amar.org.ir/english |بڵاوکەرەوە=Statistical Center of Iran |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئایاری ٢٠١٧|سەردێڕ=2016 Population and Housing Census}}</ref> دانیشتووانی ئەم شارۆچکەیە زۆرینەی پێکھاتووە لە [[کورد]] و [[ئازەرییەکان|ئازەری]] و کەمینەی [[ئەرمەنییەکان|ئەرمەنی]] و [[ئاشوورییەکان|ئاشووری]] و [[جوو]].<ref>http://thegraduatesocietyla.org/images/author-padia-others.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170812101544/http://thegraduatesocietyla.org/images/author-padia-others.pdf |date=١٢ی ئابی ٢٠١٧ }}</ref> شارۆچکەیەکی بازرگانی ھەڵکەوتووە بەھۆی شوێنی جوگرافیایییەکەیەوە و ھەروەھا شارۆچکەیەکی گەشتوگوزارییە بەھۆی سروشتە جوانەکەیەوە، بەپێی ئەو لێکۆڵینەوانەی شوێنەوارناسان لە ساڵی ([[١٩٩٢]])دا لە گردەکانی دەوری ئەم شارۆچکەیەدا کردویانە تەمەنی سەڵماس نزیکەی (٩)ھەزار ساڵ دەبێت. شارۆچکەی سەڵماس تەنھا شاری [[ئێران]] و [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] و [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]]یە کە بەشێوەی شەترەنجی دروستکرابێت، ئەمە شێوەیەکی نوێ و شارستانییە لە ئەندازەی دروستکردنی شەقام و کۆڵانەکاندا بە شەوەی شەترەنجی بۆ شارەکان، ئەم شێوەیە بارێکی تایبەتی بەم شارۆچکەیە بەخشیوە کە لە شار و شارۆچکەکانی تری ئێراندا بەدی ناکرێت. سەڵماس لەچەند ھەزارەی سالانی پێشوودا شارێکی گرنگی ناوچەی ئازەربایجان بووە و دەورەکی گرنگی ھەبووە لە باری ڕامیاری ئێراندا، خەڵکی سەڵماس دەورێکی گرنگیان بینیوە لە بەرەوپێشچوونی وڵاتدا و سەڵماس یەکێک بوو لە شوێنە سەرەکییەکانی سەرھەڵدانی [[شۆڕشی دەستووری ئێران]]. == ناو == چەند بۆچوونێک ھەیە لەسەر ناوی سەڵماس: * ئەگەری ھەیە ناوی ئەم شارۆچکەیە دەگەڕێتەوە بۆ ناوی پاشای [[ئاشوورییەکان|ئاشووریەکان]] کە ناوی (سەڵمان نەسر) بووە. * (دیلمان یا دیلمەقان) ناوی ھۆزێکی کوردە کە لە سنووری [[ئێران]] و [[تورکیا]]ی و [[پارێزگای دێرسم]] دەژین و ئەم شارۆچکەیە ئەوان ئاوایان کردبێت و ناوی ئەوانی وەرگرتووە. * (شاھپور) لەوەوە ناونراوە کە دوای ئەوەی ئەم شارە بوومەلەرزە لێی دا و کاول بوو، سەردەمی [[ڕەزا شا]] بوو و فەرمانی کرد بە ئاوەدانکردنەوەی شارەکە ئیتر لەوەوە ناویان نا شاھپور واتا شازادە. * (شاری کورد) لەوەوە ناوی وەرگرتووە کە دانیشتووانی ئەم شارۆچکەیە لە کۆندا ئازەری بوون و ئەوناوە لەوەوە وەرگیراوە. == مێژوو == === سەردەمی دێرین === [[پەڕگە:Ehrivan tepesi-salmas.jpg|وێنۆک|200px|ڕاست|گردی ئەریڤان]] '''کوڵتەپەی ٩٬٠٠٠ ساڵی (گردی ئەریڤان)''' گردی ئەریڤان یەکێکە لە کۆنترین شوێنەکانی [[ڕۆژھەڵاتی ناوین]]، دەکەوێتە باکووری ڕۆژاوای شارۆچکەی سەڵماسەوە. لە ئەنجامی لێکۆڵینەوەی [[شوێنەوارناسی|دێرینەناسی]] لە کوڵتەپە چەندەھا شتومەکی دێرین دۆزراونەتەوە، ئەمەش دەیسەلمێنێت کە سەڵماس شوێنێکی دێرینە. ئەم گردە لە گۆڕەپانێکی فراواندایە، ئەمە ئەوە بەدەردەخات کەوا ئەم شارە دانیشتووانی زۆر بووە.<ref>http://www.irna.ir/wazarbaijan/fa/News/82927880</ref> بەداخەوە فراوان بوونی شار و دروستکردنی خانوو لەدەوری ئەم گردە بووەتە ھۆی وێران بوون و ڕێگری لە کاری لێکۆڵینەوە ڕۆژ لە دوای ڕۆژ. ھەتا ئێستا لێکۆڵینەوەی تەواو لەم گردە نەکراوە کە ڕوونکردنەوەی تەواو بدات بەدەستەوە.<ref name="کورد و کوردستان"<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = کورد و کوردستان| ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/wp-content/uploads/2018/02/%D9%83%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D9%88-%D9%83%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86PDF.pdf | نووسەر = ئارشاک سافراستیان |زمان = [[کوردیی ناوەندی]]}}</ref> ==== دەوڵەتی ئاراتا ==== [[پەڕگە:Enmerk-2.jpg|وێنۆک|200px|ڕاست|شوێنی ئاراتا بەنزیکەیی]] ھەرچەندە تاوەکو ئێستا شوێنی شاری دەوڵەتی ئاراتا دیار نییە، بەڵام ھەندێ لێکۆڵەر دەڵێن شوێنەکەی لە دەوروبەری [[دەریاچەی ورمێ]]یە، ئەمە لە تابلێتەکانی [[سۆمەر]]یەکاندا نوسراوە (ئاراتا لەسەر گردێک ئاوەدانکراوە). بە [[ئاوی ژێرزەوی]] ئاوی ئاراتایان دابینکردووە. لەسەر ڕێی ئاراتا لە چیای ھوروم (لوگاڵ باندا) پاشای [[سۆمەر]]یەکان نەخۆش کەوتووە، قەڵای [[زیوەجیک]] کە لە باشووری سەڵماسە، دەشێت ئاراتا بێت و ھەروەھا چیای قارنیارق (چیای سێ برا)، دانیشتووانە کۆنەکەی ئەم چیایەیان بۆ [[ئاوی ژێرزەوی]] بەکارھێنابێت.<ref name="کورد و کوردستان" /> [[پەڕگە:Qarniyariq-Salmas.jpg|وێنۆک|200px|ڕاست|چیای قارنیاق]] شتێکیکە کە شایەنی تێڕامان بێت؛ چیای ئەراویڵە لە ڕۆژاوای سەڵماس، ''ئەرا''، ناوی ''ئەرا+ویل'' کە لەھەمان ناوی ''ئارا+تا'' دەچێت. (ساموێل نوح کرامەر) شارەزا لە مێژووی [[سۆمەر]]یەکاندا دەڵێت؛ نابەجێیە مرۆڤ ھەڵسەنگاندی ئەوە بکات کە یەکەم جێگای [[حووری]]ەکان نزیک [[دەریاچەی وان]] و چیای ھورومە، کە چیای ھوروم نزیک بە [[دەریاچەی ورمێ]]یە، دەتوانن بگەنە ئەنجام لە ڕۆژھەڵاتی دووردا. لەڕاستیدا؛ ئینمیرکار سەردانی ئاراتای کرد دووھەزار ساڵ دوای سەرجۆنی دووەم(٧١٤پ. ز)، [[مانناکان]] توانیان بەراوردی سەردانەکە بکەن، لەم چیرۆکەدا دەگێڕنەوە کە بە ڕووبارێکدا تێپەڕیوون ناوی ئاراتا بووە، دەشێت ئەم ناوە پاشماوەی ناوی شاری ئاراتا بێت.<ref>Samuel Kramer|Samuel Noah Kramer, Sümerler, Kabalcı yayımevi, 2002, s. 363</ref><ref name="مێژووی کورد و کوردستان"<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = [[مێژووی کورد]] و کوردستان| ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/wp-content/uploads/2018/02/PDF-%D9%85%DB%8C%DA%98%D9%88%D9%88%DB%8C-%D9%83%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D9%88-%D9%83%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86.pdf| نووسەر = [[شێخ محەممەدی مەردۆخ]] |زمان = [[کوردیی ناوەندی]]}}</ref> ==== گردە دێرینەکان ==== [[پەڕگە:Girdesere-salmas.jpg|وێنۆک|200px|ڕاست|گردەسەر]] پاش لێکۆڵینەوە و کنەکردن لەلایەن [[شوێنەوارناسی|دێرینەناسەکان]] لە گردە دێرینەکانی سەڵماسدا ئەوە دەرکەوت کە سەڵماس ناوەندێکی یەکلاکەرەوە بووە لە کاتە جیاوازەکاندا، گردە دێرینەکان پاشماوەی سەردەمە جیاوازەکانی تیا دۆزراوەتەوە وەکو (گڵکار، مەنجەڵ، سووراحی گڵین، قاپی نیگار کێشراو، کاسەی ئاو و … ھتد)، ئەمە ئەوە دەردەخات کەوا ئەم ھەرێمە داگیرکراوە لەلایەن [[سۆمەر]]ی و [[گۆتی]] و [[حووری]] و [[مانناکان]] و [[ئورارتوو]]ەکان و جێدەستیان دیارە بە ھەرێمەکەوە. گردە دێڕینە تۆمارکراوەکانی سەڵماس: (گردی ئەریڤان، گردەسەر، گردی ھەفتیوان، گردی ھەمزەکەندی، گردی شۆرک، گردی ھۆدەر، گردی قەباق، گردی دیریش، گردی پەیەجوک، گەورقەڵا).<ref name="مێژووی کورد و کوردستان" /> ==== سەردەمی [[ئورارتوو]] ==== * ئورارتووەکان یەکەمین نەتەوەی [[جیھان]] بوون کە ئاودان بە جۆگەی کشتوکاڵیان داھێنا. [[پەڕگە:Urartu 820 785-en.svg|وێنۆک|400px|چەپ|گوڵیزان بەشێکە لە [[ئورارتوو]]]] لەسەردەمی سەرھەڵدانی ئیمپراتۆری [[ئاشوورییەکان]]دا و دروستکردنی سوپای نوێ و ھێزە بەکرێگیراوەکاندا، بەھۆی کەمی بەردی بەنرخ و زێڕ و سەرچاوەی بەردی بەکارھێنراو لە دروستکردنی بینادا لە [[مێزۆپۆتامیا]]دا، ڕوویانکردە چیایەکانی باکوور و ڕۆژاوا. [[ئاشوورییەکان]] چەندین جار ھێرشیان کردە سەر سەڵماس بەھۆی ئەوەی کەوتبووە ناوچەی چیایەکان. ھەموو جارێک کە [[ئاشوورییەکان]] ھێرشیان دەھێنایە سەر ناوچەکە [[کۆمەڵکوژی]]ان دەکرد و خەڵکی ناوچەکەیان بەدیل دەگرت و ھەروەھا خەڵکەکەیان ڕادەگوێزا بۆ ناوچە دوورەکان و ئاشوورییان دەھێنا و نشتەجێیان دەکردن. ئەو ئاشووریانەی کە ئێستا لە گوندی [[خوسروئاوا]] دەژین دەگەڕێنەوە بۆ ئەو سەردەمە. لە تابلێتە نوسراوەکانی [[ئاشوورییەکان]]دا ڕۆژاوای [[دەریاچەی ورمێ]] ناوی بە (گلیزان) ھاتووە، ئەم ناوەش زۆر لە ناوی گوندی [[گوڵیزان]] دەچێت کە کەوتووەتە باشووری شاری سەڵماسەوە، میری گوڵیزان کە ئاشووری بوو لە ساڵی(٨٢٣پ. ز) تەڤلی حکوومەتی [[ئورارتوو]]ەکان دەبێت. ئەم مژارە بووە ھۆی ئەوەی کە ئاودانی کێڵگەکان لە ناوچەی سەڵماسدا پێشبکەوێت. لەو سەردەمەدا لە نزیک [[دەریاچەی ورمێ]] شارۆچکەیەک ھەبووە بەناوی (ئولەھو) کە ئەمەش لەئێستادا گوندی [[ئولەق]]ە لە باشووری سەڵماس. ئیدوین ڕایت لێکۆڵەرێکی دێرینەناسی دەڵێت شوێنی (ئولەھو) شارۆچکەی سەڵماسە و ھەروەھا ناوچەی چلیاکۆموس کە لە بەڵگەنامەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمی]]دا ھاتووە دەڵێت ناوچەی سەڵماسە. [[پەڕگە:Qutti hökümdarının heykəli.jpg|وێنۆک|200px|چەپ|دۆزینەوەی پەیکەرێکی فەرمانڕەوای [[گۆتی]]ەکان لە سەڵماس]] لە سەدەی(٩پ. ز) دا دەوڵەتێکی سیاسی گرنگ لە ڕۆژاوای [[دەریاچەی ورمێ]] ھەبووە بە ناوی گوڵیزان کە ئەمە لەلایەن قەیسەری دووەم (توکولتی نینورتان) لە ساڵی(٨٩٠–٨٩٤پ. ز) وتوویەتی. لەسەردەمی (ئاشوور بانیباڵ)دا لەدژی زاموا و گوڵیزان و ھارتیش ھێرشی کردەسەریان و تاڵان و وێران و کۆمەڵ کوژیکردن. گوڵیزان شوێنێکی گرنگ بوو بۆیە چەندین جار لەلایەن ئاشوورییەکانەوە داگیرکراوە. فەرمانڕەوای دەکران لەلایەن قەیسەرەوە و لەنیوەی سەدەی نۆی پێش زایینی حکوم دەکرا لەلایەن (ئاسو) و (ئوپو)، (ئاسو) حوکمی کرد بۆ ماوەیەکی درێژ، لە ساڵی(٨٥٦پ. ز) دا (ئاسو) بە خۆی و کوڕەکانی و براکانی چووە پێشوازی (ئاسو). ئەمە ئەوە دەسەلمێنێ کە (ساڵمانسەری سێیەم) سەرۆک ھۆزێک نییە، بەڵکو سەرکردەیەکی خانەدانە. (ساڵمانسەری سێیەم) ھەرچەندە ستونێکی سەرکەوتنی لە کڵێسای گوڵیزان دانا بەڵام ئەمجارە ئاشوورییەکان وڵاتیان تاڵان نەکرد. لە کۆتایی سەدەی(٩پ. ز) دا دەوڵەتی [[ئورارتوو]]ەکان فراوان بوو، گوڵیزان داگیرکراو بووە بەشێک لە [[ئورارتوو]].<ref name="[[مێژووی کورد]] و کوردستان" /> ==== سەردەمی [[ماد]] ==== دوای ئەوەی دەسەڵاتی مادەکان فراوان بوو زۆرینەی ڕۆژھەڵاتی ناوینی ئێستا کەوتە دەستیان، ناوچەی سەڵماسیش بەشێک بوو لە دەوڵەتی ماد. ==== سەردەمی ئەترۆپاتینا ==== شارۆچکەی سەڵماس بەشێک بوو لە ئەترۆپاتینا، لە (نەخشەی سترابۆ)دا کە ساڵی(٢٠پ. ز) دا کێشراوە ناوی سەڵماس بە (سیمباسا) و (سیمباکا) ھاتووە، حکومی ئەم شارۆچکەیە لەگۆڕانکاریدا بوو لەنێوان (ئەترۆپاتینا) و [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمی]]، سەڵماس زۆر وێران بوو.<ref name="مێژووی کورد و کوردستان" /> ==== سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی]] ==== [[ڤلادیمیر مینۆرسکی]] ڕۆژھەڵاتناسی [[ڕووسیا]]ی دەنوسێت کەوا سەڵماس لەسەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی]] و [[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی]] بەشێک بووە لە (ئەرمەنستانی ساسانی).<ref name="مێژووی کورد و کوردستان" /> === سەدەکانی ناوەڕاست === ==== پێش ئیسلام ==== '''نەخشی خانتەختی''' [[پەڕگە:Khan Takhti-Salmas-Urmia Rd View.JPG|وێنۆک|200px|ڕاست|نەخشی خانتەختی لە دوورەوە]] [[پەڕگە:Khan Takhti-Ardashir side view.JPG|وێنۆک|200px|چەپ|نەخشی خانتەختی لە نزیکەوە]] [[پەڕگە:Salmas Khantakhti Relief.jpg|وێنۆک|200px|ڕاست|وێنەکردنی نەخشی خانتەختی]] نەخشی خانتەختی دەکەوێتە چیایەکی نزیک گوندی [[خانتەختی]] لەسەر ڕێگای ورمێ-سەڵماس، بەپێی لێکۆڵەرانی شوینەوارناسی [[ئێران]] ئەم نەخشە ھی [[ئەردەشێر بابەکان]]ی شای [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی]]ە و (ئەسکەندەر)ی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمی]] کە سەرکەوت لە جەنگی (سیڤیروس) بەپێی سەرچاوە ئەرمەنییەکان ئەم دیاری بووە و داویەتی بە [[ئەردەشێر بابەکان]]. ھەرچۆنێک دەڕوانینە ڕوخساری مرۆڤی نەخشی خانتەختی دەردەکەوێت کە ئەم نەخشە ساسانییە لەبەرئەوەی لە نەخشە ساسانییەکانکەدا بە ھەمان ڕوخسار و شێوە دەردەکەون ھەمان کلتورە.<ref name="مێژووی کورد و کوردستان" /> '''کەنیسەکان''' [[پەڕگە:Kilse-salmas.jpg|وێنۆک|300px|چەپ|دێرەکانی سەڵماس]] لە باشوور و باکووری ئازەربایجان لەپێش [[ئیسلام]]دا زۆرینەی ئەم ناوچەیە [[مەسیحی]] بوون و مەسیحییەت حکومی کردوون، لە کەنیسەکانی سەڵماسدا سەرەتای مەسیحییەتی [[ئەرمەنی (ڕوونکردنەوە)|ئەرمەنی]] و [[ئاشوورییەکان]] دەردەکەون و ھەروەھا لەو دەمەدا زۆرێک لە [[کورد]]ەکان مەسیحی بوون، و ئەم ناوچەیە دەستاو دەستی کردووە لە نێوان [[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی]] و [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمی]] و لەدوایشدا [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی]]دا. لە ئێستادا کەنیسەیەک نابینین لەناو سەڵماسدا، ئەوەی کە ھەیە لە دەوروبەری سەڵماسە کە ئەمانەن:(دێرا ھەفتیوان، دێرا قزڵجە، دێرا ماری یاقوب، دێرا ئەسگی، دێرا وانگ، دێرا قەڵاسەر، دێرا باغچەجوک، دێرا دریش). لە سەڵماس بە دێرا مەسیحیان دەڵێن دێرا ئەرمەنی لەبەرئەوەی ئەرمەنییەکان مەسیحین، لە خوسرەوئاوا ئەرمەنی ھەیە، لەراستیدا ئەم دێرانە ھی پێش ئیسلامن و ئەوکات ھەموو مەسیحی بوون و ھەر ئەرمەنییەکان مەسیحی نەبوون. ==== دوای ئیسلام ==== مێژوونووسانی سەدەی(٩–١٠ز) لە نووسینەکانیاندا دەڵێن کەوا سەڵماس دەکەوێتە ڕۆژاوای ھەرێمی ئازەربایجان، لەسەر سنووری [[ئەنادۆڵ]]. سەڵماس لەگەڵ [[خۆی]] یەکەم شارۆچکەی ھەرێمی ئازەربایجان بوون کە [[ئیسلام]]یان وەرگرتووە. (عیاض بن غنم) فەتحی ئەرمەنیا و ناوچەی دەوری [[دەریاچەی وان]]ی کرد لە ساڵی(٦٣٩ز) دا، پاش ماوەیەک شارۆچکەی [[خۆی]] و سەڵماسی فەتح کرد. '''الواقدی'''(٧٤٧–٨٢٣ز) ئەمەی نووسی؛ کەمێک لە خەڵکی سەڵماس و [[خۆی]] موسوڵمان بوون و داوایان لە موسوڵمانان کرد کەوا مامۆستایان بۆ بنێرن تاوەکو ئایینی ئیسلامیان فێربکەن. لەبارەی سەڵماسەوە گەڕیدە و جوگرافیناسانی سەدەی(٩–١٠ز) زانیاریان لەسەر نووسیوە بەڵام بە شێوەیەکی چڕوپڕنا. وادیارە سەڵماس لەو کاتەدا زۆر گەورە نەبووە و دەورێکی گرنگی نەبووە لە ڕووی ڕامیاری و ئابووری و ڕۆشنبیری لە وڵاتدا. (یاقوت الحموی) مێژوونووسی گەورە، دەنووسێت لە سەدەی(١٣ز) دا لە کاتی داگیرکردنی [[ئیمپراتۆریەتیی مەغۆل]]ەکاندا سەڵماس بە تەواوەتی وێران کراوە. [[حەمدوڵڵا موستەوفی]] لە نووسینی لەسەر سەڵماس دەڵێت ئەم شارۆچکەیە لەسەردەمی (ئیلیخانییەکان) دا دروست بووەوە و بەرەو پێش چوو؛ و دەستیشانی دەکات کە قەڵا ڕووخاوەکەی لەسەردەمی وەزیری ئیلیخانییەکان (تاج‌الدین علیشاه جیلانی) نوێکرایەوە و دەنوسێت کە درێژی دیواری قەڵاکە (٨٠٠٠پێیە) کە دەکاتە (٦٬٤٣کم). و ئاماژەی بەوەداوە کە دانیشتووانی سەڵماس [[ئیسلام]]ن و لەسەر ئایینزای [[سوننە]]ن بە توندی.<ref name="كتاب-نزهة-القلوب"<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = كتاب-نزهة-القلوب| ناونیشان = https://www.noor-book.com/كتاب-نزهة-القلوب| نووسەر = [[حەمدوڵڵا موستەوفی]] |زمان = [[زمانی فارسی]]}}</ref> ==== ھاتنی سەرەتای موسڵمانان ==== لە سەردەمی [[خەلافەتی ڕاشدین]]دا و لە سەردەمی [[عومەر کوڕی خەتتاب]]دا کە (عتبة بن فرقد السلمی) نارد بۆ فەتحی [[مووسڵ]] و ھەرێمی ئازەربایجان. لە ساڵی(٦٤١ز) دا شارەکانی [[ورمێ]] و [[خۆی]] و سەڵماسی فەتحکرد. '''البلاذری''' دەگێڕێتەوە لە زمانی خەڵکی مووسڵ، کە (عتبة بن فرقد السلمی) کاتێک [[مووسڵ]] و [[ورمێ]] و [[خۆی]] گرت و باجی لەسەر دانان بەھەمان شێوە لە سەڵماس و ناوچەکەدا جێبەجێی کرد و ئارامی و ئاسایشی تیادا بەرقەرار بوو.<ref name="مێژووی کورد و کوردستان" /> ==== زمان و ڕۆشنبیری سەڵماس لە سەدەی(١٩)دا ==== پێش ئەوەی موسڵمانە عەرەبەکان خاکی ئازەربایجان داگیربکەن، زمان و کەلتوری خەڵکەکە پێکھاتبوو لە [[زمانی کوردی]] و [[زمانی ئەرمەنی]] و [[ئاشوورییەکان|زمانی ئاشووری]] و [[زمانی تاڵشی]]، کە یەک زمانی یەکگرتوو نەبوو لە ناوچەکەدا. لەسەردەمی داگیرکاری عەرەبدا، [[زمانی عەرەبی]] لە نێو خەڵکدا بڵاو بووەوە و فێربوون بەھۆی ئەوەی کە زمانی فەرمی دەوڵەت و ئایین و وێژە و کاروباری سەربازی بوو. ھەروەھا [[زمانی عەرەبی]] لە [[ڕۆژھەڵاتی ناوین]]دا پەرەی سەند و جێی زمانە ناوچەیییەکانی گرتەوە. لەم سەردەمەدا لە سەڵماس تەنھا [[زمانی کوردی]] لە ئارادا بوو.<ref name="مێژووی کورد و کوردستان" /> ==== سەردەمی تەڤگەرا خورەمییەکان ==== لە ساڵی (٨١٧ز) دا '''بابەک''' سەرکردەی جووڵانەوەی خورەمییەکان ھەرێمی ئازەربایجان و شارۆچکەی سەڵماسی خستە ژێردەستی خۆی. لە ساڵی(٨٢٣ز) دا '''عەلی سەداقە''' چووە پاڵ جووڵانەوەکەی بابەک، پاش چەند ساڵێک باپیری سەداقە شاری [[ورمێ]]ی گرت لەگەڵ دەوروبەری کە سەڵماس یەکێ بوو لەوانە. ==== سەردەمی سەلاریان (سالاریان)(٩١٩–١٠٦٢) ==== [[پەڕگە:SallaridMapHistoryofIran.png|وێنۆک|200px|ئەوپەڕی دەسەڵاتی سالاریان]] '''مەرزەبانی کوڕی محەممەد'''(٩٤١–٩٥٧) کە حکومداری سالاریان بوو، لەگەڵ [[دەیسەم کوڕی ئیبراھیمی کورد]](٩٣٥–٩٤٢) کە حاکمی ئازەربایجان بوو، کەوتنە جەنگەوە و توانی بەسەر دەیسەمدا سەربکەوێت و دەسەڵاتی بەسەر ئازەربایجاندا گرت. حکومداری شاری سەڵماس (ابوالھیجاء)(٩٤٤–٩٦٠) بوو کاتێک مەرزەبان بەسەر دەیسەمدا سەرکەوت، ئەم دەسەڵاتی مەرزەبانی قبوڵ کرد و وتاری ھەینی کرد بەناوی مەرزەبانەوە. لە ساڵی(٩٤٥ز) دا، [[دەوڵەتی حەمدانی]] (ناسری دەوڵە حەسەن کوڕی عەبدوڵڵا) بەسەرکردایەتی ئامۆزاکەی (حوسێن بن سەعید) بەھێزێکی گەورەوە ھێرشی کردەسەر ھەرێمی ئازەربایجان، ئەم ھەواڵە گەشت بە مەرزەبان، کەلەوکاتەدا لەجەنگدا بوو دژی ڕووسەکان لە باکووری ئازەربایجان، بەبیستنی ھەواڵەکە گەڕایەوە بەرەو سەڵماس، (حوسێن بن سەعید) لە پشت دیواری قەڵای سەڵماس وەستا و چاوەڕێی مەرزەبانی کرد، بەھۆی مردنی [[ئەمیر]]ی ئومەرای [[خەلافەتی عەباسی]]، بەو ھۆیەوە (ناسری دەوڵە) چوو بۆ [[بەغدا]]د و نامەی نارد بۆ ئامۆزاکەی ئیتر کشایەوە لە سەڵماس و کەوتە ژێردەسەڵاتی سالارییەکان. دەیسەم دیسان بە سوپایەکەوە لە دەرەوەی شاری [[تەورێز]] لەگەڵ (مەرزبان کوڕی محەممەد) بە شەڕ ھات بەڵام دیسان بەزا و ڕای کردە [[ئەردەوێڵ]] و دوای گەمارۆیەکی دوورودرێژ، ملی دا بە ئاشتی. پاشان لە ساڵی (٣٤٢)ی ک.م. دەیسەم چوو بۆ [[بەغدا]]د لای (موعزەددەولەی دەیلەمی) و داوای یارمەتی کرد بۆ بە بەرەنگاری لەگەڵ (مەرزبان) بەڵام ھیچی دەست نەکەوت بۆیە چوو بۆ [[مووسڵ]] لای (ناسرەددین کوڕی حەمدان) و ئەویش دەستکەوتێکی نەبوو. پاشان چوو بۆ [[شام]] بۆلای (سەیفەددەولە) و ھەتا ساڵی (٣٤٤ی ک. م) لەوێ مایەوە. دەیسەم بە بانگێشتنی [[کورد]]ان دیسان گەڕایەوە بۆ ئازەربایجان بەڵام لەلایەن مەرزبانەوە تێکشکا و ڕای کردە [[ئەرمەنستان]] و پەنای بۆ ڕاژۆری ئەرمەنی برد. بەڵام ڕاژۆری ئەرمەنستان لە ترسی مەرزبان، دەیسەمی بە دەستەوە دا. مەرزبانیش کردییە ناو بەندیخانەوە و چاوەکانی کوێر کرد و پاش مردنی مەرزبان، لەلایەن لایەنگرانی مەرزبانەوە کوژرا. سالارییەکان لەبنەچەدا [[کورد]]ن.<ref name="مێژووی کورد و کوردستان" /> ==== سەردەمی [[ڕەوەندی]](٩٥٥–١٠٧١) ==== [[پەڕگە:Rawadids map.png|وێنۆک|300px|قەڵەمڕەوی [[ڕەوەندی]]]] ڕەوەندی ھۆزێکی [[کورد]] بوون و بەشێک بوون لە ھۆزی مەزنی [[ھەزەبانی]]. ڕەچەڵەکی سوڵتان [[سەلاحەدینی ئەییووبی]] کوردنەژاد لەم ھۆزەیە. دانیشتووی دێرینی [[تەورێز]] و [[مەراغە]] و [[ورمێ]] بوون و زۆزانی چیای سەھەندی نزیک تەورێز ھاوینەھەواری شوانکارەی ئەم ھۆزە بووە و ڕەشماڵیان لە بناریدا ھەڵداوە، دەشتی [[ھەولێر]] و دەشتی بەربڵاوی ڕۆژھەلاتی [[مووسڵ]]، (ناوکوڕ و خازەر) گەرمیانیان بووە. وەک دیارە ئەم ڕەوەندانە و ڕێچکەی گەرمیان و کوێستانیان تا ئەمڕۆش درێژەی ھەیە و ھۆزی بەربڵاوی [[ھەرکی]] و [[سوورچی]] و ڕەوەندۆک جێگرەوەن. ئەم ھۆزە دەوڵەتی ڕەوەندیان دامەزراند لە ساڵی(٩٥٥–١٠٧١\١١١٦) دوای ئەوەی بەسەر دەسەڵاتی سالارییەکاندا سەرکەوتن. لە دەورانی [[دەوڵەتی ئەمەوی]] و سەرەتای [[خەلافەتی عەباسی|عەباسییەکان]] (سەدەی ھەشتەمی زایین) ڕۆلی حوکمرانیان لە دەشتی [[ھەولێر]]ەوە تا شارەکانی [[ئازەربایجان|ئازەربێجان]] و (ئاران) دا ھەبوو. ساڵی (٩٥٥ تا ١٠٧١ز) میرنشینێکی بە ھێزیان لە [[تەورێز]] و [[مەراغە]] دامەزراند پاش ئەوەی ساڵی (٩٧٩ز) ئیبراھیمی مەرزەبانی مسافری [[دەیلەم]]یان لە ئازەربێجان وەدەرنا. (وەھشودانی کوری مەملان) و (محەممەدی کوری حسین) دوو لە میرە ناودارەکانی ئەوسا بوون لە ساڵی (١٠٢٩ز) لە [[تەورێز]]ەوە بە ھانای ھۆزی ناوداری [[ھەزەبانی]] چوو لە دژی ھێرشە [[تورکمان|ئۆغوز]]ە [[تورکەکان]] بۆ سەر [[مەراغە]] و تێکیان شکاندن ئەم ھێرشەش بە سەرتای ھێرشی [[تورکەکان|تورکان]] دێت بۆ سەر خاکی [[کورد]]نشینی ئازەربێجان. میر (وەھشودان) دواتر کورەکەی خۆی ناردە سەر شاری [[ئەردەوێڵ]] و (موغان)ی لە دەست (سپیھبود) دەرھێنا. (مەملانی دووەم) قەڵایەکی گەورەی لە [[ئەردەوێڵ]] دروست کرد.<ref name="مێژووی کورد و کوردستان" /> سالی (١٠٥٤ز) (توغرولی تورک) ھێرشی کردە سەر [[تەورێز]] و میر (وەھشودان)ی بەزاند و ھەریمەکەی خرایە سەر دەسەلاتی [[دەوڵەتی سەلجووقی]]یەکان.<ref>P. Blaum, ''Diplomacy gone to seed: a history of Byzantine foreign relations, 1047-57 A.D.'', International Journal of Kurdish Studies, Jan. 2005, p.15 [http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m0SBL/is_18/ai_n13826854/pg_15] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924044003/http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m0SBL/is_18/ai_n13826854/pg_15|date=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٥}}</ref> ساڵی (١٠٧١ز) کاتێک [[ئالپ ئەرسەلان|ئالب ئەرسەلان]] لە ھێرشی سەر [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی]] لە دیوی ئەخلات و [[ئەرزڕۆم|ئەرزیڕۆمەوە]] بە [[تەورێز]] و سەڵماسدا ڕەتبوو (مەملان)ی جێگرەوەی (وەھشودان)ی لاداو (ئەحمەدیلی کوری وەھشودان)ی میری [[مەراغە]]ی لە جێگەی دانا و یاوەری (سولتان محمد مەلیکشای سەلجووق) بوو لە جەنگی سالی (١١١٠ز) لە دژی [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی]] لە باکووری [[سووریا]]. ئەو میرە لە دیرۆکدا ناسراوە بە (احمدیل بن ابراھیم بن وھشودان الروادی الکردی) لە شەرێکدا لە دژی (خاچییەکان) بە سەرکردایەتی (جوسلین) لە (تەلبەشیر)ی نزیک شاری [[دیلۆک|گازی ئانتەپ]] پەیماننامەیەکی ئاگربەسی مۆرکرد. (میر ئەحمەدیل) ساڵی (١١١٧ز) لە [[بەغدا]]د بە دەست [[ئیسماعیلیە]]کان کوژراو بەلام وەچەکانی ھەر لە حوکمی [[مەراغە]] مانەوە و بە ئەتابەگی مەراغە ناسران و تا ھاتنی لیشاوی [[مەغۆل]]ەکان لە ساڵی(١٢٢٧ز) ھەر بەردەوام بوو.<ref>[http://members.tripod.com/zaza_kirmanc/research/dailamites.htm La Domination des Dailamites<!-- Bot generated title -->]</ref> ==== سەردەمی [[دەوڵەتی سەلجووقی]](١٠٣٧–١١٩٤) ==== [[پەڕگە:Historical Atlas of Iran - Plate No. 15.jpg|وێنۆک|300px|قەڵەمڕەوی [[دەوڵەتی سەلجووقی]]]] لە ساڵی (١٠٥٣ز) دا (تۆغڕوڵ بێگ)، دەسەڵاتی [[ڕەوەندی]]ەکانی گرێدا بە [[دەوڵەتی سەلجووقی]] لە ئەوکاتدا حکومداری ئازەربایجانیان دەکرد. لە ساڵی (١٠٦٣ز) دا [[مەسیحی]]ەکانی دانیشتووی ئازەربایجان بە پشتگیری [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی]] پەلاماری ڕۆژاوای ئازەربایجانیاندا. ھەرچۆنێک بوو، لەشکری سەلجووقی لە ڕۆژاوای سەڵماس و ڕۆژاوادا و باکووردا بڵاو بوونەوە و دەسەڵاتیان تا وەکو [[گورجستان]] ڕۆیشت. سەلجووقییەکان یان نەوەی سەلجوق، بنەماڵەیەکی دەسەڵاتداری [[تورکەکان|تورکی]] بوون حوکمی [[ئەفغانستان]] و [[ئێران]] و بەشێک لە [[ئەنادۆڵ]] و [[سووریا]] و [[عێراق]] و [[نیمچەدوورگەی عەرەبی]] کردووە لە نێوان ساڵانی (١١٥٧–١٠٣٨ز) و پاشان ھەتا (١١٩٤ز)، بارەگاکەیان (مەڕو) پاشان [[ئەسفەھان]] بووە، سەلجوقییەکان دەچنەوە سەر ھۆزی (قنق)یەکێک لە ھۆزە دەسەڵاتدارەکانی غەزوی تورکی، ئەم ھۆزە چوونە [[ئیسلام]]ەوە لە سەردەمی (سەلجوقی) سەرکردەیان ساڵی (٩٦٠ز)، پاشان چوونە خزمەتی قەرەخانەکان لە وڵاتی ئەودیو ڕووبار. حەفیدەکانی سەلجوق، کە (تەغڕۆڵ بێگ و جغری) بوون شانشینەکەیان کردە دوو بەشەوە، بەشی ڕۆژاوا کە بنکەکەی [[ئەسفەھان]] بووە، بەشی ڕۆژھەڵاتە کە بنکەکەی (مەڕو) بوو. لە دوای سەرکەوتنی (تەغڕۆڵ بێگ) بەسەر (غەزنەوییەکان) ساڵی (١٠٤٠ز) لە نزیک [[زەنگان]] شانشییەنەکەی فراوان بوو بە لای ڕۆژاوادا زیاتر، فارسی خستە سەر ساڵی (١٠٤٢ز) و ھەندێک لە بەشەکانی [[ئەنادۆڵ]] و پاشان [[عێراق]]ی گرت ساڵی (١٠٥٥ز) و دوای ئەوەی دەستی گرت بەسەر [[دەوڵەتی بوەیھی]]ەکاندا لە [[عێراق]]، تەغڕۆڵ بێگ چووە [[بەغدا]]ەوە.<ref name="مێژووی کورد و کوردستان" /> ھاتنی سەلجوقییەکان بەسەرەتای ھاتنی ھۆزە تورکەکان دادەنرێن بۆ ئازەربایجان و کوردستان و ئەنادۆڵ.<ref name="کورد و عەجەم" /> ==== سەردەمی ئەتابەکەکان(١١٣٦–١٢٥٢) ==== [[پەڕگە:Eldiguzids-1175.png|وێنۆک|300px|[[ڕۆژھەڵاتی ناوین]] لە ساڵی ١١٧٥ز]] لەگەڵ لاوازبوون دەسەڵاتی [[دەوڵەتی سەلجووقی]]، جۆرجییەکان کە کەوتبوونە باکووری ئازەربایجان، کەوتنە جووڵە و فراوانکردنی خاکەکەیان. ئەتابەکەکانی ئازەربایجان کەوتنە ھێرشکردنە سەر جۆرجییەکان تاوەکو بیان وەستێنن و لە ئازەربایجان دەریان بکەن. ئەتابەکەکان سوودیان لە دەسەڵاتی (قزڵ ئەرسەلان)(١١٨٦–١١٩١ز) وەرگرت لە [[ھەمەدان]]، پاشان سوڵتانی سەلجوقییەکان (تۆغروڵی سێیەم(١١٧٦–١١٩٤)) بە لەشکری خۆیییەوە ھێرشی کردە سەر شارەکانی [[ورمێ]] و [[خۆی]] و سەڵماس و [[شنۆ]] داگیریکردن و تاڵانی کردن. داوای یارمەتیان لە [[سەلاحەدینی ئەییووبی]](١١٧٤–١١٩٣ز) کرد، (سەلاحەدین) ویستی کەوا (قزڵ ئەرسەلان) و (تۆغروڵی سێیەم) پێکبێنێت بەڵام بێسوود بوو. ھەرچەندە (تۆغروڵی سێیەم)یەکەمجار دەستی ئاشتی درێژ کرد، بەڵام بڕیاریدا کە جەنگ لەگەڵ (قزڵ ئەرسەلان) دا بکات و ھێرشی بکاتەسەر، لە تشرینی یەکەمی ساڵی (١١٩٠ز) دا ھێرشی کردە سەر (قزڵ ئەرسەلان). (قزڵ ئەرسەلان) ئاشتی کرد لەگەڵ کوڕی (ئینانج خاتوون)ی ڕکابەریدا، خستنییە خزمەتی خۆی و لە کۆتایدا (ئینانج خاتوون)ی کردە ژنی خۆی، کە پێشتر خێزانی برا کۆچکردووەکەی بوو. لە پاش ئەم ململانێیانە لە ساڵی(١١٩١ز) دا قزل و تۆغروڵ چاویان بەیەک کەوتوو قزل تۆغرولی خستە زیندانەوە.<ref name="مێژووی کورد و کوردستان" /> ==== سەردەمی خواریزمەکان(١٠٧٣–١٢٣١) ==== [[پەڕگە:Khwarezmian Empire 1190 1220.png|وێنۆک|200px|دەسەڵاتی خواریزمییەکان]] ٢٤ تشرینی دووەمی (١٢٢١ز) کۆتایی دەسەڵاتی خواریزمەکان بوو، (جەلالەدینی خواریزمشا)(١٢٢٠–١٢٣١) شکا لە بەرامبەر [[چەنگیزخان]](١٢٠٦–١٢٢٧) و ھەڵھات بۆ [[ھیندستان]]. کۆتایی دەسەڵاتی ئەتابەکەکان لە ساڵی(١٢٢٥ز) دا ھات بەدەستی (ئۆزبەک موزەفەرەدین) و ئازەربایجانی داگیرکرد. لە پەیمان نامەیەکدا ئۆزبەک دەستی پاراست لە [[خۆی]] و سەڵماس و [[نەخچوان]]. لە ساڵی(١٢٢٦ز) دا جەلالەدین گەمارۆی شاری [[خەلات]]ی دا و لەو کاتەدا (تورکمانە ییوا) کان ھێرشیان کردە سەر [[ورمێ]] و سەڵماس و داگیریان کردن بە چەندەھا گوندی دەورو بەریانەوە. جەلالەدین سەرکەوتوو نەبوو لە گەمارۆدانی خەلات و شکا و گەڕایەوە سەڵماس و تورکمانە ییوایییەکانی دەرکرد. لە ساڵی(١٢٣١ز) دا [[مەغۆل]]ەکان شاری [[تەورێز]]یان داگیرکرد، جەلالەدین دۆڕا لە جەنگەکەدا و ھەڵھات بۆ سەڵماس، لەترسی ھێرشی مەغۆلەکان ھەڵھات و چووە شاری [[ئامەد]] و لەوێ کوژراو لە گوندی (ھەرزەم) نێژرا. ==== [[ئیمپراتۆریەتیی مەغۆل]](١٢٠٦–١٣٦٨) ==== [[پەڕگە:Mongol Empire (greatest extent).svg|وێنۆک|200px|[[ئیمپراتۆریەتیی مەغۆل]]]] لەسەردەمی (سوڵتان موزەفەری ئۆزبەک(١٢١٠–١٢٢٥ز)) و ئەتابەکەکان، [[مەغۆل]]ەکان ڕۆژھەڵاتی ئاسیایان داگیرکرد، و چارەنووسی [[ڕۆژھەڵاتی ناوین]] و [[قەوقاز]]یش بوو. بە فەرماندەیی (جەبەنۆیون و سوبوتای) سوپای [[مەغۆل]] [[خۆراسان]] و [[ناوەندی ئێران|ئێرانی عەجەم]]یان داگیرکرد و لە مانگی [[کانوونی دووەم]]ی ساڵی(١٢٢١ز) [[تەورێز]]یان گرت. (سوڵتان موزەفەری ئۆزبەک) قاسیدی ناردە لای [[مەغۆل]]ەکان و داوای ئاگربەستی لێکردن، [[مەغۆل]]ەکان داوای ڕادەستکردنی خواریزمەکانیان دەکرد لە سەربازگەی [[تەورێز]]. (سوڵتان موزەفەری ئۆزبەک) ھەندێکی لە خواریزمەکان کوشت و ئەوانەی کە مایەوە ڕادەستی [[مەغۆل]]ەکانی کرد. لەھەمان ساڵدا [[مەغۆل]]ەکان بە سەرکردایەتی (جەبەنۆیون) بەرەو سەڵماس کشان. دانیشتووانی سەڵماس دەسەڵاتی [[مەغۆل]]ەکانیان قبوڵ نەبوو، لە بەر ئەمە [[مەغۆل]]ەکان سەڵماسیان وێران کرد. [[مەغۆل]]ەکان لە ساڵی(١٢٣١ز) جەلالەدینیان بەزاند و سەڵماسیان گرێدا بە دەسەڵتیانەوە.<ref group=q>Bu sərkərdənin adı Sübidey, Subatay, Sabutay Bahadır olaraq da yazılır.</ref><ref name="کورد و عەجەم" /> ==== سەردەمی ئیلیخانەکان(١٢٥٦–١٣٥٣) ==== [[پەڕگە:Kazim Dashi.jpg|چەپ|200px|وێنۆک|دوورگەی کازم داشی]] [[پەڕگە:Salmas türbəsi.jpg|ڕاست|200px|وێنۆک|گومبەدی میرە خاتوون]] کوڕەزاکانی [[چەنگیزخان]] دامەزرێنەری دەوڵەتی ئیلیخانەکانن، [[ھۆلاکۆ خان]](١٢٥٦–١٢٦٥) لە ساڵی(١٢٥٥ز) دا تەواوی زەوییەکانی [[ڕۆژھەڵاتی ناوین]]ی داگیرکرد و بۆ ئەم مەبەستە براکەی خۆی (مەنگۆخان)ی دامەزراند بە فەرمانڕەوایی ناوچەکە. [[ھۆلاکۆ خان]] لە ساڵی(١٢٥٨ز) دا شاری [[بەغدا]]ی داگیرکردوو کۆتایی ھێنا بە دەسەڵاتی [[خەلافەتی عەباسی]]ەکان. دەسکەوتەکانی داگیرکردنی بەغدای بردە ئازەربایجان. ھەنندێک لە دەسکەوتەکانی بەخشی بە (مەنگۆخان)، باقییاتی دەسکەوتەکانی لە دوورگەی (کازمداشی) لە باشووری ڕۆژھەڵاتی سەڵماس شاردەوە. مێژوونووسان دەڵێن کە گۆڕی (میرە خاتوون) کە ژنی (تاجەدین عەلیشا) کە وەزیر بوو لەسەردەمی ئیلیخانەکاندا، دەکەوێتە گومبەدی میرە خاتوون لە کۆنە شارە کە دەکەوێتە ڕۆژاوای سەڵماسەوە. ==== سەردەمی چوپانی(١٣٣٨–١٣٥٧) ==== [[پەڕگە:Chupanid - Jalayerid dynasty 1337–1432 ad.png|چەپ|200px|وێنۆک|ڕەنگی شین دەسەڵاتی چوپانییە]] چوپانییەکان [[تیرە]]یەکی [[ھۆز]]ی سوڵدوز بوون کە لە ڕەچەڵەکی [[مەغۆل]]ەکان بوون، دەرکەوتن لە وڵاتی [[ئێران]]دا سەدەی(١٤ز) دا، لەسەرەتادا لەژێر دەستی ئیلیخانەکاندا بوون، کاتێک دەسەڵاتی ئیلیخانەکان لاواز بوو ئەمان سەریان ھەڵداو دەستیان گرت بەسەر ھەرێمەکانی ئازەربایجان و ئاران و ناوەڕاست و ڕۆژاوای [[ئێران]]دا. لەودەمەدا جەلاییرییەکان [[بەغدا]]یان کۆنتڕۆڵکرد.<ref>[http://search.eb.com/eb/article-22890 Encyclopædia Britannica]</ref><ref name="مێژووی کورد و کوردستان" /> ==== سەردەمی جەلایری(١٣٣٥–١٤٣٢) ==== دوای مردنی (ئیلیخان ابو سعید بھادورخان) کۆتایی ئیلیخانەکان بوو کە نەوەی [[ھۆلاکۆ خان]] بوون، و دەسەڵاتی مەغۆلەکان بەرەو لەیەکترازان و ناکۆکی لەسەر دەسەڵاتی ئیمپراتۆر دروستبوو ھەروەھا چەندەھا میرنشین {{قت|دروست بوون}}، یەکێک لەو سەرھەڵدانانە دروستبوونی جەلایرییەکان بوو کە دەستیان گرت بەسەر زەوییەکانی وڵاتی نێوان ڕووبار و ئازەربایجاندا، دەسەڵاتی جەلایرییەکان لە سەردەستی (شێخ حەسەنی گەورە) فراوان بوو بە گرتنی شاری [[بەغدا] لە ساڵی(١٣٤٠ز) دا، و بەمردنی (شێخ ئەویس) ئەم میرنیشینەش کۆتایی ھات، کە ھاوکات بوو لەگەڵ داگیرکاری [[تەیمووری لەنگ]] لە [[ئێران]] و [[مێزۆپۆتامیا]] و سەرھەڵدانی قەراقۆینلوو.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Jalayirid_Sultanate</ref> ==== سەردەمی [[تەیمووری لەنگ]](١٣٧٠–١٥٠٧) ==== [[پەڕگە:Timur Empire.jpg|چەپ|300px|وێنۆک|فەرمانڕەوایی [[تەیمووری لەنگ]] لە کاتی مردنیدا ١٤٠٥ز]] بەپێی ڕۆژنامە ناوچەیییەکان [[تەیمووری لەنگ]]، [[ورمێ]]ی بەبێ باج داوەتە (گرگین بێگی ئەفشار)، کە[[خانەدانی ئەفشاری|ئەفشارەکان]] نیشتەجێ بوون لە قەلای [[تۆپراق قەڵا]] کە چارەکە میلێک لە شاری [[ورمێ]]وە دوورە، ھەرچەندە لە (زەفەرنامە) دا ھاتووە کە ساڵی (١٣٠٧ز) [[تەیمووری لەنگ]] دەسەڵاتی سەپاندووە بەسەر ورمێ و سەڵماس و [[خۆی]]دا، لە ساڵی (١٤٢٣ز) دا ئەمیر تەیموور خێڵی (ئەوسانلو)ی ئەفشاری ھێنا بەمەبەستی سەرکوتکردنی [[کورد]]ەکان و خێلە ڕاپەڕیووەکانی [[ورمێ]] و دیاریکردنی (گرگین بێگی ئەوسانلو) بۆ حکومداری ورمێ، دوای مردنی کوڕەکەی (عەلامە سوڵتان) چووە جێی باوکی بۆماوەی سێ ساڵ. لە شورای دادگای شاری ورمێدا فەرمانیان دا بە دەسەڵات گرتنە دەستی براگەورەکەی بەناوی (یادگار سوڵتان) کە دەسەڵاتی شار بگرێتە دەست. (باسیل نیکیتین) دەڵێت حکومداری ئەوسانلوی ئەفشار لەو کاتەدا (٦)کەسیان حکومدارییان کردووە.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Timur</ref> لە بیرەوەرییەکانی [[تەیمووری لەنگ]]دا ھاتووە کە پێداھەڵدانی بۆ [[کورد]]ەکانی کۆچکردوو لە [[کوردستان]]ەوە بۆ (قۆچاق) کە لە زمانی خۆیەوە بڵاو کردووەتەوە باسی ئازایەتی و چاونەترسی [[ھۆز]]ە [[کورد]]ەکانی کردووە کە دوای گەرانەوەی لە [[بەغدا]] لە (دەربەندی باتاق)، [[کورد]] بە ھێزیکی کەمەوە ڕیگەیان بە لەشکرە گەورە و گرانەکەی تەیمور گرتووە، تەیمور دەڵیت «کە بەرەو [[کرماشان]] دەرۆیشتم گەیشتمە ناو بەندەنێکی بەناوبانگ بە باتاق دەستەی پێشڕەوانم ئاگاداریان کردم کە ژمارەیەک سوار و پیادە لە دەورووبەری ئەو دەربەندەن لەوانەیە دووژمن بن دوای لێکۆڵینەوە ئاگاداریان کردمەوە ئەوانە ھەندێک [[ئێڵ]] و [[ھۆز]] و [[تیرە]]ی ناوچەی [[کرماشان]]ن و دەڵین ئەمیر تەیمور بە چەندەھابار زیڕەوە لە [[بەغدا]] گەڕاوەتەوە ئەگەر دەیەوێت سەری سەلامەت بێت ھەمووی دانێت ئینجا لێرەوە بڕوات، بەڕاستی من نەمدەویست سەربازەکانم بە دەستی عەشایەرانی کرماشان بە کوشت بدەم بەلام کەوتمە شەڕ لەگەڵیاندا لەو شەڕەدا (١١٦) کوژراو و ھەندێک بریندارمان ھەبوون لە نەبەردی و جەنگی دەربەندی باتاقدا ئەزموونی بەکەڵکم وەرگرت و لە شەڕەکانی (ڕۆم) و [[کابول]]ستان و [[ئەفغانستان]] و [[ھیندستان]] و وڵاتی [[شام]]دا ئەگەر بمویستایە لە گەلییەکەوە بڕۆم ئەمسەر و ئەوسەری گەلییەکەم داگیر دەکرد پاشان لەشکر پیایدا دەرۆیشت.<ref name="کورد و عەجەم" /> ==== سەردەمی قەراقۆینلوو(١٣٧٥–١٤٦٨) ==== [[پەڕگە:Qaraqoyunlu Dynasty AZƏRBAYCAN.png|چەپ|200px|وێنۆک|فەرمانڕەوایی قەراقۆینلوو]] لە ساڵی(١٤٣١ز) دا قاتوقڕییەک ڕوویداوە کە بەشێک لە دانیشتووان سەڵماس کۆچیانکردووە بەو ھۆیەوە. بەردەوام جەنگ بوو لە نێوان [[تەیمووری لەنگ]] و (قەراقۆینلوو) لە ئازەربایجاندا، کە بووە ھۆی کاولکردنی [[گوند]]ەکان و زەوییە [[وەرزێری|کشتوکاڵ]]ییەکان و نەمانی [[بازرگانی]]. لە ساڵی(١٤٢٨ز) دا فەرمانڕەوای تەیمور، (شاروخ) ھێزێکی ناردە سەر ئازەربایجان بە سەرکردایەتی (عەلی کوکەڵتاش). لە [[ئایار]]ی (١٤٢٩ز) دا شاروخ ھێزی سوارەی نارد کە پێکھاتبوون لە (شیروان)یەکان کە چوونە سەر فەرمانڕەوای (قەراقۆینلوو) ئەسکەندەر، بەڵام ئەم ھێزە تێکشکا لە سەڵماس لە باشووری ئازەربایجان.<ref name="مێژووی کورد و کوردستان" /> ==== سەردەمی ئاق قویونلوو(١٣٧٨–١٥٠٣) ==== [[پەڕگە:Map Aq Qoyunlu 1478-en.png|چەپ|200px|وێنۆک|فەرمانڕەوایی ئاق قویونلوو]] لە کۆتایییەکانی دەسەڵاتی ئیلیخانەکاندا لە ناوەڕاست سەدەی(١٤)دا، ھۆزە ئۆغوزەکان یەکێتییەکیان پێکھێنا بەناوی (ئاق قویونلوو)، کە لە لەوەڕگاکنی ئەرمەنیا و ئازەربایجان و لەوەڕگاکانی نێوان [[ئامەد]] و [[سێواس]] و ڕووباری [[دیجلە]]دا دەوڵەتەکەیان دامەزراند. وەلە جەنگدا بوون لەگەڵ (قەراقۆینلوو) و لە دواتردا بەسەریان سەرکەوتن، (ھۆزی بایاندور) سەرکردایەتی (ئاق قویونلوو)یان دەکرد.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Aq_Qoyunlu</ref> === سەدەکانی ھاوچەرخ === ==== سەردەمی [[سەفەوییەکان]](١٥٠١–١٧٣٦) ==== [[پەڕگە:Safavid Empire 1501 1722 AD.png|چەپ|300px|وێنۆک|دەوڵەتی [[سەفەوییەکان]] لە فراوانترین ئاستیدا]] سەدەھا ساڵ جەنگ لەنێوان [[سەفەوییەکان]] و [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] بەردەوام بوو، بەھۆی ئەوەی سەڵماس لە نێوان سنووری ئەم دوو دەوڵەتەدا بوو، ببووە گۆڕەپانی سوپا و ئەسپەکانیان. ئەم جەنگە درێژخایەنە وەھای کردبوو کەوا دانیشتووانی ئەم دەڤەرە کۆچەری بن و زیاتر بۆ ژیانی ئەوان دەست بدات. بە ھەبوونی [[شا ئیسماعیلی یەکەم]] (١٤٨٧–١٥٢٤) لە ھەرێمەکەدا ھەموو جموجۆڵێک و جوداخوازییەکی لە ناوچە سنوورییەکاندا نەھێشت بەتیبەت لە سەڵماس و [[خۆی]]، لە ساڵی(١٥٠٢)دا [[شا ئیسماعیلی یەکەم]] ڕوویکردە باشووری دەوڵەتەکەی لەوکاتەدا (ساریم خان) سەرکردەی [[کورد]]ان ھێزی کۆکردەوە و پەلامری شاری [[ورمێ]]یدا و ڕوویکردە سەڵماس بە (٤٠ھەزار) جەنگاوەرەوە. براکەی شائیسماعیل شاری [[تەورێز]]ی پاراست، جەنگ و مەترسی لە تەورێز دورخستەوە و دوو سوپای بۆ جەنگ ڕەوانەی نزیک سەڵماس نارد، لە ئەنجامی جەنگەکەدا ساریم خان کوژراو سوپاکەی شکا، لە دوای ئەم جەنگە کوردەکان مەیلیان زیاتر دا بە لای عوسمانییەکن لەو ستەمە زۆرەی کە سەفەوییەکان بەرامبەریان دەیانکرد. لە [[٢٣ی ئاب]]ی [[١٥١٤]]دا [[شەڕی چاڵدێران]] ڕوویدا لە نێوان [[شا ئیسماعیلی یەکەم]] و [[سەلیمی یەکەم]] کە لە ئەنجامدا [[سەفەوییەکان]] شکان و تەواوی ھەرێمەکە و شارەکانی [[خۆی]] و سەڵماس و [[ورمێ]] بوونە بەشێک لە [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]. لە ئەنجامی جەنگی درێژخایەنی نێوان [[سەفەوییەکان]] و [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] (شا تەھماسب) پایتەختی لە [[تەورێز]]ەوە گواستەوە بۆ [[قەزوین]]. بەھۆی تەکتیکەکانی (یەحیا) عوسمانییەکان لە پێشڕەوی وەستان و ھەرێمی ئازەربایجان بەھۆی ئەم جەنگەوە زیانی زۆری بەرکەوت و وێران بوو بەتایبەتی شاری سەڵماس.<ref name="کورد و عەجەم"<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = کورد و عەجەم| ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/wp-content/uploads/2016/03/%D9%86%D8%A9%D9%88%D8%B4%D9%8A%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86.pdf | نووسەر = [[نەوشیروان مستەفا]] |زمان = [[کوردیی ناوەندی]]}}</ref> لە ئەنجامی ڕاکردنی (ئەلقاس میرزا)ی برای (شا تەھماسب) بۆ [[ئەستەمبوڵ]] گرژی کەوتە نێوان ئەم دوو دەوڵەتە و ئەمەش جارێکی تر ڕێ خۆشکەر بوو بۆ [[کورد]]ەکان کە دەست بە جووڵانەوە بکەن لە ئازەربایجاندا، لە ساڵی(١٥٤٩ز) دا [[کورد]]ەکان بە یارمەتیدانی دوڵەتی عوسمانی توانیان شاری سەڵماس بگرن. لە ساڵی(١٦٣٥ز) دا [[مورادی چوارەم]] ھێرشی کردە سەر ئازەربایجان و داگیری کردوو سوپاکەی ھێنایە سەڵماس.<ref>haşımzadə, 17ci əsrin əvvəllərində Səfəvi_Osmanlı münasibətləri, Türkiyə qaynaqlarında, İstanbul 2001</ref> '''بەپێی وتەی ئەولیا چەلەبی:''' قەڵای سەڵماس دەکەوێتە دەشتێکی فراوانەوە. لە ھەر چواردەورەوە دەورەدراوە بە [[ورمێ]] و تەسوج و خامنە و [[قەرەباغ، ئەنزەل|قەرەباغ]] و [[خۆی]] و مەرەند و بەھیستان و چۆرش … ڕووبارێک لەلای ڕۆژاوایەوە دەڕوات کە لە چیاکانی ھەراوێڵ و بەردەزەردەوە سەرچاوە دەگرێت، و بەناو ھەزارەھا باخ و بێستاندا دەڕوات و دەڕژێتە [[دەریاچەی ورمێ]]وە… دیواری قەڵاکە بە تەواوی دەوری شاردا نەکراوە، بەڵام [[خەندەق]] بە دەوری شارەکەدا لێدراوە. سێ دەرگای ھەیە بەناوەکانی؛ دەرگای ورمێ و دەرگای تەسوج و دەرگای تەورێز، دووری دەرگایەک بۆ دەرگایەک (٧ھەزار) پێ دەبێت. لە سەڵماسدا (٣ھەزار) [[خانوو]] و (٣) [[مزگەوت]] و (٩)گەڕەک ھەیە، [[کورد]]ەکان لە (٥) گەڕەکدان و [[کورەسوننی]]ەکان لە (٤) گەرەکدان… دابەشکردنی ئاو بە ژێر زەویدایە. ھەروەھا (حاجی خەلیفە) سکرتێری (ئولیا چەلەبی) لە پەرتووکی (جیھان نیعمە) دا کە لە سەدەی (یازدەی ھیجریدا) نووسیوویەتی دەڵێت؛ شوێنی ھەوارگەکەمان لە ڕۆژھەڵاتەوە شارۆچکەی دیلمان و [[دەریاچەی ورمێ]]یە، لەباشوورەوە ھەرێمی [[شنۆ]]یە، لە ڕۆژاواوە چیاکانی [[جۆلەمێرگ]]ە، لە باکوورەوە دەشتی جۆسگونە … لە بەڵگەکانی سەرەوە دەستمان دەکەوێت کە شارۆچکەی سەڵماسی کۆن نزیک بەکۆنە شاری ئێستا بووە، وەھەبوونی گۆڕستانێکی گەورەی کۆن لە کۆنە شار ڕاستی قسەکانمان دەردەخات. ==== سەردەمی [[خانەدانی ئەفشاری]] (١٧٣٦–١٧٩٦ز) ==== [[پەڕگە:Revised Map of the Afsharid Empire.png|چەپ|300px|وێنۆک|[[خانەدانی ئەفشاری]] لە فراوانترین ئاستیدا]] لە ئەنجامی جەنگی درێژخایەنی نێوان [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] و [[سەفەوییەکان]]، شارۆچکەی سەڵماس تەواو وێران دەبێت و زیانی پێدەگات، وەزۆرینەی دانیشتووانی شارۆچکەکە و دەوروبەری ناوچەکە چۆڵ دەکەن، کە ئەم چۆڵکردنە کوردان دەیکەن لەبەر ترسی گیانیان کە ببوون بە نێوان بەرداشی زلھێزەکان و کاریگەری کردە سەر دیمۆگرافیای ناوچەکە و کەمبوونەوەی کوردان کاتێک ناوچەکە ئاوەدان بووەوە. لەسەردەمی دەسەڵاتی [[نادر شا]] (١٧٣٦–١٧٤٧ز) تەنھا ناوێک بۆ شارۆچکەی سەڵماس مایەوە. لەوە دوا شارۆچکەی دیلمان گەورەبوو گەشەی سەند بەڵام ناوی ناوچەکە بە سەڵماس ناوی دەرکرد. دوای سەرکەوتنی دەوڵەتی (ھوتاکی ئەفغانی) بەسەر سەفەوییەکاندا لەبەرەی ڕۆژھەڵات و لاواز بوونی سەفەوییەکان، زۆرێک لە زەوییەکانی سەفەوی درانە عوسمانییەکان بەپێی پەیماننامەی (ئەستامبوڵ لە ١٧٢٤ز) دا لەنێوان ڕووسیا و عوسمانیدا بوو، لەھەمان مێژوودا سەڵماس داگیرکرا لەلایەن عوسمانییەکانەوە. وەلەئەنجامی پەیماننامەی (١٠کانوونی دووەمی ساڵی ١٧٣٢ز) کە (ئەحمەد پاشا) واژوویکرد زەوییەکانی ئازەربایجانی باشوور گەڕایەوە بۆ [[سەفەوییەکان]] و باکووری ئازەربایجان لە سەرووی [[ڕووباری ئاراس]]ەوە درا بە عوسمانییەکان. [[نادر شا]] بەم پەیماننامەیە ڕازی نەبوو، دووبارە ناوچەکانی ئازەربایجانی باکوور و ڕۆژھەڵاتی [[ئەرمەنستان]] و [[گورجستان]]ی گەڕاندەوە لەدەست عوسمانییەکان لە (١٧٣٤–١٧٣٥ز) دا. وەلە ساڵی(١٧٣٦ز) دا [[نادر شا]] وەک شا خۆی ڕاگەیاند. لە ھەمان ساڵدا شارۆچکەکانی ([[خۆی]] و سەڵماس) کە زۆرینەیان [[کورد]] بوون ڕاپەڕین لەدژی زۆری باج و ستەمی دەسەڵات بەڵام نادرشا ھێرشی کردەسەریان و سەرھەڵدانەکەی کپ کردەووە.<ref name="کورد و عەجەم" /> ==== سەردەمی خانەدانەکان (چلەکانی سەدەی ١٨ی زایینی) ==== [[پەڕگە:Urmia Khanate.png|چەپ|300px|وێنۆک|نەخشەی خانەدانی ڕۆژھەڵاتی [[ئێران]] لە سەدەی ١٨ی زایینیدا]] دوای مردنی نادرشای ئەفشاری ھێز و دەسەڵات ھەر لای ئەفشارەکان مایەوە لە ھەندێ ھەرێمدا و وڵات بوو بە چەند ھەرێمێکی سەربەخۆ و بە خانەدانەکان ناوی دەرکرد. لەو سەردەمەدا سەڵماس حکومدەکرا لەلایەن خانەدانەکانی ([[ورمێ]] و [[تەورێز]] و [[خۆی]]). سەرداری خانەدانی ورمێ (فەتحعەلی خانی ئەفشار)(١٧٤٧–١٧٦٣ز) سوودی لەم بێسەری و بەرییەی وڵات بینی و سەڵماس و گەلێ دەڤەری باکووری ڕۆژاوای وڵاتی خستە ژێر دەستی خۆی. '''[[دونبەلی]]''' یەکەم میری ھەڵکەوتوو و دیاری ئەم کاتە (نەجەف قولی خان) بوو. پاش کوشتی (شاباز خانی یەکەم)ی بابی (نەجەف قولی خان) بە دەستی خاڵی، (ئەیووب خانی چورس)، بوو بە جێنشینی ئەو وەک میری (چوورس و سەڵماس). ساڵی(١٧٣٤ز) (نەجەف قولی) وەک سەردەستەی چەکداران چووە خزمەتی نادرشای ئەفشار و لە داگیرکردنی ھیند([[ھیندستان]]) لەگەڵی بوو و نازناوی بە ئەمیر ئەلئومەرای (میری میرانی) پێ بەخشرا و بووەوە بە میری [[خۆی]]. ساڵی (١٧٤٢) بوو بە بەگلەربەگی (حاکمی حاکمان) [[تەورێز]]. ساڵی(١٧٤٧) بوو بە خانی حاکمی [[تەورێز]] و ھەروەھا لە سەردەمی جێنشینانی نادرشایش ھەر لەم پۆستەی مایەوە. لە شەڕی جێنشینی نێوان چەندین داواکاری پادشایی وڵاتی عەجەم، نەجەف قولی خان و شاباز خانی دووھەمی برازای ساڵی١٧٥٠ چوونە پاڵ فەتح عەلی خانی ئەفشاری-ئەرەشلووی [[ورمێ]]. حکوومەتی [[خۆی]] و سەڵماس بە (شاباز خانی دووھەم) بەخشرا و (نەجەف قولی خان) ([[تەورێز]] و چوورس)ی بە دەستەوە بوو. پاش مەرگی فەتح عەلی خان، ساڵی ١٧٥٧، خانەکانی [[دونبەلی]] بەڵێنی سۆز و وەفاداری خۆیان بە (محەممەد حەسەن خانی قاجاڕ)دا. ساڵی(١٧٦٢) بەڵێن و پەیمانیان بە [[کەریم خانی زەند]] دا. ئەو ساڵی(١٧٦٣) (عەبدولڕەزاق بەگی) کوڕی وەک بارمتە نارد بۆ [[شیراز]]. ئەگەرچی نەجەف قولی خان وەک میری ئارام لە خاناتی خۆی مایەوە و شەھباز خان وەک حاکمی خۆی مایەوە لە شیراز، دەسەڵاتی ڕاستەقینێی دونبەلی بە دەستی (ئەمیر ئەحمەد خان برای شەھباز) بوو، کە لە (١٧٦٣) تا کاتی مەرگی لە (١٧٨٦) وەک بەھێزترین میری دونبەلی و ڕکەبەری (ئاغا محەممەد خان) بۆ سەرۆکایەتی وڵاتی عەجەم بوو. لە ئەنجامدا ساڵی (١٧٨٦) ئەحمەد خان لەگەڵ کوڕە گەورەکەی بە دەستی کوڕەکانی شەھباز کوژران، کە ڕەنگە بە فەرمانی شای قاجار کردبێتیان. کوڕی دووھەمی ئەحمەد خان واتا (حوسەین قولی خان) ساڵی(١٧٨٦) بوو بە جێنشینی باوکی. ساڵی (١٧٩١) ئەو لەگەڵ ئاغا محەممەد خان و خانەدانی قاجار پەیمانی بەست و بوو بە میری [[تەورێز]]، [[خۆی]] و [[ئەردەوێڵ]]. ساڵی ١٧٩٢ حوسەین قولی خان بوو بە ئەمیر ئەلئومەرا و بەگلەربەگی ئازەربایجان. ئەو ھەروەھا لە بۆنەی تاج لەسەرنانی پاشایەتی ئاغا محەممەد خان لە دەشتی موغان بەشدار بوو، لەوێ بوو ئاغا محەممەد خان خۆی وەک شاھەنشا و ئیمپراتۆری سەرانسەری [[ئێران]] ناساند. ساڵی ١٧٩٣ کاتێک بوو بە ھاوپەیمانی ئیبراھیم خالی خانی جەوانشیر حاکمی [[قەرەباغ]]، و کچی ئەوی خواست، لەبەر چاوان کەوت. پاش مەرگی حوسەین قولی خان لە ساڵی ١٧٩٨ برای جەوانتری واتە (جەعفەر قولی خان) بوو بە جێنشینی. ھەروەھا لەگەڵ دوو شەڕی [[ڕووسیا|ڕووس]] و [[عەجەم]]، میرایەتی و حکوومەتی دونبەلییەکان لە ساڵی (١٨٠٩) کۆتایی پێ ھات و دەسەڵاتی ناوچەیی ئەوان لە ساڵی (١٨٢٧) تەواو بوو. بەڵام ئەندامانی بنەماڵە چەندین پۆستی حکوومەتیان لە ئازەربایجان و پارێزگاکانی تری وڵاتی عەجەم بەدەستەوە بوو.<ref name="کورد و عەجەم" /> لقێکی تر لە دونبەلییەکان چووبوونە کاشان، و ئەندامی بەرچاو و بەناوبانگی ئەوان فەتح عەلی خانی سەبای دونبەلی «مەلەک ئەلشوعەرا»، شاعیر و شێوەکاری [[فەتح عەلی شا]]ی قاجار بوو.<ref>Mahboub and Sakineh Mahdaviyan: ''Donboli, the Ruling Tribe in Khoy'', Adv. Environ. Biol. , 8(12), 1285-1290, 2014.</ref> ==== سەردەمی [[زەندییەکان]](١٧٥١–١٧٩٤) ==== [[پەڕگە:ZanddynastyTrial.png|چەپ|300px|وێنۆک|نەخشەی دەسەڵاتی [[زەندییەکان]]]] [[کەریم خانی زەند]](١٧٤٧–١٧٧٩ز) دوای [[خانەدانی ئەفشاری]] کە دەسەڵاتی گرتەدەست لە [[ئێران]]دا و شاری [[شیراز]]ی کرد بە پایتەخت و [[کورد]] بوو، دەوڵەتی زەندی دامەزراند. لە ساڵی (١٧٦٣ز) دا لەشکر کێشی کردە بۆ سەر ناوچەکانی ئازەربایجان و خانەدانەکان، شاری ورمێی گرت و بەدوای ئەواندا سەڵماس و خۆی گرت. (ئیبراھیم خان باقیری خۆراسانی) کردە دەسەڵاتداری سەڵماس. دوای کۆچی دوای [[کەریم خانی زەند]]، (محەممەد عەلی خانی زەند) دەسەڵاتی گرتە دەست و ھەڵسا بەدژایەتی کردنی (ئیمام خان ئۆغڵوی ئەفشار) کە لە ورمێ بوو. لەشکری خانەدانی ورمێ لە مێرگی دێرشکی سەڵماس کۆبووەوە و لەگەڵ لەشکری (محەممەد عەلی خانی زەند) لە دەشتی جەبەل لە [[قۆچی]] لە ساڵی(١٧٨٣ز) دا بەشەڕ ھاتن و لەئەنجامدا لەشکری خانەدانی ورمێ شکا و تێکچوو لەناو چوو.<ref name="کورد و عەجەم" /> ==== سەردەمی [[قاجاڕەکان]](١٧٨٩–١٩٢٥) ==== [[پەڕگە:Map Iran 1900-en.png|چەپ|300px|وێنۆک|نەخشەی دەوڵەتی قاجاڕەکان]] ھەریەکە لە (قەیسەری دووەمی [[گورجستان]]) و (ئیبراھیم خەلیلی خانەدانی [[قەرەباغ]]) دەیانوویست [[ئاغا محەممەدخانی قاجاڕ]](١٧٩٤–١٧٩٧) بخەنە ژێر ڕکێفی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی]]، بەڕەزامەندی بێ شەرت و مەرج، ویستیان زەوییەکانی باوانی [[قاجاڕەکان]] ([[قەرەباغ]] و خانەدانی [[یەریڤان]] و [[گەنجە]]) بدەنە [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی]]. قاجاڕەکان مەبەستی قەیسەری دووەمی گورجستانیان بە [[خیانەت]] زانی دەربارەی ئەم زەوییانە و دەست وەردان بوو لەدەسەڵاتی ناوخۆیی خانەدانەکانی ئازەربایجان. سەرەڕای ئەوەش قاجاڕەکان کە چەند سەدەیەک لەوەپێش بنکەیان لەو زەوییانەدا بوو، ھەندێ لە خەڵکی [[ئێڵ]]ەکەیان لەوێدا نشتەجێ بوون و ژیانیان دەکرد و حکومدار بوون. [[ئاغا محەممەدخانی قاجاڕ]] لە ساڵی(١٧٩٥ز) دا چووە ناوچەکە و [[تبلیس]]ی گرت و خستییە سەر دەسەڵاتی قاجاڕەکان، دوای گرتنی [[تبلیس]] زۆرێک لە خانەدانەکانی ئازەربایجانی باشوور دڵسۆزیان بۆ ئاغا محەممەدخان دەربڕی. تەنھا خانەدانەکانی ([[یەریڤان]] و [[قەرەباغ]]) بندەستی ئەویان قبوڵ نەکرد. لە [[ھاوین]]ی ساڵی (١٧٩٦ز) دا لەشکرێکی(٢٠ھەزار) کەسی بەفەرمانداری برایەکی ئاغا محەممەدخان چووە سەر [[یەریڤان]]، پاش گەمارۆدانی بۆماوەی (٥ھەفتە) قەڵاکەیان ڕادەستکرد و یەریڤان داگیرکرا. لە ساڵی(١٧٩٧ز) دا [[ئاغا محەممەدخانی قاجاڕ]] کوژرا و ئاژاوە و جودا خوازی لە ناوچەکە سەری ھەڵدایەوە، چەندەھا ڕاپەڕینی گەورە ڕوویدا. یەکێک لە ڕاپەڕینە گەورەکان لە [[ورمێ]] بوو بەسەرکردایەتی (محەممەد قولوخان). پاشای نوێی [[قاجاڕەکان]] [[فەتح عەلی شا]](١٧٩٨–١٨٣٤) بۆ سەرکووت کردنی ڕاپەڕینەکان ھاتە سەڵماس و چووە [[تەورێز]]. [[فەتح عەلی شا]] کوڕەکەی خۆی [[عەباس میرزا]]ی ناردە [[تەورێز]] بۆ سەقامگیری سوڵتەی قاجاڕەکان لە ئازەربایجان لە ساڵی (١٧٩٩ز). لەھەمان ساڵدا خانەدانی [[خۆی]] (جەعفەر قولی خانی [[دونبەلی]]) ڕاپەڕی و لە سەڵماس جێگیر بوو. لە نزیک [[گوند]]ی [[ئاخزیارەت]] لەشکری [[دونبەلی]] و [[قاجاڕەکان]] تێکھەڵچوون و دونبەلییەکان شکان و سەڵماس گیرا و (پیرقولی خانی قاجاڕ) بووە حاکمی سەڵماس. لەشکری قاجاڕ بۆماوەی دوو مانگ لە سەڵماس مایەوە و (جەعفەر قولی خانی [[دونبەلی]]) چووە چیاکان و دەوروبەری قەڵای [[ماکۆ]] لەو ماوەیەدا، پاشان چووە ناو سوپای [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی]] و دژی قاجاڕەکان جەنگا.<ref name="کورد و عەجەم" /> === [[سەدەی ٢٠ەم|سەدەی بیست]] === لە سەدەی بیستەمدا باکووری [[ئێران]] بەتایبەتی ھەرێمی ئازەربایجان و کوردستان جێی ململانێی زلھێزەکانی ناوچەکە بوو کە گۆڕانکاری ھێز زوو تیایدا ڕوویدەدا. * داگیرکاری [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی]] لە ئازەربایجان و [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] و باکوری [[ئێران]]دا بەردەوامی ھەبوو، لەساڵی (١٩٠٩ز)دا، دەستی کرد بەداگیرکردنی ئازەربایجان و شاری [[تەورێز]]ی گرت. پاشان داگیرکاری بەردەوام بوو لە ساڵەکانی (١٩١٢-١٩١٤، ١٩١٥-١٩١٨ز)، ھەروەھا داگیرکاری سوپای [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] لە ساڵەکانی (١٩١٤-١٩١٥، ١٩١٨-١٩١٩ز) وە داگیرکاری سوپای [[بۆلشێڤیک]] لە ساڵەکانی (١٩٢٠-١٩٢١). داگیرکاری [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی]] لە ئازەربایجان و [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] لە ساڵی(١٩٤١)دا وەدامەزراندنی ھەردوو حکومەتی ([[کۆماری کوردستان]] و [[کۆماری نەتەوەییی ئازەربایجان|کۆماری میللیی ئازەربایجان]]). * چەند جەنگێکی یەک لەدوای یەک ڕوویدا لەنێوان [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] و [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی]] و [[ئیمپراتۆریەتیی بەریتانی]] لە ئازەربایجان و [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] لەگەڵ [[قاجاڕەکان]] لە [[ئێران]]، لە مانگی ١٩١٤/٩ دەستی پێکرد و بە (ئاگربەستی مودرۆس) کۆتای پێھات لە ١٩١٨/١٠/٣٠، لە کاتی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]].<ref name="کورد و کوردستان" /> ====[[١٩٠٥]]==== لە [[ھاوین|هاوینی]] ساڵی ١٩٠٥دا بارودۆخی کوردستان شڵۆقا لە ئەنجامی تیرۆرکردنی ([[جەعفەر ئاغا]])ی سەرۆکی [[ئێڵ]]ی [[شکاک]] لەلایەن کاربەدەستانی میریی ئێرانەوە لە شاری [[تەورێز]]. جەعفەر ئاغا سیمبولی قارەمانییەتی و بەرگری کوردەکانی ئێران بووە و بەڕابەری هەژاران و جووتیاران دەناسرا. هەربۆیە ئەم ڕووداوە شکاکەکان و زۆربەی هۆزەکانی ناوچەکە لە دەوڵەت ڕاپەڕین، لە ناوچەکانی [[خۆی]] و [[ماکۆ]] و سەڵماس نزیکەی (٣٠)هەزار جەنگاوەری [[کورد]] لەژێر سەرکردایەتی (عیزەتوڵڵا خان) چوونە ڕیزی [[شۆڕشی دەستووری ئێران]]ەوە(مەشرووتە)، شارەکانی [[ورمێ]] و [[مەھاباد|مەهاباد]] و سەڵماس هاوکارییەکی زۆری مەشرووتەخوازەکانیان کرد. ====[[١٩١١]]==== [[عەبدولڕەزاق بەدرخان]] لە [[بەھار|بەهاری]] ١٩١١دا گەشتێکی بە ناوچەکانی [[خۆی]] و [[ماکۆ]] و [[کۆتۆل]] و [[ورمێ]] و سەڵماسدا کرد و چاوی بە هەندێ لە سەرۆک [[ئێڵ]] و [[ھۆز]] و پیاوماقوڵانی کورد کەوت و داوای هاوکاری لێکردن بۆ بەدەیهێنانی دەوڵەتی [[کورد]]ی سەربەخۆ بەپشت بەستن بە ڕووسەکان. بۆ ئەم مەبەستەش کۆمەڵەیەکی سیاسی ڕۆشنبیری بەناوی (جیهاندانی) لەسەرەتای ساڵی [[١٩١٣]]دا بە یارمەتی [[سمکۆ]] دامەزراند، ئەم کۆمەڵەیە [[فێرگە]]یەکی لە شارۆچکەی [[خۆی]] لە ٢١ی [[تشرینی یەکەم]]ی ساڵی [[١٩١٣]]دا کردەوە و بۆ یەکەمجار منداڵانی کورد توانیان بەزمانی زگماکی خۆیان بخوێنن. ====[[١٩١٤]]==== لە دیسەمبەری ١٩١٤ جەنەڕاڵ(میشلاڤیسکی) فەرماندەی لەشکری ڕووسی لە باکووری [[ئێران]]، سوپاکەی کشاندەوە بەھۆی شەڕی(ساری قامیش)ەوە، تەنھا یەک لیوا لە سوپاکەی مایەوە کە بەسەرپەرشتی جەنەڕاڵی [[ئەرمەنییەکان|ئەرمەنی]] (نزاربیکۆڤ) و دەستەیەک لە خۆبەخشانی ئەرمەنی لە سەڵماس و [[ورمێ]]دا بڵاوبوونەوە بۆ پارێزگاری لە باکووری ڕۆژاوای [[ئێران]]. لە ١٤\١٢\١٩١٤ دا لەشکری (جەندرمەی [[وان]]) [[شارەدێ]]ی [[کۆتۆل]]ی داگیرکرد و پێشڕەویکرد بەرەو [[شارۆچکە]]ی [[خۆی]] کرد و ھێزکانی سوپای عوسمانی بەرەو [[تەورێز]] چوون و وە ناوچەیەکیان لە ئازەربایجان و [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] داگیرکرد.<ref name=caven>{{بیرخستنەوەی کتێب| دوایین = Hinterhoff | یەکەم = Eugene | سەردێڕ =Persia: The Stepping Stone To India. Marshall Cavendish Illustrated Encyclopedia of World War I, vol iv | بڵاوکەرەوە = Marshall Cavendish Corporation | ساڵ =١٩٨٤|شوێن=New York | پەڕەکان = ١١٥٣–١١٥٧| ژپنک = ٠-٨٦٣٠٧-١٨١-٣}}</ref> ====[[١٩١٥]]==== [[پەڕگە:Pervaya Armyanskaya Drujina 1 battalion 1914.png|وێنۆک|یەکینە خۆبەخشەکانی ئەرمەنیەکان بە سەرکردایەتی جەنەڕاڵ (ئەندرانیک)]] لە ٤\١\١٩١٥ دا ھێزە خۆبەخشەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] بە سەرکردایەتی (عومەرناجی بەگ) توانیان [[شار]]ی [[ورمێ]] داگیربکەن. پاش ھەفتەیەک ھێزە خۆبەخشەکانی مووسڵ بەسەرکردایەتیی (عومەر فەوزی بەگ) توانیان شاری [[تەورێز]] بگرن بەبێ بەرگرییەکی توند. (عومەر فەوزی بەگ) فەرماندەی سوپای ڕووسی خافڵگیرکرد و بەچەند کاتژمێرێک [[ورمێ]]ی گرت و بەرەو سەڵماس چوو، لە کۆتاییەکانی ساڵی ١٩١٤دا عومەر فەوزی نزیکەی ھەزار سەربازی ڕووسی دەستگیرکرد. لە ٢٦-٢٨\١\١٩١٥دا لە شارۆچکەی (سۆفیان) جەنەڕاڵ (چێرنۆزوبۆڤ) لە شەڕێکی کورتدا توانی بەھێزێکی زۆرەوە سەرکەوتن بەدەستبێنێت و لە ٣٠\١ دا بچێتە ناو [[تەورێز]]ەوە. لە ٣\٢\١٩١٥دا جەنڕاڵ (نزاربیکۆڤ) ھێرشێکی گەورەی کردە سەر سوپای عوسمانی و توانی ھێڵی بەرگری وان تێکبشکێنێت، (جەندرمەی [[وان]]) چوونە سەڵماس و پاش سێ ڕۆژ کشانەوە بۆ [[شارەدێ]]ی [[کۆتۆل]]. لە نیسانی ساڵی ١٩١٥ سوپای عوسمانی بەسەرکردایەتی (خەلیل بەگ) جوڵا بەرەو ئازەربایجان و [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، کە ئامانج شارۆچکەی دیلمان بوو، بۆ پاککردنەوەی سوپای (نزاربیکۆڤ) بوو لە ناوچەکەدا و ھەروەھا جووڵانی تاکتیکی بەرەو [[قەوقاز]]. دیلمان بووە جێی جەنگێکی دژوار لە نێوان ئەرمەن و تورکدا، لەلایەن یەکینەکانی خۆبەخشی ئەرمەنی بە سەرکردایەتی جەنەڕاڵ (ئەندرانیک) بەرگری لە ھێرشی (خەلیل بەگ) کرد تاوەکو ھێزی ڕووس بە سەرکردایەتی جەنەڕاڵ (چێرنۆزوبۆڤ) گەیشت و ھێزەکەی خەلیل بەگیان تێکشکاند. '''جەنگی دیلمان''' ئەو جەنگە بوو کە لە ١٥\٤\١٩١٥ لە کاتی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]] ڕوویدا لە نێوان [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] و [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی]] لە [[شارۆچکە]]ی دیلمان(سەڵماس). کە سوپای عوسمانی (٣٥٠٠) سەربازی لێکوژرا و کە زۆری سوپاکەی لە [[کورد]] پێکھاتبوو. لە کۆتایی جەنگەکەدا [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی]] سەرکەوتن و ھەرێمەکەیان داگیرکرد.<ref name=bryce>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bryce|یەکەم=James|سەردێڕ=The Treatment of Armenians in the Ottoman Empire, 1915–1916|ساڵ=٢٠٠٠|پەڕەکان=١٠٩|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=H0mfmdThGLAC&pg=PA109}}</ref> لە ٨\٦\١٩١٥دا خۆبەخشانی ئەرمەنی کە (١٢٠٠٠) چەکدار بوون ھێرشیان کردە سەر شارەدێی (ئەلباک) و داگیریان کرد و پێشڕەویان کرد بەرەو [[شار]]ی [[وان]]. ====[[١٩١٦]]==== [[پەڕگە:M 130 13 Turcs à Ourmiah.jpg|وێنۆک|سوپای عوسمانی لە [[شار]]ی [[ورمێ]] لە ساڵی ١٩١٦]] کێشە و ململانێکان لە ناوچەکەدا بەردەوام بوو دەسەڵاتی حکومەتی ئەوکاتی [[ئێران]] لەلاوازیدا بوو، هەرێمی ئازەربایجان لەژێر جڵەوی سوپای [[ڕووسیا]]دا بوو، سوپای ڕووس پەلی دەهاویشت بەرەو و باشووری [[ئێران]] و [[مێزۆپۆتامیا]] و ئاوەگەرمەکان و خاکی [[تورکیا]]ی ئێستا. (جەنەڕاڵ باراتۆڤ) فەرماندەی سوپای ڕووسیا لە ئێران لەساڵی [[١٩١٦]] دا بەسەر ئێڵە فارسەکاندا سەرکەوت و [[ھەمەدان|هەمەدانی]] گرت، ڕۆژی ٢٦ی [[شوبات]] هێزەکانی باراتۆڤ [[کرماشان]]یان گرت و ڕۆژی ۱۲ی ئازار خارنیدیان گرت. هێزەکانی باراتۆڤ نزیک بوونەوە لە سنوری [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]، لە [[ئایار]]ی [[١٩١٦]]دا هێزەکەی باراتۆڤ [[قەسری شیرین]]ی گرت. لەسەرەتای مانگی [[ئایار]]ی [[١٩١٦]]دا بەهۆی پێداگری (ئەنوەر پاشا) سوپای عوسمانی هێرشی دووەمیان کردە سەر ئێران و هەندێ ناوچەیان گرت وە ورمێ و سەڵماس، بەهیوای ئەوەی کە [[ئەڵمانیا]] یارمەتییان بدات. لە کۆتای مانگی ئایاردا باراتۆڤ ناوچەکانی گرتەوە و بەهیوا بوو [[خانەقین]] بگرێت و لەوێوە پێشڕەوی بکات بۆ [[بەغدا]] کە ئەوکات سوپای عوسمانی و سوپای [[بەریتانیای مەزن|بریتانیای مەزن]] لە جەنگدا بوون دژی یەک لە باشووری [[عێراق]]، بەڵام لەلایەن سوپای عوسمانییەوە بەرگری لێکراو بەر بەهێرشەکەی باراتۆڤ گیرا لە پێشڕەوی. لە ١٩١٦دا (جەنەڕاڵ چێرنۆزوبۆڤ) سوپایەکی ڕووسی-ئاشووری ناردە سەر [[جۆلەمێرگ]] کە ئاشوورییەکان لە ئێڵی تیاری بوون. ====[[١٩١٧]]==== لە ساڵی [[١٩١٧]]دا (مارشەمعون) لەلایەن (باسل نیکیتن) لە [[ورمێ]] بانگێشتکرا بۆ دانوستان، نیکیتن مارشەمعونی دڵنیاکردەوە کە دوای جەنگ دەوڵەتی ئاشوورییان بۆ دادەمەزرێنێت لەژێر دەستی [[ڕووسیا]]دا، بوونی هێزە چەکدارەکانی ئاشووری لە [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]] دەسەڵاتدارانی ئێرانی بێزارکردبوو. دەسەڵاتدارانی ئێران ترسیان لەوە بوو ڕووسەکان بگەڕێنەوە و لەگەڵ [[ئاشوورییەکان]] یەکبگرن و دەست بەسەر [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]]دا بگرن، ئەو ئاژاوەیەی بەهۆی [[شۆڕشی ڕووسیا]]وە دروست ببوو، بووە هۆی ئەوەی کە ئۆپراسیۆنە سەربازییەکانی [[ڕووسیا]] بووەستێت لە [[ڕۆژھەڵاتی ناوین|ڕۆژهەڵاتی ناویندا]]. ====[[١٩١٨]]==== لە ماوەی ساڵی ١٩١٨دا [[بەریتانیای مەزن|بریتانیای مەزن]] بانگێشتی [[ئەرمەنییەکان]]ی کرد بۆ هاوپەیمانی و ڕێکخستنیان، ئامانج لەم هاوپەیمانییە بۆ ئەوە بوو بەریتانیا بگاتە ناوچەی [[قەوقاز]]. لە ۳ی [[ئازار (مانگ)|مارسی]] [[١٩١٨]]دا عوسمانی و ڕووسیا ڕێکەوتن کەوا ڕووسەکان لەتەواوی سنوری عوسمانی بکشێنەوە بۆ سنوری پێش جەنگ. لە مانگی [[نیسان (مانگ)|نیسانی]] ١٩١٨دا [[ئەرمەنییەکان]]ی [[پارێزگای وان]] لەلایەن عوسمانییەکانەوە دەرکران و کۆمەڵکوژکران و ئەرمەنییەکان بەرەو ئازەربایجان کۆچیانکرد، لەگەڵ [[ئاشوورییەکان]] لە سەڵماسدا جێگیر بوون و بەرگریان کرد. لە ٨ی [[حوزەیران]]ی [[١٩١٨]]دا سوپای چوارەمی عوسمانی چووە ناو [[تەورێز]] و لەلایەن ئەرمەنییە خۆبەخشەکانەوە بەرهەڵستی کران. لە ۱٥ی حوزەیراندا فرقەی ۱۲ لە جەنگێکدا لە باکووری سەڵماس هێزە ئەرمەنییەکانی تێکشکاند و له ۲٤ی حوزەیراندا هێزە هێزە ئۆزانییەکان گەمارۆی سەر شاری [[خۆی]]یان تێکشکاند. لەماوەی [[تەممووز|تەمموزی]] ساڵی ١٩١٨دا سوپای بەریتانیا میزۆپۆتامیا و بەشێکی زۆری ئازەربایجانی ئێرانی داگیرکرد. ئامادەکاری بۆ دامەزراندنی کەمپێکی گەورە بۆ ئاوارەکانی ئاشوری و ئەرمەنی لەنزیک [[بەعقووبە]]ی [[عێراق]] کرد. تا [[ئەیلوول|ئەیلولی]] ١٩١٨عوسمانییەکان جڵەوی باکووری ئێرانیان کرد لە نێوان [[تەورێز]] و [[دەریای قەزوین]]دا. بەڵام لە ۳۰ی [[تشرینی یەکەم]]ی [[١٩١٨]]دا (ئاگربەستی مۆدرۆس)ی واژۆکرد و عوسمانییەکان کۆتاییان بە ئۆپراسیۆنە سەربازییەکانیان هێنا لە باکووری ئێراندا. لە ساڵی ١٩١٨دا نزیکەی نیوەی ئاشوورییەکانی ئێران بەهۆی جەنگ لەگەڵ ئازەری و کوردەکان و سەرهەڵدانی برسێتی و نەخۆشییەوە گیانیان لە دەستدا. ====شۆڕشی [[سمکۆ]]==== [[پەڕگە:Simko Sikaki.jpg|وێنۆک|چەپ|[[سمکۆ|سمکۆی شکاک]]]] * دوای لاواز بوونی [[ڕووسیا]] بەھۆی شکانی لەسەریەکی لە جەنگی (ڕووسیا-ژاپۆن)دا بەرەی ڕۆژھەڵاتی دوور، عوسمانییەکان لە [[ئاب]]ی [[١٩٠٦]]دا ناوچەی ورمێیان داگیرکرد جگە لە شاری [[ورمێ]]، بەبیانووی کێشەی سنوری نێوان ئێران و عوسمانی کە ھەرگیز ئەم کێشە سنوریەیان بۆ یەکلا نەدەبووەوە، پاشان عوسمانیەکان سەربازەکانی کۆکردەوەوە بردنی بۆبەرەی (باڵکان) کە لەوێ توشی شاکان ببوون، دوای پێکدادان لە [[تەورێز]] ڕووسەکان [[ورمێ]]یان داگیر کرد لە ساڵی [[١٩١١]]دا. * لەسەروبەندی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]دا شاری [[ورمێ]] دەست بەدەستی دەکرد بەدەست زلھێزەکانی ناوچەکەوە، دوای [[شۆڕشی ڕووسیا]] لەساڵی [[١٩١٧]]دا، بەرپرسیارێتی و بەڕێوەبردنی شاری ورمێ ڕادەستی ئەنجومەنی مەسیحی ئاشووری(موتاوا)کرد. پاش زنجیرە تاوانێکی ناسۆراوی و تاوانی خوێناوی وەک سەربڕین و رەشەکوژی موسوڵمانان لە [[ورمێ]] لەلایەن مەسیحیەکانەوە لە (٢٢/٢/١٩١٨). ئەم تاوانانە وەھای کرد کوردان بکەونە خۆیان و شۆرش بەرپا بکەن ئەوەبوو بەسەرکردایەتی [[سمکۆ|سمکۆی شکاک]] دەستی پێکردو ھەر لەوساڵەدا (مارشەمعون)ی سەرکردەی [[ئاشوورییەکان|ئاشووریەکان]] بەدەستی [[سمکۆ]] کوژرا، ھاتنی (٢٠ھەزار) ئاوارەی ئاشووری لە[[وان]]ەوە بۆ ناوچەی ورمێ لە ئەنجامی شەڕی عوسمانی و ئاشووری، وە نفوسی (٥٠ھەزار بۆ ٧٠ھەزار) ئاشووری کۆچیان پێکرا لە ورمێوە بۆ باشووری [[ئێران]] تاوەکو لە ژێر پاراستنی [[بەریتانیای مەزن|بەریتانیادابن]]، ئەم کۆچە بەکۆمەڵە لە ژنان و منداڵان بەڕەو بەناو [[ساینقەڵا]] و [[ھەمەدان]]دا بران، دواتر ئاوارەکان برانە [[بەعقووبە]]ی باکوری شاری [[بەغدا]] نیشتەجێکران، دوای ڕۆیشتنی ئاشوورییەکان (سۆنتاگ)، قەشەی پیرۆزی کاسۆلیکی و (ئێچ.فلاومەر)ی موژدەبەر کوژران لە (ئابی ١٩١٨ز)دا لە ورمێ. * ئیسماعیل ئاغا کە ناسرابوو بە [[سمکۆ|سمکۆی شکاک]] شاری ورمێی ڕزگارکرد لە [[ھاوین]]ی ساڵی [[١٩١٩]]دا، لە ساڵی [[١٩٢١]]دا ھێزیکی زۆر لە [[تاران]]ەوە، بەمەبەستی پشتیوانیکردنی ھێزەکانی ئێران لەنێوچەکە، گەیشتە شاری [[تەورێز]]. ھێشتا سوپای ئێران لە تەورێزەوە بەرەو [[کوردستان]] رێنەکەوتبوون کە [[سمکۆ]] فەرمانی گرتنی شاری [[مەھاباد]]ی دەرکرد. رۆژی [[٦ی تشرینی یەکەم]]ی ساڵی [[١٩٢١]]، ھێزەکانی کورد شاری [[مەھاباد]]یان گەمارۆدا. ئێران تیپێکی (٥٥٠) کەسی ژاندار و سەربازیان لە مەھاباد مۆڵدابوو. پاش چەند رۆژ گەمارۆدانی شار، لە ئەنجامی شەونخونی و ھێرشی خێرای ھێزەکانی [[سمکۆ]]، سەنگەرەکانی چەکدارانی ئێران، یەک لەدواییەک گیران و توانای بەرگریکردنیان نەما. لە ئاکامدا (سەد و پە‌نجا ئەفسەر و سەرباز)ی ئێرانی کوژران و چوارسەد کە‌سی دیکەشیان لێ بەدیل گیرا. دوابەدوای داگیرکردنی [[مەھاباد]] لەلایەن [[سمکۆ]]وە، ئەفسەرێکی سوێدی بەنیوی (لاند بێرگ)، فەرماندەیەتیی ھێرشێکی تازەی پێسپێردرا. لەشکری لاند بێرگ، ملی رێگەی گرتەبەر و لەناوچەکانی رزگارکراوی کوردستان نێزیک بووەوە. سمکۆ، ھێزێکی(٢٠٠) کەسیی کۆکردەوە و بەرنامەی تێکشکانی لەشکری [[ئێران]] بە فەرماندەیی ئەفسەری [[سوێد]]ی داڕشت. لەھێرشێکی خێرا و لەنەکاوی ھێزی چەکداری [[کوردستان]]دا، بە سەدان چەکداری ئێرانی کوژران و پاشماوەی ھێزەکەشیان ھەڵاتن و لەناوچەکە دوور کەوتنەوە. لەو شەڕانەدا فەرماندەی ھێزی ئازەرییەکان (سام خانی ئەمیر ئەرشەد) بوو. ئەمیر ئەرشەد برای '''زەرغام''' فەرماندەی سوپای ئازەرییەکان و ئەو کەسە بوو کە لە شاری [[تەورێز]] بە داڕشتنی پیلان '''[[جەعفەر ئاغا|جەعفەر ئاغای]]''' برا گەورەی [[سمکۆ]]ی کوشتبوو. (سام خانی ئەمیر ئەرشەد)، بەدەستی [[سمکۆ]] کوژرا و بەوجۆرە تۆڵەی خۆی لە (زەرغامی) دوژمن بە [[کورد]] و بکوژی براکەی، سەندەوە.<ref>https://psri.ir/?id=ixxmziuz{{بەستەری مردوو|url=https://psri.ir/?id=ixxmziuz |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}</ref> * ھێزەکانی [[ئێران]] لەبەرامبەر ھێزەکانی [[سمکۆ]]دا، پەیتا پەیتا تووشی شکست دەبوون و شار و ناوچەیەکی زیاتری کوردستان ئازاد دەکرا و، دەکەوتەژێر دەسەڵاتی [[سمکۆ]]وە. فەرماندەکانی ئێران، جارێکی دیکە، ھێز و توانای خۆیان تاقیکردەوە و ھێرشیان ھێنایەوە. لەدوو نەبەردی گەورە و خوێناویدا کە لە [[ئازادگان]] و [[قەرەتەپە، خۆی|قەرەتەپە]] ڕوویاندا، ھێزەکانی ئێران تێکشکان و بەرەو شاری [[خۆی]] ھەڵاتن، بەڵام ھێزی کوردستان بەردەوامبوون لە ھێرشیان و لە سەرەتای [[کانوونی یەکەم]]ی [[١٩٢١]] سەرکەوتووانە چوونە نێو شاری [[خۆی]] و ئەو شارەی کوردستانیش لە ھێزەکانی داگیرکەری ئێرانی پاک کرایەوە. رێز و خۆشەویستیی خەڵکی [[کورد]] بەرامبەر بە [[سمکۆ]]، بەرادەیەکی زۆر پەرەی سەند. تەواوی سەرۆک [[ئێڵ]] و [[ھۆز]]ەکانی [[کوردستان]]، بەتایبەتیی لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، سەریان بۆ نەوی کرد و سمکۆیان بە سەرۆک و رێبەری خۆیان دەزانی. ھەر لە سنووری [[باکووری کوردستان]] – لە [[ماکۆ]]وە تاکو [[بانە]] و [[مەریوان]] بەدرێژایی سەدان کیلۆمەتر، لەژێر دەستی ھێزەکانی داگیرکەری [[ئێران]] پاک کرایەوە.<ref name="کورد و عەجەم" /> * لەمانگی [[خەرمانان]]ی [[١٩٢٢]]دا، ھێزێکی ئامادەی پەروەردەکراو، لە [[تاران]]ەوە بە فەرماندەیەتیی (ژەنەڕاڵ جھانبانی)، ھەروەھا لەشکرێک لە ئازەرییەکان ئامادە دەکرێت. جگە لەوە ژمارەیەکی زۆر لە [[ئەرمەنییەکان]]ی [[ئێران]]، خولی راھێنانی سەربازیی تەواو دەکەن و خۆبەخشانە تیپیکی سەربازیی پێکدێنن. کابرایەکی ئەرمەنی بەنێوی (زرایۆف)، دەبێتە فەرماندەی تیپی ئەرمەنییەکان کە لە سوپای پێشووی [[ڕووسیا]]ی تزاریدا، ئەفسەر بووە. ئەوجا نەخشەی ھێرش بۆ سەر داگیرکردنەوەی کوردستانی ئازاد و لەنێوبردنی ھێزی چەکداری کورد دادەڕێژن. سوپای [[ئێران]] بەرەو شارەکانی سەڵماس و [[ورمێ]] دەکەوێتەڕێ. ھێزەکانی [[کوردستان]] سێ ھێرشی گەورە دەکەنە سەریان و زەرەر و زیانێکی زۆر بە دوژمن دەگەیەنن، بەڵام وەک جارەکانی پێشوو ناتوانن ھێزی دوژمن بشکێنن. بۆ جارێ چوارەم ھێرش دەبەنەوە سەریان و ئەوجارەیان دەبێتە (شەڕی مان و نەمان). لەزۆرجێگەدا بەرەوڕووی یەکدی دەبنەوە و لێیان دەبێتە شەڕی دەست و یەخە و بە [[خەنجەر]] و [[شمشێر]] پەلاماری یەکتر دەدەن. لەئاکامدا بەھۆی تۆپبارانی خەستی تۆپخانەی [[خەڵکی ئینگلیز|ئینگلیزەکان]] و زۆربوونی ژمارەی چەکدار و چەک و فیشەکی دوژمنەوە لەشکری کورد دەشکێت و بەناچاری پاشەکشێ دەکات. سوپای دوژمن، پاش چەند رۆژ، شاری [[ورمێ]] داگیر دەکاتەوە. شایانی باسە شاری ورمێ ماوەی (چوار ساڵ) لەژێر دەسەلاتی [[کورد]]دا بوو. لەماوەی ئەو چوار ساڵەدا کە ورمێ بەدەست کوردەوە بوو، رۆژنامەیەکی کوردی بەنێوی '''رۆژی کورد و شەوی عەجەم''' بڵاودەکرایەوە کە سەرنووسەرەکەی ناوی (محەممەدی تورجانیزادە) بوو. ھێزەکانی [[ئێران]] پاش داگیرکردنەوەی [[ورمێ]]، درێژەیان بە ھێرشەکانیان دا و، ھەموو ناوچەکانی کوردستانی ئازادیان داگیر کردەوە و دەستیان کرد بە گرتن و کوشتن و لەسێدارەدانی رۆڵەکانی کورد و سووکایەتیکردن بە خەڵکی رەشوڕووتی کوردەواریی. * لەدوای شکانی شۆڕشی [[سمکۆ]] و گرتنەوەی ناوچەکە لەلایەن سوپای ئێرانەوە بەهاوکاری بەریتانیا، سمکۆ چەند جارێک شۆڕشی بەرپاکردەوە بەڵام ناکام بوو شکستی دەهێنا و تاوەکو دواجار بە ناوی گفتوگۆوە فێڵیان لە سمکۆ کرد و لە شارۆچکەی [[شنۆ]] شەهیدیان کرد لە ٣٠ی [[حوزەیران]]ی [[١٩٣٠]]، بەمەش شۆڕشی سمکۆ کۆتای هات. ====[[١٩٢١]]==== لە دەوڵەتی قاجاڕیدا گەندەڵی کارگێڕی و بەرەڵڵایی و بەرتیلخۆری سەراپای وڵات و دامودەزگاکانی میری تەنی بوو، ئەم دۆخە هەلێکی گونجاوی بۆ (ڕەزاخان) کە سەرهەنگێکی هێزەکانی قەوزاق بوو ڕەخساند تا لە [[شوبات]]ی [[١٩٢١]]دا سەرکەوتوانە کودەتایەکی سەربازی بە ئەنجام بگەیەنێت و دواتر لە [[تشرینی یەکەم]]ی ساڵی [[١٩٢٣]]دا خۆیکردە سەرۆک وەزیران و دواتر لە ساڵی [[١٩٢٥]]دا (ئەحمەد شای قاجاڕ)ی لە پاشایەتی لاداو خۆی کردە شای ئێران و تاجی پاشایەتی خستەسەر و بە ناوی [[ڕەزا شا|ڕەزا شای پەهلەوی]]. ====[[١٩٢٨]]==== حکومەتی پەهلەوی لەساڵی [[١٩٢٨]]دا بڕیارێکی بەمەبەستی یەکخستنی ڕووخساری گەلانی ئێران دەرکرد ئەویش قەدەغەکردنی پۆشینی جلوبەرگی میللی بوو، لەبری لەبەرکردنی تەپلە و دوولینگی پەهلەوی بوو. لە بواری بەرنامەی بەفارسی کردنی جوگرافیای [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|ڕۆژهەڵاتی کوردستان]] ڕژێمی پەهلەوی هەستا بەگۆڕینی ناوی ژمارەیەکی زۆر [[گوند]] و [[شار]] و [[ڕووبار]] و [[کێو|چیاکان]] و ناوی فارسی لەسەر دانان بۆ نموونە [[ورمێ]] کرایە (ڕەزائیە) و سەڵماس کرایە (شاهپور) و [[خانە]] کرایە (پیرانشهر) و (سابڵاغ) کرایە [[مەھاباد|مەهاباد]] و (چۆمی چەغەتوو) کرایە (زێرین رود) و ....هتد. ====[[١٩٣٠]]==== ڕاپەڕینەکەی ناوچەی (ئاگری داغی بچووک) کە [[ئێڵ]]ی [[جەلالیان]] دینەمۆی ئەم ڕاپەڕینە بوون، بەسەرکردایەتی (بیرهو) و (فەرزەندە)، بەڵامسەرکەوتنی بەدەست نەهێنا و سەرکردەکانی تیرۆرکران، بە سەرکردایەتی (سەرهەنگ نەخچوان) و ئێڵی جەلالیان چەککرد و بەدەردی هۆزەکانی (گەڵباخی و پیران)ی بردن و لەناوچەکانی خۆیان هەڵیانکەندن و پەرتەوازەی ناوچەکانی ([[شیراز]] و [[کرمان]])ی کردن. ==== بوومەلەرزەی سەڵماس ==== لە ۷ی [[نیسان (مانگ)|نیسانی]] [[١٩٣٠]]دا لە کاتژمێر (١:٣٤:٢٦) بەکاتی ناوخۆی [[ئێران]]، [[بوومەلەرزە]]یەک بەگوڕی (٧٫١) ڕێختەر لە شارۆچکەی سەڵماس و دەشتی سەڵماس و شەست [[گوند]]ی دەوروبەری سەڵماسی دا کە بووە هۆی وێرانکاری لە ناوچەکەدا و سەڵماسی وێرانکرد، زیانی گیانی لە ناوچەکەدا (٢٥٠٠-٤٠٠٠) کەس بوو، شارۆچکەی سەڵماس ئاوەدانکرایەوە لە تەنیشت کەلاوەکانی شارەکەدا بە شێوەیەکی سەردەمیانە و لەسەر شێوەی شەتڕەنج، کە ئێستا بەو ناوە ناوبانگی هەیە شارە شەتڕەنجییەکە، لەبەرئەوەی لەسەردەمی شادا بوو ناوی گۆڕدرا بە شاهپور. ====[[١٩٣٧]]==== لە ٨ی [[تەممووز]]ی ساڵی [[١٩٣٧]]دا [[پەیماننامەی سەعداباد]] بەسترا لە نێوان [[ئێران]] و [[تورکیا]] و [[عێراق]] و [[ئەفغانستان]]، ئامانج یەکلاکردنەوەی کێشە سنورییەکان و هاوکاری ئابووری و سەربازی و لە ناوبردن و نەهێشتنی جوڵانەوە جوداخوازییەکان بوو بەتایبەت بزوتنەوەی [[کورد]]. ==== [[جەنگی جیھانیی دووەم]] ==== بریتی بوو لە ناکۆکییەکی نێودەوڵەتی وێرانکەر کە لە ٧ی [[تەممووز]]ی [[١٩٣٧]] دەستی پێکرد لە [[ئاسیا]] و لە ١ی [[ئەیلوول]]ی [[١٩٣٩]] لە [[ئەورووپا]] و لە ساڵی [[١٩٤٥]] کۆتاییی ھات. لە ۲٥ی [[ئاب]]ی [[١٩٤١]]دا ھێزەکانی [[یەکێتیی سۆڤیەت]] لە باکوورەوە و ھێزەکانی [[بەریتانیای مەزن|بریتانیای مەزن]] لە باشوورەوە ھاتنە خاکی [[ئێران]]ەوە، بە ھۆکارەکانی ئەوەی ڕەزا شا لایەنگری و مەیللی بۆ [[ئەڵمانیای نازی]] ھەبوو وە نازییەکان چاویان بڕیبووە وزەی [[ڕۆژھەڵاتی ناوین]] و ھەروەھا یارمەتی ھاوپەیمانان لەڕێی [[ئێران]]ەوە ئەگەشتە [[ڕووسیا]]. ھەرێمی [[ورمێ]] و سەڵماس و [[خۆی]] و [[شارستانی چاڵدێران]] و [[ماکۆ]] و [[پۆلدەشت]] تایبەت مەندی خۆیان ھەیە کەتا ڕادەیەک زۆر لە ھەرێمەکانی دی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] جیاوازە، ئەویش تێکڵاو بوونییەتی لەگەڵ ناوچە [[ئازەرییەکان|ئازەربایجانییەکان]] و گیرۆدە بوونییەتی بەو ناکۆکی و کێشە مەزھەبی و نەتەوەییە مێژووییەی نێوان دوو گەلی [[کورد]] و [[ئازەرییەکان|ئازەربایجانی]] کە بە کێشەی کورد و عەجەم دەناسرێت. ئەم کێشەیە کە ناوەڕۆکەکەی لەسەر زەوی و چەسپاندنی دەسەڵات و پێگەی ئابووری و کۆمەڵایەتییە، لە ئەنجامی سیاسەتی چەوتی چینە کاربەدەستەکان و دەسەڵاتدارانی [[ئێران]] بەمەبەستی خۆش کردنی ئاگری دووبەرەکی و بەدەستھێنانی بەرژەوەندییەکانیان زیاتر قوڵ بووەوە. حکومەتی ناوەندی بەردەوام ئاسانکاری بۆ [[ئازەرییەکان|ئازەربایجانی]] کردنی ناوچە [[کورد]]نشینەکان دەکرد و پاڵپشتی موڵکدارە عەجەمەکانی دەکرد تا زەوی و زاری کوردەکان زەوت بکەن و لە ناوچە دەشتایی و بەپیتەکان ھەڵیان کەنن و بەرەو چیاکان پاڵیان نێن. لەلایەکی ترەوە بەھۆی ھاو مەزھەبی [[ئازەرییەکان|ئازەربایجانی]] و [[فارسەکان|فارس]] حکومەتی ناوەندی لە ڕووی ئابووری و دەسەڵاتەوە باوەشی بۆ بەشێکی زۆری دەرەبەگ و ئەریستۆکراتی [[گوند]] و بۆرجوای بازرگانی عەجەمەکان کردبووەوە لە سەر حسابی [[کورد]]ەکان ڕۆژ بەڕۆژ پێگەی ئابووری و کۆمەڵایەتیان بەھێزتر دەکرد تا لەھەر ڕووبەڕوو بوونەوەیەکی کورد و دەسەڵاتی ناوەندیدا وەک ئامڕاز و لەمپەرێک دژی [[کورد]] بەکاریان بھێنێت.<ref name="کۆماری میللیی دیموکراتی کوردستان"<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = کۆماری میللیی دیموکراتی کوردستان| ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/wp-content/uploads/2017/09/%DA%A9%DB%86%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%85%DB%8C%D9%84%D9%84%DB%8C-%D8%AF%DB%8C%D9%85%D9%88%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86.pdf | نووسەر = پ.ی.د یاسین [[سەردەشت]]ی |زمان = [[کوردیی ناوەندی]]}}</ref> ====[[ڕاپەڕین]]ی [[کورد]]ەکانی [[ورمێ]]==== دوای داگیرکردنی [[ئێران]] لەلایەن ھاوپەیمانانەوە، ئەوەندەی نەخایاند کە سەرۆکی بەناوبانگی [[ئێڵ]]ی [[شکاک]] (عەمەرخانی شەریفی) کەلەسەر یارمەتیدانی [[سمکۆ]]ی [[شکاک]] زیندانی کرابوو، ئازادکراو گەڕایەوە ناوچەکەی خۆی و دەسەڵاتی فراوانکرد و ھێزێکی چەکداری (۲۰ھەزار) کەسی کۆکردەوە و کەوتە پەلاماری ھێزە ئێرانییەکان و جڵەوی ناوچەکانی سەڵماس و [[ماکۆ]]ی کرد و سەربەخۆیی خۆی لە [[تاران]] ڕاگەیاند. (عەمەرخان) کە ھۆزەکانی دی ناوچەکەی وەک [[جەلالیان]] و میلانی لەدەور کۆبووەوە، ئاڵایەکی تایبەتیشی بەرزکردەوە و تەختەکەی سەوز و ناوەڕاستەکەی دوو خەنجەری کوردی ڕاست و چەپ و لە گۆشەی سەرەوەیدا سێ ئەستێرەی سپی نەخشێنرا بوو. و ھەندێک سەرۆک ھۆزیکە چوونە پاڵ جووڵانەوەکە وەک (ڕەشید بەگی جیھانگیری و زیڕۆ بەگی ھەرکی و تەھا ھەرکی). و (حیزبی ئازادی کوردستان) بە سەرۆکایەتی (عەزیز زەند) ڕۆڵی بەرچاوی بینی لە ھاوکاری کردن و ڕێنمایی ئەم جووڵانەوەدا. لە ساڵی [[١٩٤٢]]دا ڕاپەڕیوەکان شاری [[ورمێ]]ی مەڵبەندی [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]]یان خستە ژێر گەمارۆ و پەلامارەوە، حکوومەتی [[ئێران]] لەڕێی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] و [[بەریتانیای مەزن|بریتانیای مەزنوە]] دەیوویست گوشار بخاتە سەر [[یەکێتیی سۆڤیەت]] بۆ ئەوەی ئەو ڕاپەڕینە کپ بکاتەوە کە بەدەستی سۆڤیەتی دەزانی، سۆڤیەتیش نەیدەویست [[کورد]]ەکان بکاتە دوژمنی خۆی و مەیلیان بەلای [[ئەڵمانیای نازی]]دا بڕوات. لە ۳۰ی [[نیسان (مانگ)|نیسان]]ی ١٩٤٢دا بە ئامادەبوونی نوێنەری سۆڤیەت لە گوندی [[ئەسکەراوا]] دانوسان کرا لەنێوان [[حکوومەتی ناوەندی]] و [[کورد]]ە ڕاپەڕیوەکان کە حکوومەت چەند بەڵێنێکی درۆی داو وردە وردە بە زەبری ھێز ڕاپەڕینەکەی کزکرد و ڕاپەڕیوەکانی لە ناوەندی [[شار]]ەکان دورخستەوە.<ref name="کۆماری میللیی دیموکراتی کوردستان"/> ==== [[کۆمەڵەی ژیانەوەی کوردستان]] ==== کۆمەڵەی ژیانەوەی کوردستان کە کورتکراوەکەی (ژ. ک)ە و زۆرجار تەنیا بە (کۆمەڵە) ناودەبرێت، لە ڕێکەوتی ١٦ی [[ئاب]]ی [[١٩٤٢]]دا لەلایەن ژمارەیەک لە ڕۆشنبیران و کاسبکارانی شاری [[مەھاباد]]ەوە دامەزرا. کەلە داھاتوودا ئەم کۆمەڵەیە تەواوی [[کوردستان]]ی گرتەوە و ئەندام و لایەنگری ھەبوو لە ھەموو جێگەیەکدا، ئامانجی ئەم کۆمەڵەیە سەربەخۆیی کوردستان بوو، ڕۆڵێکی گەورەی بینی لە ھۆشیار کردنەوەی ڕامیاری تاکی [[کورد]]یدا و زیاتر خەباتی سیاسی بوو بەڵام ھەوێنێک بوو بۆ شۆڕشی سیاسی و ڕۆشنبیری و ھەستی کوردایەتی کە جێی خۆی کردەوە لە تەواوی [[کوردستان]]دا. لە کۆتایییەکانیدا بووە بناغەی دروستبوونی [[حیزبی دێموکراتی کوردستان (حدک)]].<ref name="کۆماری میللیی دیموکراتی کوردستان"/> ====[[حیزبی دێموکراتی کوردستان (حدک)]]==== لە بەرواری ۲٤ی [[تشرینی یەکەم]]ی [[١٩٤٥]]دا لە شاری [[مەھاباد|مەهاباد]] لەسەر دار و پەردۆی (ژ.ک) بەبڵاوکراوەیەک دامەزراندنی خۆی ڕاگەیاند و [[قازی محەممەد]] کرایە سکتێری گشتی حیزب. [[ڕووسەکان]] دەیان ویست [[کورد]]ەکانیش بچنە ژێر ئاڵای (فرقەی دیموکرات) و لە ناو [[کۆماری نەتەوەییی ئازەربایجان|کۆماری میللیی ئازەربایجاندا]] بن بەڵام لەلایەن کوردەکانەوە ئەمە ڕەتکرایەوە و حزبی دێموکراتی کوردستان دامەزرا و زۆرینەی کوردان بەشدارییان کرد و فراوان بوو سەرانسەری [[کوردستان]]ی گرتەوە و بووە هەوێنی دامەزراندنی [[کۆماری کوردستان]].<ref name="کۆماری میللیی دیموکراتی کوردستان"/> ====[[کۆماری کوردستان]]==== [[پەڕگە: Republic of mahabad and iranian azerbaijan 1945 1946.png|وێنۆک|400px|چەپ|نەخشەی [[کۆماری کوردستان]] و [[کۆماری نەتەوەییی ئازەربایجان|کۆماری میللیی ئازەربایجان]]]] لەسەرەتای داگیرکاری [[ئێران]] لە باکوور و باشوورەوە و لابردنی [[ڕەزا شا]]، بۆشاییەکی کارگێڕی درووست بوو بەتایبەت لەناوچەکانی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|ڕۆژهەڵاتی کوردستاندا]] و گەندەڵی و بەرتیلخۆری زیادی کرد و حکومەتی ناوەندی گوێی بە ناوچەکە نەدا، [[کورد]]ەکان لەڕێی دروستکردنی ئەنجومەنەوە ناوچەکەیان بەڕێوەدەبرد، هەروەها [[کۆماری نەتەوەییی ئازەربایجان|کۆماری میللیی ئازەربایجان]] درووست بوو کە ئەمه بووە هۆی پاڵنەری [[کورد]]ان کە وەک ئازەرییەکان بیر لە درووستکردنی [[کۆماری کوردستان]] بکەنەوە کە ئاوات و خەونی لە مێژینەی کوردان بوو، ئەم کۆمارە بووە پڕکردنەوەی بۆشایی دەسەڵات لە [[ماکۆ]] و [[خۆی]] و سەڵماس و [[شنۆ]] و [[مەھاباد|مەهاباد]] و [[بۆکان]] و [[سەردەشت]] و [[سەقز]].<ref name="کۆماری میللیی دیموکراتی کوردستان"/> [[کۆماری کوردستان]] یان '''کۆماری مەهاباد''' لە ٢ی [[ڕێبەندان]]ی ٢٦٤٦ی کوردی، بەرامبەر بە ٢٢ی [[کانوونی دووەم]]ی [[١٩٤٦]] لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|رۆژھەڵاتی کوردستان]] لەسەر دەستی [[حیزبی دێموکراتی کوردستان (حدک)]] دامەزرێنرا و پێشەوا [[قازی محەممەد]] وەک سەرۆک کۆمار سوێندی یاسایی خوارد، دەوڵەتێکی کوردی کەمتەمەن بوو کە لە [[سەدەی ٢٠ەم|سەدەی بیست]]دا و لە دوای [[کۆماری ئارارات]] لە [[تورکیا]] دامەزرا. پایتەختەکەی شاری [[مەھاباد]] بووە کە ئەکەوێتە باکووری خۆراوای [[ئێران]]. دامەزران و لەناوچوونی کۆمار راستە بەشێک بوو لەو قەیرانەی ئێرانی تێکەوتبوو، ئەو ململانێیەی لەنێوان [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] و [[یەکێتیی سۆڤیەت|سۆڤییەت]] دا ھەبوو کە [[شەڕی سارد]]ی لێکەوتەوە، بەڵام خواستی لەمێژینە و ئاواتی گەلی کورد بوو بۆ دامەزراندنی دەوڵەت و وڵاتێک بەناوی کوردستان، پێشینە لە مانگی ئابی ١٩٤١، راپەڕینێکی جەماوەریی کۆنترۆڵی ناوچە کوردییەکانی لە دەستی حکومەتی ناوەندیی ئێران دەرھێنا. لە شاری مەھاباد، کۆمیتەیەکی لە کەسانی چینی ناوەند بە پشتگیری سەرۆک خێڵەکان دەسەڵاتی ناوچەکەیان گرتە دەست. پارتێکی سیاسی بەناوی [[کۆمەڵەی ژیانەوەی کوردستان]] (ژێ کاف) دامەزرێنرا. قازی محەممەد، سەرۆکی بنەماڵەی قازی، بە سکرتێریی پارتەکە ھەڵبژێردرا. کۆمیتەکە بە سەرکردایەتیی قازی محەممەد ناوچەکەیان بە لێھاتوویی و سەرکەوتنێکی بەرچاوەوە بۆ ماوەی (٥ ساڵ) تا رووخانی کۆمار بەڕێوەبرد. سەبارەت بە پەیوەندییەکانی [[کورد]] و [[ئازەرییەکان|ئازەری]]، دەتوانرێت بە بەستنی پەیمانی یەکێتی و بێلایەنی لەنێوان [[کۆماری کوردستان]] و [[کۆماری نەتەوەییی ئازەربایجان|کۆماری میللیی ئازەربایجان]] کە لە ۳ی [[نیسان (مانگ)|نیسان]]ی [[١٩٤٦]]دا لەلایەن ژمارەیەک لە نوێنەرانی هەردوولاوە لە [[تەورێز]] مۆرکرا. بە دەسکەوتێکی سیاسی مەزن و وەچەرخانێکی ئەرێنی لە پەیوەندییەکانی هەردوولا دابنرێت. وەک ئاشکرایە لە ئەنجامی سیاسەتی چەوتی چەند ساڵەی حکومەتە یەک لە دوایەکەکانی [[ئێران]]، دوژمنایەتی و ناکۆکییەکی مێژوویی قووڵ لە نێوان هەردوو گەلی [[کورد]] و [[ئازەرییەکان|ئازەری]] درووست ببوو، بیرتەسکی ناسیۆنالیستانەی بەشێکی زۆری سەرانی حکومەتی میللیی ئازەربایجان کە ئامادە نەبوون دان بەدەسەڵاتێکی سیاسی کوردی جیاو سەربەخۆ لە دەسەڵاتەکەیاندا بنێن، پێیان وابوو گەلی کورد دەبێت لە ڕێگەی نوێنەری خۆیانەوە بۆ مەجلیسی میللی ئازەربایجانی گوێڕایەڵی خۆیان بۆ حکومەتی ئازەربایجانی ڕابگەیەنن و بیر لە هەنگاوی سەربەخۆ نەکەنەوە. شایەنی باسە بە دامەزراندنی حکومەتی میللیی کوردستان ناکۆکییەکانی هەردوولا توندتربوو، دەسەڵاتدارانی ئازەربایجان دژی ئەوە وەستانەوە کە قەڵمڕەوی حکومەتی کوردستان [[شار]]ە [[کورد]]ییەکانی ([[ماکۆ]] و [[خۆی]] و سەڵماس و [[ورمێ]] و [[میاندواو]]) بگرێتەوە بەو بیانووەی گوایە زۆرینەی ئەم شارانە ئازەرین. ئەو شارانەی کە کورد بە بەشێکی جیانەکراوەی خاکی کوردستانی دەزانی و بە هۆی سوارەکانی (ڕەشید بەگی هەرکی و زێڕۆ بەگە)وە دەسەڵاتی ناوەندییان لێوەدەرنرا بوو. (سەرهەنگ زەنگەنە) سەرکردەی هێزە ئێرانییکان لە شاری [[ورمێ]] بڕیاریدا چەک فڕێ نەدات و بەرگری بکات دژی هێزە دیموکڕاتەکان، ئینجا کەوتە دامەزراندنی حکومەتێکی سەربازی بە مەبەستی چاوترساندن چەند جارێک کوشتاری بە کۆمەڵی لە گوندە ئاشووری و کوردەکانی دەورووبەری ورمێ کرد، تا سوارەکانی (ڕەشید بەگی هەرکی و زێڕۆ بەگ) لە [[گوند]]ی [[بەراندێز]]ەوە پەلاماری شاریاندا و دوای ڕۆژێک شەڕ لە ۱٨ی [[کانوونی یەکەم]]ی [[١٩٤٥]]دا [[ورمێ]]یان گرت و سەرهەنگ زەنگەنە دەست بەسەر کرا. [[ئازەرییەکان]]ی [[ورمێ]] و دەورووبەری لەو کێشەیەدا پێیان خۆش بوو بە قازانجی [[کورد]]ەکاندا بکەوێتەوە، لەبەرئەوەی ئەوان لە سۆنگەی پاراستنی شوێن و پایەی چینایەتیان حەزیان بەکەوتنە ژێر دەسەڵاتێکی چەپڕەوی ڕادیکاڵ نەدەکرد، بۆیە زۆریان هانی سەرانی حکومەتی کوردستان دەدا پایتەختەکەیان لە [[مەھاباد]]ەوە بەرنە شاری [[ورمێ]]، لە ڕاستیدا هەر ئەم هۆکارەش بوو پاڵی بە قەرەپەپاغەکانی [[نەغەدە]]وە نا ببنە [[پێشمەرگە]] لە سوپای میللیی کوردستاندا. == جوگرافیا == === شوێن === ناوەندی [[شارۆچکە]]ی سەڵماس دەکەوێتە (۳٨پلە و ۱۱خولەک و ٥۰چرکە)ی [[باکوور]] و (٤٤پلە و ٤٥خولەک و ٥چرکە)ی [[ڕۆژھەڵات]] لە [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]]. سەڵماس دەکەوێتە باکووری [[شار]]ی [[ورمێ]]، لە تەنیشت سنوورەکانی [[ئێران]] و [[تورکیا]] و کەناری [[دەریاچەی ورمێ]]. سەڵماس لە ڕۆژهەڵاتەوە بە [[دەریاچەی ورمێ]] و لە ڕۆژاواوە سنووری [[ئێران]] و [[تورکیا]]، لە باکوورەوە [[شار]]ی [[خۆی]]، لە باشوورەوە بە [[شار]]ی [[ورمێ]] سنوردارە. دووری نێوان [[ورمێ]] و سەڵماس (۹٥کم)ە، دووری نێوان [[خۆی]] و سەڵماس (٤٥کم)ە، دووری نێوان سەڵماس و (شەبستەر و تەسوج) هەریەکەیان بە (۹۰کم و ٥٥کم)ە. سەڵماس بەڕێگای سەرەکی [[تەورێز]] بەستراوە، ڕێگاکە نزیکەی (۱٦۰کم) درێژە. هێڵی [[شەمەندەفەر]]ی سەڵماس دەتوانێت گەشت بکات بۆ [[تەورێز]]، [[تاران]]، [[ئەنقەرە]]، [[ئەستەمبوڵ|ئەستەنبوڵ]] و [[سووریا]]. وێستگەی (قەرەتەپەی سەڵماس) خاڵی گومرگییە کە ڕێبوارانی [[ئەستەمبوڵ]] و [[سووریا]] لێرە ئەرکی گومرگی خۆیان جێبەجێ دەکەن. [[فڕۆکەخانە]]ی [[ورمێ]] و [[خۆی]] دەکەونە دووری (٨۰ و ۲٥)کیلۆمەتری سەڵماسەوە، لەم ساڵانەی دوایدا بەندەری سەڵماس بەناوی برە (بەرخ) لە [[دەریاچەی ورمێ]]دا چالاک بوو لە گواستەوەدا بەڵام ئێستا چالاکی نەماوە بەهۆی وشک بوونی [[دەریاچەی ورمێ]]وە. === سەڵماس لە ئەتڵەسە دێرینەکاندا === ئەم نەخشە دێرینانەی خوارەوە بۆ ئەوەیە کە ڕاستی و دروستی ناوی سەڵماس ڕووندەکەنەوە و بەڵگەی بەھێزن لەسەر شارۆچکەکە و ئەوە نیشان دەدەن کە ھەبوون و ناسنامەی سەڵماس بسەلمێنن لە کۆندا. <gallery mode="packed" heights="160"> پەڕگە:Salmas in Circa1700-Circa1720 Homann Map of "Persian Empire" - Jomann Imperium Periscum.jpg|وێنۆک|«نەخشەی ھومان» سەڵماس لە ساڵی(١٧٢٤ز)دا لە سەردەمی [[سەفەوییەکان]]دا پەڕگە:Salmas in 1730 Ottens Map of the "Persian Empire" - Geographicus; RegnumPersicum - Ottens 1730.jpg|وێنۆک|«نەخشەی ڕێنەر و جۆشوا» سەڵماس لە ساڵی(١٧٣٠ز)دا لەسەردەمی [[سەفەوییەکان]]دا. پەڕگە:Salmas in 1747 Emanuel Bowen Map of the "Persian Empire at the Time of Afsharid Dynasty".jpg|وێنۆک|«نەخشەی ئیمانوێل بوێن» سەڵماس لە ساڵی(١٧٤٧ز)دا لەسەردەمی [[خانەدانی ئەفشاری]]دا پەڕگە:Salmas in 1814 Thomson Map of the "Persian Empire".jpg|وێنۆک|«نەخشەی جۆن سۆمسۆن» سەڵماس لە ساڵی(١٨١٤ز)دا لەسەردەمی [[قاجاڕەکان]]دا پەڕگە:"Salmas" Zoom-Highlighted in 1818 Pinkerton Map of "Turkey in Asia, Iraq, Syria, and Palestine" - Geographicus - TurkeyAsia-pinkerton-1818.jpg|وێنۆک|«نەخشەی جۆن ۆینکرتین» سەڵماس لە ساڵی(١٨١٨ز)دا لەسەردەمی [[قاجاڕەکان]]دا </gallery> === ئاوھەوا === لەژێر [[پۆلێنکردنی ئاووھەوای کوپێن]]دا، بەبەکارھێنانی گەرمی یەکسان(٠°سیلیزی(٣٢°فارێنھایت))، سەڵماس دەستنیشان دەکرێت بە ئاوھەوای کیشوەری(Dsa)، چەند شار و شارۆچکەیەکی کەمی [[ڕۆژھەڵاتی ناوین]] ھەمان کەشیان ھەیە. {{Weather box |location = سەڵماس (١٩٨٧–٢٠١٧) |metric first = Yes |single line = No |Jan high C = ٩ |Feb high C = ١٦ |Mar high C = ٢٣ |Apr high C = ٣٢ |May high C = ٣٣ |Jun high C = ٣٧ |Jul high C = ٤١ |Aug high C = ٤٣ |Sep high C = ٣٩ |Oct high C = ٣٤ |Nov high C = ٢٣ |Dec high C = ١٩ |year mean C= ١٧٫٩ |Jan mean C= ٠٫٩ |Feb mean C= ٣٫٣ |Mar mean C= ٧٫٦ |Apr mean C= ١٤٫٥ |May mean C= ٢٠٫٨ |Jun mean C= ٢٥٫٣ |Jul mean C= ٢٨٫٤ |Aug mean C= ٢٧٫٩ |Sep mean C= ٢٢٫٩ |Oct mean C= ١٦٫١ |Nov mean C= ٨٫١ |Dec mean C= ١٫٥ |year mean C= ١٤٫٦ |Jan low C = -٢٨ |Feb low C = -٢٩ |Mar low C = -٢٧ |Apr low C = -٢٢ |May low C = -١١ |Jun low C = ٤ |Jul low C = ١١ |Aug low C = ٨ |Sep low C = ٣ |Oct low C = -٧ |Nov low C = -٢٢ |Dec low C = -٢٧ |Jan precipitation mm = ٠٫٥٢ |Feb precipitation mm = ٠٫٣٢ |Mar precipitation mm = ٠٫٤٣ |Apr precipitation mm = ٠٫٨ |May precipitation mm = ١٫١٢ |Jun precipitation mm = ٠٫٨٦ |Jul precipitation mm = ٠٫٢٦ |Aug precipitation mm = ٠٫٢٦ |Sep precipitation mm = ٠٫٢٢ |Oct precipitation mm = ٠٫٩٤ |Nov precipitation mm = ٠٫٨٨ |Dec precipitation mm = ٠٫٦٤ |source 1 = '''WorldClim Global Climate Data'''<ref name="http://worldclim.org/current">{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://worldclim.org/current | سەردێڕ = WorldClim Global Climate Data Grids | ڕێکەوتی سەردان = ١٤ی ئەیلوولی ٢٠١١| بڵاوکەرەوە = WorldClim | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140210010151/http://worldclim.org/current | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٠ی شوباتی ٢٠١٤ | ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} ^{&#x5b;data is inaccessible''&#x5d;}</ref>^{&#x5b;''the data is inaccessible<!--In order to access the data, we have to download massive files, gigabytes large-->&#x5d;} |date=September 2011}} === چیاکان === سەڵماس چەند چیایەکی گرنگی ھەیە: * چیای بەرەزەرد(٢٦٤٧م) * چیای ھەراویل(٣٤٠٤م) * چیای وەرید(٢١٥٢م) === ڕووبارەکان === [[پەڕگە:Johnston, Alexander Keith (1804-1871). Turkey in Asia, Transcaucasia. 1861 (GFB).jpg|وێنۆک|نزیکی ڕووباری زۆلا سەڵماس و خوسرەوئاوا]] گرنگترین ڕووبار لە سەڵماس ڕووباری (زۆڵا)یە کە دەکەوێتە باشووری [[شارۆچکە]]ی سەڵماس، سەرچاوە دەگرێت لە چیاکانی سنووری [[باکووری کوردستان]]([[تورکیا]]) و دێتە خوارێ و بە دەشتی سەڵماسدا تێپەڕ دەبێت و دەڕژێتە [[دەریاچەی ورمێ]]وە.<ref>Jamshid Yarahmadi, [http://www.itc.nl/library/papers_2003/msc/wrem/yarahmadi.pdf The integration of Satellite Images, GIS and CROPWAT model to investigateion of water balance in irrigated areas:A case stude of Salmas and Tassoj Plains Iran]. 2003.</ref> و درێژی گشتی ئەم ڕووبارە (٨٤٦کم)ە؛ و بۆ ئاودێریکردن ئەم ڕووبارە [[بەنداو]]ی لەسەر دروست کراوە.<ref>[http://dup.esrin.esa.it/files/m310/14-%20WL%20hydrology%20and%20modelling%20-%20Vekerdy.pdf wetland hydrology and modelling at water basin level - Data User ...] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150207125851/http://dup.esrin.esa.it/files/m310/14-%20WL%20hydrology%20and%20modelling%20-%20Vekerdy.pdf |date= ٧ی شوباتی ٢٠١٥ }}.</ref> بەرزی دیواری بەنداوەکە (٨٣م)ە و پانییەکەی (٢٨٧م)ە و ڕوپۆشی بەنداوەکە [[بەرد]]ە و ناوەندی بەنداوەکە لە [[خۆڵ]] پێکھاتووە، بەنداوەکە (٨٥ملیۆن مەترسێجا) [[ئاو]] دەگرێت. ھەروەھا چەمێ سەرھەڵن و چەمێ ڕوشەندە ھەیە و چەمێ خوڕخورە کە تێکەڵاوی چەمێ زۆڵا دەبن و ھەموویان دەڕژێنە [[دەریاچەی ورمێ]]وە. == ڕێگا و بان == === تەرمیناڵی سەڵماس === تەرمیناڵی سەڵماس خزمەتگوزاری ڕاستەوخۆی هەیە بۆ [[خۆی]]-[[تەورێز]]-[[تاران]]-[[ورمێ]]. سەڵماس بێ [[فڕۆکەخانە]] و [[کەشتی]]یە بەڵام لە ڕووی گواستنەوەوە گونجاوە و چالاکە بەهۆی هەڵکەوتەی جوگرافیاکەیەوە. === وێستگەی شەمەندەفەری سەڵماس === یەکێکە لە چواردە ناوچەی گرنگی هێڵی ئاسنی [[ئێران]]، ڕێگای شەمەندەفەری [[ئێران]] و [[ئەورووپا]] و وێستگەی شەمەندەفەری سەڵماس لە ناوچەی تایبەتی ئابووری سەڵماس، پلاتفۆرمێکە بۆ پێشکەوتن و شوێنێکی ئارام بۆ وەبەرهێنان، دەکەوێتە سەر ڕێگای سەڵماس بۆ [[خۆی]]. == کانزا سروشتییەکان == سەڵماس چەندین سەرچاوەی سروشتی هەیە لەوانە: {{Div col|cols=٢}} * کانەکانی [[زێڕ]] * کانەکانی بەردی مەڕمەڕ * کانەکانی [[کالیفۆرنیۆم]] * ئەپاتیت * بارتیولکسیت * بایۆتیت * ئیپیدۆث * هێمنیت * ئیلیمێنیت * [[موگناتیس]] * فلوگۆپیت * [[زیرکۆنیۆم]] * شێلیت {{Div col end}} == شوێنە گەشتیارییەکان == لە نێو گرنگترین شوێنە گەشتیارییەکانی سەڵماس بریتین لە: نووسراوی بەردی خانتەختی، تاڤگەی خوڕخوڕە، کڵێسای هەفتوان، قەڵای چارێ، قەڵای قەڕنی یارق، دۆڵی چەمێ زۆلا، دۆڵی تەمەر، گوندی ئاوگەرم و گۆمی چیچەک. === نووسراوی بەردی خانتەختی === ئەم نووسراوە ئەکەوێتە (۱٥کم)ی باشووری شارۆچکەی سەڵماس، سەر ڕێگای سەرەکی [[ورمێ]] و لەسەر [[کێو|چیای]] (پیرچاوەش). ئەم نووسراوە بەردینە دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی]] کاتێک هەرێمی ئازەربایجانیان گرت، کاتێک سەرکەوتن بەسەر [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمی]]دا. ئەم شوێنەوارە لە ساڵی [[١٩٦٨]]دا بە ژمارە (١٦١) وەک یەکێک لە شوێنەوارە مێژووییە هەرە بەنرخەکانی [[ئێران]] تۆمارکراوە و تاکە شوێنەواری سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی]]ە لە باکووری ڕۆژاوای ئێران. نووسراوی خانتەختی یادگارییەکە لە سەرکەوتنەکانی ساسانییەکان بە سەر ڕۆمەکاندا، کە تێیدا [[ئەردەشێر بابەکان]] و شاپووری یەکەم وێنای ئەوە دەکەن کە لە گەڕانەوەیان لە داگیرکردنی [[ئەرمەنستان]] کە سەرکەوتن بە سەر ڕۆمەکاندا. === [[کڵێسا]]ی [[هەفتوان]] === ئەم دێرە دەکەوێتە [[گوند]]ی [[هەفتوان]] لە باشووری سەڵماس، مێژووی کڵێساکە دەگەڕێتەوە بۆ نزیکەی (٤۰۰)ساڵ لەمەوبەر و سەردەمی [[سەفەوییەکان]]، کە لە ۱۰ی [[ئازار (مانگ)|ئازار]]ی [[٢٠٠٢]]دا بە ژمارە (٤٨٤۲) وەک یەکێک لە شوێنەوارە دێرینەکانی [[ئێران]] تۆمارکراوە. === گەرماوی شێخ(حەمامی شێخ) === بە بەهرەمەنترین تەلارسازیی نەریتی ئێرانی دادەنرێت، کە تاکە شوێنەواری تەلارسازیی بە بەهایە لە سەڵماسدا و لە ساڵی [[٢٠٠٠]]دا بە ژمارە (۳٤۷٥) لە لیستی شوێنەوارە دێرینەکانی [[ئێران]] تۆمارکراوە، دوای ئەوەی لە لیستی شوێنەوارەکاندا تۆمارکرا، بیناکە بووەتە کۆکراوەیەکی ڕۆشنبیری و هونەری وەک پێشانگایەکی کاری [[مرۆڤناسی]] بەکاردێت. === گردی ئەهرەنجان === گردی ئەهرەنجان یا (گۆل تەپەسی) بە یەکێک لە یەکەم نیشتەجێی [[مرۆڤ]] لە [[ئێران]] ناسراوە و توانایەکی بێوێنەی هەیە بۆ لێکۆڵینەوە و هەڵکەندنی شوێنەوار. === [[تاڤگە]]ی خوڕخوڕە === تاڤگەی خوڕخوڕە دەکەوێتە (۲۲)کیلۆمەتری باشووری سەڵماس و لەناو دۆڵێکی جوان و دڵگیردایە. === [[دۆڵ]]ی تەمەر === دۆڵی تەمەر یەکێکە لە خۆشترین ناوچەکانی سەڵماس، شوێنێکی سەرەکی گەشت و سەیرانی سەڵماسییەکان و گەشتیارانە، دەکەوێتە سەر ڕێگای هەشتیان، کە دەبێتە هۆی جوانی و شەنگی بۆ دامێنی چیای پیرچاوەش و چەمێ زۆلا. === [[گوند]]ی [[ئاوگەرم]] === گوندی ئاوگەرم بە سروشتی جوان و کەشوهەوایەکی گونجاوەوە دەکەوێتە باشووری ڕۆژهەڵاتی سەڵماس. لەگەڵ دیمەنە سروشتییە دڵڕفێنەکانی گوندەکەدا و بوونی کانیاوی سروشتی و کانزایی و کانی گەرم کە ناوی گوندەکەش لەو کانیاوەوە هاتووە و ئەم کانیاوانە بۆ مەبەستی تەندروستی بەکاردێن و ناوبانگ زیادکردووە. === قەڵای چاریا(چەهریق) === قەڵایەکی دێرینە دەگەڕێتەوە بۆ هەزارەی یەکەمی پێش زایین و دەکەوێتە گوندی [[چەهریقی ئەڤراز]] بە دووری (۲٥کم) لە ڕۆژاوای سەڵماس. ئەم قەڵایە لە ۲۰ی [[تەممووز]]ی [[١٩٩٨]]دا بە ژمارە (۲۰٥۷) بە یەکێک لە شوێنەوارە دێرینەکانی [[ئێران]] تۆمارکرا، شوێنی قەڵاکە دەکەوێتە سەر [[چەمێ زۆلا]] و لە سەر چیایەکی بەردینی بەرزی سەختە، ئەم قەڵایە [[سمکۆ]]ی [[شکاک]] تیایدا لەدایک بووە و شۆڕشی لێرەوە بەرپاکرد و وەک مەڵبەندی شۆڕشەکەی بوو بەڵام بەنەمانی شۆڕشەکەی و داگیرکردنی ناوچەکە ئەم قەڵایەش خاپوور کرا. == دانیشتووان == دانیشتووانی شاری سەڵماس بەم شیوە پیک هاتووە کورد (کرمانج)،ئازری و بەشێکەی کەم مەسیحی(ئاشوری و ئەرمەنی) و لە سەدی بیستم یەهودی لەم شارەدا بوۆن ژمارەی دانیشتووانی شاری سەڵماس لە سال ٢٠١٧ دا ٩٢/٨١١ نەفر بووە زۆرترین ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارە کوردن == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا}} {{پۆلی کۆمنز|Salmas}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|جوگرافیا}} [[پۆل:شارەکانی ئێران]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] [[پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] excuzxmyplsvcrcwqfoia01qyebrosf 0 15062 1661586 1612032 2026-09-06T04:35:42Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە) 1661586 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{شک |سەردێر=دڵ یان زەری (بە کوردی زازاکی) |زار١=کوردیی باکووری |ناو١=دل |زار٢=کوردیی باشووری |ناو٢=دڵ |زار٣=لەکی |ناو٣=دڵ |زار٤=ھەورامی |ناو٤=زێڵ |زار٥=زازاکی |ناو٥=زەڕە }} {{زانیاریی توێکاری |ناو =دڵ |لاتینی =kardia |وێنە =Diagram of the human heart (cropped) ckb.svg |سەردێڕ = |قەبارە =250px |وێنە٢ = |سەردێڕ٢ = |نەخشە = |سەردێڕی نەخشە = |کۆئەندام =[[کۆئەندامی سووڕان]] |خوێنبەر = |خوێنهێنەر = |دەمار = |لیمف = }} [[پەڕگە:Apikal4D.gif|وێنۆک|250px|وێنەی سێ ڕەھەندی کوتانی دڵ]] {{گوێبگرە | filename = HROgg.ogg | title = دەنگی ئاسایی دڵ | description = دەنگی ئاسایی دڵ گەر بە بیسەرەی پزیشکی گوێی لێ بگیرێ | format = [[Ogg]] }} '''دڵ''' یان '''زر'''<ref>{{بیرخستنەوەی ڤەژین|فەرھەنگ=وەھبی و ئەدمۆندز|وشە=zir|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}</ref> ئەندامێکی ناوەندییە لە [[کۆئەندامی سووڕان]]دا و ئەو [[ئەندام]]ە [[ماسولکە]]ییە کە قەبارەکەی دەگاتە نزیکەی قەبارەی مشتەکۆڵەیەک. دڵ دەکەوێتە ناو [[سنگە کەلێن]] له پشت ئێسکه کۆڵه‌ی نێوان سییه‌کانه‌وه، که پاڵ به خوێنه‌وه ده‌نێت له ڕێی تۆڕێک لووله‌ی خوێن. == پێکهاته‌ی دڵ == په‌رده‌یه‌کی دوو توێی به‌تین که له توره‌گه ده‌چێت و پێی ده‌ڵێن [[په‌رده‌ی دڵ]](pericardium)، ده‌وری دڵ ده‌دات که شله‌یه‌ک ده‌رده‌دات بۆ که‌مکردنه‌وه‌ی ڵێکخشاندن له کاتی گرژبوونی دڵدا. دڵ به‌هۆی به‌ربه‌ستێکه‌وه که‌ پێی ده‌گوترێت [[به‌ربه‌ستی دڵ]](septum) دابه‌ش ده‌بێت بۆ دوو لا، لای ڕاست و لای چه‌پ. هه‌ر لایه‌کیش بۆ ژوورێکی سه‌روو كه پێی ده‌گوترێت [[گوێچكه‌ڵه|گوێچکه‌ڵه]](atrium). ژوورێکی خواروو که پێی ده‌گوترێت [[سكۆڵه|سکۆڵه]](ventricle) دابه‌شکراوه. تێکڕای لێدانی دڵ لە مرۆڤێکی پێگەیشتوی ساغ دا نزیکەی (٧٢) لێدانە لە خولەکێکدا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|پزیشکی}} {{کۆئەندام و ئەندامەکانی مرۆڤ}} {{پۆلی کۆمنز|Heart (organ)}} {{پزیشکی-کۆلکە}} [[پۆل:ئەندامەکان]] [[پۆل:دڵ]] [[پۆل:ئەندامەکانی لەشی مرۆڤ]] [[پۆل:توێکاریی دڵ]] pp5wb1ytu3alxwkxlvih6moe5q5yknw 0 17234 1661679 1502581 2026-09-06T07:38:58Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مێژوو-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1661679 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''دۆلاری ئەمریکی''' جۆرێکە لە دراوەکانی جیھانی کە لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] و [[پاناما]] و [[ئیکوادۆر]] و [[ئێلسالڤادۆر]] بەکاردەھێنرێت و لەزۆربەی وڵاتانی جیھانی ئەم دراوە بەمەبەستی بازرگانی و گەشتکردن و کۆمەڵێ کاری تر بەکاری دەھێنن کە ھێماکەی (USD)یان ('''$''') و بچکووترین یەکەی دۆلار پێی دەڵێن سەنت. == کەسایەتی سەر دراوەکان == * ١ دۆلار -- [[جۆرج واشینگتن]] * ٢ دۆلار -- [[تۆماس جێفەرسۆن|تۆماس جێڤرسۆن]] * ٥ دۆلار: [[ئەبراھام لینکن]] * ١٠ دۆلار: [[ئەلێکساندەر ھامیڵتۆن]] * ٢٠ دۆلار: [[ئەندرێو جاکسۆن]] * ٥٠ دۆلار: [[ئولیسیس ئێس گرانت]] * ١٠٠ دۆلار: [[بێنجامین فرانکلین]] == بڕێک زانیاری لەبارەی دۆلارەوە == * دۆلار دراوێکە لە کاغەز دروست ناکرێت بەڵکو ٧٥٪ لە لۆکە و ٢٥٪ لە کەتانە. * لە ئێستادا زیاتر لە ١٫٢ ترلیۆن دۆلار پارەی نەخت لە جیھاندا ھەیە. * ڕۆژانە ٨٫٩ تەن مەرەکەب لە دروستکردنی دۆلار بەکار دەھێنرێت. * تا ئێستا گەورەترین دراوی دۆلار کە چاپکرابێت ١٠٠٠٠٠ دۆلارە. == سەرچاوەکان == * [http://www.moneyfactory.gov/ ماڵپەڕی فەرمی سندووقی دراوی ئەمریکی] * [http://www.federalreserve.gov/ ماڵپەڕی فەرمی حکوومی] * [http://www.bis-ans-ende-der-welt.net/USA-B-En.htm دۆلاری ئەمریکی (پارەی کاغەزی)] {{en icon}} {{پۆلی کۆمنز|Money of the United States}} {{تووڵی دەروازە|ئابووری|مێژوو|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کۆمەڵگا}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:ناساندنەکانی ١٧٩٢]] [[پۆل:دۆلار|ئەمریکی]] [[پۆل:دراوەکانی ئاسیا]] [[پۆل:دراوەکانی ئەفریقا]] [[پۆل:دراوەکانی ئەمریکاکان]] [[پۆل:دراوەکانی ئۆقیانووسیا]] [[پۆل:دراوەکانی شانشینی ھۆڵەندا]] [[پۆل:دراوەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:دراوەکانی ئێکوادۆر]] [[پۆل:دامەزرانەکانی ١٧٩٢ لە ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:مێژووی ئابووری]] 1bp4c5cg4mhpm29ger0em2pz5z7fbw8 0 18513 1661366 1282572 2026-09-05T19:33:28Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیزیک-کۆلکە، وەرزش-کۆلکە) 1661366 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە}} [[پەڕگە:Marin bike.jpg|چەپ|250px|وێنۆک|دووچەرخەی شاخ، کە یەکێکە لە دووچەرخە زۆر بەکارھاتووەکان]] '''دووچەرخە''' یان '''پایسکل''' (بە [[ئینگلیزی]]: Bicycle یان Bike) ئامێرێکی گواستنەوەیە کە بە ھێزی [[مرۆڤ]] و بەھۆی پایدەرەوە بەکاردێت. دووچەرخە پێکھاتووە لە دوو [[چەرخ]] کە بەستراون بە پەیکەری دووچەرخەکەوە. ئەو کەسەی کە دووچەرخە لێدەخوڕێت پێی دەوترێت [[دووچەرخەسوار]]. دووچەرخەکان بۆ یەکەم جار لە سەدەی نۆزدەیەمدا بڵاوبوونەوە کە ژمارەیان زۆر کەم بوو بەڵام ئێستا لە سەرتاسەری [[جیھان]] زیاتر لە ملیارێک دووچەرخە ھەیە کە دەکاتە دوو ھێندەی ژمارەی [[ئۆتۆمۆبیل]]ەکان. لە ھەندێک شوێن دووچەرخە وەک ھۆی سەرەکیی گواستنەوە بەکاردێت. منداڵان دووچەرخە بۆ یاریکردن بەکاردێنن و گەورەکانیش بۆ [[دابەزاندنی کێش]] یان ڕێکی لەشیان یان بۆ کاری ڕۆژانەیان بەکاری دێنن. == پێکھاتە == [[پەڕگە:Bicycle diagram ckb.svg|center|700px]] == مێژوو == [[پەڕگە:Bicycle evolution-numbers.svg|center|600px]] {{پۆلی کۆمنز|Bicycles}} {{تووڵی دەروازە|فیزیک|وەرزش}} {{فیزیک-کۆلکە}} {{وەرزش-کۆلکە}} [[پۆل:دووچەرخەکان]] [[پۆل:داھێنانە ئاڵمانییەکان]] [[پۆل:داهێنانەکانی سەدەی نۆزدەهەم]] [[پۆل:داھێنانەکانی سەدەی نۆزدەھەم]] 8syozvz7e8fg4umwi8q519qyohtz7h5 0 18647 1661726 1502731 2026-09-06T10:36:27Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (وەرزش-کۆلکە، تۆپی پێ-کۆلکە، ئوکراینا-کۆلکە) 1661726 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Underlinked|date=ئاب ٢٠٢١}} }} {{Coord|48|1|15|N|37|48|35|E|display=title}} '''دۆنباس ئارێنا''' (بە ئۆکڕانی:Арена Донбас) یەکێکە لەیاریگاکانی تۆپی پێی ووڵاتی [[ئوکراینا]] ، ئەم یاریگایە لە ٢٩ی ئابی ساڵی [[٢٠٠٩]] کراوەتەوە لە شاری دۆنێتسک == زانیاری یاریگا == * ناوی تەواو : دۆنباس ئارێنا * ژمارەی ئەستێرە : چوار ئەستێرەیی * شوێن : دۆنێتسک – یۆکڕاین * کاتی دەست پێکردن : ٢٧ـی حوزەیرانی ساڵی ٢٠٠٦ * ڕێکەوتی کرانەوە : ٢٩ـی ئابی ساڵی ٢٠٠٩ * خاوەنی پڕۆژە : شاختار دۆنێتسک * کارپێکەر : دۆنباس ئارێنا * بڕی تێچوو : ٤٠٠ ملیۆن یۆڕۆ * ئەندازیار : ئاروپ سپۆڕت * سەرپەرشتیاری پڕۆژە : ئی ئێن کەی ئەی * توانایی لە خۆگرتنەوە : ٥١،٥٠٤ ھاندەر * دووری یاریگاییەکە : ١٠٥× ٦٨ == یاریەکانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا == دۆنباس ئارێنا کە ئەم یاریگاییە تایبەتە لە یانەی شاختار دۆنێتسک ـی زلھێزی ئەو ووڵاتە و دووەم گەورەترین یاریگاییە لە ووڵاتی یۆکڕاین،سێ یاری لە کۆمەڵەی چوارەم لەسەر ئەم یاریگاییە ئەنجام دەدرێت لەوانە یاری کرانەوەی کۆمەڵە لە نێوان ھەردوو ھەڵبژاردەی فەڕەنسا و ئینگلتەرا. {{یاریگاکانی یۆرۆی ٢٠١٢}} {{تووڵی دەروازە|وەرزش|تۆپی پێ|ئوکراینا|نژیاروانی}} {{پۆلی کۆمنز|Donbass Arena}} {{وەرزش-کۆلکە}} {{تۆپی پێ-کۆلکە}} {{ئوکراینا-کۆلکە}} [[پۆل:خانووبەرەکان و پێکھاتەکانی دۆنێتسک]] [[پۆل:یاریگاکانی تۆپی پێی ئوکراینا]] [[پۆل:وەرزشی دۆنێتسک]] [[پۆل:یانە وەرزشییەکان، تەواوبوونی ٢٠٠٩]] 798yedcp99gumooj41m0l6lzks8093j 0 18880 1661650 1502547 2026-09-06T07:34:18Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ئەڵمانیا-کۆلکە) 1661650 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''دۆرتمۆند''' شارێکە دەکەوێتە ویلایەتی باکووری ڕاینی، و بەشێکە لە ناوچەی حکوومەتی ئارنسبێرگ، و بە نزیکەیی ٥٩٥٫٠٠٠ کەس لەناوی دەژین، و دەکەوێتە ناوچەی ڕور، زانکۆیییەک و گەورەترین یانەی تۆپی پێی لێیە بەناوی [[بۆروسیا دۆرتموند]] == پانۆراما == {{wide image|Florianturm Dortmund Panorama 2007.jpg|2700px|وێنەی پانۆرامایی شاری دۆرتمۆند.}} == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی سادە|سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ئەڵمانیا}} {{پۆلی کۆمنز|Dortmund}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ئەڵمانیا-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی ئەڵمانیا]] [[پۆل:شارۆچکەکانی ڕاینی باکوور-وێستفالیا]] [[پۆل:دۆرتموند]] [[پۆل:شارە ئیمپراتۆرییە ئازادەکان]] [[پۆل:شارەکانی باکووری ڕاینی-وێستفالیا]] [[پۆل:پارێزگای وێستفالیا]] [[پۆل:ئەندامانی خولی ھانزێتیک]] awuaqdolz11q62nmwyuuy26ql4a7dyf 0 19374 1661680 1638051 2026-09-06T07:39:08Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1661680 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دۆلانە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| دولانة}}<br>{{lang-en| Dolana}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = نەخشەی قەزاکانی(ڕەواندز، سۆران، چۆمان و خەلیفان).png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ڕەواندز|ڕەواندز]]، [[قەزای سۆران|سۆران]]، [[قەزای چۆمان|چۆمان]]، [[قەزای خەلیفان|خەلیفان]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان) | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 | coord={{Coord| 36.69201| 44.72341}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی دۆلانە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.69201| 44.72341 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای چۆمان|چۆمان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی سمێلان|سمێلان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٤٠٢ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = چۆڵ<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''دۆلانە''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی سمێلان]] لە [[قەزای چۆمان]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/pages/198 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = نەخشەی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 | نووسەر = ناوەندی زانیارییە مرۆییە ھاوبەشەکان | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124053955/https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = رووپێوی دیمۆگرافی لە ھەرێمی کوردستان 2017 | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/080519013929.pdf | نووسەر = IOM |زمان = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240809161721/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی چۆمان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|پارێزگای ھەولێر|کوردستان|عێراق}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] [[پۆل:باشووری کوردستان]] [[پۆل:پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:گوندەکانی چۆمان]] [[پۆل:گوندەکانی سمیلان]] qajpz5hhannizkvjmh64zea9tm0dl90 0 20130 1661118 1510751 2026-09-05T14:49:32Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661118 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Coord|40.641944|-4.155278|display=title}} '''فڕانسیسکۆ فڕانکۆ''' (بە ئیسپانی: Francisco Franco) (٤ی کانوونی یەکەمی [[١٨٩٢]] - ٢٠ی تشرینی دووەمی [[١٩٧٥]]) [[دیکتاتۆر|دیکتاتۆری]] [[ئیسپانیا]] بوو لە ساڵی ١٩٣٥ەوە تا مەرگی لە ساڵی ١٩٧٥دا. فڕانکۆ لە بیستەکانی سەدەی پێشوودا ببوو بە کەمتەمەنترین جەنەڕاڵی سەرانسەری ئەورووپا. لە [[شەڕی ناوخۆی ئیسپانیا]] کە سێ ساڵی خایاند (لە ١٩٣٦ەوە تاکوو ١٩٣٩) بەشداری کرد و لە کۆتاییی ئەو شەڕەدا بە [[کۆدەتا]] حکوومەتی گرتە دەست و تا ڕۆژی مردنی بە شێوەی [[سۆشیاڵ دیموکراسی]] وڵاتەکەی بەڕێوە برد، کە ھەمان شێوەی [[ھیتلەر]] و [[ماسۆلینی]] بووە. فرانکۆ زمانی ئیسپانیی کرد بە زمانی فەرمیی ئیسپانیا و زمانەکانی تری ئیسپانیا وەکوو کاتالانی و باسکی چەوساندەوە.<ref>http://www.theatlantic.com/international/archive/2015/09/catalan-spain-independence-vote/407446/</ref> ==سەرجاوە== == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Francisco Franco}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئیسپانیا|شەڕی سارد|سیاسەت}} [[پۆل:سەرکردەکانی شەڕی سارد]] [[پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ئیسپانیا]] [[پۆل:مردووانی ١٩٧٥]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٢]] [[پۆل:ئەو کەسانەی کە نەخۆشی لەرزینی دەماریان ھەیە]] [[پۆل:سەرۆک وەزیرانی ئیسپانیا]] qfacyifzc6atrqh4dytnevvv6zmq22d 0 20487 1661227 1287203 2026-09-05T15:48:55Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661227 wikitext text/x-wiki {{unreferenced|date=ئاب ٢٠٢١}} {{ڕێکخستن|date=ئاب ٢٠٢١}} {{خاوێنکردن}} {{Infobox company | name = کۆمپانیای فۆکسی فیلمی سەدەی بیستەم | logo = | caption = لۆگۆی فۆکسی سەدەی ٢٠ـەم | type = [[کۆمپانیای لکێنراو|Subsidiary]] of [[The Walt Disney Company]] | foundation = {{start date and age|١٩٣٥|٥|٣١}} | founder = [[Joseph M. Schenck]]<br/>[[Darryl F. Zanuck]] | location = [[Fox Plaza (Los Angeles)|Fox Plaza]], [[Century City, Los Angeles]], [[California]], [[U.S]] | industry = [[Film industry|Film]] | products = [[Film|Motion pictures]], [[television film]]s | owner = Independent<br/>(١٩٣٥ - ١٩٨٥)<br/>[[News Corporation]]<br/>(١٩٨٦ - ٢٠١٣)<br/>[[21st Century Fox]]<br/>(٢٠١٣ - ٢٠١٩) | key_people = [[Jim Gianopulos]]<br/><small>(سەرۆک و بەڕێوەبەر)</small> [[Stacey Snider]]<br/><small>(سەرۆک-ھاوبەش)</small> | num_employees = | homepage = {{URL|www.20thcenturystudios.com}}}} '''فۆکسی سەدەی ٢٠ـەم''' (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''20th Century Fox'') یەکێکە لە ستۆدیۆ [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکییەکان]] بۆ بەرھەمھێنانی [[فیلم]] و کاری وێنەیی، لە ٣١ ئایار ١٩٣٥ دامەزراوە لەلایەن جۆسیف شێنک و دێرەل زانەک. == بەرزترین داھاتی فیلمەکان == {| class="wikitable sortable" style="margin:auto; margin:auto;" |+فیلمەکانی خاوەن بەرزترین داھات (جیھان) |- ! پلە!! ناو!! ساڵ!! داھات (بۆکس ئۆفیس) |- ! ١ | ''' [[ئەڤەتار (فیلمی ٢٠٠٩)|ئاڤاتار]]''' | ٢٠٠٩ | $٢٬٧٨٧٬٩٦٥٬٠٨٧ |- ! ٢ | '''[[تایتانیک (فیلمی ١٩٩٧)|تایتانیک]]''' | ١٩٩٧ | $٢٬١٨٦٬٧٧٢٬٣٠٢ |- ! ٣ | ''[[Star Wars: Episode I – The Phantom Menace]]'' ^‡ {{ref|Note 1|١}} | ١٩٩٩ | $١٬٠٢٧٬٠٤٤٬٦٧٧ |- ! ٤ | ''[[Ice Age: Dawn of the Dinosaurs]]'' | ٢٠٠٩ | $٨٨٦٬٦٨٦٬٨١٧ |- ! ٥ | ''[[Ice Age: Continental Drift]]'' | ٢٠١٢ | $٨٧٧٬٢٤٤٬٧٨٢ |- ! ٦ | ''[[Star Wars: Episode III – Revenge of the Sith]]''{{ref|Note 1|١}} | ٢٠٠٥ | $٨٤٨٬٧٥٤٬٧٦٨ |- ! ٧ | ''[[Independence Day (1996 film)|Independence Day]]'' | ١٩٩٦ | $٨١٧٬٤٠٠٬٨٩١ |- ! ٨ | ''[[دێدپووڵ (فیلم)|دێدپوول]]'' | ٢٠١٦ | $٧٨٢٬٦١٢٬١٥٥ |- ! ٩ | ''[[Star Wars (film)|Star Wars]]'' ^‡ | ١٩٧٧ | $٧٧٥٬٣٩٨٬٠٠٧ |- ! ١٠ | ''[[X-Men: Days of Future Past]]'' | ٢٠١٤ | $٧٤٧٬٨٦٢٬٧٧٥ |- ! ١١ | ''[[ھەستانەوەی ھەسارەی مەیمونەکان (فیلم)|ھەستانەوەی ھەسارەی میمونەکان]]'' | ٢٠١٤ | $٧١٠٬٦٤٤٬٥٦٦ |- ! ١٢ | ''[[Ice Age: The Meltdown]]'' ^‡ | ٢٠٠٦ | $٦٦٠٬٩٤٠٬٧٨٠ |- ! ١٣ | ''[[Star Wars: Episode II – Attack of the Clones]]''{{ref|Note 1|١}} | ٢٠٠٢ | $٦٤٩٬٣٩٨٬٣٢٨ |- ! ١٤ | ''[[مەریخی (فیلم)|مەریخی]]'' | ٢٠١٥ | $٦٣٠٬١٦١٬٨٩٠ |- ! ١٥ | ''[[How to Train Your Dragon 2]]'' | ٢٠١٤ | $٦٢١٬٥٣٧٬٥١٩ |- ! ١٦ | ''[[ژیانی پای (فیلم)|ژیانی پای]]'' | ٢٠١٢ | $٦٠٩٬٠١٦٬٥٦٥ |- ! ١٧ | ''[[دە کروودز (فیلم)|خێزانی کڕۆدس]]'' | ٢٠١٣ | $٥٨٧٬٢٠٤٬٦٦٨ |- ! ١٨ | ''[[شەو لە مۆزەخانەکەدا]]'' | ٢٠٠٦ | $٥٧٤٬٤٨٠٬٨٤١ |- ! ١٩ | ''[[The Day After Tomorrow]]'' | ٢٠٠٤ | $٥٤٤٬٢٧٢٬٤٠٢ |- ! ٢٠ | ''[[The Empire Strikes Back]]'' ^‡ {{ref|Note 1|١}} | ١٩٨٠ | $٥٤٧٬٩٦٩٬٠٠٤ |- ! ٢١ | ''[[گەڕاوە لە مردن (فیلم)|گەڕاوە]]'' | ٢٠١٥ | $٥٣٢٬٩٥٠٬٥٠٣ |- ! ٢٢ | ''[[X-Men: Apocalypse]]'' | ٢٠١٦ | $٥٢٧٬٦٩٨٬٩٧٣ |- ! ٢٣ | ''[[The Simpsons Movie]]'' | ٢٠٠٧ | $٥٢٧٬٠٧١٬٠٢٢ |- ! ٢٤ | ''[[پاندای کونگ فو ٣]]'' | ٢٠١٦ | $٥١٨٬٩٢٤٬٣٤٠ |- ! ٢٥ | ''[[ڕیۆ ٢ (فیلم)|ڕیۆ ٢]]'' | ٢٠١٤ | $٥٠٠٬١٠١٬٩٧٢ |} {{ستۆدیۆی فیلم}} {{تووڵی دەروازە|دیزنی|ھۆڵیوود|خەیاڵی زانستی|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن|فیلم|کۆمپانیا|کالیفۆڕنیا}} {{پۆلی کۆمنز|20th Century Studios}} [[پۆل:دەستکەوتەکانی دیزنی]] [[پۆل:ئەو کۆمپانیا چێژبەخشیانەی دەکەونە کالیفۆرنیا]] [[پۆل:کۆمپانیاکانی بەرھەمھێنانی فیلم لە ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:ستۆدیۆکانی فیلمی ئەمریکی]] [[پۆل:دابەشکەرانی فیلم لە ئەمریکا]] [[پۆل:فۆکس فیلم]] [[پۆل:ستۆدیۆکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:سینەمای باشووری کالیفۆڕنیا]] [[پۆل:کۆمپانیاکانی پێشووی لقەکانی نیوز کۆرپۆرەیشن]] [[پۆل:براوەکانی دەیڤد دی دۆناتێلۆ]] bnt27p26cxk3bveair2fbowoi1mjuex 0 20494 1661228 1287204 2026-09-05T15:49:05Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661228 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{unreferenced|date=ئاب ٢٠٢١}} {{بەسەرداچوونەوە|for=بێسەرچاوە، بێ کوالێتی، تەنھا لە دەق و تێکستی بێ مانا پێکھاتووە کە سەرچاوەیان نییە|date=ئاب ٢٠٢١}} {{ڕێکخستن|date=ئاب ٢٠٢١}} }} یەکێکە لە ستۆدیۆ [[ئەمریکا|ئەمریکییەکان]] بۆ بەرھەمھێنانی [[فیلم]] و کاری وێنەیی. {{فیلم-کۆلکە}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کۆمپانیا|ھۆڵیوود}} {{ستۆدیۆی فیلم}} [[پۆل:کۆمپانیاکانی بەرھەمھێنانی فیلم لە ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:دابەشکەرانی فیلم لە ئەمریکا]] [[پۆل:ستۆدیۆ ئەمریکییە سەربەخۆکانی فیلم]] [[پۆل:دامەزراوەکانی ساڵی ٢٠٠٢ لە کالیفۆرنیا]] [[پۆل:یوونیڤەرساڵ پیکچەرز]] 74hct6zaafcjqxn41ektj45pq93w2tf 0 20665 1661217 1511280 2026-09-05T15:44:14Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661217 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Ford logo flat.svg|وێنۆک|لۆگۆی فۆرد]] '''فۆرد''' کۆمپانیایەکی بواری بەرھەمھێنانی ئەتومبیل، کۆمپانییایەکی ئەمریکییە و بارەگای فەرمی لە [[ئەمریکا]] یە و لە ساڵی ١٩٠٣ لەلایەن ھێنری فۆرد دامەزراوە. == لۆگۆ == لۆگۆی کۆمپانیای فۆرد بەپێی ساڵەکان: <gallery> پەڕگە:Ford logo 1903.png|١٩٠٣ پەڕگە:Ford logo1907.png|١٩٠٧ پەڕگە:Ford logo 1909.png|١٩٠٩ پەڕگە:Ford logo 1911.png|١٩١١ پەڕگە:Ford logo oval 1912.png|١٩١٢ پەڕگە:Ford logo 1912.png|١٩١٢ variant پەڕگە:Ford logo 1927.png|١٩٢٧ پەڕگە:Ford (1976).svg|١٩٧٦ <!-- Deleted image removed: پەڕگە:Ford_logo_2000.jpg|2000 --> پەڕگە:Ford Motor Company Logo.svg|٢٠٠٣ پەڕگە:Ford logo flat.svg|٢٠١٧– </gallery> == ئەمانەش ببینە == * [[لیستی کۆمپانیاکانی ئۆتۆمبیل]] {{تووڵی دەروازە|ئۆتۆمۆبیل|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کۆمپانیا}} {{کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Ford Motor Company}} [[پۆل:کۆمپانیاکان، دامەزرانی ١٩٠٣]] [[پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٠٣ لە ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:بەرھەمھێنەرانی ئۆتۆمۆبێلی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:ئەو کۆمپانیانەی لە بۆرسەی نیویۆرکدا ناویان هاتووە]] [[پۆل:بەرھەمھێنەرانی پاسی ئەمریکا]] [[پۆل:ئەو کۆمپانیانەی لە بۆرسەی نیویۆرکدا ناویان ھاتووە]] [[پۆل:کۆمپانیاکانی بەرگری ئەمریکا]] [[پۆل:بەرھەمھێنەرانی بزوێنەری دیزڵ]] [[پۆل:بەرھەمھێنەرانی ئۆتۆمبێلی کارەبایی ئەمریکا]] [[پۆل:دروستکەرانی ئامێری خزمەتگوزاری فریاگوزاری]] [[پۆل:کۆمپانیا فرەنەتەوەییەکان کە بارەگاکەیان لە ئەمریکایە]] [[پۆل:بەرھەمھێنەرانی بارھەڵگری ئەمریکا]] [[پۆل:براندە ئەمریکییەکان]] n8rfu8k4808tj0yuimllaczsvsj90hs 0 24583 1661545 1502443 2026-09-06T01:36:52Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەکنۆلۆژیا-کۆلکە، پزیشکی-کۆلکە) 1661545 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''دڕکەپەتک''' یا '''پەتەمازە''' ({{بە ئینگلیزی|Spinal cord}}) پەتێکی سپییە، کە ٤٥ سانتیمەتر درێژە و لە کونی مەگنۆمەوە تا یەکەمین یان دووھەمین [[بڕبڕە|بڕبڕەی]] کەمەر درێژ دەبێتەوە. پەتە مازە، بە (پەتی شۆکی)یش دەناسرێت.<br/> پەتەمازە لەڕاستیدا ستوونێکە لە[[دەمارە شانە]]، لە لاکێشەمۆخەوە دەست پێ دەکات بەرەو خوارەوە بە [[بڕبڕەی پشت|بڕبڕەی پشتدا]] درێژ دەبێتەوە، دەمارە ڕاگەیاندە ھاتوو و دەرچووەکان دەگوازێتەوە. دڕکەپەتک لە دەرەچینێک لەماددەیەکی سپی و ناوەچینێک لەماددەیەکی خۆڵەمێشی پێکدێت، کە پێکھاتووە لەلق و پۆپ و تەوەرە بێ مایلینەکان و لەشی دەمارە خانەکان. [[پەڕگە:Gray666.png|300px|وێنۆک|چەپ]] == بەشەکانی پەتەمازە == کۆتەی پەتەمازە لە پێنج بەش پێک ھاتووە: # [[مل|ملی]] یان سێرڤیکاڵ (Cervical) # [[سینگ|سینگی]] یان تووراسیک (Thoracic) # [[کەمەر|کەمەری]] یان لومبار (Lumbar) # [[سێبەندە|سێبەندی]] یان ساکراڵ(Sacral) # [[کلێجە|کلێجەیی]] یان کۆکسی جیاڵ (Coccygeal) == ژمارەی دەمارەکانی مازە == دەمارەکانی مازە ٣١ جووتە کە لە پەتەمازە جیادەبنەوە: * دەمارەکانی ملی: ٨ جووت * دەمارەکانی سینگی: ١٢ جووت * پێنج جووتی کەمەری * پێنج جووتی سێبەندی * جووتێک کلێجە == [[کارەندامناسی]]ی پەتەمازە == پەتەمازە بەشێک لە کۆئەندامی دەماری ناوەندییە کە ھەست و جووڵەی ئەندامەکان دەگوێزێتەوە. ھەرجۆرە ئازارێ کە ڕووبەڕووی پەتەمازە ببێتەوە، چ لە ناو [[بڕبڕە]]دا وچ لە دەرەوە، دەبێتە ھۆی تێکچوونی کاری ھەست و جووڵەی ئەندامەکان. ئەم تێکچوونە بەپێی جۆر و ئەندازەی ئازار، لە سڕبوون و لاوازی ئەندامەوە، تا فەلەجی تەاوی ئەندام دەگۆڕێت. == پێشانگا == <gallery> Image:Gray663.png|<!--Diagrams of the spinal cord. --> Image:Gray664.png|<!--Cross-section through the spinal cord at the mid-thoracic level. --> Image:Gray666.png|<!--Cross-sections of the spinal cord at varying levels. --> Image:Rabbitspinalcord100x1.jpg|<!--Cross-section of rabbit spinal cord. --> Image:Sus barbatus 01 - Sagittal Section of Vertebral Column - sharp focus.jpg|<!--Sagittal section of pig vertebrae showing a section of the spinal cord. --> پەڕگە:Slide12ee.JPG|<!--Spinal cord--> </gallery> == ئەمانەش ببینە == * [[کۆئەندامی دەمار]] * [[بڕبڕە]] == سەرچاوەکان == * پەرتووکی ''زانست بۆ ھەمووان (زیندەزانی)'' بۆ پۆلی دوانزدەیەمی زانستی - [[وەزارەتی پەروەردە]]ی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|حکومەتی ھەرێمی کوردستان]]—چاپی یەکەمی ساڵی ٢٠١٠ --- لاپەڕە ٧٥.. * [[//fa.wikipedia.org/wiki/طناب نخاعی|ویکی{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}} فارسی]] {{کۆئەندام و ئەندامەکانی مرۆڤ}} {{تووڵی دەروازە|لەشی مرۆڤ|تەکنۆلۆژیا|پزیشکی|زانست}}{{Improve categories}} {{پۆلی کۆمنز|Spinal cord}} {{تەکنۆلۆژیا-کۆلکە}} {{پزیشکی-کۆلکە}} [[پۆل:کۆئەندامی ئێسکبەندی]] igoomruls50mzbban9elbj8hjx4zmj1 4 25122 1661511 1660960 2026-09-06T00:03:20Z CdRBot 8950 Updated by Bot *** لەگەڵ دەقەکەیدا جێگۆڕ کرا *** 1661511 wikitext text/x-wiki <div style="background: #E5E4E2; padding: 0.5em; font-size: 130%; -moz-border-radius: 0.3em; border-radius: 0.3em;"> <center> پێرستی ١٠٠ بەشداربووی بەرزتر بە پێی ژمارەی دەستکارییەکان (بە بۆتەوە). ھەروەھا بڕوانە: [[ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێرستی نووسەرانی ویکیپیدیا بە پێی ژمارەی دەستکارییەکان|ئەم ئامارە بەبێ بۆت]] '''دوایین نوێکردنەوە لە لایەن [[user:CdRBot|CdRBot]]''': ''٠٠:٠٣، ٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC)'' {| |- style="vertical-align:text-top;" | {| class="wikitable" border="1" style="margin:0px;" |- ! زنجیرە |- | ١ |- | ٢ |- | ٣ |- | ٤ |- | ٥ |- | ٦ |- | ٧ |- | ٨ |- | ٩ |- | ١٠ |- | ١١ |- | ١٢ |- | ١٣ |- | ١٤ |- | ١٥ |- | ١٦ |- | ١٧ |- | ١٨ |- | ١٩ |- | ٢٠ |- | ٢١ |- | ٢٢ |- | ٢٣ |- | ٢٤ |- | ٢٥ |- | ٢٦ |- | ٢٧ |- | ٢٨ |- | ٢٩ |- | ٣٠ |- | ٣١ |- | ٣٢ |- | ٣٣ |- | ٣٤ |- | ٣٥ |- | ٣٦ |- | ٣٧ |- | ٣٨ |- | ٣٩ |- | ٤٠ |- | ٤١ |- | ٤٢ |- | ٤٣ |- | ٤٤ |- | ٤٥ |- | ٤٦ |- | ٤٧ |- | ٤٨ |- | ٤٩ |- | ٥٠ |- | ٥١ |- | ٥٢ |- | ٥٣ |- | ٥٤ |- | ٥٥ |- | ٥٦ |- | ٥٧ |- | ٥٨ |- | ٥٩ |- | ٦٠ |- | ٦١ |- | ٦٢ |- | ٦٣ |- | ٦٤ |- | ٦٥ |- | ٦٦ |- | ٦٧ |- | ٦٨ |- | ٦٩ |- | ٧٠ |- | ٧١ |- | ٧٢ |- | ٧٣ |- | ٧٤ |- | ٧٥ |- | ٧٦ |- | ٧٧ |- | ٧٨ |- | ٧٩ |- | ٨٠ |- | ٨١ |- | ٨٢ |- | ٨٣ |- | ٨٤ |- | ٨٥ |- | ٨٦ |- | ٨٧ |- | ٨٨ |- | ٨٩ |- | ٩٠ |- | ٩١ |- | ٩٢ |- | ٩٣ |- | ٩٤ |- | ٩٥ |- | ٩٦ |- | ٩٧ |- | ٩٨ |- | ٩٩ |- | ١٠٠ |} | {| class="wikitable sortable" !بەکارھێنەر!!ژ. دەستکارییەکان |- | [[Special:Contributions/AramBot|AramBot]] || ٣٧٤٥١٨ |- | [[Special:Contributions/CalakBot|CalakBot]] || ١٧٧٣٩٤ |- | [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || ١٠١٩٢٧ |- | [[Special:Contributions/Tessla|Tessla]] || ٦١٨٣٨ |- | [[Special:Contributions/Aram|Aram]] || ٥٦٧٤٧ |- | [[Special:Contributions/Sakura emad|Sakura emad]] || ٤٦١٠٢ |- | [[Special:Contributions/EmausBot|EmausBot]] || ٤٢٧٥٠ |- | [[Special:Contributions/SakuraBot|SakuraBot]] || ٣٦٢٤١ |- | [[Special:Contributions/Calak|Calak]] || ٣٣٩٥٩ |- | [[Special:Contributions/Épine|Épine]] || ٢٧٠٣٥ |- | [[Special:Contributions/Ahrir|Ahrir]] || ٢٤١٦١ |- | [[Special:Contributions/MFTG|MFTG]] || ٢٣٨٩٨ |- | [[Special:Contributions/Xqbot|Xqbot]] || ٢١٢٧٦ |- | [[Special:Contributions/Amine yousefi|Amine yousefi]] || ٢٠١٤٤ |- | [[Special:Contributions/1silent scientist|1silent scientist]] || ١٨٣٤٢ |- | [[Special:Contributions/AlaaBot|AlaaBot]] || ١٧٦١٨ |- | [[Special:Contributions/Kushared|Kushared]] || ١٦٠٩٢ |- | [[Special:Contributions/مامۆستا|مامۆستا]] || ١٤٨٣٩ |- | [[Special:Contributions/MerlIwBot|MerlIwBot]] || ١٤٥١٢ |- | [[Special:Contributions/Serchia|Serchia]] || ١٣٩٨١ |- | [[Special:Contributions/New user message|New user message]] || ١٣٠١٩ |- | [[Special:Contributions/Aza|Aza]] || ١١١٢٤ |- | [[Special:Contributions/ساکاتا گینتۆکی|ساکاتا گینتۆکی]] || ١٠٦٥٩ |- | [[Special:Contributions/Zemen|Zemen]] || ١٠٤٥١ |- | [[Special:Contributions/Paraw|Paraw]] || ١٠٣٨٧ |- | [[Special:Contributions/Pirehelokan|Pirehelokan]] || ١٠٠٤١ |- | [[Special:Contributions/Kurd2021|Kurd2021]] || ٩٢٤٥ |- | [[Special:Contributions/Addbot|Addbot]] || ٩١٢٠ |- | [[Special:Contributions/Danial2703kurdistan|Danial2703kurdistan]] || ٨٦٥٨ |- | [[Special:Contributions/Dexbot|Dexbot]] || ٨٥٣٧ |- | [[Special:Contributions/Min.neel|Min.neel]] || ٨٣٤١ |- | [[Special:Contributions/Hivja|Hivja]] || ٨٢٨٥ |- | [[Special:Contributions/-Haryad|-Haryad]] || ٧٨٧٠ |- | [[Special:Contributions/Legobot|Legobot]] || ٧٦١٨ |- | [[Special:Contributions/Diyar se|Diyar se]] || ٧٤٧٩ |- | [[Special:Contributions/ئاسۆ|ئاسۆ]] || ٦٥٠٠ |- | [[Special:Contributions/Hamaredha|Hamaredha]] || ٦٤٤٨ |- | [[Special:Contributions/CdRBot|CdRBot]] || ٦٤٢٩ |- | [[Special:Contributions/Luckas-bot|Luckas-bot]] || ٦١١٧ |- | [[Special:Contributions/Broosk|Broosk]] || ٥٩٦٢ |- | [[Special:Contributions/حوسێن|حوسێن]] || ٥٢٥٠ |- | [[Special:Contributions/Abdurhman Ahmad|Abdurhman Ahmad]] || ٥٠٩٩ |- | [[Special:Contributions/Muhammed taha|Muhammed taha]] || ٤٩٩٧ |- | [[Special:Contributions/CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || ٤٧٩٧ |- | [[Special:Contributions/Aro Salar|Aro Salar]] || ٤٥٩٨ |- | [[Special:Contributions/Ari Qasm|Ari Qasm]] || ٤١٨٠ |- | [[Special:Contributions/AsoBot|AsoBot]] || ٤١٢٧ |- | [[Special:Contributions/Merkhas|Merkhas]] || ٤٠٣٦ |- | [[Special:Contributions/WikitanvirBot|WikitanvirBot]] || ٣٧١١ |- | [[Special:Contributions/Gyan333|Gyan333]] || ٣٦٥٩ |- | [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || ٣٥٦٢ |- | [[Special:Contributions/Rannda|Rannda]] || ٣٣٧٩ |- | [[Special:Contributions/ZéroBot|ZéroBot]] || ٣٣٦٢ |- | [[Special:Contributions/فەرهاد|فەرهاد]] || ٣٣٤٨ |- | [[Special:Contributions/DarafshBot|DarafshBot]] || ٣٣٢٤ |- | [[Special:Contributions/Ibrahim aziz|Ibrahim aziz]] || ٣٢٥١ |- | [[Special:Contributions/دیاکۆ|دیاکۆ]] || ٣١٦٨ |- | [[Special:Contributions/Diyako kazm|Diyako kazm]] || ٣١٦٥ |- | [[Special:Contributions/Shahid tahir|Shahid tahir]] || ٢٩١٥ |- | [[Special:Contributions/Nskoalj|Nskoalj]] || ٢٩٠٢ |- | [[Special:Contributions/Sorou6sh|Sorou6sh]] || ٢٨٥٩ |- | [[Special:Contributions/Marmzok|Marmzok]] || ٢٧٨٣ |- | [[Special:Contributions/Keenîî|Keenîî]] || ٢٧٨٠ |- | [[Special:Contributions/Escarbot|Escarbot]] || ٢٧٢٢ |- | [[Special:Contributions/Arya sarhan|Arya sarhan]] || ٢٥٧٤ |- | [[Special:Contributions/Barham|Barham]] || ٢٤٨١ |- | [[Special:Contributions/هیوا|هیوا]] || ٢٤٠٤ |- | [[Special:Contributions/Halbast1|Halbast1]] || ٢٢١٩ |- | [[Special:Contributions/ChuispastonBot|ChuispastonBot]] || ٢١٤٦ |- | [[Special:Contributions/TXiKiBoT|TXiKiBoT]] || ٢١١٦ |- | [[Special:Contributions/Ebrambot|Ebrambot]] || ١٨٨٩ |- | [[Special:Contributions/Saad Goran|Saad Goran]] || ١٦٨٥ |- | [[Special:Contributions/Twana.ismail|Twana.ismail]] || ١٦٨٢ |- | [[Special:Contributions/کاردۆ جاف|کاردۆ جاف]] || ١٦٦٢ |- | [[Special:Contributions/MelancholieBot|MelancholieBot]] || ١٦٣٤ |- | [[Special:Contributions/Rebin galaly|Rebin galaly]] || ١٦٢٤ |- | [[Special:Contributions/ElphiBot|ElphiBot]] || ١٥٩٧ |- | [[Special:Contributions/TjBot|TjBot]] || ١٥٠٥ |- | [[Special:Contributions/Rabar ajax1|Rabar ajax1]] || ١٤٢٧ |- | [[Special:Contributions/RedBot|RedBot]] || ١٤٢٠ |- | [[Special:Contributions/KamikazeBot|KamikazeBot]] || ١٣٩٩ |- | [[Special:Contributions/Aminijian|Aminijian]] || ١٣٩٥ |- | [[Special:Contributions/Kován|Kován]] || ١٣٧٦ |- | [[Special:Contributions/Ismail.Sharifi|Ismail.Sharifi]] || ١٣٦٥ |- | [[Special:Contributions/SieBot|SieBot]] || ١٣٣٩ |- | [[Special:Contributions/FoxBot|FoxBot]] || ١٣١٠ |- | [[Special:Contributions/Mohammed Mahdi Mohammed|Mohammed Mahdi Mohammed]] || ١٣٠٩ |- | [[Special:Contributions/VolkovBot|VolkovBot]] || ١٢٩٩ |- | [[Special:Contributions/Ali Sardar 06|Ali Sardar 06]] || ١٢٩٤ |- | [[Special:Contributions/タチコマ robot|タチコマ robot]] || ١٢٩٢ |- | [[Special:Contributions/Khabat4545|Khabat4545]] || ١٢٨٨ |- | [[Special:Contributions/SiNa|SiNa]] || ١٢٣٦ |- | [[Special:Contributions/Average kurd|Average kurd]] || ١٢١٨ |- | [[Special:Contributions/GoRaN909|GoRaN909]] || ١٢١٢ |- | [[Special:Contributions/Ahmad.Kurdistan|Ahmad.Kurdistan]] || ١١٨٧ |- | [[Special:Contributions/Burhan br|Burhan br]] || ١١٦٢ |- | [[Special:Contributions/Blqk yeloow|Blqk yeloow]] || ١١٣٤ |- | [[Special:Contributions/Ferxwaz|Ferxwaz]] || ١١٣١ |- | [[Special:Contributions/Ayoub Majeed|Ayoub Majeed]] || ١١٢٣ |- | [[Special:Contributions/Eng.dilan86|Eng.dilan86]] || ١٠٤٨ |} |} </center> </div> [[پۆل:ڕاپۆرتی بنکەدراوەی ویکیپیدیا]] n5by7lnuu4e6r6f7lvxkjxtycb09umw 4 25128 1661512 1660961 2026-09-06T00:03:28Z CdRBot 8950 Updated by Bot *** لەگەڵ دەقەکەیدا جێگۆڕ کرا *** 1661512 wikitext text/x-wiki <div style="background: #E5E4E2; padding: 0.5em; font-size: 130%; -moz-border-radius: 0.3em; border-radius: 0.3em;"> <center> پێرستی ١٠٠ بەشداربووی بەرزتر بە پێی ژمارەی دەستکارییەکان (بەبێ بۆت). ھەروەھا بڕوانە: [[ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێرستی نووسەرانی ویکیپیدیا بە پێی ژمارەی دەستکارییەکان (بە بۆتەوە)|ئەم ئامارە بە بۆتەوە]] '''دوایین نوێکردنەوە لە لایەن [[user:CdRBot|CdRBot]]''': ''٠٠:٠٣، ٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC)'' {| |- style="vertical-align:text-top;" | {| class="wikitable" border="1" style="margin:0px;" |- ! زنجیرە |- | ١ |- | ٢ |- | ٣ |- | ٤ |- | ٥ |- | ٦ |- | ٧ |- | ٨ |- | ٩ |- | ١٠ |- | ١١ |- | ١٢ |- | ١٣ |- | ١٤ |- | ١٥ |- | ١٦ |- | ١٧ |- | ١٨ |- | ١٩ |- | ٢٠ |- | ٢١ |- | ٢٢ |- | ٢٣ |- | ٢٤ |- | ٢٥ |- | ٢٦ |- | ٢٧ |- | ٢٨ |- | ٢٩ |- | ٣٠ |- | ٣١ |- | ٣٢ |- | ٣٣ |- | ٣٤ |- | ٣٥ |- | ٣٦ |- | ٣٧ |- | ٣٨ |- | ٣٩ |- | ٤٠ |- | ٤١ |- | ٤٢ |- | ٤٣ |- | ٤٤ |- | ٤٥ |- | ٤٦ |- | ٤٧ |- | ٤٨ |- | ٤٩ |- | ٥٠ |- | ٥١ |- | ٥٢ |- | ٥٣ |- | ٥٤ |- | ٥٥ |- | ٥٦ |- | ٥٧ |- | ٥٨ |- | ٥٩ |- | ٦٠ |- | ٦١ |- | ٦٢ |- | ٦٣ |- | ٦٤ |- | ٦٥ |- | ٦٦ |- | ٦٧ |- | ٦٨ |- | ٦٩ |- | ٧٠ |- | ٧١ |- | ٧٢ |- | ٧٣ |- | ٧٤ |- | ٧٥ |- | ٧٦ |- | ٧٧ |- | ٧٨ |- | ٧٩ |- | ٨٠ |- | ٨١ |- | ٨٢ |- | ٨٣ |- | ٨٤ |- | ٨٥ |- | ٨٦ |- | ٨٧ |- | ٨٨ |- | ٨٩ |- | ٩٠ |- | ٩١ |- | ٩٢ |- | ٩٣ |- | ٩٤ |- | ٩٥ |- | ٩٦ |- | ٩٧ |- | ٩٨ |- | ٩٩ |- | ١٠٠ |} | {| class="wikitable sortable" !بەکارھێنەر!!ژ. دەستکارییەکان |- | [[Special:Contributions/Tessla|Tessla]] || ٦١٨٣٨ |- | [[Special:Contributions/Aram|Aram]] || ٥٦٧٤٧ |- | [[Special:Contributions/Sakura emad|Sakura emad]] || ٤٦١٠٢ |- | [[Special:Contributions/Calak|Calak]] || ٣٣٩٥٩ |- | [[Special:Contributions/Épine|Épine]] || ٢٧٠٣٥ |- | [[Special:Contributions/Ahrir|Ahrir]] || ٢٤١٦١ |- | [[Special:Contributions/MFTG|MFTG]] || ٢٣٨٩٨ |- | [[Special:Contributions/Amine yousefi|Amine yousefi]] || ٢٠١٤٤ |- | [[Special:Contributions/1silent scientist|1silent scientist]] || ١٨٣٤٢ |- | [[Special:Contributions/Kushared|Kushared]] || ١٦٠٩٢ |- | [[Special:Contributions/مامۆستا|مامۆستا]] || ١٤٨٣٩ |- | [[Special:Contributions/Serchia|Serchia]] || ١٣٩٨١ |- | [[Special:Contributions/New user message|New user message]] || ١٣٠١٩ |- | [[Special:Contributions/Aza|Aza]] || ١١١٢٤ |- | [[Special:Contributions/ساکاتا گینتۆکی|ساکاتا گینتۆکی]] || ١٠٦٥٩ |- | [[Special:Contributions/Zemen|Zemen]] || ١٠٤٥١ |- | [[Special:Contributions/Paraw|Paraw]] || ١٠٣٨٧ |- | [[Special:Contributions/Pirehelokan|Pirehelokan]] || ١٠٠٤١ |- | [[Special:Contributions/Kurd2021|Kurd2021]] || ٩٢٤٥ |- | [[Special:Contributions/Danial2703kurdistan|Danial2703kurdistan]] || ٨٦٥٨ |- | [[Special:Contributions/Min.neel|Min.neel]] || ٨٣٤١ |- | [[Special:Contributions/Hivja|Hivja]] || ٨٢٨٥ |- | [[Special:Contributions/-Haryad|-Haryad]] || ٧٨٧٠ |- | [[Special:Contributions/Diyar se|Diyar se]] || ٧٤٧٩ |- | [[Special:Contributions/ئاسۆ|ئاسۆ]] || ٦٥٠٠ |- | [[Special:Contributions/Hamaredha|Hamaredha]] || ٦٤٤٨ |- | [[Special:Contributions/Broosk|Broosk]] || ٥٩٦٢ |- | [[Special:Contributions/حوسێن|حوسێن]] || ٥٢٥٠ |- | [[Special:Contributions/Abdurhman Ahmad|Abdurhman Ahmad]] || ٥٠٩٩ |- | [[Special:Contributions/Muhammed taha|Muhammed taha]] || ٤٩٩٧ |- | [[Special:Contributions/CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || ٤٧٩٧ |- | [[Special:Contributions/Aro Salar|Aro Salar]] || ٤٥٩٨ |- | [[Special:Contributions/Ari Qasm|Ari Qasm]] || ٤١٨٠ |- | [[Special:Contributions/Merkhas|Merkhas]] || ٤٠٣٦ |- | [[Special:Contributions/Gyan333|Gyan333]] || ٣٦٥٩ |- | [[Special:Contributions/Rannda|Rannda]] || ٣٣٧٩ |- | [[Special:Contributions/فەرهاد|فەرهاد]] || ٣٣٤٨ |- | [[Special:Contributions/Ibrahim aziz|Ibrahim aziz]] || ٣٢٥١ |- | [[Special:Contributions/دیاکۆ|دیاکۆ]] || ٣١٦٨ |- | [[Special:Contributions/Diyako kazm|Diyako kazm]] || ٣١٦٥ |- | [[Special:Contributions/Shahid tahir|Shahid tahir]] || ٢٩١٥ |- | [[Special:Contributions/Nskoalj|Nskoalj]] || ٢٩٠٢ |- | [[Special:Contributions/Sorou6sh|Sorou6sh]] || ٢٨٥٩ |- | [[Special:Contributions/Marmzok|Marmzok]] || ٢٧٨٣ |- | [[Special:Contributions/Keenîî|Keenîî]] || ٢٧٨٠ |- | [[Special:Contributions/Arya sarhan|Arya sarhan]] || ٢٥٧٤ |- | [[Special:Contributions/Barham|Barham]] || ٢٤٨١ |- | [[Special:Contributions/هیوا|هیوا]] || ٢٤٠٤ |- | [[Special:Contributions/Halbast1|Halbast1]] || ٢٢١٩ |- | [[Special:Contributions/Saad Goran|Saad Goran]] || ١٦٨٥ |- | [[Special:Contributions/Twana.ismail|Twana.ismail]] || ١٦٨٢ |- | [[Special:Contributions/کاردۆ جاف|کاردۆ جاف]] || ١٦٦٢ |- | [[Special:Contributions/Rebin galaly|Rebin galaly]] || ١٦٢٤ |- | [[Special:Contributions/Rabar ajax1|Rabar ajax1]] || ١٤٢٧ |- | [[Special:Contributions/Aminijian|Aminijian]] || ١٣٩٥ |- | [[Special:Contributions/Kován|Kován]] || ١٣٧٦ |- | [[Special:Contributions/Ismail.Sharifi|Ismail.Sharifi]] || ١٣٦٥ |- | [[Special:Contributions/Mohammed Mahdi Mohammed|Mohammed Mahdi Mohammed]] || ١٣٠٩ |- | [[Special:Contributions/Ali Sardar 06|Ali Sardar 06]] || ١٢٩٤ |- | [[Special:Contributions/Khabat4545|Khabat4545]] || ١٢٨٨ |- | [[Special:Contributions/SiNa|SiNa]] || ١٢٣٦ |- | [[Special:Contributions/Average kurd|Average kurd]] || ١٢١٨ |- | [[Special:Contributions/GoRaN909|GoRaN909]] || ١٢١٢ |- | [[Special:Contributions/Ahmad.Kurdistan|Ahmad.Kurdistan]] || ١١٨٧ |- | [[Special:Contributions/Burhan br|Burhan br]] || ١١٦٢ |- | [[Special:Contributions/Blqk yeloow|Blqk yeloow]] || ١١٣٤ |- | [[Special:Contributions/Ferxwaz|Ferxwaz]] || ١١٣١ |- | [[Special:Contributions/Ayoub Majeed|Ayoub Majeed]] || ١١٢٣ |- | [[Special:Contributions/Eng.dilan86|Eng.dilan86]] || ١٠٤٨ |- | [[Special:Contributions/DiyarKamaran|DiyarKamaran]] || ١٠٣١ |- | [[Special:Contributions/Ilamxan|Ilamxan]] || ١٠٢٨ |- | [[Special:Contributions/Khoshhat|Khoshhat]] || ١٠٠٥ |- | [[Special:Contributions/DreamHourFlight|DreamHourFlight]] || ٩٩٧ |- | [[Special:Contributions/Ibrahim N. Qader|Ibrahim N. Qader]] || ٩٨٢ |- | [[Special:Contributions/ئاریا سالار|ئاریا سالار]] || ٩٦٤ |- | [[Special:Contributions/Baneh k|Baneh k]] || ٩٦٠ |- | [[Special:Contributions/Shaween|Shaween]] || ٩٥٢ |- | [[Special:Contributions/Hamedvahid|Hamedvahid]] || ٩٢٧ |- | [[Special:Contributions/Hastyar Abdullah|Hastyar Abdullah]] || ٩١٤ |- | [[Special:Contributions/Hîwa Seqiz|Hîwa Seqiz]] || ٨٨٨ |- | [[Special:Contributions/ئاراس نوری|ئاراس نوری]] || ٨٧٣ |- | [[Special:Contributions/Rasan emprator page|Rasan emprator page]] || ٨٦٢ |- | [[Special:Contributions/Halvada|Halvada]] || ٧٨٥ |- | [[Special:Contributions/Rahel khdhr|Rahel khdhr]] || ٧٨٤ |- | [[Special:Contributions/Qezwan|Qezwan]] || ٧٥٩ |- | [[Special:Contributions/Kareeeeem|Kareeeeem]] || ٧٤٦ |- | [[Special:Contributions/Ara Qadir|Ara Qadir]] || ٧٣٧ |- | [[Special:Contributions/Mamozk|Mamozk]] || ٧٢١ |- | [[Special:Contributions/Shaxstan|Shaxstan]] || ٦٨٠ |- | [[Special:Contributions/Renamed user 8bf1a5bb1c77527f2a3f2326f8ff7c95|Renamed user 8bf1a5bb1c77527f2a3f2326f8ff7c95]] || ٦٣٧ |- | [[Special:Contributions/Eyubm|Eyubm]] || ٦٣١ |- | [[Special:Contributions/444radio|444radio]] || ٦٢٢ |- | [[Special:Contributions/Sako Nanakli|Sako Nanakli]] || ٦١٥ |- | [[Special:Contributions/Cwtiyar|Cwtiyar]] || ٥٩٧ |- | [[Special:Contributions/Rojhalatkurdistan|Rojhalatkurdistan]] || ٥٩٥ |- | [[Special:Contributions/Bilalinfo|Bilalinfo]] || ٥٧٠ |- | [[Special:Contributions/شنەی ئازادی|شنەی ئازادی]] || ٥٥٧ |- | [[Special:Contributions/Barrazinji|Barrazinji]] || ٥٥٢ |- | [[Special:Contributions/د. توانا ع. بەرزنجی|د. توانا ع. بەرزنجی]] || ٥٤٨ |- | [[Special:Contributions/Cyrus abdi~ckbwiki|Cyrus abdi~ckbwiki]] || ٥٤٤ |} |} </center> </div> [[پۆل:ئاماری ویکیپیدیا]] [[پۆل:ڕاپۆرتی بنکەدراوەی ویکیپیدیا]] 2y254dgf8n31xyjpyy6x42w0zkk7xuw 0 25452 1661502 1638123 2026-09-05T22:39:10Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1661502 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دوکانا | ناوی_فەرمی = دوکانا - Dovkana | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = Dowkana | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=37.2926|frame-long=44.8869|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی ورمێ|ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی سلیوانا|سلیوانا]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندەواری مەرگەوەڕ|مەرگەوەڕ]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 1538 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = 268 | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''دوکانا''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری مەرگەوەڕ]]، [[ناوچەی سلیوانا]]، [[شارستانی ورمێ]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''دوکانا''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[کەچەڵاوا، مەرگەوەڕ|کەچەڵاوا]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[ھۆلستانە]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[سێگرکان]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[سێودینەوا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتوان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٢٦٨) کەس و (٥٨) خێزان بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١''' |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141114042225/http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە لە [[کورد]] پێکھاتووە. * بە [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) دەدوێن. == ئایین == ئایینی ئەم گوندە لە [[ئیسلام]]([[سوننە]]) پێکھاتووە. == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی ورمێ]] == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{شارستانی ورمێ}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بە پێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بە پێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ]] loaotkw4mbzgktdkv3n30x4u59xa0ht 0 36165 1661114 1510736 2026-09-05T14:47:14Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661114 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Somer Francis Bacon.jpg|230px|وێنۆک|وێنەی فرانسیس بەیکۆن زانا و فەیلەسۆفی ئینگلیزی]] [[پەڕگە:Francis Bacon Signature.svg|وێنۆک]] '''فرانسیس بەیکۆن''' ({{بە ئینگلیزی|Francis Bacon}}) فەیلەسووف و سیاسیوانی بەناوبانگی [[ئینگلستان]]ە کە لە ساڵی ١٥٦١دا لە دایک بوە و لە ١٦٢٤دا کۆچی دوایی کردووە. بەیکۆن وەکوو یەکێک لە گرنگترین و بەناوبانگترین فەیلەسووفەکانی ڕۆژاوا ناوی دەرکردووە. == ژیان == بەیکۆن لە باوک و دایکێکی دەوڵەمەند لە دایک بوو و لە [[کۆلێژی ترینتی]]دا دەرسی خوێند. لە تەمەنی شانزدە ساڵییەوە ڕۆییشتە ناو سیاسەتەوە و لە سەردەمی [[ئیلیزابێتی یەکەمی ئینگلستان]]دا لە مەقامی خوارەوە سەرکەوت تا لە سەردەمی [[جەیمزی یەکەمی ئینگلستان]]دا چەند پۆستی زۆر بەرزی بە دەست ھێنا و ژیانێکی زۆر دەوڵەمەنانەی بردە سەر. سەرقاڵیی ئەو بە زانست و دەستەڵاتدارییەوە سەرنجی لەسەر ژنان لابردبوو، بەڵام لە ساڵی ١٦٠٦دا لە تەمەنی چل و پێنج ساڵیدا لەگەڵ [[ئالیس بارنھام]]دا زەماوەندی کرد. ==بەرھەمەکان == * [[ئۆرگانۆنی نوێ]] == سەرچاوەکان == Will and Ariel Durant, The Story of Civilization, Volume 7, Age of Reason, Pages 206-208 {{پۆلی کۆمنز|Francis Bacon}} {{تووڵی دەروازە|شانشینی یەکگرتوو|ژیاننامە|سیاسەت|زانست|فەلسەفە}} [[پۆل:نووسەران بە زمانی لاتینیی سەدەی ١٧یەم]] [[پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ١٧یەم]] [[پۆل:نووسەرانی مەسیحی]] [[پۆل:فەیلەسووفانی ئینگلیز]] [[پۆل:مێژووی پێڕەوی زانستی]] [[پۆل:فەیلەسووفانی زانست]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٥٦١]] [[پۆل:مردووانی ١٦٢٦]] [[پۆل:نووسەرانی ئینگلیزی سەدەی ١٦یەم]] [[پۆل:نووسەرانی ئینگلیزی سەدەی ١٧یەم]] [[پۆل:سەردەمی ڕووناکبیری]] [[پۆل:ئەنگلیکانەکانی ئینگلیز]] [[پۆل:سوارچاکانی شانشینی یەکگرتوو]] [[پۆل:فەیلەسووفانی ئەخلاق]] [[پۆل:فەیلەسووفانی سروشتی]] [[پۆل:فەیلەسووفانی کلتوور]] [[پۆل:فەیلەسووفانی یاسا]] [[پۆل:نووسەرە پیاوەکانی سەدەی ١٦یەم]] [[پۆل:نووسەری پیاوی ئینگلیزی سەدەی ١٧]] [[پۆل:نووسەران دەربارەی ئایین و زانست]] [[پۆل:نووسەران دەربارەی دین و زانست]] 0i0h3t303y88eeasjj0f0dytzsc89ry 0 36910 1661109 1653207 2026-09-05T13:52:23Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661109 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}}[[پەڕگە:Delhi Montage.jpg|300px|وێنۆک|چەپ|ھەندێک لە شوێنە سەرێنجڕاکێشەرەکانی]] '''دێھلی''' یان '''دەلھی''' ناوەندی ناوچەیەکی [[فیدراڵیزم|فیدراڵ]] لە وڵاتی [[ھیندستان]]ە. ئەم ناوچەیە شاری [[نیو دەلھی]] لەخۆ دەگرێتەوە و ژمارەی دانیشتوانەکەی ٢٢٫٢ میلیۆن کەسە.<ref>[http://esa.un.org/unpd/wup/index.htm "World Urbanization Prospects: The 2009 Revision Population Database"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170710184532/https://esa.un.org/unpd/wup/index.htm |date=١٠ی تەممووزی ٢٠١٧ }}. [[نەتەوە یەکگرتووەکان|United Nations]]. 2012. Retrieved 2 April 2012.</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{کۆلکە}} {{تووڵی دەروازە|ھیندستان|جوگرافیا|مێژوو|کەشوھەوا|شارەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Delhi}} [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکانی ھیندستان]] [[پۆل:پایتەختەکانی ئاسیا]] [[پۆل:شار و شارۆچکەکانی ھیندستان]] [[پۆل:گەورە شارەکانی ھیندستان]] [[پۆل:دەلھی]] [[پۆل:شارە گەورەکان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ھەزارەی ٢یەمی پ.ز]] o2ewzp66w7di2vat4rkqhv4xs6jlu8x 0 37535 1661237 1403035 2026-09-05T15:55:13Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661237 wikitext text/x-wiki {{سەبارەت بە|ئاژەڵەکە|سوورەتەکە|فیل (سوورەت)}} {{داتابۆکس-گیاندار}} [[پەڕگە:Elephas maximus bengalensis01 960.jpg|وێنۆک|وێنەی فیلێکی ھیندی]] '''فیل''' یان '''فێل''' گیانلەبەرێکی [[گوانداران|گوانداری]] ڕوەکییە (گیاخۆر) کە خاوەن لاشەیەکی زەبەلاحی گەورەیە و بە گەورەترین گیانلەبەری سەر وشکانی دادەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=دلالاندر|یەکەم=بنوا|سەردێڕ=هەنبانە بۆرینەی گیانلەبەران|بڵاوکەرەوە=زانست پەژوو|ساڵ=٢٠١٢|ژپنک=٩٧٨-٦٠٠-١٠٣-٤٨٨-٦|شوێن=تاران|پەڕەکان=١٦،٢٧،٢٨}}</ref> فیل لەگەڵ ئەوەی لەشێکی زەبەلاحی ھەیە و ڕۆژانە پێویستی بە خۆراکێکی زۆر ھەیە بۆ ئەوەی تێر ببێت. فیل ٢٦ ددانی ھەیە و تاکە گیانلەبەریشە لەسەر ڕووی زەوی کە چوار [[ئەژنۆ]]ی ھەیە. == جۆرەکان == فیل دوو جۆری ھەیە یەکێکیان پێی دەوترێت «[[فیلی ھیندی]] یان ئاسیایی» و ئەوەی تریشیان پێی دەوترێت «فیلی ئەفریقایی».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=BBCPersian.com|ناونیشان=https://www.bbc.com/persian/science/story/2007/07/070724_si-elephantshistory|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=www.bbc.com}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژینناسی|گیانلەبەران|قورئان|ھیندستان}} {{گیانلەبەر-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Elephants}} [[پۆل:فیلەکان|فیلەکان]] [[پۆل:گرووپە پارافایلێتیکەکان]] 1r5igiurbosimjimxwvb71op5d8kl5n 0 37882 1661676 1609727 2026-09-06T07:38:28Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1661676 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox settlement |name = دۆفین ئایلەند |official_name = Dauphin Island, Alabama |settlement_type = [[شارۆچکە]] |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_seal = |image_map = |mapsize = 250px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |subdivision_type = [[پێرستی وڵاتەکان|وڵات]] |subdivision_type1 = [[ویلایەتەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ویلایەت]] |subdivision_type2 = [[پێرستی کەرتەکانی ئەلاباما|کەرت]] |subdivision_name = [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] |subdivision_name1 = [[ئەلاباما]] |subdivision_name2 = [[کەرتی مۆبیل، ئەلاباما|مۆبیل]] |government_type = |leader_title = |leader_name = |established_date = |area_magnitude = |area_total_km2 = 429.8 |area_total_sq_mi = |area_land_km2 = |area_land_sq_mi = |area_water_km2 = |area_water_sq_mi = |elevation_ft = |elevation_m = |population_as_of = [[٢٠١٠]] |population_footnotes = |population_total = ١٬٢٣٨ |population_metro = |population_density_km2 = 2.88 |population_density_sq_mi = |timezone = [[ناوچەی کاتیی ناوەندی (ئەمریکای باکوور)|ناوەندی (CST)]] |utc_offset = -٦ |utc_offset_DST = -٥ |latd = |latm = |lats = |latNS = N |longd = |longm = |longs = |longEW = W |timezone_DST = CDT |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |footnotes = |website = }} '''دۆفین ئایلەند''' ({{بە ئینگلیزی|Dauphin Island}}، {{IPA-en|ˈdɔ fɪn; French ˈaɪ lənd}}) شارۆچکەیەکە لە [[کەرتی مۆبیل، ئەلاباما|کەرتی مۆبیل]]، ویلایەتی [[ئەلاباما]]، لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی [[٢٠١٠]]دا ١٬٢٣٨ کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Alabama: largest cities and towns and statistics of their population|ناونیشان=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-223&srt=pnan&col=adhoq&msz=1500&pt=c&va=&geo=-3756|بڵاوکەرەوە=world-gazetteer|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|زمان=ئینگلیزی}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-223&srt=pnan&col=adhoq&msz=1500&pt=c&va=&geo=-3756 |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ }}</ref> [[ڕووبەر]]ی ٤٢٩٫٨ کیلۆمەتری دووجایە و [[چڕیی دانیشتووان]]ی ٢٫٨٨ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە. == جوگرافیا == دوورگەی دۆفین درێژییەکەی {{convert|15|mi}}ە لە ڕۆژھەڵاتەوە بۆ ڕۆژاوا، کە [[کەنداوی مەکسیک]] لە باشوورەوە لە [[تەنگاوی میسیسیپی]] و [[کەنداوی مۆبایل]] لە باکوورەوە جیا دەکاتەوە. پانیی دوورگەکە لە زۆربەی بەشەکانیدا کەمترە لە {{convert|0.25|mi|km|2}}، تەنیا لە چارەکی ڕۆژھەڵاتی دوورگەکەدا نەبێت کە پانییەکەی لە {{convert|1|mi}} زیاترە. بەپێی ئاماری [[نووسینگەی سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکان|نووسینگەی سەرژمێریی ئەمریکا]]، دوورگەکە خاوەنی ڕووبەرێکی وشکانیی {{convert|6.3|sqmi}}ە، لە کاتێکدا تەواوی ڕووبەرۆ شارۆچکەکە زۆر گەورەترە کە دەگاتە {{convert|166.0|sqmi}}، و {{convert|159.9|sqmi}} لەوە، واتە ٩٦٫٢٪ی ڕووبەری شارۆچکەکە، ئاوەکانی کەنداو و کەنداوۆکەکانی دەوروبەری دەگرێتەوە.<ref name="CenPopGazetteer2021"/> [[پردی دوورگەی دۆفین]]، کە بە فەرمی پێی دەوترێت پردی گۆردۆن پێرسۆنس، تەنیا ڕێگای بەستنەوەی دوورگەکەیە بە خاکی سەرەکیی ئەلاباماوە، کە [[ڕێگای ویلایەتی ئەلاباما ١٩٣|ڕێگای ویلایەتی ١٩٣]]ی بەسەردا تێپەڕ دەبێت، کە بە دووریی {{convert|27|mi}} بەرەو باکوور دەچێت بۆ [[تیڵمانس کۆرنەر، ئەلاباما|تیڵمانس کۆرنەر]] لە دەوروبەری باشووری ڕۆژاوای شاری [[مۆبایل، ئەلاباما|مۆبایل]]. ناوەندی شاری مۆبایل {{convert|37|mi}} لە باکووری دوورگەکەوەیە. === کەشوھەوا === کەشوھەوای ئەم ناوچەیە بە ھاوینێکی گەرم و شێدار و بە گشتی زستانێکی مامناوەند بۆ سارد جیا دەکرێتەوە. بەپێی سیستمی [[پۆلێنکردنی کەشی کۆپن]]، دوورگەی دۆفین خاوەنی [[کەشی نیمچەگەرمیی شێدار|کەشوھەوایەکی نیمچەگەرمیی شێدارە]]، کە لەسەر نەخشەکانی کەشدا بە کورتکراوەی «Cfa» نیشان دراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=271210&cityname=Dauphin+Island,+Alabama,+United+States+of+America&units= |سەردێڕ=Dauphin Island, Alabama Köppen Climate Classification (Weatherbase) |وێبگە=Weatherbase |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی نیسانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304040809/http://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=271210&cityname=Dauphin%20Island%2C%20Alabama%2C%20United%20States%20of%20America&units= |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> <div style="width: 100%;">{{Weather box |location = دوورگەی دۆفین ژمارە ٢، ئەلاباما (ئاسایییەکانی ١٩٩١–٢٠٢٠، توندەکان لە ١٩٤٨–ئێستا) |single line = Y |collapsed = Y | Jan record high F = 81 | Feb record high F = 80 | Mar record high F = 83 | Apr record high F = 88 | May record high F = 95 | Jun record high F = 99 | Jul record high F = 101 | Aug record high F = 102 | Sep record high F = 97 | Oct record high F = 93 | Nov record high F = 90 | Dec record high F = 85 | year record high F = |Jan avg record high F = 70.5 |Feb avg record high F = 71.3 |Mar avg record high F = 76.5 |Apr avg record high F = 81.1 |May avg record high F = 88.1 |Jun avg record high F = 91.3 |Jul avg record high F = 93.7 |Aug avg record high F = 93.0 |Sep avg record high F = 91.1 |Oct avg record high F = 85.6 |Nov avg record high F = 79.2 |Dec avg record high F = 73.6 |year avg record high F = 94.7 | Jan high F = 58.6 | Feb high F = 61.5 | Mar high F = 66.8 | Apr high F = 73.5 | May high F = 80.8 | Jun high F = 86.2 | Jul high F = 88.2 | Aug high F = 88.1 | Sep high F = 85.2 | Oct high F = 77.4 | Nov high F = 67.8 | Dec high F = 61.2 | year high F = 74.6 | Jan mean F = 52.3 | Feb mean F = 55.4 | Mar mean F = 61.3 | Apr mean F = 68.3 | May mean F = 76.0 | Jun mean F = 81.3 | Jul mean F = 83.2 | Aug mean F = 83.2 | Sep mean F = 80.3 | Oct mean F = 72.0 | Nov mean F = 61.7 | Dec mean F = 55.2 | year mean F = 69.2 | Jan low F = 46.1 | Feb low F = 49.4 | Mar low F = 55.8 | Apr low F = 63.1 | May low F = 71.2 | Jun low F = 76.4 | Jul low F = 78.2 | Aug low F = 78.3 | Sep low F = 75.5 | Oct low F = 66.7 | Nov low F = 55.6 | Dec low F = 49.2 | year low F = 63.8 |Jan avg record low F = 30.7 |Feb avg record low F = 35.0 |Mar avg record low F = 40.4 |Apr avg record low F = 50.3 |May avg record low F = 60.9 |Jun avg record low F = 70.1 |Jul avg record low F = 71.8 |Aug avg record low F = 72.5 |Sep avg record low F = 67.3 |Oct avg record low F = 52.9 |Nov avg record low F = 42.1 |Dec avg record low F = 36.8 |year avg record low F = 28.5 | Jan record low F = 9 | Feb record low F = 19 | Mar record low F = 23 | Apr record low F = 35 | May record low F = 50 | Jun record low F = 55 | Jul record low F = 60 | Aug record low F = 60 | Sep record low F = 44 | Oct record low F = 37 | Nov record low F = 19 | Dec record low F = 11 | year record low F = 9 | precipitation colour = green | Jan precipitation inch = 5.23 | Feb precipitation inch = 4.35 | Mar precipitation inch = 4.90 | Apr precipitation inch = 5.16 | May precipitation inch = 5.01 | Jun precipitation inch = 5.87 | Jul precipitation inch = 6.80 | Aug precipitation inch = 6.80 | Sep precipitation inch = 5.24 | Oct precipitation inch = 3.52 | Nov precipitation inch = 3.86 | Dec precipitation inch = 5.13 |year precipitation inch = 61.09 |unit precipitation days = 0.01 in |Jan precipitation days = 12.2 |Feb precipitation days = 10.2 |Mar precipitation days = 9.5 |Apr precipitation days = 7.4 |May precipitation days = 6.8 |Jun precipitation days = 10.2 |Jul precipitation days = 11.6 |Aug precipitation days = 12.1 |Sep precipitation days = 8.4 |Oct precipitation days = 6.8 |Nov precipitation days = 8.1 |Dec precipitation days = 11.5 |year precipitation days = 114.8 |source 1 = [[NOAA]]<ref name = NOAA> {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://www.weather.gov/wrh/Climate?wfo=mob |بڵاوکەرەوە= National Weather Service |سەردێڕ= زانیارییەکانی کەشوھەوای ئۆنلاینی NOAA – NWS مۆبایل |ڕێکەوتی سەردان= ٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}} </ref><ref name = NCEI> {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://www.ncei.noaa.gov/access/services/data/v1?dataset=normals-monthly-1991-2020&startDate=0001-01-01&endDate=9996-12-31&stations=USC00012172&format=pdf |سەردێڕ= وێستگە: دوورگەی دۆفین ژمارە ٢، ئەلاباما |ئیش= ئاسایییەکانی کەشی ویلایەتە یەکگرتووەکان ٢٠٢٠: ئاسایییەکانی کەشی مانگانەی ئەمریکا (١٩٩١–٢٠٢٠) |بڵاوکەرەوە= National Oceanic and Atmospheric Administration |ڕێکەوتی سەردان= ٧ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١١ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210511110650/https://www.ncei.noaa.gov/access/services/data/v1?dataset=normals-monthly-1991-2020&startDate=0001-01-01&endDate=9996-12-31&stations=USC00012172&format=pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} </ref> }} </div> == خوێندن == شارۆچکەکە لەلایەن [[سیستمی قوتابخانە گشتییەکانی مۆبایل کاونتی|سیستمی خوێندنگە گشتییەکانی مۆبایل کاونتی]]یەوە خزمەت دەکرێت.<ref>"[https://www2.census.gov/geo/maps/dc10map/GUBlock/st01_al/place/p0119744_dauphin_island/DC10BLK_P0119744_000.pdf 2010 CENSUS - CENSUS BLOCK MAP (INDEX): Dauphin Island town, AL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200729020506/https://www2.census.gov/geo/maps/dc10map/GUBlock/st01_al/place/p0119744_dauphin_island/DC10BLK_P0119744_000.pdf |date=July 29, 2020 }}." [[U.S. Census Bureau]]. Retrieved on November 27, 2018.</ref> ئەم شارۆچکەیە یەک خوێندنگەی گشتیی تێدایە، کە خوێندنگەی سەرەتاییی دوورگەی دۆفینە.<ref>"[http://images.pcmac.org/Uploads/MCPSS/MobileCounty/Departments/DocumentsCategories/Documents/Dauphin%20Island.pdf Dauphin Island Elementary Map] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20200729021352/http://images.pcmac.org/Uploads/MCPSS/MobileCounty/Departments/DocumentsCategories/Documents/Dauphin%20Island.pdf |date=July 29, 2020 }}." [[Mobile County Public School System]]. Retrieved on November 26, 2018.</ref> خوێندکارانی ناوەندی دەچنە خوێندنگەی ناوەندیی ئەلبا لە [[بایۆ لا باتر، ئەلاباما|بایۆ لا باتر]] و ئامادەییی ئالما برایانت لە بایۆ لا باتر.<ref>"[http://images.pcmac.org/Uploads/MCPSS/MobileCounty/Departments/DocumentsCategories/Documents/Alba%20Middle.pdf Alba Middle School Map] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20200726160225/http://images.pcmac.org/Uploads/MCPSS/MobileCounty/Departments/DocumentsCategories/Documents/Alba%20Middle.pdf |date=July 26, 2020 }}." [[Mobile County Public School System]]. Retrieved on November 26, 2018.</ref><ref>"[http://images.pcmac.org/Uploads/MCPSS/MobileCounty/Departments/DocumentsCategories/Documents/Bryant%20High%20School.pdf Bryant High School Map] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20200726153313/http://images.pcmac.org/Uploads/MCPSS/MobileCounty/Departments/DocumentsCategories/Documents/Bryant%20High%20School.pdf |date=2020-07-26 }}." [[Mobile County Public School System]]. Retrieved on November 26, 2018.</ref> [[تاقیگەی دەریاییی دوورگەی دۆفین]] لەسەر لای ڕۆژھەڵاتی دوورگەکە ھەڵکەوتووە لەسەر ئەو زەوییانەی پێشتر لەلایەن فەیلەقی ڕاداری ٦٩٣ی بنکەی ھێزی ئاسمانیی دوورگەی دۆفینی [[ھێزی ئاسمانیی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ھێزی ئاسمانیی ئەمریکا]]وە بەکار دەھێنرا، و بنکەی سەرەکیی کۆمەڵەی زانستە ژینگەیییە دەریایییەکانە.<ref name="DIarchives.gov">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.archives.gov/research/guide-fed-records/groups/342.html#342.9 |سەردێڕ=Records of United States Air Force Commands, Activities, and |ڕێکەوت=١٥ی ئابی ٢٠١٦|وێبگە=archives.gov |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی نیسانی ٢٠١٨}}</ref> == شوێنە سەرنجڕاکێشە گەشتیارییەکان == قەڵای کۆنی بەدیوارکراوی [[قەڵای گەینز (ئەلاباما)|قەڵای گەینز]] لەسەر لای ڕۆژھەڵاتی دوورگەی دۆفینە. فێرییەک لە [[قەڵای مۆرگان (ئەلاباما)|قەڵای مۆرگان]]ی تەنیشتەوە لە [[کەناراوەکانی کەنداو، ئەلاباما|گولف شۆرس]] ھەم ئۆتۆمبێل و ھەم پیادەکان دەگەیەنێتە دوورگەکە. یەکێک لە نزیکترین شوێنە سەرنجڕاکێشەکان بە لەنگەرگەی فێرییەکەوە، [[تاقیگەی دەریایی_ دوورگەی دۆفین|ئەستۆریۆمی جۆرج ئێف کرۆزیر]]ە، کە ئاکواریۆمێکی ئاوی شیرین و سوێرە و تیشک دەخاتە سەر جۆرە بوونەوەرە ڕەسەنەکانی ئەلاباما. ئەنجومەنی کەلەپوور و ھونەری دوورگەی دۆفین کارەکانی ھونەرمەندانی خۆجێیی، لەگەڵ زانیاری لەسەر مێژووی دوورگەی دۆفین نیشان دەدات. ئەم ئەنجومەنە فێستیڤاڵی ساڵانەی ئەمریکییە ڕەسەنەکانی دوورگەی دۆفین ڕێکدەخات. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{کەرتی مۆبیل، ئەلاباما}} {{پۆلی کۆمنز|Dauphin Island, Alabama}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|جوگرافیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٧٠٢]] [[پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما]] hn16u1e6pvvwvuh2dm1noj46xyk50zg 0 37889 1661642 1609724 2026-09-06T07:33:08Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1661642 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox settlement |name = دۆج سیتی |official_name = Dodge City, Alabama |settlement_type = [[شارۆچکە]] |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_seal = |image_map = |mapsize = 250px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |subdivision_type = [[پێرستی وڵاتەکان|وڵات]] |subdivision_type1 = [[ویلایەتەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ویلایەت]] |subdivision_type2 = [[پێرستی کەرتەکانی ئەلاباما|کەرت]] |subdivision_name = [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] |subdivision_name1 = [[ئەلاباما]] |subdivision_name2 = [[کەرتی کەلمەن، ئەلاباما|کەلمەن]] |government_type = |leader_title = |leader_name = |established_date = |area_magnitude = |area_total_km2 = 8.94 |area_total_sq_mi = |area_land_km2 = |area_land_sq_mi = |area_water_km2 = |area_water_sq_mi = |elevation_ft = |elevation_m = |population_as_of = [[٢٠١٠]] |population_footnotes = |population_total = ٥٩٣ |population_metro = |population_density_km2 = 66.33 |population_density_sq_mi = |timezone = [[ناوچەی کاتیی ناوەندی (ئەمریکای باکوور)|ناوەندی (CST)]] |utc_offset = -٦ |utc_offset_DST = -٥ |latd = |latm = |lats = |latNS = N |longd = |longm = |longs = |longEW = W |timezone_DST = CDT |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |footnotes = |website = }} '''دۆج سیتی''' ({{بە ئینگلیزی|Dodge City}}، {{IPA-en|dɒdʒ ˈsɪt i}}) شارۆچکەیەکە لە [[کەرتی کەلمەن، ئەلاباما|کەرتی کەلمەن]]، ویلایەتی [[ئەلاباما]]، لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی [[٢٠١٠]]دا ٥٩٣ کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Alabama: largest cities and towns and statistics of their population|ناونیشان=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-223&srt=pnan&col=adhoq&msz=1500&pt=c&va=&geo=-3756|بڵاوکەرەوە=world-gazetteer|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|زمان=ئینگلیزی}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-223&srt=pnan&col=adhoq&msz=1500&pt=c&va=&geo=-3756 |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ }}</ref> [[ڕووبەر]]ی ٨،٩٤ کیلۆمەتری دووجایە و [[چڕیی دانیشتووان]]ی ٦٦،٣٣ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە. == جوگرافیا == دۆج سیتی لە باشووری ناوەڕاستی پارێزگای کەڵمەن ھەڵکەوتووە. بەپێی ئاماری [[نووسینگەی سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکان|نووسینگەی سەرژمێریی ئەمریکا]]، شارۆچکەکە خاوەنی تەواوی ڕووبەری {{convert|8.9|km2|order=flip}}ە، کە تێیدا {{convert|0.03|sqkm|order=flip|3}}، یان ٠٫٣٠٪ی، ئاوە.<ref name="Census 2010"> {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/DEC/10_DP/G001/1600000US0120955|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی شوباتی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Geographic Identifiers: 2010 Demographic Profile Data (G001): Dodge City town, Alabama|بڵاوکەرەوە=U.S. Census Bureau, American Factfinder|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠١٤}}</ref> == دانیشتووانناسی == === سەرژمێریی ٢٠٢٠ === {| class="wikitable" |+پێکھاتەی ڕەگەزیی دۆج سیتی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Explore Census Data|ناونیشان=https://data.census.gov/cedsci/table?g=1600000US0120955&tid=DECENNIALPL2020.P2|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=data.census.gov}}</ref> !ڕەگەز !ژمارە !ڕێژە |- |[[سپیپێست (سەرژمێریی ئەمریکا)|سپیپێست]] (نائیسپانی) |٥١٨ |٩٤٫٥٣٪ |- |[[ڕەشپێست یان ئەمریکیی ئەفریقی (سەرژمێریی ئەمریکا)|ڕەشپێست یان ئەمریکیی ئەفریقی]] (نائیسپانی) |١ |٠٫١٨٪ |- |[[ئەمریکیی ڕەسەن (سەرژمێریی ئەمریکا)|ئەمریکیی ڕەسەن]] |٣ |٠٫٥٥٪ |- |[[ڕەگەز (سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکان)|پێکھاتەی تر/تێکەڵ]] |١٥ |٢٫٧٤٪ |- |[[ئیسپانی (سەرژمێریی ئەمریکا)|ئیسپانی]] یان [[لاتینی (سەرژمێریی ئەمریکا)|لاتینی]] |١١ |٢٫٠١٪ |} بەپێی [[سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکان (٢٠٢٠)|سەرژمێریی ساڵی ٢٠٢٠ی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، ٥٤٨ کەس، ٢٥١ ماڵبات، و ١٧٤ بنەماڵە لە شارۆچکەکەدا نیشتەجێ بوون. === سەرژمێریی ٢٠٠٠ === بەپێی [[سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکان|سەرژمێریی]] ساڵی ٢٠٠٠،<ref name="GR2">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.census.gov |بڵاوکەرەوە=[[United States Census Bureau]] |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨|سەردێڕ=U.S. Census website}}</ref> ٦١٢ کەس، ٢٣١ ماڵبات، و ١٨٤ بنەماڵە لە شارۆچکەکەدا نیشتەجێ بوون. چڕیی دانیشتووانەکەی {{convert|194.7|PD/sqmi|PD/km2|sp=us|adj=off}} بوو. ٢٥٣ یەکەی نیشتەجێبوون بە تێکڕای چڕیی {{convert|80.5|/sqmi|/km2|sp=us|adj=off}} ھەبوون. پێکھاتەی ڕەگەزیی شارۆچکەکە ٩٩٫٥١٪ سپیپێست بوو، و ٠٫٤٩٪ لە دوو ڕەگەز یان زیاتر پێکھاتبوو. ٠٫٣٣٪ی دانیشتووانەکەی ئیسپانی یان لاتینی لە ھەر ڕەگەزێک بوون. ٢٣١ ماڵبات ھەبوون، کە تێیدا ٣٣٫٣٪یان منداڵی خوار تەمەن ١٨ ساڵیان لەگەڵدا دەژیا، ٧٠٫١٪یان [[ھاوسەرگیری|ھاوژینی ھاوسەردار]] بوون کە پێکەوە دەژیان، ٦٫٩٪یان خاوەن ماڵی مێینە بوون بێ ھەبوونی ھاوسەر، و ٢٠٫٣٪یان ناخێزانی بوون. ١٧٫٧٪ی تەواوی ماڵباتەکان لە تاکەکەسی پێکھاتبوون، و ٦٫٩٪یان کەسێکی تێدا دەژیا کە بە تەنیا بوو و تەمەنی ٦٥ ساڵ یان زیاتر بوو. تێکڕای قەبارەی ماڵبات ٢٫٦٥ بوو و تێکڕای قەبارەی بنەماڵە ٢٫٩٩ بوو. لە شارۆچکەکەدا، دانیشتووانەکە بەم شێوەیە دابەش ببوون: ٢٥٫٧٪ لە خوار تەمەن ١٨ ساڵ، ٨٫٠٪ لە نێوان ١٨ بۆ ٢٤ ساڵ، ٢٨٫٩٪ لە نێوان ٢٥ بۆ ٤٤ ساڵ، ٢٥٫٧٪ لە نێوان ٤٥ بۆ ٦٤ ساڵ، و ١١٫٨٪ کە تەمەنیان ٦٥ ساڵ یان زیاتر بوو. تەمەنی ناوەند ٣٧ ساڵ بوو. لە بەرامبەر ھەر ١٠٠ مێینەیەکدا، ١٠٦٫٨ نێرینە ھەبوون. لە بەرامبەر ھەر ١٠٠ مێینەیەکی تەمەن ١٨ ساڵ و بەرزتردا، ١٠١٫٣ نێرینە ھەبوون. تێکڕای داھاتی ناوەند بۆ ھەر ماڵباتێک لە شارۆچکەکەدا ٣٠٫٤١٧ دۆلار بوو، و داھاتی ناوەند بۆ بنەماڵەیەک ٣٣٫٣٩٣ دۆلار بوو. پیاوان خاوەنی داھاتی ناوەندی ٢٩٫٠٢٨ دۆلار بوون لە بەرامبەر ١٨٫٢١٤ دۆلار بۆ ژنان. داھاتی سەرانەی شارۆچکەکە ١٤٫١١١ دۆلار بوو. نزیکەی ٦٫٩٪ی بنەماڵەکان و ٨٫٢٪ی دانیشتووان لە خوار ھێڵی ھەژارییەوە بوون، لەوانەش ٦٫٨٪ی ئەوانەی تەمەنیان لە خوار ١٨ ساڵ بوو و ٢١٫٤٪ی ئەوانەی تەمەنیان ٦٥ ساڵ یان زیاتر بوو. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{کەرتی کەلمەن، ئەلاباما}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|جوگرافیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما]] gxmw7ovduquuxysb5m8jv6n3g4ofm23 0 37890 1661648 1609726 2026-09-06T07:33:58Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1661648 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox settlement |name = دۆرا |official_name = Dora, Alabama |settlement_type = [[شار]] |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_seal = |image_map = |mapsize = 250px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |subdivision_type = [[پێرستی وڵاتەکان|وڵات]] |subdivision_type1 = [[ویلایەتەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ویلایەت]] |subdivision_type2 = [[پێرستی کەرتەکانی ئەلاباما|کەرت]] |subdivision_name = [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] |subdivision_name1 = [[ئەلاباما]] |subdivision_name2 = [[کەرتی وۆکەر، ئەلاباما|وۆکەر]] |government_type = |leader_title = |leader_name = |established_date = |area_magnitude = |area_total_km2 = 19.47 |area_total_sq_mi = |area_land_km2 = |area_land_sq_mi = |area_water_km2 = |area_water_sq_mi = |elevation_ft = |elevation_m = |population_as_of = [[٢٠١٠]] |population_footnotes = |population_total = ٢٬٠٢٥ |population_metro = |population_density_km2 = 104.01 |population_density_sq_mi = |timezone = [[ناوچەی کاتیی ناوەندی (ئەمریکای باکوور)|ناوەندی (CST)]] |utc_offset = -٦ |utc_offset_DST = -٥ |latd = |latm = |lats = |latNS = N |longd = |longm = |longs = |longEW = W |timezone_DST = CDT |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |footnotes = |website = }} '''دۆرا''' ({{بە ئینگلیزی|Dora}}، {{IPA-en|ˈdɔr ə, ˈdoʊr ə}}) شارێکە لە [[کەرتی وۆکەر، ئەلاباما|کەرتی وۆکەر]]، ویلایەتی [[ئەلاباما]]، لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی [[٢٠١٠]]دا ٢٬٠٢٥ کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Alabama: largest cities and towns and statistics of their population|ناونیشان=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-223&srt=pnan&col=adhoq&msz=1500&pt=c&va=&geo=-3756|بڵاوکەرەوە=world-gazetteer|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|زمان=ئینگلیزی}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-223&srt=pnan&col=adhoq&msz=1500&pt=c&va=&geo=-3756 |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ }}</ref> [[ڕووبەر]]ی ١٩٫٤٧ کیلۆمەتری دووجایە و [[چڕیی دانیشتووان]]ی ١٠٤٫٠١ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە. == مێژوو == یەکەم نیشتەجێبووانی ئەو ناوچەیەی ئێستا بە دۆرا ناسراوە، جەیمس ئێم دەیڤس، ئیزێکێل مۆرگان و کۆڵ سمیس بوون<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://encyclopediaofalabama.org/article/h-3604 |سەردێڕ=Dora}}</ref> لە سەرەتای ساڵانی ١٨٣٠دا.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Dora |یەکەم=City of |سەردێڕ=Dora Centennial 1886 to 1986 Scrapbook of Memories |بڵاوکەرەوە=The Davis Printing Place |ساڵ=١٩٨٦|شوێن=Dora, Alabama |زمان=English}}</ref><ref name=Enc>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Encyclopedia of Alabama|ناونیشان=http://www.encyclopediaofalabama.org/face/Article.jsp?id=h-3604|بڵاوکەرەوە=Alabama Humanities Foundation|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئەیلوولی ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150110132825/http://www.encyclopediaofalabama.org/face/Article.jsp?id=h-3604|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دواتر لە دەیەی ١٨٣٠دا، نیشتەجێبووانی خاوەن زەوی لێرەدا نیشتەجێ بوون. [[ھێڵی ئاسنیی کانزاس سیتی، مێمفیس و بێرمینھام]] لە ساڵی ١٨٨٦دا ھێڵێکی بە ناو نیشتەجێگەکەدا ڕاکێشا، و ناوی وێستگەکەیانی نا «شارۆن».<ref name=":0" /> کۆمپانیای خەڵووزی ماگێلا و کۆمپانیای [[خەڵووز]] و کۆکی ھۆرس کریک دامەزران، و تا ساڵی ١٨٩٠، ناوچەکە پێی دەوترا ھۆرس کریک و لە ساڵی ١٨٩٧دا وەک شارۆچکەی ھۆرس کریک تۆمار کرا.<ref name=":0" /> تا ساڵی ١٩٠٠، چەندین کانی خەڵووز لە نزیکدا ھەبوون. خوێندنگەیەک، کاتێدڕاڵەکان، کارەکان و پزیشکەکان بوونیان ھەبوو. ناوەکەی لە ساڵی ١٩٠٦دا بۆ دۆرا گۆڕدرا.<ref name="Enc" /> لە ساڵی ٢٠٢٣دا، دۆرا پارچە زەوییەکی بەرفراوانی لکاند بە خۆیەوە کە دەیگەیەنێتە ڕێگای I-22 لە دەرچەی ٧٨، کە ئێستا گەشەپێدانی تێدا ئەنجام دەدرێت. ئەمە یەکەمجارە لە مێژووی خۆیدا کە دۆرا دەستڕاگەیشتنی ڕاستەوخۆیی بە ڕێگای نێوان ویلایەتەکاندا ھەبێت. لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٢٠دا، ژمارەی دانیشتووان ٢٬٢٩٧ کەس بوو، کە لە ٢٬٠٢٤ کەس لە ساڵی ٢٠١٠دا زیادیکردبوو. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{کەرتی وۆکەر، ئەلاباما}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگهام-هووڤەر]] [[پۆل:شارەکانی ئەلاباما]] [[پۆل:ناوچە شارییەکانی بیرمەنگھام-ھووڤەر]] eic7sthvizn85jr39gk3eus3bbye126 0 37916 1661627 1511329 2026-09-06T05:47:57Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1661627 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox settlement |name = فۆکڤیل |official_name = Falkville, Alabama |settlement_type = [[شارۆچکە]] |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_seal = |image_map = |mapsize = 250px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |subdivision_type = [[پێرستی وڵاتەکان|وڵات]] |subdivision_type1 = [[ویلایەتەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ویلایەت]] |subdivision_type2 = [[پێرستی کەرتەکانی ئەلاباما|کەرت]] |subdivision_name = [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] |subdivision_name1 = [[ئەلاباما]] |subdivision_name2 = [[کەرتی مۆرگان، ئەلاباما|مۆرگان]] |government_type = |leader_title = |leader_name = |established_date = |area_magnitude = |area_total_km2 = 9.83 |area_total_sq_mi = |area_land_km2 = |area_land_sq_mi = |area_water_km2 = |area_water_sq_mi = |elevation_ft = |elevation_m = |population_as_of = [[٢٠١٠]] |population_footnotes = |population_total = ١٬٢٧٩ |population_metro = |population_density_km2 = 130.11 |population_density_sq_mi = |timezone = [[ناوچەی کاتیی ناوەندی (ئەمریکای باکوور)|ناوەندی (CST)]] |utc_offset = -٦ |utc_offset_DST = -٥ |latd = |latm = |lats = |latNS = N |longd = |longm = |longs = |longEW = W |timezone_DST = CDT |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |footnotes = |website = }} '''فۆکڤیل''' ({{بە ئینگلیزی|Falkville}}) شارۆچکەیەکە لە [[کەرتی مۆرگان، ئەلاباما|کەرتی مۆرگان]]، ویلایەتی [[ئەلاباما]]، لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی [[٢٠١٠]]دا ١٬٢٧٩ کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Alabama: largest cities and towns and statistics of their population|ناونیشان=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-223&srt=pnan&col=adhoq&msz=1500&pt=c&va=&geo=-3756|بڵاوکەرەوە=world-gazetteer|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|زمان=ئینگلیزی}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-223&srt=pnan&col=adhoq&msz=1500&pt=c&va=&geo=-3756 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> [[ڕووبەر]]ی ٩٫٨٣ کیلۆمەتری دووجایە و [[چڕیی دانیشتووان]]ی ١٣٠٫١١ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە. == پەراوێز == {{پەراوێز}} {{کەرتی مۆرگان، ئەلاباما}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Falkville, Alabama}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|جوگرافیا}} [[پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما]] 0lqhq08s2d0be3a1wvtvgbliyhymj3c 0 37917 1661621 1511310 2026-09-06T05:46:57Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1661621 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox settlement |name = فۆنسدەیل |official_name = Faunsdale, Alabama |settlement_type = [[شارۆچکە]] |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_seal = |image_map = |mapsize = 250px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |subdivision_type = [[پێرستی وڵاتەکان|وڵات]] |subdivision_type1 = [[ویلایەتەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ویلایەت]] |subdivision_type2 = [[پێرستی کەرتەکانی ئەلاباما|کەرت]] |subdivision_name = [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] |subdivision_name1 = [[ئەلاباما]] |subdivision_name2 = [[کەرتی مارێنگۆ، ئەلاباما|مارێنگۆ]] |government_type = |leader_title = |leader_name = |established_date = |area_magnitude = |area_total_km2 = 0.72 |area_total_sq_mi = |area_land_km2 = |area_land_sq_mi = |area_water_km2 = |area_water_sq_mi = |elevation_ft = |elevation_m = |population_as_of = [[٢٠١٠]] |population_footnotes = |population_total = ٩٨ |population_metro = |population_density_km2 = 136.11 |population_density_sq_mi = |timezone = [[ناوچەی کاتیی ناوەندی (ئەمریکای باکوور)|ناوەندی (CST)]] |utc_offset = -٦ |utc_offset_DST = -٥ |latd = |latm = |lats = |latNS = N |longd = |longm = |longs = |longEW = W |timezone_DST = CDT |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |footnotes = |website = }} '''فۆنسدەیل''' ({{بە ئینگلیزی|Faunsdale}}) شارۆچکەیەکە لە [[کەرتی مارێنگۆ، ئەلاباما|کەرتی مارێنگۆ]]، ویلایەتی [[ئەلاباما]]، لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی [[٢٠١٠]]دا ٩٨ کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Alabama: largest cities and towns and statistics of their population|ناونیشان=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-223&srt=pnan&col=adhoq&msz=1500&pt=c&va=&geo=-3756|بڵاوکەرەوە=world-gazetteer|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|زمان=ئینگلیزی}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-223&srt=pnan&col=adhoq&msz=1500&pt=c&va=&geo=-3756 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> [[ڕووبەر]]ی ٠٫٧٢ کیلۆمەتری دووجایە و [[چڕیی دانیشتووان]]ی ١٣٦٫١١ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە. == پەراوێز == {{پەراوێز}} {{کەرتی مارێنگۆ، ئەلاباما}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Faunsdale, Alabama}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|جوگرافیا}} [[پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما]] 5iz9o74braycb45f66tehjsyb1ph7d5 0 37923 1661618 1511304 2026-09-06T05:46:27Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1661618 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox settlement |name = فۆلی |official_name = Foley, Alabama |settlement_type = [[شار]] |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_seal = |image_map = |mapsize = 250px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |subdivision_type = [[پێرستی وڵاتەکان|وڵات]] |subdivision_type1 = [[ویلایەتەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ویلایەت]] |subdivision_type2 = [[پێرستی کەرتەکانی ئەلاباما|کەرت]] |subdivision_name = [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] |subdivision_name1 = [[ئەلاباما]] |subdivision_name2 = [[کەرتی بالدوین، ئەلاباما|بالدوین]] |government_type = |leader_title = |leader_name = |established_date = |area_magnitude = |area_total_km2 = 67.07 |area_total_sq_mi = |area_land_km2 = |area_land_sq_mi = |area_water_km2 = |area_water_sq_mi = |elevation_ft = |elevation_m = |population_as_of = [[٢٠١٠]] |population_footnotes = |population_total = ١٤٬٦١٨ |population_metro = |population_density_km2 = 217.95 |population_density_sq_mi = |timezone = [[ناوچەی کاتیی ناوەندی (ئەمریکای باکوور)|ناوەندی (CST)]] |utc_offset = -٦ |utc_offset_DST = -٥ |latd = |latm = |lats = |latNS = N |longd = |longm = |longs = |longEW = W |timezone_DST = CDT |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |footnotes = |website = }} '''فۆلی''' ({{بە ئینگلیزی|Foley}}، {{IPA-en|ˈfoʊ li}}) شارێکە لە [[کەرتی بالدوین، ئەلاباما|کەرتی بالدوین]]، ویلایەتی [[ئەلاباما]]، لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی [[٢٠١٠]]دا ١٤٬٦١٨ کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Alabama: largest cities and towns and statistics of their population|ناونیشان=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-223&srt=pnan&col=adhoq&msz=1500&pt=c&va=&geo=-3756|بڵاوکەرەوە=world-gazetteer|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|زمان=ئینگلیزی}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-223&srt=pnan&col=adhoq&msz=1500&pt=c&va=&geo=-3756 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> [[ڕووبەر]]ی ٦٧٫٠٧ کیلۆمەتری دووجایە و [[چڕیی دانیشتووان]]ی ٢١٧٫٩٥ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە. == پەراوێز == {{پەراوێز}} {{کەرتی بالدوین، ئەلاباما}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Foley, Alabama}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} [[پۆل:شارەکانی ئەلاباما]] 15l8axrnbppxq95yu6qri9o1m7qyr6q 0 40731 1661486 1502406 2026-09-05T22:36:30Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە، سێکسناسی-کۆلکە) 1661486 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:PregnantWoman.jpg|thumb|ژنێکی دووگیان]] '''دووگیانی''' یان '''سکپڕی''' لە ئەنجامی بەیەگکەیشتنی [[سپێرم]] و [[گەرا]]یەک پەیدا دەبێت، بەڵام ئایا ئەمە چەند پاش جووتبوون روودەدات، دووگیانی لە ژناندا بەشێوەی ئاسایی ٩ مانگ دەخایەنێت کەدەکاتە ٣٦ حەوتە. == دوگیانی لە مرۆڤدا == === ھێلکاری نۆ مانگی دووگیان لە نێو مرۆڤەکاندا === <gallery> File:Month 1.svg|مانگی یەک File:Month 2.svg|مانگی دوو File:Month 3.svg|مانگی سێ File:Month 4.svg|مانگی چوار File:Month 5.svg|مانگی پێنج File:Month 6.svg|مانگی شەش File:Month 7.svg|مانگی حەوت File:Month 8.svg|مانگی هەشت File:Month 9.svg|مانگی نۆ </gallery> {{تووڵی دەروازە|ژن|پزیشکی|سێکسناسی}} {{پۆلی کۆمنز|Human pregnancy}} {{پزیشکی-کۆلکە}} {{سێکسناسی-کۆلکە}} [[پۆل:خێزان]] [[پۆل:زاوزێ لە گوانداران]] [[پۆل:بەبەری]] [[پۆل:پزیشکیی زان]] [[پۆل:تەندروستیی ژنان]] efmjpaorh3zdni7ibsz6j6oel2vs9en 0 42415 1661167 1402949 2026-09-05T15:09:15Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661167 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Friedrich Hayek portrait.jpg|thumb|فرێدیش هایک]] '''فرێدریش ئوگێست ھایک''' (٨ی ئایاری ١٨٩٩ تاکوو ٢٣ی ئازاری ١٩٩٢) کەسایەتی ئابووریزانی [[نەمسا|نەمساوی]] و [[بەریتانیای مەزن|بەریتانییە]] و ئەو ناسراوە بە یەکێ لە دامەزرێنەرانی<ref name="monbiot">نیۆلیبراڵیزم - ئەو ئایدۆلۆجیایەی ڕەگی ھەموو کێشەکانمانە (ئینگلیزی). [https://www.theguardian.com/books/2016/apr/15/neoliberalism-ideology-problem-george-monbiot گاردیان]. جۆرج مۆنبیۆ، ١٥-٤-٢٠١٦. دوا سەردان ٣١-٨-٢٠١٦</ref> [[نیۆلیبراڵیزم]] و [[سەرمایەداری]] لەسەر بنەمای بازاڕی ئازاد وە ڕەخنەشی لە [[سۆشیالیزم|سۆسیالیزم]] گرتووە، لە ناوەڕاستی سەدەی بیستەم ھایک یەکێک بووە لە ئابووریزانەکانی جیھان وە ئەو لە ساڵی ١٩٧٤ براوەی [[خەڵاتی نۆبێل]] بووە لە بوارەکەی خۆی واتا لە بواری [[ئابوور]]ی. فرێدریش چەندین پەرتووکی ئابووری نووسیوە وەک پەرتووکی [[ڕێگای کۆیلایەتی]]، یان '''بیرۆدۆزی ڕەخنە و بازرگانی''' لە ساڵی ١٩٣٣ کە بە زمانی [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] نووسراوە کە وەرگێڕدراوە بۆ زمانەکانی [[زمانی ژاپۆنی|ژاپۆنی]] و [[زمانی ئیسپانی|ئیسپانی]] وە پەرتووکی '''نرخەکان و بەرھەمەکان''' کە بۆ چەندین زمانی دیکە وەرگێڕدراوە{{ژێدەر پێویستە}}. == خەڵاتی نۆبڵ == لە ٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٤ ڕاگەیەندرا کە هایک خەڵاتی یادەوەری نۆبڵی ئابووری پێدەبەخشرێت لەگەڵ ئابووریناسێکی سویدی بەناوی گونار میرداڵ، هۆکارەکانی هەڵبژاردنیش لە بەیاننامەیەکی ڕۆژنامەوانیدا ئاماژەیان پێکراوە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 1974|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/economic-sciences/1974/press-release/|ڕێکەوتی سەردان=٤ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=NobelPrize.org|زمان=en-US}}</ref> هایک سەری سوڕمابوو کە خەڵاتەکە پێدرا، و باوەڕی وابوو کە خەڵاتەکەی لەگەڵ میردال پێدراوە بۆ ئەوەی هاوسەنگی خەڵاتەکە لەگەڵ کەسێک لە دیوی بەرامبەری بواری سیاسیدا هاوسەنگ بکرێت.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ebenstein|یەکەم=Alan O.|ناونیشان=https://www.worldcat.org/oclc/44818611|سەردێڕ=Friedrich Hayek : a biography|ڕێکەوت=2001|بڵاوکەرەوە=Palgrave|ژپنک=٠-٣١٢-٢٣٣٤٤-٢|شوێن=New York|oclc=٤٤٨١٨٦١١}}</ref> خەڵاتی نۆبڵی ئابووری سڤێریجس-ریکسبانک لە ساڵی ١٩٦٨ دامەزرا و هایک یەکەم ئابوریناسێکی غەیرە [[جۆن مەینارد کەینز|کینیزی]] بوو کە خەڵاتی نۆبڵی بەدەستهێنابێت. لەنێو ئەو هۆکارانەی کە خراوەتەڕوو، لیژنەکە ڕایگەیاندووە، هایک "یەکێک بووە لەو کەمترین ئابووریناسانەی کە هۆشدارییان داوە لە ئەگەری قەیرانێکی ئابووری گەورە پێش ئەوەی داڕمانی گەورە لە پاییزی ساڵی ١٩٢٩دا بێتە ئاراوە."<ref name=":0" /> ساڵی دواتر، هایک زیاتر پشتڕاستی کردەوە کە پێشبینیەکی وای کردوە. لە چاوپێکەوتنێکدا پرسیاری لێکرا، "ئێمە تێدەگەین کە تۆ یەکێک بوویت لە تاکە ئابووریناسەکان کە پێشبینیت کردبوو ئەمریکا بەرەو داڕمانە گەورەکە دەڕوات، ئایا ئەوە ڕاستە؟" هایک وەڵامی دایەوە و وتی: "بەڵێ".<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://www.worldcat.org/oclc/1076236578|سەردێڕ=Hayek : a collaborative biography. Part XV, The Chicago School of Economics, Hayek's 'luck' and the 1974 Nobel Prize for Economic Science|ڕێکەوت=2018|ئەوانی تر=Robert Leeson|ژپنک=٩٧٨-٣-٣١٩-٩٥٢١٩-٢|شوێن=Cham, Switzerland|oclc=١٠٧٦٢٣٦٥٧٨}}</ref> بەڵام هیچ بەڵگەیەکی دەقیی لەسەر "پێشبینییەک" دەرنەکەوتووە.<ref>{{بیرخستنەوە|دوایین=Klausinger|یەکەم=Hansjoerg|سەردێڕ=Hayek on Practical Business Cycle Research: A Note|ڕێکەوت=2010|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.1057/9780230281615_11|ئیش=Austrian Economics in Transition|پەڕەکان=٢١٨–٢٣٤|شوێن=London|بڵاوکەرەوە=Palgrave Macmillan UK|ژپنک=٩٧٨-١-٣٤٩-٣٠٧٨٢-١|ڕێکەوتی سەردان=٤ی شوباتی ٢٠٢٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hayek|یەکەم=F. A.|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.7208/chicago/9780226320496.001.0001|سەردێڕ=Business Cycles|دوایین٢=Klausinger|یەکەم٢=Hansjoerg|ڕێکەوت=2012|بڵاوکەرەوە=University of Chicago Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٢٦-٣٢٠٤٧-٢}}</ref> لەڕاستیدا، هایک لە ٢٦ی تشرینی یەکەمی ١٩٢٩، سێ ڕۆژ پێش داڕمانەکە نووسیویەتی، "لە ئێستادا هیچ هۆکارێک نییە بۆ چاوەڕوانی داڕمانی لەناکاوی بۆرسەی نیویۆرک. ... ئەگەرەکان/مەرجەکانی قەرزکردن، بە هەر بڕێک، لە ئێستادا زۆر گەورەیە، و بۆیە وا دیارە دڵنیایی هەبێت کە نابێت لە لەناوچوونێکی ئاشکرای قەیراناوی ئاستی بەرزی ئێستای [نرخ] بترسێت."<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Keynes|یەکەم=Lord|ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|سەردێڕ=Social Democracy for the 21st Century: A Realist Alternative to the Modern Left: Hayek and the Stock Market Crash of 1929: So Much for His Predictive Powers|ناونیشان=http://socialdemocracy21stcentury.blogspot.com/2011/12/hayek-and-stock-market-crash-of-1929-so.html|ڕێکەوتی سەردان=٤ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=Social Democracy for the 21st Century}}</ref><ref>{{بیرخستنەوە|دوایین=Vanberg|یەکەم=Viktor|سەردێڕ=Friedrich August Hayek|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.1515/9783486826067.47|ئیش=Politische Philosophie des 20. Jahrhunderts|شوێن=Berlin, Boston|بڵاوکەرەوە=DE GRUYTER|ڕێکەوتی سەردان=٤ی شوباتی ٢٠٢٣}}</ref> لە کاتی ڕێوڕەسمی نۆبڵ لە کانوونی دووەمی ١٩٧٤، هایک چاوی بە ئەلێکساندەر سۆلژنیتسینی ناڕازی ڕووسی کەوت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hazlett|یەکەم=Thomas W.|ڕێکەوت=١ی تەممووزی ١٩٩٢|سەردێڕ=The Road from Serfdom: An Interview with F.A. Hayek|ناونیشان=https://reason.com/1992/07/01/the-road-from-serfdom-2/|ڕێکەوتی سەردان=٤ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=Reason.com|زمان=en-US}}</ref> دواتر هایک وەرگێڕانێکی ڕووسی لە کتێبی ڕێگای کۆیلایەتی بۆ نارد.<ref name=":1" /> ئەو لە وتاری خەڵاتەکەیدا بە ترسەوە باسی لەو مەترسییە کرد کە دەسەڵاتی خەڵاتەکە دەیدات بە ئابووریناسێک،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 1974|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/economic-sciences/1974/hayek/speech/|ڕێکەوتی سەردان=٤ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=NobelPrize.org|زمان=en-US}}</ref> بەڵام خەڵاتەکە هۆشیارییەکی زۆر زیاتری گشتیی بۆ بیرۆکە مشتومڕاوییەکانی ئەوکاتەی هایک دابین کرد و لەلایەن ژیاننامەنووسەکەیەوە بە "ڕووداوێکی بووژانەوە لە ژیانیدا" وەسف کرا.<ref name=":1" /> == پەراوێزەکان == {{reflist}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئابووری|مێژوو|سیاسەت|شانشینی یەکگرتوو|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فەلسەفە}} {{پۆلی کۆمنز|Friedrich von Hayek}} [[پۆل:نووسەرانی بریتانیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئابوورزانانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:فەیلەسووفانی نەمسایی]] [[پۆل:نووسەرانی نەمسایی]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی بریتانی]] [[پۆل:ئابوورزانانی ئینگلیز]] [[پۆل:مێژووناسانی بریتانی]] [[پۆل:فەیلەسووفانی بریتانی]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئابووری]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٩]] [[پۆل:مردووانی ١٩٩٢]] [[پۆل:فریدریش ھایێک]] [[پۆل:فەیلەسووفانی یاسا]] [[پۆل:فەیلەسووفەکانی بواری زانستی کۆمەڵایەتی]] [[پۆل:وەرگرانی مەدالیای سەرۆککۆماری ئازادی]] [[پۆل:کاتۆلیکی ڕۆمانی نەمسا]] [[پۆل:ڕەخنەگرانی مارکسیزم]] [[پۆل:وەرگرانی فەرمانی شایستەیی بادن-ڤۆرتمبێرگ]] [[پۆل:کاسۆلیکە ڕۆمانیەکانی پێشوو]] 4ntsy007qttr3401hryvjzjtzlx3817 0 44841 1661199 1511011 2026-09-05T15:20:21Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661199 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Human artifacts at CMNH - 37.JPG|وێنۆک|خوایانی میسری]] '''فرەخوایی''' باوەڕ بە بوونی چەندین [[خودا]] یان ھێزی دەسەڵاتدارە لە کاروباری جیھاندا. زۆربەی [[ئایین]]ەکانی جیھان فرەخوایین، هەروەها '''فرەخوایی''' زاراوەیەکە کە ئاماژەیە بۆ باوەڕبوون بە فرە خوداوەندی، هەروەها پێچەوانەی مانای [[یەکتاپەرستی]] خوداییە، هەروەها باوەڕێکە کە هێزێک هەیە لە گەردووندا لە ڕێگەی دروستکردن و بەڕێوەبردنەوە کاردەکات بەڵام لەگەڵ دوو خودا یان زیاتر، یان فرەخوایی ڕەنگە کردەوەیەکی پەرستن بێت یان یەکێک لە جۆرەکانی. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.polytheism.org.uk/wordpress/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٠٨ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080908020512/http://polytheism.org.uk/wordpress |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئەیلوولی ٢٠٠٨}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080908020512/http://polytheism.org.uk/wordpress |date= ٨ی ئەیلوولی ٢٠٠٨ }}</ref> == سەرچاوەکان == <references/> {{پۆلی کۆمنز|Deities}} {{تووڵی دەروازە|ئایین|فەلسەفە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:فەلسەفەی ئایین]] [[پۆل:فرەخوایی]] [[پۆل:فەلسەفەی دین]] 0o75vq8locyemmwfktf6bb94hyeex1k 0 44861 1661232 1358888 2026-09-05T15:49:44Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661232 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |citizenship = |image =Fibonacci.jpg |caption =تابلۆکە لەلایەن کەسێکی هونەرمەندی نەناسراو کێشراوە |nationality = ئیتالی |ethnicity = |birth_date =١١٧٠ز |death_date =١٢٥ز (دەورووبەری ٨٠ ساڵ) |fields = [[بیرکاریزان]] |workplaces = |alma_mater = |doctoral_advisor = |parent = Guglielmo Bonacci |doctoral_students = |notable_students = |known_for = [[ژمارەکانی فیبۆناچی]] |author_abbrev_bot = |author_abbrev_zoo = |influences = |influenced = |awards = |religion = [[کاتۆلیک]] |signature = <!--(filename only)--> |footnotes = }} '''لیۆناردۆ پیناسۆ بیگۆلۆ''' ناسراو بە '''لیۆناردۆ فیبۆناچی''' (ماوەی ژیان:١١٧٠ز تاکوو ١٢٥٠ز).<ref>[http://library.thinkquest.org/27890/biographies1.html "ساڵی لەدایکبوون"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100205173945/http://library.thinkquest.org/27890/biographies1.html |date= ٥ی شوباتی ٢٠١٠ }}</ref> ،فیبۆناچی زانای بیرکاری بوو لەچەرخەکانی ناوەڕاست <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://library.thinkquest.org/27890/biographies1.html |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠١٠ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100205173945/http://library.thinkquest.org/27890/biographies1.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی شوباتی ٢٠١٠}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100205173945/http://library.thinkquest.org/27890/biographies1.html |date= ٥ی شوباتی ٢٠١٠ }}</ref>، لەساڵی ١٢٠٢ واتە لەسەدەی سێزدەھەم پەرتووکێکی بەنێوی (Liber Abbaci) پەرتووکی ژمێریاریبوو.<ref>http://www.math.utah.edu/~beebe/software/java/fibonacci/liber-abaci.html</ref> == ژمارەکان == فیۆباچی ناسراوە بە '''ژمارەکانی فیبۆناچی''' (Fibonacci number)، کەژمارەکان کۆتایی نایەن بەڵام بەم شێوەیە دەستپێدەکەن ١, ١, ٢, ٣, ٥, ٨, ١٣, ٢١, ٣٤, ٥٥, ٨٩, ١٤٤,... * کۆکردنەوە لەسیستەمەکەی فیبۆناچی ١ + ١ = ٢ ١ + ٢ = ٣ ٢ + ٣ = ٥ ٣ + ٥ = ٨ ٥ + ٨ = ١٣ ٨ + ١٣ = ٢١ ١٣ + ٢١ = ٣٤ ٢١ + ٣٤ = ٥٥ ٣٤ + ٥٥ = ٨٩ ٥٥ + ٨٩ = ١٤٤ ٨٩ + ١٤٤ = ٢٣٣ ١٤٤ + ٢٢٣ = ٣٧٧ ٢٢٣ + ٣٧٧ = ٦١٠ ٣٧٧+ ٦١٠= ٩٨٧ ٦١٠+ ٩٨٧= ١٥٩٧ ٩٨٧ + ١٥٩٧ = ٢٥٨٤ ھیتر... == سەرچاوە == {{Reflist}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ماتماتیک}} {{ماتماتیکزان-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Fibonacci}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١١٧٠]] [[پۆل:مردووانی ١٢٥٠]] [[پۆل:مردووانی سەدەی ١٣یەم]] 173mfz9br95wkyahdqn58eyqt8qaph2 0 73072 1661065 1661044 2026-09-05T12:57:15Z DreamHourFlight 39788 /* فەرمانڕەوایەتی و دامەزراندنی پرینسیپات */ 1661065 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = ئەگوستوس | title = [[پرینسیپس]] (یەکەمین ھاووڵاتی) | image = Augustus of Prima Porta.jpg | caption = پەیکەری ئەگوستوسی پریما پۆرتا | succession = [[پێڕستی ئیمپراتۆرەکانی ڕۆم|ئیمپراتۆری ڕۆم]] | reign = ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٧ پێش زایین – ١٩ی ئابی ١٤ی زایینی | successor = [[تایبیریەس]] | spouse 1 = کلاودیا (٤٢–٤٠ پ.ز) | spouse 2 = سکریبۆنیا (٤٠–٣٨ پ.ز) | spouse 3 = لیڤیا دروسیلا (٣٨ پ.ز – ١٤ ز) | issue = * [[جولیای گەورە]] * [[گایوس سێزار]] (ھەڵگیراوە) * [[لووسیۆس سێزار]] (ھەڵگیراوە) * [[ئاگریپا پۆستوموس]] (ھەڵگیراوە) * [[تایبیریەس]] (ھەڵگیراوە) | full name = گایوس ئۆکتاڤیوس | regnal name = ئیمپراتۆر سێزار دیڤی فیلیوس ئەگوستوس<br />({{lang|la|Imperator Caesar Divi Filius Augustus}}) | dynasty = [[زنجیرە فەرمانرەوایەتیی جولیۆ-کلاودیوس|جولیۆ-کلاودیان]] | father = گایوس ئۆکتاڤیوس<br />[[جولیوس سێزار]] (باوکی ھەڵگرەوە) | mother = ئاتیا | birth_name = گایوس ئۆکتاڤیوس | birth_date = ٢٣ی ئەیلوولی ٦٣ پێش زایین | birth_place = [[ڕۆما]]، [[کۆماری ڕۆمانی]] | death_date = ١٩ی ئابی ١٤ی زایینی (لە تەمەنی ٧٥ ساڵیدا) | death_place = نۆلا، کەمپانیا، [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]] | burial_place = مەزارگەی ئەگوستوس، [[ڕۆما]] | religion = [[ئایینی ڕۆمای کۆن|فرەپەرستیی ڕۆمانی]] }} '''ئەگوستوس''' (بە زمانی لاتینی: Augustus؛ لەدایکبووی بە ناوی '''گایوس ئۆکتاڤیوس'''؛ ٢٣ی ئەیلوولی ٦٣ پێش زایین – ١٩ی ئابی ١٤ی زایینی)، کە لە مێژوونووسیدا بۆ قۆناغی سەرەتای ژیانی بە '''ئۆکتاڤیان''' ناسراوە، دامەزرێنەری [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]] و یەکەمین [[ئیمپراتۆر]]ی بوو کە لە ساڵی ٢٧ پێش زایینەوە تا کاتی مەرگی لە ساڵی ١٤ی زایینیدا فەرمانڕەوایی کرد.<ref>{{cite book |last=Goldsworthy |first=Adrian |title=Augustus: First Emperor of Rome |date=2014 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-17827-2 |location=New Haven |pages=1–7}}</ref> سەردەمی دەسەڵاتی ئەگوستوس دەستپێکی قۆناغێکی نوێ بوو لە ئاشتی و سەقامگیریی درێژخایەن کە بە [[پاکس ڕۆمانا]] (ئاشتیی ڕۆمانی) یان «پاکس ئەگوستا» ناوزەند دەکرێت، کە تێیدا جیھانی ڕۆمای کۆن بۆ ماوەی دوو سەدە لە شەڕ و کێشەی گەورەی ناوخۆیی بەدوور بوو. لەژێر دەسەڵاتی ئەودا، سیستمی «[[پرینسیپات]]» دامەزرا؛ شێوازێکی حوکمڕانی کە تێیدا ئیمپراتۆر لە ڕواڵەتدا ڕێزی لە پێگەی [[ئەنجومەنی پیرانی ڕۆما|سینات]] و دەزگاکانی پێشووی کۆمار دەگرت، بەڵام لە بنەڕەتدا دەسەڵاتی ڕەھای بەدەستەوە بوو.<ref>{{cite book |last=Galinsky |first=Karl |title=Augustus: Introduction to the Life of an Emperor |date=2012 |publisher=Cambridge University Press |location=New York |isbn=978-0-521-74442-3 |pages=63–74}}</ref> ئۆکتاڤیۆسی گەنج لە باوەشی بنەماڵەیەکی دەوڵەمەندی سوارچاکانی ڕۆمادا گەورە بوو. پاش ئەوەی خاڵۆزای دایکی، [[جولیوس سێزار]] لە ساڵی ٤٤ پێش زایین تیرۆر کرا، دەرکەوت کە سێزار لە وەسیەتنامەکەیدا ئۆکتاڤیۆسی وەک کوڕ و میراتگری سەرەکیی خۆی دیاری کردووە. ئۆکتاڤیان لە تەمەنی ١٩ ساڵیدا چووە نێو گۆڕەپانی سیاسییەوە، ناوی سێزاری ھەڵگرت و پشتیوانیی سەربازە دێرینەکانی بەدەستھێنا. دواتر لەگەڵ [[مارک ئەنتۆنی]] و مارکوس ئیمیلیۆس [[لێپیدس]] ھاوپەیمانیی «تریومڤیراتی دووەم»ی پێکھێنا بۆ سەرکوتکردنی بکوژانی سێزار. پاش سەرکەوتنیان لە شەڕی فیلیپیدا لە ساڵی ٤٢ پێش زایین، خاکی [[کۆماری ڕۆمانی|کۆمار]]یان لە نێوان خۆیاندا دابەش کرد. بەڵام ئەم ھاوپەیمانییە بەھۆی کێبڕکێ لەسەر دەسەڵات ھەڵوەشایەوە؛ لێپیدس لە ساڵی ٣٦ پێش زایین دوورخرایەوە، و لە ساڵی ٣١ پێش زایین سوپای ئۆکتاڤیان بە سەرکردایەتیی مارکوس ئاگریپا توانی لە شەڕی دەریایی ئەکتیۆمدا لە [[مارک ئەنتۆنی]] و ھاوپەیمانەکەی، شاژن [[کلیۆپاترا]]ی میسر بباتەوە. پاش خۆکوشتنی ئەنتۆنی و کلیۆپاترا لە ساڵی ٣٠ پێش زایین، [[میسری کۆن]] بەتەواوی خرایە ژێر ڕکێفی ڕۆما.<ref>{{cite book |last=Bringmann |first=Klaus |title=A History of the Roman Republic |date=2007 |location=Cambridge |publisher=Polity |isbn=978-0-7456-3371-8 |pages=295–304}}</ref> دوای گەڕانەوەی بۆ ڕۆما، ئەگوستوس چاکسازیی لە پێکھاتەی کۆماردا کرد و نازناوی فەرمیی «ئەگوستوس» (پیرۆزکراو یان ڕێزدار)ی پێ بەخشرا. لە ماوەی دەسەڵاتدارێتییە درێژخایەنەکەیدا، خاکی ئیمپراتۆریەتەکەی زۆر فراوان کرد، دەستکاریی سیستمی باج و دراوی کرد، تۆڕێکی بەرفراوانی لە [[ڕێگە ڕۆمانییەکان]] و پۆستی فەرمی دروست کرد، سوپای نیزامی و ھێزی [[پاسەوانی پریتۆرین]]ی دامەزراند، و شاری ڕۆمای لە شارێکی خشتییەوە گۆڕی بۆ شارێکی مەڕمەڕی. پاش مەرگی لە ساڵی ١٤ی زایینیدا، لەلایەن سیناتەوە پلەی خوداوەندی پێ بەخشرا و زڕکوڕەکەی، [[تایبیریەس]] بووە جێنشینی.<ref>{{cite book |last=Eck |first=Werner |title=The Age of Augustus |date=2003 |location=Oxford |publisher=Blackwell Publishing |isbn=0-631-22957-4 |pages=123–124}}</ref> == ناو == ئەگوستوس لە قۆناغە جیاوازەکانی ژیانیدا چەندین ناوی ھەبووە:<ref>{{cite book |last=Southern |first=Pat |title=Augustus |date=2014 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-62838-9 |location=London and New York |pages=1–7}}</ref> * '''گایوس ئۆکتاڤیوس''' (Gaius Octavius): ناوی کاتی لەدایکبوونی بوو بەپێی نەریتی ڕۆمانی لە باوکییەوە. بەپێی وتەی [[سوێتۆنیۆس]]، نازناوی «تۆرینۆس» (Thurinus)ی پێ درابوو بەھۆی سەرکەوتنی باوکی بەسەر پاشماوەی لایەنگرانی [[سپارتاکۆس]]دا. * '''گایوس جولیوس سێزار''' (Gaius Julius Caesar): لە ساڵی ٤٤ پێش زایین دوای پەسەندکردنی وەسیەتنامەی جولیوس سێزار ئەم ناوەی وەرگرت. مێژوونووسان بۆ جیاکردنەوەی لە سێزاری دیکتاتۆر، پاشگری «ئۆکتاڤیانۆس» (ئۆکتاڤیان)یان بۆ زیاد کرد تا نیشانی بدەن کە لە بنەڕەتدا لە خێزانی ئۆکتاڤیا بووە. * '''ئیمپراتۆر سێزار''' (Imperator Caesar): لە دەوروبەری ساڵی ٣٨ پێش زایین ناوی یەکەمی خۆی گۆڕی بۆ نازناوی سەربازیی «ئیمپراتۆر» (فەرماندەی سەرکەوتوو). * '''ئیمپراتۆر سێزار ئەگوستوس''' (Imperator Caesar Augustus): لە ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٧ پێش زایین، سیناتی ڕۆم نازناوی فەرمیی «ئەگوستوس» (بە [[زمانی لاتینی]]: Augustus؛ بە واتای «پیرۆزکراو» یان «شکۆدار»)ی پێ بەخشی. == سەرەتای ژیان == ئۆکتاڤیان لە ٢٣ی ئەیلوولی ٦٣ پێش زایین لە شاری [[ڕۆما]] لەسەر گردی پالاتین لەدایک بوو. باوکی، گایوس ئۆکتاڤیوسی گەورە، لە بنەماڵەیەکی دەوڵەمەندی سوارچاکان بوو لە شاری ڤێلیترای و توانیبووی بگاتە پلەی سیناتۆر و پارێزگاری مەقدۆنیا. دایکی ناوی ئاتیا بوو، کە کچی خوشکی [[جولیوس سێزار]] بوو.<ref>{{cite book |last=Goldsworthy |first=Adrian |title=Augustus: First Emperor of Rome |date=2014 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-17827-2 |location=New Haven |pages=19–33}}</ref> لە ساڵی ٥٩ پێش زایین کاتێک ئۆکتاڤیۆس تەمەنی تەنیا چوار ساڵ بوو باوکی کۆچی دوایی کرد. دایکی دواتر ھاوسەرگیریی لەگەڵ لووسیۆس مارکیۆس فیلیپۆس، کۆنسوڵی پێشووی ڕۆم کرد. ئۆکتاڤیۆس لەلایەن مامۆستایەکی یۆنانی بە ناوی سفایرۆسەوە پەروەردە کرا و فێری ئەدەبیاتی لاتینی و [[زمانی یۆنانیی کۆن]] و وتاربێژی بوو. لە ساڵی ٤٧ پێش زایین لە تەمەنی شازدە ساڵیدا، بە فەرمانی جولیوس سێزار کرایە ئەندامی دەستەی پیاوانی ئایینی (پۆنتیفێکس). لە ساڵی ٤٥ پێش زایین سەفەری کرد بۆ [[ھیسپانیا]] تا بەشداری لە جەنگی سێزار دژی کوڕانی پۆمپی بکات؛ بوێری و لێھاتوویی ئۆکتاڤیۆس وای لە سێزار کرد لە دڵی خۆیدا بیکاتە میراتگری سەرەکیی خۆی.<ref>{{cite book |last=Galinsky |first=Karl |title=Augustus: Introduction to the Life of an Emperor |date=2012 |publisher=Cambridge University Press |location=New York |isbn=978-0-521-74442-3 |pages=9–15}}</ref> == ھاتنەسەر دەسەڵات == === میراتگری سێزار === لە کاتی [[تیرۆرکردنی جولیوس سێزار]] لە ١٥ی ئازاری ٤٤ پێش زایین (ئایدزی ئازار)، ئۆکتاڤیۆس لە شاری ئەپۆلۆنیا لە ئیلیریا سەرقاڵی خوێندن و ڕاھێنانی سەربازی بوو. کاتێک ھەواڵی کوژرانی سێزاری پێگەیشت، گەڕایەوە بۆ ئیتالیا. لەوێ ئاگادار کرایەوە کە سێزار لە وەسیەتنامەکەیدا سێ لەسەر چواری سەروەتەکەی بۆ ئەو بەجێھێشتووە و وەک کوڕی خۆی ھەڵیگرتووەتەوە.<ref>{{cite book |last=Bringmann |first=Klaus |title=A History of the Roman Republic |date=2007 |location=Cambridge |publisher=Polity |isbn=978-0-7456-3371-8 |pages=283–285}}</ref> سەرەڕای ھۆشداریی کەسوکارەکەی لە مەترسیی بارودۆخەکە، ئۆکتاڤیۆس میراتەکەی قبووڵ کرد و ناوی «گایوس جولیوس سێزار»ی ھەڵگرت. ئۆکتاڤیان چووە ناو ڕۆما و بە پارەی تایبەتیی خۆی و سەروەتی سێزار، دەستی کرد بە دابەشکردنی ئەو دیارییە داراییانەی کە سێزار بۆ ھاووڵاتییانی ڕۆمای دیاری کردبوو. ئەم ھەنگاوە پێگەیەکی جەماوەریی گەورەی پێ بەخشی و سەرنجی سەربازە دێرینەکانی سێزاری بۆ لای خۆی ڕاکێشا، کە ئەمەش بووە ھۆی دروستبوونی ناکۆکی لەگەڵ [[مارک ئەنتۆنی]] کە خۆی بە ڕابەری بێڕکابەری سێزارییەکان دەزانی.<ref>{{cite book |last=Eck |first=Werner |title=The Age of Augustus |date=2003 |location=Oxford |publisher=Blackwell Publishing |isbn=0-631-22957-4 |pages=9–12}}</ref> === یەکەم ململانێ لەگەڵ ئەنتۆنی === کاتێک ئەنتۆنی لە کۆتایی ساڵی ٤٤ پێش زایین بۆ کۆنترۆڵکردنی ناوچەی گالی باکووری ئیتالیا بە سوپاوە بەڕێکەوت و دەسیموس بروتوسی لە شاری موتینا گەمارۆ دا، سیناتی ڕۆم بە ڕابەرایەتیی وتاربێژی بەناوبانگ [[سیسرۆ]] دژی ئەنتۆنی وەستایەوە. سینات پێگەی فەرمیی سەربازیی بەخشییە ئۆکتاڤیان تا شانبەشانی کۆنسوڵەکان شەڕی ئەنتۆنی بکات. لە نیسانی ٤٣ پێش زایین لە شەڕی موتینادا، ئەنتۆنی تێکشکێنرا و پاشەکشەی کرد، بەڵام ھەردوو کۆنسوڵی ڕۆم لە شەڕەکەدا کوژران، بەمەش ئۆکتاڤیان بووە تاکە فەرماندەی سوپای سینات.<ref>{{cite book |last=Southern |first=Pat |title=Augustus |date=2014 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-62838-9 |location=London and New York |pages=69–74}}</ref> کاتێک سینات ڕەتیکردەوە پاداشتی شایستە بداتە سەربازەکانی و داواکاریی ئۆکتاڤیانی بۆ وەرگرتنی پۆستی کۆنسوڵ ڕەتکردەوە، ئۆکتاڤیان بە سوپاکەیەوە بەرەو ڕۆما پێشڕەوی کرد. لە ١٩ی ئابی ٤٣ پێش زایین لە تەمەنی نۆزدە ساڵیدا، بووە یەکێک لە گەنجترین [[کۆنسوڵی ڕۆم|کۆنسوڵەکان]] لە مێژووی کۆماری ڕۆمدا.<ref>{{cite book |last=Goldsworthy |first=Adrian |title=Augustus: First Emperor of Rome |date=2014 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-17827-2 |location=New Haven |pages=122–125}}</ref> === تریومڤیراتی دووەم و پاکتاوکردنی نەیاران === [[File:Antony with Octavian aureus.jpg|thumb|دراوێکی ئاڵتوونی کە وێنەی مارک ئەنتۆنی (چەپ) و ئۆکتاڤیان (ڕاست)ی لەسەرە، ٤١ پێش زایین]] لە تشرینی یەکەمی ٤٣ پێش زایین لە نزیک شاری [[بۆلۆنیا]]، ئۆکتاڤیان، مارک ئەنتۆنی و مارکوس لێپیدس کۆبوونەوە و ھاوپەیمانیی «تریومڤیراتی دووەم» (Triumvirate)یان بۆ ماوەی پێنج ساڵ پێکھێنا کە دەسەڵاتی ڕەھای بە ھەر سێکیان دەبەخشی. یەکەم کاریان دەرکردنی بڕیاری لەسێدارەدان و دەستبەسەرداگرتنی ماڵی نەیارە سیاسییەکانیان بوو؛ نزیکەی ٣٠٠ سیناتۆر و ٢،٠٠٠ سوارچاک کوژران، لەوانەش سیسرۆ کە بە داوای ڕاستەوخۆی ئەنتۆنی سەری بڕدرا.<ref>{{cite book |last=Bringmann |first=Klaus |title=A History of the Roman Republic |date=2007 |location=Cambridge |publisher=Polity |isbn=978-0-7456-3371-8 |pages=295–296}}</ref> لە ساڵی ٤٢ پێش زایین، ئەنتۆنی و ئۆکتاڤیان بە سوپایەکەوە چوونە مەقدۆنیا بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی بکوژانی سێزار (مارکوس بروتوس و گایوس کاسیۆس). لە شەڕی فیلیپیدا سوپای کۆماریخوازان تێکشکێنرا و ھەردوو سەرکردەکەیان پەنایان بۆ خۆکوشتن برد. دوای سەرکەوتنەکە، سێ سەرکردەکە دەسەڵاتی ناوچەکانیان دابەش کرد: ئەنتۆنی پارێزگاکانی ڕۆژھەڵاتی وەرگرت، لێپیدس ئەفریقای پێدرا، و ئۆکتاڤیان ئەرکی سەختی نیشتەجێکردنی سەربازە دێرینەکان و بەڕێوەبردنی ئیتالیا و پارێزگاکانی ڕۆژئاوای گرتە ئەستۆ.<ref>{{cite book |last=Scullard |first=H. H. |title=From the Gracchi to Nero: A History of Rome from 133 B.C. to A.D. 68 |date=1982 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-02527-0 |pages=163–165}}</ref> === شەڕی سێکستۆس پۆمپی و کەنارگیرکردنی لێپیدس === لە نێوان ساڵانی ٤٠ بۆ ٣٦ پێش زایین، سێکستۆس پۆمپی (کوڕی پۆمپیی مەزن) دەستی بەسەر [[سیسیلیا]]، [[سەردینیا]] و [[کورسیکا]]دا گرتبوو و لە ڕێگەی ھێزی دەریاییەوە گەمارۆی دانەوێڵەی خستبووە سەر شاری ڕۆما. ئۆکتاڤیان بە ھاوکاریی ژەنەڕاڵە دڵسۆزەکەی، مارکوس ئاگریپا، لە شەڕی دەریایی نائولۆکۆس لە ساڵی ٣٦ پێش زایین سێکستۆس پۆمپیی بەتەواوی تێکشکاند. لە ھەمان کاتدا کاتێک لێپیدس ھەوڵی دا سیسیلیا بۆ خۆی داگیر بکات، سەربازەکانی لێپیدس چوونە لای ئۆکتاڤیان؛ بەم شێوەیە ئۆکتاڤیان لێپیدسی لە دەسەڵات دوورخستەوە بەڵام لە ژیاندا ھێشتییەوە و کردییە سەرۆکی پیاوانی ئایینی (پۆنتیفێکس ماکسیموس).<ref>{{cite book |last=Goldsworthy |first=Adrian |title=Augustus: First Emperor of Rome |date=2014 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-17827-2 |location=New Haven |pages=166–172}}</ref> === جەنگ دژی ئەنتۆنی و کلیۆپاترا === [[File:Castro Battle of Actium.jpg|thumb|شەڕی ئەکتیۆم لە ساڵی ٣١ پێش زایین، تابلۆی لۆڕێنس ئا کاسترۆ]] پەیوەندییەکانی نێوان ئۆکتاڤیان و ئەنتۆنی بەرەو گرژی چوو، بەتایبەت کاتێک ئەنتۆنی دەستی لە ئۆکتاڤیای خوشکی ئۆکتاڤیان بەردا و بە ئاشکرا لەگەڵ شاژن کلیۆپاترای میسر ژیانی ھاوسەرگیریی پێکھێنا. لە ساڵی ٣٤ پێش زایین ئەنتۆنی لە مەراسیمی «بەخشینەکانی ئەسکەندەریە»دا، زەوییەکانی ڕۆمی بەسەر منداڵەکانی خۆی و کلیۆپاترادا دابەش کرد و سێزاریۆنی (کوڕی سێزار و کلیۆپاترا) وەک پاشای پاشاکان و میراتگری ڕاستەقینەی سێزار ناساند.<ref>{{cite book |last=Roller |first=Duane W. |title=Cleopatra: A Biography |date=2010 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-536553-5 |pages=96–100}}</ref> ئۆکتاڤیان بە زیرەکی ئەم ڕووداوانەی بۆ پڕوپاگەندەی سیاسی دژی ئەنتۆنی بەکارھێنا و سیناتی ڕۆمی قایل کرد کە جەنگ دژی کلیۆپاترا ڕابگەیەنێت. لە ٢ی ئەیلوولی ٣١ پێش زایین، لە شەڕی دەریایی ئەکتیۆم لە نزیک کەناراوەکانی یۆنان، کەشتیگەلی ئۆکتاڤیان بە سەرکردایەتیی ئاگریپا توانی کەشتیگەلی ھاوبەشی ئەنتۆنی و کلیۆپاترا تێکبشکێنێت. لە ساڵی ٣٠ پێش زایین، ئۆکتاڤیان بە سوپاوە چووە ناو خاکی میسر و شاری [[ئەسکەندەریە]]ی گرت. ئەنتۆنی و کلیۆپاترا ھەردووکیان پەنایان بۆ خۆکوشتن برد. ئۆکتاڤیان فەرمانی دا سێزاریۆن لەسێدارە بدرێت تا ھیچ ڕکابەرێک بۆ میراتی سێزار نەمێنێتەوە، و بەم شێوەیە میسر بووە موڵکی تایبەتیی ئیمپراتۆری ڕۆم و [[سەردەمی ھێلینیستی]] بەتەواوی کۆتایی پێھات.<ref>{{cite book |last=Burstein |first=Stanley M. |title=The Reign of Cleopatra |date=2004 |publisher=Greenwood Press |isbn=978-0-313-32527-4 |pages=29–33}}</ref> == فەرمانڕەوایەتی و دامەزراندنی پرینسیپات == {{سەرەکی|سەردەمی ئەگوستوس}} === ڕێککەوتنی یەکەم (٢٧ پێش زایین) === [[File:Statue de L'Empereur Auguste - MR 99 - Ma 1278.jpg|thumb|left|پەیکەری ئەگوستوس وەک دادوەر و حاکمی ڕۆم، مۆزەخانەی [[لووڤر]]]] پاش گەڕانەوەی بۆ ڕۆما لە ساڵی ٢٩ پێش زایین، ئۆکتاڤیان سێ جەژنی سەرکەوتنی گەورەی گێڕا. لە ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٧ پێش زایین، لە ھەنگاوێکی ژیرانەدا، بە فەرمی دەسەڵاتی سوپا و بەڕێوەبردنی پارێزگاکانی گەڕاندەوە بۆ سینات و گەلی ڕۆما. لە بەرامبەردا، سینات داوای لێکرد کە فەرماندەیی پارێزگا گرنگ و پڕکێشەکانی وەک گال، ئیسپانیا و سووریا بگرێتە دەست کە زۆربەی سوپای ڕۆمی لێ جێگیر کرابوو. سێ ڕۆژ دواتر لە ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٧ پێش زایین، سینات نازناوی پیرۆزی «ئەگوستوس» و تاجێکی ڕووەکیی لە گەڵای داربەڕوو (Corona Civica)ی پێ بەخشی کە ھێمای ڕزگارکردنی گیانی ھاووڵاتییان بوو.<ref>{{cite book |last=Eck |first=Werner |title=The Age of Augustus |date=2003 |location=Oxford |publisher=Blackwell Publishing |isbn=0-631-22957-4 |pages=45–56}}</ref> === ڕێککەوتنی دووەم (٢٣ پێش زایین) === لە ساڵی ٢٣ پێش زایین، ئەگوستوس تووشی نەخۆشییەکی کوشندە بوو و لە لێواری مەرگ نزیک بووەوە. پاش چاکبوونەوەی، دەستی لە پۆستی ساڵانەی کۆنسوڵ کێشایەوە تا دەرفەت بدات بە ئەندامانی تری سینات ئەو پۆستە وەربگرن. لە بەرامبەردا، سینات دوو دەسەڵاتی بنەڕەتیی بەخشییە ئەگوستوس کە بوونە پایەی سەرەکیی دەسەڵاتی ئیمپراتۆرەکانی دوای ئەویش: # '''دەسەڵاتی تریبۆن بۆ ھەموو تەمەن''' (Tribunicia potestas): مافی ڤیتۆکردنی ھەر یاسایەک، بانگھێشتکردنی سینات و پارێزبەندیی تەواوی جەستەیی پێ دەبەخشی. # '''دەسەڵاتی باڵای فەرماندەیی''' (Imperium proconsulare maius): دەسەڵاتی سەربازیی بەسەر سەرجەم پارێزگار و ژەنەڕاڵەکانی ئیمپراتۆریەتدا پێ دەبەخشی تەنانەت لە ناو شاری ڕۆماشدا.<ref>{{cite book |last=Galinsky |first=Karl |title=Augustus: Introduction to the Life of an Emperor |date=2012 |publisher=Cambridge University Press |location=New York |isbn=978-0-521-74442-3 |pages=72–75}}</ref> لە ساڵی ١٢ پێش زایین دوای مردنی لێپیدس، ئەگوستوس بووە سەرۆکی پیاوانی ئایینی (پۆنتیفێکس ماکسیموس)، و لە ساڵی ٢ پێش زایین سینات نازناوی «پاتەر پاتریای» (باوکی نیشتمان)ی پێ بەخشی. == شەڕ و فراوانخوازیی سەربازی == [[File:Augustus MAN Napoli Inv6040.jpg|thumb|پەیکەری ئەگوستوس لە ھێرکۆلانیۆم]] لە سەردەمی ئەگوستوسدا سنوورەکانی ڕۆما بە شێوەیەکی بێوێنە فراوان بوون: * '''ئەورووپا:''' ناوچەکانی باکووری [[ھیسپانیا]] (ئیسپانیای ئێستا) دوای جەنگێکی قورس لە ساڵی ١٩ پێش زایین کۆنترۆڵ کران. ناوچەکانی ئەڵپ، ڕایتیا، نۆریکۆم، ئیلیریا و پانۆنیا بەتەواوی خرانە ژێر دەسەڵاتی ڕۆما و سنووری باکووری ئیمپراتۆریەت گەیێنرایە ڕووباری [[دانووب]].<ref>{{cite book |last=Eck |first=Werner |title=The Age of Augustus |date=2003 |location=Oxford |publisher=Blackwell Publishing |isbn=0-631-22957-4 |pages=94–99}}</ref> * '''ئاسیا و ڕۆژھەڵات:''' ئەگوستوس لە ڕێگەی دانوستانی دیپلۆماسی لە ساڵی ٢٠ پێش زایین لەگەڵ [[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی]]، ئاڵا و نیشانە سەربازییەکانی ڕۆمی وەرگرتەوە کە لە شەڕی کارھای (٥٣ پێش زایین) لەلایەن پارتییەکانەوە دەستیان بەسەردا گیرابوو، کە ئەمەش سەرکەوتنێکی گەورەی مەعنەوی بوو بۆ ڕۆما.<ref>{{cite book |last=Brosius |first=Maria |title=The Persians: An Introduction |date=2006 |location=London & New York |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-32089-4 |pages=96–97}}</ref> * '''شکستی جەنگەڵستانی تیۆتۆبۆرگ:''' گەورەترین شکستی سەربازیی ئەگوستوس لە ساڵی ٩ی زایینیدا ڕوویدا، کاتێک سێ لەشکری تەواوی ڕۆم بە فەرماندەیی پوبلیۆس ڤاروس لەلایەن ھۆزە جێرمانییەکان بە سەرکردایەتیی ئارمینۆس لە [[شەڕی دارستانی تیۆتۆبۆرگ]]دا لەناوبران. ئەم شکستە بووە ھۆی ئەوەی کە ئەگوستوس دەست لە فراوانخوازی بەرەو ڕۆژھەڵاتی ڕووباری [[ڕاین]] ھەڵبگرێت و ڕاین و دانووب بکاتە سنووری کۆتایی ئیمپراتۆریەتەکە.<ref>{{cite book |last=Southern |first=Pat |title=Augustus |date=2014 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-62838-9 |location=London and New York |pages=307–309}}</ref> == چاکسازییە ناوخۆییەکان و پڕۆژەکانی بیناسازی == [[File:Ara Pacis relieve 25.JPG|thumb|بەشێک لە نەخشەتاشراوەکانی ئارای پاکیس (قوربانگەی ئاشتی) لە ڕۆما]] ئەگوستوس گۆڕانکاریی ڕیشەیی لە ژێرخانی ئیمپراتۆریەتدا کرد: * '''ئاوەدانکردنەوەی ڕۆما:''' ئەگوستوس لەسەر جێگەی مەرگی خۆی وتی: «من ڕۆمام بە خشتی قوڕ وەرگرت و بە مەڕمەڕ بەجێمھێشت». گۆڕەپانی ئەگوستوس (Forum of Augustus)، پەرستگای مارس ئوڵتۆر، مەزارگەی ئەگوستوس و قوربانگەی ئاشتی ([[ئارا پاکیس]])ی دروست کرد، ھەروەھا ھاوکاریی ئاگریپای کرد لە دروستکردنی پانتێۆن.<ref>{{cite book |last=Bunson |first=Matthew |title=Encyclopedia of the Roman Empire |date=1994 |location=New York |publisher=Facts on File |isbn=978-0-8160-3182-5 |pages=32–35}}</ref> * '''خزمەتگوزارییە گشتییەکان:''' بۆ یەکەمجار لە مێژووی ڕۆمادا ھێزی ئاگرکوژێنەوە و پۆلیسی شەوانە ([[ڤیجیلێس]])ی دامەزراند، پۆستی سەرپەرشتیاری دابەشکردنی دانوێڵە و ئاوی دروست کرد. * '''سوپای نیزامی:''' سوپای لە ٥٠ لەشکرەوە کەمکردەوە بۆ ٢٨ لەشکری ھەمیشەیی (نزیکەی ١٧٠،٠٠٠ سەرباز) و سندوقی تایبەتی سەربازی (Aerarium militare)ی بۆ خانەنشینیی سەربازە دێرینەکان دامەزراند تا سەربازەکان وابەستەی ژەنەڕاڵەکان نەبن. * '''ناوی مانگی ئاب (ئۆگەست):''' لە ساڵی ٨ پێش زایین، سیناتی ڕۆم ناوی مانگی شەشەمی ڕۆمانی (Sextilis)ی گۆڕی بۆ «ئەگوستوس» (ئاب) بە ناوی ئیمپراتۆرەوە، بەھۆی ئەوەی چەندین ڕووداوی گرنگی ژیانی و سەرکەوتنی میسر لەو مانگەدا ڕوویاندابوو.<ref>{{cite book |last=Goldsworthy |first=Adrian |title=Augustus: First Emperor of Rome |date=2014 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-17827-2 |location=New Haven |pages=381–382}}</ref> == مەرگ و جێنشینی == [[File:Photographs of the Mausoleum of Augustus 14 (cropped).jpg|thumb|مەزارگەی ئەگوستوس لە ڕۆما پاش نۆژەنکردنەوە]] لە ساڵانی کۆتایی تەمەنیدا، ئەگوستوس بەدەست کێشەی دیاریکردنی میراتگرەوە دەیناڵاند، چونکە چەندین کەس لەوانەی بۆ جێنشینی دیاری کردبوون (وەک مارکێلۆسی خوشکەزای، ئاگریپای زاوا و ھاوڕێی، و دوو نەوەکەی گایوس و لووسیۆس سێزار) پێش ئەو کۆچی دواییان کرد. لە کۆتاییدا لە ساڵی ٤ی زایینی، ئەگوستوس زڕکوڕەکەی، [[تایبیریەس]]ی بە کوڕی خۆی ھەڵگرتەوە بەو مەرجەی تایبیریەسیش برازاکەی خۆی، جێرمانکۆس ھەڵبگرێتەوە.<ref>{{cite book |last=Eck |first=Werner |title=The Age of Augustus |date=2003 |location=Oxford |publisher=Blackwell Publishing |isbn=0-631-22957-4 |pages=114–120}}</ref> لە ١٩ی ئابی ١٤ی زایینی، لە کاتی سەردانیکردنی شاری نۆلا (لە ھەمان ئەو شوێنەی کە باوکی تێیدا مردبوو)، ئەگوستوس لە تەمەنی ٧٥ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد. بەپێی گێڕانەوەی مێژوونووسان، دوا وتەی بۆ ھاوڕێکانی ئەمە بوو: «ئایا ڕۆڵەکەم لە شانۆکەدا بە باشی گێڕا؟ کەواتە لە کاتی دەرچوونم چەپڵەم بۆ لێبدەن».<ref>{{cite book |last=Goldsworthy |first=Adrian |title=Augustus: First Emperor of Rome |date=2014 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-17827-2 |location=New Haven |pages=465–466}}</ref> تەرمی ئەگوستوس بە ڕێوڕەسمێکی شکۆدار بەرەو ڕۆما ھێنرا و لەناو مەزارگەکەی خۆیدا بە خاک سپێردرا. سیناتی ڕۆم بە فەرمی ئەگوستوسی وەک خوداوەند (Divus Augustus) ناساند و تایبیریەس دەسەڵاتی ئیمپراتۆریەتیی گرتە دەست. == ئەمانەش ببینە == * [[جولیوس سێزار]] * [[مارک ئەنتۆنی]] * [[تایبیریەس]] * [[کۆماری ڕۆمانی]] * [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]] * [[زنجیرە فەرمانرەوایەتیی جولیۆ-کلاودیوس]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{DEFAULTSORT:Augustus}} [[پۆل:ئەگوستوس]] [[پۆل:لەدایکبووانی ٦٣ پێش زایین]] [[پۆل:مردووانی ١٤]] [[پۆل:ئیمپراتۆرەکانی ڕۆم]] [[پۆل:کۆنسوڵەکانی کۆماری ڕۆم]] [[پۆل:کەسایەتییەکانی کۆماری ڕۆمانی]] [[پۆل:سەدەی ١ی زایینی]] [[پۆل:سەدەی ١ی پێش زایین]] [[پۆل:جولیۆ-کلاودیان]] 83xbbknvtb2xoum4b4w4tdhpz3tpksh 1661260 1661065 2026-09-05T16:19:30Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Augustus}} 1661260 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = ئەگوستوس | title = [[پرینسیپس]] (یەکەمین ھاووڵاتی) | image = Augustus of Prima Porta.jpg | caption = پەیکەری ئەگوستوسی پریما پۆرتا | succession = [[پێڕستی ئیمپراتۆرەکانی ڕۆم|ئیمپراتۆری ڕۆم]] | reign = ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٧ پێش زایین – ١٩ی ئابی ١٤ی زایینی | successor = [[تایبیریەس]] | spouse 1 = کلاودیا (٤٢–٤٠ پ.ز) | spouse 2 = سکریبۆنیا (٤٠–٣٨ پ.ز) | spouse 3 = لیڤیا دروسیلا (٣٨ پ.ز – ١٤ ز) | issue = * [[جولیای گەورە]] * [[گایوس سێزار]] (ھەڵگیراوە) * [[لووسیۆس سێزار]] (ھەڵگیراوە) * [[ئاگریپا پۆستوموس]] (ھەڵگیراوە) * [[تایبیریەس]] (ھەڵگیراوە) | full name = گایوس ئۆکتاڤیوس | regnal name = ئیمپراتۆر سێزار دیڤی فیلیوس ئەگوستوس<br />({{lang|la|Imperator Caesar Divi Filius Augustus}}) | dynasty = [[زنجیرە فەرمانرەوایەتیی جولیۆ-کلاودیوس|جولیۆ-کلاودیان]] | father = گایوس ئۆکتاڤیوس<br />[[جولیوس سێزار]] (باوکی ھەڵگرەوە) | mother = ئاتیا | birth_name = گایوس ئۆکتاڤیوس | birth_date = ٢٣ی ئەیلوولی ٦٣ پێش زایین | birth_place = [[ڕۆما]]، [[کۆماری ڕۆمانی]] | death_date = ١٩ی ئابی ١٤ی زایینی (لە تەمەنی ٧٥ ساڵیدا) | death_place = نۆلا، کەمپانیا، [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]] | burial_place = مەزارگەی ئەگوستوس، [[ڕۆما]] | religion = [[ئایینی ڕۆمای کۆن|فرەپەرستیی ڕۆمانی]] }} '''ئەگوستوس''' (بە زمانی لاتینی: Augustus؛ لەدایکبووی بە ناوی '''گایوس ئۆکتاڤیوس'''؛ ٢٣ی ئەیلوولی ٦٣ پێش زایین – ١٩ی ئابی ١٤ی زایینی)، کە لە مێژوونووسیدا بۆ قۆناغی سەرەتای ژیانی بە '''ئۆکتاڤیان''' ناسراوە، دامەزرێنەری [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]] و یەکەمین [[ئیمپراتۆر]]ی بوو کە لە ساڵی ٢٧ پێش زایینەوە تا کاتی مەرگی لە ساڵی ١٤ی زایینیدا فەرمانڕەوایی کرد.<ref>{{cite book |last=Goldsworthy |first=Adrian |title=Augustus: First Emperor of Rome |date=2014 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-17827-2 |location=New Haven |pages=1–7}}</ref> سەردەمی دەسەڵاتی ئەگوستوس دەستپێکی قۆناغێکی نوێ بوو لە ئاشتی و سەقامگیریی درێژخایەن کە بە [[پاکس ڕۆمانا]] (ئاشتیی ڕۆمانی) یان «پاکس ئەگوستا» ناوزەند دەکرێت، کە تێیدا جیھانی ڕۆمای کۆن بۆ ماوەی دوو سەدە لە شەڕ و کێشەی گەورەی ناوخۆیی بەدوور بوو. لەژێر دەسەڵاتی ئەودا، سیستمی «[[پرینسیپات]]» دامەزرا؛ شێوازێکی حوکمڕانی کە تێیدا ئیمپراتۆر لە ڕواڵەتدا ڕێزی لە پێگەی [[ئەنجومەنی پیرانی ڕۆما|سینات]] و دەزگاکانی پێشووی کۆمار دەگرت، بەڵام لە بنەڕەتدا دەسەڵاتی ڕەھای بەدەستەوە بوو.<ref>{{cite book |last=Galinsky |first=Karl |title=Augustus: Introduction to the Life of an Emperor |date=2012 |publisher=Cambridge University Press |location=New York |isbn=978-0-521-74442-3 |pages=63–74}}</ref> ئۆکتاڤیۆسی گەنج لە باوەشی بنەماڵەیەکی دەوڵەمەندی سوارچاکانی ڕۆمادا گەورە بوو. پاش ئەوەی خاڵۆزای دایکی، [[جولیوس سێزار]] لە ساڵی ٤٤ پێش زایین تیرۆر کرا، دەرکەوت کە سێزار لە وەسیەتنامەکەیدا ئۆکتاڤیۆسی وەک کوڕ و میراتگری سەرەکیی خۆی دیاری کردووە. ئۆکتاڤیان لە تەمەنی ١٩ ساڵیدا چووە نێو گۆڕەپانی سیاسییەوە، ناوی سێزاری ھەڵگرت و پشتیوانیی سەربازە دێرینەکانی بەدەستھێنا. دواتر لەگەڵ [[مارک ئەنتۆنی]] و مارکوس ئیمیلیۆس [[لێپیدس]] ھاوپەیمانیی «تریومڤیراتی دووەم»ی پێکھێنا بۆ سەرکوتکردنی بکوژانی سێزار. پاش سەرکەوتنیان لە شەڕی فیلیپیدا لە ساڵی ٤٢ پێش زایین، خاکی [[کۆماری ڕۆمانی|کۆمار]]یان لە نێوان خۆیاندا دابەش کرد. بەڵام ئەم ھاوپەیمانییە بەھۆی کێبڕکێ لەسەر دەسەڵات ھەڵوەشایەوە؛ لێپیدس لە ساڵی ٣٦ پێش زایین دوورخرایەوە، و لە ساڵی ٣١ پێش زایین سوپای ئۆکتاڤیان بە سەرکردایەتیی مارکوس ئاگریپا توانی لە شەڕی دەریایی ئەکتیۆمدا لە [[مارک ئەنتۆنی]] و ھاوپەیمانەکەی، شاژن [[کلیۆپاترا]]ی میسر بباتەوە. پاش خۆکوشتنی ئەنتۆنی و کلیۆپاترا لە ساڵی ٣٠ پێش زایین، [[میسری کۆن]] بەتەواوی خرایە ژێر ڕکێفی ڕۆما.<ref>{{cite book |last=Bringmann |first=Klaus |title=A History of the Roman Republic |date=2007 |location=Cambridge |publisher=Polity |isbn=978-0-7456-3371-8 |pages=295–304}}</ref> دوای گەڕانەوەی بۆ ڕۆما، ئەگوستوس چاکسازیی لە پێکھاتەی کۆماردا کرد و نازناوی فەرمیی «ئەگوستوس» (پیرۆزکراو یان ڕێزدار)ی پێ بەخشرا. لە ماوەی دەسەڵاتدارێتییە درێژخایەنەکەیدا، خاکی ئیمپراتۆریەتەکەی زۆر فراوان کرد، دەستکاریی سیستمی باج و دراوی کرد، تۆڕێکی بەرفراوانی لە [[ڕێگە ڕۆمانییەکان]] و پۆستی فەرمی دروست کرد، سوپای نیزامی و ھێزی [[پاسەوانی پریتۆرین]]ی دامەزراند، و شاری ڕۆمای لە شارێکی خشتییەوە گۆڕی بۆ شارێکی مەڕمەڕی. پاش مەرگی لە ساڵی ١٤ی زایینیدا، لەلایەن سیناتەوە پلەی خوداوەندی پێ بەخشرا و زڕکوڕەکەی، [[تایبیریەس]] بووە جێنشینی.<ref>{{cite book |last=Eck |first=Werner |title=The Age of Augustus |date=2003 |location=Oxford |publisher=Blackwell Publishing |isbn=0-631-22957-4 |pages=123–124}}</ref> == ناو == ئەگوستوس لە قۆناغە جیاوازەکانی ژیانیدا چەندین ناوی ھەبووە:<ref>{{cite book |last=Southern |first=Pat |title=Augustus |date=2014 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-62838-9 |location=London and New York |pages=1–7}}</ref> * '''گایوس ئۆکتاڤیوس''' (Gaius Octavius): ناوی کاتی لەدایکبوونی بوو بەپێی نەریتی ڕۆمانی لە باوکییەوە. بەپێی وتەی [[سوێتۆنیۆس]]، نازناوی «تۆرینۆس» (Thurinus)ی پێ درابوو بەھۆی سەرکەوتنی باوکی بەسەر پاشماوەی لایەنگرانی [[سپارتاکۆس]]دا. * '''گایوس جولیوس سێزار''' (Gaius Julius Caesar): لە ساڵی ٤٤ پێش زایین دوای پەسەندکردنی وەسیەتنامەی جولیوس سێزار ئەم ناوەی وەرگرت. مێژوونووسان بۆ جیاکردنەوەی لە سێزاری دیکتاتۆر، پاشگری «ئۆکتاڤیانۆس» (ئۆکتاڤیان)یان بۆ زیاد کرد تا نیشانی بدەن کە لە بنەڕەتدا لە خێزانی ئۆکتاڤیا بووە. * '''ئیمپراتۆر سێزار''' (Imperator Caesar): لە دەوروبەری ساڵی ٣٨ پێش زایین ناوی یەکەمی خۆی گۆڕی بۆ نازناوی سەربازیی «ئیمپراتۆر» (فەرماندەی سەرکەوتوو). * '''ئیمپراتۆر سێزار ئەگوستوس''' (Imperator Caesar Augustus): لە ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٧ پێش زایین، سیناتی ڕۆم نازناوی فەرمیی «ئەگوستوس» (بە [[زمانی لاتینی]]: Augustus؛ بە واتای «پیرۆزکراو» یان «شکۆدار»)ی پێ بەخشی. == سەرەتای ژیان == ئۆکتاڤیان لە ٢٣ی ئەیلوولی ٦٣ پێش زایین لە شاری [[ڕۆما]] لەسەر گردی پالاتین لەدایک بوو. باوکی، گایوس ئۆکتاڤیوسی گەورە، لە بنەماڵەیەکی دەوڵەمەندی سوارچاکان بوو لە شاری ڤێلیترای و توانیبووی بگاتە پلەی سیناتۆر و پارێزگاری مەقدۆنیا. دایکی ناوی ئاتیا بوو، کە کچی خوشکی [[جولیوس سێزار]] بوو.<ref>{{cite book |last=Goldsworthy |first=Adrian |title=Augustus: First Emperor of Rome |date=2014 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-17827-2 |location=New Haven |pages=19–33}}</ref> لە ساڵی ٥٩ پێش زایین کاتێک ئۆکتاڤیۆس تەمەنی تەنیا چوار ساڵ بوو باوکی کۆچی دوایی کرد. دایکی دواتر ھاوسەرگیریی لەگەڵ لووسیۆس مارکیۆس فیلیپۆس، کۆنسوڵی پێشووی ڕۆم کرد. ئۆکتاڤیۆس لەلایەن مامۆستایەکی یۆنانی بە ناوی سفایرۆسەوە پەروەردە کرا و فێری ئەدەبیاتی لاتینی و [[زمانی یۆنانیی کۆن]] و وتاربێژی بوو. لە ساڵی ٤٧ پێش زایین لە تەمەنی شازدە ساڵیدا، بە فەرمانی جولیوس سێزار کرایە ئەندامی دەستەی پیاوانی ئایینی (پۆنتیفێکس). لە ساڵی ٤٥ پێش زایین سەفەری کرد بۆ [[ھیسپانیا]] تا بەشداری لە جەنگی سێزار دژی کوڕانی پۆمپی بکات؛ بوێری و لێھاتوویی ئۆکتاڤیۆس وای لە سێزار کرد لە دڵی خۆیدا بیکاتە میراتگری سەرەکیی خۆی.<ref>{{cite book |last=Galinsky |first=Karl |title=Augustus: Introduction to the Life of an Emperor |date=2012 |publisher=Cambridge University Press |location=New York |isbn=978-0-521-74442-3 |pages=9–15}}</ref> == ھاتنەسەر دەسەڵات == === میراتگری سێزار === لە کاتی [[تیرۆرکردنی جولیوس سێزار]] لە ١٥ی ئازاری ٤٤ پێش زایین (ئایدزی ئازار)، ئۆکتاڤیۆس لە شاری ئەپۆلۆنیا لە ئیلیریا سەرقاڵی خوێندن و ڕاھێنانی سەربازی بوو. کاتێک ھەواڵی کوژرانی سێزاری پێگەیشت، گەڕایەوە بۆ ئیتالیا. لەوێ ئاگادار کرایەوە کە سێزار لە وەسیەتنامەکەیدا سێ لەسەر چواری سەروەتەکەی بۆ ئەو بەجێھێشتووە و وەک کوڕی خۆی ھەڵیگرتووەتەوە.<ref>{{cite book |last=Bringmann |first=Klaus |title=A History of the Roman Republic |date=2007 |location=Cambridge |publisher=Polity |isbn=978-0-7456-3371-8 |pages=283–285}}</ref> سەرەڕای ھۆشداریی کەسوکارەکەی لە مەترسیی بارودۆخەکە، ئۆکتاڤیۆس میراتەکەی قبووڵ کرد و ناوی «گایوس جولیوس سێزار»ی ھەڵگرت. ئۆکتاڤیان چووە ناو ڕۆما و بە پارەی تایبەتیی خۆی و سەروەتی سێزار، دەستی کرد بە دابەشکردنی ئەو دیارییە داراییانەی کە سێزار بۆ ھاووڵاتییانی ڕۆمای دیاری کردبوو. ئەم ھەنگاوە پێگەیەکی جەماوەریی گەورەی پێ بەخشی و سەرنجی سەربازە دێرینەکانی سێزاری بۆ لای خۆی ڕاکێشا، کە ئەمەش بووە ھۆی دروستبوونی ناکۆکی لەگەڵ [[مارک ئەنتۆنی]] کە خۆی بە ڕابەری بێڕکابەری سێزارییەکان دەزانی.<ref>{{cite book |last=Eck |first=Werner |title=The Age of Augustus |date=2003 |location=Oxford |publisher=Blackwell Publishing |isbn=0-631-22957-4 |pages=9–12}}</ref> === یەکەم ململانێ لەگەڵ ئەنتۆنی === کاتێک ئەنتۆنی لە کۆتایی ساڵی ٤٤ پێش زایین بۆ کۆنترۆڵکردنی ناوچەی گالی باکووری ئیتالیا بە سوپاوە بەڕێکەوت و دەسیموس بروتوسی لە شاری موتینا گەمارۆ دا، سیناتی ڕۆم بە ڕابەرایەتیی وتاربێژی بەناوبانگ [[سیسرۆ]] دژی ئەنتۆنی وەستایەوە. سینات پێگەی فەرمیی سەربازیی بەخشییە ئۆکتاڤیان تا شانبەشانی کۆنسوڵەکان شەڕی ئەنتۆنی بکات. لە نیسانی ٤٣ پێش زایین لە شەڕی موتینادا، ئەنتۆنی تێکشکێنرا و پاشەکشەی کرد، بەڵام ھەردوو کۆنسوڵی ڕۆم لە شەڕەکەدا کوژران، بەمەش ئۆکتاڤیان بووە تاکە فەرماندەی سوپای سینات.<ref>{{cite book |last=Southern |first=Pat |title=Augustus |date=2014 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-62838-9 |location=London and New York |pages=69–74}}</ref> کاتێک سینات ڕەتیکردەوە پاداشتی شایستە بداتە سەربازەکانی و داواکاریی ئۆکتاڤیانی بۆ وەرگرتنی پۆستی کۆنسوڵ ڕەتکردەوە، ئۆکتاڤیان بە سوپاکەیەوە بەرەو ڕۆما پێشڕەوی کرد. لە ١٩ی ئابی ٤٣ پێش زایین لە تەمەنی نۆزدە ساڵیدا، بووە یەکێک لە گەنجترین [[کۆنسوڵی ڕۆم|کۆنسوڵەکان]] لە مێژووی کۆماری ڕۆمدا.<ref>{{cite book |last=Goldsworthy |first=Adrian |title=Augustus: First Emperor of Rome |date=2014 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-17827-2 |location=New Haven |pages=122–125}}</ref> === تریومڤیراتی دووەم و پاکتاوکردنی نەیاران === [[File:Antony with Octavian aureus.jpg|thumb|دراوێکی ئاڵتوونی کە وێنەی مارک ئەنتۆنی (چەپ) و ئۆکتاڤیان (ڕاست)ی لەسەرە، ٤١ پێش زایین]] لە تشرینی یەکەمی ٤٣ پێش زایین لە نزیک شاری [[بۆلۆنیا]]، ئۆکتاڤیان، مارک ئەنتۆنی و مارکوس لێپیدس کۆبوونەوە و ھاوپەیمانیی «تریومڤیراتی دووەم» (Triumvirate)یان بۆ ماوەی پێنج ساڵ پێکھێنا کە دەسەڵاتی ڕەھای بە ھەر سێکیان دەبەخشی. یەکەم کاریان دەرکردنی بڕیاری لەسێدارەدان و دەستبەسەرداگرتنی ماڵی نەیارە سیاسییەکانیان بوو؛ نزیکەی ٣٠٠ سیناتۆر و ٢،٠٠٠ سوارچاک کوژران، لەوانەش سیسرۆ کە بە داوای ڕاستەوخۆی ئەنتۆنی سەری بڕدرا.<ref>{{cite book |last=Bringmann |first=Klaus |title=A History of the Roman Republic |date=2007 |location=Cambridge |publisher=Polity |isbn=978-0-7456-3371-8 |pages=295–296}}</ref> لە ساڵی ٤٢ پێش زایین، ئەنتۆنی و ئۆکتاڤیان بە سوپایەکەوە چوونە مەقدۆنیا بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی بکوژانی سێزار (مارکوس بروتوس و گایوس کاسیۆس). لە شەڕی فیلیپیدا سوپای کۆماریخوازان تێکشکێنرا و ھەردوو سەرکردەکەیان پەنایان بۆ خۆکوشتن برد. دوای سەرکەوتنەکە، سێ سەرکردەکە دەسەڵاتی ناوچەکانیان دابەش کرد: ئەنتۆنی پارێزگاکانی ڕۆژھەڵاتی وەرگرت، لێپیدس ئەفریقای پێدرا، و ئۆکتاڤیان ئەرکی سەختی نیشتەجێکردنی سەربازە دێرینەکان و بەڕێوەبردنی ئیتالیا و پارێزگاکانی ڕۆژئاوای گرتە ئەستۆ.<ref>{{cite book |last=Scullard |first=H. H. |title=From the Gracchi to Nero: A History of Rome from 133 B.C. to A.D. 68 |date=1982 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-02527-0 |pages=163–165}}</ref> === شەڕی سێکستۆس پۆمپی و کەنارگیرکردنی لێپیدس === لە نێوان ساڵانی ٤٠ بۆ ٣٦ پێش زایین، سێکستۆس پۆمپی (کوڕی پۆمپیی مەزن) دەستی بەسەر [[سیسیلیا]]، [[سەردینیا]] و [[کورسیکا]]دا گرتبوو و لە ڕێگەی ھێزی دەریاییەوە گەمارۆی دانەوێڵەی خستبووە سەر شاری ڕۆما. ئۆکتاڤیان بە ھاوکاریی ژەنەڕاڵە دڵسۆزەکەی، مارکوس ئاگریپا، لە شەڕی دەریایی نائولۆکۆس لە ساڵی ٣٦ پێش زایین سێکستۆس پۆمپیی بەتەواوی تێکشکاند. لە ھەمان کاتدا کاتێک لێپیدس ھەوڵی دا سیسیلیا بۆ خۆی داگیر بکات، سەربازەکانی لێپیدس چوونە لای ئۆکتاڤیان؛ بەم شێوەیە ئۆکتاڤیان لێپیدسی لە دەسەڵات دوورخستەوە بەڵام لە ژیاندا ھێشتییەوە و کردییە سەرۆکی پیاوانی ئایینی (پۆنتیفێکس ماکسیموس).<ref>{{cite book |last=Goldsworthy |first=Adrian |title=Augustus: First Emperor of Rome |date=2014 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-17827-2 |location=New Haven |pages=166–172}}</ref> === جەنگ دژی ئەنتۆنی و کلیۆپاترا === [[File:Castro Battle of Actium.jpg|thumb|شەڕی ئەکتیۆم لە ساڵی ٣١ پێش زایین، تابلۆی لۆڕێنس ئا کاسترۆ]] پەیوەندییەکانی نێوان ئۆکتاڤیان و ئەنتۆنی بەرەو گرژی چوو، بەتایبەت کاتێک ئەنتۆنی دەستی لە ئۆکتاڤیای خوشکی ئۆکتاڤیان بەردا و بە ئاشکرا لەگەڵ شاژن کلیۆپاترای میسر ژیانی ھاوسەرگیریی پێکھێنا. لە ساڵی ٣٤ پێش زایین ئەنتۆنی لە مەراسیمی «بەخشینەکانی ئەسکەندەریە»دا، زەوییەکانی ڕۆمی بەسەر منداڵەکانی خۆی و کلیۆپاترادا دابەش کرد و سێزاریۆنی (کوڕی سێزار و کلیۆپاترا) وەک پاشای پاشاکان و میراتگری ڕاستەقینەی سێزار ناساند.<ref>{{cite book |last=Roller |first=Duane W. |title=Cleopatra: A Biography |date=2010 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-536553-5 |pages=96–100}}</ref> ئۆکتاڤیان بە زیرەکی ئەم ڕووداوانەی بۆ پڕوپاگەندەی سیاسی دژی ئەنتۆنی بەکارھێنا و سیناتی ڕۆمی قایل کرد کە جەنگ دژی کلیۆپاترا ڕابگەیەنێت. لە ٢ی ئەیلوولی ٣١ پێش زایین، لە شەڕی دەریایی ئەکتیۆم لە نزیک کەناراوەکانی یۆنان، کەشتیگەلی ئۆکتاڤیان بە سەرکردایەتیی ئاگریپا توانی کەشتیگەلی ھاوبەشی ئەنتۆنی و کلیۆپاترا تێکبشکێنێت. لە ساڵی ٣٠ پێش زایین، ئۆکتاڤیان بە سوپاوە چووە ناو خاکی میسر و شاری [[ئەسکەندەریە]]ی گرت. ئەنتۆنی و کلیۆپاترا ھەردووکیان پەنایان بۆ خۆکوشتن برد. ئۆکتاڤیان فەرمانی دا سێزاریۆن لەسێدارە بدرێت تا ھیچ ڕکابەرێک بۆ میراتی سێزار نەمێنێتەوە، و بەم شێوەیە میسر بووە موڵکی تایبەتیی ئیمپراتۆری ڕۆم و [[سەردەمی ھێلینیستی]] بەتەواوی کۆتایی پێھات.<ref>{{cite book |last=Burstein |first=Stanley M. |title=The Reign of Cleopatra |date=2004 |publisher=Greenwood Press |isbn=978-0-313-32527-4 |pages=29–33}}</ref> == فەرمانڕەوایەتی و دامەزراندنی پرینسیپات == {{سەرەکی|سەردەمی ئەگوستوس}} === ڕێککەوتنی یەکەم (٢٧ پێش زایین) === [[File:Statue de L'Empereur Auguste - MR 99 - Ma 1278.jpg|thumb|left|پەیکەری ئەگوستوس وەک دادوەر و حاکمی ڕۆم، مۆزەخانەی [[لووڤر]]]] پاش گەڕانەوەی بۆ ڕۆما لە ساڵی ٢٩ پێش زایین، ئۆکتاڤیان سێ جەژنی سەرکەوتنی گەورەی گێڕا. لە ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٧ پێش زایین، لە ھەنگاوێکی ژیرانەدا، بە فەرمی دەسەڵاتی سوپا و بەڕێوەبردنی پارێزگاکانی گەڕاندەوە بۆ سینات و گەلی ڕۆما. لە بەرامبەردا، سینات داوای لێکرد کە فەرماندەیی پارێزگا گرنگ و پڕکێشەکانی وەک گال، ئیسپانیا و سووریا بگرێتە دەست کە زۆربەی سوپای ڕۆمی لێ جێگیر کرابوو. سێ ڕۆژ دواتر لە ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٧ پێش زایین، سینات نازناوی پیرۆزی «ئەگوستوس» و تاجێکی ڕووەکیی لە گەڵای داربەڕوو (Corona Civica)ی پێ بەخشی کە ھێمای ڕزگارکردنی گیانی ھاووڵاتییان بوو.<ref>{{cite book |last=Eck |first=Werner |title=The Age of Augustus |date=2003 |location=Oxford |publisher=Blackwell Publishing |isbn=0-631-22957-4 |pages=45–56}}</ref> === ڕێککەوتنی دووەم (٢٣ پێش زایین) === لە ساڵی ٢٣ پێش زایین، ئەگوستوس تووشی نەخۆشییەکی کوشندە بوو و لە لێواری مەرگ نزیک بووەوە. پاش چاکبوونەوەی، دەستی لە پۆستی ساڵانەی کۆنسوڵ کێشایەوە تا دەرفەت بدات بە ئەندامانی تری سینات ئەو پۆستە وەربگرن. لە بەرامبەردا، سینات دوو دەسەڵاتی بنەڕەتیی بەخشییە ئەگوستوس کە بوونە پایەی سەرەکیی دەسەڵاتی ئیمپراتۆرەکانی دوای ئەویش: # '''دەسەڵاتی تریبۆن بۆ ھەموو تەمەن''' (Tribunicia potestas): مافی ڤیتۆکردنی ھەر یاسایەک، بانگھێشتکردنی سینات و پارێزبەندیی تەواوی جەستەیی پێ دەبەخشی. # '''دەسەڵاتی باڵای فەرماندەیی''' (Imperium proconsulare maius): دەسەڵاتی سەربازیی بەسەر سەرجەم پارێزگار و ژەنەڕاڵەکانی ئیمپراتۆریەتدا پێ دەبەخشی تەنانەت لە ناو شاری ڕۆماشدا.<ref>{{cite book |last=Galinsky |first=Karl |title=Augustus: Introduction to the Life of an Emperor |date=2012 |publisher=Cambridge University Press |location=New York |isbn=978-0-521-74442-3 |pages=72–75}}</ref> لە ساڵی ١٢ پێش زایین دوای مردنی لێپیدس، ئەگوستوس بووە سەرۆکی پیاوانی ئایینی (پۆنتیفێکس ماکسیموس)، و لە ساڵی ٢ پێش زایین سینات نازناوی «پاتەر پاتریای» (باوکی نیشتمان)ی پێ بەخشی. == شەڕ و فراوانخوازیی سەربازی == [[File:Augustus MAN Napoli Inv6040.jpg|thumb|پەیکەری ئەگوستوس لە ھێرکۆلانیۆم]] لە سەردەمی ئەگوستوسدا سنوورەکانی ڕۆما بە شێوەیەکی بێوێنە فراوان بوون: * '''ئەورووپا:''' ناوچەکانی باکووری [[ھیسپانیا]] (ئیسپانیای ئێستا) دوای جەنگێکی قورس لە ساڵی ١٩ پێش زایین کۆنترۆڵ کران. ناوچەکانی ئەڵپ، ڕایتیا، نۆریکۆم، ئیلیریا و پانۆنیا بەتەواوی خرانە ژێر دەسەڵاتی ڕۆما و سنووری باکووری ئیمپراتۆریەت گەیێنرایە ڕووباری [[دانووب]].<ref>{{cite book |last=Eck |first=Werner |title=The Age of Augustus |date=2003 |location=Oxford |publisher=Blackwell Publishing |isbn=0-631-22957-4 |pages=94–99}}</ref> * '''ئاسیا و ڕۆژھەڵات:''' ئەگوستوس لە ڕێگەی دانوستانی دیپلۆماسی لە ساڵی ٢٠ پێش زایین لەگەڵ [[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی]]، ئاڵا و نیشانە سەربازییەکانی ڕۆمی وەرگرتەوە کە لە شەڕی کارھای (٥٣ پێش زایین) لەلایەن پارتییەکانەوە دەستیان بەسەردا گیرابوو، کە ئەمەش سەرکەوتنێکی گەورەی مەعنەوی بوو بۆ ڕۆما.<ref>{{cite book |last=Brosius |first=Maria |title=The Persians: An Introduction |date=2006 |location=London & New York |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-32089-4 |pages=96–97}}</ref> * '''شکستی جەنگەڵستانی تیۆتۆبۆرگ:''' گەورەترین شکستی سەربازیی ئەگوستوس لە ساڵی ٩ی زایینیدا ڕوویدا، کاتێک سێ لەشکری تەواوی ڕۆم بە فەرماندەیی پوبلیۆس ڤاروس لەلایەن ھۆزە جێرمانییەکان بە سەرکردایەتیی ئارمینۆس لە [[شەڕی دارستانی تیۆتۆبۆرگ]]دا لەناوبران. ئەم شکستە بووە ھۆی ئەوەی کە ئەگوستوس دەست لە فراوانخوازی بەرەو ڕۆژھەڵاتی ڕووباری [[ڕاین]] ھەڵبگرێت و ڕاین و دانووب بکاتە سنووری کۆتایی ئیمپراتۆریەتەکە.<ref>{{cite book |last=Southern |first=Pat |title=Augustus |date=2014 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-62838-9 |location=London and New York |pages=307–309}}</ref> == چاکسازییە ناوخۆییەکان و پڕۆژەکانی بیناسازی == [[File:Ara Pacis relieve 25.JPG|thumb|بەشێک لە نەخشەتاشراوەکانی ئارای پاکیس (قوربانگەی ئاشتی) لە ڕۆما]] ئەگوستوس گۆڕانکاریی ڕیشەیی لە ژێرخانی ئیمپراتۆریەتدا کرد: * '''ئاوەدانکردنەوەی ڕۆما:''' ئەگوستوس لەسەر جێگەی مەرگی خۆی وتی: «من ڕۆمام بە خشتی قوڕ وەرگرت و بە مەڕمەڕ بەجێمھێشت». گۆڕەپانی ئەگوستوس (Forum of Augustus)، پەرستگای مارس ئوڵتۆر، مەزارگەی ئەگوستوس و قوربانگەی ئاشتی ([[ئارا پاکیس]])ی دروست کرد، ھەروەھا ھاوکاریی ئاگریپای کرد لە دروستکردنی پانتێۆن.<ref>{{cite book |last=Bunson |first=Matthew |title=Encyclopedia of the Roman Empire |date=1994 |location=New York |publisher=Facts on File |isbn=978-0-8160-3182-5 |pages=32–35}}</ref> * '''خزمەتگوزارییە گشتییەکان:''' بۆ یەکەمجار لە مێژووی ڕۆمادا ھێزی ئاگرکوژێنەوە و پۆلیسی شەوانە ([[ڤیجیلێس]])ی دامەزراند، پۆستی سەرپەرشتیاری دابەشکردنی دانوێڵە و ئاوی دروست کرد. * '''سوپای نیزامی:''' سوپای لە ٥٠ لەشکرەوە کەمکردەوە بۆ ٢٨ لەشکری ھەمیشەیی (نزیکەی ١٧٠،٠٠٠ سەرباز) و سندوقی تایبەتی سەربازی (Aerarium militare)ی بۆ خانەنشینیی سەربازە دێرینەکان دامەزراند تا سەربازەکان وابەستەی ژەنەڕاڵەکان نەبن. * '''ناوی مانگی ئاب (ئۆگەست):''' لە ساڵی ٨ پێش زایین، سیناتی ڕۆم ناوی مانگی شەشەمی ڕۆمانی (Sextilis)ی گۆڕی بۆ «ئەگوستوس» (ئاب) بە ناوی ئیمپراتۆرەوە، بەھۆی ئەوەی چەندین ڕووداوی گرنگی ژیانی و سەرکەوتنی میسر لەو مانگەدا ڕوویاندابوو.<ref>{{cite book |last=Goldsworthy |first=Adrian |title=Augustus: First Emperor of Rome |date=2014 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-17827-2 |location=New Haven |pages=381–382}}</ref> == مەرگ و جێنشینی == [[File:Photographs of the Mausoleum of Augustus 14 (cropped).jpg|thumb|مەزارگەی ئەگوستوس لە ڕۆما پاش نۆژەنکردنەوە]] لە ساڵانی کۆتایی تەمەنیدا، ئەگوستوس بەدەست کێشەی دیاریکردنی میراتگرەوە دەیناڵاند، چونکە چەندین کەس لەوانەی بۆ جێنشینی دیاری کردبوون (وەک مارکێلۆسی خوشکەزای، ئاگریپای زاوا و ھاوڕێی، و دوو نەوەکەی گایوس و لووسیۆس سێزار) پێش ئەو کۆچی دواییان کرد. لە کۆتاییدا لە ساڵی ٤ی زایینی، ئەگوستوس زڕکوڕەکەی، [[تایبیریەس]]ی بە کوڕی خۆی ھەڵگرتەوە بەو مەرجەی تایبیریەسیش برازاکەی خۆی، جێرمانکۆس ھەڵبگرێتەوە.<ref>{{cite book |last=Eck |first=Werner |title=The Age of Augustus |date=2003 |location=Oxford |publisher=Blackwell Publishing |isbn=0-631-22957-4 |pages=114–120}}</ref> لە ١٩ی ئابی ١٤ی زایینی، لە کاتی سەردانیکردنی شاری نۆلا (لە ھەمان ئەو شوێنەی کە باوکی تێیدا مردبوو)، ئەگوستوس لە تەمەنی ٧٥ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد. بەپێی گێڕانەوەی مێژوونووسان، دوا وتەی بۆ ھاوڕێکانی ئەمە بوو: «ئایا ڕۆڵەکەم لە شانۆکەدا بە باشی گێڕا؟ کەواتە لە کاتی دەرچوونم چەپڵەم بۆ لێبدەن».<ref>{{cite book |last=Goldsworthy |first=Adrian |title=Augustus: First Emperor of Rome |date=2014 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-17827-2 |location=New Haven |pages=465–466}}</ref> تەرمی ئەگوستوس بە ڕێوڕەسمێکی شکۆدار بەرەو ڕۆما ھێنرا و لەناو مەزارگەکەی خۆیدا بە خاک سپێردرا. سیناتی ڕۆم بە فەرمی ئەگوستوسی وەک خوداوەند (Divus Augustus) ناساند و تایبیریەس دەسەڵاتی ئیمپراتۆریەتیی گرتە دەست. == ئەمانەش ببینە == * [[جولیوس سێزار]] * [[مارک ئەنتۆنی]] * [[تایبیریەس]] * [[کۆماری ڕۆمانی]] * [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]] * [[زنجیرە فەرمانرەوایەتیی جولیۆ-کلاودیوس]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{DEFAULTSORT:Augustus}} {{پۆلی کۆمنز|Augustus}} [[پۆل:ئەگوستوس]] [[پۆل:لەدایکبووانی ٦٣ پێش زایین]] [[پۆل:مردووانی ١٤]] [[پۆل:ئیمپراتۆرەکانی ڕۆم]] [[پۆل:کۆنسوڵەکانی کۆماری ڕۆم]] [[پۆل:کەسایەتییەکانی کۆماری ڕۆمانی]] [[پۆل:سەدەی ١ی زایینی]] [[پۆل:سەدەی ١ی پێش زایین]] [[پۆل:جولیۆ-کلاودیان]] oglrxqy8y755mciydq8yiua78zfylqc 1661322 1661260 2026-09-05T17:03:39Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ژیاننامە|ژیاننامە]]، [[دەروازە:ئەورووپا|ئەورووپا]]، [[دەروازە:ئایین|ئایین]]، [[دەروازە:مێژوو|مێژوو]] و [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]] 1661322 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = ئەگوستوس | title = [[پرینسیپس]] (یەکەمین ھاووڵاتی) | image = Augustus of Prima Porta.jpg | caption = پەیکەری ئەگوستوسی پریما پۆرتا | succession = [[پێڕستی ئیمپراتۆرەکانی ڕۆم|ئیمپراتۆری ڕۆم]] | reign = ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٧ پێش زایین – ١٩ی ئابی ١٤ی زایینی | successor = [[تایبیریەس]] | spouse 1 = کلاودیا (٤٢–٤٠ پ.ز) | spouse 2 = سکریبۆنیا (٤٠–٣٨ پ.ز) | spouse 3 = لیڤیا دروسیلا (٣٨ پ.ز – ١٤ ز) | issue = * [[جولیای گەورە]] * [[گایوس سێزار]] (ھەڵگیراوە) * [[لووسیۆس سێزار]] (ھەڵگیراوە) * [[ئاگریپا پۆستوموس]] (ھەڵگیراوە) * [[تایبیریەس]] (ھەڵگیراوە) | full name = گایوس ئۆکتاڤیوس | regnal name = ئیمپراتۆر سێزار دیڤی فیلیوس ئەگوستوس<br />({{lang|la|Imperator Caesar Divi Filius Augustus}}) | dynasty = [[زنجیرە فەرمانرەوایەتیی جولیۆ-کلاودیوس|جولیۆ-کلاودیان]] | father = گایوس ئۆکتاڤیوس<br />[[جولیوس سێزار]] (باوکی ھەڵگرەوە) | mother = ئاتیا | birth_name = گایوس ئۆکتاڤیوس | birth_date = ٢٣ی ئەیلوولی ٦٣ پێش زایین | birth_place = [[ڕۆما]]، [[کۆماری ڕۆمانی]] | death_date = ١٩ی ئابی ١٤ی زایینی (لە تەمەنی ٧٥ ساڵیدا) | death_place = نۆلا، کەمپانیا، [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]] | burial_place = مەزارگەی ئەگوستوس، [[ڕۆما]] | religion = [[ئایینی ڕۆمای کۆن|فرەپەرستیی ڕۆمانی]] }} '''ئەگوستوس''' (بە زمانی لاتینی: Augustus؛ لەدایکبووی بە ناوی '''گایوس ئۆکتاڤیوس'''؛ ٢٣ی ئەیلوولی ٦٣ پێش زایین – ١٩ی ئابی ١٤ی زایینی)، کە لە مێژوونووسیدا بۆ قۆناغی سەرەتای ژیانی بە '''ئۆکتاڤیان''' ناسراوە، دامەزرێنەری [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]] و یەکەمین [[ئیمپراتۆر]]ی بوو کە لە ساڵی ٢٧ پێش زایینەوە تا کاتی مەرگی لە ساڵی ١٤ی زایینیدا فەرمانڕەوایی کرد.<ref>{{cite book |last=Goldsworthy |first=Adrian |title=Augustus: First Emperor of Rome |date=2014 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-17827-2 |location=New Haven |pages=1–7}}</ref> سەردەمی دەسەڵاتی ئەگوستوس دەستپێکی قۆناغێکی نوێ بوو لە ئاشتی و سەقامگیریی درێژخایەن کە بە [[پاکس ڕۆمانا]] (ئاشتیی ڕۆمانی) یان «پاکس ئەگوستا» ناوزەند دەکرێت، کە تێیدا جیھانی ڕۆمای کۆن بۆ ماوەی دوو سەدە لە شەڕ و کێشەی گەورەی ناوخۆیی بەدوور بوو. لەژێر دەسەڵاتی ئەودا، سیستمی «[[پرینسیپات]]» دامەزرا؛ شێوازێکی حوکمڕانی کە تێیدا ئیمپراتۆر لە ڕواڵەتدا ڕێزی لە پێگەی [[ئەنجومەنی پیرانی ڕۆما|سینات]] و دەزگاکانی پێشووی کۆمار دەگرت، بەڵام لە بنەڕەتدا دەسەڵاتی ڕەھای بەدەستەوە بوو.<ref>{{cite book |last=Galinsky |first=Karl |title=Augustus: Introduction to the Life of an Emperor |date=2012 |publisher=Cambridge University Press |location=New York |isbn=978-0-521-74442-3 |pages=63–74}}</ref> ئۆکتاڤیۆسی گەنج لە باوەشی بنەماڵەیەکی دەوڵەمەندی سوارچاکانی ڕۆمادا گەورە بوو. پاش ئەوەی خاڵۆزای دایکی، [[جولیوس سێزار]] لە ساڵی ٤٤ پێش زایین تیرۆر کرا، دەرکەوت کە سێزار لە وەسیەتنامەکەیدا ئۆکتاڤیۆسی وەک کوڕ و میراتگری سەرەکیی خۆی دیاری کردووە. ئۆکتاڤیان لە تەمەنی ١٩ ساڵیدا چووە نێو گۆڕەپانی سیاسییەوە، ناوی سێزاری ھەڵگرت و پشتیوانیی سەربازە دێرینەکانی بەدەستھێنا. دواتر لەگەڵ [[مارک ئەنتۆنی]] و مارکوس ئیمیلیۆس [[لێپیدس]] ھاوپەیمانیی «تریومڤیراتی دووەم»ی پێکھێنا بۆ سەرکوتکردنی بکوژانی سێزار. پاش سەرکەوتنیان لە شەڕی فیلیپیدا لە ساڵی ٤٢ پێش زایین، خاکی [[کۆماری ڕۆمانی|کۆمار]]یان لە نێوان خۆیاندا دابەش کرد. بەڵام ئەم ھاوپەیمانییە بەھۆی کێبڕکێ لەسەر دەسەڵات ھەڵوەشایەوە؛ لێپیدس لە ساڵی ٣٦ پێش زایین دوورخرایەوە، و لە ساڵی ٣١ پێش زایین سوپای ئۆکتاڤیان بە سەرکردایەتیی مارکوس ئاگریپا توانی لە شەڕی دەریایی ئەکتیۆمدا لە [[مارک ئەنتۆنی]] و ھاوپەیمانەکەی، شاژن [[کلیۆپاترا]]ی میسر بباتەوە. پاش خۆکوشتنی ئەنتۆنی و کلیۆپاترا لە ساڵی ٣٠ پێش زایین، [[میسری کۆن]] بەتەواوی خرایە ژێر ڕکێفی ڕۆما.<ref>{{cite book |last=Bringmann |first=Klaus |title=A History of the Roman Republic |date=2007 |location=Cambridge |publisher=Polity |isbn=978-0-7456-3371-8 |pages=295–304}}</ref> دوای گەڕانەوەی بۆ ڕۆما، ئەگوستوس چاکسازیی لە پێکھاتەی کۆماردا کرد و نازناوی فەرمیی «ئەگوستوس» (پیرۆزکراو یان ڕێزدار)ی پێ بەخشرا. لە ماوەی دەسەڵاتدارێتییە درێژخایەنەکەیدا، خاکی ئیمپراتۆریەتەکەی زۆر فراوان کرد، دەستکاریی سیستمی باج و دراوی کرد، تۆڕێکی بەرفراوانی لە [[ڕێگە ڕۆمانییەکان]] و پۆستی فەرمی دروست کرد، سوپای نیزامی و ھێزی [[پاسەوانی پریتۆرین]]ی دامەزراند، و شاری ڕۆمای لە شارێکی خشتییەوە گۆڕی بۆ شارێکی مەڕمەڕی. پاش مەرگی لە ساڵی ١٤ی زایینیدا، لەلایەن سیناتەوە پلەی خوداوەندی پێ بەخشرا و زڕکوڕەکەی، [[تایبیریەس]] بووە جێنشینی.<ref>{{cite book |last=Eck |first=Werner |title=The Age of Augustus |date=2003 |location=Oxford |publisher=Blackwell Publishing |isbn=0-631-22957-4 |pages=123–124}}</ref> == ناو == ئەگوستوس لە قۆناغە جیاوازەکانی ژیانیدا چەندین ناوی ھەبووە:<ref>{{cite book |last=Southern |first=Pat |title=Augustus |date=2014 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-62838-9 |location=London and New York |pages=1–7}}</ref> * '''گایوس ئۆکتاڤیوس''' (Gaius Octavius): ناوی کاتی لەدایکبوونی بوو بەپێی نەریتی ڕۆمانی لە باوکییەوە. بەپێی وتەی [[سوێتۆنیۆس]]، نازناوی «تۆرینۆس» (Thurinus)ی پێ درابوو بەھۆی سەرکەوتنی باوکی بەسەر پاشماوەی لایەنگرانی [[سپارتاکۆس]]دا. * '''گایوس جولیوس سێزار''' (Gaius Julius Caesar): لە ساڵی ٤٤ پێش زایین دوای پەسەندکردنی وەسیەتنامەی جولیوس سێزار ئەم ناوەی وەرگرت. مێژوونووسان بۆ جیاکردنەوەی لە سێزاری دیکتاتۆر، پاشگری «ئۆکتاڤیانۆس» (ئۆکتاڤیان)یان بۆ زیاد کرد تا نیشانی بدەن کە لە بنەڕەتدا لە خێزانی ئۆکتاڤیا بووە. * '''ئیمپراتۆر سێزار''' (Imperator Caesar): لە دەوروبەری ساڵی ٣٨ پێش زایین ناوی یەکەمی خۆی گۆڕی بۆ نازناوی سەربازیی «ئیمپراتۆر» (فەرماندەی سەرکەوتوو). * '''ئیمپراتۆر سێزار ئەگوستوس''' (Imperator Caesar Augustus): لە ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٧ پێش زایین، سیناتی ڕۆم نازناوی فەرمیی «ئەگوستوس» (بە [[زمانی لاتینی]]: Augustus؛ بە واتای «پیرۆزکراو» یان «شکۆدار»)ی پێ بەخشی. == سەرەتای ژیان == ئۆکتاڤیان لە ٢٣ی ئەیلوولی ٦٣ پێش زایین لە شاری [[ڕۆما]] لەسەر گردی پالاتین لەدایک بوو. باوکی، گایوس ئۆکتاڤیوسی گەورە، لە بنەماڵەیەکی دەوڵەمەندی سوارچاکان بوو لە شاری ڤێلیترای و توانیبووی بگاتە پلەی سیناتۆر و پارێزگاری مەقدۆنیا. دایکی ناوی ئاتیا بوو، کە کچی خوشکی [[جولیوس سێزار]] بوو.<ref>{{cite book |last=Goldsworthy |first=Adrian |title=Augustus: First Emperor of Rome |date=2014 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-17827-2 |location=New Haven |pages=19–33}}</ref> لە ساڵی ٥٩ پێش زایین کاتێک ئۆکتاڤیۆس تەمەنی تەنیا چوار ساڵ بوو باوکی کۆچی دوایی کرد. دایکی دواتر ھاوسەرگیریی لەگەڵ لووسیۆس مارکیۆس فیلیپۆس، کۆنسوڵی پێشووی ڕۆم کرد. ئۆکتاڤیۆس لەلایەن مامۆستایەکی یۆنانی بە ناوی سفایرۆسەوە پەروەردە کرا و فێری ئەدەبیاتی لاتینی و [[زمانی یۆنانیی کۆن]] و وتاربێژی بوو. لە ساڵی ٤٧ پێش زایین لە تەمەنی شازدە ساڵیدا، بە فەرمانی جولیوس سێزار کرایە ئەندامی دەستەی پیاوانی ئایینی (پۆنتیفێکس). لە ساڵی ٤٥ پێش زایین سەفەری کرد بۆ [[ھیسپانیا]] تا بەشداری لە جەنگی سێزار دژی کوڕانی پۆمپی بکات؛ بوێری و لێھاتوویی ئۆکتاڤیۆس وای لە سێزار کرد لە دڵی خۆیدا بیکاتە میراتگری سەرەکیی خۆی.<ref>{{cite book |last=Galinsky |first=Karl |title=Augustus: Introduction to the Life of an Emperor |date=2012 |publisher=Cambridge University Press |location=New York |isbn=978-0-521-74442-3 |pages=9–15}}</ref> == ھاتنەسەر دەسەڵات == === میراتگری سێزار === لە کاتی [[تیرۆرکردنی جولیوس سێزار]] لە ١٥ی ئازاری ٤٤ پێش زایین (ئایدزی ئازار)، ئۆکتاڤیۆس لە شاری ئەپۆلۆنیا لە ئیلیریا سەرقاڵی خوێندن و ڕاھێنانی سەربازی بوو. کاتێک ھەواڵی کوژرانی سێزاری پێگەیشت، گەڕایەوە بۆ ئیتالیا. لەوێ ئاگادار کرایەوە کە سێزار لە وەسیەتنامەکەیدا سێ لەسەر چواری سەروەتەکەی بۆ ئەو بەجێھێشتووە و وەک کوڕی خۆی ھەڵیگرتووەتەوە.<ref>{{cite book |last=Bringmann |first=Klaus |title=A History of the Roman Republic |date=2007 |location=Cambridge |publisher=Polity |isbn=978-0-7456-3371-8 |pages=283–285}}</ref> سەرەڕای ھۆشداریی کەسوکارەکەی لە مەترسیی بارودۆخەکە، ئۆکتاڤیۆس میراتەکەی قبووڵ کرد و ناوی «گایوس جولیوس سێزار»ی ھەڵگرت. ئۆکتاڤیان چووە ناو ڕۆما و بە پارەی تایبەتیی خۆی و سەروەتی سێزار، دەستی کرد بە دابەشکردنی ئەو دیارییە داراییانەی کە سێزار بۆ ھاووڵاتییانی ڕۆمای دیاری کردبوو. ئەم ھەنگاوە پێگەیەکی جەماوەریی گەورەی پێ بەخشی و سەرنجی سەربازە دێرینەکانی سێزاری بۆ لای خۆی ڕاکێشا، کە ئەمەش بووە ھۆی دروستبوونی ناکۆکی لەگەڵ [[مارک ئەنتۆنی]] کە خۆی بە ڕابەری بێڕکابەری سێزارییەکان دەزانی.<ref>{{cite book |last=Eck |first=Werner |title=The Age of Augustus |date=2003 |location=Oxford |publisher=Blackwell Publishing |isbn=0-631-22957-4 |pages=9–12}}</ref> === یەکەم ململانێ لەگەڵ ئەنتۆنی === کاتێک ئەنتۆنی لە کۆتایی ساڵی ٤٤ پێش زایین بۆ کۆنترۆڵکردنی ناوچەی گالی باکووری ئیتالیا بە سوپاوە بەڕێکەوت و دەسیموس بروتوسی لە شاری موتینا گەمارۆ دا، سیناتی ڕۆم بە ڕابەرایەتیی وتاربێژی بەناوبانگ [[سیسرۆ]] دژی ئەنتۆنی وەستایەوە. سینات پێگەی فەرمیی سەربازیی بەخشییە ئۆکتاڤیان تا شانبەشانی کۆنسوڵەکان شەڕی ئەنتۆنی بکات. لە نیسانی ٤٣ پێش زایین لە شەڕی موتینادا، ئەنتۆنی تێکشکێنرا و پاشەکشەی کرد، بەڵام ھەردوو کۆنسوڵی ڕۆم لە شەڕەکەدا کوژران، بەمەش ئۆکتاڤیان بووە تاکە فەرماندەی سوپای سینات.<ref>{{cite book |last=Southern |first=Pat |title=Augustus |date=2014 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-62838-9 |location=London and New York |pages=69–74}}</ref> کاتێک سینات ڕەتیکردەوە پاداشتی شایستە بداتە سەربازەکانی و داواکاریی ئۆکتاڤیانی بۆ وەرگرتنی پۆستی کۆنسوڵ ڕەتکردەوە، ئۆکتاڤیان بە سوپاکەیەوە بەرەو ڕۆما پێشڕەوی کرد. لە ١٩ی ئابی ٤٣ پێش زایین لە تەمەنی نۆزدە ساڵیدا، بووە یەکێک لە گەنجترین [[کۆنسوڵی ڕۆم|کۆنسوڵەکان]] لە مێژووی کۆماری ڕۆمدا.<ref>{{cite book |last=Goldsworthy |first=Adrian |title=Augustus: First Emperor of Rome |date=2014 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-17827-2 |location=New Haven |pages=122–125}}</ref> === تریومڤیراتی دووەم و پاکتاوکردنی نەیاران === [[File:Antony with Octavian aureus.jpg|thumb|دراوێکی ئاڵتوونی کە وێنەی مارک ئەنتۆنی (چەپ) و ئۆکتاڤیان (ڕاست)ی لەسەرە، ٤١ پێش زایین]] لە تشرینی یەکەمی ٤٣ پێش زایین لە نزیک شاری [[بۆلۆنیا]]، ئۆکتاڤیان، مارک ئەنتۆنی و مارکوس لێپیدس کۆبوونەوە و ھاوپەیمانیی «تریومڤیراتی دووەم» (Triumvirate)یان بۆ ماوەی پێنج ساڵ پێکھێنا کە دەسەڵاتی ڕەھای بە ھەر سێکیان دەبەخشی. یەکەم کاریان دەرکردنی بڕیاری لەسێدارەدان و دەستبەسەرداگرتنی ماڵی نەیارە سیاسییەکانیان بوو؛ نزیکەی ٣٠٠ سیناتۆر و ٢،٠٠٠ سوارچاک کوژران، لەوانەش سیسرۆ کە بە داوای ڕاستەوخۆی ئەنتۆنی سەری بڕدرا.<ref>{{cite book |last=Bringmann |first=Klaus |title=A History of the Roman Republic |date=2007 |location=Cambridge |publisher=Polity |isbn=978-0-7456-3371-8 |pages=295–296}}</ref> لە ساڵی ٤٢ پێش زایین، ئەنتۆنی و ئۆکتاڤیان بە سوپایەکەوە چوونە مەقدۆنیا بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی بکوژانی سێزار (مارکوس بروتوس و گایوس کاسیۆس). لە شەڕی فیلیپیدا سوپای کۆماریخوازان تێکشکێنرا و ھەردوو سەرکردەکەیان پەنایان بۆ خۆکوشتن برد. دوای سەرکەوتنەکە، سێ سەرکردەکە دەسەڵاتی ناوچەکانیان دابەش کرد: ئەنتۆنی پارێزگاکانی ڕۆژھەڵاتی وەرگرت، لێپیدس ئەفریقای پێدرا، و ئۆکتاڤیان ئەرکی سەختی نیشتەجێکردنی سەربازە دێرینەکان و بەڕێوەبردنی ئیتالیا و پارێزگاکانی ڕۆژئاوای گرتە ئەستۆ.<ref>{{cite book |last=Scullard |first=H. H. |title=From the Gracchi to Nero: A History of Rome from 133 B.C. to A.D. 68 |date=1982 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-02527-0 |pages=163–165}}</ref> === شەڕی سێکستۆس پۆمپی و کەنارگیرکردنی لێپیدس === لە نێوان ساڵانی ٤٠ بۆ ٣٦ پێش زایین، سێکستۆس پۆمپی (کوڕی پۆمپیی مەزن) دەستی بەسەر [[سیسیلیا]]، [[سەردینیا]] و [[کورسیکا]]دا گرتبوو و لە ڕێگەی ھێزی دەریاییەوە گەمارۆی دانەوێڵەی خستبووە سەر شاری ڕۆما. ئۆکتاڤیان بە ھاوکاریی ژەنەڕاڵە دڵسۆزەکەی، مارکوس ئاگریپا، لە شەڕی دەریایی نائولۆکۆس لە ساڵی ٣٦ پێش زایین سێکستۆس پۆمپیی بەتەواوی تێکشکاند. لە ھەمان کاتدا کاتێک لێپیدس ھەوڵی دا سیسیلیا بۆ خۆی داگیر بکات، سەربازەکانی لێپیدس چوونە لای ئۆکتاڤیان؛ بەم شێوەیە ئۆکتاڤیان لێپیدسی لە دەسەڵات دوورخستەوە بەڵام لە ژیاندا ھێشتییەوە و کردییە سەرۆکی پیاوانی ئایینی (پۆنتیفێکس ماکسیموس).<ref>{{cite book |last=Goldsworthy |first=Adrian |title=Augustus: First Emperor of Rome |date=2014 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-17827-2 |location=New Haven |pages=166–172}}</ref> === جەنگ دژی ئەنتۆنی و کلیۆپاترا === [[File:Castro Battle of Actium.jpg|thumb|شەڕی ئەکتیۆم لە ساڵی ٣١ پێش زایین، تابلۆی لۆڕێنس ئا کاسترۆ]] پەیوەندییەکانی نێوان ئۆکتاڤیان و ئەنتۆنی بەرەو گرژی چوو، بەتایبەت کاتێک ئەنتۆنی دەستی لە ئۆکتاڤیای خوشکی ئۆکتاڤیان بەردا و بە ئاشکرا لەگەڵ شاژن کلیۆپاترای میسر ژیانی ھاوسەرگیریی پێکھێنا. لە ساڵی ٣٤ پێش زایین ئەنتۆنی لە مەراسیمی «بەخشینەکانی ئەسکەندەریە»دا، زەوییەکانی ڕۆمی بەسەر منداڵەکانی خۆی و کلیۆپاترادا دابەش کرد و سێزاریۆنی (کوڕی سێزار و کلیۆپاترا) وەک پاشای پاشاکان و میراتگری ڕاستەقینەی سێزار ناساند.<ref>{{cite book |last=Roller |first=Duane W. |title=Cleopatra: A Biography |date=2010 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-536553-5 |pages=96–100}}</ref> ئۆکتاڤیان بە زیرەکی ئەم ڕووداوانەی بۆ پڕوپاگەندەی سیاسی دژی ئەنتۆنی بەکارھێنا و سیناتی ڕۆمی قایل کرد کە جەنگ دژی کلیۆپاترا ڕابگەیەنێت. لە ٢ی ئەیلوولی ٣١ پێش زایین، لە شەڕی دەریایی ئەکتیۆم لە نزیک کەناراوەکانی یۆنان، کەشتیگەلی ئۆکتاڤیان بە سەرکردایەتیی ئاگریپا توانی کەشتیگەلی ھاوبەشی ئەنتۆنی و کلیۆپاترا تێکبشکێنێت. لە ساڵی ٣٠ پێش زایین، ئۆکتاڤیان بە سوپاوە چووە ناو خاکی میسر و شاری [[ئەسکەندەریە]]ی گرت. ئەنتۆنی و کلیۆپاترا ھەردووکیان پەنایان بۆ خۆکوشتن برد. ئۆکتاڤیان فەرمانی دا سێزاریۆن لەسێدارە بدرێت تا ھیچ ڕکابەرێک بۆ میراتی سێزار نەمێنێتەوە، و بەم شێوەیە میسر بووە موڵکی تایبەتیی ئیمپراتۆری ڕۆم و [[سەردەمی ھێلینیستی]] بەتەواوی کۆتایی پێھات.<ref>{{cite book |last=Burstein |first=Stanley M. |title=The Reign of Cleopatra |date=2004 |publisher=Greenwood Press |isbn=978-0-313-32527-4 |pages=29–33}}</ref> == فەرمانڕەوایەتی و دامەزراندنی پرینسیپات == {{سەرەکی|سەردەمی ئەگوستوس}} === ڕێککەوتنی یەکەم (٢٧ پێش زایین) === [[File:Statue de L'Empereur Auguste - MR 99 - Ma 1278.jpg|thumb|left|پەیکەری ئەگوستوس وەک دادوەر و حاکمی ڕۆم، مۆزەخانەی [[لووڤر]]]] پاش گەڕانەوەی بۆ ڕۆما لە ساڵی ٢٩ پێش زایین، ئۆکتاڤیان سێ جەژنی سەرکەوتنی گەورەی گێڕا. لە ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٧ پێش زایین، لە ھەنگاوێکی ژیرانەدا، بە فەرمی دەسەڵاتی سوپا و بەڕێوەبردنی پارێزگاکانی گەڕاندەوە بۆ سینات و گەلی ڕۆما. لە بەرامبەردا، سینات داوای لێکرد کە فەرماندەیی پارێزگا گرنگ و پڕکێشەکانی وەک گال، ئیسپانیا و سووریا بگرێتە دەست کە زۆربەی سوپای ڕۆمی لێ جێگیر کرابوو. سێ ڕۆژ دواتر لە ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٧ پێش زایین، سینات نازناوی پیرۆزی «ئەگوستوس» و تاجێکی ڕووەکیی لە گەڵای داربەڕوو (Corona Civica)ی پێ بەخشی کە ھێمای ڕزگارکردنی گیانی ھاووڵاتییان بوو.<ref>{{cite book |last=Eck |first=Werner |title=The Age of Augustus |date=2003 |location=Oxford |publisher=Blackwell Publishing |isbn=0-631-22957-4 |pages=45–56}}</ref> === ڕێککەوتنی دووەم (٢٣ پێش زایین) === لە ساڵی ٢٣ پێش زایین، ئەگوستوس تووشی نەخۆشییەکی کوشندە بوو و لە لێواری مەرگ نزیک بووەوە. پاش چاکبوونەوەی، دەستی لە پۆستی ساڵانەی کۆنسوڵ کێشایەوە تا دەرفەت بدات بە ئەندامانی تری سینات ئەو پۆستە وەربگرن. لە بەرامبەردا، سینات دوو دەسەڵاتی بنەڕەتیی بەخشییە ئەگوستوس کە بوونە پایەی سەرەکیی دەسەڵاتی ئیمپراتۆرەکانی دوای ئەویش: # '''دەسەڵاتی تریبۆن بۆ ھەموو تەمەن''' (Tribunicia potestas): مافی ڤیتۆکردنی ھەر یاسایەک، بانگھێشتکردنی سینات و پارێزبەندیی تەواوی جەستەیی پێ دەبەخشی. # '''دەسەڵاتی باڵای فەرماندەیی''' (Imperium proconsulare maius): دەسەڵاتی سەربازیی بەسەر سەرجەم پارێزگار و ژەنەڕاڵەکانی ئیمپراتۆریەتدا پێ دەبەخشی تەنانەت لە ناو شاری ڕۆماشدا.<ref>{{cite book |last=Galinsky |first=Karl |title=Augustus: Introduction to the Life of an Emperor |date=2012 |publisher=Cambridge University Press |location=New York |isbn=978-0-521-74442-3 |pages=72–75}}</ref> لە ساڵی ١٢ پێش زایین دوای مردنی لێپیدس، ئەگوستوس بووە سەرۆکی پیاوانی ئایینی (پۆنتیفێکس ماکسیموس)، و لە ساڵی ٢ پێش زایین سینات نازناوی «پاتەر پاتریای» (باوکی نیشتمان)ی پێ بەخشی. == شەڕ و فراوانخوازیی سەربازی == [[File:Augustus MAN Napoli Inv6040.jpg|thumb|پەیکەری ئەگوستوس لە ھێرکۆلانیۆم]] لە سەردەمی ئەگوستوسدا سنوورەکانی ڕۆما بە شێوەیەکی بێوێنە فراوان بوون: * '''ئەورووپا:''' ناوچەکانی باکووری [[ھیسپانیا]] (ئیسپانیای ئێستا) دوای جەنگێکی قورس لە ساڵی ١٩ پێش زایین کۆنترۆڵ کران. ناوچەکانی ئەڵپ، ڕایتیا، نۆریکۆم، ئیلیریا و پانۆنیا بەتەواوی خرانە ژێر دەسەڵاتی ڕۆما و سنووری باکووری ئیمپراتۆریەت گەیێنرایە ڕووباری [[دانووب]].<ref>{{cite book |last=Eck |first=Werner |title=The Age of Augustus |date=2003 |location=Oxford |publisher=Blackwell Publishing |isbn=0-631-22957-4 |pages=94–99}}</ref> * '''ئاسیا و ڕۆژھەڵات:''' ئەگوستوس لە ڕێگەی دانوستانی دیپلۆماسی لە ساڵی ٢٠ پێش زایین لەگەڵ [[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی]]، ئاڵا و نیشانە سەربازییەکانی ڕۆمی وەرگرتەوە کە لە شەڕی کارھای (٥٣ پێش زایین) لەلایەن پارتییەکانەوە دەستیان بەسەردا گیرابوو، کە ئەمەش سەرکەوتنێکی گەورەی مەعنەوی بوو بۆ ڕۆما.<ref>{{cite book |last=Brosius |first=Maria |title=The Persians: An Introduction |date=2006 |location=London & New York |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-32089-4 |pages=96–97}}</ref> * '''شکستی جەنگەڵستانی تیۆتۆبۆرگ:''' گەورەترین شکستی سەربازیی ئەگوستوس لە ساڵی ٩ی زایینیدا ڕوویدا، کاتێک سێ لەشکری تەواوی ڕۆم بە فەرماندەیی پوبلیۆس ڤاروس لەلایەن ھۆزە جێرمانییەکان بە سەرکردایەتیی ئارمینۆس لە [[شەڕی دارستانی تیۆتۆبۆرگ]]دا لەناوبران. ئەم شکستە بووە ھۆی ئەوەی کە ئەگوستوس دەست لە فراوانخوازی بەرەو ڕۆژھەڵاتی ڕووباری [[ڕاین]] ھەڵبگرێت و ڕاین و دانووب بکاتە سنووری کۆتایی ئیمپراتۆریەتەکە.<ref>{{cite book |last=Southern |first=Pat |title=Augustus |date=2014 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-62838-9 |location=London and New York |pages=307–309}}</ref> == چاکسازییە ناوخۆییەکان و پڕۆژەکانی بیناسازی == [[File:Ara Pacis relieve 25.JPG|thumb|بەشێک لە نەخشەتاشراوەکانی ئارای پاکیس (قوربانگەی ئاشتی) لە ڕۆما]] ئەگوستوس گۆڕانکاریی ڕیشەیی لە ژێرخانی ئیمپراتۆریەتدا کرد: * '''ئاوەدانکردنەوەی ڕۆما:''' ئەگوستوس لەسەر جێگەی مەرگی خۆی وتی: «من ڕۆمام بە خشتی قوڕ وەرگرت و بە مەڕمەڕ بەجێمھێشت». گۆڕەپانی ئەگوستوس (Forum of Augustus)، پەرستگای مارس ئوڵتۆر، مەزارگەی ئەگوستوس و قوربانگەی ئاشتی ([[ئارا پاکیس]])ی دروست کرد، ھەروەھا ھاوکاریی ئاگریپای کرد لە دروستکردنی پانتێۆن.<ref>{{cite book |last=Bunson |first=Matthew |title=Encyclopedia of the Roman Empire |date=1994 |location=New York |publisher=Facts on File |isbn=978-0-8160-3182-5 |pages=32–35}}</ref> * '''خزمەتگوزارییە گشتییەکان:''' بۆ یەکەمجار لە مێژووی ڕۆمادا ھێزی ئاگرکوژێنەوە و پۆلیسی شەوانە ([[ڤیجیلێس]])ی دامەزراند، پۆستی سەرپەرشتیاری دابەشکردنی دانوێڵە و ئاوی دروست کرد. * '''سوپای نیزامی:''' سوپای لە ٥٠ لەشکرەوە کەمکردەوە بۆ ٢٨ لەشکری ھەمیشەیی (نزیکەی ١٧٠،٠٠٠ سەرباز) و سندوقی تایبەتی سەربازی (Aerarium militare)ی بۆ خانەنشینیی سەربازە دێرینەکان دامەزراند تا سەربازەکان وابەستەی ژەنەڕاڵەکان نەبن. * '''ناوی مانگی ئاب (ئۆگەست):''' لە ساڵی ٨ پێش زایین، سیناتی ڕۆم ناوی مانگی شەشەمی ڕۆمانی (Sextilis)ی گۆڕی بۆ «ئەگوستوس» (ئاب) بە ناوی ئیمپراتۆرەوە، بەھۆی ئەوەی چەندین ڕووداوی گرنگی ژیانی و سەرکەوتنی میسر لەو مانگەدا ڕوویاندابوو.<ref>{{cite book |last=Goldsworthy |first=Adrian |title=Augustus: First Emperor of Rome |date=2014 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-17827-2 |location=New Haven |pages=381–382}}</ref> == مەرگ و جێنشینی == [[File:Photographs of the Mausoleum of Augustus 14 (cropped).jpg|thumb|مەزارگەی ئەگوستوس لە ڕۆما پاش نۆژەنکردنەوە]] لە ساڵانی کۆتایی تەمەنیدا، ئەگوستوس بەدەست کێشەی دیاریکردنی میراتگرەوە دەیناڵاند، چونکە چەندین کەس لەوانەی بۆ جێنشینی دیاری کردبوون (وەک مارکێلۆسی خوشکەزای، ئاگریپای زاوا و ھاوڕێی، و دوو نەوەکەی گایوس و لووسیۆس سێزار) پێش ئەو کۆچی دواییان کرد. لە کۆتاییدا لە ساڵی ٤ی زایینی، ئەگوستوس زڕکوڕەکەی، [[تایبیریەس]]ی بە کوڕی خۆی ھەڵگرتەوە بەو مەرجەی تایبیریەسیش برازاکەی خۆی، جێرمانکۆس ھەڵبگرێتەوە.<ref>{{cite book |last=Eck |first=Werner |title=The Age of Augustus |date=2003 |location=Oxford |publisher=Blackwell Publishing |isbn=0-631-22957-4 |pages=114–120}}</ref> لە ١٩ی ئابی ١٤ی زایینی، لە کاتی سەردانیکردنی شاری نۆلا (لە ھەمان ئەو شوێنەی کە باوکی تێیدا مردبوو)، ئەگوستوس لە تەمەنی ٧٥ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد. بەپێی گێڕانەوەی مێژوونووسان، دوا وتەی بۆ ھاوڕێکانی ئەمە بوو: «ئایا ڕۆڵەکەم لە شانۆکەدا بە باشی گێڕا؟ کەواتە لە کاتی دەرچوونم چەپڵەم بۆ لێبدەن».<ref>{{cite book |last=Goldsworthy |first=Adrian |title=Augustus: First Emperor of Rome |date=2014 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-17827-2 |location=New Haven |pages=465–466}}</ref> تەرمی ئەگوستوس بە ڕێوڕەسمێکی شکۆدار بەرەو ڕۆما ھێنرا و لەناو مەزارگەکەی خۆیدا بە خاک سپێردرا. سیناتی ڕۆم بە فەرمی ئەگوستوسی وەک خوداوەند (Divus Augustus) ناساند و تایبیریەس دەسەڵاتی ئیمپراتۆریەتیی گرتە دەست. == ئەمانەش ببینە == * [[جولیوس سێزار]] * [[مارک ئەنتۆنی]] * [[تایبیریەس]] * [[کۆماری ڕۆمانی]] * [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]] * [[زنجیرە فەرمانرەوایەتیی جولیۆ-کلاودیوس]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{DEFAULTSORT:Augustus}} {{پۆلی کۆمنز|Augustus}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئەورووپا|ئایین|مێژوو|سیاسەت}} [[پۆل:ئەگوستوس]] [[پۆل:لەدایکبووانی ٦٣ پێش زایین]] [[پۆل:مردووانی ١٤]] [[پۆل:ئیمپراتۆرەکانی ڕۆم]] [[پۆل:کۆنسوڵەکانی کۆماری ڕۆم]] [[پۆل:کەسایەتییەکانی کۆماری ڕۆمانی]] [[پۆل:سەدەی ١ی زایینی]] [[پۆل:سەدەی ١ی پێش زایین]] [[پۆل:جولیۆ-کلاودیان]] hftj96ncly1lk3b2yd950n9qpr2gso4 1661352 1661322 2026-09-05T18:29:33Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661352 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = ئەگوستوس | title = [[پرینسیپس]] (یەکەمین ھاووڵاتی) | image = Augustus of Prima Porta.jpg | caption = پەیکەری ئەگوستوسی پریما پۆرتا | succession = [[پێڕستی ئیمپراتۆرەکانی ڕۆم|ئیمپراتۆری ڕۆم]] | reign = ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٧ پێش زایین – ١٩ی ئابی ١٤ی زایینی | successor = [[تایبیریەس]] | spouse 1 = کلاودیا (٤٢–٤٠ پ.ز) | spouse 2 = سکریبۆنیا (٤٠–٣٨ پ.ز) | spouse 3 = لیڤیا دروسیلا (٣٨ پ.ز – ١٤ ز) | issue = * [[جولیای گەورە]] * [[گایوس سێزار]] (ھەڵگیراوە) * [[لووسیۆس سێزار]] (ھەڵگیراوە) * [[ئاگریپا پۆستوموس]] (ھەڵگیراوە) * [[تایبیریەس]] (ھەڵگیراوە) | full name = گایوس ئۆکتاڤیوس | regnal name = ئیمپراتۆر سێزار دیڤی فیلیوس ئەگوستوس<br />({{lang|la|Imperator Caesar Divi Filius Augustus}}) | dynasty = [[زنجیرە فەرمانرەوایەتیی جولیۆ-کلاودیوس|جولیۆ-کلاودیان]] | father = گایوس ئۆکتاڤیوس<br />[[جولیوس سێزار]] (باوکی ھەڵگرەوە) | mother = ئاتیا | birth_name = گایوس ئۆکتاڤیوس | birth_date = ٢٣ی ئەیلوولی ٦٣ پێش زایین | birth_place = [[ڕۆما]]، [[کۆماری ڕۆمانی]] | death_date = ١٩ی ئابی ١٤ی زایینی (لە تەمەنی ٧٥ ساڵیدا) | death_place = نۆلا، کەمپانیا، [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]] | burial_place = مەزارگەی ئەگوستوس، [[ڕۆما]] | religion = [[ئایینی ڕۆمای کۆن|فرەپەرستیی ڕۆمانی]] }} '''ئەگوستوس''' (بە زمانی لاتینی: Augustus؛ لەدایکبووی بە ناوی '''گایوس ئۆکتاڤیوس'''؛ ٢٣ی ئەیلوولی ٦٣ پێش زایین – ١٩ی ئابی ١٤ی زایینی)، کە لە مێژوونووسیدا بۆ قۆناغی سەرەتای ژیانی بە '''ئۆکتاڤیان''' ناسراوە، دامەزرێنەری [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]] و یەکەمین [[ئیمپراتۆر]]ی بوو کە لە ساڵی ٢٧ پێش زایینەوە تا کاتی مەرگی لە ساڵی ١٤ی زایینیدا فەرمانڕەوایی کرد.<ref>{{cite book |last=Goldsworthy |first=Adrian |title=Augustus: First Emperor of Rome |date=2014 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-17827-2 |location=New Haven |pages=1–7}}</ref> سەردەمی دەسەڵاتی ئەگوستوس دەستپێکی قۆناغێکی نوێ بوو لە ئاشتی و سەقامگیریی درێژخایەن کە بە [[پاکس ڕۆمانا]] (ئاشتیی ڕۆمانی) یان «پاکس ئەگوستا» ناوزەند دەکرێت، کە تێیدا جیھانی ڕۆمای کۆن بۆ ماوەی دوو سەدە لە شەڕ و کێشەی گەورەی ناوخۆیی بەدوور بوو. لەژێر دەسەڵاتی ئەودا، سیستمی «[[پرینسیپات]]» دامەزرا؛ شێوازێکی حوکمڕانی کە تێیدا ئیمپراتۆر لە ڕواڵەتدا ڕێزی لە پێگەی [[ئەنجومەنی پیرانی ڕۆما|سینات]] و دەزگاکانی پێشووی کۆمار دەگرت، بەڵام لە بنەڕەتدا دەسەڵاتی ڕەھای بەدەستەوە بوو.<ref>{{cite book |last=Galinsky |first=Karl |title=Augustus: Introduction to the Life of an Emperor |date=2012 |publisher=Cambridge University Press |location=New York |isbn=978-0-521-74442-3 |pages=63–74}}</ref> ئۆکتاڤیۆسی گەنج لە باوەشی بنەماڵەیەکی دەوڵەمەندی سوارچاکانی ڕۆمادا گەورە بوو. پاش ئەوەی خاڵۆزای دایکی، [[جولیوس سێزار]] لە ساڵی ٤٤ پێش زایین تیرۆر کرا، دەرکەوت کە سێزار لە وەسیەتنامەکەیدا ئۆکتاڤیۆسی وەک کوڕ و میراتگری سەرەکیی خۆی دیاری کردووە. ئۆکتاڤیان لە تەمەنی ١٩ ساڵیدا چووە نێو گۆڕەپانی سیاسییەوە، ناوی سێزاری ھەڵگرت و پشتیوانیی سەربازە دێرینەکانی بەدەستھێنا. دواتر لەگەڵ [[مارک ئەنتۆنی]] و مارکوس ئیمیلیۆس [[لێپیدس]] ھاوپەیمانیی «تریومڤیراتی دووەم»ی پێکھێنا بۆ سەرکوتکردنی بکوژانی سێزار. پاش سەرکەوتنیان لە شەڕی فیلیپیدا لە ساڵی ٤٢ پێش زایین، خاکی [[کۆماری ڕۆمانی|کۆمار]]یان لە نێوان خۆیاندا دابەش کرد. بەڵام ئەم ھاوپەیمانییە بەھۆی کێبڕکێ لەسەر دەسەڵات ھەڵوەشایەوە؛ لێپیدس لە ساڵی ٣٦ پێش زایین دوورخرایەوە، و لە ساڵی ٣١ پێش زایین سوپای ئۆکتاڤیان بە سەرکردایەتیی مارکوس ئاگریپا توانی لە شەڕی دەریایی ئەکتیۆمدا لە [[مارک ئەنتۆنی]] و ھاوپەیمانەکەی، شاژن [[کلیۆپاترا]]ی میسر بباتەوە. پاش خۆکوشتنی ئەنتۆنی و کلیۆپاترا لە ساڵی ٣٠ پێش زایین، [[میسری کۆن]] بەتەواوی خرایە ژێر ڕکێفی ڕۆما.<ref>{{cite book |last=Bringmann |first=Klaus |title=A History of the Roman Republic |date=2007 |location=Cambridge |publisher=Polity |isbn=978-0-7456-3371-8 |pages=295–304}}</ref> دوای گەڕانەوەی بۆ ڕۆما، ئەگوستوس چاکسازیی لە پێکھاتەی کۆماردا کرد و نازناوی فەرمیی «ئەگوستوس» (پیرۆزکراو یان ڕێزدار)ی پێ بەخشرا. لە ماوەی دەسەڵاتدارێتییە درێژخایەنەکەیدا، خاکی ئیمپراتۆریەتەکەی زۆر فراوان کرد، دەستکاریی سیستمی باج و دراوی کرد، تۆڕێکی بەرفراوانی لە [[ڕێگە ڕۆمانییەکان]] و پۆستی فەرمی دروست کرد، سوپای نیزامی و ھێزی [[پاسەوانی پریتۆرین]]ی دامەزراند، و شاری ڕۆمای لە شارێکی خشتییەوە گۆڕی بۆ شارێکی مەڕمەڕی. پاش مەرگی لە ساڵی ١٤ی زایینیدا، لەلایەن سیناتەوە پلەی خوداوەندی پێ بەخشرا و زڕکوڕەکەی، [[تایبیریەس]] بووە جێنشینی.<ref>{{cite book |last=Eck |first=Werner |title=The Age of Augustus |date=2003 |location=Oxford |publisher=Blackwell Publishing |isbn=0-631-22957-4 |pages=123–124}}</ref> == ناو == ئەگوستوس لە قۆناغە جیاوازەکانی ژیانیدا چەندین ناوی ھەبووە:<ref>{{cite book |last=Southern |first=Pat |title=Augustus |date=2014 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-62838-9 |location=London and New York |pages=1–7}}</ref> * '''گایوس ئۆکتاڤیوس''' (Gaius Octavius): ناوی کاتی لەدایکبوونی بوو بەپێی نەریتی ڕۆمانی لە باوکییەوە. بەپێی وتەی [[سوێتۆنیۆس]]، نازناوی «تۆرینۆس» (Thurinus)ی پێ درابوو بەھۆی سەرکەوتنی باوکی بەسەر پاشماوەی لایەنگرانی [[سپارتاکۆس]]دا. * '''گایوس جولیوس سێزار''' (Gaius Julius Caesar): لە ساڵی ٤٤ پێش زایین دوای پەسەندکردنی وەسیەتنامەی جولیوس سێزار ئەم ناوەی وەرگرت. مێژوونووسان بۆ جیاکردنەوەی لە سێزاری دیکتاتۆر، پاشگری «ئۆکتاڤیانۆس» (ئۆکتاڤیان)یان بۆ زیاد کرد تا نیشانی بدەن کە لە بنەڕەتدا لە خێزانی ئۆکتاڤیا بووە. * '''ئیمپراتۆر سێزار''' (Imperator Caesar): لە دەوروبەری ساڵی ٣٨ پێش زایین ناوی یەکەمی خۆی گۆڕی بۆ نازناوی سەربازیی «ئیمپراتۆر» (فەرماندەی سەرکەوتوو). * '''ئیمپراتۆر سێزار ئەگوستوس''' (Imperator Caesar Augustus): لە ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٧ پێش زایین، سیناتی ڕۆم نازناوی فەرمیی «ئەگوستوس» (بە [[زمانی لاتینی]]: Augustus؛ بە واتای «پیرۆزکراو» یان «شکۆدار»)ی پێ بەخشی. == سەرەتای ژیان == ئۆکتاڤیان لە ٢٣ی ئەیلوولی ٦٣ پێش زایین لە شاری [[ڕۆما]] لەسەر گردی پالاتین لەدایک بوو. باوکی، گایوس ئۆکتاڤیوسی گەورە، لە بنەماڵەیەکی دەوڵەمەندی سوارچاکان بوو لە شاری ڤێلیترای و توانیبووی بگاتە پلەی سیناتۆر و پارێزگاری مەقدۆنیا. دایکی ناوی ئاتیا بوو، کە کچی خوشکی [[جولیوس سێزار]] بوو.<ref>{{cite book |last=Goldsworthy |first=Adrian |title=Augustus: First Emperor of Rome |date=2014 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-17827-2 |location=New Haven |pages=19–33}}</ref> لە ساڵی ٥٩ پێش زایین کاتێک ئۆکتاڤیۆس تەمەنی تەنیا چوار ساڵ بوو باوکی کۆچی دوایی کرد. دایکی دواتر ھاوسەرگیریی لەگەڵ لووسیۆس مارکیۆس فیلیپۆس، کۆنسوڵی پێشووی ڕۆم کرد. ئۆکتاڤیۆس لەلایەن مامۆستایەکی یۆنانی بە ناوی سفایرۆسەوە پەروەردە کرا و فێری ئەدەبیاتی لاتینی و [[زمانی یۆنانیی کۆن]] و وتاربێژی بوو. لە ساڵی ٤٧ پێش زایین لە تەمەنی شازدە ساڵیدا، بە فەرمانی جولیوس سێزار کرایە ئەندامی دەستەی پیاوانی ئایینی (پۆنتیفێکس). لە ساڵی ٤٥ پێش زایین سەفەری کرد بۆ [[ھیسپانیا]] تا بەشداری لە جەنگی سێزار دژی کوڕانی پۆمپی بکات؛ بوێری و لێھاتوویی ئۆکتاڤیۆس وای لە سێزار کرد لە دڵی خۆیدا بیکاتە میراتگری سەرەکیی خۆی.<ref>{{cite book |last=Galinsky |first=Karl |title=Augustus: Introduction to the Life of an Emperor |date=2012 |publisher=Cambridge University Press |location=New York |isbn=978-0-521-74442-3 |pages=9–15}}</ref> == ھاتنەسەر دەسەڵات == === میراتگری سێزار === لە کاتی [[تیرۆرکردنی جولیوس سێزار]] لە ١٥ی ئازاری ٤٤ پێش زایین (ئایدزی ئازار)، ئۆکتاڤیۆس لە شاری ئەپۆلۆنیا لە ئیلیریا سەرقاڵی خوێندن و ڕاھێنانی سەربازی بوو. کاتێک ھەواڵی کوژرانی سێزاری پێگەیشت، گەڕایەوە بۆ ئیتالیا. لەوێ ئاگادار کرایەوە کە سێزار لە وەسیەتنامەکەیدا سێ لەسەر چواری سەروەتەکەی بۆ ئەو بەجێھێشتووە و وەک کوڕی خۆی ھەڵیگرتووەتەوە.<ref>{{cite book |last=Bringmann |first=Klaus |title=A History of the Roman Republic |date=2007 |location=Cambridge |publisher=Polity |isbn=978-0-7456-3371-8 |pages=283–285}}</ref> سەرەڕای ھۆشداریی کەسوکارەکەی لە مەترسیی بارودۆخەکە، ئۆکتاڤیۆس میراتەکەی قبووڵ کرد و ناوی «گایوس جولیوس سێزار»ی ھەڵگرت. ئۆکتاڤیان چووە ناو ڕۆما و بە پارەی تایبەتیی خۆی و سەروەتی سێزار، دەستی کرد بە دابەشکردنی ئەو دیارییە داراییانەی کە سێزار بۆ ھاووڵاتییانی ڕۆمای دیاری کردبوو. ئەم ھەنگاوە پێگەیەکی جەماوەریی گەورەی پێ بەخشی و سەرنجی سەربازە دێرینەکانی سێزاری بۆ لای خۆی ڕاکێشا، کە ئەمەش بووە ھۆی دروستبوونی ناکۆکی لەگەڵ [[مارک ئەنتۆنی]] کە خۆی بە ڕابەری بێڕکابەری سێزارییەکان دەزانی.<ref>{{cite book |last=Eck |first=Werner |title=The Age of Augustus |date=2003 |location=Oxford |publisher=Blackwell Publishing |isbn=0-631-22957-4 |pages=9–12}}</ref> === یەکەم ململانێ لەگەڵ ئەنتۆنی === کاتێک ئەنتۆنی لە کۆتایی ساڵی ٤٤ پێش زایین بۆ کۆنترۆڵکردنی ناوچەی گالی باکووری ئیتالیا بە سوپاوە بەڕێکەوت و دەسیموس بروتوسی لە شاری موتینا گەمارۆ دا، سیناتی ڕۆم بە ڕابەرایەتیی وتاربێژی بەناوبانگ [[سیسرۆ]] دژی ئەنتۆنی وەستایەوە. سینات پێگەی فەرمیی سەربازیی بەخشییە ئۆکتاڤیان تا شانبەشانی کۆنسوڵەکان شەڕی ئەنتۆنی بکات. لە نیسانی ٤٣ پێش زایین لە شەڕی موتینادا، ئەنتۆنی تێکشکێنرا و پاشەکشەی کرد، بەڵام ھەردوو کۆنسوڵی ڕۆم لە شەڕەکەدا کوژران، بەمەش ئۆکتاڤیان بووە تاکە فەرماندەی سوپای سینات.<ref>{{cite book |last=Southern |first=Pat |title=Augustus |date=2014 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-62838-9 |location=London and New York |pages=69–74}}</ref> کاتێک سینات ڕەتیکردەوە پاداشتی شایستە بداتە سەربازەکانی و داواکاریی ئۆکتاڤیانی بۆ وەرگرتنی پۆستی کۆنسوڵ ڕەتکردەوە، ئۆکتاڤیان بە سوپاکەیەوە بەرەو ڕۆما پێشڕەوی کرد. لە ١٩ی ئابی ٤٣ پێش زایین لە تەمەنی نۆزدە ساڵیدا، بووە یەکێک لە گەنجترین [[کۆنسوڵی ڕۆم|کۆنسوڵەکان]] لە مێژووی کۆماری ڕۆمدا.<ref>{{cite book |last=Goldsworthy |first=Adrian |title=Augustus: First Emperor of Rome |date=2014 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-17827-2 |location=New Haven |pages=122–125}}</ref> === تریومڤیراتی دووەم و پاکتاوکردنی نەیاران === [[File:Antony with Octavian aureus.jpg|thumb|دراوێکی ئاڵتوونی کە وێنەی مارک ئەنتۆنی (چەپ) و ئۆکتاڤیان (ڕاست)ی لەسەرە، ٤١ پێش زایین]] لە تشرینی یەکەمی ٤٣ پێش زایین لە نزیک شاری [[بۆلۆنیا]]، ئۆکتاڤیان، مارک ئەنتۆنی و مارکوس لێپیدس کۆبوونەوە و ھاوپەیمانیی «تریومڤیراتی دووەم» (Triumvirate)یان بۆ ماوەی پێنج ساڵ پێکھێنا کە دەسەڵاتی ڕەھای بە ھەر سێکیان دەبەخشی. یەکەم کاریان دەرکردنی بڕیاری لەسێدارەدان و دەستبەسەرداگرتنی ماڵی نەیارە سیاسییەکانیان بوو؛ نزیکەی ٣٠٠ سیناتۆر و ٢،٠٠٠ سوارچاک کوژران، لەوانەش سیسرۆ کە بە داوای ڕاستەوخۆی ئەنتۆنی سەری بڕدرا.<ref>{{cite book |last=Bringmann |first=Klaus |title=A History of the Roman Republic |date=2007 |location=Cambridge |publisher=Polity |isbn=978-0-7456-3371-8 |pages=295–296}}</ref> لە ساڵی ٤٢ پێش زایین، ئەنتۆنی و ئۆکتاڤیان بە سوپایەکەوە چوونە مەقدۆنیا بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی بکوژانی سێزار (مارکوس بروتوس و گایوس کاسیۆس). لە شەڕی فیلیپیدا سوپای کۆماریخوازان تێکشکێنرا و ھەردوو سەرکردەکەیان پەنایان بۆ خۆکوشتن برد. دوای سەرکەوتنەکە، سێ سەرکردەکە دەسەڵاتی ناوچەکانیان دابەش کرد: ئەنتۆنی پارێزگاکانی ڕۆژھەڵاتی وەرگرت، لێپیدس ئەفریقای پێدرا، و ئۆکتاڤیان ئەرکی سەختی نیشتەجێکردنی سەربازە دێرینەکان و بەڕێوەبردنی ئیتالیا و پارێزگاکانی ڕۆژئاوای گرتە ئەستۆ.<ref>{{cite book |last=Scullard |first=H. H. |title=From the Gracchi to Nero: A History of Rome from 133 B.C. to A.D. 68 |date=1982 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-02527-0 |pages=163–165}}</ref> === شەڕی سێکستۆس پۆمپی و کەنارگیرکردنی لێپیدس === لە نێوان ساڵانی ٤٠ بۆ ٣٦ پێش زایین، سێکستۆس پۆمپی (کوڕی پۆمپیی مەزن) دەستی بەسەر [[سیسیلیا]]، [[سەردینیا]] و [[کورسیکا]]دا گرتبوو و لە ڕێگەی ھێزی دەریاییەوە گەمارۆی دانەوێڵەی خستبووە سەر شاری ڕۆما. ئۆکتاڤیان بە ھاوکاریی ژەنەڕاڵە دڵسۆزەکەی، مارکوس ئاگریپا، لە شەڕی دەریایی نائولۆکۆس لە ساڵی ٣٦ پێش زایین سێکستۆس پۆمپیی بەتەواوی تێکشکاند. لە ھەمان کاتدا کاتێک لێپیدس ھەوڵی دا سیسیلیا بۆ خۆی داگیر بکات، سەربازەکانی لێپیدس چوونە لای ئۆکتاڤیان؛ بەم شێوەیە ئۆکتاڤیان لێپیدسی لە دەسەڵات دوورخستەوە بەڵام لە ژیاندا ھێشتییەوە و کردییە سەرۆکی پیاوانی ئایینی (پۆنتیفێکس ماکسیموس).<ref>{{cite book |last=Goldsworthy |first=Adrian |title=Augustus: First Emperor of Rome |date=2014 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-17827-2 |location=New Haven |pages=166–172}}</ref> === جەنگ دژی ئەنتۆنی و کلیۆپاترا === [[File:Castro Battle of Actium.jpg|thumb|شەڕی ئەکتیۆم لە ساڵی ٣١ پێش زایین، تابلۆی لۆڕێنس ئا کاسترۆ]] پەیوەندییەکانی نێوان ئۆکتاڤیان و ئەنتۆنی بەرەو گرژی چوو، بەتایبەت کاتێک ئەنتۆنی دەستی لە ئۆکتاڤیای خوشکی ئۆکتاڤیان بەردا و بە ئاشکرا لەگەڵ شاژن کلیۆپاترای میسر ژیانی ھاوسەرگیریی پێکھێنا. لە ساڵی ٣٤ پێش زایین ئەنتۆنی لە مەراسیمی «بەخشینەکانی ئەسکەندەریە»دا، زەوییەکانی ڕۆمی بەسەر منداڵەکانی خۆی و کلیۆپاترادا دابەش کرد و سێزاریۆنی (کوڕی سێزار و کلیۆپاترا) وەک پاشای پاشاکان و میراتگری ڕاستەقینەی سێزار ناساند.<ref>{{cite book |last=Roller |first=Duane W. |title=Cleopatra: A Biography |date=2010 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-536553-5 |pages=96–100}}</ref> ئۆکتاڤیان بە زیرەکی ئەم ڕووداوانەی بۆ پڕوپاگەندەی سیاسی دژی ئەنتۆنی بەکارھێنا و سیناتی ڕۆمی قایل کرد کە جەنگ دژی کلیۆپاترا ڕابگەیەنێت. لە ٢ی ئەیلوولی ٣١ پێش زایین، لە شەڕی دەریایی ئەکتیۆم لە نزیک کەناراوەکانی یۆنان، کەشتیگەلی ئۆکتاڤیان بە سەرکردایەتیی ئاگریپا توانی کەشتیگەلی ھاوبەشی ئەنتۆنی و کلیۆپاترا تێکبشکێنێت. لە ساڵی ٣٠ پێش زایین، ئۆکتاڤیان بە سوپاوە چووە ناو خاکی میسر و شاری [[ئەسکەندەریە]]ی گرت. ئەنتۆنی و کلیۆپاترا ھەردووکیان پەنایان بۆ خۆکوشتن برد. ئۆکتاڤیان فەرمانی دا سێزاریۆن لەسێدارە بدرێت تا ھیچ ڕکابەرێک بۆ میراتی سێزار نەمێنێتەوە، و بەم شێوەیە میسر بووە موڵکی تایبەتیی ئیمپراتۆری ڕۆم و [[سەردەمی ھێلینیستی]] بەتەواوی کۆتایی پێھات.<ref>{{cite book |last=Burstein |first=Stanley M. |title=The Reign of Cleopatra |date=2004 |publisher=Greenwood Press |isbn=978-0-313-32527-4 |pages=29–33}}</ref> == فەرمانڕەوایەتی و دامەزراندنی پرینسیپات == {{سەرەکی|سەردەمی ئەگوستوس}} === ڕێککەوتنی یەکەم (٢٧ پێش زایین) === [[File:Statue de L'Empereur Auguste - MR 99 - Ma 1278.jpg|thumb|left|پەیکەری ئەگوستوس وەک دادوەر و حاکمی ڕۆم، مۆزەخانەی [[لووڤر]]]] پاش گەڕانەوەی بۆ ڕۆما لە ساڵی ٢٩ پێش زایین، ئۆکتاڤیان سێ جەژنی سەرکەوتنی گەورەی گێڕا. لە ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٧ پێش زایین، لە ھەنگاوێکی ژیرانەدا، بە فەرمی دەسەڵاتی سوپا و بەڕێوەبردنی پارێزگاکانی گەڕاندەوە بۆ سینات و گەلی ڕۆما. لە بەرامبەردا، سینات داوای لێکرد کە فەرماندەیی پارێزگا گرنگ و پڕکێشەکانی وەک گال، ئیسپانیا و سووریا بگرێتە دەست کە زۆربەی سوپای ڕۆمی لێ جێگیر کرابوو. سێ ڕۆژ دواتر لە ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٧ پێش زایین، سینات نازناوی پیرۆزی «ئەگوستوس» و تاجێکی ڕووەکیی لە گەڵای داربەڕوو (Corona Civica)ی پێ بەخشی کە ھێمای ڕزگارکردنی گیانی ھاووڵاتییان بوو.<ref>{{cite book |last=Eck |first=Werner |title=The Age of Augustus |date=2003 |location=Oxford |publisher=Blackwell Publishing |isbn=0-631-22957-4 |pages=45–56}}</ref> === ڕێککەوتنی دووەم (٢٣ پێش زایین) === لە ساڵی ٢٣ پێش زایین، ئەگوستوس تووشی نەخۆشییەکی کوشندە بوو و لە لێواری مەرگ نزیک بووەوە. پاش چاکبوونەوەی، دەستی لە پۆستی ساڵانەی کۆنسوڵ کێشایەوە تا دەرفەت بدات بە ئەندامانی تری سینات ئەو پۆستە وەربگرن. لە بەرامبەردا، سینات دوو دەسەڵاتی بنەڕەتیی بەخشییە ئەگوستوس کە بوونە پایەی سەرەکیی دەسەڵاتی ئیمپراتۆرەکانی دوای ئەویش: # '''دەسەڵاتی تریبۆن بۆ ھەموو تەمەن''' (Tribunicia potestas): مافی ڤیتۆکردنی ھەر یاسایەک، بانگھێشتکردنی سینات و پارێزبەندیی تەواوی جەستەیی پێ دەبەخشی. # '''دەسەڵاتی باڵای فەرماندەیی''' (Imperium proconsulare maius): دەسەڵاتی سەربازیی بەسەر سەرجەم پارێزگار و ژەنەڕاڵەکانی ئیمپراتۆریەتدا پێ دەبەخشی تەنانەت لە ناو شاری ڕۆماشدا.<ref>{{cite book |last=Galinsky |first=Karl |title=Augustus: Introduction to the Life of an Emperor |date=2012 |publisher=Cambridge University Press |location=New York |isbn=978-0-521-74442-3 |pages=72–75}}</ref> لە ساڵی ١٢ پێش زایین دوای مردنی لێپیدس، ئەگوستوس بووە سەرۆکی پیاوانی ئایینی (پۆنتیفێکس ماکسیموس)، و لە ساڵی ٢ پێش زایین سینات نازناوی «پاتەر پاتریای» (باوکی نیشتمان)ی پێ بەخشی. == شەڕ و فراوانخوازیی سەربازی == [[File:Augustus MAN Napoli Inv6040.jpg|thumb|پەیکەری ئەگوستوس لە ھێرکۆلانیۆم]] لە سەردەمی ئەگوستوسدا سنوورەکانی ڕۆما بە شێوەیەکی بێوێنە فراوان بوون: * '''ئەورووپا:''' ناوچەکانی باکووری [[ھیسپانیا]] (ئیسپانیای ئێستا) دوای جەنگێکی قورس لە ساڵی ١٩ پێش زایین کۆنترۆڵ کران. ناوچەکانی ئەڵپ، ڕایتیا، نۆریکۆم، ئیلیریا و پانۆنیا بەتەواوی خرانە ژێر دەسەڵاتی ڕۆما و سنووری باکووری ئیمپراتۆریەت گەیێنرایە ڕووباری [[دانووب]].<ref>{{cite book |last=Eck |first=Werner |title=The Age of Augustus |date=2003 |location=Oxford |publisher=Blackwell Publishing |isbn=0-631-22957-4 |pages=94–99}}</ref> * '''ئاسیا و ڕۆژھەڵات:''' ئەگوستوس لە ڕێگەی دانوستانی دیپلۆماسی لە ساڵی ٢٠ پێش زایین لەگەڵ [[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی]]، ئاڵا و نیشانە سەربازییەکانی ڕۆمی وەرگرتەوە کە لە شەڕی کارھای (٥٣ پێش زایین) لەلایەن پارتییەکانەوە دەستیان بەسەردا گیرابوو، کە ئەمەش سەرکەوتنێکی گەورەی مەعنەوی بوو بۆ ڕۆما.<ref>{{cite book |last=Brosius |first=Maria |title=The Persians: An Introduction |date=2006 |location=London & New York |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-32089-4 |pages=96–97}}</ref> * '''شکستی جەنگەڵستانی تیۆتۆبۆرگ:''' گەورەترین شکستی سەربازیی ئەگوستوس لە ساڵی ٩ی زایینیدا ڕوویدا، کاتێک سێ لەشکری تەواوی ڕۆم بە فەرماندەیی پوبلیۆس ڤاروس لەلایەن ھۆزە جێرمانییەکان بە سەرکردایەتیی ئارمینۆس لە [[شەڕی دارستانی تیۆتۆبۆرگ]]دا لەناوبران. ئەم شکستە بووە ھۆی ئەوەی کە ئەگوستوس دەست لە فراوانخوازی بەرەو ڕۆژھەڵاتی ڕووباری [[ڕاین]] ھەڵبگرێت و ڕاین و دانووب بکاتە سنووری کۆتایی ئیمپراتۆریەتەکە.<ref>{{cite book |last=Southern |first=Pat |title=Augustus |date=2014 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-62838-9 |location=London and New York |pages=307–309}}</ref> == چاکسازییە ناوخۆییەکان و پڕۆژەکانی بیناسازی == [[File:Ara Pacis relieve 25.JPG|thumb|بەشێک لە نەخشەتاشراوەکانی ئارای پاکیس (قوربانگەی ئاشتی) لە ڕۆما]] ئەگوستوس گۆڕانکاریی ڕیشەیی لە ژێرخانی ئیمپراتۆریەتدا کرد: * '''ئاوەدانکردنەوەی ڕۆما:''' ئەگوستوس لەسەر جێگەی مەرگی خۆی وتی: «من ڕۆمام بە خشتی قوڕ وەرگرت و بە مەڕمەڕ بەجێمھێشت». گۆڕەپانی ئەگوستوس (Forum of Augustus)، پەرستگای مارس ئوڵتۆر، مەزارگەی ئەگوستوس و قوربانگەی ئاشتی ([[ئارا پاکیس]])ی دروست کرد، ھەروەھا ھاوکاریی ئاگریپای کرد لە دروستکردنی پانتێۆن.<ref>{{cite book |last=Bunson |first=Matthew |title=Encyclopedia of the Roman Empire |date=1994 |location=New York |publisher=Facts on File |isbn=978-0-8160-3182-5 |pages=32–35}}</ref> * '''خزمەتگوزارییە گشتییەکان:''' بۆ یەکەمجار لە مێژووی ڕۆمادا ھێزی ئاگرکوژێنەوە و پۆلیسی شەوانە ([[ڤیجیلێس]])ی دامەزراند، پۆستی سەرپەرشتیاری دابەشکردنی دانوێڵە و ئاوی دروست کرد. * '''سوپای نیزامی:''' سوپای لە ٥٠ لەشکرەوە کەمکردەوە بۆ ٢٨ لەشکری ھەمیشەیی (نزیکەی ١٧٠،٠٠٠ سەرباز) و سندوقی تایبەتی سەربازی (Aerarium militare)ی بۆ خانەنشینیی سەربازە دێرینەکان دامەزراند تا سەربازەکان وابەستەی ژەنەڕاڵەکان نەبن. * '''ناوی مانگی ئاب (ئۆگەست):''' لە ساڵی ٨ پێش زایین، سیناتی ڕۆم ناوی مانگی شەشەمی ڕۆمانی (Sextilis)ی گۆڕی بۆ «ئەگوستوس» (ئاب) بە ناوی ئیمپراتۆرەوە، بەھۆی ئەوەی چەندین ڕووداوی گرنگی ژیانی و سەرکەوتنی میسر لەو مانگەدا ڕوویاندابوو.<ref>{{cite book |last=Goldsworthy |first=Adrian |title=Augustus: First Emperor of Rome |date=2014 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-17827-2 |location=New Haven |pages=381–382}}</ref> == مەرگ و جێنشینی == [[File:Photographs of the Mausoleum of Augustus 14 (cropped).jpg|thumb|مەزارگەی ئەگوستوس لە ڕۆما پاش نۆژەنکردنەوە]] لە ساڵانی کۆتایی تەمەنیدا، ئەگوستوس بەدەست کێشەی دیاریکردنی میراتگرەوە دەیناڵاند، چونکە چەندین کەس لەوانەی بۆ جێنشینی دیاری کردبوون (وەک مارکێلۆسی خوشکەزای، ئاگریپای زاوا و ھاوڕێی، و دوو نەوەکەی گایوس و لووسیۆس سێزار) پێش ئەو کۆچی دواییان کرد. لە کۆتاییدا لە ساڵی ٤ی زایینی، ئەگوستوس زڕکوڕەکەی، [[تایبیریەس]]ی بە کوڕی خۆی ھەڵگرتەوە بەو مەرجەی تایبیریەسیش برازاکەی خۆی، جێرمانکۆس ھەڵبگرێتەوە.<ref>{{cite book |last=Eck |first=Werner |title=The Age of Augustus |date=2003 |location=Oxford |publisher=Blackwell Publishing |isbn=0-631-22957-4 |pages=114–120}}</ref> لە ١٩ی ئابی ١٤ی زایینی، لە کاتی سەردانیکردنی شاری نۆلا (لە ھەمان ئەو شوێنەی کە باوکی تێیدا مردبوو)، ئەگوستوس لە تەمەنی ٧٥ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد. بەپێی گێڕانەوەی مێژوونووسان، دوا وتەی بۆ ھاوڕێکانی ئەمە بوو: «ئایا ڕۆڵەکەم لە شانۆکەدا بە باشی گێڕا؟ کەواتە لە کاتی دەرچوونم چەپڵەم بۆ لێبدەن».<ref>{{cite book |last=Goldsworthy |first=Adrian |title=Augustus: First Emperor of Rome |date=2014 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-17827-2 |location=New Haven |pages=465–466}}</ref> تەرمی ئەگوستوس بە ڕێوڕەسمێکی شکۆدار بەرەو ڕۆما ھێنرا و لەناو مەزارگەکەی خۆیدا بە خاک سپێردرا. سیناتی ڕۆم بە فەرمی ئەگوستوسی وەک خوداوەند (Divus Augustus) ناساند و تایبیریەس دەسەڵاتی ئیمپراتۆریەتیی گرتە دەست. == ئەمانەش ببینە == * [[جولیوس سێزار]] * [[مارک ئەنتۆنی]] * [[تایبیریەس]] * [[کۆماری ڕۆمانی]] * [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]] * [[زنجیرە فەرمانرەوایەتیی جولیۆ-کلاودیوس]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{DEFAULTSORT:Augustus}} {{پۆلی کۆمنز|Augustus}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئەورووپا|ئایین|مێژوو|سیاسەت}} [[پۆل:ئەگوستوس]] [[پۆل:لەدایکبووانی ٦٣ پێش زایین]] [[پۆل:مردووانی ١٤]] [[پۆل:ئیمپراتۆرەکانی ڕۆم]] [[پۆل:کۆنسوڵەکانی کۆماری ڕۆم]] [[پۆل:کەسایەتییەکانی کۆماری ڕۆمانی]] [[پۆل:سەدەی ١ی زایینی]] [[پۆل:سەدەی ١ی پێش زایین]] [[پۆل:جولیۆ-کلاودیان]] [[پۆل:ئیمپراتۆرە ڕۆمانییەکانی سەدەی یەکەم]] [[پۆل:لەدایکبووانی ٦٣ی پ.ز]] [[پۆل:زنجیرە فەرمانڕەوایی جولیۆ-کلاودیان]] ho7igqfb8h0bnyqgzw3dfedwo54v5ew 0 73331 1661292 1502330 2026-09-05T16:36:10Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سێکسناسی-کۆلکە، فەلسەفە-کۆلکە، دەروونناسی-کۆلکە) 1661292 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھاوڕەگەزخوازی}} '''دووڕەگەزخوازی''' ({{بە ئینگلیزی|Bisexuality}}) بە پێوەندیی ھەستی و سێکسی دێت لە لایەن کەسێکەوە بۆ ئەندامانی ھەردوو [[زایەند]]. واتە پیاوێک ھەستی خۆشەویستی بەرامبەر بە پیاوێک و ژنێکیش ھەبێت، و بە پێچەوانەوە. ئەو کەسانەی دووڕەگەزخوازن بە بێ جیاوازی ھەستی [[ڕۆمانس (ئەوین)|ئەوین]]یان بۆ ھەردوو [[جێندەر]] و زیاندەکان ھەن. == سەرچاوەکان == * ویکیپیدیای ئینگلیزی {{تووڵی دەروازە|کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە|سێکسناسی|فەلسەفە|دەروونناسی|ژینناسی}} {{پۆلی کۆمنز|Bisexuality}} {{سێکسناسی-کۆلکە}} {{فەلسەفە-کۆلکە}} {{دەروونناسی-کۆلکە}} [[پۆل:دووڕەگەزخوازی]] [[پۆل:کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە]] [[پۆل:خواستی ڕەگەزی]] h3as3fq3iid4i9ko6c05hznykuhtkbo 0 74281 1661198 1510996 2026-09-05T15:20:01Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی پۆل:زیندووان، چونکە وتارەکە لە پۆل:مردووانی ٢٠٢٢ دایە 1661198 wikitext text/x-wiki {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox writer | name = فرێدێریک تریستان<br />Frédérick Tristan | image_size = | alt = | caption = | pseudonym = | birth_name = | birth_date = ١٩٣١ | death_date = | death_place = | resting_place = | occupation = [[نووسەر]] و [[شاعیر]] | language = | nationality = [[فەڕانسە|فەڕەنسی]] | ethnicity = | citizenship = | education = | alma_mater = | period = | genre = | subject = | movement = | notableworks = | spouse = | partner = | children = | relatives = | awards = | signature = | signature_alt = | module = | website = | portaldisp = }} '''فرێدێریک تریستان''' ({{بە فەڕەنسی|Frédérick Tristan }}) [[نووسەر]] و [[شاعیر]]ی سەدەی بیستەمی خەڵکی [[فەڕەنسا]]یە. == ئەمەش ببینە == * [[پێرستی نووسەران بە زمانی فەڕەنسی]] == سەرچاوەکان == {{Ltr}} * {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = Auteurs contemporains : rassembler le discours critique| ناونیشان = http://auteurs.contemporain.info| ڕێکەوتی سەردان = ٨ی ئابی ٢٠١٣| زمان = en}} {{Ltr/end}} {{نووسەران و شاعیرانی سەدەی بیستەمی فەڕەنسا}} {{نووسەر-کۆلکە}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فەڕەنسا|وێژە|وێژەی فەڕەنسی|شیعر}} [[پۆل:نووسەرانی فەڕەنسی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣١]] [[پۆل:شاعیرانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی گۆنکور]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٢]] [[پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم]] ixpg7zn6zw3km0be7thlqibr33ns025 1661416 1661198 2026-09-05T20:06:44Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}}؛ لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ژکزی یەک سەرچاوە|ژکزی یەک سەرچاوە]]}} 1661416 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} {{Infobox writer | name = فرێدێریک تریستان<br />Frédérick Tristan | image_size = | alt = | caption = | pseudonym = | birth_name = | birth_date = ١٩٣١ | death_date = | death_place = | resting_place = | occupation = [[نووسەر]] و [[شاعیر]] | language = | nationality = [[فەڕانسە|فەڕەنسی]] | ethnicity = | citizenship = | education = | alma_mater = | period = | genre = | subject = | movement = | notableworks = | spouse = | partner = | children = | relatives = | awards = | signature = | signature_alt = | module = | website = | portaldisp = }} '''فرێدێریک تریستان''' ({{بە فەڕەنسی|Frédérick Tristan }}) [[نووسەر]] و [[شاعیر]]ی سەدەی بیستەمی خەڵکی [[فەڕەنسا]]یە. == ئەمەش ببینە == * [[پێرستی نووسەران بە زمانی فەڕەنسی]] == سەرچاوەکان == {{Ltr}} * {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = Auteurs contemporains : rassembler le discours critique| ناونیشان = http://auteurs.contemporain.info| ڕێکەوتی سەردان = ٨ی ئابی ٢٠١٣| زمان = en}} {{Ltr/end}} {{نووسەران و شاعیرانی سەدەی بیستەمی فەڕەنسا}} {{نووسەر-کۆلکە}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فەڕەنسا|وێژە|وێژەی فەڕەنسی|شیعر}} [[پۆل:نووسەرانی فەڕەنسی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣١]] [[پۆل:شاعیرانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی گۆنکور]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٢]] [[پۆل:ڕۆماننووسانی فەڕەنسیی سەدەی ٢٠ەم]] 7bmup43k3u30bwymkygabptd3sz24ln 0 76561 1661593 1502499 2026-09-06T04:36:52Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مۆسیقا-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1661593 wikitext text/x-wiki {{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''دڵشاد سەعید''' (لەدایکبووی ١٩٥٨) مۆسیقاژەن، ئاوازدانەر و ژەنیارێکی کوردە. == ژیان == [[پەڕگە:Dalshad-new.jpg|وێنۆک|alt=دڵشاد سەعید|دڵشاد سەعید]] دڵشاد محەممەد سەعید ساڵی ١٩٥٨ لە [[دھۆک]] لە دایک بووە. پاش ئەوەی خوێندی مۆسیقای لە [[بەغدا]] تەواو کردووە لەگەڵ ڕادیۆ و تەلەفزیۆنی بەغدا ھاوکاریی کردووە. دوای ئەوەی لە ساڵی ١٩٧٧ بە پلەی نایاب پەیمانگای ھونەرە جوانەکانی لە بەغدا تەواو کردووە، لە ئۆرکێسترای تەلەڤیزیۆن و ڕادیۆ وەک ڤیۆلۆنیست و یاریدەدەری ئۆرکێسترا کاری کردووە. لە ساڵی ١٩٧٩ [[تیپی مۆسیقای دھۆک]]ی دامەزراندووە کە بە فۆڕمێکی جیاواز لە ڕێگەی تێکەڵکردنی میوزیکی نەریتی کوردی و شێوازی ڕۆژئاوایی کاریکردووە. لە ساڵانی ١٩٨٤ تا ١٩٨٨ لە زانکۆی وێڵز ماستەری مۆسیقای وەرگرتووە. ئێستا لە [[نەمسا]] دەژیت و لەوێ مامۆستای مۆسیقایە. == بەرھەمەکان == * ئەلبۆمی ''ئاوازێ کوردی'' میلۆدیی کوردی بۆ [[کەمان]] * ئەلبۆمی [[ئەڤینا سترانان (ئەلبوم)|ئەڤینا سترانان]] بە دەنگی [[شەھریبانا کوردی]] * پێشمەرگە و شنگال (٢٠١٥) == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان]] == سەرچاوەکان == * [https://web.archive.org/web/20160305070719/http://rudaw.net/sorani/culture/130820157?keyword=%D8%AF%DA%B5%D8%B4%D8%A7%D8%AF ڕووداو، چۆن سیمفۆنیا و کۆڕاڵی «پێشمەرگە و شنگال» بەرھەم ھاتن؟] {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|مۆسیقا|مۆسیقای کوردی|عێراق}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مۆسیقا-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ژەنیارانی کورد]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی کورد]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٨]] [[پۆل:دەرچووانی ئەکادیمیای شاھانەیی مۆسیقا]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی کورد]] [[پۆل:خەڵکی دھۆک]] ltm7aub0othtgidzam3bzvkwrujz60z 4 90420 1661513 1660962 2026-09-06T00:04:40Z CdRBot 8950 Updated by Bot *** لەگەڵ دەقەکەیدا جێگۆڕ کرا *** 1661513 wikitext text/x-wiki <div style="background: #E5E4E2; padding: 0.5em; font-size: 130%; -moz-border-radius: 0.3em; border-radius: 0.3em;"> <center> پێڕستی ١٠٠ بەشداربووی بەرزتر بەپێی ژمارەی دروستکردنی پەڕەکان (بە بۆتەوە). ھەروەھا بڕوانە: [[ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێڕستی نووسەرانی ویکیپیدیا بەپێی ژمارەی دروستکردنی پەڕەکان|ئەم ئامارە بەبێ بۆت]] '''دوایین نوێکردنەوە لە لایەن [[user:CdRBot|CdRBot]]''': ''٠٠:٠٤، ٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC)'' {| |- style="vertical-align:text-top;" | {| class="wikitable" border="1" style="margin:0px;" |- ! زنجیرە |- | ١ |- | ٢ |- | ٣ |- | ٤ |- | ٥ |- | ٦ |- | ٧ |- | ٨ |- | ٩ |- | ١٠ |- | ١١ |- | ١٢ |- | ١٣ |- | ١٤ |- | ١٥ |- | ١٦ |- | ١٧ |- | ١٨ |- | ١٩ |- | ٢٠ |- | ٢١ |- | ٢٢ |- | ٢٣ |- | ٢٤ |- | ٢٥ |- | ٢٦ |- | ٢٧ |- | ٢٨ |- | ٢٩ |- | ٣٠ |- | ٣١ |- | ٣٢ |- | ٣٣ |- | ٣٤ |- | ٣٥ |- | ٣٦ |- | ٣٧ |- | ٣٨ |- | ٣٩ |- | ٤٠ |- | ٤١ |- | ٤٢ |- | ٤٣ |- | ٤٤ |- | ٤٥ |- | ٤٦ |- | ٤٧ |- | ٤٨ |- | ٤٩ |- | ٥٠ |- | ٥١ |- | ٥٢ |- | ٥٣ |- | ٥٤ |- | ٥٥ |- | ٥٦ |- | ٥٧ |- | ٥٨ |- | ٥٩ |- | ٦٠ |- | ٦١ |- | ٦٢ |- | ٦٣ |- | ٦٤ |- | ٦٥ |- | ٦٦ |- | ٦٧ |- | ٦٨ |- | ٦٩ |- | ٧٠ |- | ٧١ |- | ٧٢ |- | ٧٣ |- | ٧٤ |- | ٧٥ |- | ٧٦ |- | ٧٧ |- | ٧٨ |- | ٧٩ |- | ٨٠ |- | ٨١ |- | ٨٢ |- | ٨٣ |- | ٨٤ |- | ٨٥ |- | ٨٦ |- | ٨٧ |- | ٨٨ |- | ٨٩ |- | ٩٠ |- | ٩١ |- | ٩٢ |- | ٩٣ |- | ٩٤ |- | ٩٥ |- | ٩٦ |- | ٩٧ |- | ٩٨ |- | ٩٩ |- | ١٠٠ |} | {| class="wikitable" !بەکارھێنەر!!ژمارەی وتارەکان |- | [[Special:Contributions/AramBot|AramBot]] || ١٩١٨٨ |- | [[Special:Contributions/Tessla|Tessla]] || ١٠٦٤٤ |- | [[Special:Contributions/MFTG|MFTG]] || ٦٨٠٠ |- | [[Special:Contributions/Sakura emad|Sakura emad]] || ٣٠٢٦ |- | [[Special:Contributions/1silent scientist|1silent scientist]] || ٢٩٤٩ |- | [[Special:Contributions/CalakBot|CalakBot]] || ٢٧٣٥ |- | [[Special:Contributions/DarafshBot|DarafshBot]] || ٢٢٣١ |- | [[Special:Contributions/Kushared|Kushared]] || ٢١٢٨ |- | [[Special:Contributions/Kurd2021|Kurd2021]] || ١٨٦٧ |- | [[Special:Contributions/Zemen|Zemen]] || ١٣٨٤ |- | [[Special:Contributions/Min.neel|Min.neel]] || ١٣٧٨ |- | [[Special:Contributions/Danial2703kurdistan|Danial2703kurdistan]] || ١١٩٣ |- | [[Special:Contributions/مامۆستا|مامۆستا]] || ١٠٣٨ |- | [[Special:Contributions/Serchia|Serchia]] || ٩٥٠ |- | [[Special:Contributions/Ebrambot|Ebrambot]] || ٩٣١ |- | [[Special:Contributions/Diyar se|Diyar se]] || ٨٦٨ |- | [[Special:Contributions/Aza|Aza]] || ٨٥٩ |- | [[Special:Contributions/Hamaredha|Hamaredha]] || ٨٥٣ |- | [[Special:Contributions/Paraw|Paraw]] || ٧٧٠ |- | [[Special:Contributions/Shahid tahir|Shahid tahir]] || ٧٦١ |- | [[Special:Contributions/ئاسۆ|ئاسۆ]] || ٧٢٠ |- | [[Special:Contributions/Ahrir|Ahrir]] || ٦٥٥ |- | [[Special:Contributions/Merkhas|Merkhas]] || ٦١١ |- | [[Special:Contributions/Épine|Épine]] || ٥٧٨ |- | [[Special:Contributions/Aro Salar|Aro Salar]] || ٥٤٦ |- | [[Special:Contributions/Amine yousefi|Amine yousefi]] || ٥٠٦ |- | [[Special:Contributions/ساکاتا گینتۆکی|ساکاتا گینتۆکی]] || ٥٠٠ |- | [[Special:Contributions/Ari Qasm|Ari Qasm]] || ٤٨٦ |- | [[Special:Contributions/Pirehelokan|Pirehelokan]] || ٤٧٣ |- | [[Special:Contributions/Mohammed Mahdi Mohammed|Mohammed Mahdi Mohammed]] || ٤٦٦ |- | [[Special:Contributions/Khoshhat|Khoshhat]] || ٣٩٧ |- | [[Special:Contributions/Kován|Kován]] || ٣٩٧ |- | [[Special:Contributions/Calak|Calak]] || ٣٩٦ |- | [[Special:Contributions/Rebin galaly|Rebin galaly]] || ٣٨١ |- | [[Special:Contributions/Diyako kazm|Diyako kazm]] || ٣٧٣ |- | [[Special:Contributions/دیاکۆ|دیاکۆ]] || ٣٦١ |- | [[Special:Contributions/Khabat4545|Khabat4545]] || ٣٠٨ |- | [[Special:Contributions/Ibrahim aziz|Ibrahim aziz]] || ٣٠٢ |- | [[Special:Contributions/DiyarKamaran|DiyarKamaran]] || ٢٩٣ |- | [[Special:Contributions/Rahel khdhr|Rahel khdhr]] || ٢٩٠ |- | [[Special:Contributions/Sorou6sh|Sorou6sh]] || ٢٨٠ |- | [[Special:Contributions/Broosk|Broosk]] || ٢٦٥ |- | [[Special:Contributions/فەرهاد|فەرهاد]] || ٢٦٤ |- | [[Special:Contributions/Mamozk|Mamozk]] || ٢٤٩ |- | [[Special:Contributions/هیوا|هیوا]] || ٢٤٢ |- | [[Special:Contributions/Muhammed taha|Muhammed taha]] || ٢٣٥ |- | [[Special:Contributions/کاردۆ جاف|کاردۆ جاف]] || ٢٣٢ |- | [[Special:Contributions/Keenîî|Keenîî]] || ٢٢٢ |- | [[Special:Contributions/Rannda|Rannda]] || ٢١٩ |- | [[Special:Contributions/Abdurhman Ahmad|Abdurhman Ahmad]] || ٢١٥ |- | [[Special:Contributions/Burhan br|Burhan br]] || ٢١٢ |- | [[Special:Contributions/حوسێن|حوسێن]] || ٢٠١ |- | [[Special:Contributions/AsoBot|AsoBot]] || ١٩١ |- | [[Special:Contributions/Aminijian|Aminijian]] || ١٨٦ |- | [[Special:Contributions/Ferxwaz|Ferxwaz]] || ١٨٠ |- | [[Special:Contributions/Blqk yeloow|Blqk yeloow]] || ١٧٩ |- | [[Special:Contributions/Cyrus abdi|Cyrus abdi]] || ١٧٤ |- | [[Special:Contributions/Hivja|Hivja]] || ١٧٣ |- | [[Special:Contributions/Shaxstan|Shaxstan]] || ١٦٥ |- | [[Special:Contributions/Ali Sardar 06|Ali Sardar 06]] || ١٦١ |- | [[Special:Contributions/Halbast1|Halbast1]] || ١٤٩ |- | [[Special:Contributions/DreamHourFlight|DreamHourFlight]] || ١٤٣ |- | [[Special:Contributions/محمد فاتح حامد|محمد فاتح حامد]] || ١٤٢ |- | [[Special:Contributions/Jutyaar|Jutyaar]] || ١٣٨ |- | [[Special:Contributions/Ibrahim N. Qader|Ibrahim N. Qader]] || ١٣٧ |- | [[Special:Contributions/Helen S Abdulrahman|Helen S Abdulrahman]] || ١٣٦ |- | [[Special:Contributions/Maniu13|Maniu13]] || ١٣٠ |- | [[Special:Contributions/Ara Qadir|Ara Qadir]] || ١٢٨ |- | [[Special:Contributions/Twana.ismail|Twana.ismail]] || ١٢٧ |- | [[Special:Contributions/Saad Goran|Saad Goran]] || ١٢٤ |- | [[Special:Contributions/ZheenCenter|ZheenCenter]] || ١٢٤ |- | [[Special:Contributions/Gyan333|Gyan333]] || ١٢٣ |- | [[Special:Contributions/Barham|Barham]] || ١٢١ |- | [[Special:Contributions/Rabar ajax1|Rabar ajax1]] || ١٢١ |- | [[Special:Contributions/Cwtiyar|Cwtiyar]] || ١١٨ |- | [[Special:Contributions/Ilamxan|Ilamxan]] || ١١٣ |- | [[Special:Contributions/Abdullah Arfa|Abdullah Arfa]] || ١١٣ |- | [[Special:Contributions/Hîwa Seqiz|Hîwa Seqiz]] || ١١١ |- | [[Special:Contributions/Aram|Aram]] || ١٠٩ |- | [[Special:Contributions/Ismail.Sharifi|Ismail.Sharifi]] || ١٠٩ |- | [[Special:Contributions/ئاراس نوری|ئاراس نوری]] || ١٠٨ |- | [[Special:Contributions/GoRaN909|GoRaN909]] || ١٠٨ |- | [[Special:Contributions/Daniiiar|Daniiiar]] || ١٠٤ |- | [[Special:Contributions/Cyrus abdi~ckbwiki|Cyrus abdi~ckbwiki]] || ٩٠ |- | [[Special:Contributions/عبد الله عرفة (بيت الحكمة)|عبد الله عرفة (بيت الحكمة)]] || ٨٥ |- | [[Special:Contributions/HivjaBot|HivjaBot]] || ٨٥ |- | [[Special:Contributions/-Haryad|-Haryad]] || ٨١ |- | [[Special:Contributions/Bilalinfo|Bilalinfo]] || ٨٠ |- | [[Special:Contributions/Ferhad y|Ferhad y]] || ٧٨ |- | [[Special:Contributions/Marmzok|Marmzok]] || ٧٥ |- | [[Special:Contributions/Nskoalj|Nskoalj]] || ٧١ |- | [[Special:Contributions/Yosf Mstf|Yosf Mstf]] || ٦٤ |- | [[Special:Contributions/Karwandoorandish|Karwandoorandish]] || ٦١ |- | [[Special:Contributions/Arya sarhan|Arya sarhan]] || ٦٠ |- | [[Special:Contributions/Hastyar Abdullah|Hastyar Abdullah]] || ٥٨ |- | [[Special:Contributions/Kareeeeem|Kareeeeem]] || ٥٣ |- | [[Special:Contributions/Ppkb Vcsk|Ppkb Vcsk]] || ٥٣ |- | [[Special:Contributions/444radio|444radio]] || ٥٠ |- | [[Special:Contributions/Baneh k|Baneh k]] || ٤٦ |- | [[Special:Contributions/Rauf t jabar|Rauf t jabar]] || ٤٦ |} </center> [[پۆل:ڕاپۆرتی بنکەدراوەی ویکیپیدیا]] </div> rl696tczbstc3vru8n44pvxel9q82fz 4 90421 1661514 1660963 2026-09-06T00:04:50Z CdRBot 8950 Updated by Bot *** لەگەڵ دەقەکەیدا جێگۆڕ کرا *** 1661514 wikitext text/x-wiki <div style="background: #E5E4E2; padding: 0.5em; font-size: 130%; -moz-border-radius: 0.3em; border-radius: 0.3em;"> <center> پێڕستی ١٠٠ بەشداربووی بەرزتر بەپێی ژمارەی دروستکردنی پەڕەکان (بەبێ بۆت). ھەروەھا بڕوانە: [[ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێڕستی نووسەرانی ویکیپیدیا بەپێی ژمارەی دروستکردنی پەڕەکان (بە بۆتەوە)|ئەم ئامارە بە بۆتەوە]] '''دوایین نوێکردنەوە لەلایەن [[user:CdRBot|CdRBot]]''': ''٠٠:٠٤، ٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC)'' </center> {| |- style="vertical-align:text-top;" | {| class="wikitable" border="1" style="margin:0px;" |- ! زنجیرە |- | ١ |- | ٢ |- | ٣ |- | ٤ |- | ٥ |- | ٦ |- | ٧ |- | ٨ |- | ٩ |- | ١٠ |- | ١١ |- | ١٢ |- | ١٣ |- | ١٤ |- | ١٥ |- | ١٦ |- | ١٧ |- | ١٨ |- | ١٩ |- | ٢٠ |- | ٢١ |- | ٢٢ |- | ٢٣ |- | ٢٤ |- | ٢٥ |- | ٢٦ |- | ٢٧ |- | ٢٨ |- | ٢٩ |- | ٣٠ |- | ٣١ |- | ٣٢ |- | ٣٣ |- | ٣٤ |- | ٣٥ |- | ٣٦ |- | ٣٧ |- | ٣٨ |- | ٣٩ |- | ٤٠ |- | ٤١ |- | ٤٢ |- | ٤٣ |- | ٤٤ |- | ٤٥ |- | ٤٦ |- | ٤٧ |- | ٤٨ |- | ٤٩ |- | ٥٠ |- | ٥١ |- | ٥٢ |- | ٥٣ |- | ٥٤ |- | ٥٥ |- | ٥٦ |- | ٥٧ |- | ٥٨ |- | ٥٩ |- | ٦٠ |- | ٦١ |- | ٦٢ |- | ٦٣ |- | ٦٤ |- | ٦٥ |- | ٦٦ |- | ٦٧ |- | ٦٨ |- | ٦٩ |- | ٧٠ |- | ٧١ |- | ٧٢ |- | ٧٣ |- | ٧٤ |- | ٧٥ |- | ٧٦ |- | ٧٧ |- | ٧٨ |- | ٧٩ |- | ٨٠ |- | ٨١ |- | ٨٢ |- | ٨٣ |- | ٨٤ |- | ٨٥ |- | ٨٦ |- | ٨٧ |- | ٨٨ |- | ٨٩ |- | ٩٠ |- | ٩١ |- | ٩٢ |- | ٩٣ |- | ٩٤ |- | ٩٥ |- | ٩٦ |- | ٩٧ |- | ٩٨ |- | ٩٩ |- | ١٠٠ |} | {| class="wikitable sortable" !style="background-color:#808080" align="center"|بەکارھێنەر!!style="background-color:#808080" align="center"|وتار!!style="background-color:#808080" align="center"|داڕێژە!!style="background-color:#808080" align="center"|پەڕەی یارمەتی!!style="background-color:#808080" align="center"|پۆل!!style="background-color:#808080" align="center"|دەروازە!!style="background-color:#808080" align="center"|ویکیپرۆژە |- | [[Special:Contributions/Tessla|Tessla]] || ١٠٦٤٤ || ١٣٧ || ٠ || ٩١٤٢ || ١٤٧٢ || ٢ |- | [[Special:Contributions/MFTG|MFTG]] || ٦٨٠٠ || ٦٤ || ٠ || ٢١ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Sakura emad|Sakura emad]] || ٣٠٢٦ || ٦٥٥ || ٢ || ٤٥٣١ || ٥ || ٤ |- | [[Special:Contributions/1silent scientist|1silent scientist]] || ٢٩٤٩ || ١ || ٠ || ٠ || ١ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Kushared|Kushared]] || ٢١٢٨ || ٩٧ || ٠ || ١١٤ || ١ || ٣ |- | [[Special:Contributions/Kurd2021|Kurd2021]] || ١٨٦٧ || ٩٦ || ٠ || ١٢٦ || ١٠ || ١ |- | [[Special:Contributions/Zemen|Zemen]] || ١٣٨٤ || ٢٩ || ١ || ٤٧ || ٣ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Min.neel|Min.neel]] || ١٣٧٨ || ٢٩ || ٠ || ٢١٥ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Danial2703kurdistan|Danial2703kurdistan]] || ١١٩٣ || ٣ || ٠ || ٨٤ || ٢٣ || ٠ |- | [[Special:Contributions/مامۆستا|مامۆستا]] || ١٠٣٨ || ٠ || ٠ || ٧٣٤ || ١٠٢ || ٢ |- | [[Special:Contributions/Serchia|Serchia]] || ٩٥٠ || ١٠٩ || ٠ || ٤٣٤ || ١ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Diyar se|Diyar se]] || ٨٦٨ || ٣١٦ || ٠ || ٢٧ || ٥ || ١ |- | [[Special:Contributions/Aza|Aza]] || ٨٥٩ || ٩ || ٠ || ٢ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Hamaredha|Hamaredha]] || ٨٥٣ || ٠ || ٠ || ٩٧٩ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Paraw|Paraw]] || ٧٧٠ || ١٠١ || ٠ || ٩٨٦ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Shahid tahir|Shahid tahir]] || ٧٦١ || ٢ || ٠ || ٣ || ٢ || ٠ |- | [[Special:Contributions/ئاسۆ|ئاسۆ]] || ٧٢٠ || ٣٧٤ || ٤ || ٤٨ || ١٣ || ٤ |- | [[Special:Contributions/Ahrir|Ahrir]] || ٦٥٥ || ١٢٣ || ١ || ٤٣٦ || ٣٨٤ || ٧ |- | [[Special:Contributions/Merkhas|Merkhas]] || ٦١١ || ٢٠٧ || ٠ || ٥٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Épine|Épine]] || ٥٧٨ || ٨٩١ || ٩ || ٧١٥ || ٣١٩ || ١٢ |- | [[Special:Contributions/Aro Salar|Aro Salar]] || ٥٤٦ || ٥١ || ٠ || ٥٤ || ٢ || ٣ |- | [[Special:Contributions/Amine yousefi|Amine yousefi]] || ٥٠٦ || ٥٤ || ٠ || ٣٨٧ || ١٨٠١ || ٠ |- | [[Special:Contributions/ساکاتا گینتۆکی|ساکاتا گینتۆکی]] || ٥٠٠ || ٤١ || ٠ || ٢٣٤ || ١٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Ari Qasm|Ari Qasm]] || ٤٨٦ || ١٤ || ٠ || ٢١ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Pirehelokan|Pirehelokan]] || ٤٧٣ || ٢ || ٠ || ١٩٦ || ٢ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Mohammed Mahdi Mohammed|Mohammed Mahdi Mohammed]] || ٤٦٦ || ٤١ || ٠ || ٥ || ١ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Khoshhat|Khoshhat]] || ٣٩٧ || ٠ || ٠ || ٣١ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Kován|Kován]] || ٣٩٧ || ٦٤ || ٠ || ١٧١ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Calak|Calak]] || ٣٩٦ || ٤٦١ || ١ || ٢٠٠٤ || ١ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Rebin galaly|Rebin galaly]] || ٣٨١ || ٢٢ || ٠ || ٩ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Diyako kazm|Diyako kazm]] || ٣٧٣ || ١١٨ || ٠ || ٥٥٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/دیاکۆ|دیاکۆ]] || ٣٦١ || ٠ || ٠ || ١٨ || ٣٧٥ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Khabat4545|Khabat4545]] || ٣٠٨ || ٦ || ٠ || ٣٨ || ٠ || ١ |- | [[Special:Contributions/Ibrahim aziz|Ibrahim aziz]] || ٣٠٢ || ١٣ || ٠ || ٢٣ || ٣٨ || ٠ |- | [[Special:Contributions/DiyarKamaran|DiyarKamaran]] || ٢٩٣ || ٣ || ٠ || ١ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Rahel khdhr|Rahel khdhr]] || ٢٩٠ || ٣ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Sorou6sh|Sorou6sh]] || ٢٨٠ || ٦ || ٠ || ١٩٨ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Broosk|Broosk]] || ٢٦٥ || ١١٧ || ٠ || ٣٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/فەرهاد|فەرهاد]] || ٢٦٤ || ١ || ٠ || ٠ || ٩٧ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Mamozk|Mamozk]] || ٢٤٩ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/هیوا|هیوا]] || ٢٤٢ || ٥ || ١ || ١٥ || ٢ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Muhammed taha|Muhammed taha]] || ٢٣٥ || ١١٧ || ١ || ٥٦ || ٤ || ٠ |- | [[Special:Contributions/کاردۆ جاف|کاردۆ جاف]] || ٢٣٢ || ٢ || ٠ || ٢ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Keenîî|Keenîî]] || ٢٢٢ || ٢ || ٠ || ١٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Rannda|Rannda]] || ٢١٩ || ٦٥ || ٠ || ٦٩ || ١ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Abdurhman Ahmad|Abdurhman Ahmad]] || ٢١٥ || ٢ || ٠ || ٥٠ || ٣ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Burhan br|Burhan br]] || ٢١٢ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/حوسێن|حوسێن]] || ٢٠١ || ٣٧ || ٠ || ١١٩٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Aminijian|Aminijian]] || ١٨٦ || ٣ || ٠ || ٢ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Ferxwaz|Ferxwaz]] || ١٨٠ || ١ || ٠ || ١٤ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Blqk yeloow|Blqk yeloow]] || ١٧٩ || ٠ || ٠ || ٧ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Cyrus abdi|Cyrus abdi]] || ١٧٤ || ٠ || ٠ || ١٢ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Hivja|Hivja]] || ١٧٣ || ٤١ || ٠ || ٨٣ || ٣٦ || ٨ |- | [[Special:Contributions/Shaxstan|Shaxstan]] || ١٦٥ || ٢ || ٠ || ٣ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Ali Sardar 06|Ali Sardar 06]] || ١٦١ || ٠ || ٠ || ١ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Halbast1|Halbast1]] || ١٤٩ || ١٠٩ || ٢ || ٥٠ || ١ || ٠ |- | [[Special:Contributions/DreamHourFlight|DreamHourFlight]] || ١٤٣ || ١٦ || ٠ || ٩ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/محمد فاتح حامد|محمد فاتح حامد]] || ١٤٢ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Jutyaar|Jutyaar]] || ١٣٨ || ٢ || ٠ || ٢ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Ibrahim N. Qader|Ibrahim N. Qader]] || ١٣٧ || ٠ || ٠ || ١ || ٤ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Helen S Abdulrahman|Helen S Abdulrahman]] || ١٣٦ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Maniu13|Maniu13]] || ١٣٠ || ٠ || ٠ || ١ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Ara Qadir|Ara Qadir]] || ١٢٨ || ١٥ || ٠ || ١٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Twana.ismail|Twana.ismail]] || ١٢٧ || ٢٩ || ٠ || ١٥٢ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Saad Goran|Saad Goran]] || ١٢٤ || ٠ || ٠ || ٥ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/ZheenCenter|ZheenCenter]] || ١٢٤ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Gyan333|Gyan333]] || ١٢٣ || ٧ || ٠ || ١٩ || ٤٢ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Barham|Barham]] || ١٢١ || ١٣٩ || ٢ || ٣ || ١ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Rabar ajax1|Rabar ajax1]] || ١٢١ || ١ || ٠ || ١ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Cwtiyar|Cwtiyar]] || ١١٨ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Ilamxan|Ilamxan]] || ١١٣ || ٠ || ٠ || ١ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Abdullah Arfa|Abdullah Arfa]] || ١١٣ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Hîwa Seqiz|Hîwa Seqiz]] || ١١١ || ٠ || ٠ || ٥ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Aram|Aram]] || ١٠٩ || ٩١٦ || ٠ || ١٢٩٣ || ٧١ || ١١ |- | [[Special:Contributions/Ismail.Sharifi|Ismail.Sharifi]] || ١٠٩ || ٦ || ٠ || ٥٨ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/ئاراس نوری|ئاراس نوری]] || ١٠٨ || ٣ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/GoRaN909|GoRaN909]] || ١٠٨ || ٤ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Daniiiar|Daniiiar]] || ١٠٤ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Cyrus abdi~ckbwiki|Cyrus abdi~ckbwiki]] || ٩٠ || ٠ || ٠ || ١٤ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/عبد الله عرفة (بيت الحكمة)|عبد الله عرفة (بيت الحكمة)]] || ٨٥ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/-Haryad|-Haryad]] || ٨١ || ٢٢ || ٠ || ٥٧ || ٧٧ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Bilalinfo|Bilalinfo]] || ٨٠ || ٨ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Ferhad y|Ferhad y]] || ٧٨ || ٣ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Marmzok|Marmzok]] || ٧٥ || ٦٤ || ٧ || ٣ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Nskoalj|Nskoalj]] || ٧١ || ٢٩ || ٠ || ٣٥ || ٦ || ٢ |- | [[Special:Contributions/Yosf Mstf|Yosf Mstf]] || ٦٤ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Karwandoorandish|Karwandoorandish]] || ٦١ || ٠ || ٠ || ١ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Arya sarhan|Arya sarhan]] || ٦٠ || ٢٦ || ٠ || ١٧٨ || ٢١٦ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Hastyar Abdullah|Hastyar Abdullah]] || ٥٨ || ١١ || ٠ || ٣ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Kareeeeem|Kareeeeem]] || ٥٣ || ٣ || ٠ || ٩ || ٥ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Ppkb Vcsk|Ppkb Vcsk]] || ٥٣ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/444radio|444radio]] || ٥٠ || ٠ || ٠ || ٢ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Baneh k|Baneh k]] || ٤٦ || ٥ || ٠ || ١ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Rauf t jabar|Rauf t jabar]] || ٤٦ || ٦ || ٠ || ١٠ || ٠ || ١ |- | [[Special:Contributions/بنار|بنار]] || ٤٤ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Sakaros sasan|Sakaros sasan]] || ٤٣ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Eng.dilan86|Eng.dilan86]] || ٤٣ || ٤ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/MeerFarhad97|MeerFarhad97]] || ٤٢ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Houshang tabrizi|Houshang tabrizi]] || ٤١ || ٣ || ٠ || ١٣ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Hamedvahid|Hamedvahid]] || ٤٠ || ١١ || ٠ || ١٠ || ٠ || ٠ |} [[پۆل:ڕاپۆرتی بنکەدراوەی ویکیپیدیا]] </div> d673x737m50exk4cajn88zvfef87xrr 0 99271 1661194 1358715 2026-09-05T15:18:41Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661194 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Fredric March-1.jpg|thumb|چەپ|فرێدریک مارچ]] '''فرێدریک مارچ''' ({{بە ئینگلیزی|Fredric March}}) ([[٣١ی ئاب]]ی [[١٨٩٧]] - [[١٤ی نیسان]]ی [[١٩٧٥]]) ئەکتەرێکی ئەمریکی فیلم و [[شانۆ]] بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Fredric March|ناونیشان=http://www.tcm.com/tcmdb/person/121733%7C56086/Fredric-March/|وێبگە=Turner Classic Movies}}</ref><ref name="WVobit">Obituary ''[[Variety Obituaries|Variety]]'', April 16, 1975, page 95.</ref> لە ساڵی [[١٩٣٢]] [[خەڵاتی ئۆسکار]]ی بۆ باشترین ئەکتەر وەرگرت لە فیلمی (Dr. Jekyll and Mr. Hyde) و هەروەها بۆ دووەم جار و لە ساڵی ١٩٤٧ هەمان خەڵاتی وەرگرت بۆ فیلمی (The Best Years of Our Lives). مارچ یەکەم ئەکتەرە کە هەردوو [[خەڵاتی ئۆسکار]] و [[خەڵاتی تۆنی]] دووجار ببات. ==سەرچاوەکان== <references /> [https://en.wikipedia.org/wiki/Fredric_March ویکی ئینگلیزی]{{پشتڕاست نەکراو}} {{خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین ئەکتەر}} {{خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب بۆ باشترین ئەکتەری فیلمی دراما}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ژیاننامە|شانۆ|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Fredric March}} [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی گۆڵدن گڵۆبی باشترین ئەکتەری فیلمی دراما]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٧]] [[پۆل:مردووانی ١٩٧٥]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین ئەکتەر]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:مردنەکان بەھۆی شێرپەنجە لە کالیفۆرنیا]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی تۆنی]] [[پۆل:براوەکانی دەیڤد دی دۆناتێلۆ]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:براوەکانی ورچی زیوین بۆ باشترین ئەکتەر]] [[پۆل:براوەکانی جامی ڤۆڵپی بۆ باشترین ئەکتەر]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز]] 5fb8yynhlbecbn7fn34rs9xdraq2sos 0 101189 1661711 1471628 2026-09-06T10:33:56Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ھیندستان-کۆلکە) 1661711 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group |group=گەلی ڕۆمانی |image= |image_caption= |flag=[[پەڕگە:Roma flag.svg|200px]] |flag_caption=[[Flag of the Romani]] ئاڵای تایبەت بە گەلی ڕۆمایی دروست کراوە لە ساڵی ١٩٣٣ و لە گۆنگرەی جیھانی ڕۆمان لە ١٩٧١ پەسەندکراوە |pop=٢–٢٠ ملیۆن کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ethnologue.com/language/rmy|format=online|editor-last=Lewis|editor-first=M. Paul|ساڵ=٢٠٠٩|سەردێڕ=Ethnologue: Languages of the World|edition=16th|شوێن=Dallas, [[سەرچاوەی ژێدەر]]|بڵاوکەرەوە=SIL|وتەگێڕانەوە=[[Ian Hancock]]'s 1987 estimate for 'all Gypsies in the world' was 6 to 11 million.|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-12977975|ئیش=BBC News|سەردێڕ=EU demands action to tackle Roma poverty|ڕێکەوت=٥ی نیسانی ٢٠١١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Roma|ناونیشان=http://www.nationalia.info/new/8761/peoples-and-nations-today-the-roma|بڵاوکەرەوە=Nationalia|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.britannica.com/topic/Rom|سەردێڕ=Rom|ئیش=Encyclopædia Britannica|وتەگێڕانەوە=... estimates of the total world Roma population range from two million to five million.|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٠}}</ref> |region1 ={{Flagcountry|United States}} |pop1=1,000,000 estimated with Romani ancestry (5,400 per [[2000 US census|2000 census]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=WwPgRtjxKJ8C&pg=PA117&lpg=PA117 |سەردێڕ=The Marginalization of Shadow Minorities (Roma) and Its Impact on Opportunities |پەڕە=١١٧|وێبگە=Books.google.com |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٦}}{{بەستەری مردوو|url=https://books.google.com/books?id=WwPgRtjxKJ8C&pg=PA117&lpg=PA117 |date=کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ }}</ref> |ref1=<ref name="time">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=Kayla Webley|ناونیشان=http://content.time.com/time/nation/article/0,8599,2025316,00.html|سەردێڕ=Hounded in Europe, Roma in the U.S. Keep a Low Profile|agency=Time|ڕێکەوت=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|وتەگێڕانەوە=Today, estimates put the number of Roma in the U.S. at about one million.|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی ئایاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200509214231/http://content.time.com/time/nation/article/0,8599,2025316,00.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |region2={{Flagcountry|Brazil}} |pop2=٨٠٠٬٠٠٠ |ref2=<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|trans-title=Lack of public policy for Romani is a challenge for the administration|ناونیشان=http://noticias.r7.com/brasil/noticias/falta-de-politicas-publicas-para-ciganos-e-desafio-para-o-governo-20110524.html|زمان=Portuguese|سەردێڕ=Falta de políticas públicas para ciganos é desafio para o governo|بڵاوکەرەوە=R7|ساڵ=٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|وتەگێڕانەوە=The Special Secretariat for the Promotion of Racial Equality estimates the number of "ciganos" (Romanis) in Brazil at 800,000 (2011). The 2010 [[Brazilian Institute of Geography and Statistics|IBGE]] Brazilian National Census encountered gypsy camps in 291 of Brazil's 5,565 municipalities.}}</ref> |region3={{Flagcountry|Turkey}} |pop3=٧٠٠٬٠٠٠–٥٬٠٠٠٬٠٠٠ |ref3=<ref name=immigration>{{بیرخستنەوەی وێب|format=PDF|ناونیشان=http://www.osce.org/hcnm/78034?download=true|سەردێڕ=Recent Migration of Roma in Europe, A study by Mr. Claude Cahn and Professor Elspeth Guild|بڵاوکەرەوە=Council of Europe Commissioner for Human Rights and OSCE High Commissioner on National Minorities|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٧|orig-year=First published 10 December 2008|edition=2nd, October 2010|پەڕەکان=٨٧–٨٨|postscript=: Appendix 1 - Romani Population in Council of Europe Member States - Source: Council of Europe Roma and Travellers Division, September 2010}}</ref><ref name="Turkey">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.milliyet.com.tr/turkiye-deki-kurtlerin-sayisi-/yasam/magazindetay/06.06.2008/873452/default.htm|سەردێڕ=Türkiye'deki Kürtlerin sayısı!|trans-title=The number of Kurds in Turkey!|ڕێکەوت=٦ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|زمان=Turkish}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Türkiye’deki Çingene nüfusu tam bilinmiyor. 2, hatta 5 milyon gibi rakamlar dolaşıyor Çingenelerin arasında|ناونیشان=http://webarsiv.hurriyet.com.tr/2005/05/08/639714.asp|newspaper=Hurriyet|شوێن=[[تورکیا]]|زمان=tr|ڕێکەوت=٨ی ئایاری ٢٠٠٥|ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091007144251/http://webarsiv.hurriyet.com.tr/2005/05/08/639714.asp|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |region4={{Flagcountry|Spain}} |pop4=٦٥٠٬٠٠٠–١٬٥٠٠٬٠٠٠ |ref4=<ref name=immigration/><ref>Estimated by the [[:en:Society for Threatened Peoples|Society for Threatened Peoples]] [http://www.gfbv.it/3dossier/sinti-rom/img/n7a.jpg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160405044724/http://www.gfbv.it/3dossier/sinti-rom/img/n7a.jpg |date= ٥ی نیسانی ٢٠١٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.eumap.org/reports/2002/eu/international/sections/spain/2002_m_spain.pdf|سەردێڕ=The Situation of Roma in Spain|بڵاوکەرەوە=Open Society Institute|ساڵ=٢٠٠٢|وتەگێڕانەوە=The Spanish government estimates the number of ''Gitanos'' at a maximum of 650,000.|format=PDF|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071201172552/http://www.eumap.org/reports/2002/eu/international/sections/spain/2002_m_spain.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧}}</ref><ref name="Diagnostico Social de la Comunidad Gitana en Espana - CIS">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.msc.es/ssi/familiasInfancia/inclusionSocial/poblacionGitana/docs/diagnosticosocial_autores.pdf|سەردێڕ=Diagnóstico social de la comunidad gitana en España: Un análisis contrastado de la Encuesta del CIS a Hogares de Población Gitana 2007|format=PDF|وێبگە=Msc.es|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171010161106/http://www.msc.es/ssi/familiasInfancia/inclusionSocial/poblacionGitana/docs/diagnosticosocial_autores.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |region5={{Flagcountry|Romania}} |pop5=535,137<ref name=immigration/><ref>[[2011 Romanian Census|2011 census]] data, based on [http://www.recensamantromania.ro/rezultate-2/ table 7 Population by ethnicity], gives a total of 621,573 Roma in Romania. This figure is disputed by other sources, because at the local level, many Roma declare a different ethnicity (mostly Romanian, but also Hungarian in Transylvania and Turkish in Dobruja). Many are not recorded at all, since they do not have ID cards [http://www.edrc.ro/docs/docs/Romii_din_Romania.pdf]. International sources give higher figures than the official census([http://europeandcis.undp.org/uploads/public/File/rbec_web/vgr/chapter1.1.pdf [[بەرنامەی پەرەپێدانی نەتەوە یەکگرتووەکان|UNDP]]'s Regional Bureau for Europe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061007102931/http://europeandcis.undp.org/uploads/public/File/rbec_web/vgr/chapter1.1.pdf |date=7 October 2006 }}, [http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/ECAEXT/EXTROMA/0,,contentMDK:20333806~menuPK:615999~pagePK:64168445~piPK:64168309~theSitePK:615987,00.html World Bank] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060824055025/http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/ECAEXT/EXTROMA/0,,contentMDK:20333806~menuPK:615999~pagePK:64168445~piPK:64168309~theSitePK:615987,00.html |date=٢٤ی ئابی ٢٠٠٦ }}, [http://www.msd.govt.nz/documents/publications/msd/journal/issue25/25-pages154-164.pdf International Association for Official Statistics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226202154/http://www.msd.govt.nz/documents/publications/msd/journal/issue25/25-pages154-164.pdf |date=26 February 2008 }}).</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|format=XLS|ناونیشان=http://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2013/07/sR_Tab_8.xls|سەردێڕ=Rezultatele finale ale Recensământului din 2011 – Tab8. Populația stabilă după etnie – județe, municipii, orașe, comune|ڕێکەوت=٥ی تەممووزی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=[[National Institute of Statistics (Romania)]]|زمان=Romanian|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160118131243/http://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2013/07/sR_Tab_8.xls|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} However, various organizations claim that there are 2 million Romanis in Romania. See [http://www.gandul.info/stiri/recensamant-2011-doua-treimi-dintre-romi-se-declara-romani-700-000-2-000-000-3-000-000-cati-romi-traiesc-in-romania-8883047]</ref> |region6={{Flagcountry|France}} |pop6=٣٥٠٬٠٠٠–١٬٢٠٠٬٠٠٠ |ref6=<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.euractiv.com/security/situation-roma-france-crisis-proportions-report/article-150507 |سەردێڕ=Situation of Roma in France at crisis proportions|بڵاوکەرەوە=EurActiv Network|وتەگێڕانەوە=According to the report, the settled Gypsy population in France is officially estimated at around 500,000, although other estimates say that the actual figure is much closer to 1.2 million.|ڕێکەوت=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٥|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥}}</ref><ref name="350000 en France en 2010">{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم=Bernard|دوایین=Gorce|ناونیشان=http://www.la-croix.com/Actualite/France/Roms-gens-du-voyage-deux-realites-differentes-_NG_-2010-07-22-603910|سەردێڕ=Roms, gens du voyage, deux réalités différentes|بڵاوکەرەوە=[[La Croix]]|ڕێکەوت=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|وتەگێڕانەوە=<small>[MANUAL TRANS.]</small> The ban prevents statistics on ethnicity to give a precise figure of French Roma, but we often quote the number 350,000. For travellers, the administration counted 160,000 circulation titles in 2006 issued to people aged 16 to 80 years. Among the travellers, some have chosen to buy a family plot where they dock their caravans around a local section (authorized since the Besson Act of 1990).}}</ref> |region7={{Flagcountry|Bulgaria}} |pop7=٣٢٥٬٣٤٣–٨٠٠٬٠٠٠ |ref7=<ref name="NSI">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://censusresults.nsi.bg/Census/Reports/2/2/R7.aspx|سەردێڕ=http://censusresults.nsi.bg/Census/Reports/2/2/R7.aspx|script-title=bg:Население по местоживеене, възраст и етническа група|trans-title=Population by place of residence, age and ethnic group|زمان=bg|ئیش=Bulgarian National Statistical Institute|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٥}} Self declared</ref><ref>{{cite press release|url=http://europa.eu/rapid/press-release_MEMO-14-249_en.htm|title=Roma Integration – 2014 Commission Assessment: Questions and Answers|publisher=European Commission|location=Brussels|date=4 April 2014|accessdate=28 April 2016}} EU and Council of Europe estimates</ref> |region8={{Flagcountry|Hungary}} |pop8=٣١٥٬٥٨٣–٩٩٠٬٠٠٠ |ref8=<ref>[http://www.ksh.hu/docs/hun/xftp/idoszaki/nepsz2011/nepsz_sajto_20130328.pdf Hungarian Central Statistical Office Census Data 2011]. Retrieved 28 March 2013.</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=Michael Kimmelman|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2008/02/06/arts/design/06roma.html?pagewanted=2&_r=0|سەردێڕ=In Hungary, Roma Get Art Show, Not a Hug|ئیش=The New York Times|ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥}}</ref> |region9={{Flagcountry|Greece}} |pop9=٣٠٠٬٠٠٠–٣٥٠٬٠٠٠ |ref9=<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Greece NGO|newspaper=Geek Helsinki Monitor|شوێن=LV|بڵاوکەرەوە=Minelres|ناونیشان=http://www.minelres.lv/reports/greece/greece_NGO.htm}}</ref> |region10={{Flagcountry|United Kingdom}} |pop10=٩٠٬٠٠٠–٢٢٥٬٠٠٠ |ref10=<ref name=immigration/><ref>{{سەرچاوە۱|contribution=RME |contribution-url=http://www.ethnologue.com/language/rme |title=Ethnologue}}</ref> |region11={{Flagcountry|Russia}} |pop11=١٨٢٬٧٦٦–١٬٢٠٠٬٠٠٠ |ref11=<ref name=immigration/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.perepis2002.ru/ct/doc/English/4-1.xls|سەردێڕ=National Composition of Population and Citizenship|وتەگێڕانەوە=Census 2002 in Russia: 182,766 Roma|format=Excel|بڵاوکەرەوە=Perepis2002|شوێن=RU|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠١٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی حوزەیرانی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110609204012/http://www.perepis2002.ru/ct/doc/English/4-1.xls|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |region12={{Flagcountry|Serbia}} |pop12=١٤٧٬٦٠٤–٥٠٠٬٠٠٠ |ref12=<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|format=PDF|ناونیشان=http://webrzs.stat.gov.rs/WebSite/userFiles/file/Aktuelnosti/Prezentacija_Knjiga1.pdf|سەردێڕ=Wayback Machine|script-title=sr:Попис становништва, домаћинстава и станова 2011. у Републици Србији: Национална припадност|trans-title=Census of population, households and apartments in 2011 in the Republic of Serbia: Ethnicity|زمان=sr|بڵاوکەرەوە=State Statistical Service of the Republic of Serbia|پەڕە=٨|ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی تەممووزی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180708082957/http://webrzs.stat.gov.rs/WebSite/userFiles/file/Aktuelnosti/Prezentacija_Knjiga1.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|format=PDF|ناونیشان=http://www.errc.org/cms/upload/file/serbia-country-profile-2011-2012.pdf|سەردێڕ=Serbia: Country Profile 2011-2012|ئیش=European Roma Rights Centre|پەڕە=٧|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠١٧}}</ref> |region14={{Flagcountry|Italy}} |pop14=١٢٠٬٠٠٠–١٨٠٬٠٠٠ |ref14=<ref name=DiGiacomo>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.21luglio.org/wp-content/uploads/2015/04/Rapporto-annuale-Associazione-21-luglio.pdf|سەردێڕ=Giornata Internazionale dei rom e sinti: presentato il Rapporto Annuale 2014 (PDF)|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170203064522/http://www.21luglio.org/wp-content/uploads/2015/04/Rapporto-annuale-Associazione-21-luglio.pdf}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170203064522/http://www.21luglio.org/wp-content/uploads/2015/04/Rapporto-annuale-Associazione-21-luglio.pdf |date= ٣ی شوباتی ٢٠١٧}}</ref> |region15={{Flagcountry|Germany}} |pop15=١٢٠٬٠٠٠–١٤٠٬٠٠٠ |ref15=<ref name=immigration/><ref>{{سەرچاوە۱ |contribution-url=http://www.berlin-institut.org/online-handbuchdemografie/bevoelkerungsdynamik/regionale-dynamik/roma-in-deutschland.html |publisher=Berlin-Institut für Bevölkerung und Entwicklung |title=Regionale Dynamik |contribution=Roma in Deutschland |access-date=2018-04-26 |archive-date=2017-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170429055947/http://www.berlin-institut.org/online-handbuchdemografie/bevoelkerungsdynamik/regionale-dynamik/roma-in-deutschland.html |dead-url=yes}}</ref> |region16={{Flagcountry|Slovakia}} |pop16=١٠٥٬٧٣٨–٦٠٠٬٠٠٠ |ref16=<ref name=immigration/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=Statistics|شوێن=[[ایسلوواکی]]|format=PDF|ناونیشان=http://portal.statistics.sk/files/Sekcie/sek_600/Demografia/SODB/Tabulky/Tabulky_AJ_SODB/tab11.pdf|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070715152521/http://portal.statistics.sk/files/Sekcie/sek_600/Demografia/SODB/Tabulky/Tabulky_AJ_SODB/tab11.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تەممووزی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Population and Housing Census. Resident population by nationality}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070715152521/http://portal.statistics.sk/files/Sekcie/sek_600/Demografia/SODB/Tabulky/Tabulky_AJ_SODB/tab11.pdf |date=١٥ی تەممووزی ٢٠٠٧ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ئیش=SME|شوێن=SK|ناونیشان=http://romovia.sme.sk/c/6947495/po-deviatich-rokoch-spocitali-romov-na-slovensku-ich-zije-viac-ako-400-tisic.html|سەردێڕ=Po deviatich rokoch spočítali Rómov, na Slovensku ich žije viac ako 400-tisíc|زمان=Slovak|ڕێکەوت=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=SITA}}</ref> |region13={{Flagcountry|Iran}} |pop13=١٠٠٬٠٠٠–١١٠٬٠٠٠ |ref13=<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.iranian.com/SaeedTavakkol/2005/October/Gypsy/index.html|سەردێڕ=Gypsy|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170515170948/http://www.iranian.com/SaeedTavakkol/2005/October/Gypsy/index.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئایاری ٢٠١٧|df=dmy-all}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170515170948/http://www.iranian.com/SaeedTavakkol/2005/October/Gypsy/index.html |date=١٥ی ئایاری ٢٠١٧}}</ref> |region17={{Flagcountry|Poland}} |pop17=٥٥٬٠٠٠–٦٠٬٠٠٠ |ref17=<ref name=immigration/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://countrystudies.us/poland/32.htm|سەردێڕ=Poland – Gypsies |ئیش=Country studies |شوێن=[[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠١٥}}</ref> |region18={{Flagcountry|Macedonia}} |pop18=٥٣٬٨٧٩ |ref18=<ref name=immigration/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.stat.gov.mk/english/glavna_eng.asp?br=18|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20040621055714/http://www.stat.gov.mk/english/glavna_eng.asp?br=18|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٠٤|سەردێڕ=The 2002-census reported 53,879 Roma and 3,843 'Egyptians'|بڵاوکەرەوە=Republic of Macedonia, State Statistical Office|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئەیلوولی ٢٠١٠}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040621055714/http://www.stat.gov.mk/english/glavna_eng.asp?br=18 |date=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٠٤}}</ref> |region19={{Flagcountry|Sweden}} |pop19=٥٠٬٠٠٠–١٠٠٬٠٠٠ |ref19=<ref>{{سەرچاوە۱ |contribution-url=http://minoritet.prod3.imcms.net/1013 |title=Minoritet |contribution=Sametingen. Information about minorities in Sweden |language=sv |publisher=IMCMS |access-date=2018-04-26 |archive-date=2017-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170326075902/http://minoritet.prod3.imcms.net/1013 |dead-url=yes}}</ref> |region20={{Flagcountry|Ukraine}} |pop20=٤٧٬٥٨٧–٤٠٠٬٠٠٠ |ref20=<ref name=immigration/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://2001.ukrcensus.gov.ua/results/nationality_population/nationality_popul1/select_5/?botton=cens_db&box=5.1W&k_t=00&p=100&rz=1_1&rz_b=2_1%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20&n_page=5|سەردێڕ=������������� ������� ��������� 2001 {{!}} ���������� {{!}} ������������ ����� ���������, ����� ������, ������������ {{!}} ������� ��������� �� �������������� �� ����� ����� {{!}} ��������� ������:|script-title=uk:Всеукраїнський перепис населення '2001: Розподіл населення за національністю та рідною мовою|trans-title=Ukrainian Census, 2001: Distribution of population by nationality and mother tongue|زمان=uk|بڵاوکەرەوە=State Statistics Service of Ukraine|شوێن=[[ئوکراینا]]|ڕێکەوت=٢٠٠٣|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٧}}</ref> |region21={{Flagcountry|Czech Republic}} |pop21=٤٠٬٣٧٠ ([[ڕومانیی]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://vdb.czso.cz/sldbvo/#!stranka=podle-tematu&tu=30718&th=&v=&vo=H4sIAAAAAAAAAFvzloG1uIhBMCuxLFGvtCQzR88jsTjDN7GAlf3WwcNiCReZGZjcGLhy8hNT3BKTS_KLPBk4SzKKUosz8nNSKgrsHRhAgKecA0gKADF3CQNnaLBrUIBjkKNvcSFDHQMDhhqGCqCiYA__cLCiEgZGvxIGdg9_Fz__EMeCEgY2b38XZ89gIIvLxTHEP8wx2NEFJM4ZHOIY5u_t7-MJ1OIP5IdEBkT5OwU5RgH5IUB9fo4ePq4uEPNYw1yDolzhPstJzEvX88wrSU1PLRJ6tGDJ98Z2CyYGRk8G1rLEnNLUiiIGAYQ6v9LcpNSitjVTZbmnPOhmArq34D8QlDDwAG10C_KFWcoe4ugU6uPtWMLA4eni6hcSEAZ0FYe_k3OQmaGJUwUA4lOtR1sBAAA.&vseuzemi=null&void=|سەردێڕ=Sčítání lidu, domů a bytů|بڵاوکەرەوە=czso.cz}}</ref>–٣٠٠٬٠٠٠ |ref21=<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://romove.radio.cz/cz/clanek/18884|وتەگێڕانەوە=Census 2001 in Bulgaria: 370,908 Roma|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=romove.radio.cz|شوێن=[[کۆماری چیک]]|سەردێڕ=Současná romská komunita v Evropě}}</ref> |region22={{Flagcountry|Argentina}} |pop22={{circa|300,000}} |ref22=<ref name="Hazel Marsh"/> |region23={{Flagcountry|Portugal}} |pop23=٤٠٬٠٠٠–٧٠٬٠٠٠ |ref23=<ref name=immigration/><ref name="minorityrights.org"/> |region24={{Flagcountry|کۆسۆڤۆ}} |pop24=٤٠٬٠٠٠ |ref24=<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=tQKyAAAAQBAJ&pg=PA142 |سەردێڕ=Historical Dictionary of the Gypsies (Romanies)}}</ref> |region25={{Flagcountry|Netherlands}} |pop25=٣٢٬٠٠٠–٤٨٬٠٠٠ |ref25=<ref name=immigration/> |region26={{Flagcountry|Moldova}} |pop26=١٢٬٧٧٨–٢٠٠٬٠٠٠ |ref26=<ref name=immigration/><ref>2004 census</ref> |region27={{Flagcountry|Croatia}} |pop27=١٦٬٩٧٥–٤٠٬٠٠٠ |ref27=<ref name=immigration/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.dzs.hr/Eng/censuses/census2011/results/htm/e01_01_05/E01_01_05.html |سەردێڕ=POPULATION BY ETHNICITY – DETAILED CLASSIFICATION, 2011 CENSUS |بڵاوکەرەوە=Croatian Bureau of Statistics |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی ئایاری ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200509214543/https://www.dzs.hr/Eng/censuses/census2011/results/htm/e01_01_05/E01_01_05.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |region28={{Flagcountry|Bosnia and Herzegovina}} |pop28=٨٬٨٦٤–٦٠٬٠٠٠ |ref28=<ref name=immigration/><ref>1991 census</ref> |region29={{Flagcountry|Albania}} |pop29=٨٬٣٠١–١٥٠٬٠٠٠ |ref29=<ref name=immigration/><ref name="minorityrights.org">[http://minorityrights.org/wp-content/uploads/old-site-downloads/download-127-RomaGypsies-A-European-Minority.pdf Roma /Gypsies: A European Minority] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200515231943/https://minorityrights.org/wp-content/uploads/old-site-downloads/download-127-RomaGypsies-A-European-Minority.pdf |date=١٥ی ئایاری ٢٠٢٠ }}, Minority Rights Group International</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.instat.gov.al/media/180932/1.1.13.xls|format=XLS|سەردێڕ=Albanian census 2011|بڵاوکەرەوە=instat.gov.al|ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150924035427/http://www.instat.gov.al/media/180932/1.1.13.xls|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٥|df=dmy-all}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131113164207/http://www.instat.gov.al/media/180932/1.1.13.xls |date=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣}}</ref> |region30={{Flagcountry|Kazakhstan}} |pop30=6,100<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Project|یەکەم١=Joshua|سەردێڕ=Romani, Sinte in Kazakhstan|ناونیشان=https://joshuaproject.net/people_groups/14202/KZ|زمان=en}}</ref> |region31={{Flagcountry|Canada}} |pop31=٥٬٢٥٥–٨٠٬٠٠٠ |ref31=<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://home.cogeco.ca/~rcctoronto/pdfs/fs08canada.pdf|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070614111814/http://home.cogeco.ca/~rcctoronto/pdfs/fs08canada.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٠٧|format=PDF|سەردێڕ=Roma in Canada fact sheet|بڵاوکەرەوە=home.cogeco.ca}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070614111814/http://home.cogeco.ca/~rcctoronto/pdfs/fs08canada.pdf |date=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٠٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www12.statcan.gc.ca/nhs-enm/2011/dp-pd/dt-td/Rp-eng.cfm?TABID=2&LANG=E&APATH=3&DETAIL=0&DIM=0&FL=A&FREE=0&GC=0&GID=1118296&GK=0&GRP=0&PID=105396&PRID=0&PTYPE=105277&S=0&SHOWALL=0&SUB=0&Temporal=2013&THEME=95&VID=0&VNAMEE=&VNAMEF=&D1=0&D2=0&D3=0&D4=0&D5=0&D6=0 |سەردێڕ=2011 National Household Survey: Data tables |نووسەر=[[Statistics Canada]] |ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠١٤}}</ref> |region32={{Flagcountry|Finland}} |pop32=١١٬٠٠٠–٥٠٬٠٠٠ |region33={{Flagcountry|Australia}} |pop33=٥٬٠٠٠–٢٥٬٠٠٠ |ref33=<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://open.abc.net.au/explore/15645|سەردێڕ=A History of Australian Romanies, now and then|نووسەر=Yvonne Slee|زنجیرە=Now and Then|بڵاوکەرەوە=Open ABC|شوێن=Australia|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠١٦}}</ref> |region34={{Flagcountry|Mexico}} |pop34=١٥٬٨٥٠ |ref34=<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ipsnews.net/2010/10/gypsies-or-how-to-be-invisible-in-mexico|نووسەر=Emilio Godoy|سەردێڕ=Gypsies, or How to Be Invisible in Mexico|ڕێکەوت=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Inter Press Service|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠١٦}}</ref> |region36={{Flagcountry|Colombia}} |pop36={{circa|8,000}} |ref36=<ref name="Hazel Marsh">{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم=Hazel|دوایین=Marsh|ناونیشان=http://www.latinolife.co.uk/node/289|سەردێڕ=The Roma Gypsies of Colombia|بڵاوکەرەوە=latinolife.co.uk|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210423164035/https://www.latinolife.co.uk/node/289|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |region37={{Flagcountry|South Africa}} |pop37=9,200<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Project|یەکەم١=Joshua|سەردێڕ=Romani, Romanichal in South Africa|ناونیشان=https://joshuaproject.net/people_groups/11141/SF|زمان=en}}</ref> |region38={{ئاڵا|بیلارووس}} |pop38=٧٬٠٧٩ |ref38=<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/5.8-0.pdf|سەردێڕ=Republic of Belarus, 2009 Census: Population by Ethnicity and Native Language|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی نیسانی ٢٠١٨|زمان=ru|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100918165045/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/5.8-0.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٠|df=dmy-all}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100918165045/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/5.8-0.pdf |date=١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٠}}</ref> |region39={{ئاڵا|مۆنتینیگرۆ}} |pop39=٥٬٢٥١ |ref39=<ref name="monstat1">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.monstat.org/userfiles/file/popis2011/saopstenje/saopstenje(1).pdf|سەردێڕ=Census of Population, Households and Dwellings in Montenegro 2011|ڕێکەوت=١٢ی تەممووزی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠١١}}</ref> |region40={{Flagcountry|Lithuania}} |pop40=<٣٬٠٠٠ |ref40=<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ناونیشان=http://www.cafebabel.co.uk/society/article/kirtimai-lithuanias-roma-on-education-and-missing-england.html|نووسەر=Emmanuel Haddad|سەردێڕ=Kirtimai:Lithuania's Roma on education and 'missing England'|journal=Cafebabel|ڕێکەوت=٢١ی ئازاری ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170925230204/http://www.cafebabel.co.uk/society/article/kirtimai-lithuanias-roma-on-education-and-missing-england.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |languages=[[دۆم|رۆمانیی]] و [[پارایی]] ھەروەھا زمانی ئەو وڵاتەی تێیدا دەژین |religions=زۆرینەیان [[مەسیحی|کریستیان]]<ref name="Gall, Timothy L. 1998 pp. 316, 318">{{سەرچاوە۱|editor-last=Gall |editor-first=Timothy L |title=Worldmark Encyclopedia of Culture & Daily Life |volume=4. Europe |place=Cleveland, OH |publisher=Eastword |year=1998 |pages=316, 318 |quote='Religion: An underlay of Hinduism with an overlay of either Christianity or Islam (host country religion)'; Roma religious beliefs are rooted in Hinduism. Roma believe in a universal balance, called kuntari... Despite a 1,000-year separation from India, Roma still practice 'shaktism', the worship of a god through his female consort...}}</ref>{{ھن}}[[ئیسلام]]<ref name="Gall, Timothy L. 1998 pp. 316, 318"/>{{ھن}}کەمینەیەک [[ھیندوویزم]]<ref name="Gall, Timothy L. 1998 pp. 316, 318"/> |related-c=دۆم، [[Lom people|لۆم]]، [[دۆمبا]]; [[ئیندۆ-ئاریان]] }} '''قەرەج'''، '''دۆم''' یان '''ڕۆمانی''' کۆمەڵێکی گەڕۆکی کۆچەرین کە بە زۆر وڵات بڵاوبوونەوەتەوە و زۆرینەیان لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] دەژین، لەوێ پێیان دەڵێن ڕۆمانی (Romani یان Gipsies). جلوبەرگ، زمان و مۆسیقای تایبەتی خۆیان ھەیە. == دۆمەکان لە عێراق == دۆمەکان ({{بە عەرەبی|كاولي}}) وەکو کەمینە لە [[عێراق]] دەژین ڕەگوڕیشەیان دەگەڕێتەوە بۆ [[ھیندستان]]. بەپێی سەرچاوەیەک ژمارەیان لە دەوری ٥٠ ھەزار کەس بووە لە ساڵی ٢٠٠٥ دا لە عیڕاقدا. زۆربەی کات لە گوند و کۆمەڵگای نیشتەجێبونی دورەپەرێز لە دەوروبەری شارەکاندا دەژین. لە ھەریەک لە پارێزگاکانی [[بەغدا]]د، [[پارێزگای بەسرە|بەسڕە]]، [[پارێزگای نەینەوا|نەینەوا]]، [[پارێزگای موسەنا|موسەنا]]، [[پارێزگای قادسیە|دیوانییە]] و ھەندێ شاری ھەرێمی کوردستاندا بوونیان ھەیە. یەکێ لە شارەکانی پارێزگای دیالەش بە ناوی '''کەنعان'''ەوە یەکێکە لە نشینگە گرنگەکانی ئەم کەمینەیە. === دوای جەنگی ٢٠٠٣ === یەکێ لە نیشتگەکانی تری ئەم کۆمەڵە بە ناوی شارۆچکەی '''کاولییە'''کە دەکەوێتە ١٠٠ میل لە باشووری شاری [[بەغدا]]د. ئەوەندەی زانراوەئەو شارۆچکەیە وێرانکرا لەلایەن [[سوپای مەھدی|سوپای مەھدییەوە]] بە پاساوی ئەوەی کە دانیشتووانەکەی بنەمای ڕەوشتیی پەسەندیان نییە. ئەمانە بوونە ھۆی ئەوەی کە زۆرینەی دۆمەکانی عیراق کۆچ بکەن بۆ دەرەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Romani people}} {{تووڵی دەروازە|ئەورووپا|ھیندستان}} {{ھیندستان-کۆلکە}} [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئەورووپا]] [[پۆل:دۆم|دۆم]] [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین]] [[پۆل:گروپە نەتەوەییەکانی باکووری ئەفریقا]] [[پۆل:گروپە نەتەوەییەکانی باشووری ئاسیا]] [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ڕووسیا]] [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی سووریا]] [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی لوبنان]] [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی کۆسۆڤۆ]] [[پۆل:دانیشتووە ڕەسەنەکانی باشووری ئاسیا]] eoxmgx0rx0irnt8ul4m6lrf001t4nxp 0 102713 1661070 1651961 2026-09-05T13:35:00Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە، ژینناسی-کۆلکە) 1661070 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:TwinGirls.jpg|200px|چەپ|وێنۆک]] '''دووانە''' یان '''جمک''' یان '''جووتە''' بە دوو [[مناڵ]] دەوترێت کە لە یەک دەورەی [[دووگیانی]] [[ژن]]دا لە دایک دەبن. دەکرێ دووانەکان بە دوو گرووپ دابەش بکرێن؛ مۆنۆزایگۆتیک (دووانە ھاوشێوەکان) کە بەو دووانانە دەوترێ کە لە یەک [[خانەی تووخم|تووخمی گەشەسەندوو]] کە دوای دابەشبوون بووەتە دوو تووخم و دیزایگۆتیک (دووانە ناھاوشێوەکان) کە بە مانای ئەو دووانانەیە کە لە دوو تووخمی جیا و لە ڕیگەی دوو [[سپێرم]]ی جیا بەدی ھاتوون. == وشەناسی == وشەی «دووانە» لە وشەی dōganagی [[زمانی پاڵەوی|پاڵەوی]] کەوتۆتەوە کە ھەر بەم مانایە بووە، وشەی «جمک»یش لە وشەی jamakی پاڵەوی وەرگیراوە کە ناوی خوشک و ھەروەھا ژنی [[جەمشید|جەم]] بووە کە لەگەڵ یەک ئاواڵ دووانە بوون. لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|ڕۆژھەڵات]] بۆ دووانە «دوقلو» بەکار دێت کە وشەیەکی تورکیە: لە ''دوق''، ھاو + ''لو''، زاد؛ بە تێکڕایی یانی «ھاوزاد»؛ کەوابوو «دو»ی سەرەتای ئەو وشەیە بە مانای دووی کوردی نییە بەڵام بەھەڵە وا ھەژمار کراوە و دوای ئەو سێ قلو و چوارقلوش ھاتۆتە ناو ڕیزمانی کوردی. == دووانە ھاوشێوەکان == [[File:Indian Twins.jpg|thumb|دووانەی هاوشێوەی هیندی]] دووانە ھاوشێوەکان یان دووانەی یەک گەرایی بەم دووانانە دەڵێن کە لە تووخمۆکەیەکی تاک درووست ببن کەواتە مادەی جەنەتیکی یان زگماکی و تایبەتمەندیە میراتیەکانیان وەکوو یەک وان. بە دڵنیایی لە کاتی دووگیانیدا دووانە تاک تووخمیەکان ڕەگەزی وەکوو یەکیان دەبێ بەڵام دەکرێ جووت یان کیسەی ئامێنیۆتیکی سەربەخۆ یان جیایان ھەبێ. == سەرچاوەکان == * [//fa.wikipedia.org/w/index.php?oldid=12147474 ویکیپیدیای فارسی - دوقلو] * [//fa.wikipedia.org/w/index.php?oldid=12149346 ویکیپیدیای فارسی - دوقلوھای ھمسان] {{پۆلی کۆمنز|Human twins}} {{تووڵی دەروازە|پزیشکی|ژینناسی|گیانلەبەران}} {{پزیشکی-کۆلکە}} {{ژینناسی-کۆلکە}} [[پۆل:دووانەکان|دووانەکان]] [[پۆل:زاوزێ لە گوانداران]] [[پۆل:گیانلەبەرناسی]] [[پۆل:ھاوشیر]] muvn3u66zuvengfm8dt94mwnhhtnn6n 0 102911 1661107 1354775 2026-09-05T13:42:00Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە) 1661107 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=December 2012}} {{pp-move-indef}} {{Infobox country | conventional_long_name = Cayman Islands<br/>{{small|{{nobold|''[[BOTs|Overseas territory]] of the United Kingdom''}}}} | official_languages = English | demonym = [[Caymanian (disambiguation)|Caymanian]] | common_name = the Cayman Islands | image_flag = | image_coat = | image_map = Cayman Islands in United Kingdom.svg | image_map2 = LocationCayman Islands.svg | national_motto = "ئەو لەسەر دەریاکان درووستی کرد" | national_anthem = {{nowrap|''[[خوا شاژن بپارێزێ]]''{{spaces|2}}{{small|(official)}}<br/>'''National song:''' ''[[Beloved Isle Cayman]]''}} | capital = [[George Town, Cayman Islands|George Town]] | latd = 19 |latm=20 |latNS=N |longd=81 |longm=24 |longEW=W | largest_city = capital | ethnic_groups = {{vunblist |40% [[Afro-European]] |20% [[Ethnic groups in Europe|European]] |20% [[African people|African]] |20% other }} | ethnic_groups_year = 2011<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/5286.htm |سەردێڕ=Background Note: Cayman Islands |بڵاوکەرەوە=State.gov |ڕێکەوت=١٨ی شوباتی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140412173617/http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/5286.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی نیسانی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | largest_district = George Town | government_type = {{nowrap|[[British Overseas Territories|British Overseas Territory]]^a}} | leader_title1 = [[سەرۆک کۆمار|سەرۆکی شانشینی بەریتانیا]] | leader_name1 = [[ئێلیزابێتی دووەم]] | leader_title2 = [[Governor of the Cayman Islands|سەرۆک وەزیران]] | leader_name2 = [[Helen Kilpatrick]] | leader_title3 = [[Premier of the Cayman Islands|Premier]] | leader_name3 = {{nowrap|[[Alden McLaughlin]]}} | leader_title4 = Responsible Minister^b ([[UK government|UK]]) | leader_name4 = {{nowrap|[[Mark Simmonds]] [[Member of Parliament|MP]]}} | legislature = [[Legislative Assembly of the Cayman Islands|Legislative Assembly]] | area_km2 = 264 | area_sq_mi = 102 | area_rank = 210th | area_magnitude = 1 E8 | percent_water = 1.6 | population_census_estimate = 2012 | population_census = 56,732 | population_estimate_rank = 209th | population_density_km2 = 212<ref name="yearbook">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.thecommonwealth.org/YearbookInternal/140416/140424/cayman_islands/ |سەردێڕ=Commonwealth Secretariat – Cayman Islands |بڵاوکەرەوە=Thecommonwealth.org |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110719034244/http://www.thecommonwealth.org/YearbookInternal/140416/140424/cayman_islands/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تەممووزی ٢٠١١}}</ref> | population_density_sq_mi = 549 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = 59th | GDP_PPP_year = 2008 | GDP_PPP = $3.268 billion | GDP_PPP_rank = | GDP_PPP_per_capita = $43,800 | GDP_PPP_per_capita_rank = 10th | GDP_nominal_year = 2010 | GDP_nominal = $3.268 billion | GDP_nominal_rank = 159th | GDP_nominal_per_capita = $47,000 | GDP_nominal_per_capita_rank = | Gini_year = |Gini_change = <!--increase/decrease/steady--> |Gini = <!--number only--> |Gini_ref = |Gini_rank = | HDI_year = 2008 |HDI_change = steady <!--increase/decrease/steady--> |HDI = 0.983<!--number only--> |HDI_ref = <ref>[http://www.unescap.org/pdd/publications/workingpaper/wp_09_02.pdf Filling Gaps in the Human Development Index] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111005100501/http://www.unescap.org/pdd/publications/workingpaper/wp_09_02.pdf |date= ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١ }}, United Nations ESCAP, February 2009</ref> |HDI_rank = (4th) | sovereignty_type = Establishment | established_event1 = {{nowrap|British Overseas Territory}} | established_date1 = 1962 | established_event2 = Current constitution | established_date2 = 6 November 2009 | currency = [[Cayman Islands dollar]] | currency_code = KYD | time_zone = | utc_offset = -5 | time_zone_DST = not observed | utc_offset_DST = -5 | drives_on = left | calling_code = [[+1-345]] | cctld = [[.ky]] | website = [http://www.caymanislands.ky] | footnote_a = [[Representative democracy|Representative democratic]] [[Parliamentary system|parliamentary]] [[Dependent territory|dependency]] under [[constitutional monarchy]]. | footnote_b = For the [[British Overseas Territories|Overseas Territories]]. }} '''دوورگەکانی کێیمەن''' Cayman Islands، هەڵکەوتوون لە دەریای کاراییب، ٢٤٠ کیلۆمەتری باشوری [[کووبا]] و ٢٦٨ کیلۆمەتری باکووری رۆژاوای [[جامایکا]] و لە ژێردەسەڵاتەکانی ئەوپەڕی دەریاکانی [[بەریتانیا]] هەژمار دەکرێ. == مێژوو == [[کریستۆفەر کۆڵومبس]] ئەو دوورگانەی لە ١٥٠٣ دۆزینەوە ئەو ناوی لێنان [[کیسەڵ|کیسەڵەکان]] بە [[ئیسپانی]]:Las Tortugas.لە دەوری ساڵی ١٥٤٠ ناوی ئەو دوورگانە بوو بە کێیمەن کە لە ناوی مارمێلکەیەکه کە لەوێ هەیه. ==سەرچاوه== {{reflist}} https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1_%DA%A9%DB%8C%D9%85%D9%86 https://en.wikipedia.org/wiki/Cayman_Islands {{پۆلی کۆمنز|Cayman Islands}} {{تووڵی دەروازە|شانشینی یەکگرتوو|جوگرافیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}} [[پۆل:وڵاتەکانی ئینگلیزی ئاخێو]] [[پۆل:وڵاتە دوورگەییەکان]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٦٢]] [[پۆل:دوورگەکانی کەیمەن]] [[پۆل:داگیرگەکانی ئیسپانیا]] [[پۆل:هەرێمەکانی دەرەوەی وڵاتی بەریتانیا]] h3bxiusxt4w6elfe4822qxngb72a9q3 0 103695 1661091 1610695 2026-09-05T13:38:30Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1661091 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox islands |name =دوورگەکانی ئەلووشن |image name = Aleutian Islands xrmap.png |image caption = |image size = |locator map = |native name = |native name link = |nickname = |location = [[ئۆقیانووسی ئارام]], [[دەریای بێرینگ]] |coordinates = |archipelago = |total islands = ٣٠٠ |major islands = دوورگەی ئانالاسکا |width mi = |highest mount =١٠٬٠٠٠ |elevation ft = |country = {{ئاڵا|United States}} |country admin divisions title = [[ئەمریکا]] |country admin divisions = |country largest city =ئانالاسکا |country largest city population = ٤٬٢٨٣ |country leader title = |country leader name = |population = ٨٬١٦٢ |population as of = ٢٠٠٠ |density sqmi = |ethnic groups = خەلکی ئێلۆتی |additional info = }} ''' دوورگەکانی ئەلووشن''' ({{IPAc-en|ə|ˈ|l|(j)|uː|ʃ|ən}}; پێ دەچی زمانی چووکچی بێت ''aliat'' بە مانای "[[دوورگە]]") کۆمەڵێکە لە ١٤ [[دوورگە]]ی گەورەی [[گڕکان]]ی و ٥٧ دوورگەی بچووکتر کە لە باکووری [[ئۆقیانووسی ئارام]]ە. <div style="text-align:center;">[[Image:AleutianIslands.jpeg]]<br/><small>نەخشەیەک لە ساڵی ١٩١٦ی ناوچەی [[ئەلاسکا]] و [[دەریای بێرینگ]]</small></div> == سەرچاوە == * [//en.wikipedia.org/wiki/Aleutian_Islands ویکی ئینگلیزی - Aleutian Islands] {{پۆلی کۆمنز|Aleutian Islands}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:تەندرا]] [[پۆل:دوورگەکانی دەریای برینگ]] [[پۆل:گڕکانەکانی ئوقیانووسی ئارام]] [[پۆل:دوورگەکانی ڕۆژھەڵاتی دووری ڕووسیا]] 9491shlkei5lciew7x0k2eerycf6cx1 0 103830 1661719 1502678 2026-09-06T10:35:17Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئیسپانیا-کۆلکە) 1661719 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}}'''دۆن کارلۆس''' یان '''شازادە کارلۆسی ھاپسبورگ''' (بە ئیسپانیایی: Don Carlos) شازادەی [[ئیسپانیا]]، کوڕی [[فیلیپی دووھەمی ئیسپانیا]] پاشای ئیسپانیا و پورتوگاڵ بوو. دۆن کارلۆس عومرێکی کەمی ھەبوو (١٥٤٥-١٥٦٨) و بێ ژن و منداڵ بە جوانەمەرگەیی مرد. ھەندێک لە دوژمنانی فیلیپ تاوانباریان کردوە کە کوڕەکەی کوشتوە، بەڵام ئەمە شتێکی سەلماو نیە و دۆن کارلۆس بە مان کردن لە خواردن و خواردنەوە خۆی کوشت. == سەرچاوە == Durant, W. and Durant, A. (1989). “The Story of Civilization: Age of Reason Begins,” World Library, Inc., USA. {{پۆلی کۆمنز|Charles, Prince of Asturias}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئیسپانیا}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئیسپانیا-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٥٤٥]] [[پۆل:مردووانی ١٥٦٨]] [[پۆل:گەلی ئیسپانی سەدەی ١٦یەم]] r3ggb3aw6t49sl50ukbc94rnyknz5h5 0 103900 1661112 1644215 2026-09-05T14:38:12Z Amine yousefi 16159 1661112 wikitext text/x-wiki {{Infobox book <!-- See Wikipedia:WikiProject_Novels or Wikipedia:WikiProject_Books --> | name = '''پیرەمێرد و زەریا''' | image = The Old Man and the Sea (1952) front cover, first edition.jpg | caption = | author = [[ئێرنست ھێمینگوەی]] | cover_artist = | country = ویلایەتە یەگرتووەکانی ئەمریکا | language = ئینگلیزی | genre = | published = ١٩٥٢ | media_type = چاپکراو (hardback & paperback) | pages = ١٢٧ | awards =[[خەڵاتی پولیتزەر]] (١٩٥٣){{ھن}}[[خەڵاتی نۆبڵ|خەڵاتی نۆبڵی وێژە]] (١٩٥٤) | isbn = 0-684-80122-1 | oclc = | dewey =٨١٣٫٥٢ | congress = PS3515.E37 | preceded_by = }} '''پیرەمێرد و زەریا''' ({{بە ئینگلیزی|The Old Man and the Sea}}) ناوی ڕۆمانێکی کورتی نووسراوەی [[ئێرنست ھێمینگوەی]]ە. ھێمینگوەی ئەم چیرۆکەی لە [[کووبا]]دا لە ساڵی ١٩٥١ نووسیوە. ئەم کتێبەی ھێمینگوەی یەکێ لە کارە ھەرە ناسراوەکانییەتی کە [[خەڵاتی پولیتزەر]]ی بردووەتەوە. ئەم داستانە ھەروەھا ڕۆڵێکی گرنگی لەوەدا ھەبوو کە ھێمینگوەی بتوانێ لە ساڵی ١٩٥٤دا [[خەڵاتی نۆبڵ|خەڵاتی وێژەی نۆبڵ]] بباتەوە. == چیرۆک == سانتیاگۆ ماسیگرێکی بەتەمەنە کە بۆ ماوەی ھەشتا و چوار ڕۆژە ھیچ [[ماسی]]یەکی نەگرتووە و بە «سالاو» (زۆر بێبەخت) دادەنرێت. مانۆلین، کوڕێک کە لەلایەن سانتیاگۆوە ڕاھێنراوە، لەلایەن دایک و باوکییەوە ناچار کراوە لە بەلەمێکی جیاواز و بەبەختتردا کار بکات؛ مانۆلین ھێشتا ھەموو بەیانی و ئێوارەیەک یارمەتی سانتیاگۆ دەدات لە ئامادەکردنی کەلوپەلەکانی و خواردنی بۆ دەھێنێت. ئەوان باسی [[بەیسبۆڵ]] و [[جۆ دایماجیۆ]] دەکەن، پێش ئەوەی کوڕەکە بڕوات و سانتیاگۆ بخەوێت. ئەو خەون بە دیمەن و ئەزموونەکانی گەنجێتییەوە دەبینێت. لە ھەشتا و پێنجەمین ڕۆژی بێ ماسییەکەیدا، سانتیاگۆ زوو بەلەمەکەی دەباتە دەرەوە، بەو نیازەی بەرەو قووڵایی «گەلف ستریم» بڕوات. بەیانییەکە جگە لە ئەلباکۆرێکی بچووک ھیچ ناگرێت پێش ئەوەی مارلینێکی{{تێبینی|مارلین جۆرە ماسییەکی گەورەی ناو [[ئۆقیانووس]]ەکانە کە بە لووتە درێژ و تیژەکەی دەناسرێتەوە. لەم چیرۆکەدا، مارلینەکە ئەو نێچیرە گەورە و دەگمەنەیە کە سانتیاگۆ دوای ٨٤ ڕۆژ بێبەختی دەیتوانی ڕاوی بکات و ململانێیەکی زۆری لەگەڵ دەکات.}} زەبەلاح بگرێت. ماسییەکە زۆر قورسە بۆ ئەوەی ڕابکێشرێتە ناوەوە و دەست دەکات بە ڕاکێشانی بەلەمەکە بەرەو قووڵایی دەریا. سانتیاگۆ بەدرێژایی شەو خۆی دەگرێت، دوای ھەڵاتنی [[خۆر]] ئەلباکۆرەکە دەخوات. بۆ یەکەمجار مارلینەکە دەبینێت—درێژترە لە بەلەمەکە. سانتیاگۆ تا دێت زیاتر ڕێز لە ماسییەکە دەگرێت، ڕێز و بەزەیی بەرامبەر بە نەیارەکەی نیشان دەدات. خۆرئاوابوون بۆ جاری دووەم دێت و ماسیگرەکە دەتوانێت کەمێک بخەوێت؛ بەھۆی شڵەژانی ماسییەکە بەخەبەر دێت بەڵام دەتوانێت ھاوسەنگییەکەی بپارێزێت. لە بەیانی سێیەمدا مارلینەکە دەست دەکات بە سووڕانەوە. سانتیاگۆ کە خەریکە ھۆشی لەدەست دەدات، مارلینەکە ڕادەکێشێتە ناوەوە و بە [[ڕم]] دەیکوژێت. ماسییەکە بە بەلەمەکەیەوە دەبەستێتەوە. کوسەیەک{{تێبینی| ماسییەکی دڕندەی گۆشتخۆرە. لە دەقەکەدا، کوسەکان (وەک جۆری ماکۆ) ئەو ماسییانەن کە بەھۆی بۆنی [[خوێن]]ەوە دێن و ھێرش دەکەنە سەر ماسییە گەورەکە (مارلینەکە) و گۆشتەکەی دەخۆن.}} بۆنی خوێن لە ناو ئاوەکەدا دەکات و چل پاوەند لە مارلینەکە دەخوات. سانتیاگۆ کوسەکە دەکوژێت بەڵام ڕمەکەی لەدەست دەدات، چەقۆکەی بە پاروویەکەوە دەبەستێت وەک ڕمێکی کاتی و سێ کوسەی دیکە دەکوژێت پێش ئەوەی دەمی چەقۆکە بشکێت. نەفرەت لە خۆی دەکات بۆ ئەوەی زۆر چووەتە ناو دەریا، داوای لێبوردن لە تەرمە شێوێنراوەکەی مارلینەکە دەکات. لە کاتی خۆرئاوابووندا بە دار لە دوو کوسەی تریش دەدات، بەڵام ئێستا نیوەی مارلینەکە خوراوە. لە شەوی سێیەمدا، کوسەکان بە کۆمەڵ دێن و تەنھا [[ئێسقان]] لە دوای خۆیان جێدەھێڵن. سانتیاگۆ دەگاتە کەنار دەریا و لە کوختەکەیدا دەخەوێت، کەرەستەی [[ئێسکەپەیکەر]]ەکە بە [[بەلەم]]ەکەیەوە بەستراوەتەوە. بەیانییەکەی مانۆلین بە بینینی حاڵی سانتیاگۆ دەگریەت. [[قاوە]] دەھێنێت و لای سانتیاگۆ دادەنیشێت تا بەخەبەر دێت. ئەو پێداگری دەکات لەوەی لە داھاتوودا لەگەڵ سانتیاگۆ بێت. ماسیگرێک درێژی مارلینەکە بە ھەژدە پێ دەپێوێت، و جووتێک گەشتیار بە ھەڵە وادەزانن ئێسکەپەیکەرەکە ھی کوسەیە. سانتیاگۆ دەگەڕێتەوە بۆ خەوتن و خەون بە شێرەکانی سەر کەناراوەکانی [[ئەفریقا]]وە دەبینێت. == وەرگێڕان بە کوردی == [[شێرکۆ بێکەس]] ئەم ڕۆمانەی لە زمانی عەرەبییەوە وەرگێڕاندووە سەر زمانی کوردیی سۆرانی کە لە ساڵی ١٩٨٢ لە شاری بەغدادا لەلایەن وەزارەتی ڕۆشنبیری و ڕاگەیاندن-دەزگای ڕۆشنبیری و بڵاوکردنەوەی کوردی لە ١٣٦ لاپەڕە بە چاپ گەیشتووەتەوە.<ref name="بوار نورەدین ۱">''شێرکۆ بێکەس: بیبلیۆگرافیا و پێڕستی لە کتێبی کوردیدا''، پ ٣٣.</ref> ئەم وەرگێڕانە ھەروەھا بە پێداچوونەوەی [[شوکور مستەفا]] لە شاری سلێمانیدا لەلایەن [[دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم]] لە ساڵی ٢٠٠٢ لە ١٥٣ لاپەڕە بۆ دووەم کەڕەت<ref name="بوار نورەدین ٢">''شێرکۆ بێکەس: بیبلیۆگرافیا و پێڕستی لە کتێبی کوردیدا''، پ ٧٤.</ref> و لە ساڵی ٢٠٠٩ لە ١٥٨ لاپەڕە بۆ سێھەم کەڕەت چاپ کرا.<ref name="بوار نورەدین ٣">''شێرکۆ بێکەس: بیبلیۆگرافیا و پێڕستی لە کتێبی کوردیدا''، پ ١٠٠.</ref> == تێبینییەکان== {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * [https://web.archive.org/web/20140605223854/http://classicliterature.net/ernest-hemingway/the-old-man-and-the-sea/ پیرەمێرد و زەریا] * [http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1954/ خەڵاتی وێژەی نۆبڵ، ١٩٥٤] == کتێبناسی == * [https://www.kurdipedia.org/files/books/2014/77973.PDF?ver=130606884380000000 ''شێرکۆ بێکەس: بیبلیۆگرافیا و پێڕستی لە کتێبی کوردیدا''، ئامادەکردن: بوار نورەدین، سلێمانی: دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم، چاپی یەکەم: ٢٠١٣.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230716144523/https://www.kurdipedia.org/files/books/2014/77973.PDF?ver=130606884380000000 |date=١٦ی تەممووزی ٢٠٢٣ }} {{شێرکۆ بێکەس}} {{تووڵی دەروازە|کتێب|ڕۆمانەکان|وێژە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{پۆلی کۆمنز|The Old Man and the Sea}} [[پۆل:ڕۆمانەکانی ١٩٥٢]] [[پۆل:ڕۆمانەکانی ئێرنست ھێمینگوەی]] [[پۆل:ڕۆمانە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:کتێبەکانی ئێرنست ھێمینگوەی]] [[پۆل:کتێبەکانی چارڵز سکریبنەرز سەنز]] my3493f5czd6imb9qw33qxwd9owohd8 0 104652 1661208 1381577 2026-09-05T15:28:35Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661208 wikitext text/x-wiki {{کەسایەتی | ناو = فوئاد مەعسووم | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = کوردی | وێنە = President Fuad Masum in Iran.jpg | قەبارەی وێنە = | جێگری_وێنە = | سەردێری وێنە = | ناوی کاتی لەدایکبوون = محەممەد فوئاد مەعسووم خدر ھەورامی | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٩٣٨ | شوێنی لەدایکبوون = [[کۆیە]]، [[عێراق]] | ڕێکەوتی_ونبوون = | شوێنی_ونبوون = | ڕەوشی_ونبوون = | ڕێکەوتی مردن = | شوێنی مردن = | ھۆکاری مردن = | شوێنی دۆزینەوەی تەرم = | شوێنی گۆڕ = | مۆنۆمێنتەکان = | نیشتەجێ = [[عێراق]] | نەتەوە = [[کورد]] | ناوەکانی تر = | نەژاد = | شارومەندێتی = | ڕادەی خوێندەواری = | پیشە = سەرۆک کۆماری عێراق | ساڵانی چالاکی = | خاوەنکار = | ڕێکخراو = | ناوبانگ = | کارە_دیارەکان = | شێواز = | کاریگەر_بووە = | کاریگەری_بووە = | شار = | مووچە = | دارایی = | باڵا = | کێش = | تەلەڤیزیۆن = | سەرناو = | وادە = | پێشوو = [[جەلال تاڵەبانی]] | جێگر = | حیزب = {{flagicon image|Flag of PUK.png}}[[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] | بزاڤ = | بەرانبەرەکان = | ئایین = [[ئیسلام]] | سزای_تاوانباری = | ڕەوشی_تاوانباری = | ھاوسەر = ڕوناک | یار = | منداڵەکان = جوان | دایک و باوک = | خزمەکان = | خەڵاتەکان = | واژوو = | جێگری_واژوو = | قەبارەی_واژوو = | ماڵپەڕ = | پەراوێزەکان =}} '''فوئاد مەعسووم''' ناوی تەواوی '''محەممەد فوئاد مەعسووم خدر ھەورامی''' سیاسەتوانێکی ناسراوی [[کورد]]ە. لە ساڵی ٢٠١٤ی زایینیدا لەلایەن پەرلەمانی [[عێراق]]ەوە بۆ سەرۆک کۆماری عێراق ھەڵبژێردرا و بوو بە حەوتەم سەرۆک کۆماری [[عێراق]] و دووەمین سەرۆک کۆماری [[کورد]] کە سەرۆکایەتی عێراقیان کردبێت (لە دوای [[جەلال تاڵەبانی]]). فوئاد مەعسووم لە ساڵی ١٩٣٨ لە شاری [[کۆیە]] لە بنەماڵەیەکی ئایینیدا لەدایکبووە.<ref>[http://rudaw.net/sorani/middleeast/iraq/2407201411 تۆڕی میدیایی ڕووداو - ژیاننامەی فوئاد مەعسووم]</ref> == ژیان == فوئاد مەعسووم لە شاری کۆیە لەدایکبووە. بنەماڵەی ئەو پێشتر لە ناوچەی [[ھەورامان]]ەوە ھاتوون بۆ شاری کۆیە.<ref name="alsumaria.tv">http://www.alsumaria.tv/news/106401/من-هو-فؤاد-معصوم-رئيس-جمهورية-العراق/ar</ref> ئەو لە قوتابخانە ئایینییەکانی [[کوردستان]] دەستی بە خوێندن کرد. دواتر لە [[زانکۆی بەغدا]] [[شەریعەتی ئیسلامی]] خوێند.<ref name="bbc.co.uk">http://www.bbc.co.uk/arabic/middleeast/2014/07/140724_fouad_massoum_profile.shtml</ref> لە ساڵی ١٩٥٨ بۆ شاری [[قاھیرە]] کۆچی کرد ھەتاکوو بتوانێت درێژە بە خوێندنەکانی لە [[زانکۆی ئەزھەر]] بدات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://basnews.com/en/News/Details/Talabani-s-old-time-friend-becomes-candidate-for-Iraqi-President/28018 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140727024319/http://basnews.com/en/News/Details/Talabani-s-old-time-friend-becomes-candidate-for-Iraqi-President/28018 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٤}}</ref> دواتر لە ساڵی ١٩٦٨ لە [[زانکۆی بەسرە]] بە مامۆستایی وەگیرا.<ref name="bbc.co.uk"/> فوئاد مەعسووم لە ساڵی ١٩٧٥ بڕوانامەی PhD لە [[فەلسەفەی ئیسلامی]] لە زانکۆی ئەزھەر وەرگرت کە تێزەکەی لەسەر [[ئیخوان موسلیمین]] بووە لەژێر ناونیشانی ({{عەرەبی|إخوان الصفا فلسفتهم وأفكارهم}}).<ref name="bbc.co.uk"/><ref>http://rudaw.net/sorani/middleeast/iraq/29072014 ، تێزی دکتۆرا</ref> == ژیانی سیاسی == === حیزبی شیوعی === لە ساڵی ١٩٦٢دا فوئاد مەعسووم بوو بە ئەندامی حیزبی شیوعی عێراق و ھەتا ساڵی ١٩٦٤ ھەر ئەندامی ئەم حیزبە بوو. لە ئەم ساڵەدا (١٩٦٤) لە دوای سەفەر بۆ [[سووریا]] و چاوپێکەوتنێک لەگەڵ [[خالید بەکداش]]، سکرتێری ئەوکاتی حیزبی شیوعی،<ref name="alsumaria.tv"/> دوای پێزانین بەوەی کە خالید بەکداش ھەرچەند کە خۆی بە ڕەچەڵەک کوردە بەڵام دژ بە کورد خەبات دەکات، لە حیزبی شیوعی ھەڵگەڕاوە و بوو بە ئەندامی [[پارتی دیموکراتی کوردستان]].<ref name="alhayat.com">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://alhayat.com/Articles/3769824/%D9%85%D9%86-%D9%87%D9%88-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%A6%D9%8A%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%AF%D9%8A%D8%AF-%D9%81%D8%A4%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D8%B9%D8%B5%D9%88%D9%85-%D9%87%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%8A%D8%9F |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئابی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140814023042/http://alhayat.com/Articles/3769824/%D9%85%D9%86-%D9%87%D9%88-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%A6%D9%8A%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%AF%D9%8A%D8%AF-%D9%81%D8%A4%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D8%B9%D8%B5%D9%88%D9%85-%D9%87%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%8A%D8%9F |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === حیزبی دیموکڕاتی کوردستان === لە ساڵی ١٩٦٨دا مەعسووم نوێنەری پارتی دیموکڕاتی کوردستان بوو لە [[بەسرە]]. ھەروەھا ئەو ھەتا ساڵی ١٩٧٥ نوێنەری شۆڕشی کورد بوو لە پایتەختی وڵاتی [[میسر]]، قاھیرە.<ref name="alsumaria.tv"/> لە ساڵی ١٩٧٦دا مەعسووم یەکێک لە بناغەدانەرانی [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] بوو.<ref name="alhayat.com"/> ساڵی ١٩٩٢ بوو بە یەکەم [[سەرۆک وەزیران]]ی کوردستان.<ref name="alhayat.com"/> لە ساڵی ٢٠٠٣ و دوای ڕووخانی ڕژیمی بەعس، مەعسووم یەکێک بوو لە نوێنەرانی کورد کە چوونە بەغدا و لە پڕۆسەی نووسینی پێشنوونی [[یاسای بنەڕەتی]] عێراقدا بەشداریان کرد.<ref name="alsumaria.tv"/> لە [[خولی یەکەمی پەرلەمانی کوردستان-عێراق|خولی یەکەمی پەرلەمانی کوردستان]] ئەندامی پەرلەمان بووە.<ref name="پەرلەمانی کوردستان ۱">[https://www.parliament.krd/mps/previous-mps/mps-term-1/د-محه-مه-د-فوئاد-مه-عسوم-خدر/ پەرلەمانی کوردستان-عێراق: ''مێژووی ھەڵبژاردن خولی یەکەم ١٩٩٢'' (بە سۆرانی)؛] سەردان لە ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣.</ref> === سەرۆک کۆماری === [[پەڕگە:President Rouhani with Iraqi President Fuad Masum in Saadabad Palace 4.jpg|وێنۆک|فوئاد مەعوسووم وەک سەرۆککۆماری عێراق لەگەڵ حەسەن ڕۆحانی سەرۆککۆماری ئێران لە ساڵی ٢٠١٥.]] لە ساڵی ٢٠١٤دا فوئاد مەعسووم بە بەدەستھێنانی ٢١١ دەنگ لە پەرلەمانی عێراق بوو بە حەوتەمین سەرۆککۆماری عێراق.<ref>http://www.worldbulletin.net/headlines/141288/iraq-selects-fuad-masum-as-new-president</ref> == ژیانی ھاوسەری == فوئاد مەعسووم لەگەڵ ڕووناک عەبدولوەحید مستەفا ھاوسەرگیری کردووە و پێنج کچی ھەیە: شیرین، جوان، زۆزان، شیلان و ویان. ئەو ھەروەھا کوڕێکیشی بوو بە ناوی شوان کە بەھۆی نەخۆشییەوە گیانی لە دەست دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://iraqidinarnewstoday.net/who-is-dr-fuad-masum/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140728064939/http://iraqidinarnewstoday.net/who-is-dr-fuad-masum/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تەممووزی ٢٠١٤}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140728064939/http://iraqidinarnewstoday.net/who-is-dr-fuad-masum/ |date=٢٨ی تەممووزی ٢٠١٤ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{سەرۆک وەزیرەکانی ھەرێمی کوردستان}} {{سەرۆک کۆمارەکانی عێراق}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|کوردستان|عێراق|فەلسەفە}} {{پۆلی کۆمنز|Fuad Masum}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٨]] [[پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی عێراق]] [[پۆل:سیاسەتوانانی کورد]] [[پۆل:سیاسییەکانی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] [[پۆل:ئەندامانی پەرلەمانی کوردستان]] [[پۆل:خەڵکی کۆیە]] [[پۆل:موسڵمانە سوننەکانی عێراق]] [[پۆل:سیاسەتمەدارە عێراقییەکان]] [[پۆل:موسڵمانانی کورد]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی بەغدا]] osr0ssi7z4bhevzteysa0r8q5jtnqv9 0 104673 1661598 1638066 2026-09-06T04:37:42Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1661598 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دڵوەران | ناوی_فەرمی = دلبران - Delbaran | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[شارەدێ]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=35.2461|frame-long=47.9859|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | دەرزیی_نەخشە٢ = Iran Kurdistan | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە٢ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە٢ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە٢ = جێگەی لە [[پارێزگای کوردستاندا|پارێزگای سنە]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای کوردستان|سنە]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی قوروە|قوروە]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی دڵوەران| دڵوەران]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندەواری دڵوەران|دڵوەران]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە[[شارەدێ]] | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = [[شارەدار]] | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٩٢٨ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٦٧١٣ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری |کەڵھوڕی]] و [[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]])، [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[شیعە]] و [[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = [https://delbarancity.ir/ شارەداری دڵوەران] | پەراوێزەکان = }} '''دڵوەران''' یان '''دڵبەران''' شارەدێیەکە، کەوتووەتە [[گوندەواری دڵوەران]]، [[ناوچەی دڵوەران]]، [[شارستانی قوروە]]، [[پارێزگای کوردستان|پارێزگای سنە]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەم شارەدێیە ناوەندی [[ناوچەی دڵوەران]]ە. == ناو == == مێژوو == == جوگرافیا == '''دڵوەران''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[مالوجە]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[زەنگاوا، چەرداوڕۆ|زەنگاوا]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[قەبان تەپەکورد]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[شێخ جەعفەر، قوروە|شێخ جەعفەر]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتووان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠١٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارەدێیە (٦٫٧١٣)کەس و (١،٩٧٤)خێزان بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی 2016'''}}</ref> * دانیشتووانی [[شارەدێ]]کە لە پێکهاتەی [[تورکەکان|تورک]] ن. * بە، [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] دەدوێن.زۆرینە کوردیش دەزانن و لەگەڵ خەڵکی کورد هەر بەکوردی دەدوێن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوغرافیای تاریخی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2015/125491.PDF?* | نووسەر = جەلالەدین شافیعی کورد | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20220101101439/https://www.kurdipedia.org/files/books/2015/125491.PDF?* |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئایین == * ئایینی خەڵکی ئەم [[شارەدێ]]یە [[ئیسلام]] ([[شیعە]] و [[سوننە]])یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فرھنگ جغرافیائی ایران(ابادیھا)| ناونیشان = https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&*| نووسەر = «[[:fa:حاجعلی رزمآرا|سەرتیپ حاجعلی رزمآرا]]»| زمان = فارسی}}{{بەستەری مردوو|url=https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&* |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ }}</ref> == بەروبوومی کشتوکاڵ == ھەبوونی زەوی کشتوکاڵی بەراو و دێمی بەپیت و بوونی ئاوی زۆری سەرزەوی و ژێر زەوی و ئاوھەوای کوێستانی و دابارینی بارانی گونجاو ساڵانە، ئەمانە ھەمووی ھۆکارن بۆ ئەوەی کە بەرووبوومێکی باش بەرھەم بێت لە [[گەنم]] و [[جۆ]] و [[نۆک]] و [[نیسک]] و [[ماش]] و [[پەتاتە]] و [[تووتن]] و ھتد لەم شارەدێیەدا. ھەروەھا کەشوھەوای گونجاوی ئەم شارەدێیە وەھایە کە دەست بدات بۆ رەز و باخ کە لە باخەکانی [[سێو]] و [[ھەرمێ]] و [[قەیسی]] و [[گێلاس]] و [[ھەڵوژە]] و [[قۆخ]] و ...ھتد. وەچەندەھا دارو درەختی خۆڕسکی بەردار و بێبەر لە ناوچەکەدا ھەیە. == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی قوروە]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارستانی قوروە}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{پارێزگای کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی قوروە]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|قوروە]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|قوروە]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی قوروە]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای کوردستان]] 0amq5cdngkl5buhloyritb0lmv069wj 0 105640 1661663 1502563 2026-09-06T07:36:28Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کتێب-کۆلکە، وێژە-کۆلکە، ئایین-کۆلکە) 1661663 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} [[پەڕگە:Gustave Dore Inferno1.jpg|وێنۆک]] '''دۆزەخ''' (بە [[ئیتالیایی]]: inferno) گرنگترین بەشی کتێبی [[کۆمێدیای یەزدانی]]ی نووسراوەی [[دانتێ ئەلیگیێری]] شاعیری بەناوبانگی ئیتالیاییە. لەم بەشە لە کتێبەکەدا دانتێ لەگەڵ [[ڤێرجیل]]دا سەفەرێکی خەیاڵی بۆ ناو دۆزەخ دەکا و لەوێ دەبینێ کە مرۆڤە تاوانبارەکان بە پێی ئەو تاوانانەی کە کردوویانە ئازار و ئەشکەنجەی جیاواز دەدرێن. لەم نووسراوەیەدا ڤێرجیل سیمبۆلی عەقڵە کە دانتێ لە دەستی ھەوا و ھەوەس ڕزگار دەکا. ئەو سەفەرەش سیمبۆلی سەفەری ڕۆح بەرەو خودایە کە لە دۆزەخەوە دەست پێ دەکا و تا بەھەشت دەچێ. ==وەسفی دۆزەخ== دانتێ لە بەشی دۆزەخدا وەسفێکی زۆر وردی لە دۆزەخ و شوێنەکانی و جۆری ئەشکەنجەکانی کردوە. دۆزەخی دانتێ نۆ ئەڵقەی ھەیە و لە ژێری زەویدایە. ئەڵقەی نۆھەمی دۆزەخ کە سەختترین ئەڵقەیەتی تایبەت بە تاوانی خەیانەتە. ==سەرچاوە== [https://web.archive.org/web/20170830160755/http://www.worldofdante.org/ ماڵپەڕی جیھانی دانتێ] {{پۆلی کۆمنز|Dante's Inferno}} {{تووڵی دەروازە|وێژە|ئایین|شیعر|فەلسەفە|کتێب}} {{کتێب-کۆلکە}} {{وێژە-کۆلکە}} {{ئایین-کۆلکە}} [[پۆل:کتێبەکانی سەدەی ١٤یەم]] [[پۆل:کارەکانی دانتێ ئەلیگیێری]] [[پۆل:ژیانی دوای مردن]] [[پۆل:ڤێرجیل]] [[پۆل:دۆزەخ لە کلتووری باودا]] [[پۆل:عەلی کوڕی ئەبووتالیب]] fypyveco2mn3ja5nsf4wh5j6nue2102 0 116799 1661566 1548664 2026-09-06T04:22:51Z Hamid Hassani 16501 چەند دەستکاری 1661566 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Underlinked|date=نیسان ٢٠١٧}} }} [[پەڕگە:Track and field stadium-2.jpg|وێنۆک|وێنەی یاریگایێکی تایبەت بە گۆڕەپان و مەیدان]] '''گۆڕەپان و مەیدان''' کۆمەڵە [[وەرزش|وەرزشێکە]] کە پێویستی بە مەهارەتی ڕاکردن، بازدان و فڕەدان هەیە.<ref>http://www.iaaf.org/</ref> ==گۆڕەپان== گۆڕەپان (track): گشت جۆرەکانی ڕاکردنەکان دەگرێتەوە: ١-'''ڕاکرندنی ماوە کورتەکان''': خۆی کە لە سێ جۆری ڕاکنی سەرەکی هەن. ١٠٠م، ٢٠٠م، ٤٠٠م، ١٠٠م بەربەست بۆ ئافرەتان، ١١٠م بەربەست بۆ پیاوان، ٢*١٠٠ پۆستە، ٤٠٠م بەربەست بۆ پیاوان و ئافرەتان. ٢-'''ڕاکردنی ماوە مامناوەندییەکان''':بریتین لە ڕاکردنەکانی؛٨٠٠م، ١٥٠٠م، ٤*٤٠٠م پۆستە، ٣-'''ڕاکردنە ماوە درێژەکان''': ٣٠٠٠م، ٥٠٠٠م، ٣٠٠٠م بەربەست، ١٠٠٠٠م ڕاکردنی دەوروبەر، ڕاکردنی (٤٢.١٩٥) کیلۆمەتری (ماراسۆن). ==مەیدان== مەیدان (field): دەکرێت بە دوو بەشی سەرەکی: ١-'''هاویشتن''':دەکرێت بە جوار جۆر: *هەڵدانی قورسایی. *هاوێشتنی ساپ. *هاوێشتنی ڕم. *هاوێشتنی چەکوش. ٢-'''بازدان''': دەکرێت بە جوار جۆر: *یەک باز. *سێ باز. *بازدانی بەرز. *بەزدان بەدار. == پەڕاوێز == {{reflist|2}} {{کورت}} {{پۆلی کۆمنز|Athletics}} {{شریتی دەروازە|وەرزش}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:گۆڕەپان و مەیدان| ]] [[پۆل:وەرزشە تاکەکەسییەکان]] 2ydtkp4u6ln4g9khf526645qvdynr3v 0 117149 1661720 1502687 2026-09-06T10:35:27Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، کتێب-کۆلکە، ئیسپانیا-کۆلکە) 1661720 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox book | name = دۆن کیشۆت | image = [[پەڕگە:El ingenioso hidalgo don Quijote de la Mancha.jpg|200px]] | caption = پەڕەی ناونیشانی ڕۆمانی دۆن کیشۆت، چاپی یەکەم ١٦٠٥ | author = [[سێرڤانتێس]] | cover_artist = | country = [[ئیسپانیا]] | language = [[ئیسپانی]] | genre = [[ڕۆمان]] | publisher = | pub_date = ۱٦۰٥ (بەشی یەکەم) | media_type = | pages = | isbn = 978-0-19-953789-1 }} '''دۆن کیشۆت''' یان '''دۆن کیخۆت''' (بە [[زمانی ئیسپانی|ئیسپانیایی]]: Don Quijote de la Mancha) ڕۆمانێکە کە بە دەستی نووسەری بەناوبانگی ئیسپانیایی [[سێرڤانتێس]] نووسراوە. پاڵەوانی ئەم داستانە ناوی دۆن کیشۆتە و ڕۆمانەکە سەبارەت بە ئەو و [[سانچۆ]]ی نۆکەری و ئەو ڕووداوانەیە کە بۆیان پێش دێت. دۆن کیشۆت دەیەوێ ڕیشەی ستەم و ناڕاستی وشک بکا و جیھان بەرەو دادپەروەری ببات. ڕۆمانی دۆن کیشۆت یەکێ لە پڕفرۆشترین کتێیەکانی وێژەی جیھانە. بەشی یەکەمی ڕۆمانەکە لەساڵی ١٦٠٥ بڵاوکرایەوە، بەشی دووەمیشی لەساڵێ ١٦١٥ بڵاوکرایەوە. ==سەرچاوە== #Durant, W. and Durant, A. (1989). “The Story of Civilization: Age of Reason Begins,” World Library, Inc., USA. #[http://en.wikipedia.org/wiki/Don_Quixote ویکیی ئینگلیزی: ئەیلوولی ٢٠١٤] {{تووڵی دەروازە|کتێب|ڕۆمانەکان|ژیاننامە|ئیسپانیا}} {{پۆلی کۆمنز|Don Quixote}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{کتێب-کۆلکە}} {{ئیسپانیا-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:ڕۆمانی ئیسپانیایی]] [[پۆل:ڕۆمانەکانی ١٦٠٥]] [[پۆل:وێژەی ئیسپانی]] [[پۆل:ئەو ڕۆمانانەی کراونەتە کۆمیک]] mkfooyrrvgkde8lorb6027cn2zqbm8a 0 117487 1661068 1579762 2026-09-05T13:34:20Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئێران-کۆلکە) 1661068 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{خاوێنکردن}} {{Underlinked|date=شوبات ٢٠٢٠}} }} '''دوو ئەشکەفتە''' لە لای باکووری شاری کرماشانەوەیە و نزیکە ی ١٦٠٠ میتری لە پلەی دەریاوە بەرزە و لە داوێنی باشووری کێوی مەیوەلە یە و نیزیکە ی ٣٠٠ میتری لە دەشتەکە بەرزترە و لە دوورەوە دەبیندرێ. ئە م شوینگە لە لایە ن شوینە وار ناسی کورد [[فرەیدوون بەگلەری]] لە ساڵی ١٩٩٦ دۆزییەوە و لێکۆڵینەوە لە سە ڕ کرا. کەرەسەگەلێکی زۆری بەردین لێ وەدەست ھێناوە. داڵانی ئەسلی و سەرەکی ئەشکەوتەکە ٢٣ میتر قووڵە و ١٥ میتر بەرینە. تەرکی ئەشکەوتەکە پرە لە شوێنەوار و کەرەسە و شوێنەواری ئەو ئینسانانەی کە لەوێ ژیاون. کانییەکی گچکە لە سەروەی ئەشکەوتەکە دا ھەیە کە تەنانت دە ھاوینی ویشک و گەرمیش دا، ئاوی ھەیە و بێ‌ئاو نابێ. ئەو کانییە لە بواری [[زەویناسی]] و شوینە وارناسی ئەشکەوتەکە دا ڕۆڵێکی گرینگی ھەیە. لە زارکی ئەشکەوتەکە دا ڕسووباتی بە بەردبوو دەبیندرێ و نیشانی‌دەدا کە جەریانی ئاوەکە توانیویە نێو ئەشکەوتەکە بشواتەوە و بخزێتە نێو ڕسووباتەکە. لە چەندین شوێنی دیواری ئەشکەوتەکە، تەنانت لە بەرزایی دوو میتریش دا، ئاسەواری ڕسووبات دەبیندرێ. ئاسورای ڕسووباتە کە نیشان دەدات کە جەریانی ئاوەکە، زۆربەی ڕسووباتەکەی بۆ دەرەوەی ئەشکەوتەکە بردووە. ڕسووباتە ڕەق و ویشک ھەلگەراوە کە، پڕە لە وردەئێسکی ماڵات، ڕەژی وردەکەرەسەی بەرد و بەردە چەخماغ، کە تەنانت لە پێش داوێنی ئەشکەوتەکە ش‌دا بەدی دەکرێن. لە نێو ڕسووباتەکەی دەرەوەدا چەندین کەرەسەی چاخی کۆن بەردی وەک داڕووشێنەر و پونتی مۆستری دە بیندرێن. ئیسکی گیانلەبەرانێکی کە لێیەتی زۆر ورد بوون. لە چەند دانەیەکان دا، ئاسەواری سووتمان ھە یە. ئەوانە نیشانی دەدەن کە ئینسان‌گەلێکی کە لەو ئەشکەوتە دا ژیاون، لە چاخی مۆستری دا ھاتونە وێ. لە ئیسکی چەنەگەیەکی جێماو دەردەکەوێ کە پێوندی بە نەوعی گیانلەبەرێکی باڵغ و پێگەیشتوو ھەیە. ئەوەش بە جوانی لە چەنەگەی خوارەوی لای ڕاستی دەردەکەوێ. ددانی سێھەم لە چەنەگەی سەرەوە -لای ڕاستی- نیشانی دەدا کە بوونەوەرە کە کاۆیژ کار بووە. دە توانین بوونەوەرە کان بە مەڕسانان یا بزن و مەڕ لە قەڵەم بدەین. چاوپێداخشانێکی کورت بە سەر کەرەسەکان لە بەرد و کوچکی ناوچەکە دروست‌کراون. بەردەکان سوور و کەسکێکی ماتن و تۆێژێکی ترووسکداریان ھەیە وا دەردەکەوێ لە تیرەی بردی ژاسپ بن. ئیمە لە توێژەوانێکی میدانی‌دا، چەندین کۆمەڵگای بەردی تۆقیومان لەو بەردانە لە داوێنی باکووری کێوی مەیوەلە دا دیتەوە. کەرەسەگەلیکی بەردی کە لە دوو ئەشکەفتەدا بە دەست ھاتوون بریتین لە: کەرەستەی ئیش‌وکار، تراشە، تراشەی جێماو لە سازکردنی کەرەسەی کاروئیش، وردەبەرد و گاشە بەرد. {{wide image|Panorama of Do-Ashkaft Cave 2009 small cave.jpg|1500px|دوو ئەشکەفتە}} == سەرچاوەکان == Fereidoun Biglari and Saman Heydari (2001) Do-Ashkaft: a recently discovered Mousterian cave site in the Kermanshah Plain, Iran, Antiquity, Vol 75, No: 289, Page: 487–488 Biglari, F.(2007) Approvisionnement et utilisation des matières premières au Paléolithique moyen dans la plaine de Kermanshah Iran): le cas de la Grotte Do-Ashkaft, M. H. Moncel, A. Moigne, M. Arzarello, C. Peretto (eds), Aires 'approvisionnement en matières premières et aires d'approvisionnement en resources alimentaires Approche intégrée des comportements, Workshop 23, XV Congrès UISPP, Lisbonne, Vol. 5, BAR International Series 172 == بەستەرە دەرەکییەکان == * [http://antiquity.ac.uk/ant/075/Ant0750487.htm Do-Ashkaft Antiquity]{{بەستەری مردوو|url=http://antiquity.ac.uk/ant/075/Ant0750487.htm |date=تشرینی دووەمی ٢٠١٨}}{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}} * [http://iran-pal-publication.blogfa.com/post-24.aspx/ غار دواشکفت و الگوھای تامین و استفادە از منابع سنگ طی دورە پارینە سنگی میانی، دشت میانکوھی کرمانشاە] * [http://s5.picofile.com/file/8142453676/Biglari_Do_Ashkaft_Kermashan.pdf.html/ دوو ئە شکە فتە شوێنە وارێکی چاخی کۆن بە ردی لە دە شتی کرماشان] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305111636/http://s5.picofile.com/file/8142453676/Biglari_Do_Ashkaft_Kermashan.pdf.html/ |date= ٥ی ئازاری ٢٠١٦ }} {{تاقوەسان}} {{پارێزگای کرماشان}} {{پۆلی کۆمنز|Do-Ashkaft Cave}} {{تووڵی دەروازە|ئێران}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:تاقوەسان]] [[پۆل:کرماشان]] [[پۆل:شوێنەوارناسی ئێران]] [[پۆل:شوێنەوارناسی]] [[پۆل:ئەشکەوتەکانی کوردستان]] [[پۆل:شوێنە گەشتیارییەکانی پارێزگای کرماشان]] [[پۆل:ئەشکەوتەکانی پارێزگای کرماشان]] [[پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی ئێران]] dciv0834le27i80v31h64bdthid5azu 4 117863 1661561 1660947 2026-09-06T01:50:19Z Dexbot 6403 بۆت: ئەرشیڤکردنی 1 بابەت (کۆنتر لە ٦٠ ڕۆژ) بۆ [[ویکیپیدیا:داخوازی بەرامبەری کوردی/ئەرشیڤی ٥]] 1661561 wikitext text/x-wiki {{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot |archive = ویکیپیدیا:داخوازی بەرامبەری کوردی/ئەرشیڤی %(counter)s |algo = old(60d) |counter = 5 |maxarchivesize = 150K |archiveheader = {{ئەرشیڤی وتووێژ}} |minthreadsleft = 3 |minthreadstoarchive = 1 }} {{داخوازی بەرامبەری کوردی}} {{ئەرشیڤەکان | auto = short | root = ویکیپیدیا:داخوازی بەرامبەری کوردی | search = yes | search-button-label = ئەرشیڤەکان بگەڕێ | search-width = 20 }} <!-- تکایە دەستکاریی بەشەکانی سەر ئێرە مەکە و پرسیارەکەت ڕاستەوخۆ لەخوارەوەی پەڕەکەوە بنووسە --> == Wikipedia:Service awards/ ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری == <!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٠٨:٣٩، ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٣٢ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٥٧٧٦٨٧٦٢}}{{Pin message|}} سڵاو دەمانەوێت پەڕەی ([[:en:Wikipedia:Service_awards|Service Awards]]) بھێنینە ویکیپیدیای کوردی، پەڕەکە خەڵات و ستایشکردنە بۆ ئەو بەکارھێنەرانەی بەپێی ئەوەی چەندێکە خۆیان تۆمارکردووە و ژمارەی دەستکارییەکانیان چەندە و چەن خزمەتی ویکیپیدیان کردووە، خەڵاتەکە وەک (ویکی دیاری) وایە، بەڵام خۆت دەیبەخشیتە خۆت، ئەگەر بچن سەیری پەڕەکە بکەن، ھەر بەشێک ناونیشانی تایبەت بەخۆی ھەیە بەپێی تەمەنی ھەژمار و ژمارەی دەستکاری. ھۆکاری کردنەوەی ئەم باسە لێرە ئەوەیە، ناویشانەکان پێویستیان بە وەرگێران ھەیە، بۆ ئەمەش پێویستمان بەو کەسانەیە شارەزان لە زمانەوانی و زمانی کوردی، وە تێبینی: ناونیشانەکانی ئەوێ وەک ناونیشانی سەربازی وایە، ئێمە نامانەوێت ناونیشانی سەربازی بھێینە ویکی سۆرانی، پێویستە ناونیشانەکان پڕ بە پێستی زانستنامەکە بن و گوونجاو بن، نموونەی گوونجاو: (Experienced editor - بەکارھێنەری شارەزا) بەستەری پڕۆژە: [[ ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری]] {{collapse top|وشەکان}} {| class="wikitable" |+ |- ! '''°''' !! Award !! Alternative Award !! Minimum number of edits || Length of service |- | 1 || [[#Registered Editor (or Signator)|Registered Editor]] || [[#Registered Editor (or Signator)|Signator]] || align=center|1 || 1 day |- | 2 || [[#Novice Editor (or Burba)|Novice Editor]] || [[#Novice Editor (or Burba)|Burba]] || align=center|200 || 1 month |- | 3 || [[#Apprentice Editor (or Novato)|Apprentice Editor]] || [[#Apprentice Editor (or Novato)|Novato]] || align=center|1,000 || 3 months |- | 4 || [[#Journeyman Editor (or Grognard)|Journeyman Editor]] || [[#Journeyman Editor (or Grognard)|Grognard]] || align=center|2,000 || 6 months |- | 5 || [[#Yeoman Editor (or Grognard Extraordinaire)|Yeoman Editor]] || [[#Yeoman Editor (or Grognard Extraordinaire)|Grognard Extraordinaire]] || align=center|4,000 || 1 year |- | 6 || [[#Experienced Editor (or Grognard Mirabilaire)|Experienced Editor]] || [[#Experienced Editor (or Grognard Mirabilaire)|Grognard Mirabilaire]] || align=center|6,000 || 1.5 years |- | 7 || [[#Veteran Editor (or Tutnum)|Veteran Editor]] || [[#Veteran Editor (or Tutnum)|Tutnum]] || align=center|8,000 || 2 years |- | 8 || [[#Veteran Editor II (or Grand Tutnum)|Veteran Editor II]] || [[#Veteran Editor II (or Grand Tutnum)|Grand Tutnum]] || align=center|12,000 || 2.5 years |- | 9 || [[#Veteran Editor III (or Most Perfect Tutnum)|Veteran Editor III]] || [[#Veteran Editor III (or Most Perfect Tutnum)|Most Perfect Tutnum]] || align=center|16,000 || 3 years |- | 10 || [[#Veteran Editor IV (or Tutnum of the Encyclopedia)|Veteran Editor IV]] || [[#Veteran Editor IV (or Tutnum of the Encyclopedia)|Tutnum of the Encyclopedia]] || align=center|20,000 || 3.5 years |- | 11 || [[#Senior Editor (or Labutnum)|Senior Editor]] || [[#Senior Editor (or Labutnum)|Labutnum]] || align=center|24,000 || 4 years |- | 12 || [[#Senior Editor II (or Most Pluperfect Labutnum)|Senior Editor II]] || [[#Senior Editor II (or Most Pluperfect Labutnum)|Most Pluperfect Labutnum]] || align=center|28,500 || 4.5 years |- | 13 || [[#Senior Editor III (or Labutnum of the Encyclopedia)|Senior Editor III]] || [[#Senior Editor III (or Labutnum of the Encyclopedia)|Labutnum of the Encyclopedia]] || align=center|33,000 || 5 years |- | 14 || [[#Master Editor (or Illustrious Looshpah)|Master Editor]] || [[#Master Editor (or Illustrious Looshpah)|Illustrious Looshpah]] || align=center|42,000 || 6 years |- | 15 || [[#Master Editor II (or Auspicious Looshpah)|Master Editor II]] || [[#Master Editor II (or Auspicious Looshpah)|Auspicious Looshpah]] || align=center|51,000 || 7 years |- | 16 || [[#Master Editor III (or Most Plusquamperfect Looshpah Laureate)|Master Editor III]] || [[#Master Editor III (or Most Plusquamperfect Looshpah Laureate)|Most Plusquamperfect Looshpah Laureate]] || align=center|60,000 || 8 years |- | 17 || [[#Master Editor IV (or Looshpah Laureate of the Encyclopedia)|Master Editor IV]] || [[#Master Editor IV (or Looshpah Laureate of the Encyclopedia)|Looshpah Laureate of the Encyclopedia]] || align=center|78,000 || 10 years |- | 18 || [[#Grandmaster Editor (or Grand High Togneme Vicarus)|Grandmaster Editor]] || [[#Grandmaster Editor (or Grand High Togneme Vicarus)|Grand High Togneme Vicarus]]{{efn|name=lord|Before December 2019 these Alternative Awards used "Lord" instead of "Grand", and uses of the original terms may still be seen in the wild. See [[Wikipedia talk:Service awards/Archive 7#Inclusivity? (or, Gender-Neutral Service Award Titles)]].}} || align=center|96,000 || 12 years |- | 19 || [[#Grandmaster Editor First-Class (or Grand High Togneme Laureate)|Grandmaster Editor First-Class]] || [[#Grandmaster Editor First-Class (or Grand High Togneme Laureate)|Grand High Togneme Laureate]]{{efn|name=lord}} || align=center|114,000 || 14 years |- | 20 || [[#Vanguard Editor (or Grand Gom, the Highest Togneme of the Encyclopedia)|Vanguard Editor]] || [[#Vanguard Editor (or Grand Gom, the Highest Togneme of the Encyclopedia)|Grand Gom, the Highest Togneme of the Encyclopedia]]{{efn|name=lord}} || align=center|132,000 || 16 years |- | 21 || [[#Senior Vanguard Editor (or Supreme Gom, the Most Exalted Togneme of the Encyclopedia)|Senior Vanguard Editor]] || [[#Senior Vanguard Editor (or Supreme Gom, the Most Exalted Togneme of the Encyclopedia)|Supreme Gom, the Most Exalted Togneme of the Encyclopedia]] || align=center|150,000 || 18 years |- | 22 || [[#Ultimate Vanguard Editor (or Cardinal Gom, the August Togneme of the Encyclopedia)|Ultimate Vanguard Editor]] || [[#Ultimate Vanguard Editor (or Cardinal Gom, the August Togneme of the Encyclopedia)|Cardinal Gom, the August Togneme of the Encyclopedia]] || align=center|175,000 || 20 years |- |} {{collapse bottom}} زۆر سپاس بۆ ھاوکاری کردن [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٧، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) سڵاو من ئەو وشانەم بۆیان داناوە واتە پێشنیاریان دەکەم هیوادارم بەکارهێنەرانی تریش ڕای خۆیان دەرببڕن ئەگەر ڕازین یان نا * Registered Editor بەکارهێنەری تازەتۆمارکراو یان هەر تەنیا (تۆمارکراو) * Novice Editor بەکارهێنەر سەرەتایی * Apprentice Editor بەکارهێنەری شاگرد یان (هاوکار) * Journeyman editor بەکارهێنەری مەشق کردوو * Yeoman edior بەکارهێنەری یاریدەدەر * experienced editor بەکارهێنەری شارەزا * veteran editor بەکارهێنەری بەئەزموون * veteran editor İİ بەکارهێنەری بەئەزموون پلە دوو * veteran editor İİİ بەکارهێنەری بەئەزموون پلە سێ * veteran editor İV بەکارهێنەری بەئەزموون پلە چوار * senior editor بەکارهێنەری باڵا * senior editor İİ بەکارهێنەری باڵا پلە دوو * senior editor İİİ بەکارهێنەری باڵا پلە سێ * master editor بەکارهێنەری پسپۆڕ * master editor İİ بەکارهێنەری پسپۆڕ پلە دوو * master editor İİİ بەکارهێنەری پسپۆڕ پلە سێ * master editor İV بەکارهێنەری پسپۆڕ پلە چوار * grandmaster editor بەکارهێنەری پسپۆڕی گەورە * grandmaster editor first class بەکارهێنەری پسپۆڕی گەورە پۆلی یەکەم * vanguard editor بەکارهێنەری پێشەنگ * senior vanguard Editor بەکارهێنەری پێشەنگی باڵا * Ultimate vanguard editor بەکارهێنەری پێشەنگی پلەبەرز یان (پایەبەرز) هەرچەندە هەندێکیان وەرگێرانی پیتیە وەک grandmaster first class بەڵام پێموانیە خراپ بن هیوادارم ڕای خۆتان دەربڕن وە ڕەخنەو پێشنیارەکانتان دەربڕن.سوپاس.[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏٠٨:١٥، ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] زۆر زۆر سپاستان دەکەم بۆ گرنگیدان بە بابەتەکە، یارمەتیدەر دەبێت زۆر. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٩:٠٥، ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::چاو لەوێ چۆن ڕێزی بەشداربووان و بەشدارییەکان دەگرن و لێرەش چ سەرلێشێواوییەک ڕوویدا... &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏٠٠:٢٦، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) @[[بەکارهێنەر:Épine|Épine]] چی بووە مەبەستت چیە یان چ پەیوەندی بەبابەتەکەوە هەیە؟ [[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏١٧:٤٠، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]]: کێشەیەکی بچووک لە ناوەخۆی ویکیپیدیا دا ڕوویداوە، پێم وایە مەبەستی ئەوە بێت، تکایە بەھەڵە تێمەگەن {{زۆر سپاس}} بۆ بەشداریکردن لە پڕۆژەکە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٨:١٦، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::پڕۆژەکە کەمێکی ئامادەکراوە ([[ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری]]) چاوەڕێی بەشداربووانی ترم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٨:١٧، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) @[[بەکارهێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] کێشە نیە بەهەڵە تێناگەین، ئەی لەبارەی پڕۆژەکە هیچ بەرامبەرێکتان بۆ خەڵاتەکان داناوە؟ [[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏١٢:٣٢، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :تا ئێستا ھیچ دەنگێک نییە، نە لەڕووی دژاییەتی، نە پشتگیری، نە بەشداری، گەر وابێت، پرۆژەکە جێبەجێ دەکەین و بەپێی زانیارییە پێویستییەکانمان وشەکان وەردەگێرێنە سەر زمانی کوردی. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٢:٥٨، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::سەرەتا ئەبێ بزانین ئێدیتۆر بە کوردی ئەبێ بە چی. ئێدیتۆر خۆ بەکارھێنەر نییە. -[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٢:١١، ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :::بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: سپاس بەڵام لێرە مانای حەرفی ناکەین و دەمانەوێت شتێک وەک سوپاسگوزاری بگەیەنین بە کۆمەڵگاکە بۆ نموونە بڕوانە [[ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری/خشتە|خشتەکانی پڕۆژەکە]] لێرە گەر سەیر بکەی لە ھەمووی نوووسیمانە بەکارھێنەر کە مەبەستمان بەکارھێنەرانی ویکیپیدیایە بەپێی ئەزموون و دەستکاریان چ ناونیشانێک وەردەگرن [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٢:٢٣، ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) {{سەرچاوەکانی وتووێژ|گرووپ=kurdish-alpha}} == چاکسازی بەرامبەر پۆلەکان == <!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٢٣:١٨، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٣٢ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٥٨٥١٢٦٨٤}}{{Pin message|}} {{داواکردنی لێدوانی کۆمەڵگە|}} سڵاو بەڕێزان ئەم پۆلانە دەھێنمە ئێرە کە لەسەرەتای ھاتنم بۆ ئێرە دروستم کردوون و گوومانی ھەڵەیان لێدەکەم ھیوادارم یارمەتیم بدەن لە ڕاستکردنەوەیان و بمبورن کە ئەم داواکارییەم کەمێک دوروودرێژ دەبێت بەڵام نەم ویست بیکەم بە بەش-بەش بەم شێوەیە ئێرەی تێکدەدا و لەیەک داوادا ھەوڵی جێکردنەوەی ھەمووی دەدەم [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٣:١٥، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ==== پۆل:ئەنیمی و مانگای ڕۆمانس ==== ئەنیمی و مانگای ڕۆمانس یان ڕۆمانسی؟ * ژێرپۆلەکان: [[:پۆل:ئەنیمەیشنی_ڕۆمانس]] * ئەنیمی نا ئەنیمێ. ئەمانەش: ئەنیمێ و مانگای ڕۆمانتیک و ئەنیمەیشنی ڕۆمانتیک.-- [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ‏٠٩:٢٩، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]]: ئەنیمەیشنی ڕۆمانتیک، پێم باشە [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٩:٤٩، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::{{کرا}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٥:٣٢، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:وەستێنەرەکانی ئەنزیمی 3β-Hydroxysteroid dehydrogenase ==== بەستەر: [[:پۆل:وەستێنەرەکانی ئەنزیمی 3β-Hydroxysteroid dehydrogenase]] {{کرا}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٢، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:کاردانەوە پزیشکییەکان بۆ کۆڤید-١٩ ==== ==== لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئاسەتەیت ئێستەرەکان ==== * بەستەر: [[:پۆل:ئاسەتەیت ئێستەرەکان]] ====لێدوان ==== بێ کێشەیە [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٣، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) <hr> ==== پۆل:دەرمانە پزیشکییەکانی ئاژەڵان==== *بەستەر: [[:پۆل:دەرمانە پزیشکییەکانی ئاژەڵان]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:سترۆیدی دژە ئەندرۆجینەکان ==== بەستەر: [[:پۆل:سترۆیدی دژە ئەندرۆجینەکان]] ====لێدوان ==== <hr> دژەئەندرۆجینی ستیرۆیدی نەک ستیرۆیدی دژە ئەندرۆجینی وابزانم.سوپاس[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏٠٦:١٩، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ====پۆل:قوربانیدەرانی سووتانی کیۆتۆ ئەنیمەیشن ==== بەستەر: [[:پۆل:قوربانیدەرانی سووتانی کیۆتۆ ئەنیمەیشن]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خەڵک لە ئەنیمەیشن بەپێی کۆمپانیا ==== بەستەر: [[:پۆل:خەڵک لە ئەنیمەیشن بەپێی کۆمپانیا]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:مردنەکان بەھۆی ئاگر لە ژاپۆن ==== بەستەر: [[:پۆل:مردنەکان بەھۆی ئاگر لە ژاپۆن]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:ئاگرەکان لە ژاپۆن==== بەستەر: [[:پۆل:ئاگرەکان لە ژاپۆن]] پێشنیارکراو بۆ ئاگر: [[:پۆل:سووتمانەکان]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئاگرەکان بەپێی وڵات ==== بەستەر: [[:پۆل:ئاگرەکان بەپێی وڵات]] پێشنیارکراو بۆ ئاگر: [[:پۆل:سووتمانەکان]] ئاگرکەوتنەوەکان بەپێی وڵات یان ئاگرەکان بەپێی وڵات؟ ====لێدوان ==== <hr> ئاگرکەوتنەوەکان بەپێی وڵات جوانترە ،وابزانم[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏٠٦:٢٨، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] منیش پێم باشە، بەڵام سوتمانیشمان ھەیە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٠:٢٩، ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ====پۆل:ئەو ئەنیمێیانەی خەڵاتی کڕەنچیرۆلیان بردۆتەوە ==== بەستەر: [[:پۆل:ئەو ئەنیمێیانەی خەڵاتی کڕەنچیرۆلیان بردۆتەوە]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:فیلمەکان لەبارەی سیستیک فایبرۆس ==== بەستەر: [[:پۆل:فیلمەکان لەبارەی سیستیک فایبرۆس]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:براوەکانی خەڵاتی مەزنی پایکسانگی خەڵاتی ھونەری (تەلەڤیزیۆن) ==== بەستەر: [[:پۆل:براوەکانی خەڵاتی مەزنی پایکسانگی خەڵاتی ھونەری (تەلەڤیزیۆن)]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئەو بەرھەمە تەلەڤیزیۆنیانەی وەستێنراون بەھۆی کۆڤید-١٩ ==== نوێیە بەڵام ھەر ویستم دڵنیایی لێ بکەمەوە. بەستەر: [[:پۆل:ئەو بەرھەمە تەلەڤیزیۆنیانەی وەستێنراون بەھۆی کۆڤید-١٩]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خانمەکتەرە دەنگییە ئەمەریکییەکان لە یاریە ڤیدیۆییەکان==== بەستەر: [[:پۆل:خانمەکتەرە دەنگییە ئەمەریکییەکان لە یاریە ڤیدیۆییەکان]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:داڕێژەکانی جێندەریی بەکارھێنەر==== بەستەر:[[:پۆل:داڕێژەکانی جێندەریی بەکارھێنەر]] ==== لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئەو فیلمانەی دەربارەی تڕانسجێندەری کچن ==== بەستەر:[[:پۆل:ئەو فیلمانەی دەربارەی تڕانسجێندەری کچن]] ==== لێدوانی گشتی ==== سپاس {{rf}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٣:١٥، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ==== پۆل:باشترین ئەنیمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئەکادیمی ==== : بەستەر:[[:پۆل:باشترین ئەنیمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئەکادیمی]] : پەیوەندیدار: [[:پۆل:باشترین ئەنییمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئانی]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خەڵکی کۆریای باکوور بە ڕەسەن ژاپۆنی ==== بەستەر: [[:پۆل:خەڵکی کۆریای باکوور بە ڕەسەن ژاپۆنی]] ====لێدوان ==== <hr> ====:پۆل:خەڵکی جەزائیری بە ڕەسەن تورک ==== بەستەر:[[:پۆل:خەڵکی جەزائیری بە ڕەسەن تورک]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خەڵکی ئوستڕالی بە ڕەسەن کۆری ==== [[:پۆل:خەڵکی ئوستڕالی بە ڕەسەن کۆری]] پەیوەندیدار: [[:پۆل:خەڵکی کۆریای باکوور بە ڕەسەن ژاپۆنی]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:گۆرانیبێژانی کۆریای باشوور بە زمانی ژاپۆنی ==== بەستەر:[[:پۆل:گۆرانیبێژانی کۆریای باشوور بە زمانی ژاپۆنی]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:دەرھێنەرانی ئەنیمەیشن لە ژاپۆن==== بەستەر:[[:پۆل:دەرھێنەرانی ئەنیمەیشن لە ژاپۆن]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:شوێنە پەروەردەییەکان کە لە سەدەی ١٤یەم دامەزراون ==== بەستەر:[[:پۆل:شوێنە پەروەردەییەکان کە لە سەدەی ١٤یەم دامەزراون]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:ناساندنەکانی بینین و بیستن لە ١٩٠٠ ==== بەستەر [[:پۆل:ناساندنەکانی بینین و بیستن لە ١٩٠٠]] ==== لێدوان ==== کرا [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٦:٥٨، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) <hr> ==== پۆل:ھونەرمەندانی ئێڵ&ھۆڵدینگ ==== بەستەر: [[:پۆل:ھونەرمەندانی ئێڵ&ھۆڵدینگ]] ==== لێدوان ==== <hr> === پۆل:پێشکەشکەرانی خزمەتگوزاری ژمێریاری ھەوری === بەستەر: [[:پۆل:پێشکەشکەرانی خزمەتگوزاری ژمێریاری ھەوری]] ==== لێدوان ==== <hr> == Platanus یان Plane tree == چنار؟ دەزانم لە [[وتووێژ:چنار]] دا باس کراوە و چنار بۆ black poplar دانراوە، بەڵام لە ئەوە ناچێ ڕاست بێ! [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:PopulusNigra4c.jpg#mw-jump-to-license ئەمە] گەڵای black poplarـە و چنار لای ئێمە گەڵاکەی [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Leaf_Of_Platanus_Orientalis_.jpg ئاوھایە]، پێم وایە چنار بۆ plane tree چاکترە. گەڵای چنار لە گەڵای کەوێت (maple) دەچێ. تۆفیق وەھبیش چناری بە plane tree مانا کردووەتەوە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:٠٥، ٣١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :[[:en: Platanus orientalis| Platanus orientalis]] ڕەنگە ناوی زانستیی چنار بێ. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:٥٤، ٣١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ئێمە بەو دارەی وێنەی گەڵاکەیت داناوە ئەڵێین دارجەوھەر. ئەو وێنەیەی لە وتارەکەدا ھەیە، لای ئێمە ئەوە چنارە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٦:١٩، ١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ھەنبانەبۆرینە جەوھەردار و چناری بە ھاومانا داناوە. ئێستا کە لە ھەندێک ناوچەدا ماناکەی جیایە، کامەی دابنێین؟ کام مانا کۆنترە، platanus یان black poplar؟ پێم وایە platanus کۆنترە. لە پاڵەویی ساسانیدا بە مانای platanus بووە، لە کورمانجیشدا «چنار» بە مانای platanus دێ و عەرەبیش «صنار»ی ھەیە کە لە «چنار»ەوە دێ و ھەر بە مانای platanus دێ. لە فەرھەنگەکەی Michael L. Chyetیشدا «چنار» بەرانبەری plane tree و oriental plane treeیە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٠٩:٠٤، ١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] وەڵڵا نازانم. من ھەر ئەوەندەم لێ دەزانی کە وتم. ئێمە بەوە کە لە وتارەکەدا وێنەکەی ھەیە دەڵێین چنار، زۆریش ھەیە لەبەر ماڵان و لە باخ و بێشە و ئەوانەدا، بۆیە دڵنیام ھەڵە ناکەم. بەوەی تریش دەڵێین جەوھەر، ئەویش ھەر زۆر زۆر ھەیە لە ھەموو شەقامەکاندا. ئەوەش دەزانم کە فارس بە جەوھەر دەڵێ چنار. بۆ نموونە، لە تاران شەقامێک ھەیە لە باشووری شارەوە ھەتا باکوور درێژە، پێی دەڵێن وەلیعەسر و، ئەمبەر و ئەوبەر یەکسەر دارجەوھەرە. بەڵام ئەوان پێی ناڵێن جەوھەر، دەڵێن «[https://www.google.com/search?q=%DA%86%D9%86%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C+%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%B9%D8%B5%D8%B1&oq=%DA%86%D9%86%D8%AA%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C+%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%BA%D8%B5%D8%B1&gs_lcrp=EgZjaHJvbWUqCAgBEAAYDRgeMgYIABBFGDkyCAgBEAAYDRgeMgoIAhAAGAgYDRgeMgoIAxAAGAgYDRgeMgoIBBAAGIAEGKIEMgcIBRAAGO8FMgcIBhAAGO8FMgoIBxAAGIAEGKIE0gEIOTU5OGowajSoAgGwAgE&client=ms-android-samsung-ss&sourceid=chrome-mobile&ie=UTF-8 چنارھای خیابان ولیعصر]». باشتر وایە @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] و @[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] یش قسەی خۆیان بکەن. چون ئەوان لە باسە پێشووەکە قسەی زۆریان بۆ کردن بوو. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٤٧، ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::قسەکانی کاک ئازام پێ تەواون. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ١٥:٤٣، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] سەیری [https://m.youtube.com/watch?v=W2915vzL49c&pp=ygUw2KbbldmFINiv2YjZiCDYr9in2LEg2obZhtin2LHblduMINi025XZgtq12KfZiNuV&ra=m ئەم ڤیدیۆیە] بکە. باسی دوو ''چنار''ی پیر دەکا، ئاشکرا دیارە کە platanusن. سەیری [https://ku.964media.com/292088/ ئەمیش] بکە، ''سوورەچنار'' بە platanus دەڵێ. ئێمە ''دارجەوھەر'' ناڵێین و ھەر نازانین چییە. ::::::فەرھەنگی خاڵیش ''چنار'' و ''جەوھەر''ی بە ھاومانا داناوە، [https://lex.vejin.net/ck/def/xall/%D8%AC%DB%95%D9%88%D9%87%DB%95%D8%B1#:~:text=%D8%B4%D8%AA%DB%8E%DA%A9%DB%8C%20%D9%84%DB%8E%20%D8%AF%DB%8E-,%D8%A6%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%DA%B5%D8%A7%D9%86%DB%8C%20%DA%86%D9%86%D8%A7%D8%B1 کرتە بکە]. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٤:٥٣، ١٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == Elm یان Ulmus == ناوی کوردیی ئەم دارە چییە؟ وزم؟ بووز؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٧:٤٨، ٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] «وزم» بەر گوێم کەوتووە، بەڵام نازانم کامەیە. «بووز»م نەبیستووە. ویکیپیدیای فارسی Elmی بەستووە بە «نارون»ەوە. ناروەن لای ئێمەش دەوترێ، بەڵام زیاتر دەڵێین دارتۆفانە. وەک چۆن عەرەب دەڵێ شجرە البق. خودی وشەی ناروەنیش دوو پارە: «نار» کە ھەمان [https://vajehyab.com/dehkhoda/%D9%86%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%87#:~:text=%D9%86%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%87%20.,%D8%AF%D9%90%20%5D%20(%D8%A7%D9%90)%20%D9%BE%D8%B4%D9%87%20. نارد] -ە بە مانای مێشوولە و تۆفانە و، وەن کە ھەمان دارەوەن یا قەزوانە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٨:٢٢، ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] لە [https://www11.ihp.sinica.edu.tw/storage/w2_file/1688NTswNBe.pdf ئێرە]دا بووزم بە مانای elm دی. ھەنبانەبۆرینە بووز و دارتۆفانەی بۆ درخت پشه داناوە، درخت پشه و نارون یەک شتن؟ ئەگەر یەک شتن، [https://lex.vejin.net/ck/def/henbaneborine/ڕەشەدار ڕەشەدار] بۆچی دوو مانای ھەیە (١، درخت نارون و ٢، درخت پشه)؟ ویکیفەرھەنگی کورمانجی «بزی»ی بۆ elm بە کار بردووە و لە کوردستانیکادا «بزوو» بۆ elm ھاتووە، کێشەکە ئەوەیە ئەمەم لە یەک فەرھەنگی دیکەدا نەدی. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٢١:٢٥، ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ئێستا دیم کە لە ویکیپیدیادا «[[نارەوان (دار)|نارەوان]]» بۆ beech بە کار ھاتووە! ئەم شێوەیە لە فەرھەنگەکاندا نەھاتووە، بەڵام لە «ناروان»ی پاڵەویی ئەشکانی دەچێ کە لە [https://en.wiktionary.org/wiki/نارون#Etymology_1 ئێرە] دا ھاتووە. «دارەڕەش»یش دانراوە، بەڵام ئەمە ڕێک وەکوو [https://en.wiktionary.org/wiki/karaağaç#Etymology karaağç]ی تورکی دروست بووە کە بەرانبەری elmـە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٠٩:٤١، ٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::''بووز'' و ''وزم'' ھەر یەک وشەن. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٥:٠٦، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::باشە، ''بووز'' یان ''وزم'' ھەر ئەو دارەیە کە ئینگلیز elmی پێ دەبێژێ؟ ئەگەر وایە، ''وزم'' چۆن بووە بە ''بووز''؟ دیارە کە ''بووز'' سۆرانیترە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:٤٣، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == Mongoose == ئەمە بە کوردی دەبێ بە چی؟ بانبانک؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:٤٢، ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] سڵاو بەپێی فەرھەنگەکان ئەمە ئەنجامەکەی بوو ::{{لێدوان|فەرهەنگی کوردستانیکا|}}: مارگرە، مارخۆرە، ::{{لێدوان|فەرهەنگی ئەندێک|}}: بانبانکە، مشک خۆرە :بڕوانە [https://lex.vejin.net/ck/search?t=Mongoose ڤەژین] بۆ زانیاری زیاتر. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٢:١٦، ١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]]: ''بانبانک'' یان بە کرمانجی ''بانەڤانک'' جۆرێک ڕسقە. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٥:٠٤، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::سپاس. ئەی ''ڕسق'' خۆی چییە؟ weaselە؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:٤٤، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]]: بەڵێ بە فارسی ''راسو''. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٣:٥٤، ١٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] بەڵام ''[[ڕسق]]'' بۆ least weasel بە کار ھاتووە! ئەگەر لێی دڵنیاین، چاکتر نییە ''[[بەوەرز]]'' بکەین بە ''ڕسق''؟ ئەم ناوانە، دەڵەک، قاقم، ڕسق و …، تێکەڵ بوون. خۆزگە دەمانزانی کامە کامەیە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٣:٢٨، ١٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == Hardwood و Softwood == ''چێوڕەق'' یان ''چێوسەخت'' بۆ hardwood و ''چێونەرم'' بۆ softwood چاکن؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:٠٦، ١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :وشەی ''سەخت'' کوردی نییە و بە کوردی ھەر دەڵێن ''ڕەق''. لەوانەیە ''ڕەقەچێو'' و ''نەرمەچێو'' باشتر بێ. وەکوو ''ڕەقەمار'' یان ''نەرمەکۆکە''. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٤:٤٩، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] ''چێونەرم'' وەکوو ''دەنگخۆش'' و ''دەستپاک'' دروست بووە، ناو + ھاواڵناو گەلێک باوە. ھەروەھا، ''نەرمەچێو'' نێوانگری تێدایە، بەڵام ''چێونەرم'' تێیدا نییە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:٤٧، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]]: جارجار ھەر ئەو نێوانگرە دەربڕینی وشەکە خۆشتر دەکا. ئەوەی جنابیشت ڕاستە. لە کوردیدا دەڵێن ڕەقامێر و نەرمامێر بۆیە منیش بەپێی ئەمانە وشەکانم ڕۆنا. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٣:٥٦، ١٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == Snakebird == ئەم گیانەوەرە بە کوردی ناوی نییە، دەتوانین بۆی دابڕێژین؟ snake یانی مار و bird یانی باڵندە، مەل، لێکیان بدەین دەبێ بە «مارباڵندە» یان «مارمەل». «مارباڵندە» جوان نییە، بەڵام «مارمەل» کورت و جوانە و دەکرێ بیکەین بە «مارمر»یش. «مر» و «مەل» ھەر یەک وشەن («مر» کۆنتریشە) و بە مانای «باڵندە» دێن، «وشترمر»یش ھەر وا دروست بووە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:١٦، ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :''مەلەمار''-یش دەبێ ھەر لەسەر کێشی ''ڕەقەمار''. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٥:٠٠، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] ''مەل'' ناوە، بەڵام ''ڕەق'' ھاواڵناوە. پێم وایە ''مارمر'' لە ھەمووی کورتتر و گونجاوترە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:٥٠، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::مەبەست کێشەکەی بوو. بەپێی ڕیزمان وەک ''تیرەمار''. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ١٧:١٠، ١٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == Bittern == لە فەرھەنگی باڵندە دا ''واق'' ھاتووە، بەڵام ئەمە دەبێ عەرەبی بێ: ''[[:ar:واق (طائر)|واق]]''. لە ویکیپدیای فارسی دا ''[[:fa:بوتیمار|بوتیمار]]'' و ''[[:fa:غمخورک|غمخورک]]'' بۆ bittern بە کار ھێنراون. ''غمخورک'' ھەر ''خەمەخۆرە''ی خۆمانە و ''بوتیمار''یش لە [https://en.wiktionary.org/wiki/بوتیمار ئێرە] دا وا لێک دراوە کە بە مانای ''ئەبووخەم'' دێ! ''بو'' کورتکراوە ''أبو''ی عەرەبییە. لە فەرھەنگی خاڵ دا ئاوا باسی ''خەمەخۆرە'' کراوە: «باڵندەیەکی گەورەی قاچ و مل درێژە ھەمیشە بە ماتی لە کەناری ئاو ھەڵدەنیشێ»، bittern باڵندەیەکی secretiveە و بە پێی ئەم وەسفەی خاڵ بێ، ''خەمەخۆرە'' ڕەنگە bittern بێ. ئێوە چی دەڵێن؟ ''خەمەخۆرە'' دەبێ bittern بێ؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٩:٠٤، ٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :تەقریبەن دڵنیا بووم کە ''خەمخۆرە'' bitternە. ئەم باڵندەیە ئەفسانەیەکی ھەیە. دەڵێن ''خەمخۆرە'' ھەردەم تینوویەتی، بەڵام کاتێ کە بە ڕووبارێک دەگا، خەم دەخوا ئاوی ڕووبارەکە تەواو بێ و ئاو ناخوا. عەرەبیش ''مالك الحزين'' بە ئەم باڵندەیە دەڵێ. :ئەم باڵندەیە بە ماتی لە لێواری ئاو ھەڵدەنیشێ، بەڵام خەم ناخوا، بەڵکوو چاوەڕێیە ماسی یان گیانلەبەرێکی دیکە ببوورێ تا ڕاوی بکا. لە فۆلکلۆر دا وا لێک دراوەتەوە کە خەم دەخوا. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:٣٨، ١٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == Common == لە ناوی گەلێک گیانلبەر دا common ھەیە، بۆ ئەمە چی باشە؟ ''ئاسایی'' دەبێ؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١١:١٩، ١١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == Hoopoe == دەزانم کە ''پەپووسڵێمانە'' (یان ''پەپووسڵێمانکە'') بە ئەم گیانلەبەرە دەڵێن، بەڵام ''پەپوو'' بە تەنیا ئەم مانایە نادا؟ لە ھەنبانەبۆرینە دا بە مانای hoopoe و owl ھاتووە.[https://lex.vejin.net/ck/def/henbaneborine/%D9%BE%DB%95%D9%BE%D9%88#:~:text=%D9%BE%DB%95%D9%BE%D9%88:%20%D8%A8%D8%A7%DA%B5%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8E%DA%A9%DB%8C%20%D8%B3%DB%95%D8%B1,%DA%A9%D9%88%D9%86%D8%AF%DB%95%D8%A8%D9%88%D9%85%DB%95%D8%8C%20%D8%A8%D8%A7%DA%B5%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8E%DA%A9%DB%8C%20%D8%B4%D9%88%D9%85%DB%95] لە ھەندێک فەرھەنگ دا (وەکوو مەردۆخ) تەنیا بە مانای hoopoe ھاتووە،[https://lex.vejin.net/ck/def/merdox/پەپوو] و لە ھەندێکی دیکە دا (وەکوو خاڵ) تەنیا بە مانای owl ھاتووە،[https://lex.vejin.net/ck/def/xall/پەپوو] ئێستا کامیانە؟ لە فەرھەنگەکان دا ''پەپووقژە'' بە مانای «باڵندەیەکی بێکاکۆڵ کە لە hoopoe دەچێ» ھاتووە،[https://lex.vejin.net/ck/def/henbaneborine/پەپوقژە][https://lex.vejin.net/ck/def/xall/پەپووقژە] بۆیە من پێم وایە ''پەپوو'' بۆ hoopoe تەواوە. لە باشوور دا ''کوندەپەپوو'' بە owl دەڵێن، بەڵام ئەمە لە فەرھەنگە کۆنەکان دا نییە. ئەمە ڕەنگە بیسەلمێنێ ''کوندەپەپوو'' نوێیە و تازە پەیدا بووە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:٢٤، ١٢ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :پێم وا نییە بتوانین ساغی بکەینەوە ''پەپوو'' خۆی بەتەنیا بە چی دەڵێن. وشەی ''پەپوولە''-شمان ھەیە. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٤:٤٤، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == Language treatment == نزیکترین یان دەقیقترین بەرانبەری کوردی بۆ ''Language treatment'' چییە؟ پەڕەیەکی ڕێنمایییە لە [https://en.wiktionary.org/wiki/Wiktionary:Language_treatment ویکیفەرھەنگی ئینگلیزی]. خۆم ''مامەڵەکردن لەگەڵ زمان''-م پێ باشە، چونکە لە ناوەڕۆکی پەڕەکەش، باس لە چۆنێتیی چارەکردن و ڕێکخستنی وشەکان ئەکا لەناو زمانەکە. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٨:٢٠، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == Bumblebee == ناومان بۆ ئەم حەشەرەیە ھەیە؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٠:٠٠، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ھەنگەگیزە، وەک [https://lex.vejin.net/ck/search/?t=%D9%87%DB%95%D9%86%DA%AF%DB%95%D8%A8%DB%86%DA%B5%DB%95&f=0 ھەنگەبۆڵە]. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:٢٣، ٢٤ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] خۆت داتڕشتووە یان خۆی ھەیە؟ دیم کاک پیرەھەڵۆ لە [[وتووێژ:مێشھەنگوین]] دا نووسیویەتی کە ''ھەنگەبۆڵە'' بە مانای bumblebee دێ، ئەمە ڕاستە؟ ئەگەر نا، ھەنگەبۆڵە چییە؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٤:٤٢، ٢٥ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] خۆم دامڕشتووە. چون مەردۆخ بۆ ھەنگەبۆڵە «سرمان»ی عەرەبی دانابوو و «سرمان»یش ھەمان شەنگەسوورە یا سیرەمۆزەی خۆمانە، زاتم نەبوو بڵێم ھەنگەبۆڵە bumblebee -ە. بەڵام، پرسیارت بۆ دەکەم. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:٣١، ٢٥ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ئەو وێنەیەی وتاری bumblebee -م نیشانی دوو کەس دا وتیان ئەوە ھەنگەبۆڵەیە بەڵام ڕەنگی زۆر زەردە. وتیشیان ھەنگەبۆڵە تووکن و کوڵکنە و، بە دەوری گا و مانگا دەخولێتەوە و، ھەنگوێن ناکات و، لە ھەنگ و زەردەواڵە گەورەترە و لەوانەیە بیشیان خوات و، خرپن و قەڵەوە و، ڕەنگیشی زۆرتر قاوەیی بەرەو ڕەشە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:١٢، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] کەوایە ''ھەنگەبۆڵە'' دەبێ bumblebee بێ. دەستت خۆش بێ، زەحمەتت کێشا. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٤:٣٧، ١ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] بۆ دڵنیاییی زیاتر، وێنەکانی bumblebee لە ویکیپیدیا و گووگڵم دا بە نیشانی دوو کەسی تر کە یەکیان خۆی ھەنگەوانە. ھەردووکیان تا چاویان پێ کەوت وتیان ئەوە ھەنگەبۆڵەیە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:٤١، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Flushed Away == ناوێک بۆ وتاری [[فڵەشد ئەوەی]]، چی بێت باشە؟ '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٧:١٨، ٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] لێشاوبردە، وەک بابردە یا بابردەڵە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٢٥، ٢١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Cryptosystem == سڵاو هاوڕێیان، ئەمە بە کوردی دەبێتە چی؟ [[بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="font-family:Segoe print; color: magenta; font-size:13px;">'''Şûşe'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="color: pink">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٨:٠٥، ٢١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Amine yousefi|Amine yousefi]] ھەر کریپتۆسیستم. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٠٢، ٢١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Junglefowl == ''مرەجەنگەڵی'' چۆنە؟ وەکوو ''مرەباخی'' (= woodcock) دروست بووە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٩:٢١، ٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] باشە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٠:٤٣، ٢٤ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Lamella یان Gill == چی بۆ ئەمە چاکە؟ بەڕێوەبەرێک لە وتارێک دا کێڵگە (farm)ی بۆ داناوە! نازانم ئەم ئیلھامەی لە کوێوە بۆ ھاتووە. کوردستانیکا ئەمانەی پێشنیار کردووە: شانە، تیغە (تیخە) و پەڕە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:٥١، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == Progenitor == لە ئەستێرەناسی دا ئەو ئەستێرەیەی کە دەبێ بە سووپەرنۆڤا و دەتەقێ progenitorی پێ دەڵێن، چی بۆ ئەمە باشە؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٩:٣٢، ٦ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] [https://lex.vejin.net/ck/search/?t=%D8%A8%D9%86%DB%95%D8%AA%DB%86%D9%85&f=0 بنەتۆم]. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٠:١٧، ٢٤ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Abrasion == ئەمە بە کوردی دەبێ بە چی؟ لە کتێبەکانی وەزارەتی پەروەردە دا ''کڕاندن'' بە کار ھاتووە و منیش لە وتاری ''[[سماتە]]'' دا ''کڕێنەر''م بۆ abrasive دانا. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٢١:١٧، ١١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Projectile == ئەمە بکەین بە چی؟ projectile یانی ''ئەوەی کە دەھاوێژرێ''. دەکرێ ھەر شتێ بێ. مەنجەنیق بەرد دەھاوێژێ، بۆیە بەرد projectileە. تیرھاوێژ تیر دەھاوێژێ، بۆیە تیر projectileە. کوردستانیکا ''پلار''ی بۆ داناوە، بەڵام لە ھەنبانەبۆرینە دا ''پلار'' بە مانای ''داردەستێ کە بۆ ھاویشتن دەبێ'' ھاتووە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١١:١٤، ١٢ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ڕاھاویشتە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٢٠:٣٦، ٢٠ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::ڕاھاوێژە. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ١٠:١٢، ٢٧ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::: @[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] هاوێژراو. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ١٠:١٣، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Visible == بۆ ئەمە ھەر ''بینراو'' بە کار ھاتووە. ئەمە چاک نییە، چونکە ''بینراو'' یانی ''دیتوو'' یان ''شتێک کە بینراوە''، بەڵام visible بە مانای ''شتێک کە دەکرێ ببینرێ'' دێ. ''دیتەنی'' دەبێ؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٢٠:٢٤، ١٨ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] دەبێ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٢٠:٣٦، ٢٠ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]]: نابێتە ''دیار''؟ [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ١٠:٠٢، ٢٧ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] ئەویش دەبێ، بەڵام ''دیار'' لە بنەڕەت دا شێوەی ناوی ''دین'' یان ''دیتن'' نییە؟ دی (ڕەگی ڕابووردووی دین) + ـار (وەک کوشتار و وتار)؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٢:٥٠، ٢٧ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Tropical == چی بۆ ئەمە دابنێین؟ بۆ نموونە، tropical climate دەبێ بە چی؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١١:٤٠، ٢٦ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] تاوسووڕگە بۆ tropics و تاوسووڕگەیی بۆ tropical. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٨:٤٤، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :: @[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] کەشوهەوای ھێڵی کەمەرەیی. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ١٠:١١، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == is native to == ئەمە چۆن وەربگێڕم؟ بۆ نموونە، Sorrel is native to Eurasia دەبێ بە چی؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:٥٠، ٢٦ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :خۆجێی ... ە: Sorrel خۆجێی ئەوراسیایە. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ١١:١٩، ٢٧ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] کردم بە ترشۆکە بوومیی ئەوراسیایە. ''بوومی'' لە فەرھەنگەکەی تۆفیق وەھبی دا بە مانای native ھاتووە، [https://lex.vejin.net/ck/def/wahby-edmonds/b%C3%BBm#:~:text=b%C3%BBm%C3%AE:%20adjective%20native بنۆڕە]. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٢:٤٧، ٢٧ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]]: بەداخەوە لەم فەرهەنگانەدا (بەتایبەت مەردووخ و وەهبی) جاروبار کاریگەریی فارسی دەبینرێت. ''بوومی'' بەم مانایە وا وتت بە کوردی نازانم؛ له هەنبانه و خاڵیشدا نییە. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٨:١٦، ٢٨ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] خۆوڵاتی -ش دەبێ. ھێمن دەڵێ «وەکوو پەروانە دەوری لێ دەدەن لاوانی خۆوڵاتی». [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٣٣، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::::: @[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] بۆچی خۆڕسک بەکارناهێنی؟ دەتوانی بڵێی ترشۆکە خۆڕسکە لە ئەوراسیا. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ١٠:٠٧، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] خۆڕسک یانی خواکرد یان شتێک کە مرۆو دروستی نەکردبێ و خۆی ڕسکابێ.[https://lex.vejin.net/ck/search?t=%DA%95%D8%B3%DA%A9%D8%A7%D9%86&f=0#:~:text=%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%DB%8C:-,%D8%AF%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%AA%20%D8%A8%D9%88%D9%88%D9%86%DB%8C%20%D8%B3%D8%B1%D9%88%D9%88%D8%B4%D8%AA%DB%8C,-%D8%AC%DB%86%D8%B4%20%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%8C%20%D9%BE%DB%95%DB%8C%D9%88%DB%95%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B1] بە شێوەیەکی دیکە باسی بکەم، خۆڕسک یانی سروشتی.[https://lex.vejin.net/ck/search?t=خۆڕسک&f=0] [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١١:٤٢، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Herbaceous plant == مەبەست لە ڕوەکێکە کە ''لاسکی چێوی'' (woody plant)ی نییە. herbaceous ھاواڵناوی herbە و لە ویکیپیدیا دا [[گیای دەرمانی|گیای دەرمانیی]] بۆ دانراوە کە پێم باش نییە. چی بۆ herbaceous و herb دابنێین؟ ئەگەر بەرامبەرێکی چاکمان بۆ herb نییە، ''ڕوەکی ناچێوی'' بۆ herbaceous plant دەبێ؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٠:٥٣، ٢٨ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ئەگەر Herbivore گیاخۆر بێ herb دەبێتە گیا. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٢٢، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ڕەنگە پووشینە -ش ببێ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٤٧، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] گیای داماو بۆ grass، بۆ herb، بۆ plantیش بە کار دێ! لە ویکیپیدیای فارسی دا ''علف'' بە کار ھاتووە کە لە کوردی دا بووە بە ''ئاڵف''. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:٠١، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ھەنبانە دەڵێ [https://lex.vejin.net/ck/def/henbaneborine/%DA%AF%DA%98%D9%88%DA%AF%DB%8C%D8%A7 گژوگیا] واتە «نباتات علفی» یا ھەمان « Herbaceous plants». ئەمە بە ئەڵمانییەکەش دەخوا، Krautige Pflanze یانی ڕوەکی گژ و گڤ، وەکوو کەلەرم. grassیش چیمەن نییە؟ [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٤٦، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] لە ویکیپیدیا دا ''گژوگیا'' بۆ herb بە کار چووە (وەک [[:پۆل:گژوگیاکان]]) و بۆ floraیش بە کار چووە (وەک [[:پۆل:گژوگیاکانی یۆنان]])، چی لە ئەمانە بکەین؟ :::::من بزانم ''چیمەن'' یانی meadow یان lawn و ''چیم'' یانی grass و ھەردووک تورکین، [https://en.wiktionary.org/wiki/çim#Turkish بنۆڕە]. لە فەرھەنگەکەی تۆفیق وەھبیش دا ''گیا'' بۆ grass ھاتووە،[https://lex.vejin.net/ck/def/wahby-edmonds/giya#:~:text=noun-,grass,-%2C%20herbage] و خۆمانیش ''[[گیاجاڕ]]''مان بۆ grassland داناوە. :::::بە ڕای تۆ ''گیا'' بۆ چی بە کار بچێ؟ بۆ plant؟ ئەم وشانە ھەن دەبێ بەرانبەریان بۆ دابنێین: :::::plant (ڕوەک یان گیا؟)، flora (گیاکان؟) grass (چیم؟)، herb. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١١:٣٧، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ڕوەک = plant، فلۆرا = flora، چیمەن = grass، مێرگ = meadow ، مێرگۆڵە یا چیمەنکاری = lawn، گژوگیا = herbs. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٥:٥٣، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ئەی ''گیا''؟ وشەیەکی باوی وەک ''گیا'' ناکرێ بۆ ھیچ بە کار نەبرێ. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٢:١٨، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ھەرچی کە لە زەوی ئەڕوێ ڕوەکە. ئێستا ئەم ڕوەکە یا ساقەتەی ڕەقە یا نەرمە. ئەوەی کە ساقەتەکەی ڕەقە پێی دەڵێن دار، ئەوەی کە ساقەتەکەی نەرمە پێی دەڵێن گیا. کەوایە گیا لە ئەسڵا ھەمان herb -ە. grass جۆرێکی تایبەت لە herb یا گیایە کە باریک و کێشھاتووە. ھەموو grassەکان herbن، بەڵام ھەموو herbەکان grass نین. تەماتە و گوڵەبەڕۆژە herbن بەڵام grass نین. ئاشکرایە داریش نین، بەڵام گیان. بە کورتی، من وا ئەزانم ھەچ ڕوەکێ کە دار نەبێ، گیایە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٤:٠٥، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] من پێم وایە کە ''ڕوەک'' بۆ plant ڕاستە و نابێ دەستی لێ بدەین. ''[[ھەنار]]'' و ''[[ڕەشەدار]]'' دار (tree) و ڕوەک (plant)ن، بەڵام کەس ''گیا'' بەم دوانە ناڵێ. گیا زیاتر بە ڕوەکی بەژنکورت دەوترێ، ئەمانیش عادەتەن ناچێوی (non-woody)ن. ئەگەر ''گیا'' بۆ herb دابنێین، herbaceous plant بە ئاسانی دەبێ بە ''ڕوەکی گیایی''. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٤:٣٩، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] بە ڕای من ڕوەکی گیایی جوان نییە و بۆ کوردی ناخونجێ. گژوگیا باشترە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٤:٤٧، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] بۆچی خۆت لەگەڵ ''گیا'' بۆ herb نەبووی؟ یان مەبەستت ئەوەیە ''گیایی'' بۆ herbal دەبێ (وەک herbal tea = چای گیایی)، بەڵام بۆ herbaceous نابێ؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:١٥، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ڕوەکی گیایی حەشوە. ڕوەکی گیایی یا ڕوەکی گیائاسا یانی ئەوەی لە زەوی ئەڕوێت و وەکوو گیا وایە. دەی ئەمە ھەر گیایە، ئیتر ئەو دوورودرێژییەی ناوێ. من جیاوازییەک نابینم لە نێوان herb و herbaceous plant. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٥:٤١، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] لەبەر ئەوەش کە گیا جگە لە herb بۆ plant و grassیش بە کار دێ، بۆ herbaceous plant من گژوگیام زۆرتر بەدڵە. ھەڵبەت خۆت باشتر دەزانی، ئەمانە بواری تایبەتیی من نین و زۆریان لێ نازانم. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٥:٤٤، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] وتارەکانی herb و herbaceous plant -م خوێندەوە، تا ڕادەیەک زانیم چی بە چییە. من بم ئاوای لێ دەکەم: herb ئەکەمە [[گژوگیا (چێشتلێنان و پزیشکی)]] و، herbaceous plant ئەکەمە [[گژوگیا]] یا [[گژوگیا (ڕوەکناسی)]]. گیاش ئەکەمە پەڕەی ڕوونکردنەوە و ئەیبەستمەوە بە ڕوەک و دوو ماناکەی گژوگیاوە، واتە گژوگیا لە چێشتلێنان و دەرماندا و، گژوگیا وەکوو بابەتێکی زانستی ڕوەکناسی. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:٣٣، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ''ڕوەکی گیایی'' بێمانا بێ، herbaceous plantیش بێمانا دەبێ! پێم باش نییە ''گیا'' پەڕەی ڕوونکردنەوە بێ. وەک باسمان کرد، ''دارھەنار'' plantە و کەس ''گیا'' بەمە ناڵێ، بۆیە ''گیا'' ناکرێ plant بێ. قسەم بۆ herbaceous plant نییە، بەڵام پێم باشە ''گیا'' herb بێ. بە تایبەتی کە herbal tea دەبێ بە ''چای گیایی'' و herbal medicineیش دەبێ بە''پزیشکیی گیایی'' یان ''گیادەرمانی''. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٨:١٣، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] مێژوو و پێشینە و بەکارچوونەکانی herb لە ئینگلیزیدا فەرقی ھەیە لەگەڵ مێژوو و پێشینە و بەکارچوونەکانی گیا لە کوردیدا. بۆیە ڕەنگە بۆ ئەوان herbaceous plant بگونجێ، بەڵام بۆ ئێمە سەرەڕای ئەوە کە herb گیایە، «ڕوەکی گیایی» حەشو و سەیر و نامۆ دێتە گوێ. چای گیایی -ش ھەر تۆزێ سەیرە. چای گژوگیا باشترە. وا نییە کە وشەیەکمان دۆزییەوە وەک ھاوسەنگی وشەیەکی بیانی، ئیتر ئەو وشەیە لە ھەموو حاڵەتەکانا بەکار بێ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٨:٣٧، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Vine == ئەمە بە کوردی دەبێ بە چی؟ vine ھەر ڕوەکێکە کە بە دار و دیوار دا ھەڵبگەڕێ. بۆ نموونە، ''[[لاولاو]]'' vineە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٤:٤٤، ٢٨ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ھەڵزن دەبێ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٣٢، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] لە ھیچ فەرھەنگێک دا نەمدی، خۆت داتڕشتووە؟ ھەڵ + زن (ڕەگی ڕانەبووردووی زنین)؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:٥٧، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] لە چاوگی [https://lex.vejin.net/ck/search/?t=%D9%87%DB%95%DA%B5%D8%B2%D9%86%DB%8C%D9%86&f=0 ھەڵزنین] لای ئێمە باوە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:٠٠، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] وشەیەکی جوانە، لە وتاری [[ڤانیلای گەڵاتات]] دا بە کارم برد. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:٥٠، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Dormancy == ئەمە و dormant بە کوردی دەبن بە چی؟ The plant stays dormant all winter چۆن وەربگێڕین؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٩:٢١، ٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] دەخەوڕاچوون؟ [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٤٧، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :: @[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] دەکرێ وەک ئاژەڵەکان متبوون بەکاربێت وەک لە کتێبەکانی پەروەردە سوڕی متبوون هەیە. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ١٠:٠٠، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Cultivation == چی بۆ ئەمە چاکە؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:٤٨، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Sensationalism == سڵاو هاوڕێیان بۆ ئەمە [https://en.wikipedia.org/wiki/Sensationalism] چ باشە؟ [[بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="font-family:Segoe print; color: magenta; font-size:13px;">'''Şûşe'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="color: pink">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢٢:٥١، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ncc1rk2aa4zq8kmk1fvfakxlwbh44il 0 118369 1661685 1588361 2026-09-06T08:30:37Z ~2026-48307-60 78928 /* */ 1661685 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{خاوێنکردن}} {{Underlinked|date=نیسان ٢٠١٧}} }} {{ویکیسازی}} '''عومەر المختار''' محمد بن فەرحات المانیفی (بە عەرەبی: عُمَر الْمُخْتَار مُحَمَّد بِن فَرْحَات الْمَنِفِي؛ ٢٠ی ئابی ١٨٥٨ – ١٦ی ئەیلوولی ١٩٣١)، بە شێری بیابان و شێخێ شەهیدا ناوداره کە لە نێو [[ئیتاڵیا|ئیتالیا]] کۆلۆنیالیزمەکاندا بە ماتاری منیفا ناسرابوو شۆڕشگێڕ و ئیمامێکی لیبی بوو کە سەرکردایەتی بەرخۆدانی ڕەسەنی لە سیرینایکا (لە ئێستادا ڕۆژهەڵاتی [[لیبیا]]) لە سەردەمی سێنوسیدەکاندا دەکرد، دژی کۆلۆنیالیزمی ئیتالیا بۆ لیبیا. عومەر کە مامۆستا بوو بە جەنەڕاڵ، کەسایەتییەکی دیاری بزووتنەوەی سێنوسی بووە و بە پاڵەوانی نەتەوەیی لیبیا و هێمای بەرخۆدان لە جیهانی [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] و ئیسلامی دادەنرێت. سەرەتا لە ساڵی ١٩١١ەوە بزووتنەوەی بەرخۆدانی لیبیا لە دژی ئیمپراتۆریەتا ئیتالیا لە کاتی [[جەنگی جیھانیی یەکەم|شەڕی یەکەم]] و [[جەنگی جیھانیی دووەم|دووەمی]] ئیتالۆ و سێنوسدا ڕێکخست و سەرکردایەتی کرد. هەروەها لە دەرەوەش بەشداری لە ئۆپۆزسیۆنی چەکداریدا کردووە دژی [[فەڕەنسییەکان|فەرەنسییەکان]] لە چاد و ئینگلیزەکان لە میسر.دوای هەوڵی زۆر، هێزە چەکدارەکانی ئیتاڵیا توانیان ئەلموختار لە نزیک سلۆنتا بگرن کاتێک لە شەڕدا لەلایەن سەربازە کۆلۆنیالیەکانی لیبیا بریندار بوو، لە ساڵی ١٩٣١دا هەڵیانواسی دوای ئەوەی ڕەتیکردەوە خۆی ڕادەست بکات. {{زانیاریدانی کەسایەتی|ناوی خۆماڵی=عومەر ئەلموختار|شوێنی لەدایکبوون=زاویە جەنجور، قەزای تۆبروک، قەزای دێرنە، بنغازی سەنجاک، پارێزگای [[تەرابلوس]] ، [[ئیمپراتۆریەتی عوسمانی]]|ڕێکەوتی مردن=١٦ی ئەیلوولی ١٩٣١ (٧٣ ساڵ)|شوێنی مردن=سولوق|ڕێکەوتی لەدایکبوون=٢٠ی ئابی ١٨٥٨|نەتەوە=[[عەرەب]]|ناوەکانی تر=شێخی شەهیدان،شێری بیابان|شوێنی مەرگ=بە هەڵواسینی (رحمه الله)|شوێنی گۆڕ=سولوق|کار=خەباتکاری بەرخۆدان لە دژی داگیرکاری ئیتالیا|ئایین=[[موسڵمان]] * سونه|باوک=موختار كورێ عومەر|منداڵەکان=محمد عومەر ئەلموختار|دایک=عائیشا كچا موحەریب|وێنە=[[پەڕگە:Omar Mukhtar 13.jpg|وێنۆک|عومەر موختار]]}} == سەرچاوە == * ویکیپیدیای عەرەبی {{تووڵی دەروازە|مێژووی ئیسلام|ژیاننامە|ئیسلام|شەڕ|سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|Omar Mukhtar}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٢]] [[پۆل:مردووانی ١٩٣١]] [[پۆل:مێژووی لیبیا]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٥٨]] [[پۆل:شۆڕشگێڕانی لەسێدارەدراو]] [[پۆل:شەھیدانی موسڵمان]] owqkk2a5y8titkxm792rdnj3oozyf58 0 118723 1661718 1502610 2026-09-06T10:35:06Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، فیلم-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە) 1661718 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{بێ بەستەر|date=نیسان ٢٠١٧}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} [[پەڕگە:Partitissima modugno67.jpg|وێنۆک|دۆمێنیکۆ مۆدونیۆ]] '''دۆمێنیکۆ مۆدونیۆ''' (ماوەی ژیان:٩ی کانوونی دووەمی ١٩٢٨ تاکوو ٦ی ئابی ١٩٩٤) گۆرانیبێژ و دانەرێکی ئیتاڵیە و دواتر بۆتە ئەندام پەرلەمانی ئیتاڵیا و دوو جار خەڵاتی گرامی وەرگرتووە، لە ٩ یەنایری ساڵی ١٩٢٨ لەدایک بووە و ھەر لەمنداڵیەوە حەزی کردووە ببێت بە ئەکتەر، لەساڵی ١٩٥١ دوای ئەوەی خزمەتی سەربازی تەواوکردووە پەیوەندی بە قوتابخانەی نواندنەوە کردووە، پاش ماوەیەک لەخوێندن ڕۆڵێکیان لە شانۆگەری فلمینا مارتۆرانۆ داوەتێ و دواتر لە چەند فیلمێکی دیکەش ڕۆڵی بینیوە. ساڵی ١٩٥٧ گۆرانی لاتزریلای مۆدۆنیۆ لە ڤیستیڤاڵی گۆرانی نابۆلی پلەی دووەمی بەدەستھێناوە، ساڵی ١٩٥٨ ڕۆڵێکی گرنکی لە شانۆگەریەکی کۆمیدی بینیوە، ھەر لەھەمان ساڵ سەرەتای گۆڕانکاری ژیانی دەستی پێکردووە کاتێک بە یەکێک لەگۆرانیەکانی بەشداری لە ڤیستیڤاڵی سان ڕیمۆی مۆسیقا کردووە و گۆرانیەکەی پلەی یەکەمی بەدەستھێناوە و ناوبانگێگی گەورەی لەسەر ئاستی جیھان بەدەستھێناوە، بەتایبەتی لەویلایەتەیەکگرتوەکانی ئەمریکا و ھەردوو خەڵاتی گرامی بەدەستھێناوە و نزیکەی میلیۆنێ کۆپی لەگۆرانیەکانی فڕۆشراوە. لە ساڵی ١٩٥٨ مۆدۆنیۆ بەناو ئیتاڵیاوە بەشداری لە کێبڕکێی یۆرۆفجین کردووە و پلەی سێیەمی بەدەستھێناوە، لەساڵی ١٩٥٩ بۆ دووەم جار لە ڤیستیڤاڵی سان ڕیمۆ بەشداری کردووە و بەیەکێک لەگۆرانیەکانی پلەی یەکەمی بەدەستھێناوە، ساڵی ١٩٦٠ یش لەھەمان ڤیستیڤاڵ بەشداری کردووە پلەی دووەمی بەدەستھێناوە، ئەم ماوەیە گەیشتە لوتکەی سەرکەوتنەکانی و لەساڵی ١٩٦٥ بۆ جاری دووەم بەناو ئیتاڵیاوە بەشداری لە پێشبڕکێی یۆرۆفجین کردەوە، لەحەفتاکانی سەدەی ڕابردوو سەرقاڵی مۆسیقای کلاسیکی بووە و چەند مۆسیقایەکی داھێناوە و ژمارەیەک قەسیدەی نوسیوە و چەند ئۆپرایەکی نوێشی وتووە. دۆمینیکۆ مۆدۆنیۆ ساڵی ١٩٨٦ ڕوی لەسیاسەتکردووە و چۆتە نێو حزبی ڕادیکاڵی ئیتاڵیەوە، لەساڵی ١٩٨٧ وەکو ئەندامی کۆنگرس ھەڵبژێردراوە و لە ٦ی ئابی ساڵی ١٩٩٤ لەماڵەکەی خۆیدا کۆچی دوایی کردووە. == سەرچاوە == * [//ar.wikipedia.org/wiki/دومينيكو_مودونيو ویکیپیدیای عەرەبی] {{پۆلی کۆمنز|Domenico Modugno}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ژیاننامە|سیاسەت|مۆسیقا}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٨]] [[پۆل:مردووانی ١٩٩٤]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرامی]] [[پۆل:ھونەرمەندان لە کۆمپانیای دیکا ریکۆردز]] 1pk5fsqhk2uafgvufcri4gg1pc1d4gy 0 121594 1661739 1502747 2026-09-06T10:38:37Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، کۆریای باشوور-کۆلکە) 1661739 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox royalty |image=Tomb of King Tongmyong, Pyongyang, North Korea.jpg |reign=٣٧ی پێش زایین - ١٩ی پێش زایین |predecessor= |successor=[[یوریی گۆگۆریۆ|پاشا یوری]] |era names= | birth_date=٥٨ی پێش زایین | death_date=١٩ی پێش زایین (تەمەن ٣٩) |father=[[ھێ مو-سوی بویۆ|هێ مو-سو]] |mother=[[یۆھوا]] |spouse= یەکەم ھاوسەر: خاتوو '''یی''' دووەم ھاوسەر: [[سۆ سیۆ-نۆ]] |queen= [[سۆ سیۆ-نۆ]] |death_place= |place of burial=[[پیۆنگیانگ]] }} {{Infobox Korean name |hangul=동명성왕 ''یان'' 동명왕 |hanja=東明聖王 ''یان'' 東明王 |hangulborn=고주몽 ''یان'' 추모 |hanjaborn=高朱蒙 ''یان'' 鄒牟 }} '''پاشا دۆنگ میۆنگ''' (٥٨ی پێش زایین تا ١٩ی پێش زایین | ماوەی فەرمانڕەوایی ٣٧ی پێش زایین تا ١٩ی پێش زایین). وە هەروەها دەناسرێت بە '''دۆنگمیۆنگ سیۆنگھوانگ''' ([[ھانگۆل|بەهانگۆل]]: 동명성왕 | [[هانجا|بەهانجا]]: 東明聖王) کە بەمانای '''پاشای ڕۆژهەڵاتی پیرۆز''' دێت، وە دەناسرێت بە ناوی لەدایک بوونییەوە '''جومۆنگ''' (بەھانگۆل: 주몽، بەھانجا: 朱蒙) ئەو دامەزرێنەر و پاشای [[گۆگۆریۆ]]یە لە باکووری [[سێ شانشینەکەی کۆریا]] کە توانی ناوچەکە کۆنتڕۆڵ بکات. == فەرمانڕەوایی == لە ٣٧ی پێش زایین جومۆنگ و دووەم ھاوسەری سۆسۆنۆ [[گۆگۆریۆ|گۆگۆریۆیان]] دامەزراند و بوون بە یەکەم پاشا و شاژن. لە ماوەی ھەمان ساڵدا پاشا [[سۆنگیانگ]]ی پیریو خۆی بەدەستەوەدا دوای وەرگرتنی ھاوکاری زاڵبوون بەسەر ھۆزی [[مۆھی]] و داگیری کرد. لە ٣٤ی پێش زایین، بە درێژایی دروست کردنی کۆشک، یەکەم پایتەختی [[گۆگۆریۆ]] شاری [[جۆڵبۆن]]، تەواو بوو. دوای چوار ساڵ، لە ٢٨ی پێش زایین، جومۆنگ، ژەنەڕاڵ [[پوو وای یۆم]] بۆ داگیرکردنی [[ئۆکجی|باکووری، ئۆکجی]] دیاریکرد. لە ماوەی ھەمان ساڵ، دایکی جومۆنگ، خاتوو [[یۆھوا]] مرد لە کۆشکی [[ڕۆژھەڵاتی بویۆ|دۆنگبویۆ]]. جومۆنگ نێردراوێکی نارد و لەگەڵ ژمارەیەکی زۆر دیاری بۆ پاشا [[گیموای دۆنگبویۆ|گیموا]] لە سوپاسگوزاری بۆ پاشا گیموا. لە ١٩ی پێش زایین، یەکەم ھاوسەری جومۆنگ خاتوو ('''یی''')، ڕۆشت لە [[ڕۆژھەڵاتی بویۆ|دۆنگبویۆ]] لەگەڵ کوڕەکەی [[یوریی گۆگۆریۆ|یوری]] بۆ [[گۆگۆریۆ]]، لەو کاتەدا ھاوسەری دووەمی جومۆنگ [[سۆ سیۆ-نۆ]] شاژن بوو. کاتێک خاتوو یی و یوری گەیشتنە [[گۆگۆریۆ]]، سۆسۆنۆ نازناوی شاژنی گۆگۆریۆی پێدرا دوای ھەستکردن بەوەی کە جومۆنگ یوری ئەکاتە جێنشین بڕیار ئەدات کە گۆگۆریۆ جێ بھێڵیت، [[سۆ سیۆ-نۆ]] لەگەڵ ھەردوو کوڕەکەی و ھەندێک لە شوێنکەوتوانی وە سەرکردایەتییان کرد و ڕۆشتن بۆ باشوور لە [[نیمچەدوورگەی کۆریا]]، کە ئێستا ئەکاتە [[کۆریای باشوور]]. لەوێ [[بایکجی|بایکجیان]] دامەزراند. جومۆنگ یەکەم کوڕی ھەڵبژارد [[یوریی گۆگۆریۆ|یوری]] وەک جێگرەوەی تەختی پاشایەتی [[گۆگۆریۆ]]. == خێزان == *باوک: [[ھێ مو-سوی بویۆ|هێ مو-سو]] *دایک: [[یۆھوا]] *زڕ باوک: [[گیموای دۆنگبویۆ|گیموا]] پاشای [[ڕۆژھەڵاتی بویۆ|دۆنگبویۆ]] *ھاوسەری یەکەم: خاتوو '''یی''' # یوری [[یوریی گۆگۆریۆ|پاشا یوری]] *ھاوسەری دووەم: [[سۆ سیۆ-نۆ]] #[[بیریو]] #ئۆنجۆ ([[ئۆنجۆی بایکجی|پاشا ئۆنجۆ]]) == سەرچاوە == *[https://en.wikipedia.org/wiki/Dongmyeong_of_Goguryeo ویکیپیدیای ئینگلیزی؛ Dongmyeong of Goguryeo] {{s-start}} {{S-hou|[[گۆگۆریۆ|خێزانی گۆ]]||||١٩ی پ.ز}} {{s-reg}} {{s-new|creation}} {{s-ttl|title=پاشای [[گۆگۆریۆ]]|years=٣٧ی پ.ز - ١٩ی پ.ز}} {{s-aft|after=[[یوریی گۆگۆریۆ|یوری]]}} {{s-end}} {{پاشاکانی گۆگۆریۆ}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|ژیاننامە|کۆریای باشوور}} {{پۆلی کۆمنز|Tomb of King Tongmyong}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{کۆریای باشوور-کۆلکە}} [[پۆل:مێژووی کۆریا]] [[پۆل:لەدایکبووانی ٥٨ی پ.ز]] [[پۆل:مردووانی ١٩ی پ.ز]] [[پۆل:فەرمانڕەواکانی گۆگۆریۆ]] [[پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ١ەمی پ.ز لە ئاسیا]] [[پۆل:فەرمانڕەوایانی دامەزرێنەر]] [[پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی یەکەمی پێش زایین]] [[پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ١ەمی پێش زایین لە ئاسیا]] n86dgutcf0ztjtst7bdew3s4zd94fw8 0 122522 1661200 1287050 2026-09-05T15:21:52Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661200 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە}} {{Infobox television | show_name = فلاش | image = Flash ver2.jpg | caption = | show_name_2 = | genre = زانستی خەیاڵی <br /> سوپەرهیرۆ <br /> دراما | format = | creator = | developer = گرێگ بێرلانتی <br /> ئەندریو کریسبێرگ <br /> جیۆف جۆنێس | چیڕۆک = لە کارەکەکتەرەکانی کۆمیکی DC یەوە وەرگیراوە | director = | creative_director = | presenter = | starring = گڕانگ گەستن <br /> کاندیس پاتن <br /> کارلۆس ڤالدێز <br /> جێسی ماڕتن | judges = | voices = | narrated = | theme_music_composer = | opentheme = | endtheme = | country = [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] | language = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] | num_seasons = ٧ | num_episodes = ١٣٤ | list_episodes = | executive_producer = گرێگ بێرلانتی <br /> دەیڤد نەتڵەر <br /> گابڕێل ستانتن | producer = | editor = | location = کەنەدا | cinematography = گڵێن وینتەر | camera = | runtime = ٤٣ خولەک | company = [[وارنەر برەدەرز]]ی تەلەڤزیۆن | distributor = | channel = <!-- or network --> | picture_format = | audio_format = | first_run = | first_aired = | last_aired = ٧ی ئۆکتۆبەر ، ٢٠١٤ | preceded_by = | followed_by = | related = ئاڕۆو <br /> ئەفسانەکانی بەیانی <br /> ڤیکسن | website = [http://www.cwtv.com/shows/the-flash/ ماڵپەڕی فەرمی زنجیرەکە] <br/> [http://www.imdb.com/title/tt3107288 پەڕەی بەرنامەکە لەسەر IMDb] | website_title = | production_website = }} '''فلاش''' ({{بە ئینگلیزی|The Flash}}) درامایەکی ئەمریکی [[وێژەی سووپەرھیرۆ]]<nowiki/>یە لەلایەن گرێگ بێرلانتی و ئەندرۆ کریسبێرگ و [[جیوف جۆنز]]<nowiki/>ەوە پەرەی پێدراوە و لە کەناڵی [[سی دەبلیوو]] پەخش دەکرێت. بنەمای فیلمەکە لەسەر جەستەی باری ئالن لە کارەکتەری [[کۆمیکەکانی دی سی]] [[فلاش (کەسایەتیی خەیاڵی)|فلاش]] دروستکراوە، کە جەنگاوەرێکی تاوانکاری پاڵەوانێکی سەرسوڕهێنەری جلوبەرگی لەبەردایە و هێزی جوڵەی هەیە بە خێرایی سەروو مرۆیی. وەرزی یەکەمی زنجیرەکە لە ٧ی ئۆکتۆبەری ٢٠١٤ پەخشکرا .و وەرزت دووەمتشی وادانراوە کە ٦ی ئۆکتۆبەر دەست بە پەخش بکاتەوە.<div> == سەرچاوەکان == [https://en.wikipedia.org ویکیپیدیای ئینگلیزی] {{کۆلکە}} {{تووڵی دەروازە|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن|دەیەی ٢٠١٠|کۆمیک|کەنەدا}} {{پۆلی کۆمنز|The Flash (2014 TV series)}} [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییە دروستکراوەکان لەسەر چیرۆکە نەخشێندراوەکانی دی سی کۆمیکس]] [[پۆل:زنجیرە ئەکشنە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییانەی کە تەلەڤیزیۆنی واڕنەر بڕۆز بەرھەمیھێناوە]] [[پۆل:زنجیرە دراما زنجیرەییەکان]] [[پۆل:بەرنامە تەلەفزیۆنییەکان لە شاری ڤانکۆڤەر وێنەگیراون]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان، دەستپێکردنی ٢٠١٤]] [[پۆل:زنجیرە ئەکشنییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە دراما تاوانە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە نھێنیئامێزە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییە ئینگلیزی-زمانە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە براوەکانی خەڵاتی ساتورن]] dstvcs153yqmbnm9qnqn4v7hc9qf45l 0 122652 1661503 1624445 2026-09-05T22:48:00Z Chinese Horse From Kaso Mall 77444 1661503 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = عەربەت | native_name = شاری سێ دەروازە، شاری دووپشکی ڕەش | settlement_type = ناحیە | pushpin_map = Iraq | pushpin_mapsize = 250 | pushpin_map_caption = شوێنی عەربەت لە ھەرێمی کوردستان و ئێراق | pushpin_label_position = right | pushpin_relief = 1 | coordinates = {{coord|35.42929|N|45.58043|E|display=inline,title|region:IQ_type:city}} | subdivision_type = وڵات | subdivision_name = {{flag|Iraq}} | subdivision_type1 = ھەرێم | subdivision_name1 = {{flag|Iraqi Kurdistan}} | subdivision_type2 = پارێزگا | subdivision_name2 = [[پارێزگای سلێمانی]] | subdivision_type3 = قەزا | subdivision_name3 = [[قەزای سلێمانی]] | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | established_title = دامەزراندن | established_date = ١٩٢٥ | leader_title = بەڕێوەبەری ناحیە | leader_name = دابان عارف | population_total = ٣٠,٠٠٠ | population_as_of = ٢٠٢١ | timezone = UTC+٣ | utc_offset = +٣ | postal_code = ٤٦٠٠٤ | area_code = +٩٦٤ | website = [https://www.facebook.com/Arbat.Subdistrict/?locale=ku_TR پەڕەی فەرمی فەیسبووک] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) بە ڕێژەی ٪٩٤ و ([[کرمانجی]]) بە ڕێژەی ٪٣.٥ و [[عەرەبی]] بە ڕێژەی ٪٢.٥ | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننی]] و چەند چینێکی دیکە وەک [[شیعە]] و [[ئێزیدی]] و [[کریستیان]]. | جۆری_کۆدی_ناوچە = ٤٦٠٠٤ | official_name = ناحیەی عەربەت | native_name_lang = کوردی: سۆرانی. | other_name = تانجەرۆ (پێش ئەیلوولی ٢٠٢٣ وەھای پێوتراوە). | population_urban = ٢٠،٠٠٠ | population_rural = ١٠،٠٠٠(گوندەکانی دەوروبەر). }} '''عەربەت''' کە ناسراوە بە [[ناحیەی تانجەرۆ]]، دەکەوێتە [[قەزای سلێمانی|قەزای ناوەندیی سلێمانی]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> ناحیە یان (شارۆچکە)ی عەربەت، لە پێش گۆڕینی ناوەکەی بە شێوەیەکی فەرمی لە لایەن حوکمەتی هەرێمەوە، ئەمەش واتە لە پێش مانگی ئەیلوولی ساڵی ٢٠٢٣دا بە فەرمی ناسارابوو بە ناحیەی تانجەرۆ.<ref>ناوی ناحیەی تانجەرۆ گۆڕدرا بە ناحیەی عەربەت= ئێستا نیوز https://esta.krd/265634/ ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە. </ref> هەروەها بە شێوەیەکی ئامڕازیی، وەک ''(شاری سێ دەروازە)'' یان ''(شاری دووپشکی ڕەش)''ناسراوە<ref>https://books.vejin.net/ck/text/24223</ref>، و لە ساڵی ١٩٢٥ لەلایەن بەڕێوبەران و دەسەڵاتدارانی سەردەمی شا [[فەیسەڵی یەکەم]]ی [[عێراق|ئێراق]] بە شێوەیەکی فەرمی کراوە بە [[شارۆچکە]].<ref>Historical archives of the Kingdom of Iraq, 1925 administrative records</ref> ناحیەی عەربەت لە کاتی [[شەڕی دژ بە داعش|شەڕی داعش]]دا، بووە یەکێک لەو شوێنانەی [[هەرێمی کوردستان]] کە هەستا بە دابینکردنی کەمپی نیشتەجێبوون، بۆ [[ڕۆژئاوای کوردستان|کوردانی ڕۆژئاوا]]، بەشێک خەڵکی مەدەنی [[سووریا]]، وە [[ئێزیدییەکان]]ی هەرێم و هەروەها بەشێک لە ئاوارەکانی دیکەی باشوور و خۆرهەڵاتی [[ئێڕاق]].<ref>https://data.unhcr.org/en/documents/details/114906</ref> <ref>https://www.auis.edu.krd/brighter-future-arbat-refugee-fund</ref> <ref>https://reliefweb.int/map/iraq/iraq-sulaymaniyah-governorate-arbat-refugee-camp-general-infrastructure-20-july-2016</ref> <ref>https://cptik.org/reflections-1/2014/09/911-in-arbat-refugee-camp.html</ref> <ref>https://data.unhcr.org/ar/documents/download/41534</ref> <ref>https://www.rudaw.net/english/categories/business/980260</ref> <ref>http://www.arbatbrighterfuture.org/refugees.html</ref> لە گەورەترین کەمپی ئاوارەکانی سەر بە ناحیەکە، [[کەمپی ئاشتی]]یە کە لە باشووری شارەدێی عەربەتە تایبەت بە کوردانی ڕۆژئاوا، کە لە کۆتاییەکانی ساڵی ٢٠١٢ەوە، نزیکەی ١٠،٠٠٠ ئاوارەی لە خۆگرتبوو وە لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤، دا بەشێکی زۆریان گەڕانەوە بۆ [[سووریا]].<ref>https://www.knwe.org/KU/Details/18797</ref> لە گرنگترین گوندەکانی ناحیەکە، گوندی [[باریکە، عەربەت|باریکە]] و [[کۆمەڵگای باریکە]]ن، کە لە تەنیشتی یەکدان و تەنیا ٦ کم لە ناوەندی شارەدێی عەربەتەوە دوورن، گوندی باریکە ژمارەیەکی زۆر لە جووتیار و زەوی کشتوکاڵی لە خۆدەگرێت، و هەروەها کۆمەڵگای باریکە، کە لە ساڵانی ٩٠کان درووستکراوە لە لایەن حوکمەتی [[بەعسیزم|بەعسی ئێڕاق]] بە مەبەستی [[ڕاوەدوونان]]، وە ناوی لێنرابوو [[ئۆردوگای برایەتی]]، وە لە دوای ساڵی ٢٠٠٣شدا لە پاش درووستکردنی کەمپی ئاوارە لە لایەن حوکمەتی هەرێمەوە، بۆ بەشێک لە [[ڕۆژهەڵاتی کوردستان|کوردانی ڕۆژهەڵات]] کە لە ساڵانی ١٩٨٠کانەوە بەهۆی [[جەنگی ئێران و عێراق]]ەوە باریان تێکچوو بوو، ناوی گۆڕدرا بە [[کەمپی کوردانی ڕۆژهەڵات]] لە ئێستادا ژمارەیەکی زۆر لە کوردانی ڕۆژهەڵات لە خۆدەگرێت.<ref>https://www.facebook.com/100063849013845/posts/%D9%88%DB%8E%D9%86%DB%95%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%85%DB%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7-%D9%85%DB%95%D9%84%D8%A7%D8%AA%D8%A7%D9%87%DB%8C%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%85%DB%86%DA%A9%DB%8C-%D9%85%D8%B2%DA%AF%DB%95%D9%88%D8%AA%DB%8C-%DA%AF%DB%95%DB%8C%D9%84%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B2%DB%95%D9%86%DA%AF%DB%8C%D8%B3%DB%95%D8%B1%DB%8C%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%A6%DB%86%D8%B1%D8%AF%D9%88%DA%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B1%DB%8C%DA%A9%DB%95-%D8%B3%D8%A7%DA%B5%DB%8C/991921839612774/</ref> وە کۆمەڵگای باریکە، [[کەمپی عەربەت]] لە خۆدەگرێت کە لە ئێستادا هێشتا جێگەی نیشتەجێبوونی ژمارەیەکی زۆر لە کوردانی ڕۆژئاوایە، هەروەها شوێنی خانەقای [[محەممەد عوسمان سیراجەدینی دووەم]]ە، کە بۆ مەبەستی [[سۆفیگەری]] لە لایەن شوێنکەوتەکانییەوە بەکاردێت.<ref>https://reliefweb.int/report/iraq/unhcr-iraq-sulaymaniyah-field-office-factsheet-december-2024</ref> <ref>https://kureansiklopedi.com/en/detay/shaykh-muhammad-osman-siraceddin-e00c6</ref> <ref>http://wikimapia.org/</ref> <ref> http://www.krso.net/ ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.</ref> == جوگرافیا == ناحیەی عەربەت، ٧١ گوند لەخۆ دەگرێت، و ناوەندی سەرەکیشی شارەدێی عەربەتە، وە ئەمیش و ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم شارەدێیانەدا: لە باکوورەوە لەگەڵ [[ناحیەی سرۆچک]] و [[ناحیەی سیتەک]]، لە باشوورەوە لەگەڵ [[قەزای شارەزوور]] و [[ناحیەی ناوەندی قەزای قەرەداغ|ناحیەی ناوەندی قەزای قەرەداغ]]، لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[ناحیەی ناوەندی قەزای سەید سادق]]، لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[ناحیەی بەکرەجۆ]]. ھەروەھا عەربەت لە ناوچەیەکی شاخاوی ھەڵکەوتووە و دەوروبەری بە زنجیرە چیاکانی [[زاگرۆس]] دەورە دراوە. ئاو و ھەوای ناوچەکە بە گشتی مامناوەندییە، بە ھاوینی گەرم (٣٠-٤٥° سەدی) و زستانی سارد و بارانی (٠-١٠° سەدی). ڕێژەی بارانبارینی ساڵانە لە نێوان ٥٠٠-٧٠٠ ملم دایە.<ref>د. سەلام ناوخۆش، "جوگرافیای ھەرێمی کوردستان"، ٢٠١٥، لاپەڕە ١٤٢.</ref> بەھۆی ھەڵکەوتەی جوگرافییەوە، خاکی ناوچەکە بەپیتە و بۆ کشتوکاڵ گونجاوە ئەمەش بە هۆی نزیکی شارۆچکەکەوەیە لە [[دەشتی شارەزوور]]، هەروەها بەهۆی بەپیتی خاکەکەوە، ژمارەیەکی زۆر کارگەی خۆراک، پەلەوەر و هێلکە، و گاز و قیر و خەڵوز و ئاسن لەخۆدەگرێت. [[File:2 عەبدولعەزیز فەرەج.jpg|thumb|[[عەبدولعەزیز فەرەج]] (ناوەڕاست), دانیشتوویەکی [[سلێمانی]] و خوێندکارێکی کورد لە [[بەغداد]] لە بەشی سەربازی، لە کاتی خۆ ئامادەکردنی لەگەڵ هاوڕێکانی بۆ چوون بۆ [[ماسی ڕاوکردن]] لە چەمی تانجەرۆ، ساڵی ١٩٥٦، لە ئەرشیفی [[ژین سەنتەر]].]] ناحیەی عەربەت، وە بە تایبەتیش شارەدێی عەربەت، زۆر نزیکە لە [[ڕووباری تانجەرۆ]]وە کە دەکەوێتە باکوری ڕۆژئاوای شارەدێی عەربەت، کە لە ساڵانی ڕابردوودا، سەرچاوەی بازرگانی [[ماسی]] بوو، بەڵام لە ئێستادا بەهۆی [[پیسبوونی ژینگە]]ییەوە، چیتر بۆ ئەو مەبەستە بەکارنایەت. ==گوندەکان== عەربەت لە ٧١ گوند پێکھاتووە:<ref>https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%8E%DA%95%D8%B3%D8%AA%DB%8C_%DA%AF%D9%88%D9%86%D8%AF%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D9%BE%D8%A7%D8%B1%DB%8E%D8%B2%DA%AF%D8%A7%DB%8C_%D8%B3%D9%84%DB%8E%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C#%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%95%D8%AF%DB%8E%DB%8C_%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA</ref> {{div col|colwidth=12em}} * عەربەت(ناوەند) * [[باخچە، تانجەرۆ]] * [[بادەرە]] * [[باریکە، عەربەت]] * [[بەردەکەڕ، تانجەرۆ]] * [[بێستان سووری بچووک]] * [[بێستان سووری گەورە]] * [[پووشێن]] * [[چەقلاوا]] * [[چەناخچیان]] * [[چوارتاق]] * [[حارس ئاوا]] * [[حەمەی بارام]] * [[خاک و خۆڵ، تانجەرۆ]] * [[خرابە]] * [[خەراجیان]] * [[داربەڕولە، تانجەرۆ]] * [[دارەڕەش]] * [[دەربەندفەقەرە]] * [[دەمرکان]] * [[دێی ئەلی]] * [[دێی بارام]] * [[دێی ڕەمەزان]] * [[ڕازیانە، تانجەرۆ]] * [[زڕگوێز]] * [[زڕگوێزەڵە]] * [[زێڕینجۆی خواروو]] * [[زێڕینجۆی سەروو]] * [[ژاڵەی خواروو]] * [[ژاڵەی سەروو]] * [[سەدوبیست، تانجەرۆ]] * [[سەماوات]] * [[سولەکان]] * [[شەمە]] * [[شێخ عەوڵا]] * [[شێخ عومەر]] * [[شێخ وەیساوا]] * [[عارفاوا]] * [[فەرەجاوا]] * [[قازاو]] * [[قڕگە]] * [[قسرتی خواروو]] * [[قسرتی سەروو]] * [[قەرەتۆغان]] * [[قەڕاڵی]] * [[کارێز، تانجەرۆ]] * [[کاژاوی حەمەساڵەح]] * [[کانی شاسوار]] * [[کانی ھەنجیر، تانجەرۆ]] * [[کانی وەیس]] * [[کەماڵانی خواروو]] * [[کەماڵانی سەروو]] * [[کۆزەڕەقە]] * [[کۆڵەبی]] * [[کۆمەڵگای باریکە]] * [[کۆمەڵگای تانجەرۆ]] * [[گامێشەوان]] * [[گەدان]] * [[گەڵباخ]] * [[گورگەچیا، تانجەرۆ]] * [[گۆماو، تانجەرۆ]] * [[ناوگردان، تانجەرۆ]] * [[نەمەڵ]] * [[نیسکەجۆ]] * [[ھەنجیرە، عەربەت]] * [[ھوانە]] * [[وێلەکەی خواروو]] * [[وێلەکەی سەروو]] * [[وێڵەدەر]] * [[یاسین تەپە]] * [[یەخیماڵی]] * [[یەکماڵە]] {{Div col end}} == مێژوو == مێژووی ناحیەی عەربەت دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٩٢٥ لە سەردەمی [[شانشینی عێراق]]، کاتێک کرا بە ناحیە.<ref>د. جەمال ڕەشید، "مێژووی شارەکانی کوردستان"، ٢٠١٠، لاپەڕە ٨٩-٩٥</ref> بەپێی سەرچاوە مێژووییەکان، ئەم ناحیەیە لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتی [[عوسمانی]]دا دانیشتووانێکی کەمی ھەبووە و بەھۆی ڕووباری تانجەرۆوە ناسراوەتەوە، بەڵام لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا بەھۆی کۆچکردنی خەڵکی گوندەکانی دەوروبەر بۆ ئەم ناوچەیە، ژمارەی دانیشتووانەکەی زیادی کردووە، کە بووببوویە ھۆی زیادکردنی باری ئابووری ناوچەکە.<ref>د. جەمال ڕەشید، "مێژووی شارەکانی کوردستان"، ٢٠١٠، لاپەڕە ٨٩-٩٥</ref> <ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سالنامة ولایت موصل | ناونیشان = https://omarjasim.org/2017/10/25/موصل-ولایتی-سالنامھ-سی-سالنامات-ولایة/ |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}} </ref> [[File:393690ڕێگای کۆنی عەربەت١٩٥٨ ٠ (٩٨٦٥و)٨.jpg|thumb|ڕێگای کۆنی عەربەت - ١٩٥٨. |alt=File:ڕێگای کۆنی عەربەت١٩٥٨ ]] بە شێوەیەکی [[فۆلکلۆر]] و زارەکی، واتە تا ئێستا نەسەلمێندراو و بێ بەڵگە، هەندێک خەڵک وای مەزەندە دەکەن، کە ئەوانەی پێیان دەگوترێت "عەربەتییە کۆنەکان" واتە ئەوانەی پێش ساڵی ١٩٢٥ لە شارەدێی ناوەندی عەربەت ژیاون، بنەچەیان بگەڕێتەوە بۆ [[تکریت]]ی باشووری [[ئێڕاق]]، وە بە مەبەستی [[بەعەرەبکردن]] هێنراونەتە ناوەندەکە. لە ساڵانی ١٩٧٠-کاندا، بەھۆی سیاسەتی [[ڕاگواستن]] و ڕاگواستنی گوندەکان، ژمارەیەکی زۆر لە دانیشتووانی گوندەکانی دەوروبەر ناچار کران ڕوو لە عەربەت بکەن و نیشتەجێ بن. لەی ٨ی ئازاری ١٩٩١ [[ڕاپەڕین]] لە [[چەمچەماڵ]] و [[ھەڵەبجە]] و عەربەت و ئۆردووگاکانی ([[زەڕایەن]] و [[سمود]] و [[نەسر]] و باریکە و [[پیرەمەگروون]] و [[ئەلڵایی]]) دەستی پێ کرد.<ref>https://www.basnews.com/so/babat/419982</ref> ==ڕەگناسیی ناو== ناوی "عەربەت" لە زمانی کوردیدا واتای "شوێنی بنەماڵە" یان "جێگای حەوانەوە" دەگەیەنێت.<ref>د. جەلیل کاکەوەیس، "فەرھەنگی ناوە کوردییەکان"، ٢٠١٢، لاپەڕە ١١٥.</ref> بە پێی لێکدانەوەیەکی [[فەرهاد پیرباڵ]] ھەندێک سەرچاوەی مێژوویی ئاماژە بەوە دەکەن کە ناوەکە لە وشەی "عەڕابە" یان "عەڕابانە"و ھاتووە کە ئامێرێکی گواستنەوە بووە لە کۆندا.<ref>د. فەرھاد پیرباڵ، "مێژووی ناوچەکانی سلێمانی"، بڵاوکراوەکانی ئەکادیمیای کوردی، ٢٠١٦، لاپەڕە ٧٨.</ref> ئەمە سەڕەڕای ئەوەی کە چەند بانگەشەیەکی فۆلکلۆری دەڵێن، کە لە وشەی (عقرب)ی [[زمانی عەرەبی]] واتە [[دووپشک]]ەوە هاتووە، بەڵام ئەمەیان تا ئێستا نە ڕەتکراوەتەوە، وە نە بەڵگەشی بۆی هەیە، چونکە ناوەندەکە بە [[دووپشک]]یش بەناوبانگە. ==دووپشکی عەربەت== سەرەڕای زیادەڕەوی کردن لەوەی کە شتێک بە تایبەتی بوونی هەیە بە ناوی 'دووپشکی عەربەت'، بەڵام ئەمە ڕاست نییە، بەڵکو دووپشکی عەربەت، کە دووپشکێکی ڕەشی کلک ئەستوورە، هەمان ئەو جۆرە دووپشکەیە کە لە ناوچەکانی [[گەرمیان]] و [[کەرکووک]] و باشوری [[ئێڕاق]] و وڵاتانی دیکەی [[ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست]] و [[باکووری ئەفریقا]] داهەیە، وە ناوە زانستییەکەشی ''Androctonus crassicauda''یە، هەرچەندە لە ئێستادا لە هەندێک شوێن پێشی دەڵێن "دووپشکی کلک ئەستووری عەرەبی".<ref>https://jnhm.uobaghdad.edu.iq/index.php/BINHM/article/view/55</ref> <ref>https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7725329/</ref> [[File:Akrepte tarak.jpg|thumb]] لە سەدەکانی ڕابردوودا، ئەم دووپشکە لە وەرزەی [[هاوین]]دا زۆر بەربڵاو بووە لە نێو خانووی ئەو کەسانەی لە ناوچەی عەربەتی ئێستا ژیاون، ئەمەش بەهۆی ئەوەی کە خانووەکان بەم شێوەیەی ئێستا نەبوون لە ڕووی [[بیناسازی]]ەوە تا بە تەواوی بیانپارێزن لە دووپشکەکە، هەربۆیە، بووەتەهۆی سەرنج و ترس لە نێوان سەردانیکەرانی. تایبەتمەندییەکانی ئەم دووپشکە ئەوەیە کە [[نیورۆتۆکسیین]] و [[کاردیۆتۆکسین]]ەکان لە خۆدەگرێت، کە دەبنە هۆی زیان گەیاندن بە مێشک و دڵی مرۆڤ تا ڕادەی کوشتن، ئەم دووپشکە دەبێتە هۆی دروستبوونی ئازارێکی زۆر، وە ڕشانەوە - وە ئەم دووپشکە بە یەکێک لە هەرە مەترسیدارترین جۆری دووپشک داندراوە لە جیهاندا، هەربۆیە پێویستی بە سەردانی پزیشک یان یارمەتی هێڵی فریاکەوتنی بەپەلە هەیە. دووپشکەکە بە ڕۆژدا خۆی دەشارێتەوە لە پێناو هێشتنەوەی لینجی جەستەی، وە لە شەودا هەڵدەستێت بە ڕاوکردن. ئەم جۆرە دووپشکە کە لە نێو ژمارەیەکی زۆری کورد لە هەرێمی کوردستان، پێی دەوترێت دووپشکی عەربەت، لە چەند [[شیعری کوردی|شیعرێکی کوردی]] ناوی هاتووە، لەوانە شیعری [[کاولەکەی وەتەن هێندە شیرینە]]ی [[پیرەمێرد]]. '''<big>کاولەکەی وەتەن هێندە شیرینە</big> ^{لە کتێبی [[پەندەکانی پیرەمێرد]]، ڕۆژنامەی ژیان، ژمارە ٣٥٥، ٢ی ئازاری ساڵی ١٩٣٣}<ref>https://books.vejin.net/ck/text/27415</ref><ref>https://wikisource.org/wiki/%DA%A9%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%95%DA%A9%DB%95%DB%8C_%D9%88%DB%95%D8%AA%DB%95%D9%86_%D9%87%DB%8E%D9%86%D8%AF%DB%95_%D8%B4%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D9%86%DB%95</ref>: ''' ''کاولەکەی وەتەن هێندە شیرینە'' ''ژاری دووپشکی عەربەت هەنگوینە'' ''ئاو مەند بێ و پیاو مۆن، لێیان بترسە'' ''ڵچ شۆڕ پەریش بێ، هەر ئێسکی قورسە'' ''شەیتان پەلەی کرد بۆیە زەلیلە'' ''ڕاوەستە و حەڵوا بێ لە بەرسیلە'' ''کاربەدەست، دەستیان لە دەست هەڵبڕی'' ''کاتێکت زانی خوا نانی بڕی'' ''کە خۆت خودبین و بۆ خەڵک بەدبین بی'' ''نابێ لە دوایی ڕۆژت ئەمین بی'' ''دۆستت ئەوەتە کە ئەتگرێنێ'' ''دوژمن ئەوەتە پێت پێئەکەنێ'' ئەم دووپشکە، لە باشووری عێڕاقدا، بووە ناوی یەکەم باندی مێتاڵی ڕەشی/ژێرزەمینی عێڕاقی واتە ژانەری [[ تراش مێتاڵ]] بەناوی [[کراسوکاندا]] لە ساڵی ٢٠٠١.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=NNkJ8EgbYik&t=7</ref> <ref>https://www.billboard.com/music/music-news/iraqi-metal-band-acrassicauda-raises-funds-on-kickstarter-to-record-debut-album-6174191/</ref> == دانیشتووان == بە شێوەیەکی گشتی زۆربەی دانیشتووانی ناحیەکە عەربەت بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن کە بەشێکە لە [[زمانی کوردی]]. زۆربەی دانیشتووانەکەی [[ئیسلام|موسڵمانن]]. بەپێی دوایین سەرژمێری (٢٠٢١)، ژمارەی دانیشتووانی عەربەت نزیکەی ٣٠,٠٠٠ کەسە.<ref>"سەرژمێری دانیشتوانی ھەرێمی کوردستان ٢٠٢١"، دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان، ٢٠٢٢.</ref>، وە بە هۆی بوونی ئاوارەکانەوە، زاراوەی [[کورمانجی]]، و زمانی [[عەرەبی]] لە نێو هەندێک لە دانیشتوانەکەدا بەکاردێت. == کارگێڕی == ناحیەی عەربەت لە ڕووی کارگێڕییەوە ناوەندەکەی شارەدێی عەربەتە،ئەم ناحیەیە سەر بە [[قەزای سلێمانی|شارۆچکەی سلێمانی]]، پارێزگای [[سلێمانی]]یە. ناحیەکە پێکھاتووە لە شارەدێی ناوەندی عەربەت و ٧١ گوندی دەوروبەری شارەدێی عەربەت. <ref>دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان. «یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان 2009 لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند» (PDF) (بە کوردی). لە ١٥ی ئایاری ٢٠٢٣ ھێنراوە.</ref> ناحیەی عەربەت پێش ساڵی ٢٠١٠، وەک ناحیەیەکی نیشتەجێبوونی مەدەنی و هەروەها کشتوکاڵی دەبینرا، بەڵام لە دوای دروستبوونی نزیکەی ٥٢ کارگەی پیشەسازی لە ساڵی ٢٠١٢ وە وە دروستبوونی چەند پڕۆژەیەکی ئابوری و نیشتەجێبوون لە ناوەندەکەیدا، واتە شارەدێی عەربەت، لە ئێستادا وەک ناحیەیەکی پیشەسازی و نیشتەجێبوون دەڕوات، کە ئەمەش مەترسی تەندرووستی و ژینگەیی دروستکردووە. <ref>UNEP Iraq Environmental Assessment, 2022.</ref> <ref>"Opening of Arbat Industrial Zone", Kurdistan New Newspaper, September 5, 2012, p. 4</ref> <ref>https://www.gulanmedia.com/so/story/127199/1621543441-26946-%D9%87%D9%80%D8%A7%D9%88%D9%88%DA%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA..-%D9%84%DB%95-%D8%B3%D9%86%D9%88%D9%88%D8%B1%DB%95%D9%83%DB%95%D8%AF%D8%A7-%D8%A8%DB%95%DA%AF%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%D9%83%DB%8E%D8%B4%DB%95%DB%8C-%D8%A6%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%95%D9%88%DB%95%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%87%DB%95%DB%8C%DB%95</ref> لە بەرواری ٢٥/٩/٢٠٢٥ بە ئامادەبوونی [[ئاوات محەمەد]]، قائیمقامی سلێمانی ([[فاضل عومەر عەبدولڕەحمان]]) لە شوێنی (دابان محەمەد) وەکو بەڕێوبەری نوێی ناحییەی عەربەت دەستبەکاربوو.<ref>https://www.facebook.com/share/p/19MKMKPjRf/</ref> == ئابووری == ئابووری مەڵبەندی ناحیەی عەربەت پشت دەبەستێت بە چەند بوارێکی سەرەکی: - '''کشتوکاڵ''': بەھۆی خاکی بەپیت و ئاووھەوای گونجاوەوە، کشتوکاڵ یەکێکە لە سەرچاوە سەرەکییەکانی داھاتی بەشێک لە دانیشتووانی ناوچەکە. بەرھەمە سەرەکییەکان بریتین لە گەنم، جۆ، سەوزە و میوە. ڕووبەری زەوی کشتوکاڵی لە ناوچەکەدا نزیکەی ٣,٠٠٠ ھێکتارە.<ref>د. ئاکۆ محەممەد، "توێژینەوەیەک لەسەر کشتوکاڵی ھەرێمی کوردستان"، گۆڤاری زانکۆی سلێمانی بۆ زانستە کشتوکاڵییەکان، بەرگی ٥، ژمارە ٢، ٢٠٢٠، لاپەڕە ٤٥-٦١.</ref> -'''کارکردن لە دامودەزگاکان''': لەوانیش، وەک ناوەندی بەڕێوبردنی ناحیە، بنکەی سیاسی، بنکەی ئاسایش، ناوەندی بەڕێوەبردنی ژینگە، بنکەی تەندروستی، نەخۆشخانەکان، قوتابخانەکان، دەرمانخانە و دەرمانگەکان، یانیش کارکردن لە کتێبخانەی گشتی عەربەت. - '''بازرگانی''': بەھۆی نزیکی لە شاری سلێمانییەوە، بازرگانی و کڕین و فرۆشتن چالاکییەکی گرنگی ئابووری ناوچەکەیە. بازاڕی ناوەندی عەربەت نزیکەی ٥٠٠ دوکان و شوێنی بازرگانی لەخۆ دەگرێت، لەگەڵ بوونی دوو مۆڵ کە لە دوای ساڵی ٢٠١٠ەوە دروستکراون وە دوو قەیسەری کە لە ساڵانی ٩٠کان دروستکراون. <ref>https://channel8.com/kurdish/news/57317</ref> <ref>https://www.facebook.com/p/%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA-%D9%85%DB%86%DA%B5-Arbat-Mall-100090113777496/</ref> - '''پیشەسازی بچووک''': لە ساڵانی دواییدا، چەندین کارگەی بچووک لە ناوچەکەدا دامەزراون کە بوونەتە سەرچاوەی کار بۆ دانیشتووانی ناوچەکە. ناوچەی پیشەسازی عەربەت لە ساڵی ٢٠١٢ دامەزراوە و نزیکەی ٥٠ کارگەی تێدایە.<ref>"کردنەوەی ناوچەی پیشەسازی عەربەت"، ڕۆژنامەی کوردستانی نوێ، ٢٠١٢/٠٩/٠٥، لاپەڕە ٤.</ref> -'''کەرتی تایبەتی دیکە''': کارکردن لە کەرتی تایبەت، لەوانیش پڕۆژەی نیشتەجێبوونی تایبەت وەک (دەلال سیتی) و (ئاڵتون سیتی)، یاخود کارکردن لە کۆمپانیای [[نانی تیری خەجێ خانم]] یاخود کەرتی تایبەتی دیکەی وەک خزمەتگوزاری ئۆتۆمبێل، یان خزمەتگوزاری دروستکردنی کەلوپەلەکانی ناوماڵ. == کەلتوور و شوێنەوارە گرنگەکان == چەند شوێنەوارێکی مێژوویی و گەشتیاری لە ناوچەکەدا ھەن کە گرنگترینیان: * '''مزگەوتی گەورەی عەربەت''': دروست کراوە لە ساڵی ١٩٤٥ و نۆژەنکراوەتەوە لە ٢٠٠٥.<ref>محەممەد ڕەئووف، "مزگەوتەکانی ناوچەی سلێمانی"، بڵاوکراوەکانی بەڕێوەبەرایەتی ئەوقافی سلێمانی، ٢٠١٧، لاپەڕە ١٠٣-١٠٦.</ref> *'''قوتابخانەی عەربەتی سەرەتایی''': دروستکراوە لە ساڵی ١٩٥٦. * '''تەپەی عەربەت''': شوێنەوارێکی مێژوویییە کە دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی [[ئاشوور]]ی (~١٠٠٠ پ.ز.) و لێکۆڵینەوەی ئارکیۆلۆجی تێدا کراوە.<ref>د. کامەران کۆسرەت & د. کاروان ئازاد، "ڕاپۆرتی لێکۆڵینەوەی ئارکیۆلۆجی تەپەی عەربەت"، گۆڤاری شوێنەواری کوردستان، بەرگی ٣، ژمارە ١، ٢٠١٩، لاپەڕە ٢٢-٣٥.</ref> * '''گۆمی عەربەت''': کانیاوێکی سروشتییە کە بە ماددەی [[گۆگرد]] دەوڵەمەندە و ''ھەندیک خەڵک'' لە شوێنانی دیکەوە سەردانی دەکەن بۆ چارەسەری نەخۆشی سوودی لێوەردەگرن و پێیان وایە خاسییەتی [[دەرمانی پزیشکی]]ی ھەیە.<ref>سیروان عەبدولڕەحمان، "کانیاوە سروشتییەکانی ھەرێمی کوردستان"، ڕۆژنامەی ھاووڵاتی، ٢٠١٨/٠٧/١٢، لاپەڕە ٧.</ref> == کەسایەتییە ناسراوەکان == چەندین کەسایەتی ناسراوی کورد خەڵکی عەربەتن واتا یان لەوێ لە دایکبوون، یانش سەردەمێک لە عەربەت ژیاون، یاخود پێکەوە، لەوانەش: * '''[[ڕێواس فایەق]]''': ژنە [[سیاسەتمەدار]]ێکی کورد و سەرۆکی خولی پێنجەمی [[ئەنجومەنی نوێنەرانی ھەرێمی کوردستان]].<ref>https://www.youtube.com/watch?v=Hv2spxV4nYU</ref> * '''[[ماھیر حەسەن]]''': [[ئەکتەر]] و [[شانۆکار]]ی ناسراوی کورد. *'''[[ھاشم چەمخارا]]''' [[شاعیر]] و [[چالاکەوان]].<ref>https://www.kurdish-cultural.org/%D8%B4%DB%8C%D8%B9%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D9%88%D8%A7%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D8%AC%D8%A7%D8%B1%D9%87-%DB%8C-%D9%87%D8%A7%D8%B4%D9%85-%DA%86%D9%87%D9%85%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%A7/</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=xQTMLFdZ5CI</ref> *'''[[پشتیوان عەربەتی]]''': کەسایەتییەکی [[ئینتەرنێت]]ە. == سەرچاوەکان == {{Reflist}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://www.facebook.com/Arbat.Subdistrict/?locale=ku_TR پەڕەی فەرمی فەیسبووکی ناحیەی عەربەت] * [https://gov.krd/ حکوومەتی ھەرێمی کوردستان] {{شریتی دەروازە|عێراق|کوردستان}} [[پۆل:شارۆچکەکان]] [[پۆل:سلێمانی]] epwuz7ftuodepsboxvm48ugnzx4toef 1661504 1661503 2026-09-05T22:52:27Z Chinese Horse From Kaso Mall 77444 /* کەلتوور و شوێنەوارە گرنگەکان */ 1661504 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = عەربەت | native_name = شاری سێ دەروازە، شاری دووپشکی ڕەش | settlement_type = ناحیە | pushpin_map = Iraq | pushpin_mapsize = 250 | pushpin_map_caption = شوێنی عەربەت لە ھەرێمی کوردستان و ئێراق | pushpin_label_position = right | pushpin_relief = 1 | coordinates = {{coord|35.42929|N|45.58043|E|display=inline,title|region:IQ_type:city}} | subdivision_type = وڵات | subdivision_name = {{flag|Iraq}} | subdivision_type1 = ھەرێم | subdivision_name1 = {{flag|Iraqi Kurdistan}} | subdivision_type2 = پارێزگا | subdivision_name2 = [[پارێزگای سلێمانی]] | subdivision_type3 = قەزا | subdivision_name3 = [[قەزای سلێمانی]] | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | established_title = دامەزراندن | established_date = ١٩٢٥ | leader_title = بەڕێوەبەری ناحیە | leader_name = دابان عارف | population_total = ٣٠,٠٠٠ | population_as_of = ٢٠٢١ | timezone = UTC+٣ | utc_offset = +٣ | postal_code = ٤٦٠٠٤ | area_code = +٩٦٤ | website = [https://www.facebook.com/Arbat.Subdistrict/?locale=ku_TR پەڕەی فەرمی فەیسبووک] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) بە ڕێژەی ٪٩٤ و ([[کرمانجی]]) بە ڕێژەی ٪٣.٥ و [[عەرەبی]] بە ڕێژەی ٪٢.٥ | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننی]] و چەند چینێکی دیکە وەک [[شیعە]] و [[ئێزیدی]] و [[کریستیان]]. | جۆری_کۆدی_ناوچە = ٤٦٠٠٤ | official_name = ناحیەی عەربەت | native_name_lang = کوردی: سۆرانی. | other_name = تانجەرۆ (پێش ئەیلوولی ٢٠٢٣ وەھای پێوتراوە). | population_urban = ٢٠،٠٠٠ | population_rural = ١٠،٠٠٠(گوندەکانی دەوروبەر). }} '''عەربەت''' کە ناسراوە بە [[ناحیەی تانجەرۆ]]، دەکەوێتە [[قەزای سلێمانی|قەزای ناوەندیی سلێمانی]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> ناحیە یان (شارۆچکە)ی عەربەت، لە پێش گۆڕینی ناوەکەی بە شێوەیەکی فەرمی لە لایەن حوکمەتی هەرێمەوە، ئەمەش واتە لە پێش مانگی ئەیلوولی ساڵی ٢٠٢٣دا بە فەرمی ناسارابوو بە ناحیەی تانجەرۆ.<ref>ناوی ناحیەی تانجەرۆ گۆڕدرا بە ناحیەی عەربەت= ئێستا نیوز https://esta.krd/265634/ ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە. </ref> هەروەها بە شێوەیەکی ئامڕازیی، وەک ''(شاری سێ دەروازە)'' یان ''(شاری دووپشکی ڕەش)''ناسراوە<ref>https://books.vejin.net/ck/text/24223</ref>، و لە ساڵی ١٩٢٥ لەلایەن بەڕێوبەران و دەسەڵاتدارانی سەردەمی شا [[فەیسەڵی یەکەم]]ی [[عێراق|ئێراق]] بە شێوەیەکی فەرمی کراوە بە [[شارۆچکە]].<ref>Historical archives of the Kingdom of Iraq, 1925 administrative records</ref> ناحیەی عەربەت لە کاتی [[شەڕی دژ بە داعش|شەڕی داعش]]دا، بووە یەکێک لەو شوێنانەی [[هەرێمی کوردستان]] کە هەستا بە دابینکردنی کەمپی نیشتەجێبوون، بۆ [[ڕۆژئاوای کوردستان|کوردانی ڕۆژئاوا]]، بەشێک خەڵکی مەدەنی [[سووریا]]، وە [[ئێزیدییەکان]]ی هەرێم و هەروەها بەشێک لە ئاوارەکانی دیکەی باشوور و خۆرهەڵاتی [[ئێڕاق]].<ref>https://data.unhcr.org/en/documents/details/114906</ref> <ref>https://www.auis.edu.krd/brighter-future-arbat-refugee-fund</ref> <ref>https://reliefweb.int/map/iraq/iraq-sulaymaniyah-governorate-arbat-refugee-camp-general-infrastructure-20-july-2016</ref> <ref>https://cptik.org/reflections-1/2014/09/911-in-arbat-refugee-camp.html</ref> <ref>https://data.unhcr.org/ar/documents/download/41534</ref> <ref>https://www.rudaw.net/english/categories/business/980260</ref> <ref>http://www.arbatbrighterfuture.org/refugees.html</ref> لە گەورەترین کەمپی ئاوارەکانی سەر بە ناحیەکە، [[کەمپی ئاشتی]]یە کە لە باشووری شارەدێی عەربەتە تایبەت بە کوردانی ڕۆژئاوا، کە لە کۆتاییەکانی ساڵی ٢٠١٢ەوە، نزیکەی ١٠،٠٠٠ ئاوارەی لە خۆگرتبوو وە لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤، دا بەشێکی زۆریان گەڕانەوە بۆ [[سووریا]].<ref>https://www.knwe.org/KU/Details/18797</ref> لە گرنگترین گوندەکانی ناحیەکە، گوندی [[باریکە، عەربەت|باریکە]] و [[کۆمەڵگای باریکە]]ن، کە لە تەنیشتی یەکدان و تەنیا ٦ کم لە ناوەندی شارەدێی عەربەتەوە دوورن، گوندی باریکە ژمارەیەکی زۆر لە جووتیار و زەوی کشتوکاڵی لە خۆدەگرێت، و هەروەها کۆمەڵگای باریکە، کە لە ساڵانی ٩٠کان درووستکراوە لە لایەن حوکمەتی [[بەعسیزم|بەعسی ئێڕاق]] بە مەبەستی [[ڕاوەدوونان]]، وە ناوی لێنرابوو [[ئۆردوگای برایەتی]]، وە لە دوای ساڵی ٢٠٠٣شدا لە پاش درووستکردنی کەمپی ئاوارە لە لایەن حوکمەتی هەرێمەوە، بۆ بەشێک لە [[ڕۆژهەڵاتی کوردستان|کوردانی ڕۆژهەڵات]] کە لە ساڵانی ١٩٨٠کانەوە بەهۆی [[جەنگی ئێران و عێراق]]ەوە باریان تێکچوو بوو، ناوی گۆڕدرا بە [[کەمپی کوردانی ڕۆژهەڵات]] لە ئێستادا ژمارەیەکی زۆر لە کوردانی ڕۆژهەڵات لە خۆدەگرێت.<ref>https://www.facebook.com/100063849013845/posts/%D9%88%DB%8E%D9%86%DB%95%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%85%DB%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7-%D9%85%DB%95%D9%84%D8%A7%D8%AA%D8%A7%D9%87%DB%8C%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%85%DB%86%DA%A9%DB%8C-%D9%85%D8%B2%DA%AF%DB%95%D9%88%D8%AA%DB%8C-%DA%AF%DB%95%DB%8C%D9%84%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B2%DB%95%D9%86%DA%AF%DB%8C%D8%B3%DB%95%D8%B1%DB%8C%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%A6%DB%86%D8%B1%D8%AF%D9%88%DA%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B1%DB%8C%DA%A9%DB%95-%D8%B3%D8%A7%DA%B5%DB%8C/991921839612774/</ref> وە کۆمەڵگای باریکە، [[کەمپی عەربەت]] لە خۆدەگرێت کە لە ئێستادا هێشتا جێگەی نیشتەجێبوونی ژمارەیەکی زۆر لە کوردانی ڕۆژئاوایە، هەروەها شوێنی خانەقای [[محەممەد عوسمان سیراجەدینی دووەم]]ە، کە بۆ مەبەستی [[سۆفیگەری]] لە لایەن شوێنکەوتەکانییەوە بەکاردێت.<ref>https://reliefweb.int/report/iraq/unhcr-iraq-sulaymaniyah-field-office-factsheet-december-2024</ref> <ref>https://kureansiklopedi.com/en/detay/shaykh-muhammad-osman-siraceddin-e00c6</ref> <ref>http://wikimapia.org/</ref> <ref> http://www.krso.net/ ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.</ref> == جوگرافیا == ناحیەی عەربەت، ٧١ گوند لەخۆ دەگرێت، و ناوەندی سەرەکیشی شارەدێی عەربەتە، وە ئەمیش و ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم شارەدێیانەدا: لە باکوورەوە لەگەڵ [[ناحیەی سرۆچک]] و [[ناحیەی سیتەک]]، لە باشوورەوە لەگەڵ [[قەزای شارەزوور]] و [[ناحیەی ناوەندی قەزای قەرەداغ|ناحیەی ناوەندی قەزای قەرەداغ]]، لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[ناحیەی ناوەندی قەزای سەید سادق]]، لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[ناحیەی بەکرەجۆ]]. ھەروەھا عەربەت لە ناوچەیەکی شاخاوی ھەڵکەوتووە و دەوروبەری بە زنجیرە چیاکانی [[زاگرۆس]] دەورە دراوە. ئاو و ھەوای ناوچەکە بە گشتی مامناوەندییە، بە ھاوینی گەرم (٣٠-٤٥° سەدی) و زستانی سارد و بارانی (٠-١٠° سەدی). ڕێژەی بارانبارینی ساڵانە لە نێوان ٥٠٠-٧٠٠ ملم دایە.<ref>د. سەلام ناوخۆش، "جوگرافیای ھەرێمی کوردستان"، ٢٠١٥، لاپەڕە ١٤٢.</ref> بەھۆی ھەڵکەوتەی جوگرافییەوە، خاکی ناوچەکە بەپیتە و بۆ کشتوکاڵ گونجاوە ئەمەش بە هۆی نزیکی شارۆچکەکەوەیە لە [[دەشتی شارەزوور]]، هەروەها بەهۆی بەپیتی خاکەکەوە، ژمارەیەکی زۆر کارگەی خۆراک، پەلەوەر و هێلکە، و گاز و قیر و خەڵوز و ئاسن لەخۆدەگرێت. [[File:2 عەبدولعەزیز فەرەج.jpg|thumb|[[عەبدولعەزیز فەرەج]] (ناوەڕاست), دانیشتوویەکی [[سلێمانی]] و خوێندکارێکی کورد لە [[بەغداد]] لە بەشی سەربازی، لە کاتی خۆ ئامادەکردنی لەگەڵ هاوڕێکانی بۆ چوون بۆ [[ماسی ڕاوکردن]] لە چەمی تانجەرۆ، ساڵی ١٩٥٦، لە ئەرشیفی [[ژین سەنتەر]].]] ناحیەی عەربەت، وە بە تایبەتیش شارەدێی عەربەت، زۆر نزیکە لە [[ڕووباری تانجەرۆ]]وە کە دەکەوێتە باکوری ڕۆژئاوای شارەدێی عەربەت، کە لە ساڵانی ڕابردوودا، سەرچاوەی بازرگانی [[ماسی]] بوو، بەڵام لە ئێستادا بەهۆی [[پیسبوونی ژینگە]]ییەوە، چیتر بۆ ئەو مەبەستە بەکارنایەت. ==گوندەکان== عەربەت لە ٧١ گوند پێکھاتووە:<ref>https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%8E%DA%95%D8%B3%D8%AA%DB%8C_%DA%AF%D9%88%D9%86%D8%AF%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D9%BE%D8%A7%D8%B1%DB%8E%D8%B2%DA%AF%D8%A7%DB%8C_%D8%B3%D9%84%DB%8E%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C#%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%95%D8%AF%DB%8E%DB%8C_%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA</ref> {{div col|colwidth=12em}} * عەربەت(ناوەند) * [[باخچە، تانجەرۆ]] * [[بادەرە]] * [[باریکە، عەربەت]] * [[بەردەکەڕ، تانجەرۆ]] * [[بێستان سووری بچووک]] * [[بێستان سووری گەورە]] * [[پووشێن]] * [[چەقلاوا]] * [[چەناخچیان]] * [[چوارتاق]] * [[حارس ئاوا]] * [[حەمەی بارام]] * [[خاک و خۆڵ، تانجەرۆ]] * [[خرابە]] * [[خەراجیان]] * [[داربەڕولە، تانجەرۆ]] * [[دارەڕەش]] * [[دەربەندفەقەرە]] * [[دەمرکان]] * [[دێی ئەلی]] * [[دێی بارام]] * [[دێی ڕەمەزان]] * [[ڕازیانە، تانجەرۆ]] * [[زڕگوێز]] * [[زڕگوێزەڵە]] * [[زێڕینجۆی خواروو]] * [[زێڕینجۆی سەروو]] * [[ژاڵەی خواروو]] * [[ژاڵەی سەروو]] * [[سەدوبیست، تانجەرۆ]] * [[سەماوات]] * [[سولەکان]] * [[شەمە]] * [[شێخ عەوڵا]] * [[شێخ عومەر]] * [[شێخ وەیساوا]] * [[عارفاوا]] * [[فەرەجاوا]] * [[قازاو]] * [[قڕگە]] * [[قسرتی خواروو]] * [[قسرتی سەروو]] * [[قەرەتۆغان]] * [[قەڕاڵی]] * [[کارێز، تانجەرۆ]] * [[کاژاوی حەمەساڵەح]] * [[کانی شاسوار]] * [[کانی ھەنجیر، تانجەرۆ]] * [[کانی وەیس]] * [[کەماڵانی خواروو]] * [[کەماڵانی سەروو]] * [[کۆزەڕەقە]] * [[کۆڵەبی]] * [[کۆمەڵگای باریکە]] * [[کۆمەڵگای تانجەرۆ]] * [[گامێشەوان]] * [[گەدان]] * [[گەڵباخ]] * [[گورگەچیا، تانجەرۆ]] * [[گۆماو، تانجەرۆ]] * [[ناوگردان، تانجەرۆ]] * [[نەمەڵ]] * [[نیسکەجۆ]] * [[ھەنجیرە، عەربەت]] * [[ھوانە]] * [[وێلەکەی خواروو]] * [[وێلەکەی سەروو]] * [[وێڵەدەر]] * [[یاسین تەپە]] * [[یەخیماڵی]] * [[یەکماڵە]] {{Div col end}} == مێژوو == مێژووی ناحیەی عەربەت دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٩٢٥ لە سەردەمی [[شانشینی عێراق]]، کاتێک کرا بە ناحیە.<ref>د. جەمال ڕەشید، "مێژووی شارەکانی کوردستان"، ٢٠١٠، لاپەڕە ٨٩-٩٥</ref> بەپێی سەرچاوە مێژووییەکان، ئەم ناحیەیە لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتی [[عوسمانی]]دا دانیشتووانێکی کەمی ھەبووە و بەھۆی ڕووباری تانجەرۆوە ناسراوەتەوە، بەڵام لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا بەھۆی کۆچکردنی خەڵکی گوندەکانی دەوروبەر بۆ ئەم ناوچەیە، ژمارەی دانیشتووانەکەی زیادی کردووە، کە بووببوویە ھۆی زیادکردنی باری ئابووری ناوچەکە.<ref>د. جەمال ڕەشید، "مێژووی شارەکانی کوردستان"، ٢٠١٠، لاپەڕە ٨٩-٩٥</ref> <ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سالنامة ولایت موصل | ناونیشان = https://omarjasim.org/2017/10/25/موصل-ولایتی-سالنامھ-سی-سالنامات-ولایة/ |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}} </ref> [[File:393690ڕێگای کۆنی عەربەت١٩٥٨ ٠ (٩٨٦٥و)٨.jpg|thumb|ڕێگای کۆنی عەربەت - ١٩٥٨. |alt=File:ڕێگای کۆنی عەربەت١٩٥٨ ]] بە شێوەیەکی [[فۆلکلۆر]] و زارەکی، واتە تا ئێستا نەسەلمێندراو و بێ بەڵگە، هەندێک خەڵک وای مەزەندە دەکەن، کە ئەوانەی پێیان دەگوترێت "عەربەتییە کۆنەکان" واتە ئەوانەی پێش ساڵی ١٩٢٥ لە شارەدێی ناوەندی عەربەت ژیاون، بنەچەیان بگەڕێتەوە بۆ [[تکریت]]ی باشووری [[ئێڕاق]]، وە بە مەبەستی [[بەعەرەبکردن]] هێنراونەتە ناوەندەکە. لە ساڵانی ١٩٧٠-کاندا، بەھۆی سیاسەتی [[ڕاگواستن]] و ڕاگواستنی گوندەکان، ژمارەیەکی زۆر لە دانیشتووانی گوندەکانی دەوروبەر ناچار کران ڕوو لە عەربەت بکەن و نیشتەجێ بن. لەی ٨ی ئازاری ١٩٩١ [[ڕاپەڕین]] لە [[چەمچەماڵ]] و [[ھەڵەبجە]] و عەربەت و ئۆردووگاکانی ([[زەڕایەن]] و [[سمود]] و [[نەسر]] و باریکە و [[پیرەمەگروون]] و [[ئەلڵایی]]) دەستی پێ کرد.<ref>https://www.basnews.com/so/babat/419982</ref> ==ڕەگناسیی ناو== ناوی "عەربەت" لە زمانی کوردیدا واتای "شوێنی بنەماڵە" یان "جێگای حەوانەوە" دەگەیەنێت.<ref>د. جەلیل کاکەوەیس، "فەرھەنگی ناوە کوردییەکان"، ٢٠١٢، لاپەڕە ١١٥.</ref> بە پێی لێکدانەوەیەکی [[فەرهاد پیرباڵ]] ھەندێک سەرچاوەی مێژوویی ئاماژە بەوە دەکەن کە ناوەکە لە وشەی "عەڕابە" یان "عەڕابانە"و ھاتووە کە ئامێرێکی گواستنەوە بووە لە کۆندا.<ref>د. فەرھاد پیرباڵ، "مێژووی ناوچەکانی سلێمانی"، بڵاوکراوەکانی ئەکادیمیای کوردی، ٢٠١٦، لاپەڕە ٧٨.</ref> ئەمە سەڕەڕای ئەوەی کە چەند بانگەشەیەکی فۆلکلۆری دەڵێن، کە لە وشەی (عقرب)ی [[زمانی عەرەبی]] واتە [[دووپشک]]ەوە هاتووە، بەڵام ئەمەیان تا ئێستا نە ڕەتکراوەتەوە، وە نە بەڵگەشی بۆی هەیە، چونکە ناوەندەکە بە [[دووپشک]]یش بەناوبانگە. ==دووپشکی عەربەت== سەرەڕای زیادەڕەوی کردن لەوەی کە شتێک بە تایبەتی بوونی هەیە بە ناوی 'دووپشکی عەربەت'، بەڵام ئەمە ڕاست نییە، بەڵکو دووپشکی عەربەت، کە دووپشکێکی ڕەشی کلک ئەستوورە، هەمان ئەو جۆرە دووپشکەیە کە لە ناوچەکانی [[گەرمیان]] و [[کەرکووک]] و باشوری [[ئێڕاق]] و وڵاتانی دیکەی [[ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست]] و [[باکووری ئەفریقا]] داهەیە، وە ناوە زانستییەکەشی ''Androctonus crassicauda''یە، هەرچەندە لە ئێستادا لە هەندێک شوێن پێشی دەڵێن "دووپشکی کلک ئەستووری عەرەبی".<ref>https://jnhm.uobaghdad.edu.iq/index.php/BINHM/article/view/55</ref> <ref>https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7725329/</ref> [[File:Akrepte tarak.jpg|thumb]] لە سەدەکانی ڕابردوودا، ئەم دووپشکە لە وەرزەی [[هاوین]]دا زۆر بەربڵاو بووە لە نێو خانووی ئەو کەسانەی لە ناوچەی عەربەتی ئێستا ژیاون، ئەمەش بەهۆی ئەوەی کە خانووەکان بەم شێوەیەی ئێستا نەبوون لە ڕووی [[بیناسازی]]ەوە تا بە تەواوی بیانپارێزن لە دووپشکەکە، هەربۆیە، بووەتەهۆی سەرنج و ترس لە نێوان سەردانیکەرانی. تایبەتمەندییەکانی ئەم دووپشکە ئەوەیە کە [[نیورۆتۆکسیین]] و [[کاردیۆتۆکسین]]ەکان لە خۆدەگرێت، کە دەبنە هۆی زیان گەیاندن بە مێشک و دڵی مرۆڤ تا ڕادەی کوشتن، ئەم دووپشکە دەبێتە هۆی دروستبوونی ئازارێکی زۆر، وە ڕشانەوە - وە ئەم دووپشکە بە یەکێک لە هەرە مەترسیدارترین جۆری دووپشک داندراوە لە جیهاندا، هەربۆیە پێویستی بە سەردانی پزیشک یان یارمەتی هێڵی فریاکەوتنی بەپەلە هەیە. دووپشکەکە بە ڕۆژدا خۆی دەشارێتەوە لە پێناو هێشتنەوەی لینجی جەستەی، وە لە شەودا هەڵدەستێت بە ڕاوکردن. ئەم جۆرە دووپشکە کە لە نێو ژمارەیەکی زۆری کورد لە هەرێمی کوردستان، پێی دەوترێت دووپشکی عەربەت، لە چەند [[شیعری کوردی|شیعرێکی کوردی]] ناوی هاتووە، لەوانە شیعری [[کاولەکەی وەتەن هێندە شیرینە]]ی [[پیرەمێرد]]. '''<big>کاولەکەی وەتەن هێندە شیرینە</big> ^{لە کتێبی [[پەندەکانی پیرەمێرد]]، ڕۆژنامەی ژیان، ژمارە ٣٥٥، ٢ی ئازاری ساڵی ١٩٣٣}<ref>https://books.vejin.net/ck/text/27415</ref><ref>https://wikisource.org/wiki/%DA%A9%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%95%DA%A9%DB%95%DB%8C_%D9%88%DB%95%D8%AA%DB%95%D9%86_%D9%87%DB%8E%D9%86%D8%AF%DB%95_%D8%B4%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D9%86%DB%95</ref>: ''' ''کاولەکەی وەتەن هێندە شیرینە'' ''ژاری دووپشکی عەربەت هەنگوینە'' ''ئاو مەند بێ و پیاو مۆن، لێیان بترسە'' ''ڵچ شۆڕ پەریش بێ، هەر ئێسکی قورسە'' ''شەیتان پەلەی کرد بۆیە زەلیلە'' ''ڕاوەستە و حەڵوا بێ لە بەرسیلە'' ''کاربەدەست، دەستیان لە دەست هەڵبڕی'' ''کاتێکت زانی خوا نانی بڕی'' ''کە خۆت خودبین و بۆ خەڵک بەدبین بی'' ''نابێ لە دوایی ڕۆژت ئەمین بی'' ''دۆستت ئەوەتە کە ئەتگرێنێ'' ''دوژمن ئەوەتە پێت پێئەکەنێ'' ئەم دووپشکە، لە باشووری عێڕاقدا، بووە ناوی یەکەم باندی مێتاڵی ڕەشی/ژێرزەمینی عێڕاقی واتە ژانەری [[ تراش مێتاڵ]] بەناوی [[کراسوکاندا]] لە ساڵی ٢٠٠١.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=NNkJ8EgbYik&t=7</ref> <ref>https://www.billboard.com/music/music-news/iraqi-metal-band-acrassicauda-raises-funds-on-kickstarter-to-record-debut-album-6174191/</ref> == دانیشتووان == بە شێوەیەکی گشتی زۆربەی دانیشتووانی ناحیەکە عەربەت بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن کە بەشێکە لە [[زمانی کوردی]]. زۆربەی دانیشتووانەکەی [[ئیسلام|موسڵمانن]]. بەپێی دوایین سەرژمێری (٢٠٢١)، ژمارەی دانیشتووانی عەربەت نزیکەی ٣٠,٠٠٠ کەسە.<ref>"سەرژمێری دانیشتوانی ھەرێمی کوردستان ٢٠٢١"، دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان، ٢٠٢٢.</ref>، وە بە هۆی بوونی ئاوارەکانەوە، زاراوەی [[کورمانجی]]، و زمانی [[عەرەبی]] لە نێو هەندێک لە دانیشتوانەکەدا بەکاردێت. == کارگێڕی == ناحیەی عەربەت لە ڕووی کارگێڕییەوە ناوەندەکەی شارەدێی عەربەتە،ئەم ناحیەیە سەر بە [[قەزای سلێمانی|شارۆچکەی سلێمانی]]، پارێزگای [[سلێمانی]]یە. ناحیەکە پێکھاتووە لە شارەدێی ناوەندی عەربەت و ٧١ گوندی دەوروبەری شارەدێی عەربەت. <ref>دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان. «یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان 2009 لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند» (PDF) (بە کوردی). لە ١٥ی ئایاری ٢٠٢٣ ھێنراوە.</ref> ناحیەی عەربەت پێش ساڵی ٢٠١٠، وەک ناحیەیەکی نیشتەجێبوونی مەدەنی و هەروەها کشتوکاڵی دەبینرا، بەڵام لە دوای دروستبوونی نزیکەی ٥٢ کارگەی پیشەسازی لە ساڵی ٢٠١٢ وە وە دروستبوونی چەند پڕۆژەیەکی ئابوری و نیشتەجێبوون لە ناوەندەکەیدا، واتە شارەدێی عەربەت، لە ئێستادا وەک ناحیەیەکی پیشەسازی و نیشتەجێبوون دەڕوات، کە ئەمەش مەترسی تەندرووستی و ژینگەیی دروستکردووە. <ref>UNEP Iraq Environmental Assessment, 2022.</ref> <ref>"Opening of Arbat Industrial Zone", Kurdistan New Newspaper, September 5, 2012, p. 4</ref> <ref>https://www.gulanmedia.com/so/story/127199/1621543441-26946-%D9%87%D9%80%D8%A7%D9%88%D9%88%DA%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA..-%D9%84%DB%95-%D8%B3%D9%86%D9%88%D9%88%D8%B1%DB%95%D9%83%DB%95%D8%AF%D8%A7-%D8%A8%DB%95%DA%AF%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%D9%83%DB%8E%D8%B4%DB%95%DB%8C-%D8%A6%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%95%D9%88%DB%95%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%87%DB%95%DB%8C%DB%95</ref> لە بەرواری ٢٥/٩/٢٠٢٥ بە ئامادەبوونی [[ئاوات محەمەد]]، قائیمقامی سلێمانی ([[فاضل عومەر عەبدولڕەحمان]]) لە شوێنی (دابان محەمەد) وەکو بەڕێوبەری نوێی ناحییەی عەربەت دەستبەکاربوو.<ref>https://www.facebook.com/share/p/19MKMKPjRf/</ref> == ئابووری == ئابووری مەڵبەندی ناحیەی عەربەت پشت دەبەستێت بە چەند بوارێکی سەرەکی: - '''کشتوکاڵ''': بەھۆی خاکی بەپیت و ئاووھەوای گونجاوەوە، کشتوکاڵ یەکێکە لە سەرچاوە سەرەکییەکانی داھاتی بەشێک لە دانیشتووانی ناوچەکە. بەرھەمە سەرەکییەکان بریتین لە گەنم، جۆ، سەوزە و میوە. ڕووبەری زەوی کشتوکاڵی لە ناوچەکەدا نزیکەی ٣,٠٠٠ ھێکتارە.<ref>د. ئاکۆ محەممەد، "توێژینەوەیەک لەسەر کشتوکاڵی ھەرێمی کوردستان"، گۆڤاری زانکۆی سلێمانی بۆ زانستە کشتوکاڵییەکان، بەرگی ٥، ژمارە ٢، ٢٠٢٠، لاپەڕە ٤٥-٦١.</ref> -'''کارکردن لە دامودەزگاکان''': لەوانیش، وەک ناوەندی بەڕێوبردنی ناحیە، بنکەی سیاسی، بنکەی ئاسایش، ناوەندی بەڕێوەبردنی ژینگە، بنکەی تەندروستی، نەخۆشخانەکان، قوتابخانەکان، دەرمانخانە و دەرمانگەکان، یانیش کارکردن لە کتێبخانەی گشتی عەربەت. - '''بازرگانی''': بەھۆی نزیکی لە شاری سلێمانییەوە، بازرگانی و کڕین و فرۆشتن چالاکییەکی گرنگی ئابووری ناوچەکەیە. بازاڕی ناوەندی عەربەت نزیکەی ٥٠٠ دوکان و شوێنی بازرگانی لەخۆ دەگرێت، لەگەڵ بوونی دوو مۆڵ کە لە دوای ساڵی ٢٠١٠ەوە دروستکراون وە دوو قەیسەری کە لە ساڵانی ٩٠کان دروستکراون. <ref>https://channel8.com/kurdish/news/57317</ref> <ref>https://www.facebook.com/p/%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA-%D9%85%DB%86%DA%B5-Arbat-Mall-100090113777496/</ref> - '''پیشەسازی بچووک''': لە ساڵانی دواییدا، چەندین کارگەی بچووک لە ناوچەکەدا دامەزراون کە بوونەتە سەرچاوەی کار بۆ دانیشتووانی ناوچەکە. ناوچەی پیشەسازی عەربەت لە ساڵی ٢٠١٢ دامەزراوە و نزیکەی ٥٠ کارگەی تێدایە.<ref>"کردنەوەی ناوچەی پیشەسازی عەربەت"، ڕۆژنامەی کوردستانی نوێ، ٢٠١٢/٠٩/٠٥، لاپەڕە ٤.</ref> -'''کەرتی تایبەتی دیکە''': کارکردن لە کەرتی تایبەت، لەوانیش پڕۆژەی نیشتەجێبوونی تایبەت وەک (دەلال سیتی) و (ئاڵتون سیتی)، یاخود کارکردن لە کۆمپانیای [[نانی تیری خەجێ خانم]] یاخود کەرتی تایبەتی دیکەی وەک خزمەتگوزاری ئۆتۆمبێل، یان خزمەتگوزاری دروستکردنی کەلوپەلەکانی ناوماڵ. == کەلتوور و شوێنەوارە گرنگەکان == چەند شوێنەوارێکی مێژوویی و گەشتیاری لە ناوچەکەدا ھەن کە گرنگترینیان: * '''مزگەوتی گەورەی عەربەت''': دروست کراوە لە ساڵی ١٩٤٥ و نۆژەنکراوەتەوە لە ٢٠٠٥.<ref>محەممەد ڕەئووف، "مزگەوتەکانی ناوچەی سلێمانی"، بڵاوکراوەکانی بەڕێوەبەرایەتی ئەوقافی سلێمانی، ٢٠١٧، لاپەڕە ١٠٣-١٠٦.</ref> *'''قوتابخانەی عەربەتی سەرەتایی''': دروستکراوە لە ساڵی ١٩٥٦.<ref>https://www.facebook.com/photo.php?fbid=466635474920970&set=pb.100063888439334.-2207520000&type=3&locale=ar_AR</ref> * '''تەپەی عەربەت''': شوێنەوارێکی مێژوویییە کە دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی [[ئاشوور]]ی (~١٠٠٠ پ.ز.) و لێکۆڵینەوەی ئارکیۆلۆجی تێدا کراوە.<ref>د. کامەران کۆسرەت & د. کاروان ئازاد، "ڕاپۆرتی لێکۆڵینەوەی ئارکیۆلۆجی تەپەی عەربەت"، گۆڤاری شوێنەواری کوردستان، بەرگی ٣، ژمارە ١، ٢٠١٩، لاپەڕە ٢٢-٣٥.</ref> * '''گۆمی عەربەت''': کانیاوێکی سروشتییە کە بە ماددەی [[گۆگرد]] دەوڵەمەندە و ''ھەندیک خەڵک'' لە شوێنانی دیکەوە سەردانی دەکەن بۆ چارەسەری نەخۆشی سوودی لێوەردەگرن و پێیان وایە خاسییەتی [[دەرمانی پزیشکی]]ی ھەیە.<ref>سیروان عەبدولڕەحمان، "کانیاوە سروشتییەکانی ھەرێمی کوردستان"، ڕۆژنامەی ھاووڵاتی، ٢٠١٨/٠٧/١٢، لاپەڕە ٧.</ref> == کەسایەتییە ناسراوەکان == چەندین کەسایەتی ناسراوی کورد خەڵکی عەربەتن واتا یان لەوێ لە دایکبوون، یانش سەردەمێک لە عەربەت ژیاون، یاخود پێکەوە، لەوانەش: * '''[[ڕێواس فایەق]]''': ژنە [[سیاسەتمەدار]]ێکی کورد و سەرۆکی خولی پێنجەمی [[ئەنجومەنی نوێنەرانی ھەرێمی کوردستان]].<ref>https://www.youtube.com/watch?v=Hv2spxV4nYU</ref> * '''[[ماھیر حەسەن]]''': [[ئەکتەر]] و [[شانۆکار]]ی ناسراوی کورد. *'''[[ھاشم چەمخارا]]''' [[شاعیر]] و [[چالاکەوان]].<ref>https://www.kurdish-cultural.org/%D8%B4%DB%8C%D8%B9%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D9%88%D8%A7%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D8%AC%D8%A7%D8%B1%D9%87-%DB%8C-%D9%87%D8%A7%D8%B4%D9%85-%DA%86%D9%87%D9%85%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%A7/</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=xQTMLFdZ5CI</ref> *'''[[پشتیوان عەربەتی]]''': کەسایەتییەکی [[ئینتەرنێت]]ە. == سەرچاوەکان == {{Reflist}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://www.facebook.com/Arbat.Subdistrict/?locale=ku_TR پەڕەی فەرمی فەیسبووکی ناحیەی عەربەت] * [https://gov.krd/ حکوومەتی ھەرێمی کوردستان] {{شریتی دەروازە|عێراق|کوردستان}} [[پۆل:شارۆچکەکان]] [[پۆل:سلێمانی]] s6kibvryfyz6ft5esnm6eq5bbvnaken 1661505 1661504 2026-09-05T23:11:49Z Chinese Horse From Kaso Mall 77444 1661505 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = عەربەت | native_name = شاری سێ دەروازە، شاری دووپشکی ڕەش | settlement_type = ناحیە | pushpin_map = Iraq | pushpin_mapsize = 250 | pushpin_map_caption = شوێنی عەربەت لە ھەرێمی کوردستان و ئێراق | pushpin_label_position = right | pushpin_relief = 1 | coordinates = {{coord|35.42929|N|45.58043|E|display=inline,title|region:IQ_type:city}} | subdivision_type = وڵات | subdivision_name = {{flag|Iraq}} | subdivision_type1 = ھەرێم | subdivision_name1 = {{flag|Iraqi Kurdistan}} | subdivision_type2 = پارێزگا | subdivision_name2 = [[پارێزگای سلێمانی]] | subdivision_type3 = قەزا | subdivision_name3 = [[قەزای سلێمانی]] | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | established_title = دامەزراندن | established_date = ١٩٢٥ | leader_title = بەڕێوەبەری ناحیە | leader_name = دابان عارف | population_total = ٣٠,٠٠٠ | population_as_of = ٢٠٢١ | timezone = UTC+٣ | utc_offset = +٣ | postal_code = ٤٦٠٠٤ | area_code = +٩٦٤ | website = [https://www.facebook.com/Arbat.Subdistrict/?locale=ku_TR پەڕەی فەرمی فەیسبووک] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) بە ڕێژەی ٪٩٤ و ([[کرمانجی]]) بە ڕێژەی ٪٣.٥ و [[عەرەبی]] بە ڕێژەی ٪٢.٥ | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننی]] و چەند چینێکی دیکە وەک [[شیعە]] و [[ئێزیدی]] و [[کریستیان]]. | جۆری_کۆدی_ناوچە = ٤٦٠٠٤ | official_name = ناحیەی عەربەت | native_name_lang = کوردی: سۆرانی. | other_name = تانجەرۆ (پێش ئەیلوولی ٢٠٢٣ وەھای پێوتراوە). | population_urban = ٢٠،٠٠٠ | population_rural = ١٠،٠٠٠(گوندەکانی دەوروبەر). }} '''عەربەت''' کە ناسراوە بە [[ناحیەی تانجەرۆ]]، دەکەوێتە [[قەزای سلێمانی|قەزای ناوەندیی سلێمانی]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> ناحیە یان (شارۆچکە)ی عەربەت، لە پێش گۆڕینی ناوەکەی بە شێوەیەکی فەرمی لە لایەن حوکمەتی هەرێمەوە، ئەمەش واتە لە پێش مانگی ئەیلوولی ساڵی ٢٠٢٣دا بە فەرمی ناسارابوو بە ناحیەی تانجەرۆ.<ref>ناوی ناحیەی تانجەرۆ گۆڕدرا بە ناحیەی عەربەت= ئێستا نیوز https://esta.krd/265634/ ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە. </ref> هەروەها بە شێوەیەکی ئامڕازیی، وەک ''(شاری سێ دەروازە)'' یان ''(شاری دووپشکی ڕەش)''ناسراوە<ref>https://books.vejin.net/ck/text/24223</ref>، و لە ساڵی ١٩٢٥ لەلایەن بەڕێوبەران و دەسەڵاتدارانی سەردەمی شا [[فەیسەڵی یەکەم]]ی [[عێراق|ئێراق]] بە شێوەیەکی فەرمی کراوە بە [[شارۆچکە]].<ref>Historical archives of the Kingdom of Iraq, 1925 administrative records</ref> ناحیەی عەربەت لە کاتی [[شەڕی دژ بە داعش|شەڕی داعش]]دا، بووە یەکێک لەو شوێنانەی [[هەرێمی کوردستان]] کە هەستا بە دابینکردنی کەمپی نیشتەجێبوون، بۆ [[ڕۆژئاوای کوردستان|کوردانی ڕۆژئاوا]]، بەشێک خەڵکی مەدەنی [[سووریا]]، وە [[ئێزیدییەکان]]ی هەرێم و هەروەها بەشێک لە ئاوارەکانی دیکەی باشوور و خۆرهەڵاتی [[ئێڕاق]].<ref>https://data.unhcr.org/en/documents/details/114906</ref> <ref>https://www.auis.edu.krd/brighter-future-arbat-refugee-fund</ref> <ref>https://reliefweb.int/map/iraq/iraq-sulaymaniyah-governorate-arbat-refugee-camp-general-infrastructure-20-july-2016</ref> <ref>https://cptik.org/reflections-1/2014/09/911-in-arbat-refugee-camp.html</ref> <ref>https://data.unhcr.org/ar/documents/download/41534</ref> <ref>https://www.rudaw.net/english/categories/business/980260</ref> <ref>http://www.arbatbrighterfuture.org/refugees.html</ref> لە گەورەترین کەمپی ئاوارەکانی سەر بە ناحیەکە، [[کەمپی ئاشتی]]یە کە لە باشووری شارەدێی عەربەتە تایبەت بە کوردانی ڕۆژئاوا، کە لە کۆتاییەکانی ساڵی ٢٠١٢ەوە، نزیکەی ١٠،٠٠٠ ئاوارەی لە خۆگرتبوو وە لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤، دا بەشێکی زۆریان گەڕانەوە بۆ [[سووریا]].<ref>https://www.knwe.org/KU/Details/18797</ref> لە گرنگترین گوندەکانی ناحیەکە، گوندی [[باریکە، عەربەت|باریکە]] و [[کۆمەڵگای باریکە]]ن، کە لە تەنیشتی یەکدان و تەنیا ٦ کم لە ناوەندی شارەدێی عەربەتەوە دوورن، گوندی باریکە ژمارەیەکی زۆر لە جووتیار و زەوی کشتوکاڵی لە خۆدەگرێت، و هەروەها کۆمەڵگای باریکە، کە لە ساڵانی ٩٠کان درووستکراوە لە لایەن حوکمەتی [[بەعسیزم|بەعسی ئێڕاق]] بە مەبەستی [[ڕاوەدوونان]]، وە ناوی لێنرابوو [[ئۆردوگای برایەتی]]، وە لە دوای ساڵی ٢٠٠٣شدا لە پاش درووستکردنی کەمپی ئاوارە لە لایەن حوکمەتی هەرێمەوە، بۆ بەشێک لە [[ڕۆژهەڵاتی کوردستان|کوردانی ڕۆژهەڵات]] کە لە ساڵانی ١٩٨٠کانەوە بەهۆی [[جەنگی ئێران و عێراق]]ەوە باریان تێکچوو بوو، ناوی گۆڕدرا بە [[کەمپی کوردانی ڕۆژهەڵات]] لە ئێستادا ژمارەیەکی زۆر لە کوردانی ڕۆژهەڵات لە خۆدەگرێت.<ref>https://www.facebook.com/100063849013845/posts/%D9%88%DB%8E%D9%86%DB%95%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%85%DB%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7-%D9%85%DB%95%D9%84%D8%A7%D8%AA%D8%A7%D9%87%DB%8C%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%85%DB%86%DA%A9%DB%8C-%D9%85%D8%B2%DA%AF%DB%95%D9%88%D8%AA%DB%8C-%DA%AF%DB%95%DB%8C%D9%84%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B2%DB%95%D9%86%DA%AF%DB%8C%D8%B3%DB%95%D8%B1%DB%8C%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%A6%DB%86%D8%B1%D8%AF%D9%88%DA%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B1%DB%8C%DA%A9%DB%95-%D8%B3%D8%A7%DA%B5%DB%8C/991921839612774/</ref> وە کۆمەڵگای باریکە، [[کەمپی عەربەت]] لە خۆدەگرێت کە لە ئێستادا هێشتا جێگەی نیشتەجێبوونی ژمارەیەکی زۆر لە کوردانی ڕۆژئاوایە، هەروەها شوێنی خانەقای [[محەممەد عوسمان سیراجەدینی دووەم]]ە، کە بۆ مەبەستی [[سۆفیگەری]] لە لایەن شوێنکەوتەکانییەوە بەکاردێت.<ref>https://reliefweb.int/report/iraq/unhcr-iraq-sulaymaniyah-field-office-factsheet-december-2024</ref> <ref>https://kureansiklopedi.com/en/detay/shaykh-muhammad-osman-siraceddin-e00c6</ref> <ref>http://wikimapia.org/</ref> <ref> http://www.krso.net/ ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.</ref> == جوگرافیا == ناحیەی عەربەت، ٧١ گوند لەخۆ دەگرێت، و ناوەندی سەرەکیشی شارەدێی عەربەتە، وە ئەمیش و ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم شارەدێیانەدا: لە باکوورەوە لەگەڵ [[ناحیەی سرۆچک]] و [[ناحیەی سیتەک]]، لە باشوورەوە لەگەڵ [[قەزای شارەزوور]] و [[ناحیەی ناوەندی قەزای قەرەداغ|ناحیەی ناوەندی قەزای قەرەداغ]]، لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[ناحیەی ناوەندی قەزای سەید سادق]]، لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[ناحیەی بەکرەجۆ]]. ھەروەھا عەربەت لە ناوچەیەکی شاخاوی ھەڵکەوتووە و دەوروبەری بە زنجیرە چیاکانی [[زاگرۆس]] دەورە دراوە. ئاو و ھەوای ناوچەکە بە گشتی مامناوەندییە، بە ھاوینی گەرم (٣٠-٤٥° سەدی) و زستانی سارد و بارانی (٠-١٠° سەدی). ڕێژەی بارانبارینی ساڵانە لە نێوان ٥٠٠-٧٠٠ ملم دایە.<ref>د. سەلام ناوخۆش، "جوگرافیای ھەرێمی کوردستان"، ٢٠١٥، لاپەڕە ١٤٢.</ref> بەھۆی ھەڵکەوتەی جوگرافییەوە، خاکی ناوچەکە بەپیتە و بۆ کشتوکاڵ گونجاوە ئەمەش بە هۆی نزیکی شارۆچکەکەوەیە لە [[دەشتی شارەزوور]]، هەروەها بەهۆی بەپیتی خاکەکەوە، ژمارەیەکی زۆر کارگەی خۆراک، پەلەوەر و هێلکە، و گاز و قیر و خەڵوز و ئاسن لەخۆدەگرێت. ناحیەی عەربەت، وە بە تایبەتیش شارەدێی عەربەت، زۆر نزیکە لە [[ڕووباری تانجەرۆ]]وە کە دەکەوێتە باکوری ڕۆژئاوای شارەدێی عەربەت، کە لە ساڵانی ڕابردوودا، سەرچاوەی بازرگانی [[ماسی]] بوو، بەڵام لە ئێستادا بەهۆی [[پیسبوونی ژینگە]]ییەوە، چیتر بۆ ئەو مەبەستە بەکارنایەت. ==گوندەکان== عەربەت لە ٧١ گوند پێکھاتووە:<ref>https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%8E%DA%95%D8%B3%D8%AA%DB%8C_%DA%AF%D9%88%D9%86%D8%AF%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D9%BE%D8%A7%D8%B1%DB%8E%D8%B2%DA%AF%D8%A7%DB%8C_%D8%B3%D9%84%DB%8E%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C#%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%95%D8%AF%DB%8E%DB%8C_%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA</ref> {{div col|colwidth=12em}} * عەربەت(ناوەند) * [[باخچە، تانجەرۆ]] * [[بادەرە]] * [[باریکە، عەربەت]] * [[بەردەکەڕ، تانجەرۆ]] * [[بێستان سووری بچووک]] * [[بێستان سووری گەورە]] * [[پووشێن]] * [[چەقلاوا]] * [[چەناخچیان]] * [[چوارتاق]] * [[حارس ئاوا]] * [[حەمەی بارام]] * [[خاک و خۆڵ، تانجەرۆ]] * [[خرابە]] * [[خەراجیان]] * [[داربەڕولە، تانجەرۆ]] * [[دارەڕەش]] * [[دەربەندفەقەرە]] * [[دەمرکان]] * [[دێی ئەلی]] * [[دێی بارام]] * [[دێی ڕەمەزان]] * [[ڕازیانە، تانجەرۆ]] * [[زڕگوێز]] * [[زڕگوێزەڵە]] * [[زێڕینجۆی خواروو]] * [[زێڕینجۆی سەروو]] * [[ژاڵەی خواروو]] * [[ژاڵەی سەروو]] * [[سەدوبیست، تانجەرۆ]] * [[سەماوات]] * [[سولەکان]] * [[شەمە]] * [[شێخ عەوڵا]] * [[شێخ عومەر]] * [[شێخ وەیساوا]] * [[عارفاوا]] * [[فەرەجاوا]] * [[قازاو]] * [[قڕگە]] * [[قسرتی خواروو]] * [[قسرتی سەروو]] * [[قەرەتۆغان]] * [[قەڕاڵی]] * [[کارێز، تانجەرۆ]] * [[کاژاوی حەمەساڵەح]] * [[کانی شاسوار]] * [[کانی ھەنجیر، تانجەرۆ]] * [[کانی وەیس]] * [[کەماڵانی خواروو]] * [[کەماڵانی سەروو]] * [[کۆزەڕەقە]] * [[کۆڵەبی]] * [[کۆمەڵگای باریکە]] * [[کۆمەڵگای تانجەرۆ]] * [[گامێشەوان]] * [[گەدان]] * [[گەڵباخ]] * [[گورگەچیا، تانجەرۆ]] * [[گۆماو، تانجەرۆ]] * [[ناوگردان، تانجەرۆ]] * [[نەمەڵ]] * [[نیسکەجۆ]] * [[ھەنجیرە، عەربەت]] * [[ھوانە]] * [[وێلەکەی خواروو]] * [[وێلەکەی سەروو]] * [[وێڵەدەر]] * [[یاسین تەپە]] * [[یەخیماڵی]] * [[یەکماڵە]] {{Div col end}} == مێژوو == مێژووی ناحیەی عەربەت دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٩٢٥ لە سەردەمی [[شانشینی عێراق]]، کاتێک کرا بە ناحیە.<ref>د. جەمال ڕەشید، "مێژووی شارەکانی کوردستان"، ٢٠١٠، لاپەڕە ٨٩-٩٥</ref> بەپێی سەرچاوە مێژووییەکان، ئەم ناحیەیە لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتی [[عوسمانی]]دا دانیشتووانێکی کەمی ھەبووە و بەھۆی ڕووباری تانجەرۆوە ناسراوەتەوە، بەڵام لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا بەھۆی کۆچکردنی خەڵکی گوندەکانی دەوروبەر بۆ ئەم ناوچەیە، ژمارەی دانیشتووانەکەی زیادی کردووە، کە بووببوویە ھۆی زیادکردنی باری ئابووری ناوچەکە.<ref>د. جەمال ڕەشید، "مێژووی شارەکانی کوردستان"، ٢٠١٠، لاپەڕە ٨٩-٩٥</ref> <ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سالنامة ولایت موصل | ناونیشان = https://omarjasim.org/2017/10/25/موصل-ولایتی-سالنامھ-سی-سالنامات-ولایة/ |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}} </ref> [[File:393690ڕێگای کۆنی عەربەت١٩٥٨ ٠ (٩٨٦٥و)٨.jpg|thumb|ڕێگای کۆنی عەربەت - ١٩٥٨. |alt=File:ڕێگای کۆنی عەربەت١٩٥٨ ]] بە شێوەیەکی [[فۆلکلۆر]] و زارەکی، واتە تا ئێستا نەسەلمێندراو و بێ بەڵگە، هەندێک خەڵک وای مەزەندە دەکەن، کە ئەوانەی پێیان دەگوترێت "عەربەتییە کۆنەکان" واتە ئەوانەی پێش ساڵی ١٩٢٥ لە شارەدێی ناوەندی عەربەت ژیاون، بنەچەیان بگەڕێتەوە بۆ [[تکریت]]ی باشووری [[ئێڕاق]]، وە بە مەبەستی [[بەعەرەبکردن]] هێنراونەتە ناوەندەکە. لە ساڵانی ١٩٧٠-کاندا، بەھۆی سیاسەتی [[ڕاگواستن]] و ڕاگواستنی گوندەکان، ژمارەیەکی زۆر لە دانیشتووانی گوندەکانی دەوروبەر ناچار کران ڕوو لە عەربەت بکەن و نیشتەجێ بن. لەی ٨ی ئازاری ١٩٩١ [[ڕاپەڕین]] لە [[چەمچەماڵ]] و [[ھەڵەبجە]] و عەربەت و ئۆردووگاکانی ([[زەڕایەن]] و [[سمود]] و [[نەسر]] و باریکە و [[پیرەمەگروون]] و [[ئەلڵایی]]) دەستی پێ کرد.<ref>https://www.basnews.com/so/babat/419982</ref> ==ڕەگناسیی ناو== ناوی "عەربەت" لە زمانی کوردیدا واتای "شوێنی بنەماڵە" یان "جێگای حەوانەوە" دەگەیەنێت.<ref>د. جەلیل کاکەوەیس، "فەرھەنگی ناوە کوردییەکان"، ٢٠١٢، لاپەڕە ١١٥.</ref> بە پێی لێکدانەوەیەکی [[فەرهاد پیرباڵ]] ھەندێک سەرچاوەی مێژوویی ئاماژە بەوە دەکەن کە ناوەکە لە وشەی "عەڕابە" یان "عەڕابانە"و ھاتووە کە ئامێرێکی گواستنەوە بووە لە کۆندا.<ref>د. فەرھاد پیرباڵ، "مێژووی ناوچەکانی سلێمانی"، بڵاوکراوەکانی ئەکادیمیای کوردی، ٢٠١٦، لاپەڕە ٧٨.</ref> ئەمە سەڕەڕای ئەوەی کە چەند بانگەشەیەکی فۆلکلۆری دەڵێن، کە لە وشەی (عقرب)ی [[زمانی عەرەبی]] واتە [[دووپشک]]ەوە هاتووە، بەڵام ئەمەیان تا ئێستا نە ڕەتکراوەتەوە، وە نە بەڵگەشی بۆی هەیە، چونکە ناوەندەکە بە [[دووپشک]]یش بەناوبانگە. ==دووپشکی عەربەت== سەرەڕای زیادەڕەوی کردن لەوەی کە شتێک بە تایبەتی بوونی هەیە بە ناوی 'دووپشکی عەربەت'، بەڵام ئەمە ڕاست نییە، بەڵکو دووپشکی عەربەت، کە دووپشکێکی ڕەشی کلک ئەستوورە، هەمان ئەو جۆرە دووپشکەیە کە لە ناوچەکانی [[گەرمیان]] و [[کەرکووک]] و باشوری [[ئێڕاق]] و وڵاتانی دیکەی [[ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست]] و [[باکووری ئەفریقا]] داهەیە، وە ناوە زانستییەکەشی ''Androctonus crassicauda''یە، هەرچەندە لە ئێستادا لە هەندێک شوێن پێشی دەڵێن "دووپشکی کلک ئەستووری عەرەبی".<ref>https://jnhm.uobaghdad.edu.iq/index.php/BINHM/article/view/55</ref> <ref>https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7725329/</ref> [[File:Akrepte tarak.jpg|thumb]] لە سەدەکانی ڕابردوودا، ئەم دووپشکە لە وەرزەی [[هاوین]]دا زۆر بەربڵاو بووە لە نێو خانووی ئەو کەسانەی لە ناوچەی عەربەتی ئێستا ژیاون، ئەمەش بەهۆی ئەوەی کە خانووەکان بەم شێوەیەی ئێستا نەبوون لە ڕووی [[بیناسازی]]ەوە تا بە تەواوی بیانپارێزن لە دووپشکەکە، هەربۆیە، بووەتەهۆی سەرنج و ترس لە نێوان سەردانیکەرانی. تایبەتمەندییەکانی ئەم دووپشکە ئەوەیە کە [[نیورۆتۆکسیین]] و [[کاردیۆتۆکسین]]ەکان لە خۆدەگرێت، کە دەبنە هۆی زیان گەیاندن بە مێشک و دڵی مرۆڤ تا ڕادەی کوشتن، ئەم دووپشکە دەبێتە هۆی دروستبوونی ئازارێکی زۆر، وە ڕشانەوە - وە ئەم دووپشکە بە یەکێک لە هەرە مەترسیدارترین جۆری دووپشک داندراوە لە جیهاندا، هەربۆیە پێویستی بە سەردانی پزیشک یان یارمەتی هێڵی فریاکەوتنی بەپەلە هەیە. دووپشکەکە بە ڕۆژدا خۆی دەشارێتەوە لە پێناو هێشتنەوەی لینجی جەستەی، وە لە شەودا هەڵدەستێت بە ڕاوکردن. ئەم جۆرە دووپشکە کە لە نێو ژمارەیەکی زۆری کورد لە هەرێمی کوردستان، پێی دەوترێت دووپشکی عەربەت، لە چەند [[شیعری کوردی|شیعرێکی کوردی]] ناوی هاتووە، لەوانە شیعری [[کاولەکەی وەتەن هێندە شیرینە]]ی [[پیرەمێرد]]. '''<big>کاولەکەی وەتەن هێندە شیرینە</big> ^{لە کتێبی [[پەندەکانی پیرەمێرد]]، ڕۆژنامەی ژیان، ژمارە ٣٥٥، ٢ی ئازاری ساڵی ١٩٣٣}<ref>https://books.vejin.net/ck/text/27415</ref><ref>https://wikisource.org/wiki/%DA%A9%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%95%DA%A9%DB%95%DB%8C_%D9%88%DB%95%D8%AA%DB%95%D9%86_%D9%87%DB%8E%D9%86%D8%AF%DB%95_%D8%B4%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D9%86%DB%95</ref>: ''' ''کاولەکەی وەتەن هێندە شیرینە'' ''ژاری دووپشکی عەربەت هەنگوینە'' ''ئاو مەند بێ و پیاو مۆن، لێیان بترسە'' ''ڵچ شۆڕ پەریش بێ، هەر ئێسکی قورسە'' ''شەیتان پەلەی کرد بۆیە زەلیلە'' ''ڕاوەستە و حەڵوا بێ لە بەرسیلە'' ''کاربەدەست، دەستیان لە دەست هەڵبڕی'' ''کاتێکت زانی خوا نانی بڕی'' ''کە خۆت خودبین و بۆ خەڵک بەدبین بی'' ''نابێ لە دوایی ڕۆژت ئەمین بی'' ''دۆستت ئەوەتە کە ئەتگرێنێ'' ''دوژمن ئەوەتە پێت پێئەکەنێ'' ئەم دووپشکە، لە باشووری عێڕاقدا، بووە ناوی یەکەم باندی مێتاڵی ڕەشی/ژێرزەمینی عێڕاقی واتە ژانەری [[ تراش مێتاڵ]] بەناوی [[کراسوکاندا]] لە ساڵی ٢٠٠١.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=NNkJ8EgbYik&t=7</ref> <ref>https://www.billboard.com/music/music-news/iraqi-metal-band-acrassicauda-raises-funds-on-kickstarter-to-record-debut-album-6174191/</ref> == دانیشتووان == بە شێوەیەکی گشتی زۆربەی دانیشتووانی ناحیەکە عەربەت بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن کە بەشێکە لە [[زمانی کوردی]]. زۆربەی دانیشتووانەکەی [[ئیسلام|موسڵمانن]]. بەپێی دوایین سەرژمێری (٢٠٢١)، ژمارەی دانیشتووانی عەربەت نزیکەی ٣٠,٠٠٠ کەسە.<ref>"سەرژمێری دانیشتوانی ھەرێمی کوردستان ٢٠٢١"، دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان، ٢٠٢٢.</ref>، وە بە هۆی بوونی ئاوارەکانەوە، زاراوەی [[کورمانجی]]، و زمانی [[عەرەبی]] لە نێو هەندێک لە دانیشتوانەکەدا بەکاردێت. == کارگێڕی == ناحیەی عەربەت لە ڕووی کارگێڕییەوە ناوەندەکەی شارەدێی عەربەتە،ئەم ناحیەیە سەر بە [[قەزای سلێمانی|شارۆچکەی سلێمانی]]، پارێزگای [[سلێمانی]]یە. ناحیەکە پێکھاتووە لە شارەدێی ناوەندی عەربەت و ٧١ گوندی دەوروبەری شارەدێی عەربەت. <ref>دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان. «یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان 2009 لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند» (PDF) (بە کوردی). لە ١٥ی ئایاری ٢٠٢٣ ھێنراوە.</ref> ناحیەی عەربەت پێش ساڵی ٢٠١٠، وەک ناحیەیەکی نیشتەجێبوونی مەدەنی و هەروەها کشتوکاڵی دەبینرا، بەڵام لە دوای دروستبوونی نزیکەی ٥٢ کارگەی پیشەسازی لە ساڵی ٢٠١٢ وە وە دروستبوونی چەند پڕۆژەیەکی ئابوری و نیشتەجێبوون لە ناوەندەکەیدا، واتە شارەدێی عەربەت، لە ئێستادا وەک ناحیەیەکی پیشەسازی و نیشتەجێبوون دەڕوات، کە ئەمەش مەترسی تەندرووستی و ژینگەیی دروستکردووە. <ref>UNEP Iraq Environmental Assessment, 2022.</ref> <ref>"Opening of Arbat Industrial Zone", Kurdistan New Newspaper, September 5, 2012, p. 4</ref> <ref>https://www.gulanmedia.com/so/story/127199/1621543441-26946-%D9%87%D9%80%D8%A7%D9%88%D9%88%DA%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA..-%D9%84%DB%95-%D8%B3%D9%86%D9%88%D9%88%D8%B1%DB%95%D9%83%DB%95%D8%AF%D8%A7-%D8%A8%DB%95%DA%AF%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%D9%83%DB%8E%D8%B4%DB%95%DB%8C-%D8%A6%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%95%D9%88%DB%95%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%87%DB%95%DB%8C%DB%95</ref> لە بەرواری ٢٥/٩/٢٠٢٥ بە ئامادەبوونی [[ئاوات محەمەد]]، قائیمقامی سلێمانی ([[فاضل عومەر عەبدولڕەحمان]]) لە شوێنی (دابان محەمەد) وەکو بەڕێوبەری نوێی ناحییەی عەربەت دەستبەکاربوو.<ref>https://www.facebook.com/share/p/19MKMKPjRf/</ref> == ئابووری == ئابووری مەڵبەندی ناحیەی عەربەت پشت دەبەستێت بە چەند بوارێکی سەرەکی: - '''کشتوکاڵ''': بەھۆی خاکی بەپیت و ئاووھەوای گونجاوەوە، کشتوکاڵ یەکێکە لە سەرچاوە سەرەکییەکانی داھاتی بەشێک لە دانیشتووانی ناوچەکە. بەرھەمە سەرەکییەکان بریتین لە گەنم، جۆ، سەوزە و میوە. ڕووبەری زەوی کشتوکاڵی لە ناوچەکەدا نزیکەی ٣,٠٠٠ ھێکتارە.<ref>د. ئاکۆ محەممەد، "توێژینەوەیەک لەسەر کشتوکاڵی ھەرێمی کوردستان"، گۆڤاری زانکۆی سلێمانی بۆ زانستە کشتوکاڵییەکان، بەرگی ٥، ژمارە ٢، ٢٠٢٠، لاپەڕە ٤٥-٦١.</ref> -'''کارکردن لە دامودەزگاکان''': لەوانیش، وەک ناوەندی بەڕێوبردنی ناحیە، بنکەی سیاسی، بنکەی ئاسایش، ناوەندی بەڕێوەبردنی ژینگە، بنکەی تەندروستی، نەخۆشخانەکان، قوتابخانەکان، دەرمانخانە و دەرمانگەکان، یانیش کارکردن لە کتێبخانەی گشتی عەربەت. - '''بازرگانی''': بەھۆی نزیکی لە شاری سلێمانییەوە، بازرگانی و کڕین و فرۆشتن چالاکییەکی گرنگی ئابووری ناوچەکەیە. بازاڕی ناوەندی عەربەت نزیکەی ٥٠٠ دوکان و شوێنی بازرگانی لەخۆ دەگرێت، لەگەڵ بوونی دوو مۆڵ کە لە دوای ساڵی ٢٠١٠ەوە دروستکراون وە دوو قەیسەری کە لە ساڵانی ٩٠کان دروستکراون. <ref>https://channel8.com/kurdish/news/57317</ref> <ref>https://www.facebook.com/p/%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA-%D9%85%DB%86%DA%B5-Arbat-Mall-100090113777496/</ref> - '''پیشەسازی بچووک''': لە ساڵانی دواییدا، چەندین کارگەی بچووک لە ناوچەکەدا دامەزراون کە بوونەتە سەرچاوەی کار بۆ دانیشتووانی ناوچەکە. ناوچەی پیشەسازی عەربەت لە ساڵی ٢٠١٢ دامەزراوە و نزیکەی ٥٠ کارگەی تێدایە.<ref>"کردنەوەی ناوچەی پیشەسازی عەربەت"، ڕۆژنامەی کوردستانی نوێ، ٢٠١٢/٠٩/٠٥، لاپەڕە ٤.</ref> -'''کەرتی تایبەتی دیکە''': کارکردن لە کەرتی تایبەت، لەوانیش پڕۆژەی نیشتەجێبوونی تایبەت وەک (دەلال سیتی) و (ئاڵتون سیتی)، یاخود کارکردن لە کۆمپانیای [[نانی تیری خەجێ خانم]] یاخود کەرتی تایبەتی دیکەی وەک خزمەتگوزاری ئۆتۆمبێل، یان خزمەتگوزاری دروستکردنی کەلوپەلەکانی ناوماڵ. == کەلتوور و شوێنەوارە گرنگەکان == چەند شوێنەوارێکی مێژوویی و گەشتیاری لە ناوچەکەدا ھەن کە گرنگترینیان: * '''مزگەوتی گەورەی عەربەت''': دروست کراوە لە ساڵی ١٩٤٥ و نۆژەنکراوەتەوە لە ٢٠٠٥.<ref>محەممەد ڕەئووف، "مزگەوتەکانی ناوچەی سلێمانی"، بڵاوکراوەکانی بەڕێوەبەرایەتی ئەوقافی سلێمانی، ٢٠١٧، لاپەڕە ١٠٣-١٠٦.</ref> *'''قوتابخانەی عەربەتی سەرەتایی''': دروستکراوە لە ساڵی ١٩٥٦.<ref>https://www.facebook.com/photo.php?fbid=466635474920970&set=pb.100063888439334.-2207520000&type=3&locale=ar_AR</ref> * '''تەپەی عەربەت''': شوێنەوارێکی مێژوویییە کە دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی [[ئاشوور]]ی (~١٠٠٠ پ.ز.) و لێکۆڵینەوەی ئارکیۆلۆجی تێدا کراوە.<ref>د. کامەران کۆسرەت & د. کاروان ئازاد، "ڕاپۆرتی لێکۆڵینەوەی ئارکیۆلۆجی تەپەی عەربەت"، گۆڤاری شوێنەواری کوردستان، بەرگی ٣، ژمارە ١، ٢٠١٩، لاپەڕە ٢٢-٣٥.</ref> * '''گۆمی عەربەت''': کانیاوێکی سروشتییە کە بە ماددەی [[گۆگرد]] دەوڵەمەندە و ''ھەندیک خەڵک'' لە شوێنانی دیکەوە سەردانی دەکەن بۆ چارەسەری نەخۆشی سوودی لێوەردەگرن و پێیان وایە خاسییەتی [[دەرمانی پزیشکی]]ی ھەیە.<ref>سیروان عەبدولڕەحمان، "کانیاوە سروشتییەکانی ھەرێمی کوردستان"، ڕۆژنامەی ھاووڵاتی، ٢٠١٨/٠٧/١٢، لاپەڕە ٧.</ref> == کەسایەتییە ناسراوەکان == چەندین کەسایەتی ناسراوی کورد خەڵکی عەربەتن واتا یان لەوێ لە دایکبوون، یانش سەردەمێک لە عەربەت ژیاون، یاخود پێکەوە، لەوانەش: * '''[[ڕێواس فایەق]]''': ژنە [[سیاسەتمەدار]]ێکی کورد و سەرۆکی خولی پێنجەمی [[ئەنجومەنی نوێنەرانی ھەرێمی کوردستان]].<ref>https://www.youtube.com/watch?v=Hv2spxV4nYU</ref> * '''[[ماھیر حەسەن]]''': [[ئەکتەر]] و [[شانۆکار]]ی ناسراوی کورد. *'''[[ھاشم چەمخارا]]''' [[شاعیر]] و [[چالاکەوان]].<ref>https://www.kurdish-cultural.org/%D8%B4%DB%8C%D8%B9%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D9%88%D8%A7%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D8%AC%D8%A7%D8%B1%D9%87-%DB%8C-%D9%87%D8%A7%D8%B4%D9%85-%DA%86%D9%87%D9%85%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%A7/</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=xQTMLFdZ5CI</ref> *'''[[پشتیوان عەربەتی]]''': کەسایەتییەکی [[ئینتەرنێت]]ە. == سەرچاوەکان == {{Reflist}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://www.facebook.com/Arbat.Subdistrict/?locale=ku_TR پەڕەی فەرمی فەیسبووکی ناحیەی عەربەت] * [https://gov.krd/ حکوومەتی ھەرێمی کوردستان] {{شریتی دەروازە|عێراق|کوردستان}} [[پۆل:شارۆچکەکان]] [[پۆل:سلێمانی]] m28djklpi6fbx5wjv831zu2x5c3g1eg 1661508 1661505 2026-09-05T23:42:31Z Chinese Horse From Kaso Mall 77444 1661508 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = عەربەت | native_name = شاری سێ دەروازە، شاری دووپشکی ڕەش | settlement_type = ناحیە | pushpin_map = Iraq | pushpin_mapsize = 250 | pushpin_map_caption = شوێنی عەربەت لە ھەرێمی کوردستان و ئێراق | pushpin_label_position = right | pushpin_relief = 1 | coordinates = {{coord|35.42929|N|45.58043|E|display=inline,title|region:IQ_type:city}} | subdivision_type = وڵات | subdivision_name = {{flag|Iraq}} | subdivision_type1 = ھەرێم | subdivision_name1 = {{flag|Iraqi Kurdistan}} | subdivision_type2 = پارێزگا | subdivision_name2 = [[پارێزگای سلێمانی]] | subdivision_type3 = قەزا | subdivision_name3 = [[قەزای سلێمانی]] | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | established_title = دامەزراندن | established_date = ١٩٢٥ | leader_title = بەڕێوەبەری ناحیە | leader_name = دابان عارف | population_total = ٣٠,٠٠٠ | population_as_of = ٢٠٢١ | timezone = UTC+٣ | utc_offset = +٣ | postal_code = ٤٦٠٠٤ | area_code = +٩٦٤ | website = [https://www.facebook.com/Arbat.Subdistrict/?locale=ku_TR پەڕەی فەرمی فەیسبووک] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) بە ڕێژەی ٪٩٤ و ([[کرمانجی]]) بە ڕێژەی ٪٣.٥ و [[عەرەبی]] بە ڕێژەی ٪٢.٥ | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننی]] و چەند چینێکی دیکە وەک [[شیعە]] و [[ئێزیدی]] و [[کریستیان]]. | جۆری_کۆدی_ناوچە = ٤٦٠٠٤ | official_name = ناحیەی عەربەت | native_name_lang = کوردی: سۆرانی. | other_name = تانجەرۆ (پێش ئەیلوولی ٢٠٢٣ وەھای پێوتراوە). | population_urban = ٢٠،٠٠٠ | population_rural = ١٠،٠٠٠(گوندەکانی دەوروبەر). }} '''عەربەت''' کە ناسراوە بە [[ناحیەی تانجەرۆ]]، دەکەوێتە [[قەزای سلێمانی|قەزای ناوەندیی سلێمانی]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> ناحیە یان (شارۆچکە)ی عەربەت، لە پێش گۆڕینی ناوەکەی بە شێوەیەکی فەرمی لە لایەن حوکمەتی هەرێمەوە، ئەمەش واتە لە پێش مانگی ئەیلوولی ساڵی ٢٠٢٣دا بە فەرمی ناسارابوو بە ناحیەی تانجەرۆ.<ref>ناوی ناحیەی تانجەرۆ گۆڕدرا بە ناحیەی عەربەت= ئێستا نیوز https://esta.krd/265634/ ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە. </ref> هەروەها بە شێوەیەکی ئامڕازیی، وەک ''(شاری سێ دەروازە)'' یان ''(شاری دووپشکی ڕەش)''ناسراوە<ref>https://books.vejin.net/ck/text/24223</ref>، و لە ساڵی ١٩٢٥ لەلایەن بەڕێوبەران و دەسەڵاتدارانی سەردەمی شا [[فەیسەڵی یەکەم]]ی [[عێراق|ئێراق]] بە شێوەیەکی فەرمی کراوە بە [[شارۆچکە]].<ref>Historical archives of the Kingdom of Iraq, 1925 administrative records</ref> شارۆچکەی عەربەت، ناوەندی [[فڕۆکەخانەی کشتوکاڵیی عەربەت]]ە، کە بۆ مەبەستەکانی هەردوو [[کشتوکاڵ]]یی و [[ئەکادیمی]] بەکاردێت، وە لە ئێستادا بە گەورەترین فڕۆکەخانەی تایبەت بە ڕاهێنان و فێربوون دادەنرێت لە هەرێم<ref>https://snnc.co/25245</ref>، هەروەها بۆ مەبەستە مەدەنییەکانی وەک پێشبڕکێی ئۆتۆمبێلیش بەکاردەهێنرێت.<ref>https://www.facebook.com/halabjaTv1988/posts/%D9%81%D8%B1%DB%86%DA%A9%DB%95%D8%AE%D8%A7%D9%86%DB%95%DB%8C-%DA%A9%D8%B4%D8%AA%D9%88%DA%A9%D8%A7%DA%B5%DB%8C-%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA-%DA%A9%DB%8E%D8%A8%DA%95%DA%A9%DB%8E%DB%8C-%D8%AE%DB%8E%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A6%DB%86%D8%AA%DB%86%D9%85%D8%A8%DB%8E%D9%84-%DA%A4%DB%8C%D8%AF%DB%86-%D8%A8%DA%95%DB%8C%D8%A7%D8%B1-%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%82/1439482591515900/</ref> فڕۆکەخانەکە زیاتر بەناوبانگ بوو بەهۆی هێرشێکەوە لە ساڵی ٢٠٢٣، <ref>https://ku.964media.com/108786/</ref> کە لە لایەن [[نێردراوی ھاوکاریی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ عێراق]]یەوە ئیدانە کرا. ناحیەی عەربەت لە کاتی [[شەڕی دژ بە داعش|شەڕی داعش]]دا، بووە یەکێک لەو شوێنانەی [[هەرێمی کوردستان]] کە هەستا بە دابینکردنی کەمپی نیشتەجێبوون، بۆ [[ڕۆژئاوای کوردستان|کوردانی ڕۆژئاوا]]، بەشێک خەڵکی مەدەنی [[سووریا]]، وە [[ئێزیدییەکان]]ی هەرێم و هەروەها بەشێک لە ئاوارەکانی دیکەی باشوور و خۆرهەڵاتی [[ئێڕاق]].<ref>https://data.unhcr.org/en/documents/details/114906</ref> <ref>https://www.auis.edu.krd/brighter-future-arbat-refugee-fund</ref> <ref>https://reliefweb.int/map/iraq/iraq-sulaymaniyah-governorate-arbat-refugee-camp-general-infrastructure-20-july-2016</ref> <ref>https://cptik.org/reflections-1/2014/09/911-in-arbat-refugee-camp.html</ref> <ref>https://data.unhcr.org/ar/documents/download/41534</ref> <ref>https://www.rudaw.net/english/categories/business/980260</ref> <ref>http://www.arbatbrighterfuture.org/refugees.html</ref> لە گەورەترین کەمپی ئاوارەکانی سەر بە ناحیەکە، [[کەمپی ئاشتی]]یە کە لە باشووری شارەدێی عەربەتە تایبەت بە کوردانی ڕۆژئاوا، کە لە کۆتاییەکانی ساڵی ٢٠١٢ەوە، نزیکەی ١٠،٠٠٠ ئاوارەی لە خۆگرتبوو وە لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤، دا بەشێکی زۆریان گەڕانەوە بۆ [[سووریا]].<ref>https://www.knwe.org/KU/Details/18797</ref> لە گرنگترین گوندەکانی ناحیەکە، گوندی [[باریکە، عەربەت|باریکە]] و [[کۆمەڵگای باریکە]]ن، کە لە تەنیشتی یەکدان و تەنیا ٦ کم لە ناوەندی شارەدێی عەربەتەوە دوورن، گوندی باریکە ژمارەیەکی زۆر لە جووتیار و زەوی کشتوکاڵی لە خۆدەگرێت، و هەروەها کۆمەڵگای باریکە، کە لە ساڵانی ٩٠کان درووستکراوە لە لایەن حوکمەتی [[بەعسیزم|بەعسی ئێڕاق]] بە مەبەستی [[ڕاوەدوونان]]، وە ناوی لێنرابوو [[ئۆردوگای برایەتی]]، وە لە دوای ساڵی ٢٠٠٣شدا لە پاش درووستکردنی کەمپی ئاوارە لە لایەن حوکمەتی هەرێمەوە، بۆ بەشێک لە [[ڕۆژهەڵاتی کوردستان|کوردانی ڕۆژهەڵات]] کە لە ساڵانی ١٩٨٠کانەوە بەهۆی [[جەنگی ئێران و عێراق]]ەوە باریان تێکچوو بوو، ناوی گۆڕدرا بە [[کەمپی کوردانی ڕۆژهەڵات]] لە ئێستادا ژمارەیەکی زۆر لە کوردانی ڕۆژهەڵات لە خۆدەگرێت.<ref>https://www.facebook.com/100063849013845/posts/%D9%88%DB%8E%D9%86%DB%95%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%85%DB%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7-%D9%85%DB%95%D9%84%D8%A7%D8%AA%D8%A7%D9%87%DB%8C%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%85%DB%86%DA%A9%DB%8C-%D9%85%D8%B2%DA%AF%DB%95%D9%88%D8%AA%DB%8C-%DA%AF%DB%95%DB%8C%D9%84%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B2%DB%95%D9%86%DA%AF%DB%8C%D8%B3%DB%95%D8%B1%DB%8C%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%A6%DB%86%D8%B1%D8%AF%D9%88%DA%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B1%DB%8C%DA%A9%DB%95-%D8%B3%D8%A7%DA%B5%DB%8C/991921839612774/</ref> وە کۆمەڵگای باریکە، [[کەمپی عەربەت]] لە خۆدەگرێت کە لە ئێستادا هێشتا جێگەی نیشتەجێبوونی ژمارەیەکی زۆر لە کوردانی ڕۆژئاوایە، هەروەها شوێنی خانەقای [[محەممەد عوسمان سیراجەدینی دووەم]]ە، کە بۆ مەبەستی [[سۆفیگەری]] لە لایەن شوێنکەوتەکانییەوە بەکاردێت.<ref>https://reliefweb.int/report/iraq/unhcr-iraq-sulaymaniyah-field-office-factsheet-december-2024</ref> <ref>https://kureansiklopedi.com/en/detay/shaykh-muhammad-osman-siraceddin-e00c6</ref> <ref>http://wikimapia.org/</ref> <ref> http://www.krso.net/ ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.</ref> == جوگرافیا == ناحیەی عەربەت، ٧١ گوند لەخۆ دەگرێت، و ناوەندی سەرەکیشی شارەدێی عەربەتە، وە ئەمیش و ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم شارەدێیانەدا: لە باکوورەوە لەگەڵ [[ناحیەی سرۆچک]] و [[ناحیەی سیتەک]]، لە باشوورەوە لەگەڵ [[قەزای شارەزوور]] و [[ناحیەی ناوەندی قەزای قەرەداغ|ناحیەی ناوەندی قەزای قەرەداغ]]، لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[ناحیەی ناوەندی قەزای سەید سادق]]، لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[ناحیەی بەکرەجۆ]]. ھەروەھا عەربەت لە ناوچەیەکی شاخاوی ھەڵکەوتووە و دەوروبەری بە زنجیرە چیاکانی [[زاگرۆس]] دەورە دراوە. ئاو و ھەوای ناوچەکە بە گشتی مامناوەندییە، بە ھاوینی گەرم (٣٠-٤٥° سەدی) و زستانی سارد و بارانی (٠-١٠° سەدی). ڕێژەی بارانبارینی ساڵانە لە نێوان ٥٠٠-٧٠٠ ملم دایە.<ref>د. سەلام ناوخۆش، "جوگرافیای ھەرێمی کوردستان"، ٢٠١٥، لاپەڕە ١٤٢.</ref> بەھۆی ھەڵکەوتەی جوگرافییەوە، خاکی ناوچەکە بەپیتە و بۆ کشتوکاڵ گونجاوە ئەمەش بە هۆی نزیکی شارۆچکەکەوەیە لە [[دەشتی شارەزوور]]، هەروەها بەهۆی بەپیتی خاکەکەوە، ژمارەیەکی زۆر کارگەی خۆراک، پەلەوەر و هێلکە، و گاز و قیر و خەڵوز و ئاسن لەخۆدەگرێت. ناحیەی عەربەت، وە بە تایبەتیش شارەدێی عەربەت، زۆر نزیکە لە [[ڕووباری تانجەرۆ]]وە کە دەکەوێتە باکوری ڕۆژئاوای شارەدێی عەربەت، کە لە ساڵانی ڕابردوودا، سەرچاوەی بازرگانی [[ماسی]] بوو، بەڵام لە ئێستادا بەهۆی [[پیسبوونی ژینگە]]ییەوە، چیتر بۆ ئەو مەبەستە بەکارنایەت. ==گوندەکان== عەربەت لە ٧١ گوند پێکھاتووە:<ref>https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%8E%DA%95%D8%B3%D8%AA%DB%8C_%DA%AF%D9%88%D9%86%D8%AF%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D9%BE%D8%A7%D8%B1%DB%8E%D8%B2%DA%AF%D8%A7%DB%8C_%D8%B3%D9%84%DB%8E%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C#%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%95%D8%AF%DB%8E%DB%8C_%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA</ref> {{div col|colwidth=12em}} * عەربەت(ناوەند) * [[باخچە، تانجەرۆ]] * [[بادەرە]] * [[باریکە، عەربەت]] * [[بەردەکەڕ، تانجەرۆ]] * [[بێستان سووری بچووک]] * [[بێستان سووری گەورە]] * [[پووشێن]] * [[چەقلاوا]] * [[چەناخچیان]] * [[چوارتاق]] * [[حارس ئاوا]] * [[حەمەی بارام]] * [[خاک و خۆڵ، تانجەرۆ]] * [[خرابە]] * [[خەراجیان]] * [[داربەڕولە، تانجەرۆ]] * [[دارەڕەش]] * [[دەربەندفەقەرە]] * [[دەمرکان]] * [[دێی ئەلی]] * [[دێی بارام]] * [[دێی ڕەمەزان]] * [[ڕازیانە، تانجەرۆ]] * [[زڕگوێز]] * [[زڕگوێزەڵە]] * [[زێڕینجۆی خواروو]] * [[زێڕینجۆی سەروو]] * [[ژاڵەی خواروو]] * [[ژاڵەی سەروو]] * [[سەدوبیست، تانجەرۆ]] * [[سەماوات]] * [[سولەکان]] * [[شەمە]] * [[شێخ عەوڵا]] * [[شێخ عومەر]] * [[شێخ وەیساوا]] * [[عارفاوا]] * [[فەرەجاوا]] * [[قازاو]] * [[قڕگە]] * [[قسرتی خواروو]] * [[قسرتی سەروو]] * [[قەرەتۆغان]] * [[قەڕاڵی]] * [[کارێز، تانجەرۆ]] * [[کاژاوی حەمەساڵەح]] * [[کانی شاسوار]] * [[کانی ھەنجیر، تانجەرۆ]] * [[کانی وەیس]] * [[کەماڵانی خواروو]] * [[کەماڵانی سەروو]] * [[کۆزەڕەقە]] * [[کۆڵەبی]] * [[کۆمەڵگای باریکە]] * [[کۆمەڵگای تانجەرۆ]] * [[گامێشەوان]] * [[گەدان]] * [[گەڵباخ]] * [[گورگەچیا، تانجەرۆ]] * [[گۆماو، تانجەرۆ]] * [[ناوگردان، تانجەرۆ]] * [[نەمەڵ]] * [[نیسکەجۆ]] * [[ھەنجیرە، عەربەت]] * [[ھوانە]] * [[وێلەکەی خواروو]] * [[وێلەکەی سەروو]] * [[وێڵەدەر]] * [[یاسین تەپە]] * [[یەخیماڵی]] * [[یەکماڵە]] {{Div col end}} == مێژوو == مێژووی ناحیەی عەربەت دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٩٢٥ لە سەردەمی [[شانشینی عێراق]]، کاتێک کرا بە ناحیە.<ref>د. جەمال ڕەشید، "مێژووی شارەکانی کوردستان"، ٢٠١٠، لاپەڕە ٨٩-٩٥</ref> بەپێی سەرچاوە مێژووییەکان، ئەم ناحیەیە لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتی [[عوسمانی]]دا دانیشتووانێکی کەمی ھەبووە و بەھۆی ڕووباری تانجەرۆوە ناسراوەتەوە، بەڵام لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا بەھۆی کۆچکردنی خەڵکی گوندەکانی دەوروبەر بۆ ئەم ناوچەیە، ژمارەی دانیشتووانەکەی زیادی کردووە، کە بووببوویە ھۆی زیادکردنی باری ئابووری ناوچەکە.<ref>د. جەمال ڕەشید، "مێژووی شارەکانی کوردستان"، ٢٠١٠، لاپەڕە ٨٩-٩٥</ref> <ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سالنامة ولایت موصل | ناونیشان = https://omarjasim.org/2017/10/25/موصل-ولایتی-سالنامھ-سی-سالنامات-ولایة/ |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}} </ref> [[File:393690ڕێگای کۆنی عەربەت١٩٥٨ ٠ (٩٨٦٥و)٨.jpg|thumb|ڕێگای کۆنی عەربەت - ١٩٥٨. |alt=File:ڕێگای کۆنی عەربەت١٩٥٨ ]] بە شێوەیەکی [[فۆلکلۆر]] و زارەکی، واتە تا ئێستا نەسەلمێندراو و بێ بەڵگە، هەندێک خەڵک وای مەزەندە دەکەن، کە ئەوانەی پێیان دەگوترێت "عەربەتییە کۆنەکان" واتە ئەوانەی پێش ساڵی ١٩٢٥ لە شارەدێی ناوەندی عەربەت ژیاون، بنەچەیان بگەڕێتەوە بۆ [[تکریت]]ی باشووری [[ئێڕاق]]، وە بە مەبەستی [[بەعەرەبکردن]] هێنراونەتە ناوەندەکە. لە ساڵانی ١٩٧٠-کاندا، بەھۆی سیاسەتی [[ڕاگواستن]] و ڕاگواستنی گوندەکان، ژمارەیەکی زۆر لە دانیشتووانی گوندەکانی دەوروبەر ناچار کران ڕوو لە عەربەت بکەن و نیشتەجێ بن. لەی ٨ی ئازاری ١٩٩١ [[ڕاپەڕین]] لە [[چەمچەماڵ]] و [[ھەڵەبجە]] و عەربەت و ئۆردووگاکانی ([[زەڕایەن]] و [[سمود]] و [[نەسر]] و باریکە و [[پیرەمەگروون]] و [[ئەلڵایی]]) دەستی پێ کرد.<ref>https://www.basnews.com/so/babat/419982</ref> ==ڕەگناسیی ناو== ناوی "عەربەت" لە زمانی کوردیدا واتای "شوێنی بنەماڵە" یان "جێگای حەوانەوە" دەگەیەنێت.<ref>د. جەلیل کاکەوەیس، "فەرھەنگی ناوە کوردییەکان"، ٢٠١٢، لاپەڕە ١١٥.</ref> بە پێی لێکدانەوەیەکی [[فەرهاد پیرباڵ]] ھەندێک سەرچاوەی مێژوویی ئاماژە بەوە دەکەن کە ناوەکە لە وشەی "عەڕابە" یان "عەڕابانە"و ھاتووە کە ئامێرێکی گواستنەوە بووە لە کۆندا.<ref>د. فەرھاد پیرباڵ، "مێژووی ناوچەکانی سلێمانی"، بڵاوکراوەکانی ئەکادیمیای کوردی، ٢٠١٦، لاپەڕە ٧٨.</ref> ئەمە سەڕەڕای ئەوەی کە چەند بانگەشەیەکی فۆلکلۆری دەڵێن، کە لە وشەی (عقرب)ی [[زمانی عەرەبی]] واتە [[دووپشک]]ەوە هاتووە، بەڵام ئەمەیان تا ئێستا نە ڕەتکراوەتەوە، وە نە بەڵگەشی بۆی هەیە، چونکە ناوەندەکە بە [[دووپشک]]یش بەناوبانگە. ==دووپشکی عەربەت== سەرەڕای زیادەڕەوی کردن لەوەی کە شتێک بە تایبەتی بوونی هەیە بە ناوی 'دووپشکی عەربەت'، بەڵام ئەمە ڕاست نییە، بەڵکو دووپشکی عەربەت، کە دووپشکێکی ڕەشی کلک ئەستوورە، هەمان ئەو جۆرە دووپشکەیە کە لە ناوچەکانی [[گەرمیان]] و [[کەرکووک]] و باشوری [[ئێڕاق]] و وڵاتانی دیکەی [[ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست]] و [[باکووری ئەفریقا]] داهەیە، وە ناوە زانستییەکەشی ''Androctonus crassicauda''یە، هەرچەندە لە ئێستادا لە هەندێک شوێن پێشی دەڵێن "دووپشکی کلک ئەستووری عەرەبی".<ref>https://jnhm.uobaghdad.edu.iq/index.php/BINHM/article/view/55</ref> <ref>https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7725329/</ref> [[File:Akrepte tarak.jpg|thumb]] لە سەدەکانی ڕابردوودا، ئەم دووپشکە لە وەرزەی [[هاوین]]دا زۆر بەربڵاو بووە لە نێو خانووی ئەو کەسانەی لە ناوچەی عەربەتی ئێستا ژیاون، ئەمەش بەهۆی ئەوەی کە خانووەکان بەم شێوەیەی ئێستا نەبوون لە ڕووی [[بیناسازی]]ەوە تا بە تەواوی بیانپارێزن لە دووپشکەکە، هەربۆیە، بووەتەهۆی سەرنج و ترس لە نێوان سەردانیکەرانی. تایبەتمەندییەکانی ئەم دووپشکە ئەوەیە کە [[نیورۆتۆکسیین]] و [[کاردیۆتۆکسین]]ەکان لە خۆدەگرێت، کە دەبنە هۆی زیان گەیاندن بە مێشک و دڵی مرۆڤ تا ڕادەی کوشتن، ئەم دووپشکە دەبێتە هۆی دروستبوونی ئازارێکی زۆر، وە ڕشانەوە - وە ئەم دووپشکە بە یەکێک لە هەرە مەترسیدارترین جۆری دووپشک داندراوە لە جیهاندا، هەربۆیە پێویستی بە سەردانی پزیشک یان یارمەتی هێڵی فریاکەوتنی بەپەلە هەیە. دووپشکەکە بە ڕۆژدا خۆی دەشارێتەوە لە پێناو هێشتنەوەی لینجی جەستەی، وە لە شەودا هەڵدەستێت بە ڕاوکردن. ئەم جۆرە دووپشکە کە لە نێو ژمارەیەکی زۆری کورد لە هەرێمی کوردستان، پێی دەوترێت دووپشکی عەربەت، لە چەند [[شیعری کوردی|شیعرێکی کوردی]] ناوی هاتووە، لەوانە شیعری [[کاولەکەی وەتەن هێندە شیرینە]]ی [[پیرەمێرد]]. '''<big>کاولەکەی وەتەن هێندە شیرینە</big> ^{لە کتێبی [[پەندەکانی پیرەمێرد]]، ڕۆژنامەی ژیان، ژمارە ٣٥٥، ٢ی ئازاری ساڵی ١٩٣٣}<ref>https://books.vejin.net/ck/text/27415</ref><ref>https://wikisource.org/wiki/%DA%A9%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%95%DA%A9%DB%95%DB%8C_%D9%88%DB%95%D8%AA%DB%95%D9%86_%D9%87%DB%8E%D9%86%D8%AF%DB%95_%D8%B4%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D9%86%DB%95</ref>: ''' ''کاولەکەی وەتەن هێندە شیرینە'' ''ژاری دووپشکی عەربەت هەنگوینە'' ''ئاو مەند بێ و پیاو مۆن، لێیان بترسە'' ''ڵچ شۆڕ پەریش بێ، هەر ئێسکی قورسە'' ''شەیتان پەلەی کرد بۆیە زەلیلە'' ''ڕاوەستە و حەڵوا بێ لە بەرسیلە'' ''کاربەدەست، دەستیان لە دەست هەڵبڕی'' ''کاتێکت زانی خوا نانی بڕی'' ''کە خۆت خودبین و بۆ خەڵک بەدبین بی'' ''نابێ لە دوایی ڕۆژت ئەمین بی'' ''دۆستت ئەوەتە کە ئەتگرێنێ'' ''دوژمن ئەوەتە پێت پێئەکەنێ'' ئەم دووپشکە، لە باشووری عێڕاقدا، بووە ناوی یەکەم باندی مێتاڵی ڕەشی/ژێرزەمینی عێڕاقی واتە ژانەری [[ تراش مێتاڵ]] بەناوی [[کراسوکاندا]] لە ساڵی ٢٠٠١.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=NNkJ8EgbYik&t=7</ref> <ref>https://www.billboard.com/music/music-news/iraqi-metal-band-acrassicauda-raises-funds-on-kickstarter-to-record-debut-album-6174191/</ref> == دانیشتووان == [[File:António Guterres Secretary-General of the United Nations visiting Arbat Refugee Campus, Arbat Town, Kurdistan Region of Iraq, 2014.png|thumb|[[ئەنتۆنیۆ گوتیرێس]] سکرتێری ڕێکخراوی گشتی [[نەتەوە یەکگرتووەکان]]، ٢٠١٤، [[کەمپی عەربەت]].]] بە شێوەیەکی گشتی زۆربەی دانیشتووانی ناحیەکە عەربەت بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن کە بەشێکە لە [[زمانی کوردی]]. زۆربەی دانیشتووانەکەی [[ئیسلام|موسڵمانن]]. بەپێی دوایین سەرژمێری (٢٠٢١)، ژمارەی دانیشتووانی عەربەت نزیکەی ٣٠,٠٠٠ کەسە.<ref>"سەرژمێری دانیشتوانی ھەرێمی کوردستان ٢٠٢١"، دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان، ٢٠٢٢.</ref>، وە بە هۆی بوونی ئاوارەکانەوە، زاراوەی [[کورمانجی]]، و زمانی [[عەرەبی]] لە نێو هەندێک لە دانیشتوانەکەدا بەکاردێت, چونکە بە گوێرەی هەژمارەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان، لە مانگی تەمووزی ساڵی ٢٠٢٦دا، ٩،٩٥١ ئاوارە هەبوون لە [[کەمپی هەمیشەیی عەربەت]].<ref>https://data.unhcr.org/en/country/irq</ref> == کارگێڕی == ناحیەی عەربەت لە ڕووی کارگێڕییەوە ناوەندەکەی شارەدێی عەربەتە،ئەم ناحیەیە سەر بە [[قەزای سلێمانی|شارۆچکەی سلێمانی]]، پارێزگای [[سلێمانی]]یە. ناحیەکە پێکھاتووە لە شارەدێی ناوەندی عەربەت و ٧١ گوندی دەوروبەری شارەدێی عەربەت. <ref>دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان. «یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان 2009 لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند» (PDF) (بە کوردی). لە ١٥ی ئایاری ٢٠٢٣ ھێنراوە.</ref> ناحیەی عەربەت پێش ساڵی ٢٠١٠، وەک ناحیەیەکی نیشتەجێبوونی مەدەنی و هەروەها کشتوکاڵی دەبینرا، بەڵام لە دوای دروستبوونی نزیکەی ٥٢ کارگەی پیشەسازی لە ساڵی ٢٠١٢ وە وە دروستبوونی چەند پڕۆژەیەکی ئابوری و نیشتەجێبوون لە ناوەندەکەیدا، واتە شارەدێی عەربەت، لە ئێستادا وەک ناحیەیەکی پیشەسازی و نیشتەجێبوون دەڕوات، کە ئەمەش مەترسی تەندرووستی و ژینگەیی دروستکردووە. <ref>UNEP Iraq Environmental Assessment, 2022.</ref> <ref>"Opening of Arbat Industrial Zone", Kurdistan New Newspaper, September 5, 2012, p. 4</ref> <ref>https://www.gulanmedia.com/so/story/127199/1621543441-26946-%D9%87%D9%80%D8%A7%D9%88%D9%88%DA%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA..-%D9%84%DB%95-%D8%B3%D9%86%D9%88%D9%88%D8%B1%DB%95%D9%83%DB%95%D8%AF%D8%A7-%D8%A8%DB%95%DA%AF%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%D9%83%DB%8E%D8%B4%DB%95%DB%8C-%D8%A6%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%95%D9%88%DB%95%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%87%DB%95%DB%8C%DB%95</ref> لە بەرواری ٢٥/٩/٢٠٢٥ بە ئامادەبوونی [[ئاوات محەمەد]]، قائیمقامی سلێمانی ([[فاضل عومەر عەبدولڕەحمان]]) لە شوێنی (دابان محەمەد) وەکو بەڕێوبەری نوێی ناحییەی عەربەت دەستبەکاربوو.<ref>https://www.facebook.com/share/p/19MKMKPjRf/</ref> == ئابووری == ئابووری مەڵبەندی ناحیەی عەربەت پشت دەبەستێت بە چەند بوارێکی سەرەکی: - '''کشتوکاڵ''': بەھۆی خاکی بەپیت و ئاووھەوای گونجاوەوە، کشتوکاڵ یەکێکە لە سەرچاوە سەرەکییەکانی داھاتی بەشێک لە دانیشتووانی ناوچەکە. بەرھەمە سەرەکییەکان بریتین لە گەنم، جۆ، سەوزە و میوە. ڕووبەری زەوی کشتوکاڵی لە ناوچەکەدا نزیکەی ٣,٠٠٠ ھێکتارە.<ref>د. ئاکۆ محەممەد، "توێژینەوەیەک لەسەر کشتوکاڵی ھەرێمی کوردستان"، گۆڤاری زانکۆی سلێمانی بۆ زانستە کشتوکاڵییەکان، بەرگی ٥، ژمارە ٢، ٢٠٢٠، لاپەڕە ٤٥-٦١.</ref> -'''کارکردن لە دامودەزگاکان''': لەوانیش، وەک ناوەندی بەڕێوبردنی ناحیە، بنکەی سیاسی، بنکەی ئاسایش، ناوەندی بەڕێوەبردنی ژینگە، بنکەی تەندروستی، نەخۆشخانەکان، قوتابخانەکان، دەرمانخانە و دەرمانگەکان، یانیش کارکردن لە کتێبخانەی گشتی عەربەت. - '''بازرگانی''': بەھۆی نزیکی لە شاری سلێمانییەوە، بازرگانی و کڕین و فرۆشتن چالاکییەکی گرنگی ئابووری ناوچەکەیە. بازاڕی ناوەندی عەربەت نزیکەی ٥٠٠ دوکان و شوێنی بازرگانی لەخۆ دەگرێت، لەگەڵ بوونی دوو مۆڵ کە لە دوای ساڵی ٢٠١٠ەوە دروستکراون وە دوو قەیسەری کە لە ساڵانی ٩٠کان دروستکراون. <ref>https://channel8.com/kurdish/news/57317</ref> <ref>https://www.facebook.com/p/%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA-%D9%85%DB%86%DA%B5-Arbat-Mall-100090113777496/</ref> - '''پیشەسازی بچووک''': لە ساڵانی دواییدا، چەندین کارگەی بچووک لە ناوچەکەدا دامەزراون کە بوونەتە سەرچاوەی کار بۆ دانیشتووانی ناوچەکە. ناوچەی پیشەسازی عەربەت لە ساڵی ٢٠١٢ دامەزراوە و نزیکەی ٥٠ کارگەی تێدایە.<ref>"کردنەوەی ناوچەی پیشەسازی عەربەت"، ڕۆژنامەی کوردستانی نوێ، ٢٠١٢/٠٩/٠٥، لاپەڕە ٤.</ref> -'''کەرتی تایبەتی دیکە''': کارکردن لە کەرتی تایبەت، لەوانیش پڕۆژەی نیشتەجێبوونی تایبەت وەک (دەلال سیتی) و (ئاڵتون سیتی)، یاخود کارکردن لە کۆمپانیای [[نانی تیری خەجێ خانم]] یاخود کەرتی تایبەتی دیکەی وەک خزمەتگوزاری ئۆتۆمبێل، یان خزمەتگوزاری دروستکردنی کەلوپەلەکانی ناوماڵ. == کەلتوور و شوێنەوارە گرنگەکان == چەند شوێنەوارێکی مێژوویی و گەشتیاری لە ناوچەکەدا ھەن کە گرنگترینیان: * '''مزگەوتی گەورەی عەربەت''': دروست کراوە لە ساڵی ١٩٤٥ و نۆژەنکراوەتەوە لە ٢٠٠٥.<ref>محەممەد ڕەئووف، "مزگەوتەکانی ناوچەی سلێمانی"، بڵاوکراوەکانی بەڕێوەبەرایەتی ئەوقافی سلێمانی، ٢٠١٧، لاپەڕە ١٠٣-١٠٦.</ref> *'''قوتابخانەی عەربەتی سەرەتایی''': دروستکراوە لە ساڵی ١٩٥٦.<ref>https://www.facebook.com/photo.php?fbid=466635474920970&set=pb.100063888439334.-2207520000&type=3&locale=ar_AR</ref> * '''تەپەی عەربەت''': شوێنەوارێکی مێژوویییە کە دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی [[ئاشوور]]ی (~١٠٠٠ پ.ز.) و لێکۆڵینەوەی ئارکیۆلۆجی تێدا کراوە.<ref>د. کامەران کۆسرەت & د. کاروان ئازاد، "ڕاپۆرتی لێکۆڵینەوەی ئارکیۆلۆجی تەپەی عەربەت"، گۆڤاری شوێنەواری کوردستان، بەرگی ٣، ژمارە ١، ٢٠١٩، لاپەڕە ٢٢-٣٥.</ref> * '''گۆمی عەربەت''': کانیاوێکی سروشتییە کە بە ماددەی [[گۆگرد]] دەوڵەمەندە و ''ھەندیک خەڵک'' لە شوێنانی دیکەوە سەردانی دەکەن بۆ چارەسەری نەخۆشی سوودی لێوەردەگرن و پێیان وایە خاسییەتی [[دەرمانی پزیشکی]]ی ھەیە.<ref>سیروان عەبدولڕەحمان، "کانیاوە سروشتییەکانی ھەرێمی کوردستان"، ڕۆژنامەی ھاووڵاتی، ٢٠١٨/٠٧/١٢، لاپەڕە ٧.</ref> == کەسایەتییە ناسراوەکان == چەندین کەسایەتی ناسراوی کورد خەڵکی عەربەتن واتا یان لەوێ لە دایکبوون، یانش سەردەمێک لە عەربەت ژیاون، یاخود پێکەوە، لەوانەش: * '''[[ڕێواس فایەق]]''': ژنە [[سیاسەتمەدار]]ێکی کورد و سەرۆکی خولی پێنجەمی [[ئەنجومەنی نوێنەرانی ھەرێمی کوردستان]].<ref>https://www.youtube.com/watch?v=Hv2spxV4nYU</ref> * '''[[ماھیر حەسەن]]''': [[ئەکتەر]] و [[شانۆکار]]ی ناسراوی کورد. *'''[[ھاشم چەمخارا]]''' [[شاعیر]] و [[چالاکەوان]].<ref>https://www.kurdish-cultural.org/%D8%B4%DB%8C%D8%B9%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D9%88%D8%A7%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D8%AC%D8%A7%D8%B1%D9%87-%DB%8C-%D9%87%D8%A7%D8%B4%D9%85-%DA%86%D9%87%D9%85%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%A7/</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=xQTMLFdZ5CI</ref> *'''[[پشتیوان عەربەتی]]''': کەسایەتییەکی [[ئینتەرنێت]]ە. == سەرچاوەکان == {{Reflist}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://www.facebook.com/Arbat.Subdistrict/?locale=ku_TR پەڕەی فەرمی فەیسبووکی ناحیەی عەربەت] * [https://gov.krd/ حکوومەتی ھەرێمی کوردستان] {{شریتی دەروازە|عێراق|کوردستان}} [[پۆل:شارۆچکەکان]] [[پۆل:سلێمانی]] hyjm5jwfom1asklrd47qq01onutvhsm 1661509 1661508 2026-09-05T23:45:00Z Chinese Horse From Kaso Mall 77444 /* جوگرافیا */ 1661509 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = عەربەت | native_name = شاری سێ دەروازە، شاری دووپشکی ڕەش | settlement_type = ناحیە | pushpin_map = Iraq | pushpin_mapsize = 250 | pushpin_map_caption = شوێنی عەربەت لە ھەرێمی کوردستان و ئێراق | pushpin_label_position = right | pushpin_relief = 1 | coordinates = {{coord|35.42929|N|45.58043|E|display=inline,title|region:IQ_type:city}} | subdivision_type = وڵات | subdivision_name = {{flag|Iraq}} | subdivision_type1 = ھەرێم | subdivision_name1 = {{flag|Iraqi Kurdistan}} | subdivision_type2 = پارێزگا | subdivision_name2 = [[پارێزگای سلێمانی]] | subdivision_type3 = قەزا | subdivision_name3 = [[قەزای سلێمانی]] | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | established_title = دامەزراندن | established_date = ١٩٢٥ | leader_title = بەڕێوەبەری ناحیە | leader_name = دابان عارف | population_total = ٣٠,٠٠٠ | population_as_of = ٢٠٢١ | timezone = UTC+٣ | utc_offset = +٣ | postal_code = ٤٦٠٠٤ | area_code = +٩٦٤ | website = [https://www.facebook.com/Arbat.Subdistrict/?locale=ku_TR پەڕەی فەرمی فەیسبووک] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) بە ڕێژەی ٪٩٤ و ([[کرمانجی]]) بە ڕێژەی ٪٣.٥ و [[عەرەبی]] بە ڕێژەی ٪٢.٥ | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننی]] و چەند چینێکی دیکە وەک [[شیعە]] و [[ئێزیدی]] و [[کریستیان]]. | جۆری_کۆدی_ناوچە = ٤٦٠٠٤ | official_name = ناحیەی عەربەت | native_name_lang = کوردی: سۆرانی. | other_name = تانجەرۆ (پێش ئەیلوولی ٢٠٢٣ وەھای پێوتراوە). | population_urban = ٢٠،٠٠٠ | population_rural = ١٠،٠٠٠(گوندەکانی دەوروبەر). }} '''عەربەت''' کە ناسراوە بە [[ناحیەی تانجەرۆ]]، دەکەوێتە [[قەزای سلێمانی|قەزای ناوەندیی سلێمانی]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> ناحیە یان (شارۆچکە)ی عەربەت، لە پێش گۆڕینی ناوەکەی بە شێوەیەکی فەرمی لە لایەن حوکمەتی هەرێمەوە، ئەمەش واتە لە پێش مانگی ئەیلوولی ساڵی ٢٠٢٣دا بە فەرمی ناسارابوو بە ناحیەی تانجەرۆ.<ref>ناوی ناحیەی تانجەرۆ گۆڕدرا بە ناحیەی عەربەت= ئێستا نیوز https://esta.krd/265634/ ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە. </ref> هەروەها بە شێوەیەکی ئامڕازیی، وەک ''(شاری سێ دەروازە)'' یان ''(شاری دووپشکی ڕەش)''ناسراوە<ref>https://books.vejin.net/ck/text/24223</ref>، و لە ساڵی ١٩٢٥ لەلایەن بەڕێوبەران و دەسەڵاتدارانی سەردەمی شا [[فەیسەڵی یەکەم]]ی [[عێراق|ئێراق]] بە شێوەیەکی فەرمی کراوە بە [[شارۆچکە]].<ref>Historical archives of the Kingdom of Iraq, 1925 administrative records</ref> شارۆچکەی عەربەت، ناوەندی [[فڕۆکەخانەی کشتوکاڵیی عەربەت]]ە، کە بۆ مەبەستەکانی هەردوو [[کشتوکاڵ]]یی و [[ئەکادیمی]] بەکاردێت، وە لە ئێستادا بە گەورەترین فڕۆکەخانەی تایبەت بە ڕاهێنان و فێربوون دادەنرێت لە هەرێم<ref>https://snnc.co/25245</ref>، هەروەها بۆ مەبەستە مەدەنییەکانی وەک پێشبڕکێی ئۆتۆمبێلیش بەکاردەهێنرێت.<ref>https://www.facebook.com/halabjaTv1988/posts/%D9%81%D8%B1%DB%86%DA%A9%DB%95%D8%AE%D8%A7%D9%86%DB%95%DB%8C-%DA%A9%D8%B4%D8%AA%D9%88%DA%A9%D8%A7%DA%B5%DB%8C-%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA-%DA%A9%DB%8E%D8%A8%DA%95%DA%A9%DB%8E%DB%8C-%D8%AE%DB%8E%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A6%DB%86%D8%AA%DB%86%D9%85%D8%A8%DB%8E%D9%84-%DA%A4%DB%8C%D8%AF%DB%86-%D8%A8%DA%95%DB%8C%D8%A7%D8%B1-%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%82/1439482591515900/</ref> فڕۆکەخانەکە زیاتر بەناوبانگ بوو بەهۆی هێرشێکەوە لە ساڵی ٢٠٢٣، <ref>https://ku.964media.com/108786/</ref> کە لە لایەن [[نێردراوی ھاوکاریی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ عێراق]]یەوە ئیدانە کرا. ناحیەی عەربەت لە کاتی [[شەڕی دژ بە داعش|شەڕی داعش]]دا، بووە یەکێک لەو شوێنانەی [[هەرێمی کوردستان]] کە هەستا بە دابینکردنی کەمپی نیشتەجێبوون، بۆ [[ڕۆژئاوای کوردستان|کوردانی ڕۆژئاوا]]، بەشێک خەڵکی مەدەنی [[سووریا]]، وە [[ئێزیدییەکان]]ی هەرێم و هەروەها بەشێک لە ئاوارەکانی دیکەی باشوور و خۆرهەڵاتی [[ئێڕاق]].<ref>https://data.unhcr.org/en/documents/details/114906</ref> <ref>https://www.auis.edu.krd/brighter-future-arbat-refugee-fund</ref> <ref>https://reliefweb.int/map/iraq/iraq-sulaymaniyah-governorate-arbat-refugee-camp-general-infrastructure-20-july-2016</ref> <ref>https://cptik.org/reflections-1/2014/09/911-in-arbat-refugee-camp.html</ref> <ref>https://data.unhcr.org/ar/documents/download/41534</ref> <ref>https://www.rudaw.net/english/categories/business/980260</ref> <ref>http://www.arbatbrighterfuture.org/refugees.html</ref> لە گەورەترین کەمپی ئاوارەکانی سەر بە ناحیەکە، [[کەمپی ئاشتی]]یە کە لە باشووری شارەدێی عەربەتە تایبەت بە کوردانی ڕۆژئاوا، کە لە کۆتاییەکانی ساڵی ٢٠١٢ەوە، نزیکەی ١٠،٠٠٠ ئاوارەی لە خۆگرتبوو وە لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤، دا بەشێکی زۆریان گەڕانەوە بۆ [[سووریا]].<ref>https://www.knwe.org/KU/Details/18797</ref> لە گرنگترین گوندەکانی ناحیەکە، گوندی [[باریکە، عەربەت|باریکە]] و [[کۆمەڵگای باریکە]]ن، کە لە تەنیشتی یەکدان و تەنیا ٦ کم لە ناوەندی شارەدێی عەربەتەوە دوورن، گوندی باریکە ژمارەیەکی زۆر لە جووتیار و زەوی کشتوکاڵی لە خۆدەگرێت، و هەروەها کۆمەڵگای باریکە، کە لە ساڵانی ٩٠کان درووستکراوە لە لایەن حوکمەتی [[بەعسیزم|بەعسی ئێڕاق]] بە مەبەستی [[ڕاوەدوونان]]، وە ناوی لێنرابوو [[ئۆردوگای برایەتی]]، وە لە دوای ساڵی ٢٠٠٣شدا لە پاش درووستکردنی کەمپی ئاوارە لە لایەن حوکمەتی هەرێمەوە، بۆ بەشێک لە [[ڕۆژهەڵاتی کوردستان|کوردانی ڕۆژهەڵات]] کە لە ساڵانی ١٩٨٠کانەوە بەهۆی [[جەنگی ئێران و عێراق]]ەوە باریان تێکچوو بوو، ناوی گۆڕدرا بە [[کەمپی کوردانی ڕۆژهەڵات]] لە ئێستادا ژمارەیەکی زۆر لە کوردانی ڕۆژهەڵات لە خۆدەگرێت.<ref>https://www.facebook.com/100063849013845/posts/%D9%88%DB%8E%D9%86%DB%95%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%85%DB%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7-%D9%85%DB%95%D9%84%D8%A7%D8%AA%D8%A7%D9%87%DB%8C%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%85%DB%86%DA%A9%DB%8C-%D9%85%D8%B2%DA%AF%DB%95%D9%88%D8%AA%DB%8C-%DA%AF%DB%95%DB%8C%D9%84%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B2%DB%95%D9%86%DA%AF%DB%8C%D8%B3%DB%95%D8%B1%DB%8C%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%A6%DB%86%D8%B1%D8%AF%D9%88%DA%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B1%DB%8C%DA%A9%DB%95-%D8%B3%D8%A7%DA%B5%DB%8C/991921839612774/</ref> وە کۆمەڵگای باریکە، [[کەمپی عەربەت]] لە خۆدەگرێت کە لە ئێستادا هێشتا جێگەی نیشتەجێبوونی ژمارەیەکی زۆر لە کوردانی ڕۆژئاوایە، هەروەها شوێنی خانەقای [[محەممەد عوسمان سیراجەدینی دووەم]]ە، کە بۆ مەبەستی [[سۆفیگەری]] لە لایەن شوێنکەوتەکانییەوە بەکاردێت.<ref>https://reliefweb.int/report/iraq/unhcr-iraq-sulaymaniyah-field-office-factsheet-december-2024</ref> <ref>https://kureansiklopedi.com/en/detay/shaykh-muhammad-osman-siraceddin-e00c6</ref> <ref>http://wikimapia.org/</ref> <ref> http://www.krso.net/ ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.</ref> == جوگرافیا == [[File:نەخشەی کەرتەکانی ناحیەی تانجەرۆ.jpg|thumb|نەخشەی کەرتەکانی ناحیەی عەربەت، کە لە پێشوودا پێی وتراوە [[ناحیەی تانجەرۆ]]، ساڵی ١٩٧٩، کە ناوەندەکەی شارۆچکەی عەربەتە.]] ناحیەی عەربەت، ٧١ گوند لەخۆ دەگرێت، و ناوەندی سەرەکیشی شارەدێی عەربەتە، وە ئەمیش و ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم شارەدێیانەدا: لە باکوورەوە لەگەڵ [[ناحیەی سرۆچک]] و [[ناحیەی سیتەک]]، لە باشوورەوە لەگەڵ [[قەزای شارەزوور]] و [[ناحیەی ناوەندی قەزای قەرەداغ|ناحیەی ناوەندی قەزای قەرەداغ]]، لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[ناحیەی ناوەندی قەزای سەید سادق]]، لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[ناحیەی بەکرەجۆ]]. ھەروەھا عەربەت لە ناوچەیەکی شاخاوی ھەڵکەوتووە و دەوروبەری بە زنجیرە چیاکانی [[زاگرۆس]] دەورە دراوە. ئاو و ھەوای ناوچەکە بە گشتی مامناوەندییە، بە ھاوینی گەرم (٣٠-٤٥° سەدی) و زستانی سارد و بارانی (٠-١٠° سەدی). ڕێژەی بارانبارینی ساڵانە لە نێوان ٥٠٠-٧٠٠ ملم دایە.<ref>د. سەلام ناوخۆش، "جوگرافیای ھەرێمی کوردستان"، ٢٠١٥، لاپەڕە ١٤٢.</ref> بەھۆی ھەڵکەوتەی جوگرافییەوە، خاکی ناوچەکە بەپیتە و بۆ کشتوکاڵ گونجاوە ئەمەش بە هۆی نزیکی شارۆچکەکەوەیە لە [[دەشتی شارەزوور]]، هەروەها بەهۆی بەپیتی خاکەکەوە، ژمارەیەکی زۆر کارگەی خۆراک، پەلەوەر و هێلکە، و گاز و قیر و خەڵوز و ئاسن لەخۆدەگرێت. ناحیەی عەربەت، وە بە تایبەتیش شارەدێی عەربەت، زۆر نزیکە لە [[ڕووباری تانجەرۆ]]وە کە دەکەوێتە باکوری ڕۆژئاوای شارەدێی عەربەت، کە لە ساڵانی ڕابردوودا، سەرچاوەی بازرگانی [[ماسی]] بوو، بەڵام لە ئێستادا بەهۆی [[پیسبوونی ژینگە]]ییەوە، چیتر بۆ ئەو مەبەستە بەکارنایەت. ==گوندەکان== عەربەت لە ٧١ گوند پێکھاتووە:<ref>https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%8E%DA%95%D8%B3%D8%AA%DB%8C_%DA%AF%D9%88%D9%86%D8%AF%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D9%BE%D8%A7%D8%B1%DB%8E%D8%B2%DA%AF%D8%A7%DB%8C_%D8%B3%D9%84%DB%8E%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C#%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%95%D8%AF%DB%8E%DB%8C_%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA</ref> {{div col|colwidth=12em}} * عەربەت(ناوەند) * [[باخچە، تانجەرۆ]] * [[بادەرە]] * [[باریکە، عەربەت]] * [[بەردەکەڕ، تانجەرۆ]] * [[بێستان سووری بچووک]] * [[بێستان سووری گەورە]] * [[پووشێن]] * [[چەقلاوا]] * [[چەناخچیان]] * [[چوارتاق]] * [[حارس ئاوا]] * [[حەمەی بارام]] * [[خاک و خۆڵ، تانجەرۆ]] * [[خرابە]] * [[خەراجیان]] * [[داربەڕولە، تانجەرۆ]] * [[دارەڕەش]] * [[دەربەندفەقەرە]] * [[دەمرکان]] * [[دێی ئەلی]] * [[دێی بارام]] * [[دێی ڕەمەزان]] * [[ڕازیانە، تانجەرۆ]] * [[زڕگوێز]] * [[زڕگوێزەڵە]] * [[زێڕینجۆی خواروو]] * [[زێڕینجۆی سەروو]] * [[ژاڵەی خواروو]] * [[ژاڵەی سەروو]] * [[سەدوبیست، تانجەرۆ]] * [[سەماوات]] * [[سولەکان]] * [[شەمە]] * [[شێخ عەوڵا]] * [[شێخ عومەر]] * [[شێخ وەیساوا]] * [[عارفاوا]] * [[فەرەجاوا]] * [[قازاو]] * [[قڕگە]] * [[قسرتی خواروو]] * [[قسرتی سەروو]] * [[قەرەتۆغان]] * [[قەڕاڵی]] * [[کارێز، تانجەرۆ]] * [[کاژاوی حەمەساڵەح]] * [[کانی شاسوار]] * [[کانی ھەنجیر، تانجەرۆ]] * [[کانی وەیس]] * [[کەماڵانی خواروو]] * [[کەماڵانی سەروو]] * [[کۆزەڕەقە]] * [[کۆڵەبی]] * [[کۆمەڵگای باریکە]] * [[کۆمەڵگای تانجەرۆ]] * [[گامێشەوان]] * [[گەدان]] * [[گەڵباخ]] * [[گورگەچیا، تانجەرۆ]] * [[گۆماو، تانجەرۆ]] * [[ناوگردان، تانجەرۆ]] * [[نەمەڵ]] * [[نیسکەجۆ]] * [[ھەنجیرە، عەربەت]] * [[ھوانە]] * [[وێلەکەی خواروو]] * [[وێلەکەی سەروو]] * [[وێڵەدەر]] * [[یاسین تەپە]] * [[یەخیماڵی]] * [[یەکماڵە]] {{Div col end}} == مێژوو == مێژووی ناحیەی عەربەت دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٩٢٥ لە سەردەمی [[شانشینی عێراق]]، کاتێک کرا بە ناحیە.<ref>د. جەمال ڕەشید، "مێژووی شارەکانی کوردستان"، ٢٠١٠، لاپەڕە ٨٩-٩٥</ref> بەپێی سەرچاوە مێژووییەکان، ئەم ناحیەیە لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتی [[عوسمانی]]دا دانیشتووانێکی کەمی ھەبووە و بەھۆی ڕووباری تانجەرۆوە ناسراوەتەوە، بەڵام لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا بەھۆی کۆچکردنی خەڵکی گوندەکانی دەوروبەر بۆ ئەم ناوچەیە، ژمارەی دانیشتووانەکەی زیادی کردووە، کە بووببوویە ھۆی زیادکردنی باری ئابووری ناوچەکە.<ref>د. جەمال ڕەشید، "مێژووی شارەکانی کوردستان"، ٢٠١٠، لاپەڕە ٨٩-٩٥</ref> <ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سالنامة ولایت موصل | ناونیشان = https://omarjasim.org/2017/10/25/موصل-ولایتی-سالنامھ-سی-سالنامات-ولایة/ |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}} </ref> [[File:393690ڕێگای کۆنی عەربەت١٩٥٨ ٠ (٩٨٦٥و)٨.jpg|thumb|ڕێگای کۆنی عەربەت - ١٩٥٨. |alt=File:ڕێگای کۆنی عەربەت١٩٥٨ ]] بە شێوەیەکی [[فۆلکلۆر]] و زارەکی، واتە تا ئێستا نەسەلمێندراو و بێ بەڵگە، هەندێک خەڵک وای مەزەندە دەکەن، کە ئەوانەی پێیان دەگوترێت "عەربەتییە کۆنەکان" واتە ئەوانەی پێش ساڵی ١٩٢٥ لە شارەدێی ناوەندی عەربەت ژیاون، بنەچەیان بگەڕێتەوە بۆ [[تکریت]]ی باشووری [[ئێڕاق]]، وە بە مەبەستی [[بەعەرەبکردن]] هێنراونەتە ناوەندەکە. لە ساڵانی ١٩٧٠-کاندا، بەھۆی سیاسەتی [[ڕاگواستن]] و ڕاگواستنی گوندەکان، ژمارەیەکی زۆر لە دانیشتووانی گوندەکانی دەوروبەر ناچار کران ڕوو لە عەربەت بکەن و نیشتەجێ بن. لەی ٨ی ئازاری ١٩٩١ [[ڕاپەڕین]] لە [[چەمچەماڵ]] و [[ھەڵەبجە]] و عەربەت و ئۆردووگاکانی ([[زەڕایەن]] و [[سمود]] و [[نەسر]] و باریکە و [[پیرەمەگروون]] و [[ئەلڵایی]]) دەستی پێ کرد.<ref>https://www.basnews.com/so/babat/419982</ref> ==ڕەگناسیی ناو== ناوی "عەربەت" لە زمانی کوردیدا واتای "شوێنی بنەماڵە" یان "جێگای حەوانەوە" دەگەیەنێت.<ref>د. جەلیل کاکەوەیس، "فەرھەنگی ناوە کوردییەکان"، ٢٠١٢، لاپەڕە ١١٥.</ref> بە پێی لێکدانەوەیەکی [[فەرهاد پیرباڵ]] ھەندێک سەرچاوەی مێژوویی ئاماژە بەوە دەکەن کە ناوەکە لە وشەی "عەڕابە" یان "عەڕابانە"و ھاتووە کە ئامێرێکی گواستنەوە بووە لە کۆندا.<ref>د. فەرھاد پیرباڵ، "مێژووی ناوچەکانی سلێمانی"، بڵاوکراوەکانی ئەکادیمیای کوردی، ٢٠١٦، لاپەڕە ٧٨.</ref> ئەمە سەڕەڕای ئەوەی کە چەند بانگەشەیەکی فۆلکلۆری دەڵێن، کە لە وشەی (عقرب)ی [[زمانی عەرەبی]] واتە [[دووپشک]]ەوە هاتووە، بەڵام ئەمەیان تا ئێستا نە ڕەتکراوەتەوە، وە نە بەڵگەشی بۆی هەیە، چونکە ناوەندەکە بە [[دووپشک]]یش بەناوبانگە. ==دووپشکی عەربەت== سەرەڕای زیادەڕەوی کردن لەوەی کە شتێک بە تایبەتی بوونی هەیە بە ناوی 'دووپشکی عەربەت'، بەڵام ئەمە ڕاست نییە، بەڵکو دووپشکی عەربەت، کە دووپشکێکی ڕەشی کلک ئەستوورە، هەمان ئەو جۆرە دووپشکەیە کە لە ناوچەکانی [[گەرمیان]] و [[کەرکووک]] و باشوری [[ئێڕاق]] و وڵاتانی دیکەی [[ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست]] و [[باکووری ئەفریقا]] داهەیە، وە ناوە زانستییەکەشی ''Androctonus crassicauda''یە، هەرچەندە لە ئێستادا لە هەندێک شوێن پێشی دەڵێن "دووپشکی کلک ئەستووری عەرەبی".<ref>https://jnhm.uobaghdad.edu.iq/index.php/BINHM/article/view/55</ref> <ref>https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7725329/</ref> [[File:Akrepte tarak.jpg|thumb]] لە سەدەکانی ڕابردوودا، ئەم دووپشکە لە وەرزەی [[هاوین]]دا زۆر بەربڵاو بووە لە نێو خانووی ئەو کەسانەی لە ناوچەی عەربەتی ئێستا ژیاون، ئەمەش بەهۆی ئەوەی کە خانووەکان بەم شێوەیەی ئێستا نەبوون لە ڕووی [[بیناسازی]]ەوە تا بە تەواوی بیانپارێزن لە دووپشکەکە، هەربۆیە، بووەتەهۆی سەرنج و ترس لە نێوان سەردانیکەرانی. تایبەتمەندییەکانی ئەم دووپشکە ئەوەیە کە [[نیورۆتۆکسیین]] و [[کاردیۆتۆکسین]]ەکان لە خۆدەگرێت، کە دەبنە هۆی زیان گەیاندن بە مێشک و دڵی مرۆڤ تا ڕادەی کوشتن، ئەم دووپشکە دەبێتە هۆی دروستبوونی ئازارێکی زۆر، وە ڕشانەوە - وە ئەم دووپشکە بە یەکێک لە هەرە مەترسیدارترین جۆری دووپشک داندراوە لە جیهاندا، هەربۆیە پێویستی بە سەردانی پزیشک یان یارمەتی هێڵی فریاکەوتنی بەپەلە هەیە. دووپشکەکە بە ڕۆژدا خۆی دەشارێتەوە لە پێناو هێشتنەوەی لینجی جەستەی، وە لە شەودا هەڵدەستێت بە ڕاوکردن. ئەم جۆرە دووپشکە کە لە نێو ژمارەیەکی زۆری کورد لە هەرێمی کوردستان، پێی دەوترێت دووپشکی عەربەت، لە چەند [[شیعری کوردی|شیعرێکی کوردی]] ناوی هاتووە، لەوانە شیعری [[کاولەکەی وەتەن هێندە شیرینە]]ی [[پیرەمێرد]]. '''<big>کاولەکەی وەتەن هێندە شیرینە</big> ^{لە کتێبی [[پەندەکانی پیرەمێرد]]، ڕۆژنامەی ژیان، ژمارە ٣٥٥، ٢ی ئازاری ساڵی ١٩٣٣}<ref>https://books.vejin.net/ck/text/27415</ref><ref>https://wikisource.org/wiki/%DA%A9%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%95%DA%A9%DB%95%DB%8C_%D9%88%DB%95%D8%AA%DB%95%D9%86_%D9%87%DB%8E%D9%86%D8%AF%DB%95_%D8%B4%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D9%86%DB%95</ref>: ''' ''کاولەکەی وەتەن هێندە شیرینە'' ''ژاری دووپشکی عەربەت هەنگوینە'' ''ئاو مەند بێ و پیاو مۆن، لێیان بترسە'' ''ڵچ شۆڕ پەریش بێ، هەر ئێسکی قورسە'' ''شەیتان پەلەی کرد بۆیە زەلیلە'' ''ڕاوەستە و حەڵوا بێ لە بەرسیلە'' ''کاربەدەست، دەستیان لە دەست هەڵبڕی'' ''کاتێکت زانی خوا نانی بڕی'' ''کە خۆت خودبین و بۆ خەڵک بەدبین بی'' ''نابێ لە دوایی ڕۆژت ئەمین بی'' ''دۆستت ئەوەتە کە ئەتگرێنێ'' ''دوژمن ئەوەتە پێت پێئەکەنێ'' ئەم دووپشکە، لە باشووری عێڕاقدا، بووە ناوی یەکەم باندی مێتاڵی ڕەشی/ژێرزەمینی عێڕاقی واتە ژانەری [[ تراش مێتاڵ]] بەناوی [[کراسوکاندا]] لە ساڵی ٢٠٠١.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=NNkJ8EgbYik&t=7</ref> <ref>https://www.billboard.com/music/music-news/iraqi-metal-band-acrassicauda-raises-funds-on-kickstarter-to-record-debut-album-6174191/</ref> == دانیشتووان == [[File:António Guterres Secretary-General of the United Nations visiting Arbat Refugee Campus, Arbat Town, Kurdistan Region of Iraq, 2014.png|thumb|[[ئەنتۆنیۆ گوتیرێس]] سکرتێری ڕێکخراوی گشتی [[نەتەوە یەکگرتووەکان]]، ٢٠١٤، [[کەمپی عەربەت]].]] بە شێوەیەکی گشتی زۆربەی دانیشتووانی ناحیەکە عەربەت بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن کە بەشێکە لە [[زمانی کوردی]]. زۆربەی دانیشتووانەکەی [[ئیسلام|موسڵمانن]]. بەپێی دوایین سەرژمێری (٢٠٢١)، ژمارەی دانیشتووانی عەربەت نزیکەی ٣٠,٠٠٠ کەسە.<ref>"سەرژمێری دانیشتوانی ھەرێمی کوردستان ٢٠٢١"، دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان، ٢٠٢٢.</ref>، وە بە هۆی بوونی ئاوارەکانەوە، زاراوەی [[کورمانجی]]، و زمانی [[عەرەبی]] لە نێو هەندێک لە دانیشتوانەکەدا بەکاردێت, چونکە بە گوێرەی هەژمارەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان، لە مانگی تەمووزی ساڵی ٢٠٢٦دا، ٩،٩٥١ ئاوارە هەبوون لە [[کەمپی هەمیشەیی عەربەت]].<ref>https://data.unhcr.org/en/country/irq</ref> == کارگێڕی == ناحیەی عەربەت لە ڕووی کارگێڕییەوە ناوەندەکەی شارەدێی عەربەتە،ئەم ناحیەیە سەر بە [[قەزای سلێمانی|شارۆچکەی سلێمانی]]، پارێزگای [[سلێمانی]]یە. ناحیەکە پێکھاتووە لە شارەدێی ناوەندی عەربەت و ٧١ گوندی دەوروبەری شارەدێی عەربەت. <ref>دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان. «یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان 2009 لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند» (PDF) (بە کوردی). لە ١٥ی ئایاری ٢٠٢٣ ھێنراوە.</ref> ناحیەی عەربەت پێش ساڵی ٢٠١٠، وەک ناحیەیەکی نیشتەجێبوونی مەدەنی و هەروەها کشتوکاڵی دەبینرا، بەڵام لە دوای دروستبوونی نزیکەی ٥٢ کارگەی پیشەسازی لە ساڵی ٢٠١٢ وە وە دروستبوونی چەند پڕۆژەیەکی ئابوری و نیشتەجێبوون لە ناوەندەکەیدا، واتە شارەدێی عەربەت، لە ئێستادا وەک ناحیەیەکی پیشەسازی و نیشتەجێبوون دەڕوات، کە ئەمەش مەترسی تەندرووستی و ژینگەیی دروستکردووە. <ref>UNEP Iraq Environmental Assessment, 2022.</ref> <ref>"Opening of Arbat Industrial Zone", Kurdistan New Newspaper, September 5, 2012, p. 4</ref> <ref>https://www.gulanmedia.com/so/story/127199/1621543441-26946-%D9%87%D9%80%D8%A7%D9%88%D9%88%DA%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA..-%D9%84%DB%95-%D8%B3%D9%86%D9%88%D9%88%D8%B1%DB%95%D9%83%DB%95%D8%AF%D8%A7-%D8%A8%DB%95%DA%AF%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%D9%83%DB%8E%D8%B4%DB%95%DB%8C-%D8%A6%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%95%D9%88%DB%95%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%87%DB%95%DB%8C%DB%95</ref> لە بەرواری ٢٥/٩/٢٠٢٥ بە ئامادەبوونی [[ئاوات محەمەد]]، قائیمقامی سلێمانی ([[فاضل عومەر عەبدولڕەحمان]]) لە شوێنی (دابان محەمەد) وەکو بەڕێوبەری نوێی ناحییەی عەربەت دەستبەکاربوو.<ref>https://www.facebook.com/share/p/19MKMKPjRf/</ref> == ئابووری == ئابووری مەڵبەندی ناحیەی عەربەت پشت دەبەستێت بە چەند بوارێکی سەرەکی: - '''کشتوکاڵ''': بەھۆی خاکی بەپیت و ئاووھەوای گونجاوەوە، کشتوکاڵ یەکێکە لە سەرچاوە سەرەکییەکانی داھاتی بەشێک لە دانیشتووانی ناوچەکە. بەرھەمە سەرەکییەکان بریتین لە گەنم، جۆ، سەوزە و میوە. ڕووبەری زەوی کشتوکاڵی لە ناوچەکەدا نزیکەی ٣,٠٠٠ ھێکتارە.<ref>د. ئاکۆ محەممەد، "توێژینەوەیەک لەسەر کشتوکاڵی ھەرێمی کوردستان"، گۆڤاری زانکۆی سلێمانی بۆ زانستە کشتوکاڵییەکان، بەرگی ٥، ژمارە ٢، ٢٠٢٠، لاپەڕە ٤٥-٦١.</ref> -'''کارکردن لە دامودەزگاکان''': لەوانیش، وەک ناوەندی بەڕێوبردنی ناحیە، بنکەی سیاسی، بنکەی ئاسایش، ناوەندی بەڕێوەبردنی ژینگە، بنکەی تەندروستی، نەخۆشخانەکان، قوتابخانەکان، دەرمانخانە و دەرمانگەکان، یانیش کارکردن لە کتێبخانەی گشتی عەربەت. - '''بازرگانی''': بەھۆی نزیکی لە شاری سلێمانییەوە، بازرگانی و کڕین و فرۆشتن چالاکییەکی گرنگی ئابووری ناوچەکەیە. بازاڕی ناوەندی عەربەت نزیکەی ٥٠٠ دوکان و شوێنی بازرگانی لەخۆ دەگرێت، لەگەڵ بوونی دوو مۆڵ کە لە دوای ساڵی ٢٠١٠ەوە دروستکراون وە دوو قەیسەری کە لە ساڵانی ٩٠کان دروستکراون. <ref>https://channel8.com/kurdish/news/57317</ref> <ref>https://www.facebook.com/p/%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA-%D9%85%DB%86%DA%B5-Arbat-Mall-100090113777496/</ref> - '''پیشەسازی بچووک''': لە ساڵانی دواییدا، چەندین کارگەی بچووک لە ناوچەکەدا دامەزراون کە بوونەتە سەرچاوەی کار بۆ دانیشتووانی ناوچەکە. ناوچەی پیشەسازی عەربەت لە ساڵی ٢٠١٢ دامەزراوە و نزیکەی ٥٠ کارگەی تێدایە.<ref>"کردنەوەی ناوچەی پیشەسازی عەربەت"، ڕۆژنامەی کوردستانی نوێ، ٢٠١٢/٠٩/٠٥، لاپەڕە ٤.</ref> -'''کەرتی تایبەتی دیکە''': کارکردن لە کەرتی تایبەت، لەوانیش پڕۆژەی نیشتەجێبوونی تایبەت وەک (دەلال سیتی) و (ئاڵتون سیتی)، یاخود کارکردن لە کۆمپانیای [[نانی تیری خەجێ خانم]] یاخود کەرتی تایبەتی دیکەی وەک خزمەتگوزاری ئۆتۆمبێل، یان خزمەتگوزاری دروستکردنی کەلوپەلەکانی ناوماڵ. == کەلتوور و شوێنەوارە گرنگەکان == چەند شوێنەوارێکی مێژوویی و گەشتیاری لە ناوچەکەدا ھەن کە گرنگترینیان: * '''مزگەوتی گەورەی عەربەت''': دروست کراوە لە ساڵی ١٩٤٥ و نۆژەنکراوەتەوە لە ٢٠٠٥.<ref>محەممەد ڕەئووف، "مزگەوتەکانی ناوچەی سلێمانی"، بڵاوکراوەکانی بەڕێوەبەرایەتی ئەوقافی سلێمانی، ٢٠١٧، لاپەڕە ١٠٣-١٠٦.</ref> *'''قوتابخانەی عەربەتی سەرەتایی''': دروستکراوە لە ساڵی ١٩٥٦.<ref>https://www.facebook.com/photo.php?fbid=466635474920970&set=pb.100063888439334.-2207520000&type=3&locale=ar_AR</ref> * '''تەپەی عەربەت''': شوێنەوارێکی مێژوویییە کە دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی [[ئاشوور]]ی (~١٠٠٠ پ.ز.) و لێکۆڵینەوەی ئارکیۆلۆجی تێدا کراوە.<ref>د. کامەران کۆسرەت & د. کاروان ئازاد، "ڕاپۆرتی لێکۆڵینەوەی ئارکیۆلۆجی تەپەی عەربەت"، گۆڤاری شوێنەواری کوردستان، بەرگی ٣، ژمارە ١، ٢٠١٩، لاپەڕە ٢٢-٣٥.</ref> * '''گۆمی عەربەت''': کانیاوێکی سروشتییە کە بە ماددەی [[گۆگرد]] دەوڵەمەندە و ''ھەندیک خەڵک'' لە شوێنانی دیکەوە سەردانی دەکەن بۆ چارەسەری نەخۆشی سوودی لێوەردەگرن و پێیان وایە خاسییەتی [[دەرمانی پزیشکی]]ی ھەیە.<ref>سیروان عەبدولڕەحمان، "کانیاوە سروشتییەکانی ھەرێمی کوردستان"، ڕۆژنامەی ھاووڵاتی، ٢٠١٨/٠٧/١٢، لاپەڕە ٧.</ref> == کەسایەتییە ناسراوەکان == چەندین کەسایەتی ناسراوی کورد خەڵکی عەربەتن واتا یان لەوێ لە دایکبوون، یانش سەردەمێک لە عەربەت ژیاون، یاخود پێکەوە، لەوانەش: * '''[[ڕێواس فایەق]]''': ژنە [[سیاسەتمەدار]]ێکی کورد و سەرۆکی خولی پێنجەمی [[ئەنجومەنی نوێنەرانی ھەرێمی کوردستان]].<ref>https://www.youtube.com/watch?v=Hv2spxV4nYU</ref> * '''[[ماھیر حەسەن]]''': [[ئەکتەر]] و [[شانۆکار]]ی ناسراوی کورد. *'''[[ھاشم چەمخارا]]''' [[شاعیر]] و [[چالاکەوان]].<ref>https://www.kurdish-cultural.org/%D8%B4%DB%8C%D8%B9%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D9%88%D8%A7%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D8%AC%D8%A7%D8%B1%D9%87-%DB%8C-%D9%87%D8%A7%D8%B4%D9%85-%DA%86%D9%87%D9%85%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%A7/</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=xQTMLFdZ5CI</ref> *'''[[پشتیوان عەربەتی]]''': کەسایەتییەکی [[ئینتەرنێت]]ە. == سەرچاوەکان == {{Reflist}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://www.facebook.com/Arbat.Subdistrict/?locale=ku_TR پەڕەی فەرمی فەیسبووکی ناحیەی عەربەت] * [https://gov.krd/ حکوومەتی ھەرێمی کوردستان] {{شریتی دەروازە|عێراق|کوردستان}} [[پۆل:شارۆچکەکان]] [[پۆل:سلێمانی]] n7qlu5g0wuq9go98svt34wvxnijuu8s 1661510 1661509 2026-09-06T00:00:40Z Chinese Horse From Kaso Mall 77444 1661510 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = عەربەت | native_name = شاری سێ دەروازە، شاری دووپشکی ڕەش | settlement_type = ناحیە | pushpin_map = Iraq | pushpin_mapsize = 250 | pushpin_map_caption = شوێنی عەربەت لە ھەرێمی کوردستان و ئێراق | pushpin_label_position = right | pushpin_relief = 1 | coordinates = {{coord|35.42929|N|45.58043|E|display=inline,title|region:IQ_type:city}} | subdivision_type = وڵات | subdivision_name = {{flag|Iraq}} | subdivision_type1 = ھەرێم | subdivision_name1 = {{flag|Iraqi Kurdistan}} | subdivision_type2 = پارێزگا | subdivision_name2 = [[پارێزگای سلێمانی]] | subdivision_type3 = قەزا | subdivision_name3 = [[قەزای سلێمانی]] | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | established_title = دامەزراندن | established_date = ١٩٢٥ | leader_title = بەڕێوەبەری ناحیە | leader_name = دابان عارف | population_total = ٣٠,٠٠٠ | population_as_of = ٢٠٢١ | timezone = UTC+٣ | utc_offset = +٣ | postal_code = ٤٦٠٠٤ | area_code = +٩٦٤ | website = [https://www.facebook.com/Arbat.Subdistrict/?locale=ku_TR پەڕەی فەرمی فەیسبووک] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) بە ڕێژەی ٪٩٤ و ([[کرمانجی]]) بە ڕێژەی ٪٣.٥ و [[عەرەبی]] بە ڕێژەی ٪٢.٥ | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننی]] و چەند چینێکی دیکە وەک [[شیعە]] و [[ئێزیدی]] و [[کریستیان]]. | جۆری_کۆدی_ناوچە = ٤٦٠٠٤ | official_name = ناحیەی عەربەت | native_name_lang = کوردی: سۆرانی. | other_name = تانجەرۆ (پێش ئەیلوولی ٢٠٢٣ وەھای پێوتراوە). | population_urban = ٢٠،٠٠٠ | population_rural = ١٠،٠٠٠(گوندەکانی دەوروبەر). }} '''عەربەت''' کە ناسراوە بە [[ناحیەی تانجەرۆ]]، دەکەوێتە [[قەزای سلێمانی|قەزای ناوەندیی سلێمانی]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> ناحیە یان (شارۆچکە)ی عەربەت، لە پێش گۆڕینی ناوەکەی بە شێوەیەکی فەرمی لە لایەن حوکمەتی هەرێمەوە، ئەمەش واتە لە پێش مانگی ئەیلوولی ساڵی ٢٠٢٣دا بە فەرمی ناسارابوو بە ناحیەی تانجەرۆ.<ref>ناوی ناحیەی تانجەرۆ گۆڕدرا بە ناحیەی عەربەت= ئێستا نیوز https://esta.krd/265634/ ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە. </ref> هەروەها بە شێوەیەکی ئامڕازیی، وەک ''(شاری سێ دەروازە)'' یان ''(شاری دووپشکی ڕەش)''ناسراوە<ref>https://books.vejin.net/ck/text/24223</ref>، و لە ساڵی ١٩٢٥ لەلایەن بەڕێوبەران و دەسەڵاتدارانی سەردەمی شا [[فەیسەڵی یەکەم]]ی [[عێراق|ئێراق]] بە شێوەیەکی فەرمی کراوە بە [[شارۆچکە]].<ref>Historical archives of the Kingdom of Iraq, 1925 administrative records</ref> شارۆچکەی عەربەت، ناوەندی [[فڕۆکەخانەی کشتوکاڵیی عەربەت]]ە، کە بۆ مەبەستەکانی هەردوو [[کشتوکاڵ]]یی و [[ئەکادیمی]] بەکاردێت، وە لە ئێستادا بە گەورەترین فڕۆکەخانەی تایبەت بە ڕاهێنان و فێربوون دادەنرێت لە هەرێم<ref>https://snnc.co/25245</ref>، هەروەها بۆ مەبەستە مەدەنییەکانی وەک پێشبڕکێی ئۆتۆمبێلیش بەکاردەهێنرێت.<ref>https://www.facebook.com/halabjaTv1988/posts/%D9%81%D8%B1%DB%86%DA%A9%DB%95%D8%AE%D8%A7%D9%86%DB%95%DB%8C-%DA%A9%D8%B4%D8%AA%D9%88%DA%A9%D8%A7%DA%B5%DB%8C-%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA-%DA%A9%DB%8E%D8%A8%DA%95%DA%A9%DB%8E%DB%8C-%D8%AE%DB%8E%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A6%DB%86%D8%AA%DB%86%D9%85%D8%A8%DB%8E%D9%84-%DA%A4%DB%8C%D8%AF%DB%86-%D8%A8%DA%95%DB%8C%D8%A7%D8%B1-%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%82/1439482591515900/</ref> فڕۆکەخانەکە زیاتر بەناوبانگ بوو بەهۆی هێرشێکەوە لە ساڵی ٢٠٢٣، <ref>https://ku.964media.com/108786/</ref> کە لە لایەن [[نێردراوی ھاوکاریی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ عێراق]]یەوە ئیدانە کرا. [[ناوچەی پیشەسازی عەربەت]] لە ئێستادا سەروو ٥٢ کارگە لەخۆدەگرێت، ئەوانیش تایبەتن بە [[گاز]]، [[قیر]]، [[خەڵوز]]، [[ئاسن]]، [[پلاستیک]]، [[خۆراک]]، [[هێلکە]]، هتد.<ref>https://www.kurdistan24.net/en/story/387444/Industrial-zones,-another-top-investment-opportunity-in-Kurdistan-Region</ref> <ref>ref>UNEP Iraq Environmental Assessment, 2022.</ref> <ref>"Opening of Arbat Industrial Zone", Kurdistan New Newspaper, September 5, 2012, p. 4</ref> <ref>https://www.gulanmedia.com/so/story/127199/1621543441-26946-%D9%87%D9%80%D8%A7%D9%88%D9%88%DA%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA..-%D9%84%DB%95-%D8%B3%D9%86%D9%88%D9%88%D8%B1%DB%95%D9%83%DB%95%D8%AF%D8%A7-%D8%A8%DB%95%DA%AF%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%D9%83%DB%8E%D8%B4%DB%95%DB%8C-%D8%A6%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%95%D9%88%DB%95%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%87%DB%95%DB%8C%DB%95</ref> ناحیەی عەربەت لە کاتی [[شەڕی دژ بە داعش|شەڕی داعش]]دا، بووە یەکێک لەو شوێنانەی [[هەرێمی کوردستان]] کە هەستا بە دابینکردنی کەمپی نیشتەجێبوون، بۆ [[ڕۆژئاوای کوردستان|کوردانی ڕۆژئاوا]]، بەشێک خەڵکی مەدەنی [[سووریا]]، وە [[ئێزیدییەکان]]ی هەرێم و هەروەها بەشێک لە ئاوارەکانی دیکەی باشوور و خۆرهەڵاتی [[ئێڕاق]].<ref>https://data.unhcr.org/en/documents/details/114906</ref> <ref>https://www.auis.edu.krd/brighter-future-arbat-refugee-fund</ref> <ref>https://reliefweb.int/map/iraq/iraq-sulaymaniyah-governorate-arbat-refugee-camp-general-infrastructure-20-july-2016</ref> <ref>https://cptik.org/reflections-1/2014/09/911-in-arbat-refugee-camp.html</ref> <ref>https://data.unhcr.org/ar/documents/download/41534</ref> <ref>https://www.rudaw.net/english/categories/business/980260</ref> <ref>http://www.arbatbrighterfuture.org/refugees.html</ref> لە گەورەترین کەمپی ئاوارەکانی سەر بە ناحیەکە، [[کەمپی ئاشتی]]یە کە لە باشووری شارەدێی عەربەتە تایبەت بە کوردانی ڕۆژئاوا، کە لە کۆتاییەکانی ساڵی ٢٠١٢ەوە، نزیکەی ١٠،٠٠٠ ئاوارەی لە خۆگرتبوو وە لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤، دا بەشێکی زۆریان گەڕانەوە بۆ [[سووریا]].<ref>https://www.knwe.org/KU/Details/18797</ref> لە گرنگترین گوندەکانی ناحیەکە، گوندی [[باریکە، عەربەت|باریکە]] و [[کۆمەڵگای باریکە]]ن، کە لە تەنیشتی یەکدان و تەنیا ٦ کم لە ناوەندی شارەدێی عەربەتەوە دوورن، گوندی باریکە ژمارەیەکی زۆر لە جووتیار و زەوی کشتوکاڵی لە خۆدەگرێت، و هەروەها کۆمەڵگای باریکە، کە لە ساڵانی ٩٠کان درووستکراوە لە لایەن حوکمەتی [[بەعسیزم|بەعسی ئێڕاق]] بە مەبەستی [[ڕاوەدوونان]]، وە ناوی لێنرابوو [[ئۆردوگای برایەتی]]، وە لە دوای ساڵی ٢٠٠٣شدا لە پاش درووستکردنی کەمپی ئاوارە لە لایەن حوکمەتی هەرێمەوە، بۆ بەشێک لە [[ڕۆژهەڵاتی کوردستان|کوردانی ڕۆژهەڵات]] کە لە ساڵانی ١٩٨٠کانەوە بەهۆی [[جەنگی ئێران و عێراق]]ەوە باریان تێکچوو بوو، ناوی گۆڕدرا بە [[کەمپی کوردانی ڕۆژهەڵات]] لە ئێستادا ژمارەیەکی زۆر لە کوردانی ڕۆژهەڵات لە خۆدەگرێت.<ref>https://www.facebook.com/100063849013845/posts/%D9%88%DB%8E%D9%86%DB%95%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%85%DB%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7-%D9%85%DB%95%D9%84%D8%A7%D8%AA%D8%A7%D9%87%DB%8C%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%85%DB%86%DA%A9%DB%8C-%D9%85%D8%B2%DA%AF%DB%95%D9%88%D8%AA%DB%8C-%DA%AF%DB%95%DB%8C%D9%84%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B2%DB%95%D9%86%DA%AF%DB%8C%D8%B3%DB%95%D8%B1%DB%8C%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%A6%DB%86%D8%B1%D8%AF%D9%88%DA%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B1%DB%8C%DA%A9%DB%95-%D8%B3%D8%A7%DA%B5%DB%8C/991921839612774/</ref> وە کۆمەڵگای باریکە، [[کەمپی عەربەت]] لە خۆدەگرێت کە لە ئێستادا هێشتا جێگەی نیشتەجێبوونی ژمارەیەکی زۆر لە کوردانی ڕۆژئاوایە، هەروەها شوێنی خانەقای [[محەممەد عوسمان سیراجەدینی دووەم]]ە، کە بۆ مەبەستی [[سۆفیگەری]] لە لایەن شوێنکەوتەکانییەوە بەکاردێت.<ref>https://reliefweb.int/report/iraq/unhcr-iraq-sulaymaniyah-field-office-factsheet-december-2024</ref> <ref>https://kureansiklopedi.com/en/detay/shaykh-muhammad-osman-siraceddin-e00c6</ref> <ref>http://wikimapia.org/</ref> <ref> http://www.krso.net/ ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.</ref> == جوگرافیا == [[File:نەخشەی کەرتەکانی ناحیەی تانجەرۆ.jpg|thumb|نەخشەی کەرتەکانی ناحیەی عەربەت، کە لە پێشوودا پێی وتراوە [[ناحیەی تانجەرۆ]]، ساڵی ١٩٧٩، کە ناوەندەکەی شارۆچکەی عەربەتە.]] ناحیەی عەربەت، ٧١ گوند لەخۆ دەگرێت، و ناوەندی سەرەکیشی شارەدێی عەربەتە، وە ئەمیش و ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم شارەدێیانەدا: لە باکوورەوە لەگەڵ [[ناحیەی سرۆچک]] و [[ناحیەی سیتەک]]، لە باشوورەوە لەگەڵ [[قەزای شارەزوور]] و [[ناحیەی ناوەندی قەزای قەرەداغ|ناحیەی ناوەندی قەزای قەرەداغ]]، لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[ناحیەی ناوەندی قەزای سەید سادق]]، لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[ناحیەی بەکرەجۆ]]. ھەروەھا عەربەت لە ناوچەیەکی شاخاوی ھەڵکەوتووە و دەوروبەری بە زنجیرە چیاکانی [[زاگرۆس]] دەورە دراوە. ئاو و ھەوای ناوچەکە بە گشتی مامناوەندییە، بە ھاوینی گەرم (٣٠-٤٥° سەدی) و زستانی سارد و بارانی (٠-١٠° سەدی). ڕێژەی بارانبارینی ساڵانە لە نێوان ٥٠٠-٧٠٠ ملم دایە.<ref>د. سەلام ناوخۆش، "جوگرافیای ھەرێمی کوردستان"، ٢٠١٥، لاپەڕە ١٤٢.</ref> بەھۆی ھەڵکەوتەی جوگرافییەوە، خاکی ناوچەکە بەپیتە و بۆ کشتوکاڵ گونجاوە ئەمەش بە هۆی نزیکی شارۆچکەکەوەیە لە [[دەشتی شارەزوور]]، هەروەها بەهۆی بەپیتی خاکەکەوە، ژمارەیەکی زۆر کارگەی خۆراک، پەلەوەر و هێلکە، و گاز و قیر و خەڵوز و ئاسن لەخۆدەگرێت. ناحیەی عەربەت، وە بە تایبەتیش شارەدێی عەربەت، زۆر نزیکە لە [[ڕووباری تانجەرۆ]]وە کە دەکەوێتە باکوری ڕۆژئاوای شارەدێی عەربەت، کە لە ساڵانی ڕابردوودا، سەرچاوەی بازرگانی [[ماسی]] بوو، بەڵام لە ئێستادا بەهۆی [[پیسبوونی ژینگە]]ییەوە، چیتر بۆ ئەو مەبەستە بەکارنایەت. ==گوندەکان== عەربەت لە ٧١ گوند پێکھاتووە:<ref>https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%8E%DA%95%D8%B3%D8%AA%DB%8C_%DA%AF%D9%88%D9%86%D8%AF%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D9%BE%D8%A7%D8%B1%DB%8E%D8%B2%DA%AF%D8%A7%DB%8C_%D8%B3%D9%84%DB%8E%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C#%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%95%D8%AF%DB%8E%DB%8C_%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA</ref> {{div col|colwidth=12em}} * عەربەت(ناوەند) * [[باخچە، تانجەرۆ]] * [[بادەرە]] * [[باریکە، عەربەت]] * [[بەردەکەڕ، تانجەرۆ]] * [[بێستان سووری بچووک]] * [[بێستان سووری گەورە]] * [[پووشێن]] * [[چەقلاوا]] * [[چەناخچیان]] * [[چوارتاق]] * [[حارس ئاوا]] * [[حەمەی بارام]] * [[خاک و خۆڵ، تانجەرۆ]] * [[خرابە]] * [[خەراجیان]] * [[داربەڕولە، تانجەرۆ]] * [[دارەڕەش]] * [[دەربەندفەقەرە]] * [[دەمرکان]] * [[دێی ئەلی]] * [[دێی بارام]] * [[دێی ڕەمەزان]] * [[ڕازیانە، تانجەرۆ]] * [[زڕگوێز]] * [[زڕگوێزەڵە]] * [[زێڕینجۆی خواروو]] * [[زێڕینجۆی سەروو]] * [[ژاڵەی خواروو]] * [[ژاڵەی سەروو]] * [[سەدوبیست، تانجەرۆ]] * [[سەماوات]] * [[سولەکان]] * [[شەمە]] * [[شێخ عەوڵا]] * [[شێخ عومەر]] * [[شێخ وەیساوا]] * [[عارفاوا]] * [[فەرەجاوا]] * [[قازاو]] * [[قڕگە]] * [[قسرتی خواروو]] * [[قسرتی سەروو]] * [[قەرەتۆغان]] * [[قەڕاڵی]] * [[کارێز، تانجەرۆ]] * [[کاژاوی حەمەساڵەح]] * [[کانی شاسوار]] * [[کانی ھەنجیر، تانجەرۆ]] * [[کانی وەیس]] * [[کەماڵانی خواروو]] * [[کەماڵانی سەروو]] * [[کۆزەڕەقە]] * [[کۆڵەبی]] * [[کۆمەڵگای باریکە]] * [[کۆمەڵگای تانجەرۆ]] * [[گامێشەوان]] * [[گەدان]] * [[گەڵباخ]] * [[گورگەچیا، تانجەرۆ]] * [[گۆماو، تانجەرۆ]] * [[ناوگردان، تانجەرۆ]] * [[نەمەڵ]] * [[نیسکەجۆ]] * [[ھەنجیرە، عەربەت]] * [[ھوانە]] * [[وێلەکەی خواروو]] * [[وێلەکەی سەروو]] * [[وێڵەدەر]] * [[یاسین تەپە]] * [[یەخیماڵی]] * [[یەکماڵە]] {{Div col end}} == مێژوو == مێژووی ناحیەی عەربەت دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٩٢٥ لە سەردەمی [[شانشینی عێراق]]، کاتێک کرا بە ناحیە.<ref>د. جەمال ڕەشید، "مێژووی شارەکانی کوردستان"، ٢٠١٠، لاپەڕە ٨٩-٩٥</ref> بەپێی سەرچاوە مێژووییەکان، ئەم ناحیەیە لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتی [[عوسمانی]]دا دانیشتووانێکی کەمی ھەبووە و بەھۆی ڕووباری تانجەرۆوە ناسراوەتەوە، بەڵام لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا بەھۆی کۆچکردنی خەڵکی گوندەکانی دەوروبەر بۆ ئەم ناوچەیە، ژمارەی دانیشتووانەکەی زیادی کردووە، کە بووببوویە ھۆی زیادکردنی باری ئابووری ناوچەکە.<ref>د. جەمال ڕەشید، "مێژووی شارەکانی کوردستان"، ٢٠١٠، لاپەڕە ٨٩-٩٥</ref> <ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سالنامة ولایت موصل | ناونیشان = https://omarjasim.org/2017/10/25/موصل-ولایتی-سالنامھ-سی-سالنامات-ولایة/ |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}} </ref> [[File:393690ڕێگای کۆنی عەربەت١٩٥٨ ٠ (٩٨٦٥و)٨.jpg|thumb|ڕێگای کۆنی عەربەت - ١٩٥٨. |alt=File:ڕێگای کۆنی عەربەت١٩٥٨ ]] بە شێوەیەکی [[فۆلکلۆر]] و زارەکی، واتە تا ئێستا نەسەلمێندراو و بێ بەڵگە، هەندێک خەڵک وای مەزەندە دەکەن، کە ئەوانەی پێیان دەگوترێت "عەربەتییە کۆنەکان" واتە ئەوانەی پێش ساڵی ١٩٢٥ لە شارەدێی ناوەندی عەربەت ژیاون، بنەچەیان بگەڕێتەوە بۆ [[تکریت]]ی باشووری [[ئێڕاق]]، وە بە مەبەستی [[بەعەرەبکردن]] هێنراونەتە ناوەندەکە. لە ساڵانی ١٩٧٠-کاندا، بەھۆی سیاسەتی [[ڕاگواستن]] و ڕاگواستنی گوندەکان، ژمارەیەکی زۆر لە دانیشتووانی گوندەکانی دەوروبەر ناچار کران ڕوو لە عەربەت بکەن و نیشتەجێ بن. لەی ٨ی ئازاری ١٩٩١ [[ڕاپەڕین]] لە [[چەمچەماڵ]] و [[ھەڵەبجە]] و عەربەت و ئۆردووگاکانی ([[زەڕایەن]] و [[سمود]] و [[نەسر]] و باریکە و [[پیرەمەگروون]] و [[ئەلڵایی]]) دەستی پێ کرد.<ref>https://www.basnews.com/so/babat/419982</ref> ==ڕەگناسیی ناو== ناوی "عەربەت" لە زمانی کوردیدا واتای "شوێنی بنەماڵە" یان "جێگای حەوانەوە" دەگەیەنێت.<ref>د. جەلیل کاکەوەیس، "فەرھەنگی ناوە کوردییەکان"، ٢٠١٢، لاپەڕە ١١٥.</ref> بە پێی لێکدانەوەیەکی [[فەرهاد پیرباڵ]] ھەندێک سەرچاوەی مێژوویی ئاماژە بەوە دەکەن کە ناوەکە لە وشەی "عەڕابە" یان "عەڕابانە"و ھاتووە کە ئامێرێکی گواستنەوە بووە لە کۆندا.<ref>د. فەرھاد پیرباڵ، "مێژووی ناوچەکانی سلێمانی"، بڵاوکراوەکانی ئەکادیمیای کوردی، ٢٠١٦، لاپەڕە ٧٨.</ref> ئەمە سەڕەڕای ئەوەی کە چەند بانگەشەیەکی فۆلکلۆری دەڵێن، کە لە وشەی (عقرب)ی [[زمانی عەرەبی]] واتە [[دووپشک]]ەوە هاتووە، بەڵام ئەمەیان تا ئێستا نە ڕەتکراوەتەوە، وە نە بەڵگەشی بۆی هەیە، چونکە ناوەندەکە بە [[دووپشک]]یش بەناوبانگە. ==دووپشکی عەربەت== سەرەڕای زیادەڕەوی کردن لەوەی کە شتێک بە تایبەتی بوونی هەیە بە ناوی 'دووپشکی عەربەت'، بەڵام ئەمە ڕاست نییە، بەڵکو دووپشکی عەربەت، کە دووپشکێکی ڕەشی کلک ئەستوورە، هەمان ئەو جۆرە دووپشکەیە کە لە ناوچەکانی [[گەرمیان]] و [[کەرکووک]] و باشوری [[ئێڕاق]] و وڵاتانی دیکەی [[ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست]] و [[باکووری ئەفریقا]] داهەیە، وە ناوە زانستییەکەشی ''Androctonus crassicauda''یە، هەرچەندە لە ئێستادا لە هەندێک شوێن پێشی دەڵێن "دووپشکی کلک ئەستووری عەرەبی".<ref>https://jnhm.uobaghdad.edu.iq/index.php/BINHM/article/view/55</ref> <ref>https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7725329/</ref> [[File:Akrepte tarak.jpg|thumb]] لە سەدەکانی ڕابردوودا، ئەم دووپشکە لە وەرزەی [[هاوین]]دا زۆر بەربڵاو بووە لە نێو خانووی ئەو کەسانەی لە ناوچەی عەربەتی ئێستا ژیاون، ئەمەش بەهۆی ئەوەی کە خانووەکان بەم شێوەیەی ئێستا نەبوون لە ڕووی [[بیناسازی]]ەوە تا بە تەواوی بیانپارێزن لە دووپشکەکە، هەربۆیە، بووەتەهۆی سەرنج و ترس لە نێوان سەردانیکەرانی. تایبەتمەندییەکانی ئەم دووپشکە ئەوەیە کە [[نیورۆتۆکسیین]] و [[کاردیۆتۆکسین]]ەکان لە خۆدەگرێت، کە دەبنە هۆی زیان گەیاندن بە مێشک و دڵی مرۆڤ تا ڕادەی کوشتن، ئەم دووپشکە دەبێتە هۆی دروستبوونی ئازارێکی زۆر، وە ڕشانەوە - وە ئەم دووپشکە بە یەکێک لە هەرە مەترسیدارترین جۆری دووپشک داندراوە لە جیهاندا، هەربۆیە پێویستی بە سەردانی پزیشک یان یارمەتی هێڵی فریاکەوتنی بەپەلە هەیە.<ref>https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7725329/</ref> دووپشکەکە بە ڕۆژدا خۆی دەشارێتەوە لە پێناو هێشتنەوەی لینجی جەستەی، وە لە شەودا هەڵدەستێت بە ڕاوکردن.<ref>https://www.inaturalist.org/taxa/196999-Androctonus</ref> ئەم جۆرە دووپشکە کە لە نێو ژمارەیەکی زۆری کورد لە هەرێمی کوردستان، پێی دەوترێت دووپشکی عەربەت، لە چەند [[شیعری کوردی|شیعرێکی کوردی]] ناوی هاتووە، لەوانە شیعری [[کاولەکەی وەتەن هێندە شیرینە]]ی [[پیرەمێرد]]. '''<big>کاولەکەی وەتەن هێندە شیرینە</big> ^{لە کتێبی [[پەندەکانی پیرەمێرد]]، ڕۆژنامەی ژیان، ژمارە ٣٥٥، ٢ی ئازاری ساڵی ١٩٣٣}<ref>https://books.vejin.net/ck/text/27415</ref><ref>https://wikisource.org/wiki/%DA%A9%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%95%DA%A9%DB%95%DB%8C_%D9%88%DB%95%D8%AA%DB%95%D9%86_%D9%87%DB%8E%D9%86%D8%AF%DB%95_%D8%B4%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D9%86%DB%95</ref>: ''' ''کاولەکەی وەتەن هێندە شیرینە'' ''ژاری دووپشکی عەربەت هەنگوینە'' ''ئاو مەند بێ و پیاو مۆن، لێیان بترسە'' ''ڵچ شۆڕ پەریش بێ، هەر ئێسکی قورسە'' ''شەیتان پەلەی کرد بۆیە زەلیلە'' ''ڕاوەستە و حەڵوا بێ لە بەرسیلە'' ''کاربەدەست، دەستیان لە دەست هەڵبڕی'' ''کاتێکت زانی خوا نانی بڕی'' ''کە خۆت خودبین و بۆ خەڵک بەدبین بی'' ''نابێ لە دوایی ڕۆژت ئەمین بی'' ''دۆستت ئەوەتە کە ئەتگرێنێ'' ''دوژمن ئەوەتە پێت پێئەکەنێ'' ئەم دووپشکە، لە باشووری عێڕاقدا، بووە ناوی یەکەم باندی مێتاڵی ڕەشی/ژێرزەمینی عێڕاقی واتە ژانەری [[ تراش مێتاڵ]] بەناوی [[کراسوکاندا]] لە ساڵی ٢٠٠١.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=NNkJ8EgbYik&t=7</ref> <ref>https://www.billboard.com/music/music-news/iraqi-metal-band-acrassicauda-raises-funds-on-kickstarter-to-record-debut-album-6174191/</ref> == دانیشتووان == [[File:António Guterres Secretary-General of the United Nations visiting Arbat Refugee Campus, Arbat Town, Kurdistan Region of Iraq, 2014.png|thumb|[[ئەنتۆنیۆ گوتیرێس]] سکرتێری ڕێکخراوی گشتی [[نەتەوە یەکگرتووەکان]]، ٢٠١٤، [[کەمپی عەربەت]].]] بە شێوەیەکی گشتی زۆربەی دانیشتووانی ناحیەکە عەربەت بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن کە بەشێکە لە [[زمانی کوردی]]. زۆربەی دانیشتووانەکەی [[ئیسلام|موسڵمانن]]. بەپێی دوایین سەرژمێری (٢٠٢١)، ژمارەی دانیشتووانی عەربەت نزیکەی ٣٠,٠٠٠ کەسە.<ref>"سەرژمێری دانیشتوانی ھەرێمی کوردستان ٢٠٢١"، دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان، ٢٠٢٢.</ref>، وە بە هۆی بوونی ئاوارەکانەوە، زاراوەی [[کورمانجی]]، و زمانی [[عەرەبی]] لە نێو هەندێک لە دانیشتوانەکەدا بەکاردێت, چونکە بە گوێرەی هەژمارەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان، لە مانگی تەمووزی ساڵی ٢٠٢٦دا، ٩،٩٥١ ئاوارە هەبوون لە [[کەمپی هەمیشەیی عەربەت]].<ref>https://data.unhcr.org/en/country/irq</ref> == کارگێڕی == ناحیەی عەربەت لە ڕووی کارگێڕییەوە ناوەندەکەی شارەدێی عەربەتە،ئەم ناحیەیە سەر بە [[قەزای سلێمانی|شارۆچکەی سلێمانی]]، پارێزگای [[سلێمانی]]یە. ناحیەکە پێکھاتووە لە شارەدێی ناوەندی عەربەت و ٧١ گوندی دەوروبەری شارەدێی عەربەت. <ref>دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان. «یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان 2009 لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند» (PDF) (بە کوردی). لە ١٥ی ئایاری ٢٠٢٣ ھێنراوە.</ref> ناحیەی عەربەت پێش ساڵی ٢٠١٠، وەک ناحیەیەکی نیشتەجێبوونی مەدەنی و هەروەها کشتوکاڵی دەبینرا، بەڵام لە دوای دروستبوونی نزیکەی ٥٢ کارگەی پیشەسازی لە ساڵی ٢٠١٢ وە وە دروستبوونی چەند پڕۆژەیەکی ئابوری و نیشتەجێبوون لە ناوەندەکەیدا، واتە شارەدێی عەربەت، لە ئێستادا وەک ناحیەیەکی پیشەسازی و نیشتەجێبوون دەڕوات، کە ئەمەش مەترسی تەندرووستی و ژینگەیی دروستکردووە. <ref>UNEP Iraq Environmental Assessment, 2022.</ref> <ref>"Opening of Arbat Industrial Zone", Kurdistan New Newspaper, September 5, 2012, p. 4</ref> <ref>https://www.gulanmedia.com/so/story/127199/1621543441-26946-%D9%87%D9%80%D8%A7%D9%88%D9%88%DA%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA..-%D9%84%DB%95-%D8%B3%D9%86%D9%88%D9%88%D8%B1%DB%95%D9%83%DB%95%D8%AF%D8%A7-%D8%A8%DB%95%DA%AF%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%D9%83%DB%8E%D8%B4%DB%95%DB%8C-%D8%A6%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%95%D9%88%DB%95%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%87%DB%95%DB%8C%DB%95</ref> لە بەرواری ٢٥/٩/٢٠٢٥ بە ئامادەبوونی [[ئاوات محەمەد]]، قائیمقامی سلێمانی ([[فاضل عومەر عەبدولڕەحمان]]) لە شوێنی (دابان محەمەد) وەکو بەڕێوبەری نوێی ناحییەی عەربەت دەستبەکاربوو.<ref>https://www.facebook.com/share/p/19MKMKPjRf/</ref> == ئابووری == ئابووری مەڵبەندی ناحیەی عەربەت پشت دەبەستێت بە چەند بوارێکی سەرەکی: - '''کشتوکاڵ''': بەھۆی خاکی بەپیت و ئاووھەوای گونجاوەوە، کشتوکاڵ یەکێکە لە سەرچاوە سەرەکییەکانی داھاتی بەشێک لە دانیشتووانی ناوچەکە. بەرھەمە سەرەکییەکان بریتین لە گەنم، جۆ، سەوزە و میوە. ڕووبەری زەوی کشتوکاڵی لە ناوچەکەدا نزیکەی ٣,٠٠٠ ھێکتارە.<ref>د. ئاکۆ محەممەد، "توێژینەوەیەک لەسەر کشتوکاڵی ھەرێمی کوردستان"، گۆڤاری زانکۆی سلێمانی بۆ زانستە کشتوکاڵییەکان، بەرگی ٥، ژمارە ٢، ٢٠٢٠، لاپەڕە ٤٥-٦١.</ref> -'''کارکردن لە دامودەزگاکان''': لەوانیش، وەک ناوەندی بەڕێوبردنی ناحیە، بنکەی سیاسی، بنکەی ئاسایش، ناوەندی بەڕێوەبردنی ژینگە، بنکەی تەندروستی، نەخۆشخانەکان، قوتابخانەکان، دەرمانخانە و دەرمانگەکان، یانیش کارکردن لە کتێبخانەی گشتی عەربەت. - '''بازرگانی''': بەھۆی نزیکی لە شاری سلێمانییەوە، بازرگانی و کڕین و فرۆشتن چالاکییەکی گرنگی ئابووری ناوچەکەیە. بازاڕی ناوەندی عەربەت نزیکەی ٥٠٠ دوکان و شوێنی بازرگانی لەخۆ دەگرێت، لەگەڵ بوونی دوو مۆڵ کە لە دوای ساڵی ٢٠١٠ەوە دروستکراون وە دوو قەیسەری کە لە ساڵانی ٩٠کان دروستکراون. <ref>https://channel8.com/kurdish/news/57317</ref> <ref>https://www.facebook.com/p/%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA-%D9%85%DB%86%DA%B5-Arbat-Mall-100090113777496/</ref> - '''پیشەسازی بچووک''': لە ساڵانی دواییدا، چەندین کارگەی بچووک لە ناوچەکەدا دامەزراون کە بوونەتە سەرچاوەی کار بۆ دانیشتووانی ناوچەکە. ناوچەی پیشەسازی عەربەت لە ساڵی ٢٠١٢ دامەزراوە و نزیکەی ٥٢ کارگەی تێدایە.<ref>"کردنەوەی ناوچەی پیشەسازی عەربەت"، ڕۆژنامەی کوردستانی نوێ، ٢٠١٢/٠٩/٠٥، لاپەڕە ٤.</ref> -'''کەرتی تایبەتی دیکە''': کارکردن لە کەرتی تایبەت، لەوانیش پڕۆژەی نیشتەجێبوونی تایبەت وەک (دەلال سیتی) و (ئاڵتون سیتی)، یاخود کارکردن لە کۆمپانیای [[نانی تیری خەجێ خانم]] بە تایبەت ژنان، هەروەها کەرتی تایبەتی دیکەی وەک خزمەتگوزاری ئۆتۆمبێل، یان خزمەتگوزاری دروستکردنی کەلوپەلەکانی ناوماڵ، هتد.<ref>https://www.facebook.com/photo?fbid=545047466144205&set=pcb.545047772810841&locale=ar_AR</ref> == کەلتوور و شوێنەوارە گرنگەکان == چەند شوێنەوارێکی مێژوویی و گەشتیاری لە ناوچەکەدا ھەن کە گرنگترینیان: * '''مزگەوتی گەورەی عەربەت''': دروست کراوە لە ساڵی ١٩٤٥ و نۆژەنکراوەتەوە لە ٢٠٠٥.<ref>محەممەد ڕەئووف، "مزگەوتەکانی ناوچەی سلێمانی"، بڵاوکراوەکانی بەڕێوەبەرایەتی ئەوقافی سلێمانی، ٢٠١٧، لاپەڕە ١٠٣-١٠٦.</ref> *'''قوتابخانەی عەربەتی سەرەتایی''': دروستکراوە لە ساڵی ١٩٥٦.<ref>https://www.facebook.com/photo.php?fbid=466635474920970&set=pb.100063888439334.-2207520000&type=3&locale=ar_AR</ref> * '''تەپەی عەربەت''': شوێنەوارێکی مێژوویییە کە دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی [[ئاشوور]]ی (~١٠٠٠ پ.ز.) و لێکۆڵینەوەی ئارکیۆلۆجی تێدا کراوە.<ref>د. کامەران کۆسرەت & د. کاروان ئازاد، "ڕاپۆرتی لێکۆڵینەوەی ئارکیۆلۆجی تەپەی عەربەت"، گۆڤاری شوێنەواری کوردستان، بەرگی ٣، ژمارە ١، ٢٠١٩، لاپەڕە ٢٢-٣٥.</ref> * '''گۆمی عەربەت''': کانیاوێکی سروشتییە کە بە ماددەی [[گۆگرد]] دەوڵەمەندە و ''ھەندیک خەڵک'' لە شوێنانی دیکەوە سەردانی دەکەن بۆ چارەسەری نەخۆشی سوودی لێوەردەگرن و پێیان وایە خاسییەتی [[دەرمانی پزیشکی]]ی ھەیە.<ref>سیروان عەبدولڕەحمان، "کانیاوە سروشتییەکانی ھەرێمی کوردستان"، ڕۆژنامەی ھاووڵاتی، ٢٠١٨/٠٧/١٢، لاپەڕە ٧.</ref> == کەسایەتییە ناسراوەکان == چەندین کەسایەتی ناسراوی کورد خەڵکی عەربەتن واتا یان لەوێ لە دایکبوون، یانش سەردەمێک لە عەربەت ژیاون، یاخود پێکەوە، لەوانەش: * '''[[ڕێواس فایەق]]''': ژنە [[سیاسەتمەدار]]ێکی کورد و سەرۆکی خولی پێنجەمی [[ئەنجومەنی نوێنەرانی ھەرێمی کوردستان]].<ref>https://www.youtube.com/watch?v=Hv2spxV4nYU</ref> * '''[[ماھیر حەسەن]]''': [[ئەکتەر]] و [[شانۆکار]]ی ناسراوی کورد. *'''[[ھاشم چەمخارا]]''' [[شاعیر]] و [[چالاکەوان]].<ref>https://www.kurdish-cultural.org/%D8%B4%DB%8C%D8%B9%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D9%88%D8%A7%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D8%AC%D8%A7%D8%B1%D9%87-%DB%8C-%D9%87%D8%A7%D8%B4%D9%85-%DA%86%D9%87%D9%85%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%A7/</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=xQTMLFdZ5CI</ref> *'''[[پشتیوان عەربەتی]]''': کەسایەتییەکی [[ئینتەرنێت]]ە. == سەرچاوەکان == {{Reflist}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://www.facebook.com/Arbat.Subdistrict/?locale=ku_TR پەڕەی فەرمی فەیسبووکی ناحیەی عەربەت] * [https://gov.krd/ حکوومەتی ھەرێمی کوردستان] {{شریتی دەروازە|عێراق|کوردستان}} [[پۆل:شارۆچکەکان]] [[پۆل:سلێمانی]] iv4yeqi7xcalt73xa63jzdji4yoge4d 1661515 1661510 2026-09-06T00:07:41Z Chinese Horse From Kaso Mall 77444 /* جوگرافیا */ 1661515 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = عەربەت | native_name = شاری سێ دەروازە، شاری دووپشکی ڕەش | settlement_type = ناحیە | pushpin_map = Iraq | pushpin_mapsize = 250 | pushpin_map_caption = شوێنی عەربەت لە ھەرێمی کوردستان و ئێراق | pushpin_label_position = right | pushpin_relief = 1 | coordinates = {{coord|35.42929|N|45.58043|E|display=inline,title|region:IQ_type:city}} | subdivision_type = وڵات | subdivision_name = {{flag|Iraq}} | subdivision_type1 = ھەرێم | subdivision_name1 = {{flag|Iraqi Kurdistan}} | subdivision_type2 = پارێزگا | subdivision_name2 = [[پارێزگای سلێمانی]] | subdivision_type3 = قەزا | subdivision_name3 = [[قەزای سلێمانی]] | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | established_title = دامەزراندن | established_date = ١٩٢٥ | leader_title = بەڕێوەبەری ناحیە | leader_name = دابان عارف | population_total = ٣٠,٠٠٠ | population_as_of = ٢٠٢١ | timezone = UTC+٣ | utc_offset = +٣ | postal_code = ٤٦٠٠٤ | area_code = +٩٦٤ | website = [https://www.facebook.com/Arbat.Subdistrict/?locale=ku_TR پەڕەی فەرمی فەیسبووک] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) بە ڕێژەی ٪٩٤ و ([[کرمانجی]]) بە ڕێژەی ٪٣.٥ و [[عەرەبی]] بە ڕێژەی ٪٢.٥ | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننی]] و چەند چینێکی دیکە وەک [[شیعە]] و [[ئێزیدی]] و [[کریستیان]]. | جۆری_کۆدی_ناوچە = ٤٦٠٠٤ | official_name = ناحیەی عەربەت | native_name_lang = کوردی: سۆرانی. | other_name = تانجەرۆ (پێش ئەیلوولی ٢٠٢٣ وەھای پێوتراوە). | population_urban = ٢٠،٠٠٠ | population_rural = ١٠،٠٠٠(گوندەکانی دەوروبەر). }} '''عەربەت''' کە ناسراوە بە [[ناحیەی تانجەرۆ]]، دەکەوێتە [[قەزای سلێمانی|قەزای ناوەندیی سلێمانی]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> ناحیە یان (شارۆچکە)ی عەربەت، لە پێش گۆڕینی ناوەکەی بە شێوەیەکی فەرمی لە لایەن حوکمەتی هەرێمەوە، ئەمەش واتە لە پێش مانگی ئەیلوولی ساڵی ٢٠٢٣دا بە فەرمی ناسارابوو بە ناحیەی تانجەرۆ.<ref>ناوی ناحیەی تانجەرۆ گۆڕدرا بە ناحیەی عەربەت= ئێستا نیوز https://esta.krd/265634/ ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە. </ref> هەروەها بە شێوەیەکی ئامڕازیی، وەک ''(شاری سێ دەروازە)'' یان ''(شاری دووپشکی ڕەش)''ناسراوە<ref>https://books.vejin.net/ck/text/24223</ref>، و لە ساڵی ١٩٢٥ لەلایەن بەڕێوبەران و دەسەڵاتدارانی سەردەمی شا [[فەیسەڵی یەکەم]]ی [[عێراق|ئێراق]] بە شێوەیەکی فەرمی کراوە بە [[شارۆچکە]].<ref>Historical archives of the Kingdom of Iraq, 1925 administrative records</ref> شارۆچکەی عەربەت، ناوەندی [[فڕۆکەخانەی کشتوکاڵیی عەربەت]]ە، کە بۆ مەبەستەکانی هەردوو [[کشتوکاڵ]]یی و [[ئەکادیمی]] بەکاردێت، وە لە ئێستادا بە گەورەترین فڕۆکەخانەی تایبەت بە ڕاهێنان و فێربوون دادەنرێت لە هەرێم<ref>https://snnc.co/25245</ref>، هەروەها بۆ مەبەستە مەدەنییەکانی وەک پێشبڕکێی ئۆتۆمبێلیش بەکاردەهێنرێت.<ref>https://www.facebook.com/halabjaTv1988/posts/%D9%81%D8%B1%DB%86%DA%A9%DB%95%D8%AE%D8%A7%D9%86%DB%95%DB%8C-%DA%A9%D8%B4%D8%AA%D9%88%DA%A9%D8%A7%DA%B5%DB%8C-%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA-%DA%A9%DB%8E%D8%A8%DA%95%DA%A9%DB%8E%DB%8C-%D8%AE%DB%8E%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A6%DB%86%D8%AA%DB%86%D9%85%D8%A8%DB%8E%D9%84-%DA%A4%DB%8C%D8%AF%DB%86-%D8%A8%DA%95%DB%8C%D8%A7%D8%B1-%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%82/1439482591515900/</ref> فڕۆکەخانەکە زیاتر بەناوبانگ بوو بەهۆی هێرشێکەوە لە ساڵی ٢٠٢٣، <ref>https://ku.964media.com/108786/</ref> کە لە لایەن [[نێردراوی ھاوکاریی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ عێراق]]یەوە ئیدانە کرا. [[ناوچەی پیشەسازی عەربەت]] لە ئێستادا سەروو ٥٢ کارگە لەخۆدەگرێت، ئەوانیش تایبەتن بە [[گاز]]، [[قیر]]، [[خەڵوز]]، [[ئاسن]]، [[پلاستیک]]، [[خۆراک]]، [[هێلکە]]، هتد.<ref>https://www.kurdistan24.net/en/story/387444/Industrial-zones,-another-top-investment-opportunity-in-Kurdistan-Region</ref> <ref>ref>UNEP Iraq Environmental Assessment, 2022.</ref> <ref>"Opening of Arbat Industrial Zone", Kurdistan New Newspaper, September 5, 2012, p. 4</ref> <ref>https://www.gulanmedia.com/so/story/127199/1621543441-26946-%D9%87%D9%80%D8%A7%D9%88%D9%88%DA%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA..-%D9%84%DB%95-%D8%B3%D9%86%D9%88%D9%88%D8%B1%DB%95%D9%83%DB%95%D8%AF%D8%A7-%D8%A8%DB%95%DA%AF%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%D9%83%DB%8E%D8%B4%DB%95%DB%8C-%D8%A6%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%95%D9%88%DB%95%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%87%DB%95%DB%8C%DB%95</ref> ناحیەی عەربەت لە کاتی [[شەڕی دژ بە داعش|شەڕی داعش]]دا، بووە یەکێک لەو شوێنانەی [[هەرێمی کوردستان]] کە هەستا بە دابینکردنی کەمپی نیشتەجێبوون، بۆ [[ڕۆژئاوای کوردستان|کوردانی ڕۆژئاوا]]، بەشێک خەڵکی مەدەنی [[سووریا]]، وە [[ئێزیدییەکان]]ی هەرێم و هەروەها بەشێک لە ئاوارەکانی دیکەی باشوور و خۆرهەڵاتی [[ئێڕاق]].<ref>https://data.unhcr.org/en/documents/details/114906</ref> <ref>https://www.auis.edu.krd/brighter-future-arbat-refugee-fund</ref> <ref>https://reliefweb.int/map/iraq/iraq-sulaymaniyah-governorate-arbat-refugee-camp-general-infrastructure-20-july-2016</ref> <ref>https://cptik.org/reflections-1/2014/09/911-in-arbat-refugee-camp.html</ref> <ref>https://data.unhcr.org/ar/documents/download/41534</ref> <ref>https://www.rudaw.net/english/categories/business/980260</ref> <ref>http://www.arbatbrighterfuture.org/refugees.html</ref> لە گەورەترین کەمپی ئاوارەکانی سەر بە ناحیەکە، [[کەمپی ئاشتی]]یە کە لە باشووری شارەدێی عەربەتە تایبەت بە کوردانی ڕۆژئاوا، کە لە کۆتاییەکانی ساڵی ٢٠١٢ەوە، نزیکەی ١٠،٠٠٠ ئاوارەی لە خۆگرتبوو وە لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤، دا بەشێکی زۆریان گەڕانەوە بۆ [[سووریا]].<ref>https://www.knwe.org/KU/Details/18797</ref> لە گرنگترین گوندەکانی ناحیەکە، گوندی [[باریکە، عەربەت|باریکە]] و [[کۆمەڵگای باریکە]]ن، کە لە تەنیشتی یەکدان و تەنیا ٦ کم لە ناوەندی شارەدێی عەربەتەوە دوورن، گوندی باریکە ژمارەیەکی زۆر لە جووتیار و زەوی کشتوکاڵی لە خۆدەگرێت، و هەروەها کۆمەڵگای باریکە، کە لە ساڵانی ٩٠کان درووستکراوە لە لایەن حوکمەتی [[بەعسیزم|بەعسی ئێڕاق]] بە مەبەستی [[ڕاوەدوونان]]، وە ناوی لێنرابوو [[ئۆردوگای برایەتی]]، وە لە دوای ساڵی ٢٠٠٣شدا لە پاش درووستکردنی کەمپی ئاوارە لە لایەن حوکمەتی هەرێمەوە، بۆ بەشێک لە [[ڕۆژهەڵاتی کوردستان|کوردانی ڕۆژهەڵات]] کە لە ساڵانی ١٩٨٠کانەوە بەهۆی [[جەنگی ئێران و عێراق]]ەوە باریان تێکچوو بوو، ناوی گۆڕدرا بە [[کەمپی کوردانی ڕۆژهەڵات]] لە ئێستادا ژمارەیەکی زۆر لە کوردانی ڕۆژهەڵات لە خۆدەگرێت.<ref>https://www.facebook.com/100063849013845/posts/%D9%88%DB%8E%D9%86%DB%95%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%85%DB%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7-%D9%85%DB%95%D9%84%D8%A7%D8%AA%D8%A7%D9%87%DB%8C%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%85%DB%86%DA%A9%DB%8C-%D9%85%D8%B2%DA%AF%DB%95%D9%88%D8%AA%DB%8C-%DA%AF%DB%95%DB%8C%D9%84%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B2%DB%95%D9%86%DA%AF%DB%8C%D8%B3%DB%95%D8%B1%DB%8C%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%A6%DB%86%D8%B1%D8%AF%D9%88%DA%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B1%DB%8C%DA%A9%DB%95-%D8%B3%D8%A7%DA%B5%DB%8C/991921839612774/</ref> وە کۆمەڵگای باریکە، [[کەمپی عەربەت]] لە خۆدەگرێت کە لە ئێستادا هێشتا جێگەی نیشتەجێبوونی ژمارەیەکی زۆر لە کوردانی ڕۆژئاوایە، هەروەها شوێنی خانەقای [[محەممەد عوسمان سیراجەدینی دووەم]]ە، کە بۆ مەبەستی [[سۆفیگەری]] لە لایەن شوێنکەوتەکانییەوە بەکاردێت.<ref>https://reliefweb.int/report/iraq/unhcr-iraq-sulaymaniyah-field-office-factsheet-december-2024</ref> <ref>https://kureansiklopedi.com/en/detay/shaykh-muhammad-osman-siraceddin-e00c6</ref> <ref>http://wikimapia.org/</ref> <ref> http://www.krso.net/ ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.</ref> == جوگرافیا == [[File:نەخشەی کەرتەکانی ناحیەی تانجەرۆ.jpg|thumb|نەخشەی کەرتەکانی ناحیەی عەربەت، کە لە پێشوودا پێی وتراوە [[ناحیەی تانجەرۆ]]، ساڵی ١٩٧٩، کە ناوەندەکەی شارۆچکەی عەربەتە.]] ناحیەی عەربەت، ٧١ گوند لەخۆ دەگرێت، و ناوەندی سەرەکیشی شارەدێی عەربەتە، وە ئەمیش و ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم شارەدێیانەدا: لە باکوورەوە لەگەڵ [[ناحیەی سرۆچک]] و [[ناحیەی سیتەک]]، لە باشوورەوە لەگەڵ [[قەزای شارەزوور]] و [[ناحیەی ناوەندی قەزای قەرەداغ|ناحیەی ناوەندی قەزای قەرەداغ]]، لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[ناحیەی ناوەندی قەزای سەید سادق]]، لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[ناحیەی بەکرەجۆ]]. ھەروەھا عەربەت لە ناوچەیەکی شاخاوی ھەڵکەوتووە و دەوروبەری بە زنجیرە چیاکانی [[زاگرۆس]] دەورە دراوە. ئاو و ھەوای ناوچەکە بە گشتی مامناوەندییە، بە ھاوینی گەرم (٣٠-٤٥° سەدی) و زستانی سارد و بارانی (٠-١٠° سەدی). ڕێژەی بارانبارینی ساڵانە لە نێوان ٥٠٠-٧٠٠ ملم دایە.<ref>د. سەلام ناوخۆش، "جوگرافیای ھەرێمی کوردستان"، ٢٠١٥، لاپەڕە ١٤٢.</ref> بەھۆی ھەڵکەوتەی جوگرافییەوە، خاکی ناوچەکە بەپیتە و بۆ کشتوکاڵ گونجاوە ئەمەش بە هۆی نزیکی شارۆچکەکەوەیە لە [[دەشتی شارەزوور]]، هەروەها بەهۆی بەپیتی خاکەکەوە، ژمارەیەکی زۆر کارگەی خۆراک، پەلەوەر و هێلکە، و گاز و قیر و خەڵوز و ئاسن لەخۆدەگرێت. ناحیەی عەربەت، وە بە تایبەتیش شارۆچکەی عەربەت، زۆر نزیکە لە [[ڕووباری تانجەرۆ]]وە کە دەکەوێتە باکوری ڕۆژئاوای شارەدێی عەربەت، کە لە ساڵانی ڕابردوودا، سەرچاوەی بازرگانی [[ماسی]] بوو، بەڵام لە ئێستادا بەهۆی [[پیسبوونی ژینگە]]ییەوە، چیتر بۆ ئەو مەبەستە بەکارنایەت. ==گوندەکان== عەربەت لە ٧١ گوند پێکھاتووە:<ref>https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%8E%DA%95%D8%B3%D8%AA%DB%8C_%DA%AF%D9%88%D9%86%D8%AF%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D9%BE%D8%A7%D8%B1%DB%8E%D8%B2%DA%AF%D8%A7%DB%8C_%D8%B3%D9%84%DB%8E%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C#%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%95%D8%AF%DB%8E%DB%8C_%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA</ref> {{div col|colwidth=12em}} * عەربەت(ناوەند) * [[باخچە، تانجەرۆ]] * [[بادەرە]] * [[باریکە، عەربەت]] * [[بەردەکەڕ، تانجەرۆ]] * [[بێستان سووری بچووک]] * [[بێستان سووری گەورە]] * [[پووشێن]] * [[چەقلاوا]] * [[چەناخچیان]] * [[چوارتاق]] * [[حارس ئاوا]] * [[حەمەی بارام]] * [[خاک و خۆڵ، تانجەرۆ]] * [[خرابە]] * [[خەراجیان]] * [[داربەڕولە، تانجەرۆ]] * [[دارەڕەش]] * [[دەربەندفەقەرە]] * [[دەمرکان]] * [[دێی ئەلی]] * [[دێی بارام]] * [[دێی ڕەمەزان]] * [[ڕازیانە، تانجەرۆ]] * [[زڕگوێز]] * [[زڕگوێزەڵە]] * [[زێڕینجۆی خواروو]] * [[زێڕینجۆی سەروو]] * [[ژاڵەی خواروو]] * [[ژاڵەی سەروو]] * [[سەدوبیست، تانجەرۆ]] * [[سەماوات]] * [[سولەکان]] * [[شەمە]] * [[شێخ عەوڵا]] * [[شێخ عومەر]] * [[شێخ وەیساوا]] * [[عارفاوا]] * [[فەرەجاوا]] * [[قازاو]] * [[قڕگە]] * [[قسرتی خواروو]] * [[قسرتی سەروو]] * [[قەرەتۆغان]] * [[قەڕاڵی]] * [[کارێز، تانجەرۆ]] * [[کاژاوی حەمەساڵەح]] * [[کانی شاسوار]] * [[کانی ھەنجیر، تانجەرۆ]] * [[کانی وەیس]] * [[کەماڵانی خواروو]] * [[کەماڵانی سەروو]] * [[کۆزەڕەقە]] * [[کۆڵەبی]] * [[کۆمەڵگای باریکە]] * [[کۆمەڵگای تانجەرۆ]] * [[گامێشەوان]] * [[گەدان]] * [[گەڵباخ]] * [[گورگەچیا، تانجەرۆ]] * [[گۆماو، تانجەرۆ]] * [[ناوگردان، تانجەرۆ]] * [[نەمەڵ]] * [[نیسکەجۆ]] * [[ھەنجیرە، عەربەت]] * [[ھوانە]] * [[وێلەکەی خواروو]] * [[وێلەکەی سەروو]] * [[وێڵەدەر]] * [[یاسین تەپە]] * [[یەخیماڵی]] * [[یەکماڵە]] {{Div col end}} == مێژوو == مێژووی ناحیەی عەربەت دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٩٢٥ لە سەردەمی [[شانشینی عێراق]]، کاتێک کرا بە ناحیە.<ref>د. جەمال ڕەشید، "مێژووی شارەکانی کوردستان"، ٢٠١٠، لاپەڕە ٨٩-٩٥</ref> بەپێی سەرچاوە مێژووییەکان، ئەم ناحیەیە لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتی [[عوسمانی]]دا دانیشتووانێکی کەمی ھەبووە و بەھۆی ڕووباری تانجەرۆوە ناسراوەتەوە، بەڵام لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا بەھۆی کۆچکردنی خەڵکی گوندەکانی دەوروبەر بۆ ئەم ناوچەیە، ژمارەی دانیشتووانەکەی زیادی کردووە، کە بووببوویە ھۆی زیادکردنی باری ئابووری ناوچەکە.<ref>د. جەمال ڕەشید، "مێژووی شارەکانی کوردستان"، ٢٠١٠، لاپەڕە ٨٩-٩٥</ref> <ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سالنامة ولایت موصل | ناونیشان = https://omarjasim.org/2017/10/25/موصل-ولایتی-سالنامھ-سی-سالنامات-ولایة/ |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}} </ref> [[File:393690ڕێگای کۆنی عەربەت١٩٥٨ ٠ (٩٨٦٥و)٨.jpg|thumb|ڕێگای کۆنی عەربەت - ١٩٥٨. |alt=File:ڕێگای کۆنی عەربەت١٩٥٨ ]] بە شێوەیەکی [[فۆلکلۆر]] و زارەکی، واتە تا ئێستا نەسەلمێندراو و بێ بەڵگە، هەندێک خەڵک وای مەزەندە دەکەن، کە ئەوانەی پێیان دەگوترێت "عەربەتییە کۆنەکان" واتە ئەوانەی پێش ساڵی ١٩٢٥ لە شارەدێی ناوەندی عەربەت ژیاون، بنەچەیان بگەڕێتەوە بۆ [[تکریت]]ی باشووری [[ئێڕاق]]، وە بە مەبەستی [[بەعەرەبکردن]] هێنراونەتە ناوەندەکە. لە ساڵانی ١٩٧٠-کاندا، بەھۆی سیاسەتی [[ڕاگواستن]] و ڕاگواستنی گوندەکان، ژمارەیەکی زۆر لە دانیشتووانی گوندەکانی دەوروبەر ناچار کران ڕوو لە عەربەت بکەن و نیشتەجێ بن. لەی ٨ی ئازاری ١٩٩١ [[ڕاپەڕین]] لە [[چەمچەماڵ]] و [[ھەڵەبجە]] و عەربەت و ئۆردووگاکانی ([[زەڕایەن]] و [[سمود]] و [[نەسر]] و باریکە و [[پیرەمەگروون]] و [[ئەلڵایی]]) دەستی پێ کرد.<ref>https://www.basnews.com/so/babat/419982</ref> ==ڕەگناسیی ناو== ناوی "عەربەت" لە زمانی کوردیدا واتای "شوێنی بنەماڵە" یان "جێگای حەوانەوە" دەگەیەنێت.<ref>د. جەلیل کاکەوەیس، "فەرھەنگی ناوە کوردییەکان"، ٢٠١٢، لاپەڕە ١١٥.</ref> بە پێی لێکدانەوەیەکی [[فەرهاد پیرباڵ]] ھەندێک سەرچاوەی مێژوویی ئاماژە بەوە دەکەن کە ناوەکە لە وشەی "عەڕابە" یان "عەڕابانە"و ھاتووە کە ئامێرێکی گواستنەوە بووە لە کۆندا.<ref>د. فەرھاد پیرباڵ، "مێژووی ناوچەکانی سلێمانی"، بڵاوکراوەکانی ئەکادیمیای کوردی، ٢٠١٦، لاپەڕە ٧٨.</ref> ئەمە سەڕەڕای ئەوەی کە چەند بانگەشەیەکی فۆلکلۆری دەڵێن، کە لە وشەی (عقرب)ی [[زمانی عەرەبی]] واتە [[دووپشک]]ەوە هاتووە، بەڵام ئەمەیان تا ئێستا نە ڕەتکراوەتەوە، وە نە بەڵگەشی بۆی هەیە، چونکە ناوەندەکە بە [[دووپشک]]یش بەناوبانگە. ==دووپشکی عەربەت== سەرەڕای زیادەڕەوی کردن لەوەی کە شتێک بە تایبەتی بوونی هەیە بە ناوی 'دووپشکی عەربەت'، بەڵام ئەمە ڕاست نییە، بەڵکو دووپشکی عەربەت، کە دووپشکێکی ڕەشی کلک ئەستوورە، هەمان ئەو جۆرە دووپشکەیە کە لە ناوچەکانی [[گەرمیان]] و [[کەرکووک]] و باشوری [[ئێڕاق]] و وڵاتانی دیکەی [[ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست]] و [[باکووری ئەفریقا]] داهەیە، وە ناوە زانستییەکەشی ''Androctonus crassicauda''یە، هەرچەندە لە ئێستادا لە هەندێک شوێن پێشی دەڵێن "دووپشکی کلک ئەستووری عەرەبی".<ref>https://jnhm.uobaghdad.edu.iq/index.php/BINHM/article/view/55</ref> <ref>https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7725329/</ref> [[File:Akrepte tarak.jpg|thumb]] لە سەدەکانی ڕابردوودا، ئەم دووپشکە لە وەرزەی [[هاوین]]دا زۆر بەربڵاو بووە لە نێو خانووی ئەو کەسانەی لە ناوچەی عەربەتی ئێستا ژیاون، ئەمەش بەهۆی ئەوەی کە خانووەکان بەم شێوەیەی ئێستا نەبوون لە ڕووی [[بیناسازی]]ەوە تا بە تەواوی بیانپارێزن لە دووپشکەکە، هەربۆیە، بووەتەهۆی سەرنج و ترس لە نێوان سەردانیکەرانی. تایبەتمەندییەکانی ئەم دووپشکە ئەوەیە کە [[نیورۆتۆکسیین]] و [[کاردیۆتۆکسین]]ەکان لە خۆدەگرێت، کە دەبنە هۆی زیان گەیاندن بە مێشک و دڵی مرۆڤ تا ڕادەی کوشتن، ئەم دووپشکە دەبێتە هۆی دروستبوونی ئازارێکی زۆر، وە ڕشانەوە - وە ئەم دووپشکە بە یەکێک لە هەرە مەترسیدارترین جۆری دووپشک داندراوە لە جیهاندا، هەربۆیە پێویستی بە سەردانی پزیشک یان یارمەتی هێڵی فریاکەوتنی بەپەلە هەیە.<ref>https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7725329/</ref> دووپشکەکە بە ڕۆژدا خۆی دەشارێتەوە لە پێناو هێشتنەوەی لینجی جەستەی، وە لە شەودا هەڵدەستێت بە ڕاوکردن.<ref>https://www.inaturalist.org/taxa/196999-Androctonus</ref> ئەم جۆرە دووپشکە کە لە نێو ژمارەیەکی زۆری کورد لە هەرێمی کوردستان، پێی دەوترێت دووپشکی عەربەت، لە چەند [[شیعری کوردی|شیعرێکی کوردی]] ناوی هاتووە، لەوانە شیعری [[کاولەکەی وەتەن هێندە شیرینە]]ی [[پیرەمێرد]]. '''<big>کاولەکەی وەتەن هێندە شیرینە</big> ^{لە کتێبی [[پەندەکانی پیرەمێرد]]، ڕۆژنامەی ژیان، ژمارە ٣٥٥، ٢ی ئازاری ساڵی ١٩٣٣}<ref>https://books.vejin.net/ck/text/27415</ref><ref>https://wikisource.org/wiki/%DA%A9%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%95%DA%A9%DB%95%DB%8C_%D9%88%DB%95%D8%AA%DB%95%D9%86_%D9%87%DB%8E%D9%86%D8%AF%DB%95_%D8%B4%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D9%86%DB%95</ref>: ''' ''کاولەکەی وەتەن هێندە شیرینە'' ''ژاری دووپشکی عەربەت هەنگوینە'' ''ئاو مەند بێ و پیاو مۆن، لێیان بترسە'' ''ڵچ شۆڕ پەریش بێ، هەر ئێسکی قورسە'' ''شەیتان پەلەی کرد بۆیە زەلیلە'' ''ڕاوەستە و حەڵوا بێ لە بەرسیلە'' ''کاربەدەست، دەستیان لە دەست هەڵبڕی'' ''کاتێکت زانی خوا نانی بڕی'' ''کە خۆت خودبین و بۆ خەڵک بەدبین بی'' ''نابێ لە دوایی ڕۆژت ئەمین بی'' ''دۆستت ئەوەتە کە ئەتگرێنێ'' ''دوژمن ئەوەتە پێت پێئەکەنێ'' ئەم دووپشکە، لە باشووری عێڕاقدا، بووە ناوی یەکەم باندی مێتاڵی ڕەشی/ژێرزەمینی عێڕاقی واتە ژانەری [[ تراش مێتاڵ]] بەناوی [[کراسوکاندا]] لە ساڵی ٢٠٠١.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=NNkJ8EgbYik&t=7</ref> <ref>https://www.billboard.com/music/music-news/iraqi-metal-band-acrassicauda-raises-funds-on-kickstarter-to-record-debut-album-6174191/</ref> == دانیشتووان == [[File:António Guterres Secretary-General of the United Nations visiting Arbat Refugee Campus, Arbat Town, Kurdistan Region of Iraq, 2014.png|thumb|[[ئەنتۆنیۆ گوتیرێس]] سکرتێری ڕێکخراوی گشتی [[نەتەوە یەکگرتووەکان]]، ٢٠١٤، [[کەمپی عەربەت]].]] بە شێوەیەکی گشتی زۆربەی دانیشتووانی ناحیەکە عەربەت بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن کە بەشێکە لە [[زمانی کوردی]]. زۆربەی دانیشتووانەکەی [[ئیسلام|موسڵمانن]]. بەپێی دوایین سەرژمێری (٢٠٢١)، ژمارەی دانیشتووانی عەربەت نزیکەی ٣٠,٠٠٠ کەسە.<ref>"سەرژمێری دانیشتوانی ھەرێمی کوردستان ٢٠٢١"، دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان، ٢٠٢٢.</ref>، وە بە هۆی بوونی ئاوارەکانەوە، زاراوەی [[کورمانجی]]، و زمانی [[عەرەبی]] لە نێو هەندێک لە دانیشتوانەکەدا بەکاردێت, چونکە بە گوێرەی هەژمارەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان، لە مانگی تەمووزی ساڵی ٢٠٢٦دا، ٩،٩٥١ ئاوارە هەبوون لە [[کەمپی هەمیشەیی عەربەت]].<ref>https://data.unhcr.org/en/country/irq</ref> == کارگێڕی == ناحیەی عەربەت لە ڕووی کارگێڕییەوە ناوەندەکەی شارەدێی عەربەتە،ئەم ناحیەیە سەر بە [[قەزای سلێمانی|شارۆچکەی سلێمانی]]، پارێزگای [[سلێمانی]]یە. ناحیەکە پێکھاتووە لە شارەدێی ناوەندی عەربەت و ٧١ گوندی دەوروبەری شارەدێی عەربەت. <ref>دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان. «یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان 2009 لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند» (PDF) (بە کوردی). لە ١٥ی ئایاری ٢٠٢٣ ھێنراوە.</ref> ناحیەی عەربەت پێش ساڵی ٢٠١٠، وەک ناحیەیەکی نیشتەجێبوونی مەدەنی و هەروەها کشتوکاڵی دەبینرا، بەڵام لە دوای دروستبوونی نزیکەی ٥٢ کارگەی پیشەسازی لە ساڵی ٢٠١٢ وە وە دروستبوونی چەند پڕۆژەیەکی ئابوری و نیشتەجێبوون لە ناوەندەکەیدا، واتە شارەدێی عەربەت، لە ئێستادا وەک ناحیەیەکی پیشەسازی و نیشتەجێبوون دەڕوات، کە ئەمەش مەترسی تەندرووستی و ژینگەیی دروستکردووە. <ref>UNEP Iraq Environmental Assessment, 2022.</ref> <ref>"Opening of Arbat Industrial Zone", Kurdistan New Newspaper, September 5, 2012, p. 4</ref> <ref>https://www.gulanmedia.com/so/story/127199/1621543441-26946-%D9%87%D9%80%D8%A7%D9%88%D9%88%DA%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA..-%D9%84%DB%95-%D8%B3%D9%86%D9%88%D9%88%D8%B1%DB%95%D9%83%DB%95%D8%AF%D8%A7-%D8%A8%DB%95%DA%AF%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%D9%83%DB%8E%D8%B4%DB%95%DB%8C-%D8%A6%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%95%D9%88%DB%95%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%87%DB%95%DB%8C%DB%95</ref> لە بەرواری ٢٥/٩/٢٠٢٥ بە ئامادەبوونی [[ئاوات محەمەد]]، قائیمقامی سلێمانی ([[فاضل عومەر عەبدولڕەحمان]]) لە شوێنی (دابان محەمەد) وەکو بەڕێوبەری نوێی ناحییەی عەربەت دەستبەکاربوو.<ref>https://www.facebook.com/share/p/19MKMKPjRf/</ref> == ئابووری == ئابووری مەڵبەندی ناحیەی عەربەت پشت دەبەستێت بە چەند بوارێکی سەرەکی: - '''کشتوکاڵ''': بەھۆی خاکی بەپیت و ئاووھەوای گونجاوەوە، کشتوکاڵ یەکێکە لە سەرچاوە سەرەکییەکانی داھاتی بەشێک لە دانیشتووانی ناوچەکە. بەرھەمە سەرەکییەکان بریتین لە گەنم، جۆ، سەوزە و میوە. ڕووبەری زەوی کشتوکاڵی لە ناوچەکەدا نزیکەی ٣,٠٠٠ ھێکتارە.<ref>د. ئاکۆ محەممەد، "توێژینەوەیەک لەسەر کشتوکاڵی ھەرێمی کوردستان"، گۆڤاری زانکۆی سلێمانی بۆ زانستە کشتوکاڵییەکان، بەرگی ٥، ژمارە ٢، ٢٠٢٠، لاپەڕە ٤٥-٦١.</ref> -'''کارکردن لە دامودەزگاکان''': لەوانیش، وەک ناوەندی بەڕێوبردنی ناحیە، بنکەی سیاسی، بنکەی ئاسایش، ناوەندی بەڕێوەبردنی ژینگە، بنکەی تەندروستی، نەخۆشخانەکان، قوتابخانەکان، دەرمانخانە و دەرمانگەکان، یانیش کارکردن لە کتێبخانەی گشتی عەربەت. - '''بازرگانی''': بەھۆی نزیکی لە شاری سلێمانییەوە، بازرگانی و کڕین و فرۆشتن چالاکییەکی گرنگی ئابووری ناوچەکەیە. بازاڕی ناوەندی عەربەت نزیکەی ٥٠٠ دوکان و شوێنی بازرگانی لەخۆ دەگرێت، لەگەڵ بوونی دوو مۆڵ کە لە دوای ساڵی ٢٠١٠ەوە دروستکراون وە دوو قەیسەری کە لە ساڵانی ٩٠کان دروستکراون. <ref>https://channel8.com/kurdish/news/57317</ref> <ref>https://www.facebook.com/p/%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA-%D9%85%DB%86%DA%B5-Arbat-Mall-100090113777496/</ref> - '''پیشەسازی بچووک''': لە ساڵانی دواییدا، چەندین کارگەی بچووک لە ناوچەکەدا دامەزراون کە بوونەتە سەرچاوەی کار بۆ دانیشتووانی ناوچەکە. ناوچەی پیشەسازی عەربەت لە ساڵی ٢٠١٢ دامەزراوە و نزیکەی ٥٢ کارگەی تێدایە.<ref>"کردنەوەی ناوچەی پیشەسازی عەربەت"، ڕۆژنامەی کوردستانی نوێ، ٢٠١٢/٠٩/٠٥، لاپەڕە ٤.</ref> -'''کەرتی تایبەتی دیکە''': کارکردن لە کەرتی تایبەت، لەوانیش پڕۆژەی نیشتەجێبوونی تایبەت وەک (دەلال سیتی) و (ئاڵتون سیتی)، یاخود کارکردن لە کۆمپانیای [[نانی تیری خەجێ خانم]] بە تایبەت ژنان، هەروەها کەرتی تایبەتی دیکەی وەک خزمەتگوزاری ئۆتۆمبێل، یان خزمەتگوزاری دروستکردنی کەلوپەلەکانی ناوماڵ، هتد.<ref>https://www.facebook.com/photo?fbid=545047466144205&set=pcb.545047772810841&locale=ar_AR</ref> == کەلتوور و شوێنەوارە گرنگەکان == چەند شوێنەوارێکی مێژوویی و گەشتیاری لە ناوچەکەدا ھەن کە گرنگترینیان: * '''مزگەوتی گەورەی عەربەت''': دروست کراوە لە ساڵی ١٩٤٥ و نۆژەنکراوەتەوە لە ٢٠٠٥.<ref>محەممەد ڕەئووف، "مزگەوتەکانی ناوچەی سلێمانی"، بڵاوکراوەکانی بەڕێوەبەرایەتی ئەوقافی سلێمانی، ٢٠١٧، لاپەڕە ١٠٣-١٠٦.</ref> *'''قوتابخانەی عەربەتی سەرەتایی''': دروستکراوە لە ساڵی ١٩٥٦.<ref>https://www.facebook.com/photo.php?fbid=466635474920970&set=pb.100063888439334.-2207520000&type=3&locale=ar_AR</ref> * '''تەپەی عەربەت''': شوێنەوارێکی مێژوویییە کە دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی [[ئاشوور]]ی (~١٠٠٠ پ.ز.) و لێکۆڵینەوەی ئارکیۆلۆجی تێدا کراوە.<ref>د. کامەران کۆسرەت & د. کاروان ئازاد، "ڕاپۆرتی لێکۆڵینەوەی ئارکیۆلۆجی تەپەی عەربەت"، گۆڤاری شوێنەواری کوردستان، بەرگی ٣، ژمارە ١، ٢٠١٩، لاپەڕە ٢٢-٣٥.</ref> * '''گۆمی عەربەت''': کانیاوێکی سروشتییە کە بە ماددەی [[گۆگرد]] دەوڵەمەندە و ''ھەندیک خەڵک'' لە شوێنانی دیکەوە سەردانی دەکەن بۆ چارەسەری نەخۆشی سوودی لێوەردەگرن و پێیان وایە خاسییەتی [[دەرمانی پزیشکی]]ی ھەیە.<ref>سیروان عەبدولڕەحمان، "کانیاوە سروشتییەکانی ھەرێمی کوردستان"، ڕۆژنامەی ھاووڵاتی، ٢٠١٨/٠٧/١٢، لاپەڕە ٧.</ref> == کەسایەتییە ناسراوەکان == چەندین کەسایەتی ناسراوی کورد خەڵکی عەربەتن واتا یان لەوێ لە دایکبوون، یانش سەردەمێک لە عەربەت ژیاون، یاخود پێکەوە، لەوانەش: * '''[[ڕێواس فایەق]]''': ژنە [[سیاسەتمەدار]]ێکی کورد و سەرۆکی خولی پێنجەمی [[ئەنجومەنی نوێنەرانی ھەرێمی کوردستان]].<ref>https://www.youtube.com/watch?v=Hv2spxV4nYU</ref> * '''[[ماھیر حەسەن]]''': [[ئەکتەر]] و [[شانۆکار]]ی ناسراوی کورد. *'''[[ھاشم چەمخارا]]''' [[شاعیر]] و [[چالاکەوان]].<ref>https://www.kurdish-cultural.org/%D8%B4%DB%8C%D8%B9%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D9%88%D8%A7%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D8%AC%D8%A7%D8%B1%D9%87-%DB%8C-%D9%87%D8%A7%D8%B4%D9%85-%DA%86%D9%87%D9%85%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%A7/</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=xQTMLFdZ5CI</ref> *'''[[پشتیوان عەربەتی]]''': کەسایەتییەکی [[ئینتەرنێت]]ە. == سەرچاوەکان == {{Reflist}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://www.facebook.com/Arbat.Subdistrict/?locale=ku_TR پەڕەی فەرمی فەیسبووکی ناحیەی عەربەت] * [https://gov.krd/ حکوومەتی ھەرێمی کوردستان] {{شریتی دەروازە|عێراق|کوردستان}} [[پۆل:شارۆچکەکان]] [[پۆل:سلێمانی]] oj0qzejz5pn60jx2aj41dmnfoefdwlz 1661516 1661515 2026-09-06T00:10:30Z Chinese Horse From Kaso Mall 77444 1661516 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = عەربەت | native_name = شاری سێ دەروازە، شاری دووپشکی ڕەش, Erbet. | settlement_type = ناحیە | pushpin_map = Iraq | pushpin_mapsize = 250 | pushpin_map_caption = شوێنی عەربەت لە ھەرێمی کوردستان و ئێراق | pushpin_label_position = right | pushpin_relief = 1 | coordinates = {{coord|35.42929|N|45.58043|E|display=inline,title|region:IQ_type:city}} | subdivision_type = وڵات | subdivision_name = {{flag|Iraq}} | subdivision_type1 = ھەرێم | subdivision_name1 = {{flag|Iraqi Kurdistan}} | subdivision_type2 = پارێزگا | subdivision_name2 = [[پارێزگای سلێمانی]] | subdivision_type3 = قەزا | subdivision_name3 = [[قەزای سلێمانی]] | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | established_title = دامەزراندن | established_date = ١٩٢٥ | leader_title = بەڕێوەبەری ناحیە | leader_name = دابان عارف | population_total = ٣٠,٠٠٠ | population_as_of = ٢٠٢١ | timezone = UTC+٣ | utc_offset = +٣ | postal_code = ٤٦٠٠٤ | area_code = +٩٦٤ | website = [https://www.facebook.com/Arbat.Subdistrict/?locale=ku_TR پەڕەی فەرمی فەیسبووک] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) بە ڕێژەی ٪٩٤ و ([[کرمانجی]]) بە ڕێژەی ٪٣.٥ و [[عەرەبی]] بە ڕێژەی ٪٢.٥ | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننی]] و چەند چینێکی دیکە وەک [[شیعە]] و [[ئێزیدی]] و [[کریستیان]]. | جۆری_کۆدی_ناوچە = ٤٦٠٠٤ | official_name = ناحیەی عەربەت | native_name_lang = کوردی: سۆرانی. | other_name = تانجەرۆ (پێش ئەیلوولی ٢٠٢٣ وەھای پێوتراوە). | population_urban = ٢٠،٠٠٠ | population_rural = ١٠،٠٠٠(گوندەکانی دەوروبەر). }} '''عەربەت''' یان Erbet بە [[کورمانجی]], ناسراوە بە [[ناحیەی تانجەرۆ]]، دەکەوێتە [[قەزای سلێمانی|قەزای ناوەندیی سلێمانی]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> ناحیەی عەربەت، لە پێش گۆڕینی ناوەکەی بە شێوەیەکی فەرمی لە لایەن حوکمەتی هەرێمەوە، ئەمەش واتە لە پێش مانگی ئەیلوولی ساڵی ٢٠٢٣دا بە فەرمی ناسارابوو بە ناحیەی تانجەرۆ.<ref>ناوی ناحیەی تانجەرۆ گۆڕدرا بە ناحیەی عەربەت= ئێستا نیوز https://esta.krd/265634/ ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە. </ref> هەروەها بە شێوەیەکی ئامڕازیی، وەک ''(شاری سێ دەروازە)'' یان ''(شاری دووپشکی ڕەش)''ناسراوە<ref>https://books.vejin.net/ck/text/24223</ref>، و لە ساڵی ١٩٢٥ لەلایەن بەڕێوبەران و دەسەڵاتدارانی سەردەمی شا [[فەیسەڵی یەکەم]]ی [[عێراق|ئێراق]] بە شێوەیەکی فەرمی کراوە بە [[ناحیە]].<ref>Historical archives of the Kingdom of Iraq, 1925 administrative records</ref> شارۆچکەی عەربەت، ناوەندی [[فڕۆکەخانەی کشتوکاڵیی عەربەت]]ە، کە بۆ مەبەستەکانی هەردوو [[کشتوکاڵ]]یی و [[ئەکادیمی]] بەکاردێت، وە لە ئێستادا بە گەورەترین فڕۆکەخانەی تایبەت بە ڕاهێنان و فێربوون دادەنرێت لە هەرێم<ref>https://snnc.co/25245</ref>، هەروەها بۆ مەبەستە مەدەنییەکانی وەک پێشبڕکێی ئۆتۆمبێلیش بەکاردەهێنرێت.<ref>https://www.facebook.com/halabjaTv1988/posts/%D9%81%D8%B1%DB%86%DA%A9%DB%95%D8%AE%D8%A7%D9%86%DB%95%DB%8C-%DA%A9%D8%B4%D8%AA%D9%88%DA%A9%D8%A7%DA%B5%DB%8C-%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA-%DA%A9%DB%8E%D8%A8%DA%95%DA%A9%DB%8E%DB%8C-%D8%AE%DB%8E%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A6%DB%86%D8%AA%DB%86%D9%85%D8%A8%DB%8E%D9%84-%DA%A4%DB%8C%D8%AF%DB%86-%D8%A8%DA%95%DB%8C%D8%A7%D8%B1-%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%82/1439482591515900/</ref> فڕۆکەخانەکە زیاتر بەناوبانگ بوو بەهۆی هێرشێکەوە لە ساڵی ٢٠٢٣، <ref>https://ku.964media.com/108786/</ref> کە لە لایەن [[نێردراوی ھاوکاریی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ عێراق]]یەوە ئیدانە کرا. [[ناوچەی پیشەسازی عەربەت]] لە ئێستادا سەروو ٥٢ کارگە لەخۆدەگرێت، ئەوانیش تایبەتن بە [[گاز]]، [[قیر]]، [[خەڵوز]]، [[ئاسن]]، [[پلاستیک]]، [[خۆراک]]، [[هێلکە]]، هتد.<ref>https://www.kurdistan24.net/en/story/387444/Industrial-zones,-another-top-investment-opportunity-in-Kurdistan-Region</ref> <ref>ref>UNEP Iraq Environmental Assessment, 2022.</ref> <ref>"Opening of Arbat Industrial Zone", Kurdistan New Newspaper, September 5, 2012, p. 4</ref> <ref>https://www.gulanmedia.com/so/story/127199/1621543441-26946-%D9%87%D9%80%D8%A7%D9%88%D9%88%DA%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA..-%D9%84%DB%95-%D8%B3%D9%86%D9%88%D9%88%D8%B1%DB%95%D9%83%DB%95%D8%AF%D8%A7-%D8%A8%DB%95%DA%AF%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%D9%83%DB%8E%D8%B4%DB%95%DB%8C-%D8%A6%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%95%D9%88%DB%95%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%87%DB%95%DB%8C%DB%95</ref> ناحیەی عەربەت لە کاتی [[شەڕی دژ بە داعش|شەڕی داعش]]دا، بووە یەکێک لەو شوێنانەی [[هەرێمی کوردستان]] کە هەستا بە دابینکردنی کەمپی نیشتەجێبوون، بۆ [[ڕۆژئاوای کوردستان|کوردانی ڕۆژئاوا]]، بەشێک خەڵکی مەدەنی [[سووریا]]، وە [[ئێزیدییەکان]]ی هەرێم و هەروەها بەشێک لە ئاوارەکانی دیکەی باشوور و خۆرهەڵاتی [[ئێڕاق]].<ref>https://data.unhcr.org/en/documents/details/114906</ref> <ref>https://www.auis.edu.krd/brighter-future-arbat-refugee-fund</ref> <ref>https://reliefweb.int/map/iraq/iraq-sulaymaniyah-governorate-arbat-refugee-camp-general-infrastructure-20-july-2016</ref> <ref>https://cptik.org/reflections-1/2014/09/911-in-arbat-refugee-camp.html</ref> <ref>https://data.unhcr.org/ar/documents/download/41534</ref> <ref>https://www.rudaw.net/english/categories/business/980260</ref> <ref>http://www.arbatbrighterfuture.org/refugees.html</ref> لە گەورەترین کەمپی ئاوارەکانی سەر بە ناحیەکە، [[کەمپی ئاشتی]]یە کە لە باشووری شارەدێی عەربەتە تایبەت بە کوردانی ڕۆژئاوا، کە لە کۆتاییەکانی ساڵی ٢٠١٢ەوە، نزیکەی ١٠،٠٠٠ ئاوارەی لە خۆگرتبوو وە لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤، دا بەشێکی زۆریان گەڕانەوە بۆ [[سووریا]].<ref>https://www.knwe.org/KU/Details/18797</ref> لە گرنگترین گوندەکانی ناحیەکە، گوندی [[باریکە، عەربەت|باریکە]] و [[کۆمەڵگای باریکە]]ن، کە لە تەنیشتی یەکدان و تەنیا ٦ کم لە ناوەندی شارەدێی عەربەتەوە دوورن، گوندی باریکە ژمارەیەکی زۆر لە جووتیار و زەوی کشتوکاڵی لە خۆدەگرێت، و هەروەها کۆمەڵگای باریکە، کە لە ساڵانی ٩٠کان درووستکراوە لە لایەن حوکمەتی [[بەعسیزم|بەعسی ئێڕاق]] بە مەبەستی [[ڕاوەدوونان]]، وە ناوی لێنرابوو [[ئۆردوگای برایەتی]]، وە لە دوای ساڵی ٢٠٠٣شدا لە پاش درووستکردنی کەمپی ئاوارە لە لایەن حوکمەتی هەرێمەوە، بۆ بەشێک لە [[ڕۆژهەڵاتی کوردستان|کوردانی ڕۆژهەڵات]] کە لە ساڵانی ١٩٨٠کانەوە بەهۆی [[جەنگی ئێران و عێراق]]ەوە باریان تێکچوو بوو، ناوی گۆڕدرا بە [[کەمپی کوردانی ڕۆژهەڵات]] لە ئێستادا ژمارەیەکی زۆر لە کوردانی ڕۆژهەڵات لە خۆدەگرێت.<ref>https://www.facebook.com/100063849013845/posts/%D9%88%DB%8E%D9%86%DB%95%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%85%DB%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7-%D9%85%DB%95%D9%84%D8%A7%D8%AA%D8%A7%D9%87%DB%8C%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%85%DB%86%DA%A9%DB%8C-%D9%85%D8%B2%DA%AF%DB%95%D9%88%D8%AA%DB%8C-%DA%AF%DB%95%DB%8C%D9%84%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B2%DB%95%D9%86%DA%AF%DB%8C%D8%B3%DB%95%D8%B1%DB%8C%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%A6%DB%86%D8%B1%D8%AF%D9%88%DA%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B1%DB%8C%DA%A9%DB%95-%D8%B3%D8%A7%DA%B5%DB%8C/991921839612774/</ref> وە کۆمەڵگای باریکە، [[کەمپی عەربەت]] لە خۆدەگرێت کە لە ئێستادا هێشتا جێگەی نیشتەجێبوونی ژمارەیەکی زۆر لە کوردانی ڕۆژئاوایە، هەروەها شوێنی خانەقای [[محەممەد عوسمان سیراجەدینی دووەم]]ە، کە بۆ مەبەستی [[سۆفیگەری]] لە لایەن شوێنکەوتەکانییەوە بەکاردێت.<ref>https://reliefweb.int/report/iraq/unhcr-iraq-sulaymaniyah-field-office-factsheet-december-2024</ref> <ref>https://kureansiklopedi.com/en/detay/shaykh-muhammad-osman-siraceddin-e00c6</ref> <ref>http://wikimapia.org/</ref> <ref> http://www.krso.net/ ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.</ref> == جوگرافیا == [[File:نەخشەی کەرتەکانی ناحیەی تانجەرۆ.jpg|thumb|نەخشەی کەرتەکانی ناحیەی عەربەت، کە لە پێشوودا پێی وتراوە [[ناحیەی تانجەرۆ]]، ساڵی ١٩٧٩، کە ناوەندەکەی شارۆچکەی عەربەتە.]] ناحیەی عەربەت، ٧١ گوند لەخۆ دەگرێت، و ناوەندی سەرەکیشی شارەدێی عەربەتە، وە ئەمیش و ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم شارەدێیانەدا: لە باکوورەوە لەگەڵ [[ناحیەی سرۆچک]] و [[ناحیەی سیتەک]]، لە باشوورەوە لەگەڵ [[قەزای شارەزوور]] و [[ناحیەی ناوەندی قەزای قەرەداغ|ناحیەی ناوەندی قەزای قەرەداغ]]، لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[ناحیەی ناوەندی قەزای سەید سادق]]، لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[ناحیەی بەکرەجۆ]]. ھەروەھا عەربەت لە ناوچەیەکی شاخاوی ھەڵکەوتووە و دەوروبەری بە زنجیرە چیاکانی [[زاگرۆس]] دەورە دراوە. ئاو و ھەوای ناوچەکە بە گشتی مامناوەندییە، بە ھاوینی گەرم (٣٠-٤٥° سەدی) و زستانی سارد و بارانی (٠-١٠° سەدی). ڕێژەی بارانبارینی ساڵانە لە نێوان ٥٠٠-٧٠٠ ملم دایە.<ref>د. سەلام ناوخۆش، "جوگرافیای ھەرێمی کوردستان"، ٢٠١٥، لاپەڕە ١٤٢.</ref> بەھۆی ھەڵکەوتەی جوگرافییەوە، خاکی ناوچەکە بەپیتە و بۆ کشتوکاڵ گونجاوە ئەمەش بە هۆی نزیکی شارۆچکەکەوەیە لە [[دەشتی شارەزوور]]، هەروەها بەهۆی بەپیتی خاکەکەوە، ژمارەیەکی زۆر کارگەی خۆراک، پەلەوەر و هێلکە، و گاز و قیر و خەڵوز و ئاسن لەخۆدەگرێت. ناحیەی عەربەت، وە بە تایبەتیش شارۆچکەی عەربەت، زۆر نزیکە لە [[ڕووباری تانجەرۆ]]وە کە دەکەوێتە باکوری ڕۆژئاوای شارەدێی عەربەت، کە لە ساڵانی ڕابردوودا، سەرچاوەی بازرگانی [[ماسی]] بوو، بەڵام لە ئێستادا بەهۆی [[پیسبوونی ژینگە]]ییەوە، چیتر بۆ ئەو مەبەستە بەکارنایەت. ==گوندەکان== عەربەت لە ٧١ گوند پێکھاتووە:<ref>https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%8E%DA%95%D8%B3%D8%AA%DB%8C_%DA%AF%D9%88%D9%86%D8%AF%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D9%BE%D8%A7%D8%B1%DB%8E%D8%B2%DA%AF%D8%A7%DB%8C_%D8%B3%D9%84%DB%8E%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C#%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%95%D8%AF%DB%8E%DB%8C_%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA</ref> {{div col|colwidth=12em}} * عەربەت(ناوەند) * [[باخچە، تانجەرۆ]] * [[بادەرە]] * [[باریکە، عەربەت]] * [[بەردەکەڕ، تانجەرۆ]] * [[بێستان سووری بچووک]] * [[بێستان سووری گەورە]] * [[پووشێن]] * [[چەقلاوا]] * [[چەناخچیان]] * [[چوارتاق]] * [[حارس ئاوا]] * [[حەمەی بارام]] * [[خاک و خۆڵ، تانجەرۆ]] * [[خرابە]] * [[خەراجیان]] * [[داربەڕولە، تانجەرۆ]] * [[دارەڕەش]] * [[دەربەندفەقەرە]] * [[دەمرکان]] * [[دێی ئەلی]] * [[دێی بارام]] * [[دێی ڕەمەزان]] * [[ڕازیانە، تانجەرۆ]] * [[زڕگوێز]] * [[زڕگوێزەڵە]] * [[زێڕینجۆی خواروو]] * [[زێڕینجۆی سەروو]] * [[ژاڵەی خواروو]] * [[ژاڵەی سەروو]] * [[سەدوبیست، تانجەرۆ]] * [[سەماوات]] * [[سولەکان]] * [[شەمە]] * [[شێخ عەوڵا]] * [[شێخ عومەر]] * [[شێخ وەیساوا]] * [[عارفاوا]] * [[فەرەجاوا]] * [[قازاو]] * [[قڕگە]] * [[قسرتی خواروو]] * [[قسرتی سەروو]] * [[قەرەتۆغان]] * [[قەڕاڵی]] * [[کارێز، تانجەرۆ]] * [[کاژاوی حەمەساڵەح]] * [[کانی شاسوار]] * [[کانی ھەنجیر، تانجەرۆ]] * [[کانی وەیس]] * [[کەماڵانی خواروو]] * [[کەماڵانی سەروو]] * [[کۆزەڕەقە]] * [[کۆڵەبی]] * [[کۆمەڵگای باریکە]] * [[کۆمەڵگای تانجەرۆ]] * [[گامێشەوان]] * [[گەدان]] * [[گەڵباخ]] * [[گورگەچیا، تانجەرۆ]] * [[گۆماو، تانجەرۆ]] * [[ناوگردان، تانجەرۆ]] * [[نەمەڵ]] * [[نیسکەجۆ]] * [[ھەنجیرە، عەربەت]] * [[ھوانە]] * [[وێلەکەی خواروو]] * [[وێلەکەی سەروو]] * [[وێڵەدەر]] * [[یاسین تەپە]] * [[یەخیماڵی]] * [[یەکماڵە]] {{Div col end}} == مێژوو == مێژووی ناحیەی عەربەت دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٩٢٥ لە سەردەمی [[شانشینی عێراق]]، کاتێک کرا بە ناحیە.<ref>د. جەمال ڕەشید، "مێژووی شارەکانی کوردستان"، ٢٠١٠، لاپەڕە ٨٩-٩٥</ref> بەپێی سەرچاوە مێژووییەکان، ئەم ناحیەیە لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتی [[عوسمانی]]دا دانیشتووانێکی کەمی ھەبووە و بەھۆی ڕووباری تانجەرۆوە ناسراوەتەوە، بەڵام لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا بەھۆی کۆچکردنی خەڵکی گوندەکانی دەوروبەر بۆ ئەم ناوچەیە، ژمارەی دانیشتووانەکەی زیادی کردووە، کە بووببوویە ھۆی زیادکردنی باری ئابووری ناوچەکە.<ref>د. جەمال ڕەشید، "مێژووی شارەکانی کوردستان"، ٢٠١٠، لاپەڕە ٨٩-٩٥</ref> <ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سالنامة ولایت موصل | ناونیشان = https://omarjasim.org/2017/10/25/موصل-ولایتی-سالنامھ-سی-سالنامات-ولایة/ |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}} </ref> [[File:393690ڕێگای کۆنی عەربەت١٩٥٨ ٠ (٩٨٦٥و)٨.jpg|thumb|ڕێگای کۆنی عەربەت - ١٩٥٨. |alt=File:ڕێگای کۆنی عەربەت١٩٥٨ ]] بە شێوەیەکی [[فۆلکلۆر]] و زارەکی، واتە تا ئێستا نەسەلمێندراو و بێ بەڵگە، هەندێک خەڵک وای مەزەندە دەکەن، کە ئەوانەی پێیان دەگوترێت "عەربەتییە کۆنەکان" واتە ئەوانەی پێش ساڵی ١٩٢٥ لە شارەدێی ناوەندی عەربەت ژیاون، بنەچەیان بگەڕێتەوە بۆ [[تکریت]]ی باشووری [[ئێڕاق]]، وە بە مەبەستی [[بەعەرەبکردن]] هێنراونەتە ناوەندەکە. لە ساڵانی ١٩٧٠-کاندا، بەھۆی سیاسەتی [[ڕاگواستن]] و ڕاگواستنی گوندەکان، ژمارەیەکی زۆر لە دانیشتووانی گوندەکانی دەوروبەر ناچار کران ڕوو لە عەربەت بکەن و نیشتەجێ بن. لەی ٨ی ئازاری ١٩٩١ [[ڕاپەڕین]] لە [[چەمچەماڵ]] و [[ھەڵەبجە]] و عەربەت و ئۆردووگاکانی ([[زەڕایەن]] و [[سمود]] و [[نەسر]] و باریکە و [[پیرەمەگروون]] و [[ئەلڵایی]]) دەستی پێ کرد.<ref>https://www.basnews.com/so/babat/419982</ref> ==ڕەگناسیی ناو== ناوی "عەربەت" لە زمانی کوردیدا واتای "شوێنی بنەماڵە" یان "جێگای حەوانەوە" دەگەیەنێت.<ref>د. جەلیل کاکەوەیس، "فەرھەنگی ناوە کوردییەکان"، ٢٠١٢، لاپەڕە ١١٥.</ref> بە پێی لێکدانەوەیەکی [[فەرهاد پیرباڵ]] ھەندێک سەرچاوەی مێژوویی ئاماژە بەوە دەکەن کە ناوەکە لە وشەی "عەڕابە" یان "عەڕابانە"و ھاتووە کە ئامێرێکی گواستنەوە بووە لە کۆندا.<ref>د. فەرھاد پیرباڵ، "مێژووی ناوچەکانی سلێمانی"، بڵاوکراوەکانی ئەکادیمیای کوردی، ٢٠١٦، لاپەڕە ٧٨.</ref> ئەمە سەڕەڕای ئەوەی کە چەند بانگەشەیەکی فۆلکلۆری دەڵێن، کە لە وشەی (عقرب)ی [[زمانی عەرەبی]] واتە [[دووپشک]]ەوە هاتووە، بەڵام ئەمەیان تا ئێستا نە ڕەتکراوەتەوە، وە نە بەڵگەشی بۆی هەیە، چونکە ناوەندەکە بە [[دووپشک]]یش بەناوبانگە. ==دووپشکی عەربەت== سەرەڕای زیادەڕەوی کردن لەوەی کە شتێک بە تایبەتی بوونی هەیە بە ناوی 'دووپشکی عەربەت'، بەڵام ئەمە ڕاست نییە، بەڵکو دووپشکی عەربەت، کە دووپشکێکی ڕەشی کلک ئەستوورە، هەمان ئەو جۆرە دووپشکەیە کە لە ناوچەکانی [[گەرمیان]] و [[کەرکووک]] و باشوری [[ئێڕاق]] و وڵاتانی دیکەی [[ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست]] و [[باکووری ئەفریقا]] داهەیە، وە ناوە زانستییەکەشی ''Androctonus crassicauda''یە، هەرچەندە لە ئێستادا لە هەندێک شوێن پێشی دەڵێن "دووپشکی کلک ئەستووری عەرەبی".<ref>https://jnhm.uobaghdad.edu.iq/index.php/BINHM/article/view/55</ref> <ref>https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7725329/</ref> [[File:Akrepte tarak.jpg|thumb]] لە سەدەکانی ڕابردوودا، ئەم دووپشکە لە وەرزەی [[هاوین]]دا زۆر بەربڵاو بووە لە نێو خانووی ئەو کەسانەی لە ناوچەی عەربەتی ئێستا ژیاون، ئەمەش بەهۆی ئەوەی کە خانووەکان بەم شێوەیەی ئێستا نەبوون لە ڕووی [[بیناسازی]]ەوە تا بە تەواوی بیانپارێزن لە دووپشکەکە، هەربۆیە، بووەتەهۆی سەرنج و ترس لە نێوان سەردانیکەرانی. تایبەتمەندییەکانی ئەم دووپشکە ئەوەیە کە [[نیورۆتۆکسیین]] و [[کاردیۆتۆکسین]]ەکان لە خۆدەگرێت، کە دەبنە هۆی زیان گەیاندن بە مێشک و دڵی مرۆڤ تا ڕادەی کوشتن، ئەم دووپشکە دەبێتە هۆی دروستبوونی ئازارێکی زۆر، وە ڕشانەوە - وە ئەم دووپشکە بە یەکێک لە هەرە مەترسیدارترین جۆری دووپشک داندراوە لە جیهاندا، هەربۆیە پێویستی بە سەردانی پزیشک یان یارمەتی هێڵی فریاکەوتنی بەپەلە هەیە.<ref>https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7725329/</ref> دووپشکەکە بە ڕۆژدا خۆی دەشارێتەوە لە پێناو هێشتنەوەی لینجی جەستەی، وە لە شەودا هەڵدەستێت بە ڕاوکردن.<ref>https://www.inaturalist.org/taxa/196999-Androctonus</ref> ئەم جۆرە دووپشکە کە لە نێو ژمارەیەکی زۆری کورد لە هەرێمی کوردستان، پێی دەوترێت دووپشکی عەربەت، لە چەند [[شیعری کوردی|شیعرێکی کوردی]] ناوی هاتووە، لەوانە شیعری [[کاولەکەی وەتەن هێندە شیرینە]]ی [[پیرەمێرد]]. '''<big>کاولەکەی وەتەن هێندە شیرینە</big> ^{لە کتێبی [[پەندەکانی پیرەمێرد]]، ڕۆژنامەی ژیان، ژمارە ٣٥٥، ٢ی ئازاری ساڵی ١٩٣٣}<ref>https://books.vejin.net/ck/text/27415</ref><ref>https://wikisource.org/wiki/%DA%A9%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%95%DA%A9%DB%95%DB%8C_%D9%88%DB%95%D8%AA%DB%95%D9%86_%D9%87%DB%8E%D9%86%D8%AF%DB%95_%D8%B4%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D9%86%DB%95</ref>: ''' ''کاولەکەی وەتەن هێندە شیرینە'' ''ژاری دووپشکی عەربەت هەنگوینە'' ''ئاو مەند بێ و پیاو مۆن، لێیان بترسە'' ''ڵچ شۆڕ پەریش بێ، هەر ئێسکی قورسە'' ''شەیتان پەلەی کرد بۆیە زەلیلە'' ''ڕاوەستە و حەڵوا بێ لە بەرسیلە'' ''کاربەدەست، دەستیان لە دەست هەڵبڕی'' ''کاتێکت زانی خوا نانی بڕی'' ''کە خۆت خودبین و بۆ خەڵک بەدبین بی'' ''نابێ لە دوایی ڕۆژت ئەمین بی'' ''دۆستت ئەوەتە کە ئەتگرێنێ'' ''دوژمن ئەوەتە پێت پێئەکەنێ'' ئەم دووپشکە، لە باشووری عێڕاقدا، بووە ناوی یەکەم باندی مێتاڵی ڕەشی/ژێرزەمینی عێڕاقی واتە ژانەری [[ تراش مێتاڵ]] بەناوی [[کراسوکاندا]] لە ساڵی ٢٠٠١.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=NNkJ8EgbYik&t=7</ref> <ref>https://www.billboard.com/music/music-news/iraqi-metal-band-acrassicauda-raises-funds-on-kickstarter-to-record-debut-album-6174191/</ref> == دانیشتووان == [[File:António Guterres Secretary-General of the United Nations visiting Arbat Refugee Campus, Arbat Town, Kurdistan Region of Iraq, 2014.png|thumb|[[ئەنتۆنیۆ گوتیرێس]] سکرتێری ڕێکخراوی گشتی [[نەتەوە یەکگرتووەکان]]، ٢٠١٤، [[کەمپی عەربەت]].]] بە شێوەیەکی گشتی زۆربەی دانیشتووانی ناحیەکە عەربەت بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن کە بەشێکە لە [[زمانی کوردی]]. زۆربەی دانیشتووانەکەی [[ئیسلام|موسڵمانن]]. بەپێی دوایین سەرژمێری (٢٠٢١)، ژمارەی دانیشتووانی عەربەت نزیکەی ٣٠,٠٠٠ کەسە.<ref>"سەرژمێری دانیشتوانی ھەرێمی کوردستان ٢٠٢١"، دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان، ٢٠٢٢.</ref>، وە بە هۆی بوونی ئاوارەکانەوە، زاراوەی [[کورمانجی]]، و زمانی [[عەرەبی]] لە نێو هەندێک لە دانیشتوانەکەدا بەکاردێت, چونکە بە گوێرەی هەژمارەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان، لە مانگی تەمووزی ساڵی ٢٠٢٦دا، ٩،٩٥١ ئاوارە هەبوون لە [[کەمپی هەمیشەیی عەربەت]].<ref>https://data.unhcr.org/en/country/irq</ref> == کارگێڕی == ناحیەی عەربەت لە ڕووی کارگێڕییەوە ناوەندەکەی شارەدێی عەربەتە،ئەم ناحیەیە سەر بە [[قەزای سلێمانی|شارۆچکەی سلێمانی]]، پارێزگای [[سلێمانی]]یە. ناحیەکە پێکھاتووە لە شارەدێی ناوەندی عەربەت و ٧١ گوندی دەوروبەری شارەدێی عەربەت. <ref>دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان. «یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان 2009 لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند» (PDF) (بە کوردی). لە ١٥ی ئایاری ٢٠٢٣ ھێنراوە.</ref> ناحیەی عەربەت پێش ساڵی ٢٠١٠، وەک ناحیەیەکی نیشتەجێبوونی مەدەنی و هەروەها کشتوکاڵی دەبینرا، بەڵام لە دوای دروستبوونی نزیکەی ٥٢ کارگەی پیشەسازی لە ساڵی ٢٠١٢ وە وە دروستبوونی چەند پڕۆژەیەکی ئابوری و نیشتەجێبوون لە ناوەندەکەیدا، واتە شارەدێی عەربەت، لە ئێستادا وەک ناحیەیەکی پیشەسازی و نیشتەجێبوون دەڕوات، کە ئەمەش مەترسی تەندرووستی و ژینگەیی دروستکردووە. <ref>UNEP Iraq Environmental Assessment, 2022.</ref> <ref>"Opening of Arbat Industrial Zone", Kurdistan New Newspaper, September 5, 2012, p. 4</ref> <ref>https://www.gulanmedia.com/so/story/127199/1621543441-26946-%D9%87%D9%80%D8%A7%D9%88%D9%88%DA%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA..-%D9%84%DB%95-%D8%B3%D9%86%D9%88%D9%88%D8%B1%DB%95%D9%83%DB%95%D8%AF%D8%A7-%D8%A8%DB%95%DA%AF%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%D9%83%DB%8E%D8%B4%DB%95%DB%8C-%D8%A6%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%95%D9%88%DB%95%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%87%DB%95%DB%8C%DB%95</ref> لە بەرواری ٢٥/٩/٢٠٢٥ بە ئامادەبوونی [[ئاوات محەمەد]]، قائیمقامی سلێمانی ([[فاضل عومەر عەبدولڕەحمان]]) لە شوێنی (دابان محەمەد) وەکو بەڕێوبەری نوێی ناحییەی عەربەت دەستبەکاربوو.<ref>https://www.facebook.com/share/p/19MKMKPjRf/</ref> == ئابووری == ئابووری مەڵبەندی ناحیەی عەربەت پشت دەبەستێت بە چەند بوارێکی سەرەکی: - '''کشتوکاڵ''': بەھۆی خاکی بەپیت و ئاووھەوای گونجاوەوە، کشتوکاڵ یەکێکە لە سەرچاوە سەرەکییەکانی داھاتی بەشێک لە دانیشتووانی ناوچەکە. بەرھەمە سەرەکییەکان بریتین لە گەنم، جۆ، سەوزە و میوە. ڕووبەری زەوی کشتوکاڵی لە ناوچەکەدا نزیکەی ٣,٠٠٠ ھێکتارە.<ref>د. ئاکۆ محەممەد، "توێژینەوەیەک لەسەر کشتوکاڵی ھەرێمی کوردستان"، گۆڤاری زانکۆی سلێمانی بۆ زانستە کشتوکاڵییەکان، بەرگی ٥، ژمارە ٢، ٢٠٢٠، لاپەڕە ٤٥-٦١.</ref> -'''کارکردن لە دامودەزگاکان''': لەوانیش، وەک ناوەندی بەڕێوبردنی ناحیە، بنکەی سیاسی، بنکەی ئاسایش، ناوەندی بەڕێوەبردنی ژینگە، بنکەی تەندروستی، نەخۆشخانەکان، قوتابخانەکان، دەرمانخانە و دەرمانگەکان، یانیش کارکردن لە کتێبخانەی گشتی عەربەت. - '''بازرگانی''': بەھۆی نزیکی لە شاری سلێمانییەوە، بازرگانی و کڕین و فرۆشتن چالاکییەکی گرنگی ئابووری ناوچەکەیە. بازاڕی ناوەندی عەربەت نزیکەی ٥٠٠ دوکان و شوێنی بازرگانی لەخۆ دەگرێت، لەگەڵ بوونی دوو مۆڵ کە لە دوای ساڵی ٢٠١٠ەوە دروستکراون وە دوو قەیسەری کە لە ساڵانی ٩٠کان دروستکراون. <ref>https://channel8.com/kurdish/news/57317</ref> <ref>https://www.facebook.com/p/%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA-%D9%85%DB%86%DA%B5-Arbat-Mall-100090113777496/</ref> - '''پیشەسازی بچووک''': لە ساڵانی دواییدا، چەندین کارگەی بچووک لە ناوچەکەدا دامەزراون کە بوونەتە سەرچاوەی کار بۆ دانیشتووانی ناوچەکە. ناوچەی پیشەسازی عەربەت لە ساڵی ٢٠١٢ دامەزراوە و نزیکەی ٥٢ کارگەی تێدایە.<ref>"کردنەوەی ناوچەی پیشەسازی عەربەت"، ڕۆژنامەی کوردستانی نوێ، ٢٠١٢/٠٩/٠٥، لاپەڕە ٤.</ref> -'''کەرتی تایبەتی دیکە''': کارکردن لە کەرتی تایبەت، لەوانیش پڕۆژەی نیشتەجێبوونی تایبەت وەک (دەلال سیتی) و (ئاڵتون سیتی)، یاخود کارکردن لە کۆمپانیای [[نانی تیری خەجێ خانم]] بە تایبەت ژنان، هەروەها کەرتی تایبەتی دیکەی وەک خزمەتگوزاری ئۆتۆمبێل، یان خزمەتگوزاری دروستکردنی کەلوپەلەکانی ناوماڵ، هتد.<ref>https://www.facebook.com/photo?fbid=545047466144205&set=pcb.545047772810841&locale=ar_AR</ref> == کەلتوور و شوێنەوارە گرنگەکان == چەند شوێنەوارێکی مێژوویی و گەشتیاری لە ناوچەکەدا ھەن کە گرنگترینیان: * '''مزگەوتی گەورەی عەربەت''': دروست کراوە لە ساڵی ١٩٤٥ و نۆژەنکراوەتەوە لە ٢٠٠٥.<ref>محەممەد ڕەئووف، "مزگەوتەکانی ناوچەی سلێمانی"، بڵاوکراوەکانی بەڕێوەبەرایەتی ئەوقافی سلێمانی، ٢٠١٧، لاپەڕە ١٠٣-١٠٦.</ref> *'''قوتابخانەی عەربەتی سەرەتایی''': دروستکراوە لە ساڵی ١٩٥٦.<ref>https://www.facebook.com/photo.php?fbid=466635474920970&set=pb.100063888439334.-2207520000&type=3&locale=ar_AR</ref> * '''تەپەی عەربەت''': شوێنەوارێکی مێژوویییە کە دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی [[ئاشوور]]ی (~١٠٠٠ پ.ز.) و لێکۆڵینەوەی ئارکیۆلۆجی تێدا کراوە.<ref>د. کامەران کۆسرەت & د. کاروان ئازاد، "ڕاپۆرتی لێکۆڵینەوەی ئارکیۆلۆجی تەپەی عەربەت"، گۆڤاری شوێنەواری کوردستان، بەرگی ٣، ژمارە ١، ٢٠١٩، لاپەڕە ٢٢-٣٥.</ref> * '''گۆمی عەربەت''': کانیاوێکی سروشتییە کە بە ماددەی [[گۆگرد]] دەوڵەمەندە و ''ھەندیک خەڵک'' لە شوێنانی دیکەوە سەردانی دەکەن بۆ چارەسەری نەخۆشی سوودی لێوەردەگرن و پێیان وایە خاسییەتی [[دەرمانی پزیشکی]]ی ھەیە.<ref>سیروان عەبدولڕەحمان، "کانیاوە سروشتییەکانی ھەرێمی کوردستان"، ڕۆژنامەی ھاووڵاتی، ٢٠١٨/٠٧/١٢، لاپەڕە ٧.</ref> == کەسایەتییە ناسراوەکان == چەندین کەسایەتی ناسراوی کورد خەڵکی عەربەتن واتا یان لەوێ لە دایکبوون، یانش سەردەمێک لە عەربەت ژیاون، یاخود پێکەوە، لەوانەش: * '''[[ڕێواس فایەق]]''': ژنە [[سیاسەتمەدار]]ێکی کورد و سەرۆکی خولی پێنجەمی [[ئەنجومەنی نوێنەرانی ھەرێمی کوردستان]].<ref>https://www.youtube.com/watch?v=Hv2spxV4nYU</ref> * '''[[ماھیر حەسەن]]''': [[ئەکتەر]] و [[شانۆکار]]ی ناسراوی کورد. *'''[[ھاشم چەمخارا]]''' [[شاعیر]] و [[چالاکەوان]].<ref>https://www.kurdish-cultural.org/%D8%B4%DB%8C%D8%B9%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D9%88%D8%A7%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D8%AC%D8%A7%D8%B1%D9%87-%DB%8C-%D9%87%D8%A7%D8%B4%D9%85-%DA%86%D9%87%D9%85%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%A7/</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=xQTMLFdZ5CI</ref> *'''[[پشتیوان عەربەتی]]''': کەسایەتییەکی [[ئینتەرنێت]]ە. == سەرچاوەکان == {{Reflist}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://www.facebook.com/Arbat.Subdistrict/?locale=ku_TR پەڕەی فەرمی فەیسبووکی ناحیەی عەربەت] * [https://gov.krd/ حکوومەتی ھەرێمی کوردستان] {{شریتی دەروازە|عێراق|کوردستان}} [[پۆل:شارۆچکەکان]] [[پۆل:سلێمانی]] 59xysjelxb2np8bkszhgoa8cce3glxz 1661517 1661516 2026-09-06T00:17:56Z Chinese Horse From Kaso Mall 77444 1661517 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = عەربەت | native_name = شاری سێ دەروازە، شاری دووپشکی ڕەش, Erbet. | settlement_type = ناحیە | pushpin_map = Iraq | pushpin_mapsize = 250 | pushpin_map_caption = شوێنی عەربەت لە ھەرێمی کوردستان و ئێراق | pushpin_label_position = right | pushpin_relief = 1 | coordinates = {{coord|35.42929|N|45.58043|E|display=inline,title|region:IQ_type:city}} | subdivision_type = وڵات | subdivision_name = {{flag|Iraq}} | subdivision_type1 = ھەرێم | subdivision_name1 = {{flag|Iraqi Kurdistan}} | subdivision_type2 = پارێزگا | subdivision_name2 = [[پارێزگای سلێمانی]] | subdivision_type3 = قەزا | subdivision_name3 = [[قەزای سلێمانی]] | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | established_title = دامەزراندن | established_date = ١٩٢٥ | leader_title = بەڕێوەبەری ناحیە | leader_name = دابان عارف | population_total = ٣٠,٠٠٠ | population_as_of = ٢٠٢١ | timezone = UTC+٣ | utc_offset = +٣ | postal_code = ٤٦٠٠٤ | area_code = +٩٦٤ | website = [https://www.facebook.com/Arbat.Subdistrict/?locale=ku_TR پەڕەی فەرمی فەیسبووک] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) بە ڕێژەی ٪٩٤ و ([[کرمانجی]]) بە ڕێژەی ٪٣.٥ و [[عەرەبی]] بە ڕێژەی ٪٢.٥ | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننی]] و چەند چینێکی دیکە وەک [[شیعە]] و [[ئێزیدی]] و [[کریستیان]]. | جۆری_کۆدی_ناوچە = ٤٦٠٠٤ | official_name = ناحیەی عەربەت | native_name_lang = کوردی: سۆرانی. | other_name = تانجەرۆ (پێش ئەیلوولی ٢٠٢٣ وەھای پێوتراوە). | population_urban = ٢٠،٠٠٠ | population_rural = ١٠،٠٠٠(گوندەکانی دەوروبەر). }} '''عەربەت''' یان Erbet بە [[کورمانجی]], ناسراوە بە [[ناحیەی تانجەرۆ]]، دەکەوێتە [[قەزای سلێمانی|قەزای ناوەندیی سلێمانی]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> ناحیەی عەربەت، لە پێش گۆڕینی ناوەکەی بە شێوەیەکی فەرمی لە لایەن حوکمەتی هەرێمەوە، ئەمەش واتە لە پێش مانگی ئەیلوولی ساڵی ٢٠٢٣دا بە فەرمی ناسارابوو بە ناحیەی تانجەرۆ.<ref>ناوی ناحیەی تانجەرۆ گۆڕدرا بە ناحیەی عەربەت= ئێستا نیوز https://esta.krd/265634/ ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە. </ref> هەروەها بە شێوەیەکی ئامڕازیی، وەک ''(شاری سێ دەروازە)'' یان ''(شاری دووپشکی ڕەش)''ناسراوە<ref>https://books.vejin.net/ck/text/24223</ref>، و لە ساڵی ١٩٢٥ لەلایەن بەڕێوبەران و دەسەڵاتدارانی سەردەمی شا [[فەیسەڵی یەکەم]]ی [[عێراق|ئێراق]] بە شێوەیەکی فەرمی کراوە بە [[ناحیە]].<ref>Historical archives of the Kingdom of Iraq, 1925 administrative records</ref> شارۆچکەی عەربەت، ناوەندی [[فڕۆکەخانەی کشتوکاڵیی عەربەت]]ە، کە بۆ مەبەستەکانی هەردوو [[کشتوکاڵ]]یی و [[ئەکادیمی]] بەکاردێت، وە لە ئێستادا بە گەورەترین فڕۆکەخانەی تایبەت بە ڕاهێنان و فێربوون دادەنرێت لە هەرێم<ref>https://snnc.co/25245</ref>، هەروەها بۆ مەبەستە مەدەنییەکانی وەک پێشبڕکێی ئۆتۆمبێلیش بەکاردەهێنرێت.<ref>https://www.facebook.com/halabjaTv1988/posts/%D9%81%D8%B1%DB%86%DA%A9%DB%95%D8%AE%D8%A7%D9%86%DB%95%DB%8C-%DA%A9%D8%B4%D8%AA%D9%88%DA%A9%D8%A7%DA%B5%DB%8C-%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA-%DA%A9%DB%8E%D8%A8%DA%95%DA%A9%DB%8E%DB%8C-%D8%AE%DB%8E%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A6%DB%86%D8%AA%DB%86%D9%85%D8%A8%DB%8E%D9%84-%DA%A4%DB%8C%D8%AF%DB%86-%D8%A8%DA%95%DB%8C%D8%A7%D8%B1-%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%82/1439482591515900/</ref> فڕۆکەخانەکە زیاتر بەناوبانگ بوو بەهۆی هێرشێکەوە لە ساڵی ٢٠٢٣، <ref>https://ku.964media.com/108786/</ref> کە لە لایەن [[نێردراوی ھاوکاریی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ عێراق]]یەوە ئیدانە کرا. [[ناوچەی پیشەسازی عەربەت]] لە ئێستادا سەروو ٥٢ کارگە لەخۆدەگرێت، ئەوانیش تایبەتن بە [[گاز]]، [[قیر]]، [[خەڵوز]]، [[ئاسن]]، [[پلاستیک]]، [[خۆراک]]، [[هێلکە]]، هتد.<ref>https://www.kurdistan24.net/en/story/387444/Industrial-zones,-another-top-investment-opportunity-in-Kurdistan-Region</ref> <ref>ref>UNEP Iraq Environmental Assessment, 2022.</ref> <ref>"Opening of Arbat Industrial Zone", Kurdistan New Newspaper, September 5, 2012, p. 4</ref> <ref>https://www.gulanmedia.com/so/story/127199/1621543441-26946-%D9%87%D9%80%D8%A7%D9%88%D9%88%DA%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA..-%D9%84%DB%95-%D8%B3%D9%86%D9%88%D9%88%D8%B1%DB%95%D9%83%DB%95%D8%AF%D8%A7-%D8%A8%DB%95%DA%AF%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%D9%83%DB%8E%D8%B4%DB%95%DB%8C-%D8%A6%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%95%D9%88%DB%95%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%87%DB%95%DB%8C%DB%95</ref> ناحیەی عەربەت لە کاتی [[شەڕی دژ بە داعش|شەڕی داعش]]دا، بووە یەکێک لەو شوێنانەی [[هەرێمی کوردستان]] کە هەستا بە دابینکردنی کەمپی نیشتەجێبوون، بۆ [[ڕۆژئاوای کوردستان|کوردانی ڕۆژئاوا]]، بەشێک خەڵکی مەدەنی [[سووریا]]، وە [[ئێزیدییەکان]]ی هەرێم و هەروەها بەشێک لە ئاوارەکانی دیکەی باشوور و خۆرهەڵاتی [[ئێڕاق]].<ref>https://data.unhcr.org/en/documents/details/114906</ref> <ref>https://www.auis.edu.krd/brighter-future-arbat-refugee-fund</ref> <ref>https://reliefweb.int/map/iraq/iraq-sulaymaniyah-governorate-arbat-refugee-camp-general-infrastructure-20-july-2016</ref> <ref>https://cptik.org/reflections-1/2014/09/911-in-arbat-refugee-camp.html</ref> <ref>https://data.unhcr.org/ar/documents/download/41534</ref> <ref>https://www.rudaw.net/english/categories/business/980260</ref> <ref>http://www.arbatbrighterfuture.org/refugees.html</ref> لە گەورەترین کەمپی ئاوارەکانی سەر بە ناحیەکە، [[کەمپی ئاشتی]]یە کە لە باشووری شارۆچکەی عەربەتە تایبەت بە کوردانی ڕۆژئاوا، کە لە کۆتاییەکانی ساڵی ٢٠١٢ەوە، نزیکەی ١٠،٠٠٠ ئاوارەی لە خۆگرتبوو وە لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤، دا بەشێکی زۆریان گەڕانەوە بۆ [[سووریا]].<ref>https://www.knwe.org/KU/Details/18797</ref> لە گرنگترین گوندەکانی ناحیەکە، گوندی [[باریکە، عەربەت|باریکە]] و [[کۆمەڵگای باریکە]]ن، کە لە تەنیشتی یەکدان و تەنیا ٦ کم لە ناوەندی شارەدێی عەربەتەوە دوورن، گوندی باریکە ژمارەیەکی زۆر لە جووتیار و زەوی کشتوکاڵی لە خۆدەگرێت، و هەروەها کۆمەڵگای باریکە، کە لە ساڵانی ٩٠کان درووستکراوە لە لایەن حوکمەتی [[بەعسیزم|بەعسی ئێڕاق]] بە مەبەستی [[ڕاوەدوونان]]، وە ناوی لێنرابوو [[ئۆردوگای برایەتی]]، وە لە دوای ساڵی ٢٠٠٣شدا لە پاش درووستکردنی کەمپی ئاوارە لە لایەن حوکمەتی هەرێمەوە، بۆ بەشێک لە [[ڕۆژهەڵاتی کوردستان|کوردانی ڕۆژهەڵات]] کە لە ساڵانی ١٩٨٠کانەوە بەهۆی [[جەنگی ئێران و عێراق]]ەوە باریان تێکچوو بوو، ناوی گۆڕدرا بە [[کەمپی کوردانی ڕۆژهەڵات]] لە ئێستادا ژمارەیەکی زۆر لە کوردانی ڕۆژهەڵات لە خۆدەگرێت.<ref>https://www.facebook.com/100063849013845/posts/%D9%88%DB%8E%D9%86%DB%95%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%85%DB%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7-%D9%85%DB%95%D9%84%D8%A7%D8%AA%D8%A7%D9%87%DB%8C%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%85%DB%86%DA%A9%DB%8C-%D9%85%D8%B2%DA%AF%DB%95%D9%88%D8%AA%DB%8C-%DA%AF%DB%95%DB%8C%D9%84%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B2%DB%95%D9%86%DA%AF%DB%8C%D8%B3%DB%95%D8%B1%DB%8C%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%A6%DB%86%D8%B1%D8%AF%D9%88%DA%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B1%DB%8C%DA%A9%DB%95-%D8%B3%D8%A7%DA%B5%DB%8C/991921839612774/</ref> وە کۆمەڵگای باریکە، [[کەمپی عەربەت]] لە خۆدەگرێت کە لە ئێستادا هێشتا جێگەی نیشتەجێبوونی ژمارەیەکی زۆر لە کوردانی ڕۆژئاوایە، هەروەها شوێنی خانەقای [[محەممەد عوسمان سیراجەدینی دووەم]]ە، کە بۆ مەبەستی [[سۆفیگەری]] لە لایەن شوێنکەوتەکانییەوە بەکاردێت.<ref>https://reliefweb.int/report/iraq/unhcr-iraq-sulaymaniyah-field-office-factsheet-december-2024</ref> <ref>https://kureansiklopedi.com/en/detay/shaykh-muhammad-osman-siraceddin-e00c6</ref> <ref>http://wikimapia.org/</ref> <ref> http://www.krso.net/ ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.</ref> == جوگرافیا == [[File:نەخشەی کەرتەکانی ناحیەی تانجەرۆ.jpg|thumb|نەخشەی کەرتەکانی ناحیەی عەربەت، کە لە پێشوودا پێی وتراوە [[ناحیەی تانجەرۆ]]، ساڵی ١٩٧٩، کە ناوەندەکەی شارۆچکەی عەربەتە.]] ناحیەی عەربەت، ٧١ گوند لەخۆ دەگرێت، و ناوەندی سەرەکیشی شارۆچکەی عەربەتە، وە ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم ناحیە و قەزایانەدا: لە باکوورەوە لەگەڵ [[ناحیەی سرۆچک]] و [[ناحیەی سیتەک]]، لە باشوورەوە لەگەڵ [[قەزای شارەزوور]] و [[ناحیەی ناوەندی قەزای قەرەداغ|ناحیەی ناوەندی قەزای قەرەداغ]]، لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[ناحیەی ناوەندی قەزای سەید سادق]]، لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[ناحیەی بەکرەجۆ]]. ھەروەھا عەربەت لە ناوچەیەکی شاخاوی ھەڵکەوتووە و دەوروبەری بە زنجیرە چیاکانی [[زاگرۆس]] دەورە دراوە. ئاو و ھەوای ناوچەکە بە گشتی مامناوەندییە، بە ھاوینی گەرم (٣٠-٤٥° سەدی) و زستانی سارد و بارانی (٠-١٠° سەدی). ڕێژەی بارانبارینی ساڵانە لە نێوان ٥٠٠-٧٠٠ ملم دایە.<ref>د. سەلام ناوخۆش، "جوگرافیای ھەرێمی کوردستان"، ٢٠١٥، لاپەڕە ١٤٢.</ref> بەھۆی ھەڵکەوتەی جوگرافییەوە، خاکی ناوچەکە بەپیتە و بۆ کشتوکاڵ گونجاوە ئەمەش بە هۆی نزیکی شارۆچکەکەوەیە لە [[دەشتی شارەزوور]]، هەروەها بەهۆی بەپیتی خاکەکەوە، ژمارەیەکی زۆر کارگەی خۆراک، پەلەوەر و هێلکە، و گاز و قیر و خەڵوز و ئاسن لەخۆدەگرێت. [[ڕووباری تانجەرۆ]] دەکەوێتە ناحیەی عەربەت، وە بە تایبەتیش شارۆچکەی عەربەت، کە زۆر نزیکە لە [[ڕووباری تانجەرۆ]]وە ئەم ڕووبارە دەکەوێتە باشوری ڕۆژئاوای شارۆچکەکە، کە لە ساڵانی ڕابردوودا، سەرچاوەی بازرگانی [[ماسی]] بوو، بەڵام لە ئێستادا بەهۆی [[پیسبوونی ژینگە]]ییەوە، چیتر بۆ ئەو مەبەستە بەکارنایەت. <ref>https://bjvr.uobasrah.edu.iq/article_177429_18961cc135ae531b71a7ba8ae00ee1e3.pdf</ref> <ref>https://datazone.birdlife.org/site/factsheet/32131-darbandikhan-lake</ref> <ref>https://polytechnic-journal.epu.edu.iq/home/vol7/iss1/1/</ref> ==گوندەکان== عەربەت لە ٧١ گوند پێکھاتووە:<ref>https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%8E%DA%95%D8%B3%D8%AA%DB%8C_%DA%AF%D9%88%D9%86%D8%AF%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D9%BE%D8%A7%D8%B1%DB%8E%D8%B2%DA%AF%D8%A7%DB%8C_%D8%B3%D9%84%DB%8E%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C#%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%95%D8%AF%DB%8E%DB%8C_%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA</ref> {{div col|colwidth=12em}} * عەربەت(ناوەند) * [[باخچە، تانجەرۆ]] * [[بادەرە]] * [[باریکە، عەربەت]] * [[بەردەکەڕ، تانجەرۆ]] * [[بێستان سووری بچووک]] * [[بێستان سووری گەورە]] * [[پووشێن]] * [[چەقلاوا]] * [[چەناخچیان]] * [[چوارتاق]] * [[حارس ئاوا]] * [[حەمەی بارام]] * [[خاک و خۆڵ، تانجەرۆ]] * [[خرابە]] * [[خەراجیان]] * [[داربەڕولە، تانجەرۆ]] * [[دارەڕەش]] * [[دەربەندفەقەرە]] * [[دەمرکان]] * [[دێی ئەلی]] * [[دێی بارام]] * [[دێی ڕەمەزان]] * [[ڕازیانە، تانجەرۆ]] * [[زڕگوێز]] * [[زڕگوێزەڵە]] * [[زێڕینجۆی خواروو]] * [[زێڕینجۆی سەروو]] * [[ژاڵەی خواروو]] * [[ژاڵەی سەروو]] * [[سەدوبیست، تانجەرۆ]] * [[سەماوات]] * [[سولەکان]] * [[شەمە]] * [[شێخ عەوڵا]] * [[شێخ عومەر]] * [[شێخ وەیساوا]] * [[عارفاوا]] * [[فەرەجاوا]] * [[قازاو]] * [[قڕگە]] * [[قسرتی خواروو]] * [[قسرتی سەروو]] * [[قەرەتۆغان]] * [[قەڕاڵی]] * [[کارێز، تانجەرۆ]] * [[کاژاوی حەمەساڵەح]] * [[کانی شاسوار]] * [[کانی ھەنجیر، تانجەرۆ]] * [[کانی وەیس]] * [[کەماڵانی خواروو]] * [[کەماڵانی سەروو]] * [[کۆزەڕەقە]] * [[کۆڵەبی]] * [[کۆمەڵگای باریکە]] * [[کۆمەڵگای تانجەرۆ]] * [[گامێشەوان]] * [[گەدان]] * [[گەڵباخ]] * [[گورگەچیا، تانجەرۆ]] * [[گۆماو، تانجەرۆ]] * [[ناوگردان، تانجەرۆ]] * [[نەمەڵ]] * [[نیسکەجۆ]] * [[ھەنجیرە، عەربەت]] * [[ھوانە]] * [[وێلەکەی خواروو]] * [[وێلەکەی سەروو]] * [[وێڵەدەر]] * [[یاسین تەپە]] * [[یەخیماڵی]] * [[یەکماڵە]] {{Div col end}} == مێژوو == مێژووی ناحیەی عەربەت دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٩٢٥ لە سەردەمی [[شانشینی عێراق]]، کاتێک کرا بە ناحیە.<ref>د. جەمال ڕەشید، "مێژووی شارەکانی کوردستان"، ٢٠١٠، لاپەڕە ٨٩-٩٥</ref> بەپێی سەرچاوە مێژووییەکان، ئەم ناحیەیە لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتی [[عوسمانی]]دا دانیشتووانێکی کەمی ھەبووە و بەھۆی ڕووباری تانجەرۆوە ناسراوەتەوە، بەڵام لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا بەھۆی کۆچکردنی خەڵکی گوندەکانی دەوروبەر بۆ ئەم ناوچەیە، ژمارەی دانیشتووانەکەی زیادی کردووە، کە بووببوویە ھۆی زیادکردنی باری ئابووری ناوچەکە.<ref>د. جەمال ڕەشید، "مێژووی شارەکانی کوردستان"، ٢٠١٠، لاپەڕە ٨٩-٩٥</ref> <ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سالنامة ولایت موصل | ناونیشان = https://omarjasim.org/2017/10/25/موصل-ولایتی-سالنامھ-سی-سالنامات-ولایة/ |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}} </ref> [[File:393690ڕێگای کۆنی عەربەت١٩٥٨ ٠ (٩٨٦٥و)٨.jpg|thumb|ڕێگای کۆنی عەربەت - ١٩٥٨. |alt=File:ڕێگای کۆنی عەربەت١٩٥٨ ]] بە شێوەیەکی [[فۆلکلۆر]] و زارەکی، واتە تا ئێستا نەسەلمێندراو و بێ بەڵگە، هەندێک خەڵک وای مەزەندە دەکەن، کە ئەوانەی پێیان دەگوترێت "عەربەتییە کۆنەکان" واتە ئەوانەی پێش ساڵی ١٩٢٥ لە شارەدێی ناوەندی عەربەت ژیاون، بنەچەیان بگەڕێتەوە بۆ [[تکریت]]ی باشووری [[ئێڕاق]]، وە بە مەبەستی [[بەعەرەبکردن]] هێنراونەتە ناوەندەکە. لە ساڵانی ١٩٧٠-کاندا، بەھۆی سیاسەتی [[ڕاگواستن]] و ڕاگواستنی گوندەکان، ژمارەیەکی زۆر لە دانیشتووانی گوندەکانی دەوروبەر ناچار کران ڕوو لە عەربەت بکەن و نیشتەجێ بن. لەی ٨ی ئازاری ١٩٩١ [[ڕاپەڕین]] لە [[چەمچەماڵ]] و [[ھەڵەبجە]] و عەربەت و ئۆردووگاکانی ([[زەڕایەن]] و [[سمود]] و [[نەسر]] و باریکە و [[پیرەمەگروون]] و [[ئەلڵایی]]) دەستی پێ کرد.<ref>https://www.basnews.com/so/babat/419982</ref> ==ڕەگناسیی ناو== ناوی "عەربەت" لە زمانی کوردیدا واتای "شوێنی بنەماڵە" یان "جێگای حەوانەوە" دەگەیەنێت.<ref>د. جەلیل کاکەوەیس، "فەرھەنگی ناوە کوردییەکان"، ٢٠١٢، لاپەڕە ١١٥.</ref> بە پێی لێکدانەوەیەکی [[فەرهاد پیرباڵ]] ھەندێک سەرچاوەی مێژوویی ئاماژە بەوە دەکەن کە ناوەکە لە وشەی "عەڕابە" یان "عەڕابانە"و ھاتووە کە ئامێرێکی گواستنەوە بووە لە کۆندا.<ref>د. فەرھاد پیرباڵ، "مێژووی ناوچەکانی سلێمانی"، بڵاوکراوەکانی ئەکادیمیای کوردی، ٢٠١٦، لاپەڕە ٧٨.</ref> ئەمە سەڕەڕای ئەوەی کە چەند بانگەشەیەکی فۆلکلۆری دەڵێن، کە لە وشەی (عقرب)ی [[زمانی عەرەبی]] واتە [[دووپشک]]ەوە هاتووە، بەڵام ئەمەیان تا ئێستا نە ڕەتکراوەتەوە، وە نە بەڵگەشی بۆی هەیە، چونکە ناوەندەکە بە [[دووپشک]]یش بەناوبانگە. ==دووپشکی عەربەت== سەرەڕای زیادەڕەوی کردن لەوەی کە شتێک بە تایبەتی بوونی هەیە بە ناوی 'دووپشکی عەربەت'، بەڵام ئەمە ڕاست نییە، بەڵکو دووپشکی عەربەت، کە دووپشکێکی ڕەشی کلک ئەستوورە، هەمان ئەو جۆرە دووپشکەیە کە لە ناوچەکانی [[گەرمیان]] و [[کەرکووک]] و باشوری [[ئێڕاق]] و وڵاتانی دیکەی [[ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست]] و [[باکووری ئەفریقا]] داهەیە، وە ناوە زانستییەکەشی ''Androctonus crassicauda''یە، هەرچەندە لە ئێستادا لە هەندێک شوێن پێشی دەڵێن "دووپشکی کلک ئەستووری عەرەبی".<ref>https://jnhm.uobaghdad.edu.iq/index.php/BINHM/article/view/55</ref> <ref>https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7725329/</ref> [[File:Akrepte tarak.jpg|thumb]] لە سەدەکانی ڕابردوودا، ئەم دووپشکە لە وەرزەی [[هاوین]]دا زۆر بەربڵاو بووە لە نێو خانووی ئەو کەسانەی لە ناوچەی عەربەتی ئێستا ژیاون، ئەمەش بەهۆی ئەوەی کە خانووەکان بەم شێوەیەی ئێستا نەبوون لە ڕووی [[بیناسازی]]ەوە تا بە تەواوی بیانپارێزن لە دووپشکەکە، هەربۆیە، بووەتەهۆی سەرنج و ترس لە نێوان سەردانیکەرانی. تایبەتمەندییەکانی ئەم دووپشکە ئەوەیە کە [[نیورۆتۆکسیین]] و [[کاردیۆتۆکسین]]ەکان لە خۆدەگرێت، کە دەبنە هۆی زیان گەیاندن بە مێشک و دڵی مرۆڤ تا ڕادەی کوشتن، ئەم دووپشکە دەبێتە هۆی دروستبوونی ئازارێکی زۆر، وە ڕشانەوە - وە ئەم دووپشکە بە یەکێک لە هەرە مەترسیدارترین جۆری دووپشک داندراوە لە جیهاندا، هەربۆیە پێویستی بە سەردانی پزیشک یان یارمەتی هێڵی فریاکەوتنی بەپەلە هەیە.<ref>https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7725329/</ref> دووپشکەکە بە ڕۆژدا خۆی دەشارێتەوە لە پێناو هێشتنەوەی لینجی جەستەی، وە لە شەودا هەڵدەستێت بە ڕاوکردن.<ref>https://www.inaturalist.org/taxa/196999-Androctonus</ref> ئەم جۆرە دووپشکە کە لە نێو ژمارەیەکی زۆری کورد لە هەرێمی کوردستان، پێی دەوترێت دووپشکی عەربەت، لە چەند [[شیعری کوردی|شیعرێکی کوردی]] ناوی هاتووە، لەوانە شیعری [[کاولەکەی وەتەن هێندە شیرینە]]ی [[پیرەمێرد]]. '''<big>کاولەکەی وەتەن هێندە شیرینە</big> ^{لە کتێبی [[پەندەکانی پیرەمێرد]]، ڕۆژنامەی ژیان، ژمارە ٣٥٥، ٢ی ئازاری ساڵی ١٩٣٣}<ref>https://books.vejin.net/ck/text/27415</ref><ref>https://wikisource.org/wiki/%DA%A9%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%95%DA%A9%DB%95%DB%8C_%D9%88%DB%95%D8%AA%DB%95%D9%86_%D9%87%DB%8E%D9%86%D8%AF%DB%95_%D8%B4%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D9%86%DB%95</ref>: ''' ''کاولەکەی وەتەن هێندە شیرینە'' ''ژاری دووپشکی عەربەت هەنگوینە'' ''ئاو مەند بێ و پیاو مۆن، لێیان بترسە'' ''ڵچ شۆڕ پەریش بێ، هەر ئێسکی قورسە'' ''شەیتان پەلەی کرد بۆیە زەلیلە'' ''ڕاوەستە و حەڵوا بێ لە بەرسیلە'' ''کاربەدەست، دەستیان لە دەست هەڵبڕی'' ''کاتێکت زانی خوا نانی بڕی'' ''کە خۆت خودبین و بۆ خەڵک بەدبین بی'' ''نابێ لە دوایی ڕۆژت ئەمین بی'' ''دۆستت ئەوەتە کە ئەتگرێنێ'' ''دوژمن ئەوەتە پێت پێئەکەنێ'' ئەم دووپشکە، لە باشووری عێڕاقدا، بووە ناوی یەکەم باندی مێتاڵی ڕەشی/ژێرزەمینی عێڕاقی واتە ژانەری [[ تراش مێتاڵ]] بەناوی [[کراسوکاندا]] لە ساڵی ٢٠٠١.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=NNkJ8EgbYik&t=7</ref> <ref>https://www.billboard.com/music/music-news/iraqi-metal-band-acrassicauda-raises-funds-on-kickstarter-to-record-debut-album-6174191/</ref> == دانیشتووان == [[File:António Guterres Secretary-General of the United Nations visiting Arbat Refugee Campus, Arbat Town, Kurdistan Region of Iraq, 2014.png|thumb|[[ئەنتۆنیۆ گوتیرێس]] سکرتێری ڕێکخراوی گشتی [[نەتەوە یەکگرتووەکان]]، ٢٠١٤، [[کەمپی عەربەت]].]] بە شێوەیەکی گشتی زۆربەی دانیشتووانی ناحیەکە عەربەت بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن کە بەشێکە لە [[زمانی کوردی]]. زۆربەی دانیشتووانەکەی [[ئیسلام|موسڵمانن]]. بەپێی دوایین سەرژمێری (٢٠٢١)، ژمارەی دانیشتووانی عەربەت نزیکەی ٣٠,٠٠٠ کەسە.<ref>"سەرژمێری دانیشتوانی ھەرێمی کوردستان ٢٠٢١"، دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان، ٢٠٢٢.</ref>، وە بە هۆی بوونی ئاوارەکانەوە، زاراوەی [[کورمانجی]]، و زمانی [[عەرەبی]] لە نێو هەندێک لە دانیشتوانەکەدا بەکاردێت, چونکە بە گوێرەی هەژمارەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان، لە مانگی تەمووزی ساڵی ٢٠٢٦دا، ٩،٩٥١ ئاوارە هەبوون لە [[کەمپی هەمیشەیی عەربەت]].<ref>https://data.unhcr.org/en/country/irq</ref> == کارگێڕی == ناحیەی عەربەت لە ڕووی کارگێڕییەوە ناوەندەکەی شارەدێی عەربەتە،ئەم ناحیەیە سەر بە [[قەزای سلێمانی|شارۆچکەی سلێمانی]]، پارێزگای [[سلێمانی]]یە. ناحیەکە پێکھاتووە لە شارەدێی ناوەندی عەربەت و ٧١ گوندی دەوروبەری شارەدێی عەربەت. <ref>دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان. «یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان 2009 لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند» (PDF) (بە کوردی). لە ١٥ی ئایاری ٢٠٢٣ ھێنراوە.</ref> ناحیەی عەربەت پێش ساڵی ٢٠١٠، وەک ناحیەیەکی نیشتەجێبوونی مەدەنی و هەروەها کشتوکاڵی دەبینرا، بەڵام لە دوای دروستبوونی نزیکەی ٥٢ کارگەی پیشەسازی لە ساڵی ٢٠١٢ وە وە دروستبوونی چەند پڕۆژەیەکی ئابوری و نیشتەجێبوون لە ناوەندەکەیدا، واتە شارەدێی عەربەت، لە ئێستادا وەک ناحیەیەکی پیشەسازی و نیشتەجێبوون دەڕوات، کە ئەمەش مەترسی تەندرووستی و ژینگەیی دروستکردووە. <ref>UNEP Iraq Environmental Assessment, 2022.</ref> <ref>"Opening of Arbat Industrial Zone", Kurdistan New Newspaper, September 5, 2012, p. 4</ref> <ref>https://www.gulanmedia.com/so/story/127199/1621543441-26946-%D9%87%D9%80%D8%A7%D9%88%D9%88%DA%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA..-%D9%84%DB%95-%D8%B3%D9%86%D9%88%D9%88%D8%B1%DB%95%D9%83%DB%95%D8%AF%D8%A7-%D8%A8%DB%95%DA%AF%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%D9%83%DB%8E%D8%B4%DB%95%DB%8C-%D8%A6%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%95%D9%88%DB%95%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%87%DB%95%DB%8C%DB%95</ref> لە بەرواری ٢٥/٩/٢٠٢٥ بە ئامادەبوونی [[ئاوات محەمەد]]، قائیمقامی سلێمانی ([[فاضل عومەر عەبدولڕەحمان]]) لە شوێنی (دابان محەمەد) وەکو بەڕێوبەری نوێی ناحییەی عەربەت دەستبەکاربوو.<ref>https://www.facebook.com/share/p/19MKMKPjRf/</ref> == ئابووری == ئابووری مەڵبەندی ناحیەی عەربەت پشت دەبەستێت بە چەند بوارێکی سەرەکی: - '''کشتوکاڵ''': بەھۆی خاکی بەپیت و ئاووھەوای گونجاوەوە، کشتوکاڵ یەکێکە لە سەرچاوە سەرەکییەکانی داھاتی بەشێک لە دانیشتووانی ناوچەکە. بەرھەمە سەرەکییەکان بریتین لە گەنم، جۆ، سەوزە و میوە. ڕووبەری زەوی کشتوکاڵی لە ناوچەکەدا نزیکەی ٣,٠٠٠ ھێکتارە.<ref>د. ئاکۆ محەممەد، "توێژینەوەیەک لەسەر کشتوکاڵی ھەرێمی کوردستان"، گۆڤاری زانکۆی سلێمانی بۆ زانستە کشتوکاڵییەکان، بەرگی ٥، ژمارە ٢، ٢٠٢٠، لاپەڕە ٤٥-٦١.</ref> -'''کارکردن لە دامودەزگاکان''': لەوانیش، وەک ناوەندی بەڕێوبردنی ناحیە، بنکەی سیاسی، بنکەی ئاسایش، ناوەندی بەڕێوەبردنی ژینگە، بنکەی تەندروستی، نەخۆشخانەکان، قوتابخانەکان، دەرمانخانە و دەرمانگەکان، یانیش کارکردن لە کتێبخانەی گشتی عەربەت. - '''بازرگانی''': بەھۆی نزیکی لە شاری سلێمانییەوە، بازرگانی و کڕین و فرۆشتن چالاکییەکی گرنگی ئابووری ناوچەکەیە. بازاڕی ناوەندی عەربەت نزیکەی ٥٠٠ دوکان و شوێنی بازرگانی لەخۆ دەگرێت، لەگەڵ بوونی دوو مۆڵ کە لە دوای ساڵی ٢٠١٠ەوە دروستکراون وە دوو قەیسەری کە لە ساڵانی ٩٠کان دروستکراون. <ref>https://channel8.com/kurdish/news/57317</ref> <ref>https://www.facebook.com/p/%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA-%D9%85%DB%86%DA%B5-Arbat-Mall-100090113777496/</ref> - '''پیشەسازی بچووک''': لە ساڵانی دواییدا، چەندین کارگەی بچووک لە ناوچەکەدا دامەزراون کە بوونەتە سەرچاوەی کار بۆ دانیشتووانی ناوچەکە. ناوچەی پیشەسازی عەربەت لە ساڵی ٢٠١٢ دامەزراوە و نزیکەی ٥٢ کارگەی تێدایە.<ref>"کردنەوەی ناوچەی پیشەسازی عەربەت"، ڕۆژنامەی کوردستانی نوێ، ٢٠١٢/٠٩/٠٥، لاپەڕە ٤.</ref> -'''کەرتی تایبەتی دیکە''': کارکردن لە کەرتی تایبەت، لەوانیش پڕۆژەی نیشتەجێبوونی تایبەت وەک (دەلال سیتی) و (ئاڵتون سیتی)، یاخود کارکردن لە کۆمپانیای [[نانی تیری خەجێ خانم]] بە تایبەت ژنان، هەروەها کەرتی تایبەتی دیکەی وەک خزمەتگوزاری ئۆتۆمبێل، یان خزمەتگوزاری دروستکردنی کەلوپەلەکانی ناوماڵ، هتد.<ref>https://www.facebook.com/photo?fbid=545047466144205&set=pcb.545047772810841&locale=ar_AR</ref> == کەلتوور و شوێنەوارە گرنگەکان == چەند شوێنەوارێکی مێژوویی و گەشتیاری لە ناوچەکەدا ھەن کە گرنگترینیان: * '''مزگەوتی گەورەی عەربەت''': دروست کراوە لە ساڵی ١٩٤٥ و نۆژەنکراوەتەوە لە ٢٠٠٥.<ref>محەممەد ڕەئووف، "مزگەوتەکانی ناوچەی سلێمانی"، بڵاوکراوەکانی بەڕێوەبەرایەتی ئەوقافی سلێمانی، ٢٠١٧، لاپەڕە ١٠٣-١٠٦.</ref> *'''قوتابخانەی عەربەتی سەرەتایی''': دروستکراوە لە ساڵی ١٩٥٦.<ref>https://www.facebook.com/photo.php?fbid=466635474920970&set=pb.100063888439334.-2207520000&type=3&locale=ar_AR</ref> * '''تەپەی عەربەت''': شوێنەوارێکی مێژوویییە کە دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی [[ئاشوور]]ی (~١٠٠٠ پ.ز.) و لێکۆڵینەوەی ئارکیۆلۆجی تێدا کراوە.<ref>د. کامەران کۆسرەت & د. کاروان ئازاد، "ڕاپۆرتی لێکۆڵینەوەی ئارکیۆلۆجی تەپەی عەربەت"، گۆڤاری شوێنەواری کوردستان، بەرگی ٣، ژمارە ١، ٢٠١٩، لاپەڕە ٢٢-٣٥.</ref> * '''گۆمی عەربەت''': کانیاوێکی سروشتییە کە بە ماددەی [[گۆگرد]] دەوڵەمەندە و ''ھەندیک خەڵک'' لە شوێنانی دیکەوە سەردانی دەکەن بۆ چارەسەری نەخۆشی سوودی لێوەردەگرن و پێیان وایە خاسییەتی [[دەرمانی پزیشکی]]ی ھەیە.<ref>سیروان عەبدولڕەحمان، "کانیاوە سروشتییەکانی ھەرێمی کوردستان"، ڕۆژنامەی ھاووڵاتی، ٢٠١٨/٠٧/١٢، لاپەڕە ٧.</ref> == کەسایەتییە ناسراوەکان == چەندین کەسایەتی ناسراوی کورد خەڵکی عەربەتن واتا یان لەوێ لە دایکبوون، یانش سەردەمێک لە عەربەت ژیاون، یاخود پێکەوە، لەوانەش: * '''[[ڕێواس فایەق]]''': ژنە [[سیاسەتمەدار]]ێکی کورد و سەرۆکی خولی پێنجەمی [[ئەنجومەنی نوێنەرانی ھەرێمی کوردستان]].<ref>https://www.youtube.com/watch?v=Hv2spxV4nYU</ref> * '''[[ماھیر حەسەن]]''': [[ئەکتەر]] و [[شانۆکار]]ی ناسراوی کورد. *'''[[ھاشم چەمخارا]]''' [[شاعیر]] و [[چالاکەوان]].<ref>https://www.kurdish-cultural.org/%D8%B4%DB%8C%D8%B9%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D9%88%D8%A7%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D8%AC%D8%A7%D8%B1%D9%87-%DB%8C-%D9%87%D8%A7%D8%B4%D9%85-%DA%86%D9%87%D9%85%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%A7/</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=xQTMLFdZ5CI</ref> *'''[[پشتیوان عەربەتی]]''': کەسایەتییەکی [[ئینتەرنێت]]ە. == سەرچاوەکان == {{Reflist}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://www.facebook.com/Arbat.Subdistrict/?locale=ku_TR پەڕەی فەرمی فەیسبووکی ناحیەی عەربەت] * [https://gov.krd/ حکوومەتی ھەرێمی کوردستان] {{شریتی دەروازە|عێراق|کوردستان}} [[پۆل:شارۆچکەکان]] [[پۆل:سلێمانی]] erdghgyzk7w32j6613lbfqyn9txw7ki 1661518 1661517 2026-09-06T00:20:22Z Chinese Horse From Kaso Mall 77444 /* کارگێڕی */ 1661518 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = عەربەت | native_name = شاری سێ دەروازە، شاری دووپشکی ڕەش, Erbet. | settlement_type = ناحیە | pushpin_map = Iraq | pushpin_mapsize = 250 | pushpin_map_caption = شوێنی عەربەت لە ھەرێمی کوردستان و ئێراق | pushpin_label_position = right | pushpin_relief = 1 | coordinates = {{coord|35.42929|N|45.58043|E|display=inline,title|region:IQ_type:city}} | subdivision_type = وڵات | subdivision_name = {{flag|Iraq}} | subdivision_type1 = ھەرێم | subdivision_name1 = {{flag|Iraqi Kurdistan}} | subdivision_type2 = پارێزگا | subdivision_name2 = [[پارێزگای سلێمانی]] | subdivision_type3 = قەزا | subdivision_name3 = [[قەزای سلێمانی]] | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | established_title = دامەزراندن | established_date = ١٩٢٥ | leader_title = بەڕێوەبەری ناحیە | leader_name = دابان عارف | population_total = ٣٠,٠٠٠ | population_as_of = ٢٠٢١ | timezone = UTC+٣ | utc_offset = +٣ | postal_code = ٤٦٠٠٤ | area_code = +٩٦٤ | website = [https://www.facebook.com/Arbat.Subdistrict/?locale=ku_TR پەڕەی فەرمی فەیسبووک] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) بە ڕێژەی ٪٩٤ و ([[کرمانجی]]) بە ڕێژەی ٪٣.٥ و [[عەرەبی]] بە ڕێژەی ٪٢.٥ | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننی]] و چەند چینێکی دیکە وەک [[شیعە]] و [[ئێزیدی]] و [[کریستیان]]. | جۆری_کۆدی_ناوچە = ٤٦٠٠٤ | official_name = ناحیەی عەربەت | native_name_lang = کوردی: سۆرانی. | other_name = تانجەرۆ (پێش ئەیلوولی ٢٠٢٣ وەھای پێوتراوە). | population_urban = ٢٠،٠٠٠ | population_rural = ١٠،٠٠٠(گوندەکانی دەوروبەر). }} '''عەربەت''' یان Erbet بە [[کورمانجی]], ناسراوە بە [[ناحیەی تانجەرۆ]]، دەکەوێتە [[قەزای سلێمانی|قەزای ناوەندیی سلێمانی]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> ناحیەی عەربەت، لە پێش گۆڕینی ناوەکەی بە شێوەیەکی فەرمی لە لایەن حوکمەتی هەرێمەوە، ئەمەش واتە لە پێش مانگی ئەیلوولی ساڵی ٢٠٢٣دا بە فەرمی ناسارابوو بە ناحیەی تانجەرۆ.<ref>ناوی ناحیەی تانجەرۆ گۆڕدرا بە ناحیەی عەربەت= ئێستا نیوز https://esta.krd/265634/ ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە. </ref> هەروەها بە شێوەیەکی ئامڕازیی، وەک ''(شاری سێ دەروازە)'' یان ''(شاری دووپشکی ڕەش)''ناسراوە<ref>https://books.vejin.net/ck/text/24223</ref>، و لە ساڵی ١٩٢٥ لەلایەن بەڕێوبەران و دەسەڵاتدارانی سەردەمی شا [[فەیسەڵی یەکەم]]ی [[عێراق|ئێراق]] بە شێوەیەکی فەرمی کراوە بە [[ناحیە]].<ref>Historical archives of the Kingdom of Iraq, 1925 administrative records</ref> شارۆچکەی عەربەت، ناوەندی [[فڕۆکەخانەی کشتوکاڵیی عەربەت]]ە، کە بۆ مەبەستەکانی هەردوو [[کشتوکاڵ]]یی و [[ئەکادیمی]] بەکاردێت، وە لە ئێستادا بە گەورەترین فڕۆکەخانەی تایبەت بە ڕاهێنان و فێربوون دادەنرێت لە هەرێم<ref>https://snnc.co/25245</ref>، هەروەها بۆ مەبەستە مەدەنییەکانی وەک پێشبڕکێی ئۆتۆمبێلیش بەکاردەهێنرێت.<ref>https://www.facebook.com/halabjaTv1988/posts/%D9%81%D8%B1%DB%86%DA%A9%DB%95%D8%AE%D8%A7%D9%86%DB%95%DB%8C-%DA%A9%D8%B4%D8%AA%D9%88%DA%A9%D8%A7%DA%B5%DB%8C-%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA-%DA%A9%DB%8E%D8%A8%DA%95%DA%A9%DB%8E%DB%8C-%D8%AE%DB%8E%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A6%DB%86%D8%AA%DB%86%D9%85%D8%A8%DB%8E%D9%84-%DA%A4%DB%8C%D8%AF%DB%86-%D8%A8%DA%95%DB%8C%D8%A7%D8%B1-%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%82/1439482591515900/</ref> فڕۆکەخانەکە زیاتر بەناوبانگ بوو بەهۆی هێرشێکەوە لە ساڵی ٢٠٢٣، <ref>https://ku.964media.com/108786/</ref> کە لە لایەن [[نێردراوی ھاوکاریی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ عێراق]]یەوە ئیدانە کرا. [[ناوچەی پیشەسازی عەربەت]] لە ئێستادا سەروو ٥٢ کارگە لەخۆدەگرێت، ئەوانیش تایبەتن بە [[گاز]]، [[قیر]]، [[خەڵوز]]، [[ئاسن]]، [[پلاستیک]]، [[خۆراک]]، [[هێلکە]]، هتد.<ref>https://www.kurdistan24.net/en/story/387444/Industrial-zones,-another-top-investment-opportunity-in-Kurdistan-Region</ref> <ref>ref>UNEP Iraq Environmental Assessment, 2022.</ref> <ref>"Opening of Arbat Industrial Zone", Kurdistan New Newspaper, September 5, 2012, p. 4</ref> <ref>https://www.gulanmedia.com/so/story/127199/1621543441-26946-%D9%87%D9%80%D8%A7%D9%88%D9%88%DA%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA..-%D9%84%DB%95-%D8%B3%D9%86%D9%88%D9%88%D8%B1%DB%95%D9%83%DB%95%D8%AF%D8%A7-%D8%A8%DB%95%DA%AF%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%D9%83%DB%8E%D8%B4%DB%95%DB%8C-%D8%A6%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%95%D9%88%DB%95%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%87%DB%95%DB%8C%DB%95</ref> ناحیەی عەربەت لە کاتی [[شەڕی دژ بە داعش|شەڕی داعش]]دا، بووە یەکێک لەو شوێنانەی [[هەرێمی کوردستان]] کە هەستا بە دابینکردنی کەمپی نیشتەجێبوون، بۆ [[ڕۆژئاوای کوردستان|کوردانی ڕۆژئاوا]]، بەشێک خەڵکی مەدەنی [[سووریا]]، وە [[ئێزیدییەکان]]ی هەرێم و هەروەها بەشێک لە ئاوارەکانی دیکەی باشوور و خۆرهەڵاتی [[ئێڕاق]].<ref>https://data.unhcr.org/en/documents/details/114906</ref> <ref>https://www.auis.edu.krd/brighter-future-arbat-refugee-fund</ref> <ref>https://reliefweb.int/map/iraq/iraq-sulaymaniyah-governorate-arbat-refugee-camp-general-infrastructure-20-july-2016</ref> <ref>https://cptik.org/reflections-1/2014/09/911-in-arbat-refugee-camp.html</ref> <ref>https://data.unhcr.org/ar/documents/download/41534</ref> <ref>https://www.rudaw.net/english/categories/business/980260</ref> <ref>http://www.arbatbrighterfuture.org/refugees.html</ref> لە گەورەترین کەمپی ئاوارەکانی سەر بە ناحیەکە، [[کەمپی ئاشتی]]یە کە لە باشووری شارۆچکەی عەربەتە تایبەت بە کوردانی ڕۆژئاوا، کە لە کۆتاییەکانی ساڵی ٢٠١٢ەوە، نزیکەی ١٠،٠٠٠ ئاوارەی لە خۆگرتبوو وە لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤، دا بەشێکی زۆریان گەڕانەوە بۆ [[سووریا]].<ref>https://www.knwe.org/KU/Details/18797</ref> لە گرنگترین گوندەکانی ناحیەکە، گوندی [[باریکە، عەربەت|باریکە]] و [[کۆمەڵگای باریکە]]ن، کە لە تەنیشتی یەکدان و تەنیا ٦ کم لە ناوەندی شارەدێی عەربەتەوە دوورن، گوندی باریکە ژمارەیەکی زۆر لە جووتیار و زەوی کشتوکاڵی لە خۆدەگرێت، و هەروەها کۆمەڵگای باریکە، کە لە ساڵانی ٩٠کان درووستکراوە لە لایەن حوکمەتی [[بەعسیزم|بەعسی ئێڕاق]] بە مەبەستی [[ڕاوەدوونان]]، وە ناوی لێنرابوو [[ئۆردوگای برایەتی]]، وە لە دوای ساڵی ٢٠٠٣شدا لە پاش درووستکردنی کەمپی ئاوارە لە لایەن حوکمەتی هەرێمەوە، بۆ بەشێک لە [[ڕۆژهەڵاتی کوردستان|کوردانی ڕۆژهەڵات]] کە لە ساڵانی ١٩٨٠کانەوە بەهۆی [[جەنگی ئێران و عێراق]]ەوە باریان تێکچوو بوو، ناوی گۆڕدرا بە [[کەمپی کوردانی ڕۆژهەڵات]] لە ئێستادا ژمارەیەکی زۆر لە کوردانی ڕۆژهەڵات لە خۆدەگرێت.<ref>https://www.facebook.com/100063849013845/posts/%D9%88%DB%8E%D9%86%DB%95%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%85%DB%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7-%D9%85%DB%95%D9%84%D8%A7%D8%AA%D8%A7%D9%87%DB%8C%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%85%DB%86%DA%A9%DB%8C-%D9%85%D8%B2%DA%AF%DB%95%D9%88%D8%AA%DB%8C-%DA%AF%DB%95%DB%8C%D9%84%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B2%DB%95%D9%86%DA%AF%DB%8C%D8%B3%DB%95%D8%B1%DB%8C%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%A6%DB%86%D8%B1%D8%AF%D9%88%DA%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B1%DB%8C%DA%A9%DB%95-%D8%B3%D8%A7%DA%B5%DB%8C/991921839612774/</ref> وە کۆمەڵگای باریکە، [[کەمپی عەربەت]] لە خۆدەگرێت کە لە ئێستادا هێشتا جێگەی نیشتەجێبوونی ژمارەیەکی زۆر لە کوردانی ڕۆژئاوایە، هەروەها شوێنی خانەقای [[محەممەد عوسمان سیراجەدینی دووەم]]ە، کە بۆ مەبەستی [[سۆفیگەری]] لە لایەن شوێنکەوتەکانییەوە بەکاردێت.<ref>https://reliefweb.int/report/iraq/unhcr-iraq-sulaymaniyah-field-office-factsheet-december-2024</ref> <ref>https://kureansiklopedi.com/en/detay/shaykh-muhammad-osman-siraceddin-e00c6</ref> <ref>http://wikimapia.org/</ref> <ref> http://www.krso.net/ ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.</ref> == جوگرافیا == [[File:نەخشەی کەرتەکانی ناحیەی تانجەرۆ.jpg|thumb|نەخشەی کەرتەکانی ناحیەی عەربەت، کە لە پێشوودا پێی وتراوە [[ناحیەی تانجەرۆ]]، ساڵی ١٩٧٩، کە ناوەندەکەی شارۆچکەی عەربەتە.]] ناحیەی عەربەت، ٧١ گوند لەخۆ دەگرێت، و ناوەندی سەرەکیشی شارۆچکەی عەربەتە، وە ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم ناحیە و قەزایانەدا: لە باکوورەوە لەگەڵ [[ناحیەی سرۆچک]] و [[ناحیەی سیتەک]]، لە باشوورەوە لەگەڵ [[قەزای شارەزوور]] و [[ناحیەی ناوەندی قەزای قەرەداغ|ناحیەی ناوەندی قەزای قەرەداغ]]، لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[ناحیەی ناوەندی قەزای سەید سادق]]، لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[ناحیەی بەکرەجۆ]]. ھەروەھا عەربەت لە ناوچەیەکی شاخاوی ھەڵکەوتووە و دەوروبەری بە زنجیرە چیاکانی [[زاگرۆس]] دەورە دراوە. ئاو و ھەوای ناوچەکە بە گشتی مامناوەندییە، بە ھاوینی گەرم (٣٠-٤٥° سەدی) و زستانی سارد و بارانی (٠-١٠° سەدی). ڕێژەی بارانبارینی ساڵانە لە نێوان ٥٠٠-٧٠٠ ملم دایە.<ref>د. سەلام ناوخۆش، "جوگرافیای ھەرێمی کوردستان"، ٢٠١٥، لاپەڕە ١٤٢.</ref> بەھۆی ھەڵکەوتەی جوگرافییەوە، خاکی ناوچەکە بەپیتە و بۆ کشتوکاڵ گونجاوە ئەمەش بە هۆی نزیکی شارۆچکەکەوەیە لە [[دەشتی شارەزوور]]، هەروەها بەهۆی بەپیتی خاکەکەوە، ژمارەیەکی زۆر کارگەی خۆراک، پەلەوەر و هێلکە، و گاز و قیر و خەڵوز و ئاسن لەخۆدەگرێت. [[ڕووباری تانجەرۆ]] دەکەوێتە ناحیەی عەربەت، وە بە تایبەتیش شارۆچکەی عەربەت، کە زۆر نزیکە لە [[ڕووباری تانجەرۆ]]وە ئەم ڕووبارە دەکەوێتە باشوری ڕۆژئاوای شارۆچکەکە، کە لە ساڵانی ڕابردوودا، سەرچاوەی بازرگانی [[ماسی]] بوو، بەڵام لە ئێستادا بەهۆی [[پیسبوونی ژینگە]]ییەوە، چیتر بۆ ئەو مەبەستە بەکارنایەت. <ref>https://bjvr.uobasrah.edu.iq/article_177429_18961cc135ae531b71a7ba8ae00ee1e3.pdf</ref> <ref>https://datazone.birdlife.org/site/factsheet/32131-darbandikhan-lake</ref> <ref>https://polytechnic-journal.epu.edu.iq/home/vol7/iss1/1/</ref> ==گوندەکان== عەربەت لە ٧١ گوند پێکھاتووە:<ref>https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%8E%DA%95%D8%B3%D8%AA%DB%8C_%DA%AF%D9%88%D9%86%D8%AF%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D9%BE%D8%A7%D8%B1%DB%8E%D8%B2%DA%AF%D8%A7%DB%8C_%D8%B3%D9%84%DB%8E%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C#%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%95%D8%AF%DB%8E%DB%8C_%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA</ref> {{div col|colwidth=12em}} * عەربەت(ناوەند) * [[باخچە، تانجەرۆ]] * [[بادەرە]] * [[باریکە، عەربەت]] * [[بەردەکەڕ، تانجەرۆ]] * [[بێستان سووری بچووک]] * [[بێستان سووری گەورە]] * [[پووشێن]] * [[چەقلاوا]] * [[چەناخچیان]] * [[چوارتاق]] * [[حارس ئاوا]] * [[حەمەی بارام]] * [[خاک و خۆڵ، تانجەرۆ]] * [[خرابە]] * [[خەراجیان]] * [[داربەڕولە، تانجەرۆ]] * [[دارەڕەش]] * [[دەربەندفەقەرە]] * [[دەمرکان]] * [[دێی ئەلی]] * [[دێی بارام]] * [[دێی ڕەمەزان]] * [[ڕازیانە، تانجەرۆ]] * [[زڕگوێز]] * [[زڕگوێزەڵە]] * [[زێڕینجۆی خواروو]] * [[زێڕینجۆی سەروو]] * [[ژاڵەی خواروو]] * [[ژاڵەی سەروو]] * [[سەدوبیست، تانجەرۆ]] * [[سەماوات]] * [[سولەکان]] * [[شەمە]] * [[شێخ عەوڵا]] * [[شێخ عومەر]] * [[شێخ وەیساوا]] * [[عارفاوا]] * [[فەرەجاوا]] * [[قازاو]] * [[قڕگە]] * [[قسرتی خواروو]] * [[قسرتی سەروو]] * [[قەرەتۆغان]] * [[قەڕاڵی]] * [[کارێز، تانجەرۆ]] * [[کاژاوی حەمەساڵەح]] * [[کانی شاسوار]] * [[کانی ھەنجیر، تانجەرۆ]] * [[کانی وەیس]] * [[کەماڵانی خواروو]] * [[کەماڵانی سەروو]] * [[کۆزەڕەقە]] * [[کۆڵەبی]] * [[کۆمەڵگای باریکە]] * [[کۆمەڵگای تانجەرۆ]] * [[گامێشەوان]] * [[گەدان]] * [[گەڵباخ]] * [[گورگەچیا، تانجەرۆ]] * [[گۆماو، تانجەرۆ]] * [[ناوگردان، تانجەرۆ]] * [[نەمەڵ]] * [[نیسکەجۆ]] * [[ھەنجیرە، عەربەت]] * [[ھوانە]] * [[وێلەکەی خواروو]] * [[وێلەکەی سەروو]] * [[وێڵەدەر]] * [[یاسین تەپە]] * [[یەخیماڵی]] * [[یەکماڵە]] {{Div col end}} == مێژوو == مێژووی ناحیەی عەربەت دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٩٢٥ لە سەردەمی [[شانشینی عێراق]]، کاتێک کرا بە ناحیە.<ref>د. جەمال ڕەشید، "مێژووی شارەکانی کوردستان"، ٢٠١٠، لاپەڕە ٨٩-٩٥</ref> بەپێی سەرچاوە مێژووییەکان، ئەم ناحیەیە لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتی [[عوسمانی]]دا دانیشتووانێکی کەمی ھەبووە و بەھۆی ڕووباری تانجەرۆوە ناسراوەتەوە، بەڵام لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا بەھۆی کۆچکردنی خەڵکی گوندەکانی دەوروبەر بۆ ئەم ناوچەیە، ژمارەی دانیشتووانەکەی زیادی کردووە، کە بووببوویە ھۆی زیادکردنی باری ئابووری ناوچەکە.<ref>د. جەمال ڕەشید، "مێژووی شارەکانی کوردستان"، ٢٠١٠، لاپەڕە ٨٩-٩٥</ref> <ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سالنامة ولایت موصل | ناونیشان = https://omarjasim.org/2017/10/25/موصل-ولایتی-سالنامھ-سی-سالنامات-ولایة/ |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}} </ref> [[File:393690ڕێگای کۆنی عەربەت١٩٥٨ ٠ (٩٨٦٥و)٨.jpg|thumb|ڕێگای کۆنی عەربەت - ١٩٥٨. |alt=File:ڕێگای کۆنی عەربەت١٩٥٨ ]] بە شێوەیەکی [[فۆلکلۆر]] و زارەکی، واتە تا ئێستا نەسەلمێندراو و بێ بەڵگە، هەندێک خەڵک وای مەزەندە دەکەن، کە ئەوانەی پێیان دەگوترێت "عەربەتییە کۆنەکان" واتە ئەوانەی پێش ساڵی ١٩٢٥ لە شارەدێی ناوەندی عەربەت ژیاون، بنەچەیان بگەڕێتەوە بۆ [[تکریت]]ی باشووری [[ئێڕاق]]، وە بە مەبەستی [[بەعەرەبکردن]] هێنراونەتە ناوەندەکە. لە ساڵانی ١٩٧٠-کاندا، بەھۆی سیاسەتی [[ڕاگواستن]] و ڕاگواستنی گوندەکان، ژمارەیەکی زۆر لە دانیشتووانی گوندەکانی دەوروبەر ناچار کران ڕوو لە عەربەت بکەن و نیشتەجێ بن. لەی ٨ی ئازاری ١٩٩١ [[ڕاپەڕین]] لە [[چەمچەماڵ]] و [[ھەڵەبجە]] و عەربەت و ئۆردووگاکانی ([[زەڕایەن]] و [[سمود]] و [[نەسر]] و باریکە و [[پیرەمەگروون]] و [[ئەلڵایی]]) دەستی پێ کرد.<ref>https://www.basnews.com/so/babat/419982</ref> ==ڕەگناسیی ناو== ناوی "عەربەت" لە زمانی کوردیدا واتای "شوێنی بنەماڵە" یان "جێگای حەوانەوە" دەگەیەنێت.<ref>د. جەلیل کاکەوەیس، "فەرھەنگی ناوە کوردییەکان"، ٢٠١٢، لاپەڕە ١١٥.</ref> بە پێی لێکدانەوەیەکی [[فەرهاد پیرباڵ]] ھەندێک سەرچاوەی مێژوویی ئاماژە بەوە دەکەن کە ناوەکە لە وشەی "عەڕابە" یان "عەڕابانە"و ھاتووە کە ئامێرێکی گواستنەوە بووە لە کۆندا.<ref>د. فەرھاد پیرباڵ، "مێژووی ناوچەکانی سلێمانی"، بڵاوکراوەکانی ئەکادیمیای کوردی، ٢٠١٦، لاپەڕە ٧٨.</ref> ئەمە سەڕەڕای ئەوەی کە چەند بانگەشەیەکی فۆلکلۆری دەڵێن، کە لە وشەی (عقرب)ی [[زمانی عەرەبی]] واتە [[دووپشک]]ەوە هاتووە، بەڵام ئەمەیان تا ئێستا نە ڕەتکراوەتەوە، وە نە بەڵگەشی بۆی هەیە، چونکە ناوەندەکە بە [[دووپشک]]یش بەناوبانگە. ==دووپشکی عەربەت== سەرەڕای زیادەڕەوی کردن لەوەی کە شتێک بە تایبەتی بوونی هەیە بە ناوی 'دووپشکی عەربەت'، بەڵام ئەمە ڕاست نییە، بەڵکو دووپشکی عەربەت، کە دووپشکێکی ڕەشی کلک ئەستوورە، هەمان ئەو جۆرە دووپشکەیە کە لە ناوچەکانی [[گەرمیان]] و [[کەرکووک]] و باشوری [[ئێڕاق]] و وڵاتانی دیکەی [[ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست]] و [[باکووری ئەفریقا]] داهەیە، وە ناوە زانستییەکەشی ''Androctonus crassicauda''یە، هەرچەندە لە ئێستادا لە هەندێک شوێن پێشی دەڵێن "دووپشکی کلک ئەستووری عەرەبی".<ref>https://jnhm.uobaghdad.edu.iq/index.php/BINHM/article/view/55</ref> <ref>https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7725329/</ref> [[File:Akrepte tarak.jpg|thumb]] لە سەدەکانی ڕابردوودا، ئەم دووپشکە لە وەرزەی [[هاوین]]دا زۆر بەربڵاو بووە لە نێو خانووی ئەو کەسانەی لە ناوچەی عەربەتی ئێستا ژیاون، ئەمەش بەهۆی ئەوەی کە خانووەکان بەم شێوەیەی ئێستا نەبوون لە ڕووی [[بیناسازی]]ەوە تا بە تەواوی بیانپارێزن لە دووپشکەکە، هەربۆیە، بووەتەهۆی سەرنج و ترس لە نێوان سەردانیکەرانی. تایبەتمەندییەکانی ئەم دووپشکە ئەوەیە کە [[نیورۆتۆکسیین]] و [[کاردیۆتۆکسین]]ەکان لە خۆدەگرێت، کە دەبنە هۆی زیان گەیاندن بە مێشک و دڵی مرۆڤ تا ڕادەی کوشتن، ئەم دووپشکە دەبێتە هۆی دروستبوونی ئازارێکی زۆر، وە ڕشانەوە - وە ئەم دووپشکە بە یەکێک لە هەرە مەترسیدارترین جۆری دووپشک داندراوە لە جیهاندا، هەربۆیە پێویستی بە سەردانی پزیشک یان یارمەتی هێڵی فریاکەوتنی بەپەلە هەیە.<ref>https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7725329/</ref> دووپشکەکە بە ڕۆژدا خۆی دەشارێتەوە لە پێناو هێشتنەوەی لینجی جەستەی، وە لە شەودا هەڵدەستێت بە ڕاوکردن.<ref>https://www.inaturalist.org/taxa/196999-Androctonus</ref> ئەم جۆرە دووپشکە کە لە نێو ژمارەیەکی زۆری کورد لە هەرێمی کوردستان، پێی دەوترێت دووپشکی عەربەت، لە چەند [[شیعری کوردی|شیعرێکی کوردی]] ناوی هاتووە، لەوانە شیعری [[کاولەکەی وەتەن هێندە شیرینە]]ی [[پیرەمێرد]]. '''<big>کاولەکەی وەتەن هێندە شیرینە</big> ^{لە کتێبی [[پەندەکانی پیرەمێرد]]، ڕۆژنامەی ژیان، ژمارە ٣٥٥، ٢ی ئازاری ساڵی ١٩٣٣}<ref>https://books.vejin.net/ck/text/27415</ref><ref>https://wikisource.org/wiki/%DA%A9%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%95%DA%A9%DB%95%DB%8C_%D9%88%DB%95%D8%AA%DB%95%D9%86_%D9%87%DB%8E%D9%86%D8%AF%DB%95_%D8%B4%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D9%86%DB%95</ref>: ''' ''کاولەکەی وەتەن هێندە شیرینە'' ''ژاری دووپشکی عەربەت هەنگوینە'' ''ئاو مەند بێ و پیاو مۆن، لێیان بترسە'' ''ڵچ شۆڕ پەریش بێ، هەر ئێسکی قورسە'' ''شەیتان پەلەی کرد بۆیە زەلیلە'' ''ڕاوەستە و حەڵوا بێ لە بەرسیلە'' ''کاربەدەست، دەستیان لە دەست هەڵبڕی'' ''کاتێکت زانی خوا نانی بڕی'' ''کە خۆت خودبین و بۆ خەڵک بەدبین بی'' ''نابێ لە دوایی ڕۆژت ئەمین بی'' ''دۆستت ئەوەتە کە ئەتگرێنێ'' ''دوژمن ئەوەتە پێت پێئەکەنێ'' ئەم دووپشکە، لە باشووری عێڕاقدا، بووە ناوی یەکەم باندی مێتاڵی ڕەشی/ژێرزەمینی عێڕاقی واتە ژانەری [[ تراش مێتاڵ]] بەناوی [[کراسوکاندا]] لە ساڵی ٢٠٠١.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=NNkJ8EgbYik&t=7</ref> <ref>https://www.billboard.com/music/music-news/iraqi-metal-band-acrassicauda-raises-funds-on-kickstarter-to-record-debut-album-6174191/</ref> == دانیشتووان == [[File:António Guterres Secretary-General of the United Nations visiting Arbat Refugee Campus, Arbat Town, Kurdistan Region of Iraq, 2014.png|thumb|[[ئەنتۆنیۆ گوتیرێس]] سکرتێری ڕێکخراوی گشتی [[نەتەوە یەکگرتووەکان]]، ٢٠١٤، [[کەمپی عەربەت]].]] بە شێوەیەکی گشتی زۆربەی دانیشتووانی ناحیەکە عەربەت بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن کە بەشێکە لە [[زمانی کوردی]]. زۆربەی دانیشتووانەکەی [[ئیسلام|موسڵمانن]]. بەپێی دوایین سەرژمێری (٢٠٢١)، ژمارەی دانیشتووانی عەربەت نزیکەی ٣٠,٠٠٠ کەسە.<ref>"سەرژمێری دانیشتوانی ھەرێمی کوردستان ٢٠٢١"، دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان، ٢٠٢٢.</ref>، وە بە هۆی بوونی ئاوارەکانەوە، زاراوەی [[کورمانجی]]، و زمانی [[عەرەبی]] لە نێو هەندێک لە دانیشتوانەکەدا بەکاردێت, چونکە بە گوێرەی هەژمارەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان، لە مانگی تەمووزی ساڵی ٢٠٢٦دا، ٩،٩٥١ ئاوارە هەبوون لە [[کەمپی هەمیشەیی عەربەت]].<ref>https://data.unhcr.org/en/country/irq</ref> == کارگێڕی == ناحیەی عەربەت لە ڕووی کارگێڕییەوە ناوەندەکەی شارۆچکەی عەربەتە،ئەم ناحیەیە سەر بە [[قەزای سلێمانی|شارۆچکەی سلێمانی]]، پارێزگای [[سلێمانی]]یە. ناحیەکە پێکھاتووە لە شارۆچکەی ناوەندی عەربەت و ٧١ گوندی دەوروبەری شارۆچکەی عەربەت. <ref>دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان. «یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان 2009 لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند» (PDF) (بە کوردی). لە ١٥ی ئایاری ٢٠٢٣ ھێنراوە.</ref> ناحیەی عەربەت پێش ساڵی ٢٠١٠، وەک ناحیەیەکی نیشتەجێبوونی مەدەنی و هەروەها کشتوکاڵی دەبینرا، بەڵام لە دوای دروستبوونی نزیکەی ٥٢ کارگەی پیشەسازی لە ساڵی ٢٠١٢ وە وە دروستبوونی چەند پڕۆژەیەکی ئابوری و نیشتەجێبوون لە ناوەندەکەیدا، واتە لە شارۆچکەی عەربەت، لە ئێستادا، یەکەم وەک ناحیەیەکی پیشەسازی بە شێوەیەکی سەرەکی، دواتر نیشتەجێبوون، دەڕوات، کە ئەمەش مەترسی تەندرووستی و ژینگەیی دروستکردووە. <ref>UNEP Iraq Environmental Assessment, 2022.</ref> <ref>"Opening of Arbat Industrial Zone", Kurdistan New Newspaper, September 5, 2012, p. 4</ref> <ref>https://www.gulanmedia.com/so/story/127199/1621543441-26946-%D9%87%D9%80%D8%A7%D9%88%D9%88%DA%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA..-%D9%84%DB%95-%D8%B3%D9%86%D9%88%D9%88%D8%B1%DB%95%D9%83%DB%95%D8%AF%D8%A7-%D8%A8%DB%95%DA%AF%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%D9%83%DB%8E%D8%B4%DB%95%DB%8C-%D8%A6%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%95%D9%88%DB%95%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%87%DB%95%DB%8C%DB%95</ref> لە بەرواری ٢٥/٩/٢٠٢٥ بە ئامادەبوونی [[ئاوات محەمەد]]، قائیمقامی سلێمانی ([[فاضل عومەر عەبدولڕەحمان]]) لە شوێنی (دابان محەمەد) وەکو بەڕێوبەری نوێی ناحییەی عەربەت دەستبەکاربوو.<ref>https://www.facebook.com/share/p/19MKMKPjRf/</ref> == ئابووری == ئابووری مەڵبەندی ناحیەی عەربەت پشت دەبەستێت بە چەند بوارێکی سەرەکی: - '''کشتوکاڵ''': بەھۆی خاکی بەپیت و ئاووھەوای گونجاوەوە، کشتوکاڵ یەکێکە لە سەرچاوە سەرەکییەکانی داھاتی بەشێک لە دانیشتووانی ناوچەکە. بەرھەمە سەرەکییەکان بریتین لە گەنم، جۆ، سەوزە و میوە. ڕووبەری زەوی کشتوکاڵی لە ناوچەکەدا نزیکەی ٣,٠٠٠ ھێکتارە.<ref>د. ئاکۆ محەممەد، "توێژینەوەیەک لەسەر کشتوکاڵی ھەرێمی کوردستان"، گۆڤاری زانکۆی سلێمانی بۆ زانستە کشتوکاڵییەکان، بەرگی ٥، ژمارە ٢، ٢٠٢٠، لاپەڕە ٤٥-٦١.</ref> -'''کارکردن لە دامودەزگاکان''': لەوانیش، وەک ناوەندی بەڕێوبردنی ناحیە، بنکەی سیاسی، بنکەی ئاسایش، ناوەندی بەڕێوەبردنی ژینگە، بنکەی تەندروستی، نەخۆشخانەکان، قوتابخانەکان، دەرمانخانە و دەرمانگەکان، یانیش کارکردن لە کتێبخانەی گشتی عەربەت. - '''بازرگانی''': بەھۆی نزیکی لە شاری سلێمانییەوە، بازرگانی و کڕین و فرۆشتن چالاکییەکی گرنگی ئابووری ناوچەکەیە. بازاڕی ناوەندی عەربەت نزیکەی ٥٠٠ دوکان و شوێنی بازرگانی لەخۆ دەگرێت، لەگەڵ بوونی دوو مۆڵ کە لە دوای ساڵی ٢٠١٠ەوە دروستکراون وە دوو قەیسەری کە لە ساڵانی ٩٠کان دروستکراون. <ref>https://channel8.com/kurdish/news/57317</ref> <ref>https://www.facebook.com/p/%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA-%D9%85%DB%86%DA%B5-Arbat-Mall-100090113777496/</ref> - '''پیشەسازی بچووک''': لە ساڵانی دواییدا، چەندین کارگەی بچووک لە ناوچەکەدا دامەزراون کە بوونەتە سەرچاوەی کار بۆ دانیشتووانی ناوچەکە. ناوچەی پیشەسازی عەربەت لە ساڵی ٢٠١٢ دامەزراوە و نزیکەی ٥٢ کارگەی تێدایە.<ref>"کردنەوەی ناوچەی پیشەسازی عەربەت"، ڕۆژنامەی کوردستانی نوێ، ٢٠١٢/٠٩/٠٥، لاپەڕە ٤.</ref> -'''کەرتی تایبەتی دیکە''': کارکردن لە کەرتی تایبەت، لەوانیش پڕۆژەی نیشتەجێبوونی تایبەت وەک (دەلال سیتی) و (ئاڵتون سیتی)، یاخود کارکردن لە کۆمپانیای [[نانی تیری خەجێ خانم]] بە تایبەت ژنان، هەروەها کەرتی تایبەتی دیکەی وەک خزمەتگوزاری ئۆتۆمبێل، یان خزمەتگوزاری دروستکردنی کەلوپەلەکانی ناوماڵ، هتد.<ref>https://www.facebook.com/photo?fbid=545047466144205&set=pcb.545047772810841&locale=ar_AR</ref> == کەلتوور و شوێنەوارە گرنگەکان == چەند شوێنەوارێکی مێژوویی و گەشتیاری لە ناوچەکەدا ھەن کە گرنگترینیان: * '''مزگەوتی گەورەی عەربەت''': دروست کراوە لە ساڵی ١٩٤٥ و نۆژەنکراوەتەوە لە ٢٠٠٥.<ref>محەممەد ڕەئووف، "مزگەوتەکانی ناوچەی سلێمانی"، بڵاوکراوەکانی بەڕێوەبەرایەتی ئەوقافی سلێمانی، ٢٠١٧، لاپەڕە ١٠٣-١٠٦.</ref> *'''قوتابخانەی عەربەتی سەرەتایی''': دروستکراوە لە ساڵی ١٩٥٦.<ref>https://www.facebook.com/photo.php?fbid=466635474920970&set=pb.100063888439334.-2207520000&type=3&locale=ar_AR</ref> * '''تەپەی عەربەت''': شوێنەوارێکی مێژوویییە کە دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی [[ئاشوور]]ی (~١٠٠٠ پ.ز.) و لێکۆڵینەوەی ئارکیۆلۆجی تێدا کراوە.<ref>د. کامەران کۆسرەت & د. کاروان ئازاد، "ڕاپۆرتی لێکۆڵینەوەی ئارکیۆلۆجی تەپەی عەربەت"، گۆڤاری شوێنەواری کوردستان، بەرگی ٣، ژمارە ١، ٢٠١٩، لاپەڕە ٢٢-٣٥.</ref> * '''گۆمی عەربەت''': کانیاوێکی سروشتییە کە بە ماددەی [[گۆگرد]] دەوڵەمەندە و ''ھەندیک خەڵک'' لە شوێنانی دیکەوە سەردانی دەکەن بۆ چارەسەری نەخۆشی سوودی لێوەردەگرن و پێیان وایە خاسییەتی [[دەرمانی پزیشکی]]ی ھەیە.<ref>سیروان عەبدولڕەحمان، "کانیاوە سروشتییەکانی ھەرێمی کوردستان"، ڕۆژنامەی ھاووڵاتی، ٢٠١٨/٠٧/١٢، لاپەڕە ٧.</ref> == کەسایەتییە ناسراوەکان == چەندین کەسایەتی ناسراوی کورد خەڵکی عەربەتن واتا یان لەوێ لە دایکبوون، یانش سەردەمێک لە عەربەت ژیاون، یاخود پێکەوە، لەوانەش: * '''[[ڕێواس فایەق]]''': ژنە [[سیاسەتمەدار]]ێکی کورد و سەرۆکی خولی پێنجەمی [[ئەنجومەنی نوێنەرانی ھەرێمی کوردستان]].<ref>https://www.youtube.com/watch?v=Hv2spxV4nYU</ref> * '''[[ماھیر حەسەن]]''': [[ئەکتەر]] و [[شانۆکار]]ی ناسراوی کورد. *'''[[ھاشم چەمخارا]]''' [[شاعیر]] و [[چالاکەوان]].<ref>https://www.kurdish-cultural.org/%D8%B4%DB%8C%D8%B9%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D9%88%D8%A7%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D8%AC%D8%A7%D8%B1%D9%87-%DB%8C-%D9%87%D8%A7%D8%B4%D9%85-%DA%86%D9%87%D9%85%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%A7/</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=xQTMLFdZ5CI</ref> *'''[[پشتیوان عەربەتی]]''': کەسایەتییەکی [[ئینتەرنێت]]ە. == سەرچاوەکان == {{Reflist}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://www.facebook.com/Arbat.Subdistrict/?locale=ku_TR پەڕەی فەرمی فەیسبووکی ناحیەی عەربەت] * [https://gov.krd/ حکوومەتی ھەرێمی کوردستان] {{شریتی دەروازە|عێراق|کوردستان}} [[پۆل:شارۆچکەکان]] [[پۆل:سلێمانی]] hik8er80zz2pkzjc4c3szoucthde7ox 0 123467 1661740 1502748 2026-09-06T10:38:47Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە) 1661740 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} پاشا '''"دۆنگچیۆن"ی گۆگۆریۆ''' (بە [[هانگۆل]]: 동천왕 یان 동양왕؛ بە [[ھانجا]]: 東川王 یان 東襄王)، لە دایکبووی (٢٠٩ز – ٢٤٨ز)، ١١ـەم فەرمانڕەوایی [[گۆگۆریۆ]]ـبوو، لە باکووری [[سێ شانشینەکەی کۆریا]]، ماوەی فەرمانڕەواییەتییەکەی لە نێوان ساڵانی (٢٢٧ز بۆ ٢٤٨ز)ـبوو. == پوختە == '''دۆنگچیۆن''' نەوەی هەشتەم فەرمانڕەوای گۆگۆریۆ، پاشا [[سیندایی گۆگۆریۆ|سیندای]] وە کوڕی دەیەم فەرمانڕەوای گۆگۆریۆ، پاشا [[سانسانگی گۆگۆریۆ|سانسانگ]]ـبوو. بوو بە شازادەی جێنشین لە ٢١٣ زایینی وە بوو بە پاشای دوای مردنی '''سانسانگ'''. == فەرمانڕەوایی == لە ٢٣٨ زایینی '''دۆنگچیۆن''' بەتوانا بوو تا ببێتە هاوپەیمانی (وای) بۆ ئەوەی (خێزانەکەی گۆنگسون لەناوببەن) وە پاککردنەوەی ناوچەکە کاریگەریشی ئەبوو لەسەر [[نیمچەدوورگەی لیادۆنگ]] وە هەندێک ڕووبەری خاکی گۆگۆریۆ. == مردن و جێگرەوەی == '''دۆنگچیۆن''' نەخۆش کەوت و مرد لە ٢٤٨ زایینی لە ماوەی ٢٢ ساڵی فەرمانڕەواییەتییەکەی. گۆڕەکەی ئەکەوێتە هەرێمی [[هەرێمی باشووری پیۆنگان|باشووری پیۆنگان]] نزیک [[پیۆنگیانگ]]، [[کۆریای باکوور]]. شازادەی جێنشین (یۆن-بوول) جێی باوکی گرتەوە و ڕاستەوخۆ بوو بە پاشا دوای مردنی باوکی، پاشا [[جۆنگچیۆنی گۆگۆریۆ|جۆنگچیۆن]]. == سەرچاوە == *[https://en.wikipedia.org/wiki/Dongcheon_of_Goguryeo ویکیپیدیای ئینگلیزی؛ Dongcheon of Goguryeo] {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٩]] [[پۆل:مردووانی ٢٤٨]] [[پۆل:نیمچەدوورگەی کۆریا]] [[پۆل:سێ شانشینەکەی کۆریا]] [[پۆل:فەرمانڕەواکانی گۆگۆریۆ]] {{پاشاکانی گۆگۆریۆ}} [[پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ٣یەم لە ئاسیا]] [[پۆل:خەڵکی کۆری لە سەدەی سێیەم]] agvik44zjqxfka2x647bhyuio0635lm 0 123758 1661457 1627029 2026-09-05T22:21:54Z ~2026-48230-61 78922 /* */ 1661457 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ئەکتەر]] == مێژوو == [[پەڕگە:The Swan cropped.png|وێنۆک|نەخشەیەک بۆ [[شانۆی ئەلیزابێسی|شانۆیەکی ئەلیزابێسی]]، ١٥٩٦.]] یەکەم نواندنی ناسراو لە مێژووی مرۆڤایەتیدا نزیکەی ساڵی ٥٣٤ پێش زایین بوو، کاتێک نواندنکاری یۆنانی [[تێسپیس]] لە [[شانۆی دیۆنیسۆس]] ھەنگاوی نا و بە ڕۆڵی کەسایەتییەک لە شانۆگەرییەک یان چیرۆکێکدا قسەی کرد. پێش سەردەمی کاری تێسپیس، سەما و [[گۆرانی]] ڕێگاکانی دەربڕینی چیرۆکە یۆنانییەکان بوون. نواندنکارە پیاوەکان لە شانۆی یۆنانی کۆندا سێ جۆر [[دراما]]یان پێشکەش دەکرد: [[تراژیدیا]] و [[شانۆگەریی کۆمیدی]] و شانۆگەریی ساتیری.<ref>Brockett and Hildy (2003, 15–19).</ref> شانۆی ڕۆژاوایی پەرەی سەند و بە شێوەیەکی بەرچاو فراوان بوو لەژێر دەسەڵاتی ڕۆمانەکاندا. شانۆی [[ڕۆمای کۆن]] شێوازێکی ھونەریی گەشەسەندوو و ھەمەجۆر بوو، لە [[جەژنە ڕۆمانییەکان|فیستیڤاڵە ڕۆمانییەکانی]] شانۆی سەر شەقام و سەمای ڕووت و یارییە ئەکرۆباتییەکانەوە دەستی پێ دەکرد، تاوەکوو نمایشی کۆمیدیای بارودۆخ و تراژیدیای وردی زارەکی. ===سەدەی بیستەم=== [[شانۆ|شانۆکان]] و [[سینەما|سینەماکان]] و [[تەلەڤیزیۆن]] لە شەستەکانی [[سەدەی بیستەم]]دا دەرکەوتن. و شێوازێکی ڕێکخراوتریان وەرگرت، و ئەو ئەکادیمیایانە دەرکەوتن کە بنەماکانی ھونەری نواندن فێر دەکەن و بەھرەمەندان و ئەو کەسانەی ئارەزووی بەشداری لە کاری ھونەریدا دەکەن پەروەردە دەکەن بە شێوەیەکی ئەکادیمیی ڕێکخراو کە بە بڕوانامەی فەرمیی باوەڕپێکراو دانپێدانراون. [[سەندیکا]] و یەکێتی و کۆمەڵەکانی نواندنکاران دەرکەوتن بۆ پاراستنی مافی نواندنکاران لە کۆمەڵگەدا و پشتیوانی لەوانە دەکەن کە بەھۆی پیرییەوە خانەنشین دەبن، ھەروەھا بڕیار لەسەر کێشە و ململانێکان دەدەن کە لە نێوان ئەندامانی پیشەسازیی [[سینەما]] یان [[شانۆ]] و لایەنەکانی تردا ڕوو دەدەن. نواندنکاران لە دیارترین ئەستێرە و ھونەرمەندانی کۆمەڵگەن لە زۆربەی وڵاتانی جیھانی شارستانیدا.<ref>Foster Hirsch, ''The Boys from Syracuse: The Shuberts' Theatrical Empire'' (Cooper Square Press, 2000).</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|شانۆ|فیلم|ئەنیمەیشن|تەلەڤیزیۆن|ھۆڵیوود|خەیاڵی زانستی|بۆڵیوود|ڕادیۆ}} {{پۆلی کۆمنز|Actors}} {{فیلم-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} [[پۆل:شانۆ]] [[پۆل:زاراوەکانی تەلەڤیزیۆن]] [[پۆل:پیشەکان]] [[پۆل:ھونەرمەندان]] [[پۆل:پیشە شانۆییەکان]] [[پۆل:پیشەکانی فیلمسازی]] [[پۆل:نواندن]] [[پۆل:پیشەی تەلەڤیزیۆن]] 85cug0l6j1ca3vz0ffq08s121j00q3w 1661458 1661457 2026-09-05T22:22:20Z ~2026-48230-61 78922 /* */ 1661458 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ئەکتەر]] [[پۆل:شانۆ]] [[پۆل:زاراوەکانی تەلەڤیزیۆن]] [[پۆل:پیشەکان]] [[پۆل:ھونەرمەندان]] [[پۆل:پیشە شانۆییەکان]] [[پۆل:پیشەکانی فیلمسازی]] [[پۆل:نواندن]] [[پۆل:پیشەی تەلەڤیزیۆن]] p30ggrhuv005ehlqm4bhxpntis5ah1t 1661459 1661458 2026-09-05T22:23:18Z Amine yousefi 16159 دەستکاریی [[Special:Contributions/~2026-48230-61|~2026-48230-61]] ([[User talk:~2026-48230-61|لێدوان]]) بۆ دوایین پێداچوونەوەی [[User:SakuraBot|SakuraBot]] گەڕێندرایەوە 1627029 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ئەکتەر''' یان '''ڕۆڵگێڕ''' یان '''نواندنکار''' (زاراوەی [[یۆنانی]]: ὑποκριτής hupokritḗs)، ئەکتەر بە واتای وشەیی '''کەسێک کە وەڵام دەداتەوە'''. بریتییە لە کەسێک کە ڕۆڵێک بەرجەستە دەکات لە بەرنامەیەکی تەلەڤیزیۆنی یاخود لە [[شانۆ]]یەک یان لە [[فیلم]]ێک،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Actor - Wikipedia|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/wiki/Actor|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=en.wikipedia.org|زمان=en}}</ref> لێکدانەوەی ئەکتەر بۆ ڕۆڵێکی [[ھونەر]]ی نواندن، پەیوەندی بەو ڕۆڵەوە ھەیە کە دەیگێڕێت جا چ لەسەر بنەمای کەسێکی ڕاستەقینە بێت یان کارەکتەرێکی خەیاڵی. ھەروەھا دەتوانرێت ئەمە بەھۆی بەکارھێنانی پەڕتووکەکان لە شانۆکاندا بەکارببرێت یان سوود وەرگرتن لە [[ڕۆمان]] و [[چیرۆک]]ە ھەڵبەستراو و ڕاستەقینەکان، تەنانەت ھەندێک کات ئەکتەر خۆی ڕۆڵی تێدا دەگێڕێت بە جۆرێک ئەو بەشەی لە شانۆکەدا نمایش دەکرێت ئەکتەر خۆی چیرۆکەکەی بۆ دروست دەکات بەپێی جۆری ھونەری ئەزموونی ئەکتەرەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Oxford Languages {{!}} The Home of Language Data|ناونیشان=https://languages.oup.com/|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=languages.oup.com|زمان=en-GB}}</ref> == مێژوو == [[پەڕگە:The Swan cropped.png|وێنۆک|نەخشەیەک بۆ [[شانۆی ئەلیزابێسی|شانۆیەکی ئەلیزابێسی]]، ١٥٩٦.]] یەکەم نواندنی ناسراو لە مێژووی مرۆڤایەتیدا نزیکەی ساڵی ٥٣٤ پێش زایین بوو، کاتێک نواندنکاری یۆنانی [[تێسپیس]] لە [[شانۆی دیۆنیسۆس]] ھەنگاوی نا و بە ڕۆڵی کەسایەتییەک لە شانۆگەرییەک یان چیرۆکێکدا قسەی کرد. پێش سەردەمی کاری تێسپیس، سەما و [[گۆرانی]] ڕێگاکانی دەربڕینی چیرۆکە یۆنانییەکان بوون. نواندنکارە پیاوەکان لە شانۆی یۆنانی کۆندا سێ جۆر [[دراما]]یان پێشکەش دەکرد: [[تراژیدیا]] و [[شانۆگەریی کۆمیدی]] و شانۆگەریی ساتیری.<ref>Brockett and Hildy (2003, 15–19).</ref> شانۆی ڕۆژاوایی پەرەی سەند و بە شێوەیەکی بەرچاو فراوان بوو لەژێر دەسەڵاتی ڕۆمانەکاندا. شانۆی [[ڕۆمای کۆن]] شێوازێکی ھونەریی گەشەسەندوو و ھەمەجۆر بوو، لە [[جەژنە ڕۆمانییەکان|فیستیڤاڵە ڕۆمانییەکانی]] شانۆی سەر شەقام و سەمای ڕووت و یارییە ئەکرۆباتییەکانەوە دەستی پێ دەکرد، تاوەکوو نمایشی کۆمیدیای بارودۆخ و تراژیدیای وردی زارەکی. ===سەدەی بیستەم=== [[شانۆ|شانۆکان]] و [[سینەما|سینەماکان]] و [[تەلەڤیزیۆن]] لە شەستەکانی [[سەدەی بیستەم]]دا دەرکەوتن. و شێوازێکی ڕێکخراوتریان وەرگرت، و ئەو ئەکادیمیایانە دەرکەوتن کە بنەماکانی ھونەری نواندن فێر دەکەن و بەھرەمەندان و ئەو کەسانەی ئارەزووی بەشداری لە کاری ھونەریدا دەکەن پەروەردە دەکەن بە شێوەیەکی ئەکادیمیی ڕێکخراو کە بە بڕوانامەی فەرمیی باوەڕپێکراو دانپێدانراون. [[سەندیکا]] و یەکێتی و کۆمەڵەکانی نواندنکاران دەرکەوتن بۆ پاراستنی مافی نواندنکاران لە کۆمەڵگەدا و پشتیوانی لەوانە دەکەن کە بەھۆی پیرییەوە خانەنشین دەبن، ھەروەھا بڕیار لەسەر کێشە و ململانێکان دەدەن کە لە نێوان ئەندامانی پیشەسازیی [[سینەما]] یان [[شانۆ]] و لایەنەکانی تردا ڕوو دەدەن. نواندنکاران لە دیارترین ئەستێرە و ھونەرمەندانی کۆمەڵگەن لە زۆربەی وڵاتانی جیھانی شارستانیدا.<ref>Foster Hirsch, ''The Boys from Syracuse: The Shuberts' Theatrical Empire'' (Cooper Square Press, 2000).</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|شانۆ|فیلم|ئەنیمەیشن|تەلەڤیزیۆن|ھۆڵیوود|خەیاڵی زانستی|بۆڵیوود|ڕادیۆ}} {{پۆلی کۆمنز|Actors}} {{فیلم-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} [[پۆل:شانۆ]] [[پۆل:زاراوەکانی تەلەڤیزیۆن]] [[پۆل:پیشەکان]] [[پۆل:ھونەرمەندان]] [[پۆل:پیشە شانۆییەکان]] [[پۆل:پیشەکانی فیلمسازی]] [[پۆل:نواندن]] [[پۆل:پیشەی تەلەڤیزیۆن]] irg5ttnaa0syh7t3a8nr6k94b4d2mek 0 123948 1661106 1441470 2026-09-05T13:41:40Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ئیسپانیا-کۆلکە) 1661106 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | short_description = filler <!-- LEAVE THIS BE, EDIT THE {{Short description}} TEMPLATE ABOVE --> | name = دوورگەکانی کەناری | anthem = [[Arrorró|''Himno de Canarias'']]<br /> {{smaller|"Anthem of the Canaries"}} | official_make = | native_name = {{native name|es|Canarias}} | settlement_type = [[Autonomous communities of Spain|Autonomous community]] of [[Spain]] and [[Special territories of members of the European Economic Area#Outermost Regions|outermost region]] of the [[European Union]] | imagesize = 275px | image_caption = I | image_flag = Flag of the Canary Islands.svg | flag_size = 125px | flag_alt = ئاڵای دوورگەکانی کەناری | image_shield = Coat of Arms of the Canary Islands.svg | shield_size = 100x100px | shield_alt = دوورگەکانی کەناری | image_map = Islas Canarias (real location) in Spain.svg | mapsize = 275px | map_caption = شوێنی ذوورگەکانی کەناری لەسەر نەخشە | coordinates = {{coord|28|N|16|W|region:ES|format=dec|display=inline,title}} | subdivision_type = [[List of sovereign states|ووڵات]] | subdivision_name = ئیسپانیا | subdivision_type1 = گەورەترین شار | subdivision_name1 = [[لاس پالماس]] | seat_type = [[Capital city|پایتەخت]] | seat = [[لاس پالماس]] و [[سانتاکروس تێنێریفە]]<ref name=estatuto2018>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.boe.es/eli/es/lo/2018/11/05/1 |سەردێڕ=Ley Orgánica 1/2018, de 5 de noviembre, de reforma del Estatuto de Autonomía de Canarias. |زمان=es |وێبگە=[[Boletín Oficial del Estado|BOE]] |ڕێکەوت=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|پەڕەکان=١٠٧٦٤٥–١٠٧٧٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190923070315/https://www.boe.es/eli/es/lo/2018/11/05/1 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> | parts_type = [[Provinces of Spain|پارێزگاکان]] | parts_style = para | parts = | p1 = [[Province of Las Palmas|لاس پالماس]] | p2 = و [[Province of Santa Cruz de Tenerife|سانتا کروز تێنێریفە]] | leader_party = [[Spanish Socialist Workers' Party|PSOE]] | leader_title = [[President of the Canary Islands|سەرۆک]] | leader_name = [[ئانخێل ڤیکتۆر تۆرێس]] | area_total_km2 = ٧,٤٩٣ | area_rank = ١.٨٨٪ ی ئیسپانیا؛ [[List of Spanish autonomous communities by area|ranked 13th]] | population_footnotes = <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Población por comunidades y ciudades autónomas y sexo. |ناونیشان=https://www.ine.es/jaxiT3/Datos.htm?t=2853 |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢}}</ref> | population_total = ٢,١٧٢,٩٤٤ | population_as_of = ٢٠٢١ | population_rank = [[List of Spanish autonomous communities by population|هەشتەمین]] | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = ڕێژە | population_blank1 = ٤.٥٨% لە ئیسپانیا | population_demonyms = [[Canarian people|کەنارییەکان]]<br />{{lang|es|canario/-a}} ([[زمانی ئیسپانی|ئیسپانی]]) | timezone = [[Western European Time|WET]] | utc_offset = ±00:00{{!}}UTC | timezone_DST = [[Western European Summer Time|WEST]] | utc_offset_DST = +1 | postal_code = | iso_code = {{hlist|IC|[[ISO 3166-2:ES|ES-CN]]}} | blank_name_sec1 = زۆرترین ڕێژەی دانیشتوان | blank_info_sec1 = [[تێنێریفە]]<ref name="BOE_pop_2019">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.boe.es/eli/es/rd/2019/12/20/743 |سەردێڕ=Real Decreto 743/2019, de 20 de diciembre, por el que se declaran oficiales las cifras de población resultantes de la revisión del Padrón municipal referidas al 1 de enero de 2019. |وێبگە=[[Boletín Oficial del Estado|BOE]] |ڕێکەوت=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|پەڕەکان=١٤١٢٧٨–١٤١٢٨١|زمان=es |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200220111850/https://www.boe.es/eli/es/rd/2019/12/20/743 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> | blank1_name_sec1 = [[زمای فەرمی]] | blank1_info_sec1 = [[ئیسپانی]] | blank3_name_sec1 = [[یاسای فیدراڵی]] | blank3_info_sec1 = ٧ ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ | blank_name_sec2 = [[پەرلەمان]] | blank_info_sec2 = [[پەرلەمانی کەناری]] | blank1_name_sec2 = [[Congress of Deputies (Spain)|کورسییەکانی کۆنگرێس]] | blank1_info_sec2 = ١٥ (لە ٣٥٠) | blank2_name_sec2 = [[Spanish Senate|کورسیەکانی ئەنجومەن]] | blank2_info_sec2 = ١٤ (لە ٢٦٥) | blank3_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] (2018) | blank3_info_sec2 = 0.861<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><br/>{{color|green|very high}} · [[List of Spanish autonomous communities by Human Development Index|15th]] | website = {{URL|www.gobcan.es/}} | official_name = }} '''دوورگەکانی کەناری''' بە ([[زمانی ئیسپانی]] Islas Canarias) چەند دورگەیەکی وڵاتی [[ئیسپانیا]]ن ، ناوەندەکەی شاری [[سانتا كروز دي تينيريفيه]]، ڕووبەری خاکەکەی ٢٤٫٠٩٠ کیلۆمەتر چوارگۆشەیە و ژمارەی دانیشتوانەکەی ٢،١٧٢،٩٤٤ ملیۆن کەسە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|دوورگەکان|جوگرافیا|ئەفریقا|ئیسپانیا|گڕکانەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Canary Islands}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ئیسپانیا-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:کۆمەڵە دوورگەکان]] [[پۆل:دوورگەکانی ئەفریقا]] [[پۆل:دوورگەکانی ئیسپانیا]] [[پۆل:دوورگەکانی کەناری]] [[پۆل:باکووری ئەفریقا]] [[پۆل:کۆمەڵگە سەربەخۆکانی ئیسپانیا]] ej725d160pomzobjvnf3y1o5hfbu0x0 0 124163 1661537 1651981 2026-09-06T01:35:32Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئەکتەر-کۆلکە، فیلم-کۆلکە) 1661537 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = دوەین جانسن | image = Dwayne "The Rock" Johnson Visits the Pentagon (41) (cropped).jpg | caption = جانسن لە ئازاری ٢٠٢٣ | birth_name = دوەین دۆگلاس جانسن | birth_date = {{ڕێکەوتی لەدایکبوون و تەمەن|١٩٧٢|٥|٢}} | birth_place = ھایوارد، [[کالیفۆرنیا]]، [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] | residence = ساوتوێست ڕانچس، [[فلۆریدا]]، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا | occupation = [[ئەکتەر]]، بەرھەمھێنەر، زۆرانبازی لێھاتوو | years_active = ١٩٩٠–١٩٩٥ (تۆپی پێی گریدیرۆن){{ھن}}١٩٩٦–٢٠٠٤؛ ٢٠١١–٢٠١٦ (زۆرانبازی لێھاتوو){{ھن}}١٩٩٩–ئێستا (ئەکتەر) | party = سەربەخۆ<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.gq.com/story/dwayne-johnson-for-president-cover |سەردێڕ=Dwayne Johnson for President! |دوایین=Sirota |یەکەم=Caity Weaver, Peggy |ڕێکەوت=١٠ی ئایاری ٢٠١٧|ئیش=GQ |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠١٧|زمان=en |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190611153935/https://www.gq.com/story/dwayne-johnson-for-president-cover |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی حوزەیرانی ٢٠١٩ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | spouse = {{marriage|دانی گارسیا|١٩٩٧|٢٠٠٧|reason=divorced}} | partner = لۆرێن ھاشیان{{ھن}}(٢٠٠٧–ئێستا) | children = ٣ | relatives = ڕۆکی جانسن (باول){{ھن}}پیتەر مایڤیا (باپیر){{ھن}}لیا مایڤیا (داپیر){{ھن}}نایا جاکس (ئامۆزا) | module = {{Infobox professional wrestler|child=yes | names = دوەین جانسن<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Rock |ناونیشان=http://www.cagematch.net/?id=2&nr=960 |بڵاوکەرەوە=Cagematch |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160406203712/http://www.cagematch.net/?id=2&nr=960 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی نیسانی ٢٠١٦ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>{{ھن}}Flex Kavana<ref name="slam"/>{{ھن}}Rocky Maivia<ref name="slam"/>{{ھن}}'''دە ڕۆک'''<ref name="slam"/> | height = 6 ft 5 in<ref name="wwebio">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.wwe.com/superstars/therock |سەردێڕ=Dwayne "The Rock" Johnson |بڵاوکەرەوە=[[دەبلیوو دەبلیوو ئی|WWE]] |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئازاری ٢٠١٢}}</ref> | weight = 260 lb<ref name="wwebio"/> | billed = مەیامی، [[فلۆریدا]]<ref name="wwebio"/> | trainer = پات پاترسن<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cagematch.de/?id=2&nr=960&gimmick=The+Rock |سەردێڕ=The Rock " Wrestler-Datenbank " CAGEMATCH – The Internet Wrestling Database |بڵاوکەرەوە=Cagematch.de |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئابی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160628090425/http://www.cagematch.de/?id=2&nr=960&gimmick=The+Rock |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٦ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>{{ھن}}ڕۆکی جانسن<ref name="slam"/>{{ھن}}تۆم پریچارد<ref name="Dworkis"/> | debut = ١٩٩٦<ref name="slam"/> | retired =}} }} '''دوەین دۆگلاس جانسۆن''' ({{بە ئینگلیزی|Dwayne Douglas Johnson}}؛ لەدایکبووی ٢ی ئایاری ١٩٧٢) کە ھاوکات بە [[ناوی گۆڕەپان|ناوە گۆڕەپانییەکەی]] بە '''دە ڕۆک''' ({{بە ئینگلیزی|the Rock}}) دەناسرێت، ئەکتەر، [[زۆرانبازی پیشەگەر]] و بازرگانێکی ئەمریکییە. ڕێکەوتنی لەگەڵ [[دەبلیوو دەبلیوو ئی]] واژوو کردووە. == ژیانی تایبەتی == جانسن لە دایکێکی ساموایی و باوکێکی سکۆتلەندی لەدایک بووە. بەھۆی ئەوەی باوکی بە کەنەدی ھەژمار دەکرا جانسن لە ساڵی ٢٠٠٩ مافی مانەوەی کەنەدی پێدرا. == نواندن == جانسن لە ساڵی ١٩٩٩ەوە دەستی کردووە بە نواندن. لە ٢٠٠٤ وازی لە زۆرانبازیدا ھێنا تاکو بتوانێ سەرنج لەسەر کاری نواندن بکات. جانسن لە چەندان فیلمی بەناوبانگ دەرکەوت وەک (The Scorpion King) کە ئەمە بە فیلمێکی سەرکەوتووی ئەم ئەکتەرە دانرا. ھەروەھا فیلمەکانی The Mummy Returns , The Other Guys,Journey 2. جگە لەمانەش دەرکەوتنی لە فیلمی [[خێرا و تووڕە ٧]] <nowiki/>دا ھەبوو. ھەروەھا لە فیلمی [[سان ئاندریاس (فیلم)|سان ئەندریاس]] کە ڕۆڵی سەرەکی ھەبوو و سەرکەوتنێکی مەزنی بەدەستھێنا لە بۆکس ئۆفیس. == فیلمۆگرافی == === تەلەڤیزیۆن === * That '70s Show – Rocky Johnson (1999) * The Net – Brody (1999) * Star Trek: Voyager – The Champion (2000) * Saturday Night Live – Guest host (2000 to 2008) * Cory in the House – Himself (2007) * Hannah Montana – Himself (2008) * Wizards of Waverly Place – Himself (2009) * Transformers: Prime – Cliffjumper (2010) * [[فامیلی گای|Family Guy]] – Himself (2010) * The Hero – Himself (2013) (host/producer) * Wake Up Call – Himself (2014) (host/producer) * Ballers – Spencer Strasmore (2014) (also executive producer) == جووڵە تایبەتەکان == * rock bottom * the people's elbow Spin buster Sharpshooter Rock bottom == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Dwayne Johnson|دوەین جانسن}} * {{توویتەر|TheRock}} * {{IMDb name|425005}} * {{فەیسبووک|DwayneJohnson}} * {{ئینستاگرام|TheRock}} * {{WWE superstar|therock|دە ڕۆک}} {{S-start}} {{Succession box | title = براوەی [[کایەی ڕۆیاڵ ڕامبڵ|ڕۆیاڵ ڕامبڵ]] | years = ٢٠٠٠ | with = | before = [[ڤینس ماکمان]] | after = [[ستۆن کۆڵد ستیڤ ئۆستن]] }} {{S-end}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ژیاننامە|کەنەدا|وەرزش|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کالیفۆڕنیا|ھۆڵیوود|ئەکتەران|ژیاننامە|تەلەڤیزیۆن|کایەی ڤیدیۆیی}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} [[پۆل:دوەین جانسن| ]] [[پۆل:ئەکتەرانی بە ڕەچەڵەک سامۆئا]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرە نێرەکانی کالیفۆڕنیا]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی شۆرتی]] [[پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلم لە کالیفۆڕنیا]] [[پۆل:خەڵکی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک کەنەدی]] [[پۆل:خەڵکی باشووری ڕۆژئاوای ڕانچ لە فلۆریدا]] [[پۆل:خێرخوازە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:زۆرانبازە پیشەگەرە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:زۆرانبازە پیشەگەرەکانی فلۆریدا]] [[پۆل:زۆرانبازە پیشەگەرەکانی کالیفۆرنیا]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٢]] [[پۆل:خوێندکارانی پێشووی زانکۆی میامی]] [[پۆل:ھاوڵاتیە سروشتیەکانی کەنەدا]] d7byhky9wbh8k31u5uxus9tly1bvc6y 0 124668 1661500 1651978 2026-09-05T22:38:50Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1661500 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس-فیلم}} [[پەڕگە:Public enemies.jpg|thumb|پۆستەری شانۆیی فیلمەکە.]] '''دوژمنانی گەل '''(بە [[ئینگلیزی]] '''Public Enemies''') فیلمێکی ئەمەریکی ژیاننامەییە لە دەرهێنانی مایکل مان و لەنووسنی ڕۆنان بێرنێت،ئان بیدەرمان و خودی مایکل مانیشە.فیلمەکە سەرچاوەی لە کتێبەکەی بڕیان بۆڕۆوە گرتووە لەژێر ناونیشانی (Public Enemies: America's Greatest Crime Wave and the Birth of the FBI) کە باسی [[بێبازاڕیی مەزن|سەردەمی بێبازاڕیی مەزن]] دەکات لە ئەمەریکا ، هەروەها ساڵانی کۆتایی تاوانبار و دزی بانک جۆن دیلینجەر ([[جۆنی دێپ]]) دەکات کە چۆن بریکارانی ئێف بی ئای بەتایبەت مێلڤن پێرڤیس ([[کریستیەن بەیڵ]]) هەوڵی دەستگیرکردنی دەدەن. سەرەتا نووسەری کتێبەکە وای دانابوو کتێبەکەی بکرێتە چکۆلە زنجیرەیەک ، دواتر مایکل مان قسەی لەگەڵ کرد و ڕێکەوتن لەسەر ئەوەی پڕۆژەکەی بکرێتە فیلم ، فیلمەکە بەیەکێک لە مەزنترین فیلمەکانی جۆنی دێپ و فیلمە ژیاننامییەکان دادەنرێت ، هەرچەندە لەڕووی مێژووییەوە هەندێ لە ڕاستیەکانی ژیانی تاوانبار جۆن دیلینجەری لاداوە بەڵام پێشوازیەکی باشی لێکرا. == سەرچاوەکان == ١.[https://web.archive.org/web/20160112164000/http://www.en.wikipedia.org/ ویکیپیدیای ئینگلیزی] ٣.https://www.imdb.com/title/tt1152836/ ٤.https://www.boxofficemojo.com/release/rl40535553/ {{تووڵی دەروازە|فیلم|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دەیەی ٢٠٠٠}} {{پۆلی کۆمنز|Public Enemies}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی چیڕۆکەکانیان لە کتێبەوە وەرگیراوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی چیڕۆکەکەیان لەڕووداوی ڕاستیەوە وەرگیراوە]] [[پۆل:فیلمە ژیاننامەییەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٩]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمە دزییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ساڵی ١٩٣٣ دانراون]] [[پۆل:فیلمەکانی یوونیڤەرساڵ پیکچەرز]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٠٠]] [[پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمە درامییە ئەکشنییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە درامییە تاوانکارییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی دزینی بانک]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی دیوانی لێکۆڵینەوەی فیدراڵی]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شیکاگۆ داندراون]] [[پۆل:ڕیزبەندی فیلمە میدیاییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنە ژیاننامەیییەکان]] [[پۆل:فیلمە درامایییە ئەکشنە ئینگلیزییەکان]] [[پۆل:فیلمە دراما تاوانە ئینگلیزی-زمانەکان]] 3zqnw9v8qmao752wg594enbhgw7tdor 0 124814 1661475 1640360 2026-09-05T22:34:50Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1661475 wikitext text/x-wiki {{سەبارەت بە|شارۆچکەکە|فرۆشگاکە|فرۆشگا}} {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = دووکان | ناوی_خۆماڵی = Dukan | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[شارۆچکە]] | وێنە =|وێنۆک | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی شارۆچکەی دووکان | وێنەی_نەخشە = پەڕگە:دووکانی کۆن.jpg|وێنۆک | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = شارۆچکەی دووکان لە کۆندا | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای دووکان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی دووکان]](ناوەند) | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ٤٢٠ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە = }} '''دووکان''' شارۆچکەیەکە، کەوتووەتە [[ناحیەی دووکان]](ناوەند)، [[قەزای دووکان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ }}</ref> ئەم شارۆچکەیە ناوەندی [[ناحیەی دووکان]](ناوەند) و [[قەزای دووکان]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == '''دووکان''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ [[بەنداوی دووکان]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[تەلان]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[جۆبڵاخ]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[کلکەسماق]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == دووکان گوندێکی بچوک بوو لە [[ناحیەی سورداش]] لەسەر [[زێی بچووک]]، گرنگی و ناوزەنگی دووکان کاتێک دەرکەوت کە لەساڵی (١٩٥٦) بڕیاری دروست کردنی [[بەنداوی دووکان]] درا. لەئێستادا شارؤچکەیەکی گەورە و پێشکەوتووە لە ڕووی گەشت و گوزارەوە و ناوەندی قەزایە. == ناو == چەند بۆچوونێک لەسەر ناوی دووکان ھەیە: * (دوو-کان)واتای لە دوو (کان)ی بەردەوە ھاتبێت. * لە دوو کانییەوە ھاتبێت وەک (دووکانیان).<ref>https://books.google.iq/books?</ref> ھەر لە [[پارێزگای سلێمانی]] ناوی گوندیک ھەیە بەناوی [[دوکان، قەرەداغ|دووکان]]ەوە دەکەویتە [[قەزای قەرەداغ]]ەوە. == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]] * [[بەنداوی دووکان]] == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{شار، شارۆچکە و شارەدێیەکانی ھەرێمی کوردستان}} {{گوندەکانی قەزای دووکان}} {{پارێزگای سلێمانی}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] ao47keteau2ppnzj4ldvnmkgl03r06x 0 124893 1661171 1510913 2026-09-05T15:11:21Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661171 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Friesland in the Netherlands.svg|وێنۆک|فریسلاند]] '''فریسلاند''' (بە [[زمانی ھۆلەندی]]: ''Friesland'') پارێزگایەکە لە باکووری هۆڵەندا و پایتەختەکەی شاری لێواردنە. لەو ناوچەیەدا لەپاڵ زمانی هۆڵەندیدا، زمانی فریسیش، زمانی فەرمییە. فریسلاند خاوەنی ٢٤ شارەوانییە. {{کۆلکە}} {{stub}} {{پۆلی کۆمنز|Friesland}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:پارێزگاکانی ھۆڵەندا]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی دەیەی ١٥٢٠]] baf8y19mx683cn8uiw25c94wrbvx33g 0 124969 1661454 1495032 2026-09-05T21:35:10Z Chinese Horse From Kaso Mall 77444 1661454 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''تانجەرۆ'''یان [[ڕووباری تانجەرۆ]] ڕووبارێکە لە نزیکی شاری [[سلێمانی]]یەوە دەست پێ دەکات و دەڕژێتە سەر دەریاچەی [[بەنداوی دەربەندیخان]]، هەروەها بە [[ناحیەی تانجەرۆ]]ش دەوترێت کە لە ئێستادا پێی دەوترێت ناحیەی [[عەربەت]]، کە ناوەندی ناحیەکەش شارەدێی عەربەتە، و ٧١ گوندی دەوروبەری شارەدێکە لەخۆدەگرێت. == سەرچاوەکان == {{پارێزگای سلێمانی}} {{کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:ڕووبارەکانی کوردستان]] [[پۆل:پارێزگای سلێمانی]] 1culbiw7s7mfaym8jlzw7ic70n9las7 0 126230 1661248 1298449 2026-09-05T15:58:13Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661248 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە}} [[پەڕگە:Frankenstein1910.jpg|وێنۆک|دیمەنێکی لەفیلمی ترسناکی فرانکشتاین]] {{لایەنەکانی خەیاڵی بیرکردنەوەیی}} '''فیلمی ترسێنەر''' یەکێکە لە جۆرەکانی [[فیلم]]. ئامانجی فیلمی ترسناک بریتییە لەترساندنی بینەر، زۆربەی جار فیلمە ترسناکەکان لەگەڵ فیلمی [[ھەستبزوێن (وێژە)|ھەستبزوێنەکان]] تێکەڵدەبن، ئەمەش بۆ زیاتر ورووژاندنی بینەرە، لەزۆربەی فیلمە ترسناکەکان زۆمبی، بکووژ، ئەھریمەن، دێوی گەورە، دەعبا بەکاردێت بۆ زیاتر ترساندنی بینەر. زۆرجار فلیمە ترسناکەکان ئامانجیان ئەوەیە کە ترس و تۆقێنەری بینەر بوروژێنن، پیلانەکان لە ناو ئەم جۆرە ترسانە زۆرجار بریتی دەبن لە شکاندنی ھێز، ڕووداو یان کارەکتەرێکی خراپ لە جیھانی ڕۆژانەدا. پەرەسەندنی فیلمی ترسناک لەو چەند ساڵەدا، شێوەی نوێی بە کۆمەڵگا داوە بۆ سوود وەرگرتن لە سوودەکانی، شێوازی فیلمە ترسناکەکان بە تێپەربوونی کات گۆڕاوە، بەڵام لە ساڵی ١٩٩٦ «زنجیرەیەک لاساییکەرەوە»ی دەستپێکرد، کە بووە ھۆی ئەوەی کە فیلمی ترسناکی نوێ بۆ ھەرزەکاران دروست بکرێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٧ی ئابی ٢٠٢٤}} {{تووڵی دەروازە|ترسناک|فیلم}} {{پۆلی کۆمنز|Horror films}} [[پۆل:چەشنەکانی فیلم]] [[پۆل:ھەستبزوێنەکان]] [[پۆل:خەیاڵی ترسناک]] kaked0ohwsiw5ghmcrrem6elalnzf9a 0 126359 1661219 1511296 2026-09-05T15:46:24Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661219 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox automobile | name = فۆلکسڤاگن جیتا | image = 2015 Volkswagen Jetta (1B MY15) 118TSI Comfortline sedan (2015-08-07) 01.jpg | aka = | manufacturer = [[فۆلکسڤاگن]] | production = 1979–ئێستا | class = [[کێکە ئۆتۆمۆبیل]] ([[سی کلاس]]) | platform = [[فۆلکسڤاگن ئەی platform]] | sp = uk }} '''ڤۆلکسڤاگن جیتا''' ([[ئەڵمانی]]: Volkswagen Jetta) یەکێکە لە [[ئۆتۆمبێل]]ە خێزانییە بچوکەکانی کۆمپانیای [[فۆلکسڤاگن]] کە لە ساڵی (۱۹۷۹) بەرھەم ھێنراوە لە وڵاتی [[ئەڵمانیا]]. کە ڕێژەی فرۆشی بەرز بووە لە سەرانسەری جیھاندا. کە تاکو ئێستا بە شەش جۆر شێوەی ھەبوە کە شێوە سەرەتاییەکانی ھاوشێوەی (فۆلکسڤاگن گۆلفن). ==خەڵاتەکان== - لە (تشرینی دووەمی ساڵی ۲۰۰۸)دا ''فۆلکسڤاگن جیتا'' خەڵاتی (دیزڵی خاوێنی) پێبەخشرا. - لە ساڵی (۲۰۰۹) خەڵاتی (MotorWeekسی) بەدەستھێنا. ==گالێری== <gallery> VW Jetta Hybrid with badge WAS 2012 0711.jpg 2014 Volkswagen Jetta (1B MY14) 118TSI sedan (2015-02-21).jpg </gallery> ==ژێدەرەکان== * [https://en.wikipedia.org/wiki/Volkswagen_Jetta ویکیپیدیای ئینگلیزی.] {{تووڵی دەروازە|ئۆتۆمۆبیل}} {{پۆلی کۆمنز|Volkswagen Jetta}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:فۆلکسڤاگن]] [[پۆل:ئۆتۆمبێلەکانی گرووپی فۆلکسڤاگن]] [[پۆل:ئەڵمانیا]] [[پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی دەیەی ١٩٧٠]] [[پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی دەیەی ١٩٨٠]] [[پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی دەیەی ١٩٩٠]] [[پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی دەیەی ٢٠٠٠]] [[پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:ئۆتۆمۆبیلی سیدان]] [[پۆل:وێستگەی عارەبانەکان]] mqhmvn5rm42nlgecz1b68s0rbzmcnhu 0 126382 1661220 1511299 2026-09-05T15:46:35Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661220 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox automobile | name = فۆلکسڤاگن پۆلۆ | image = 2018 Volkswagen Polo SE TSi 1.0 Front.jpg | manufacturer = [[فۆلکسڤاگن]] | class = [[Supermini]] ([[B-segment|B]]) | production = 1975–present | platform = [[Volkswagen Group A0 platform]] | related = }} '''فۆلکسڤاگن پۆلۆ''' ‌ بە ([[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] Volkswagen Polo). یەکێکە لە [[ئۆتۆمۆبیل|ئۆتۆمبێلە]] بچووکەکانی کۆمپانیای [[فۆلکسڤاگن]]ی [[زمانی ئەڵمانی|ئەڵمانی]]، کەلە ساڵی (۱۹۷٥)ەوە دروست دەکرێت و لە [[ئەورووپا|ئەوروپا]] ی [[جیھان]] ڕێژەیەکی بەرچاو زۆریان لێ فرۆشراون. ''فۆلکسڤاگن پۆلۆ'' لەساڵی ۲۰۱۰دا (خەڵاتی ئۆتۆمبێلی ساڵی بردەوە). ==ژێدەرەکان== *[https://en.wikipedia.org/wiki/Volkswagen_Polo ویکیپیدیای ئینگلیزی.] * https://www.carwale.com/volkswagen-cars/polo/ * http://www.carandbike.com/volkswagen-cars/polo-gt {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170129035551/http://www.carandbike.com/volkswagen-cars/polo-gt |date=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ }} {{تووڵی دەروازە|ئۆتۆمۆبیل|ئەڵمانیا|دەیەی ١٩٩٠|دەیەی ٢٠٠٠}} {{پۆلی کۆمنز|Volkswagen Polo}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:فۆلکسڤاگن]] [[پۆل:ئۆتۆمبێلەکانی گرووپی فۆلکسڤاگن]] [[پۆل:ئەڵمانیا]] [[پۆل:ئۆتۆمبێل]] [[پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی دەیەی ١٩٨٠]] [[پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی دەیەی ١٩٩٠]] [[پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی دەیەی ٢٠٠٠]] [[پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:ئۆتۆمۆبیلی سیدان]] [[پۆل:وێستگەی عارەبانەکان]] pd4uop8anh9sq0m7tdgo0vtc1dkugy2 0 129079 1661579 1502473 2026-09-06T04:34:32Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ماتماتیک-کۆلکە، شیکاریی ماتماتیکی-کۆلکە) 1661579 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[فانکشن (ماتماتیک)|فانکشنی]] <math>F(x)</math> '''دژەگرتە''' ({{بە ئینگلیزی|Antiderivative}}) یان فانکشنێکی بنەڕەتە بۆ فانکشنی دیاریکراوی <math>f(x)</math> لەسەر ماوەی <math>I</math> ، ئەگەر ھەر دوو فانکشنەکە لە ماوەی <math>I</math> پێناسە کرابن و [[گرتە]]ی <math>F(x)</math> یەکسان بێت بە <math> f(x)</math> بە واتایەکی تر {{ltr}} :<math>\frac {dF(x)}{dx}=F'(x)=f(x)</math> {{ltr/end}} == نموونە == فانکشنی <math>F(x)= \frac {x^3}{3}</math> دژە گرتەیە بۆ فانکشنی <math>f(x)= x^2\,</math>. === گرتە و دژە گرتەی ھەندێک فانکشنی دیاریکراو === <table border="1" style="border-collapse:collapse"> <tr> <th>[[فانکشن (ماتماتیک)|فانکشن]]</th> <th>[[گرتە]]</th> <th>دژەگرتە</th> </tr> <tr> <td><math>f(x)=k\;</math></td> <td><math>f'(x)=0\;</math></td> <td><math>F(x)=kx+C\;</math></td> </tr> <tr> <td><math>f(x)=x^q\;</math></td> <td><math>f'(x)=qx^{q-1}\;</math></td> <td><math>F(x)=\left\{\begin{matrix} \frac{x^{q+1}}{q+1}+C, & \mbox{se q}\neq-1 \\ \ln|x|+C, & \mbox{se q}=-1 \end{matrix}\right.</math></td> </tr> <tr> <td><math>f(x)=e^x\;</math></td> <td><math>f'(x)=e^x\;</math></td> <td><math>F(x)=e^x+C\;</math></td> </tr> <tr> <td><math>f(x)=a^x\;</math></td> <td><math>f'(x)=a^x\ln a\;</math></td> <td><math>F(x)=\frac{a^x}{\ln a}+C\;</math></td> </tr> <tr> <td><math>f(x)=\ln x\;</math></td> <td><math>f'(x)=\frac{1}{x}\;</math></td> <td><math>F(x)=x\ln x -x+C\;</math></td> </tr> <tr> <td><math>f(x)=\log_a x\;</math></td> <td><math>f'(x)=\frac{1}{x}\frac{1}{\ln a}\;</math></td> <td><math>F(x)=\frac{1}{\ln a}(x\ln x -x)+C\;</math></td> </tr> <tr> <td><math>f(x)=\sin x\;</math></td> <td><math>f'(x)=\cos x\;</math></td> <td><math>F(x)=-\cos x +C\;</math></td> </tr> <tr> <td><math>f(x)=\cos x\;</math></td> <td><math>f'(x)=-\sin x\;</math></td> <td><math>F(x)=\sin x+C\;</math></td> </tr> <tr> <td><math>f(x)=\tan x\;</math></td> <td><math>f'(x)=\frac{1}{\cos^2 x}\;</math></td> <td><math>F(x)=-\ln\left|\cos x\right|+C\;</math></td> </tr> <tr> <td><math>f(x)=\cot x\;</math></td> <td><math>f'(x)=\frac{1}{\sin^2 x}\;</math></td> <td><math>F(x)=\ln\left|\sin x\right|+C\;</math></td> </tr> <tr> <td><math>f(x)=\arcsin x\;</math></td> <td><math>f'(x)=\frac {1} {\sqrt{1-x^2}}\;</math></td> <td><math>F(x)=x \arcsin x +\sqrt {1-x^2}\;</math></td> </tr> <tr> <td><math>f(x)=\arccos x\;</math></td> <td><math>f'(x)=\frac {-1} {\sqrt{1-x^2}}\;</math></td> <td><math>F(x)=x \arccos\;x -\sqrt {1-x^2}\;</math></td> </tr> <tr> <td><math>f(x)=\arctan x\;</math></td> <td><math>f'(x)=\frac {1} {1+x^2}\;</math></td> <td><math>F(x)=x \arctan x -\frac {1}{2} ln \left(1+x^2 \right)\;</math></td> </tr> <tr> <td><math>f(x)=\sinh x\;</math></td> <td><math>f'(x)=\cosh x\;</math></td> <td><math>F(x)=\cosh x\;</math></td> </tr> <tr> <td><math>f(x)=\cosh x\;</math></td> <td><math>f'(x)=\sinh x\;</math></td> <td><math>F(x)=\sinh x\;</math></td> </tr> <tr> <td><math>f(x)=\tanh x\;</math></td> <td><math>f'(x)=\frac {1} {\cosh^2 x}\;</math></td> <td><math>F(x)=\ln \left|\cosh x\right|\;</math></td> </tr> <tr> <td><math>f(x)=\coth x\;</math></td> <td><math>f'(x)=\frac {-1} {\sinh^2 x}\;</math></td> <td><math>F(x)=\ln \left|\sinh x\right|\;</math></td> </tr> <tr> <td><math>f(x)=\text{arcsinh}\;x\;</math></td> <td><math>f'(x)=\frac {1} {\sqrt {x^2+1}}\;</math></td> <td><math>F(x)=x\;\text{arcsinh}\;x -\sqrt {x^2+1}\;</math></td> </tr> <tr> <td><math>f(x)=\text{arccosh}\;x\;</math></td> <td><math>f'(x)=\frac {1} {\sqrt {x^2-1}}\;,\;x>1</math></td> <td><math>F(x)=x\;\text{arccosh}\;x -\sqrt {x^2-1}\;</math></td> </tr> <tr> <td><math>f(x)=\text{arctanh}\;x\;</math></td> <td><math>f'(x)=\frac {1} {1-x^2}\;,\;\left| x \right|<1</math></td> <td><math>F(x)=x\;\text{arctanh}\;x +\frac {1}{2}\ln {\left(1-x^2 \right)}\;</math></td> </tr> <tr> <td><math>f(x)=\text{arccoth}\;x\;</math></td> <td><math>f'(x)=\frac {1} {1-x^2}\;,\;\left| x \right|>1</math></td> <td><math>F(x)=x\;\text{arccoth}\;x +\frac {1}{2}\ln {\left(x^2-1\right)}\;</math></td> </tr> </table> == ئەمانەش ببینە == * [[گرتە]] == سەرچاوەکان == * سیلورمن. حساب دیفرانسیل و انتگرال با ھندسە تحلیلی. ترجمۀ علی اکبر عالم‌زادە. ققنوس، ١٣٨٢. ٣٩٧. ISBN 964-311-005-2. == بەستەرە دەرەکییەکان == {{تووڵی دەروازە|ماتماتیک|شیکاریی ماتماتیکی}} {{ماتماتیک-کۆلکە}} {{شیکاریی ماتماتیکی-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:ھەژماری تەواوکاری]] 05kk1gfgpguldweppanwqcuifg0117q 0 129713 1661666 1502567 2026-09-06T07:36:48Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کتێب-کۆلکە، وێژە-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1661666 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Inferno-cover1.jpg|thumb|چاپی یەکەمی ئینگلیزی]] '''دۆزەخ''' (بە [[ئیتاڵی]]: Inferno) ڕۆمانێکە لە جۆری نھێنی ئامێز - ھەستبزوێن لە نووسینی ڕۆماننووسی [[ئەمەریکی]] [[دان بڕاون]]ـە کە لە ساڵی ٢٠١٣ بڵاوکراوەتەوە لەلایەن [https://web.archive.org/web/20170923010026/https://en.wikipedia.org/wiki/Doubleday_(publisher) ناوەندی Doubleday]. چوارەم ڕۆمانە لە زنجیرەی ڕۆبێرت لانگدن دوای (فریشتەکان و ئەھریمەنەکان، کۆدی داڤینشی، ھێمای ونبوو). == چیڕۆکی ڕۆمانەکە == ڕۆبێرت لانگدن، پڕۆفیسۆری بواری ھێماناسی لە [[زانکۆی ھارڤارد]] خۆی لە نەخۆشخانەیەک دەبینێتەوە لەگەڵ ئازاری سەری و نەبوونی ھیچ بیرەوەرییەکی چەند ڕۆژی ڕابردوو. کۆتا شت کە بیری بێ پیاسە کردنە لە نێو [[زانکۆی ھارڤارد]]، بەڵام ئەوەی بۆ دەردەکەوێ کە ئێستا ئەو لە فلۆرەنسە، لە ئیتاڵیا. دوای بینینی دکتۆرەکەی بە ناوی سییەنیا برووکس، لەلایەن ئافرەتێکەوە بە ناوی ڤایەنتھا ھێرشیان دەکرێتە سەر و ڕۆبێرتیش لەگەڵ دکتۆرەکەی ڕادەکەن و کار لەسەر ئەوە دەکەن و ئەوە دەدۆزنەوە کە لەو ڕۆژانەی ڕابردوو چی ڕوویداوە و کێ و بۆچی دەیھەوێ ڕۆبێرت بکوژێ. ئیدی لەڕێی ھەڵھێنانی مەتەڵ و کۆدی شیعرەکەی کۆمیدیای خودایی دانتێ  و ھەندێ تابلۆی ھونەرمەندە  ناودارەکانی ڕێنیسانس، سەرەداوەکانی گرێی ڕۆمانەکەی ھەڵدەوێزنێ و تا لەدواییدا بەتەواوی دەیکاتەوە. == فیلم == کۆمپانیای Sony Pictures Entertainment بڕیاریدا فیلمێک دەربھێنێ بە چیڕۆکی وەرگیراو لە ڕۆمانەکە و بە ھەمان ناوی ڕۆمانەکە، کە فیلمەکە لە ١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦ دەربچێ لە نواندنی [[تۆم ھانکس]] و لە دەرھێنانی ڕۆن ھاوارد. == زمانە وەرگێڕدراوەکان == === زمانی کوردی === ڕۆمانی دۆزەخ لە کۆتاییەکانی ساڵی ٢٠١٥ و لەسەر دەستی وەرگێڕ '''شەفیقی حاجی خدر''' و لە ژێر ناونیشانی '''دۆزەخ (ئینفێرنۆ)''' بڵاوکرایەوە [[پەڕگە:Dozax-Danbown.jpg|وێنۆک|بەرگی چاپی کوردی]] == سەرچاوەکان == *ویکی ئینگلیزی *ویکی عەرەبی *[https://web.archive.org/web/20170606162652/http://danbrown.com/inferno/ ماڵپەڕی فەرمی دان بڕاون] *[https://web.archive.org/web/20170718085704/https://www.goodreads.com/book/show/17212231-inferno ماڵپەڕی Good Reads] {{تووڵی دەروازە|کتێب|وێژە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ڕۆمانەکان}} {{کتێب-کۆلکە}} {{وێژە-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:ڕۆمانەکانی ٢٠١٣]] qu8dff4iflz3e0qmlelorp3ivwcngs8 0 130232 1661664 1652005 2026-09-06T07:36:38Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە، تورکیا-کۆلکە) 1661664 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox film | name = دۆزەخ | image = Inferno 2016 film.png | alt = | caption = پۆستەری فیلم | director = [[ڕۆن هاوارد]] | producer = {{Plainlist| * [[براين جرازير]] * ڕۆن هاوارد }} | screenplay = [[دەیڤد کۆیپ]] | based on = {{Based on|''[[دۆزەخ (ڕۆمان)|دۆزەخ]]''|[[دان بڕاون]]}} | starring = {{Plainlist| * [[تۆم هەنکس]] * [[فێلێستی جۆنێس]] * [[عومەر سی]] * [[بین فۆسیتەر]] * [[سایدس بابێت نودسین]] * [[ئیرفان خان]] }}<!--Order is based upon that given by the official promotional poster; changes should be discussed first--> | music = [[هانس زیمەر]] | cinematography = [[سالڤاتۆر تۆتینۆ]] | editing = {{Plainlist| * [[دانێل هانڵی]] * تۆم ئەلکینس }} | production companies = Imagine Entertainment | distributor = Columbia Pictures | released = {{Film date|2016|10|8|[[فلۆرێنس]]|2016|10|12|[[هەولێر]]، {{ئاڵا|کوردستان}}}} | runtime = 121 خوولەک<!--Theatrical runtime: 121:27--><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=http://www.bbfc.co.uk/releases/inferno-film-1 | سەردێڕ=''Inferno'' (12A) |ئیش=[[British Board of Film Classification]] | ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠١٦| ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠١٦| ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦ | ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161225071323/http://www.bbfc.co.uk/releases/inferno-film-1}}</ref> | country = ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا | language = ئینگلیزی | budget = | gross = }} '''دۆزەخ''' بە ([[ئینگلیزی]]:Inferno) فیلمێکی ئەمەریکی ساڵی (٢٠١٦)یە، کە تێێدا [[تۆم هەنکس]] رۆڵی سەرەکی دەبینێت، چاوەڕێ دەکرێت داهاتێکی گەورە لە جیهان کۆبکاتەوە، چیرۆکی فیلمەکە لە کتێبێک بەهەمان ناو وەرگیراوە کە لە ساڵی 2013 لە لایەن دان بڕاون، نووسەری بەناوبانگی ئەمەریکی بڵاوکراوەتەوە. فیلمەکە تەواوکەر و تێکەڵی فیلمەکانی (The Davince code, Angels &Demons)یە. ==بڵاوکردنەوە== فیلمەکە لە ڕێکەوتی (٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦) لە شاری (فلۆرێنس، ئیتاڵیا) بۆ یەکەمجار پیشاندررا. وەلە ڕێکەوتیی (١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦) لە شاری (هەولێر) لە (ئیمپایەر سینەما) پیشاندرا. ==بەستەرەکان== *[[تۆم هەنکس]]. * [[ڕووداو (ماڵپەڕ)|ماڵپەڕی ڕووداو]]. ==سەرچاوە== {{سەرچاوەکان}} * [https://en.wikipedia.org/wiki/Inferno_(2016_film) ویکیپیدیای ئینگلیزی]. * [https://web.archive.org/web/20161012155700/http://rudaw.net/sorani/culture/111020163 پۆڕتاڵی ڕووداو]. ---- {{تووڵی دەروازە|فیلم|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تورکیا|دەیەی ٢٠١٠}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} {{تورکیا-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٦]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمە پاشکۆ ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی کۆلومبیا پیکچەرز]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لەلایەن هانس زیمەر تۆمارکراون]] [[پۆل:فیلمە دانراوەکان لە ساڵی ٢٠١٦]] [[پۆل:فیلمەکانی ئایماکس]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنییە ھەستبزوێنە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی تەندروستیی دەروونی]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری فلۆرانس وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری ئیستانبوڵ وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری ڤێنیز وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:فیلمە پاشکۆیە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان لە بەرھەمھێنانی برایان گرەیزەر]] [[پۆل:فیلمەکان لە بەرھەمھێنانی ڕۆن ھۆوارد]] [[پۆل:فیلمەکان بە سیناریۆی دەیڤد کۆپ]] [[پۆل:فیلمەکانی ئیمەیجن ئینتەرتەیمێنت]] [[پۆل:فیلمە وروژێنەرە ئاکشنە ئینگلیزی-زمانەکان]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی لەبیرچوونەوە]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی بایۆتیرۆریزم]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی تیرۆر لە ئەورووپا]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە بوداپێست وێنەیان گیراوە]] kcxbz4c3t6x3cr3hlqkck18nqgfmx6d 0 130299 1661611 1620681 2026-09-06T05:45:17Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} 1661611 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = فۆرێست گەمپ | image = Forrest Gump poster.jpg | caption = پۆستەری فیلم | alt = | director = ڕۆبێرت زەمیکیس | producer = {{Plain list| * وێندی وینەرمان * ستیڤ تیش * ستیڤ ستارکێی }} | screenplay = ئێریک ڕۆس | based on = {{Based on|''فۆرێست گەمپ''|وینستۆن گرۆم}} | starring = {{Plain list| * [[تۆم ھەنکس|تۆم هەنکس]] * ڕۆبین وریگ * Gary Sinise * مایکێڵتی ویڵیامسۆن * سالی فیڵد }} | narrator = <!--- In-character narrators are NOT to be included in infoboxes ---> | music = [[ئالان سیلڤێستری]] | cinematography = Don Burgess (cinematographer)|Don Burgess | editing = ئاڕسۆر سجمیکتت | distributor = [[پاراماونت پیکچەرز]] | released = {{Film date|1994|6|23|Lلۆس ئەنجلس|1994|7|6|United States}} | runtime = 142 خوولەک | country = ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا | language = ئینگلیزی | budget = $55{{nbsp}}میلیۆن<ref name="BOXTotal" /> | gross = $678.2{{nbsp}}میلیۆن<ref name="BOXTotal" /> }} '''فۆرێست گەمپ''' بە ([[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]:Forrest Gump) فیلمێکی ئەمریکی ساڵی ١٩٩٤ ە لە ژانری کۆمێدی دراما دایە بە دەرهێنەری ڕۆبێرت زەمیکیس و سیناریۆنووسی ئێریک ڕوس. کە لەسەر بنەمای ڕۆمانێکە بە هەمان ناو کە بەرهەمی وینستن گرووم هی ساڵی ١٩٨٤. بە دەورگێڕی ئەکتەرە بەناوبانگەکان تۆم هانکس، ڕابین ڕایت، گرەی سینسێ، مایکێلتی ویلیامسون و ساڵی فەیلد. چیرۆکەکە باس لە چەندین دەیە لە ژیانی فۆرێست گەمپ(هانکس)، پیاوێکی بیرکۆڵ و دڵۆڤان خەڵکی ئاڵباما کە شایەتحاڵی چەندین ڕووداوی مێژوویی سەدەی بیستی ویلایەتە یەکگرتووەکان بووە و نەزانستە کاریگەری لەسەریان هەبووە. شایانی باسە کە فیلمەکە جیاوازی بەرچاوی هەیە لەگەڵ ڕۆمانەکە. وێنەگرتنی سەرەکی لە نێوان ئۆگێست و دێسەمبەری ١٩٩٣ و زۆربەی لە جۆرجیا، کارۆلینای باکووری و کارۆلینای باشووری گیراوە. لە دیمەنی بینگەیی بەربڵاو بۆ پتەو کردنی ئەرشیڤی هەنکس و گەشە پێدانی دیمەنەکانی تر کەڵک وەرگیراوە. هەروەها موسیقای دەنگی فیلم ماوەی جیاواز لە دیمەنی فیلمەکە پەرچ دەداتەوە. فۆرێست گەمپ لە ویلایەتیە یەکگرتووەکان لە ڕێککەوتی ٦ جولای ١٩٩٤ هاتە سەر پەردەی سینەما و ڕوانگەی باشی بۆ دەرهێنەری ڕۆبێرت زەمیکیس، دەورگێڕی بە تایبەت گرەی سینسێ و تۆم هانکس، دیمەنی بینگەیی، موسیقا و سیناریۆی وەرگرت. فیلمەکە لە بڵیتگەی سەرکەوتنێکی مەزنی بەدەست هێنا، هەر لەو ساڵەی چوو لە دەستەی باشترین فیلمە بەرهەم هاتووەکانی ئەمریکا و (٦٧٨.٢) میلیۆن دۆلاری ئەمریکی لە سەرانسەری جیھان بەدەستھێنا و بوو بە دووەم فیلمی پڕداهاتی ئەمریکا دوای پاشای دارستان لە ساڵی ١٩٩٤، دەنگی فیلم زۆرتر لە ١٢ میلیۆن کۆپی لێ فرۆشرا. فۆرێست گەمپ براوەی شەش خەڵاتی ئەکادیمی بوو: باشترین دیمەن، باشترین دەرهێنەر، باشترین دەورگێڕ بۆ هانکس، باشترین وەرگرتنی سیناریۆ، باشترین دیمەنی بینگەیی و باشترین مۆنتاژی فیلم. هەروەها پاڵێوراروی زۆر خەڵاتی تر بوو وەک گۆڵدن گڵەب، ئەکادیمایی خەڵاتکردنی بەریتانیا و سەندیکای خەڵاتکردنی دەورگێڕ. لە ساڵی ٢٠١١  لێکدانەوەی جیاواز لە پاڵەوانێتی سەرەکییەکان و هێما ڕامیارییەکانی فیلم کراوە. پەڕتووکخانەی کۆنگرێس فیلمەکەی هەڵبژارد بۆ پاراستن لە ناوەندی تۆمارکردنی فیلمی ویلایەتە یەکگرتووەکان لەبەر بایەخی کولتووریی، مێژوویی و جوانی زانی.   == چیرۆک == ساڵی ١٩٨١ لە ویستگەیەکی پاس لە سەڤانای  جۆرجیا پیاوێک بە ناوی فۆرێست گەمپ چیرۆکی ژیانی بۆ بێگانەکانی دانیشتوو لە لای کورسیەکەیدا دەگێڕێتەوە. ساڵی ١٩٥٦ لە گرینبۆوی ئاڵبامای، فۆرێستی لاو کە بە مەچەکبەندی لاقەوە گیری خواردبوو هەتا بڕبڕەی چەماوەی ڕاست بێتەوە، و نەیدەتوانی بە جوانی بە ڕێگەدا بڕوات فۆرێست بە تەنیا لەگەڵ دایکی دەژیا کە خانوویەکی تەختەیی لەدەرەوەی ماڵە خۆیان هەبوو و کرێگرتەی زۆری ڕادەکێشا، ئەوە ئێلڤیس پرێسلیش لە خۆ دەگرێتەوە کە گیتاری بۆ فۆرێست دەژەنی و سەمای جێرکی فۆرێستی پتەو دەکرد. فۆرێست یەکەم ڕۆژی لە خوێندنگە لەگەڵ کچێک بە ناوی جێنی کۆران ئاشنا دەبێت و دەبنە باشترین هاوڕێی یەکتر. فۆرێست هەمیشە سووکایەتی پێ دەکرا لەبەر لاوازی فیزیکی و کەم هزرییەکەی. کاتێک چەند کەسێک کە بۆ ئازار دانی ڕێی دەکەوتن مەچەکبەندی دەشکێت و دەردەکەوێت کە ڕاکەرێکی زۆر خێرایە و لە ئاکامدا ساڵی ١٩٦٣ ئەو بەهرەیە دەبێتە هۆی وەرگرتنی زانستنامەی تۆپیپێ لە زانکۆی ئاڵباما. ئەو جێیەی کە لەلایەن بیەر بریانت مەشقی پێکرا و پارێزگار جۆرج واڵاس لە پێش دەرگای بینای خوێندنگە ڕاوەستابوو بینەری بوو، (کە هاتبوو پەڕتووکێک بگەڕێنێتەوە بۆ ڤیڤیان ماڵۆن جونێس) و بوو بە باشترین شەپ لێدەرەوە و ناوی چوو بۆ هەموو تیمە ئەمریکاییەکان و لە [[کۆشکی سپی]] لەگەڵ سەرۆک جۆن ئێف. کێنەدی دیدار دەکات. دوای دەرچوون لە زانکۆ ساڵی ١٩٦٧، فۆرێست پەیوەستی لەشکری ویلایەتە یەکگرتووەکان بوو. لەکاتی مەشقی سەرەتاییدا لەگەڵ کەسێک بە ناوی بێنجامین بوفۆرد (بەناوبانگ بە بوبا) دەبێتە هاوڕێ کە قایلی دەکات دوای ڕزگار بوونیان لەگەڵی بچتە ناو پیشەی ڕۆبیان گرتن. دواتر هەر ئەوساڵە بەڕێ دەکرێن بۆ ڤیێتنام، کە دە نۆهەمین بەشی هێزی پیادە لە ناوچەی مەکۆنگ دەڵتا لەژێر سەرکردایەتی ئەفسەر دەن تایلۆر خزمەتیان کرد. پاش چەند مانگ هێرشی ئاسایی دەستەکەیان دەکەونە داوێک لەکاتی پاسەوانیدا و بوبا لەو هێرشەدا دەکوژرێت و فۆرێست چەندین برینداران ڕزگار دەکات کە ئەفسەر دەنیش بە دوو قاچی لەدەست دراو لەگەڵ دەبێ. کە دڵپڕ دەبێت لە فۆرێست چون ئاواتی ئەوە بوو وەک ئەژدادی لە کاتی بەرەنگاریدا بکوژێت نەک بگەڕێتەوە بۆ ماڵ. فۆرێست چەند مەدالیای پێ بەخشرا وەک مەدالیای شەرەف بۆ قارەمانەتی لەلایەن سەرۆک لیندۆن بی جانسن. لە کۆبوونەوەی دژە شەڕی پێنتاگۆن لە مانگی ئازار فۆرێست لەگەڵ ئەبی هافمەن دیدار دەکات و لەگەڵ جەنی یەک دەگرنەوە کە ئاڵودەی مادە بێ هۆشکەرەکان و چالاکێکی دژە شەڕ بووە. هەروەها فۆرێست بەهرەی پینگ پۆنگ گەشە پێدەدات و دەبێتە ناودارێکی وەرزشی و لەگەڵ تیمی چینیەکان بۆ پینگ پۆنگی دیپلۆماسی پێشبڕکێ دەکات، و لە چاوپێکەوتنێک لەگەڵ جۆن لێنۆندا لە بەرنامەی دیک کاڤێت، فۆرێست ئێوارەی ساڵی نوێی ١٩٧٢ی لە شاری نیویۆرک لەگەڵ ئەفسەر دەن بەسەر دەبات کە ئاڵودەی کەحول بووە و دڵپڕە لەبەر لاوازی خۆی و بێهەستی حکومەت بە پزیشکی ئاژەڵانی ڤیێتنام. سەرکەوتنەکانی پینگ پۆنگی فۆرێست لە ئاکامدا دەبنە هۆی دیدارێک لەگەڵ سەرۆک ڕیچارد نیکسۆن، و دەوڵەت ژوورێک لە کۆمەڵە بینای واترگەیتی پێدەدا و نەخواستە خەنزاری واترگەیت ئاشکرا دەکات. دوای تەواو بوون لە سەربازی فۆرێست دەگەڕێتەوە گرینبۆوی و کۆمپانیایەک دادەمەزرێنێت کە ڕاکێتی پینگ پۆنگی درووست دەکات. لە داهاتی ئەو کۆمپانیایەی بۆ کڕینی بەلەمی ڕۆبیان گرتن کەڵک وەردەگیرێت هەتا بڕیارەکەی بە بوبای بەجێ بگەینێت. ئەفسەر دەن لە ساڵی ١٩٧٤ پەیوەستی فۆرێست دەبێت و سەرەتا سەرکەوتنێکی زۆر بچوک بەدەست دێنن. دوای ئەوەی کە بەلەمەکەیان تەنیا ڕزگار بووی گەردەلوولی کارمێن بوو کۆمەڵێکی گەورە لە ڕۆبیانیان دەرهێنا و کۆمپانیای ڕوبیانی بوبا گەمپیان دامەزراند، دوای ئەوە لە ئاکامدا ئەفسەر دەن دەستخۆشی لە فۆرێست کرد بۆ ڕزگارکردنی ژیانی و هەردووک بوون بە میلیۆنەر بەڵام فۆرێست نیوەی داهاتی خۆی بەخشی بە بنەماڵەی بوبای بۆ هاندانیان. فۆرێست دەگەڕێتەوە ماڵێ بۆ پێڕاگەیشتن بە دایکی هەتا بەهۆی شێرپەنجەوە گیانی لەدەست دەدا. لە ساڵی ١٩٧٦ جێنی لە جەرگەی چاکبوونەوەدا لە مادە هۆشبەرەکان و ئازاردانی دەگەڕێتەوە بۆ سەردانی فۆرێست و دوای ماوەیەک خوازبێنی لە فۆرێست دەکات و پێی دەڵێت کە خۆشی دەوێت و شەوێک لەگەڵ یەک دەخەون بەڵام بەیانی فۆرێستی بە دڵشکاوی بەجێی دێڵێت و فۆرێست بە بێ هیچ هۆکارێک سێ ساڵی داهاتووی بە هەڵاتن و بە دڵڕەقی بە دەشت و دەر وەک ماراسۆن دەگوزەرێنێت و دیسان فۆرێست بەناوبانگ دەبێت و خەڵکێکی زۆر لەگەڵی دەکەون و ڕۆژێک بە بێ هیچ هۆکارێک دەست ڕادەگرێ لە هەڵاتن و دەگەڕێتەوە بۆ گرینبۆوی. لە ساڵی ١٩٨١، فۆرێست نامەیەکی لەلایەن جێنی وەرگرتووە و لە ویستگەیەکی پاس دانیشتووە تا سەردانی بکات و لە ئاکامدا لەگەڵ جێنی یەک دەگرنەوە و لەگەڵ کوڕەکەیان بە ناوی فۆرێست گەمپی بچوک ئاشنا دەبێت و پێی دەڵێت کە نەخۆشە بە ڤایرۆسێکی نەناسراو.  سێ بە سێ دەگەڕێنەوە بۆ گرینبۆوی و جێنی و فۆرێست لەکۆتاییدا هاوسەرگیری دەکەن بەڵام ساڵێک دواتر جێنی دەمرێت. فیلمەکە بە چاو لێکردنی فۆرێست کوڕەکەی بۆ خوێندنگە تەواو دەبێت. ==بەستەرەکان== * [[تۆم ھەنکس|تۆم هەنکس]] ==سەرچاوە== * [https://en.wikipedia.org/wiki/Forrest_Gump ویکیپیدیای ئینگلیزی].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=AFI{{!}}Catalog|ناونیشان=https://catalog.afi.com/Film/55201-FORREST-GUMP|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=catalog.afi.com}}</ref> * <references /> <ref>{{بیرخستنەوە|دوایین=Zemeckis|یەکەم=Robert|سەردێڕ=Forrest Gump|ڕێکەوت=٦ی تەممووزی ١٩٩٤|ناونیشان=https://www.imdb.com/title/tt0109830/|type=Drama, Romance|بڵاوکەرەوە=Paramount Pictures, The Steve Tisch Company, Wendy Finerman Productions|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئایاری ٢٠٢٢}}</ref> <references /> <ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Forrest Gump|ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/m/forrest_gump|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئایاری ٢٠٢٢}}</ref> *<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Forrest Gump Movie Official Website {{!}} Trailers and Gallery {{!}} Paramount Pictures|ناونیشان=https://www.paramountpictures.com/movies/forrest-gump|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=Forrest Gump Movie Official Website {{!}} Trailers and Gallery {{!}} Paramount Pictures|زمان=en}}</ref> <references /> *<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Forrest Gump {{!}} Plot, Cast, Awards, & Facts {{!}} Britannica|ناونیشان=https://www.britannica.com/topic/Forrest-Gump|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.britannica.com|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٩|سەردێڕ=35 fascinating facts about ‘Forrest Gump’|ناونیشان=https://www.al.com/life/2019/06/35-fascinating-facts-about-forrest-gump.html|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=al|زمان=en}}</ref> ==پەراوێزەکان== {{تووڵی دەروازە|فیلم|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دەیەی ١٩٩٠|کۆمیدیا}} {{پۆلی کۆمنز|Forrest Gump}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین فیلم]] [[پۆل:فیلمەکان، ھەڵکەوتنی دەیەی ١٩٥٠]] [[پۆل:فیلمەکانی پاراماونت پیکچەرز]] [[پۆل:فیلمەکانی دەیەی ١٩٩٠ کە بە زمانی ئینگلیزین]] [[پۆل:فیلمە داستانییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک دانراون (ویلایەت)]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە کالیفۆرنیا وێنەیگیراون]] [[پۆل:کورتە فیلمەکان لە ساڤانا، جۆرجیا]] [[پۆل:فیلمەکانی ئایماکس]] [[پۆل:فیلمەکانی ئەمریکا بۆ تۆمارکردنی فیلمی نەتەوەیی]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە مانهاتان دانراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک وێنەیگیراون]] [[پۆل:براوەکانی بافتا (فیلمەکان)]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی خێزانە ناکارامەکان]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی جەنگاوەرە دێریینەکان]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک داندراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە واشنت داندراون]] [[پۆل:تولازی لە فیلم]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ١٩٩٠]] [[پۆل:فیلمە درامییەکانی ساڵی ١٩٩٤]] [[پۆل:فیلمە چیرۆکییە ناھێڵییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:براوەکانی گۆڵدن گڵۆب بۆ باشترین فیلمی درامی]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە ویلایەتی یوتا دانراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی کە خەڵاتی ئۆسکاریان بۆ باشترین کاریگەری بینراو بەدەستھێناوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی کە دەرھێنەرەکەیان خەڵاتی ئۆسکاری بۆ باشترین دەرھێنان بەدەستھێناوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی کە دەرھێنەرەکەیان خەڵاتی گۆڵدن گڵۆبی بۆ باشترین دەرھێنەر بەدەستھێناوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە مانھاتن داندراون]] [[پۆل:فیلمەکان بە براوەی خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب بۆ باشترین نمایشی ئەکتەری درامیی]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە ڤێرجینیا داندراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی کە نووسەرەکەیان خەڵاتی ئۆسکاری باشترین سیناریۆی گونجاوی بەدەستھێناوە]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە سان فرانسیسکۆ داندراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە واشینگتن داندراون]] [[پۆل:فیلمەکان لە جۆرجیا (ویلایەتی ئەمریکا) ڕوودەدەن]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی ھاوڕێیەتی باوک و کوڕ]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی ھاوڕێیەتی باوک و کچ]] ee3zq25blphpkca5xz0bnwgnotxvpf4 0 130496 1661653 1653444 2026-09-06T07:34:48Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، کەنەدا-کۆلکە) 1661653 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئابی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{Infobox person | name = Dorothy Edith Smith<br>دۆرۆتی ئێدیت سمیت | image = Dorothysmith.jpg | caption = | birth_date = | birth_name = | birth_place = | death_date = | death_place = | spouse = | children = | parents = | relations = | occupation = | nationality = }} '''دۆرۆتی ئێدیت سمیت''' ([[ئینگلیزی]]: Dorothy Edith Smith) (لەدایکبووی ٦ی تەمووزی ١٩٢٦). [[کۆمەڵناس]]ێکی [[کەنەدا|کەنەدییە]]، لە دیسیپلین و بەشگەلی جۆراوجۆر توێژینەوە دەکات کە بریتین لە توێژینەوەکان سەبارەت بە (ژنان، دەروونناسی، توێژینەوە پەروەردەییەکان) ھەروەھا لە ژێربەشە تایبەتەکانی [[کۆمەڵناسی]] وەک [[بیردۆزی فێمینیست]]، [[توێژینەوەکانی بنەماڵە]] و میتۆدۆلۆژی. سمیت ژێربەشگەلی کۆمەڵناسانەی فێمینیستی [[بیردۆزی بۆچوون]] و [[ئیتنۆگرافی دامەزراوەیی]] بنیات ناوە. == سەرچاوەکان == *[https://en.wikipedia.org/w/index.php?oldid=745096683 ویکیپیدیای ئینگلیزی] {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ژن|کەنەدا}} {{پۆلی کۆمنز|Dorothy Smith}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{کەنەدا-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٦]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٢]] [[پۆل:مامۆستایانی زانکۆی تۆرنتۆ]] 1ip10ek0ekeywv562cyuo53y106k0wr 0 133338 1661670 1652009 2026-09-06T07:37:28Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1661670 wikitext text/x-wiki {{Infobox film|name=دۆسیە دەگمەنەکەی بێنجامین بەتن|image=The Curious Case of Benjamin Button (film).png|alt=|caption=پۆستەری فیلمەکە|director=[[دەیڤد فینچەر]]|producers=چێن چافن، فرانک مارشاڵ، کاسلین کەنەدی|screenplay=ئیریک ڕۆس|story=ئیریک ڕۆس ڕۆبن سویکۆرد|based on=دۆسیە دەگمەنەکەی بینجامین بەتن لە نوسینی سکۆت فیتزگیراڵد|starring=[[براد پیت]] [[کەیت بلانشێت]] تاراجی ھێنسن، ژولیا ئۆرمۆوند، جەیسن فلەیمینگ، ئێلیەس کۆتایس، تیڵدا سوینتن|music=ئەلیکساندەر دیسپلات|cinematography=کلادیۆ میراندا|editing=کیرک باکستە ئانگەس وۆڵ|studio=کۆمپانیای کێنەدی/مارشاڵ|distributor=پاراماونت پیکچەرز وارنەر برۆز پیکچەرز|released={{Film date|2008|12|25}}|runtime=١٦٦ خولەک|country=[[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]|language=[[ئینگلیزی]]|budget=١٦٧ میلیۆن دۆلار|gross=٣٣٣ میلیۆن دۆلار}} '''دۆسیە دەگمەنەکەی بێنجامین بەتن''' (بە [[ئینگلیسی|ئینگلیزی]]: ''The Curious Case of Benjamin Button)'' فیلمێکی [[فیلمی ڕۆمانس|ڕۆمانسی]] و [[فیلمی فەنتازی|فەنتازی]] و [[فیلمی درامی|درامییە]]. بەرھەمی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]<nowiki/>یە لە ساڵی ٢٠٠٨ کە لە لایەن [[دەیڤد فینچەر]]<nowiki/>ەوە دەرھێنراوە. چیرۆکی فیلمەکە لە کورتە چیرۆکێکەوە وەرگیراوە بە ھەمان ناوەوە لە نوسینی سکۆت فیتزگیراڵد کە لە ١٩٢٢ بڵاوی کردۆتەوە,<ref>'''[http://www.nytimes.com/2008/12/25/movies/25butt.html دۆسیە دەگمەنەکەی بێنجامین بەتن نوسینی سکۆت فیتزگیرالد - ڕیزمس]''' کۆتا سەردان ٢٧ی ٢ی ٢٠١٧</ref> [[براد پیت]] پاڵەوانی فیلمەکەیە و ڕۆڵی کەسێک دەگێڕێت کە تەمەنی بە پێچەوانەوە دەڕوات، [[کەیت بلانشێت|کەیت بلانشێتیش]] ڕۆڵی خۆشەویستەکەی دەگێڕێت , دۆسیە دەگمەنەکەی بێنجامین بەتن توانی لە ٨١ەمین خولی [[خەڵاتەکانی ئۆسکار]] سێ خەڵات دەستەبەر بکات<ref>[https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/2009 '''خەڵاتەکانی ئۆسکار ساڵی ٢٠٠٩'''] کۆتا سەردان ٢٧ی ٢ی ٢٠١٧</ref> وە بە تێچووی ١٦٧ میلیۆن دۆلارەوە توانی زیاد لە ٣٣٣ میلیۆن دۆلار کۆبکاتەوە<ref>'''[http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=curiouscaseofbenjaminbutton.htm دۆسیە دەگمەنەکەی بێنجامین بەتن - بۆکس ۆفیس مۆجۆ]''' - کۆتا سەردان ٢٧ی ٢ی ٢٠١٧</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|پاریس|فیلم|دەیەی ١٩٩٠|دەیەی ٢٠٠٠}} {{پۆلی کۆمنز|The Curious Case of Benjamin Button}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمەکان، ھەڵکەوتنی ٢٠٠٣]] [[پۆل:فیلمەکان، ھەڵکەوتنی دەیەی ١٩١٠]] [[پۆل:فیلمەکان، ھەڵکەوتنی دەیەی ١٩٢٠]] [[پۆل:فیلمەکانی پاراماونت پیکچەرز]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە فلۆردیا دانراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە لۆس ئەنجلۆس وێنەگیراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیو ئۆرلینز وێنەکەی گیراوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی جووڵە بەکاردەهێنن]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٠٠]] [[پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمە ڕۆمانسییە مێژووییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە درامییە ڕۆمانسییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:براوەکانی بافتا (فیلمەکان)]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی ھاوڕێیەتی باوک و کوڕ]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی پەیوەندییەکانی دایک و کچ]] [[پۆل:فیلمە بەرھەمھێنراوەکانی فرانک مارشال]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ساڵی ١٩٩١ داندراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ساڵی ٢٠٠٥ داندراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک داندراون]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە دەیەی ١٩٤٠ داندراون]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە مۆنتریال وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی کە خەڵاتی ئۆسکاریان بۆ باشترین کاریگەری بینراو بەدەستھێناوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی جووڵە بەکاردەھێنن]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی کە دەرھێنەری ھونەرییان خەڵاتی ئۆسکاری باشترین دەرھێنانی ھونەری بەدەستھێناوە]] [[پۆل:فیلمە ڕیالییزمییە جادووییەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی وارنەر برۆس]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە ساڵی ١٩٨٠ داندراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە پاریس داندراون]] [[پۆل:فیلمەکان، ھەڵکەوتنی دەیەی ١٩٥٠]] ilsunh4bxoih3xuixn63tf18dnd8e67 0 134586 1661273 1552417 2026-09-05T16:33:00Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تورکیا-کۆلکە) 1661273 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{Infobox islands | name = دوورگەی ئاختامار | native name = | native name link = | sobriquet = | image name = Akdamar Island From Near Gevas.JPG | image caption = دوورگەی ئاختامار سەیری ئەکرێ لە کەناراوەکانی دەریاچەی وان، نزیک شارۆچکەی [[وەستان]] | image size = 300px | locator map = | locator map size = | location = ناوچەی [[وەستان]]، [[پارێزگای وان]]، تورکیا | coordinates = {{coord|38.341667|N|43.035278|E|region:TR_type:isle|display=it|format=dms}} | total islands = 1 | major islands = | area km2 = 0.7 | rank = | length km = 0.7 | width km = 0.6 | coastline km = 2 | highest mount = | elevation m = 1,912 | country = {{flag|Turkey}} | demonym = | population = | population as of = | density km2 = | ethnic groups = | website = | additional info = }} '''دوورگەی ئاختامار''' یان '''دوورگەی ئاکدامار''' (بە [[زمانی تورکی|تورکی]]: Akdamar Adası) ناسراو بە '''ئاختامار''' (بە [[زمانی ئەرمەنی|ئەرمەنی]]: Աղթամար)، دووەم گەورەترین دوورگەیە لە چوار دوورگەکەی [[دەریاچەی وان]] لە ڕۆژھەڵاتی تورکیا. == ڕەگی ووشە== [[پەڕگە:Waiting_eternally_for_her_love,_Sevan,_Armenia.jpg|وێنۆک|پەیکەری شازادەخاتوون تامارا لە چاوەڕوانی خۆشەویستەکەی، نزیک [[دەریاچە سێڤان]]، ئەرمەنیا.]] بنەچەی مانای ئەم دوورگەیە نەزانراوە، بەڵام بەپێی چیڕۆکە میللییەکانی ئەرمەنیا، شازدەخاتوونێکی ئەرمەنی ھەبووە بە ناوی '''تامارا''' کە لەسەر ئەم دوورگەیە ئەژیا و لەگەڵ کوڕێکی ئاسایی ئەکەوێتە داوی خۆشەویستی. ئەم کوڕە ھەموو شەوێک لە کەناراوەکان بۆ دوورگەکە مەلەی ئەکرد و لەلایەن کچەکەوە ڕێشوێنی بۆ ئەکرد بە ھۆی ئاگرەکەی دەستییەوە. باوکی شازادەخاتوونیش بەم کارە ئەزانێت کە ئەم کوڕە سەردانی کچەکەی ئەکات. شەوێک، ھەروەک چاوەڕێی خۆشەویستەکەی ئەکات تا بگات، باوکی ئاگرەکەی دەستی تێک ئەشکێنێت و کوڕەکە لە ناوەڕاستی دەریاچەکە جێئەھێڵن و بەبێ ھیچ ڕێشوێنییەک کە بۆ کام لا مەلە بکات. تەرمی کوڕەکە لە کەنارەکە دۆزرایەوە و بەپێی ئەفسانەکە لێوەکانی لەسەر ووشەی ("ئاخ، تامارا"، "ئۆھ، تامارا) بەستبوونی. '''ئاختامار''' یان '''ئاکدامار'''، واتا (خوێنھێەری سپی لە زمانی تورکی). ناوی فەرمی دوورگەکەشە. == گەلەری == <gallery class="center"> File:Aghtamar 1890.png|کڵێساکە لە ١٨٩٠ File:Aghtamar 1923.png|کڵێساکە لە ١٩٢٣ File:The Church of the Holy Cross on Akhtamar Island.JPG|کڵێساکە لە ٢٠١٣ Image:Surb Khach - Akhtamar - khachkar (1913).png|خاچی بەردینی ئەرمەنی [[خاچکار]] ساڵی ١٤٣٤، وێنە لە ١٩١٣ </gallery> == سەرچاوە == *[https://en.wikipedia.org/wiki/Akdamar_Island ویکیپیدیای ئینگلیزی؛ Akdamar Island] {{پۆلی کۆمنز|Akdamar Island}} {{شریتی دەروازە|ئەرمەنستان|مێژوو|تورکیا|نژیاروانی}} {{تورکیا-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:دوورگەکانی دەریاچەی وان]] [[پۆل:پارێزگای وان]] [[پۆل:ناوچەی ئاناتۆلیای ڕۆژھەڵات]] [[پۆل:دوورگەکانی تورکیا]] 8en6wo35dpa92pwmxg9nofvhlf8wcst 0 134655 1661281 1502316 2026-09-05T16:34:20Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کتێب-کۆلکە) 1661281 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Underlinked|date=نیسان ٢٠١٧}} }} '''دورگەی قاچاغچییان''' یەکیکە لە کتێبەکانی [[ئاگاتا کریستی|ئەگاسا کریستی]] کە لەلایەن موحسین چینی وەرگێڕدراوە و لە ۲۰۰٥ بڵاو کراوەتەوە لە چاپخانەی چینی. == چیرۆکەکە == چیرۆکەکە بەوە دەست پێدەکات: کاپتن ڕۆجەر لە ساڵی ۱۷٨۲ خانووییەک لە دورگەی لێزەر کۆمپ دروست دەکات و کاتێ دەمرێت خانووبەرەکە و دورگەکە دەمێنێتەوە بۆ کوڕە مامەکەی بەڵام ئەو و نەوەکانیشی گرنگیان بە دورگەکە نەدا تا لە ساڵی ۱۹۲۲ خەڵکی زۆر ڕوویان کردە دورگەکە بۆیە ئارسەر ئەنجمرین کە یەکێک بوو لە نەوەکانی کوڕی مامی کاپتن ڕۆجەر ئەو هەلەی قۆستەوە و بە پارەیەکی باش فرۆشتی و پاشان خاوەنە نوێکە بۆ مەبەستی گەشت و گوزار خانووەکەی سەر لە نوێ نوێی کردەوە و میوانخانەیەکی دروست کرد. وە پاشان لە سەر دورگەکە تاوانێکی کوشتن ئەنجام دەدرێت و [[لێکۆڵەر بوارۆ]] دەکەوێتە شوێنی ڕووداوەکان تا ئاشکرای بکات ... == سەرچاوەکان == ۱. کتێبی دورگەی قاچاغچییان، ۲۰۰٥، چاپخانەی چینی {{تووڵی دەروازە|کتێب}} {{کتێب-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} 5bsgkcczrdxjh9xrix5n7ym5rc18fh2 2 135930 1661436 1627195 2026-09-05T20:29:27Z Amine yousefi 16159 1661436 wikitext text/x-wiki {{Math theorem|El área de un paralelogramo de lados ''a'' y ''b'' formando un ángulo de θ es : <math> A_P=ab\, \sin\theta</math> }} {{Math theorem|Dado un triángulo ABC cualquiera, siendo α, β, γ, los ángulos, y ''a'', ''b'', ''c'', los lados respectivamente opuestos a estos ángulos entonces: {{Equation|1=c^2 = a^2 + b^2 - 2ab\cos\gamma\,}}|name= Teorema del coseno}} {{Math theorem|1=بەپێی تیۆرمی پیتاگۆرس لە سێگۆشەیەکی گۆشەوەستاودا دووجای [[ژێ (ماتماتیک)|ژێ]] یەکسانە بە سەرجەمی دووجای دوو لایەکەی تر.|name= تیۆرمی پیتاگۆرس}} {{Quote box |class = <!-- Advanced users only. See the "Custom classes" section below. --> |title = |quote = ھەر ئێستا لە باری فڕۆکەخانە دانیشتووم و بێ ھیچ ھۆیەک خەریکم پەرداخێک ئاوجۆی گرانی ژاپۆنی دەخۆمەوە. ژنێک لەپەنام دانیشتووە، پشیلەیەکی لەگەڵە. لەگەڵ پشیلەکەی قسە دەکات. ناوی لێناوە جان! ئەو کەسانەی ناوی مرۆڤ لە ئاژەڵەکانیان دەنێن، تا ڕادەیەکی زۆر تووشی خەمۆکیم دەکەن. گوێ دەدەم بە قسەکانیان، خەریکە خراپتر دەبێ، ناوی پشیلەکە تەنیا جان نییە، ناوی جان فیتز پاتریکە! ئەوە ئیتر بەڕاستی لە تامی دەرھێناوە. |author = |source = <ref>جز از کل، استیو تولتز، ترجمه پیمان خاکسار، چاپ پنجاه و سوم لاپەڕەی ٦٥٤-٦٥٥ </ref> |align = |width = |border = |fontsize = |bgcolor = |style = |title_bg = |title_fnt = |tstyle = |qalign = |qstyle = |quoted = |salign = |sstyle = }} {{Quote box |class = <!-- Advanced users only. See the "Custom classes" section below. --> |title = |quote = باوکە فەیلەسووفەکەم نەیدەتوانی تەنانەت کارێکی سادە، وەک کورتکردنەوەی قژیشم، بەبێ بیرکردنەوە لە واتای ئەم کارە ئەنجام بدات |author = |source = <ref>جز از کل، استیو تولتز، ترجمه پیمان خاکسار، چاپ پنجاه و سوم لاپەڕەی ١٥ </ref> |align = |width = |border = |fontsize = |bgcolor = |style = |title_bg = |title_fnt = |tstyle = |qalign = right |qstyle = |quoted = |salign = |sstyle = }} {{Quote box |class = <!-- Advanced users only. See the "Custom classes" section below. --> |title = |quote = مرۆڤەکان ھیچ ڕەمز و ڕازێکیان نییە، چونکە بەردەوام خەریکی زۆربڵەیین... گوێت لە منە جاسپێر؟ ھەندێک جار کە تا درەنگایی شەو، لەناو شاردا خەریکی پیاسەی، و ژنێک لە ڕووبەڕووتەوە لێت نزیک دەبێتەوە، دەبینی لا دەدات و لە ڕێگەیەکی ترەوە دەڕوات، بۆچی؟ لەبەر ئەوەی یەکێک لە ڕەگەزی من و تۆ، دەستدرێژی دەکاتە سەر ژنان و مناڵەکان ئازار دەدات! |author = |source = <ref>جز از کل، استیو تولتز، ترجمه پیمان خاکسار، چاپ پنجاه و سوم لاپەڕەی ١٤ </ref> |align = |width = |border = |fontsize = |bgcolor = |style = |title_bg = |title_fnt = |tstyle = |qalign = center |qstyle = |quoted = |salign = |sstyle = }} {{Quote box |class = <!-- Advanced users only. See the "Custom classes" section below. --> |title = |quote = مەگەر تۆ نەتوت [[ناسیۆنالیزم]]ی نەخۆشییە؟ ئێستاش وا دەڵێم. بەڵام ئەمە نەخۆشییەکە وا دیارە بۆخۆشم تووشی بوومە، لەگەڵ کۆمەڵێک نەخۆشیی تر. ھیچ ھۆکارێکیش نابینم بۆ دەرمانکردنی نەخۆشییەکی وەھا بچووک، لە کاتێکدا کە خەریکم بە نەخۆشییەکی گەورەتر دەمرم. |author = |source = <ref>جز از کل، استیو تولتز، ترجمه پیمان خاکسار، چاپ پنجاه و سوم لاپەڕەی ٦٠٢ </ref> |align = |width = |border = |fontsize = |bgcolor = |style = |title_bg = |title_fnt = |tstyle = |qalign = center |qstyle = |quoted = |salign = |sstyle = }} [[ماتماتیکی پەتی]] {| class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width: 100%;" |- !style="text-align: left;"|{{#if:{{{ناو}}}|''{{{ناو}}}''}} لەلایەن [[{{{شاعیر}}}]] |- | {{center|{{{poem}}}}} |} {| class="noprint" width="100%" border="0" style="padding: 0; margin: 0; background-color:transparent" |- |<div style="text-align:left;">''' [[دەروازە:شیعر/شیعر|تەواوی شیعرەکە]] '''</div>|| <div style="text-align:right;margin-right:10px;margin-bottom:4px;"> '''[[{{{شاعیر}}}|زیاتر لەبارەی شاعیرەکە]]''' </div > |}<noinclude> == ڕێکخستنی داڕێژە == <pre> {{دەروازە:شیعر/شیعر/ڕێکخستن |title= |poem= |poet= }} </pre> </noinclude> 8p89jd1vehpa8yc0birsx5vo2kvweno 1661437 1661436 2026-09-05T20:43:10Z Amine yousefi 16159 /* top */ 1661437 wikitext text/x-wiki {{Math theorem|El área de un paralelogramo de lados ''a'' y ''b'' formando un ángulo de θ es : <math> A_P=ab\, \sin\theta</math> }} {{Math theorem|Dado un triángulo ABC cualquiera, siendo α, β, γ, los ángulos, y ''a'', ''b'', ''c'', los lados respectivamente opuestos a estos ángulos entonces: {{Equation|1=c^2 = a^2 + b^2 - 2ab\cos\gamma\,}}|name= Teorema del coseno}} {{Math theorem|1=بەپێی تیۆرمی پیتاگۆرس لە سێگۆشەیەکی گۆشەوەستاودا دووجای [[ژێ (ماتماتیک)|ژێ]] یەکسانە بە سەرجەمی دووجای دوو لایەکەی تر.|name= تیۆرمی پیتاگۆرس}} {{Quote box |class = <!-- Advanced users only. See the "Custom classes" section below. --> |title = |quote = ھەر ئێستا لە باری فڕۆکەخانە دانیشتووم و بێ ھیچ ھۆیەک خەریکم پەرداخێک ئاوجۆی گرانی ژاپۆنی دەخۆمەوە. ژنێک لەپەنام دانیشتووە، پشیلەیەکی لەگەڵە. لەگەڵ پشیلەکەی قسە دەکات. ناوی لێناوە جان! ئەو کەسانەی ناوی مرۆڤ لە ئاژەڵەکانیان دەنێن، تا ڕادەیەکی زۆر تووشی خەمۆکیم دەکەن. گوێ دەدەم بە قسەکانیان، خەریکە خراپتر دەبێ، ناوی پشیلەکە تەنیا جان نییە، ناوی جان فیتز پاتریکە! ئەوە ئیتر بەڕاستی لە تامی دەرھێناوە. |author = |source = <ref>جز از کل، استیو تولتز، ترجمه پیمان خاکسار، چاپ پنجاه و سوم لاپەڕەی ٦٥٤-٦٥٥ </ref> |align = |width = |border = |fontsize = |bgcolor = |style = |title_bg = |title_fnt = |tstyle = |qalign = |qstyle = |quoted = |salign = |sstyle = }} {{Quote box |class = <!-- Advanced users only. See the "Custom classes" section below. --> |title = |quote = باوکە فەیلەسووفەکەم نەیدەتوانی تەنانەت کارێکی سادە، وەک کورتکردنەوەی قژیشم، بەبێ بیرکردنەوە لە واتای ئەم کارە ئەنجام بدات |author = |source = <ref>جز از کل، استیو تولتز، ترجمه پیمان خاکسار، چاپ پنجاه و سوم لاپەڕەی ١٥ </ref> |align = |width = |border = |fontsize = |bgcolor = |style = |title_bg = |title_fnt = |tstyle = |qalign = right |qstyle = |quoted = |salign = |sstyle = }} {{Quote box |class = <!-- Advanced users only. See the "Custom classes" section below. --> |title = |quote = مرۆڤەکان ھیچ ڕەمز و ڕازێکیان نییە، چونکە بەردەوام خەریکی زۆربڵەیین... گوێت لە منە جاسپێر؟ ھەندێک جار کە تا درەنگایی شەو، لەناو شاردا خەریکی پیاسەی، و ژنێک لە ڕووبەڕووتەوە لێت نزیک دەبێتەوە، دەبینی لا دەدات و لە ڕێگەیەکی ترەوە دەڕوات، بۆچی؟ لەبەر ئەوەی یەکێک لە ڕەگەزی من و تۆ، دەستدرێژی دەکاتە سەر ژنان و مناڵەکان ئازار دەدات! |author = |source = <ref>جز از کل، استیو تولتز، ترجمه پیمان خاکسار، چاپ پنجاه و سوم لاپەڕەی ١٤ </ref> |align = |width = |border = |fontsize = |bgcolor = |style = |title_bg = |title_fnt = |tstyle = |qalign = center |qstyle = |quoted = |salign = |sstyle = }} [[ماتماتیکی پەتی]] {| class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width: 100%;" |- !style="text-align: left;"|{{#if:{{{title}}}|''{{{title}}}''}} لەلایەن [[{{{poet}}}]] |- | {{center|{{{شیعر}}}}} |} {| class="noprint" width="100%" border="0" style="padding: 0; margin: 0; background-color:transparent" |- |<div style="text-align:left;">''' [[دەروازە:شیعر/شیعر|تەواوی شیعرەکە]] '''</div>|| <div style="text-align:right;margin-right:10px;margin-bottom:4px;"> '''[[{{{poet}}}|زیاتر لەبارەی شاعیرەکە]]''' </div > |}<noinclude> == ڕێکخستنی داڕێژە == <pre> {{دەروازە:شیعر/شیعر/ڕێکخستن |title= |poem= |poet= }} </pre> </noinclude> 02ugj91qq7kbqud9nzgiwpsbtidvr2i 0 136265 1661073 1638197 2026-09-05T13:35:40Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1661073 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دووبز | ناوی_فەرمی = دبس - Dibis | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[شارۆچکە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=10|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat= 35.67482 |frame-long= 44.07067 |frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = شارۆچکەی دووبز | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]]) | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای کەرکووک|کەرکووک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای دووبز|دووبز]] | جۆری_دابەشکراو٤ = | ناوی_دابەشکراو٤ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٤٣ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٩٬٦٩٦ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی باشووری|سۆرانی]]) و [[زمانی تورکمانی|تورکمانی]] و [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]] و [[شیعە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''دووبز''' شارۆچکەیەکە لە [[پارێزگای کەرکووک]] لە [[باشووری کوردستان]] ، لەسەر [[زێی بچووک]]ە. شارۆچکەی دووبز ٢٥کم لە شارۆچکەی [[حەویجە]]وە دوورە، لە ڕۆژھەڵاتیەوە [[کەرکووک]]ە و لەڕۆژاوایەوە سارۆچکەی [[مەخموور]]ە، بوون بە [[قەزای دووبز]] لە ساڵی ١٩٥٣ز دا کە دووبز گوندێکی بچووک بوو کرایە [[ناحیە]] و دواتر بووە [[قەزا]]، زەوی کشتوکاڵی ئەم شارۆچکەیە (١٠٠) ھەزار دۆنم دەبێت، ژمارەی دانیشتوانی ١٢٥ ھەزار کەس دەبێت وە ٦٥ گوند لە خۆ دەگرێت. ٦٠٪ی دانیشتووانەکەی [[عەرەب]]ن و ٢٠٪ [[کورد]]، و ڕێژەیەکی کەمتر لە [[تورکمان]] پاشان [[ئاشووری]]. == ناو == ئەم شارۆچکەیە دوو ناوی ھەیە: * وشەی دووبز وشەیەکی لێکدراوە (دوو+بز)، دوو ژمارەیە و (بز) واتای لق، شارۆچکەی دووبز لە سەر [[زێی بچووک]] ھەڵکەوتووە و لەو جێگەیەی دووبزدا زێی بچووک دەبێتە دوولق، ناوی دووبز لەوەوە وەرگیراوە. * لە یەکە کارگێڕییەکانی دەوڵەتدا بە دبس ناو دەبرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = أصول أسماء المدن و المواقع العراقیة؛ الجزء الاول | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2019/369547.PDF?ver=132115590250000000 | ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣ | نووسەر = جەمال بابان | زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی شوباتی ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20230224093119/https://www.kurdipedia.org/files/books/2019/369547.PDF?ver=132115590250000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == دانیشتوان == دانیشتووانی رەسەنی دووبز زۆرینەیان [[کورد]]ن و خەڵکی [[عەرەب]] و [[تورکمان]]یشی تێدا دەژین کە زۆربەیان کارمەندی کۆمپانیای نەوت و غاز ویستگەی کارەبان، بە شێکیشیان لە [[عەرەب]]ی ھاوردەی رۆژگاری [[بەعەرەبکردنی ناوچەی کەرکووک|بە عەرەبکردن]]ن.<br>لە٢٠٠٨<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Dibis_District</ref> == وێستگەی کارەبا == لە دبسدا وێستگەیەکی بەرھەمھێنانی ووزەی کارەبای تیادایە کە بەگاز کاردەکات توانای بەرھەم ھێنانی ١٢٠مێگاوات کارەبای ھەیە، ھەروەھا دوو کێڵگەی نەوتی تیادایە بە ناوەکانی (بای حەسەنی باکور و باشور).<ref>https://ar.wikipedia.org/wiki/</ref> == مێژوو == کۆنترین یادەوەری لە بارەی دووبز دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی نۆزدەھەم ، ئەوسا زەویەکانی ناوچەکە بە [[تاپۆ]]ی عوسمانی لە سەر ناوی ناسراوێکی سەر بە ھۆزی ساڵەیی بوون. لە سەرەتا بریتی بوو لە ھەشت ماڵ و مزگەوتیکی بچووک. پاش دۆزینەوەی [[نەوت]] و [[گاز]] دووبز گەشەیەکی گەورەی بە خۆوە بینی و لە رووی دانیشتووانەوە. دواتر پرۆژەی ئاودێری [[کەرکووک]] و پرۆژەی پاککردنەوەی [[ئاوی خواردنەوە]] و وێستگەی کارەبای باکووری لێ درووستکرا کە کارەبای زۆربەی باکووری عیراقی تیدا دابین دەکرا. بیرە نەوتەکانی (جاستانە و سارەلوو و سەربەشاخ) لە خاکی دووبزەوە دەرژێنە ناو تۆڕی نەوتی باکوور(کەرکووک). ساڵی ١٩٦٣ خەڵکی ناوچەکە وەک زۆربەی ناوچە [[کورد]]نشینەکانی [[کەرکووک]] و [[خانەقین]] و [[مووسڵ]] رووبەرووی لێشاوی دوورخستنەوەو سزادان و ئاوارەبوون ھاتنەوەو سیاسەتی بەبەرنامەکراوی [[بەعەرەبکردنی ناوچەی کەرکووک|بە عەرەبکردن]] و دەرکردنی [[کورد]] پەیڕەوکراو تا ساڵی ٢٠٠٣ بەردەوام بوو. خاکەکەی لە رۆژگاری تالی ئەنفالەکان بووە نێژگەی سەدان جەستەی ناسکی مناڵە کوردی ئەنفالکراوی گەرمیانی [[چەمچەماڵ]].<ref>.[http://kurdocide.com/ku/news_cats.php?cat_id=30/ ھەواڵی جینۆساید] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160310054723/http://kurdocide.com/ku/news_cats.php?cat_id=30%2F |date=١٠ی ئازاری ٢٠١٦ }} </ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای دووبز}} {{پارێزگای کەرکووک}} {{شارەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:پارێزگای کەرکوک]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] b18n5zbvbk7g9b9prsgq5g20bv7tit8 0 137222 1661094 1502200 2026-09-05T13:39:00Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە، ڕووسیا-کۆلکە) 1661094 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox islands |name = دوورگەکانی دایمید |local name = {{unbulleted list |{{بە ڕووسی|острова Гвоздева}} |[[زمانی ئینۆپیات|ئینۆپیات]]: ''Ignaluk''}} |image name = Diomede Islands Bering Sea Jul 2006.jpg|thumb |image caption= دوورگەکانی دایمید: دایمیدی بچووک (چەپ)(سەر بە [[ئالاسکا|ویلایەتی ئالاسکای ویلایەتە یەکگرتووەکان]]) {{-}} دایمیدی گەروە(ڕاست)(سەر بە [[ڕووسیا]]). |locator map = BeringSt-close-VE.jpg|thumb |map caption = وێنەی ئاسمانی تەنگاوی برینگ وێڕای هەردوو دووڕگەی دایمید لە ناوەڕاستی وێنەکەدا |nickname = |location = [[تەنگاوی برینگ]] |coordinates = {{coord|65|47|N|169|01|W|type:isle_dim:20km |display=inline,title}} |total islands= 2 |area_km2 = |length_km = |width_km = |highest mount= |elevation_m = |population = 0 (دوورگەی گەورە) 110(دوورگەی دایمیدی بچووک)<ref>>Local Economic Development Plan for Diomede 2012-2017, citing 2010 U.S. census (and this was a decline since the 2000 census</ref> |population as of = 2010 |density_km2 = |ethnic groups= |country = {{ئاڵا|ڕووسیا}} و {{ئاڵا|ویلایەتە یەکگرتووەکان}} }} '''دوورگەکانی دایمید''' کە بە ناوی گۆزدێفیش ناسراون، دوو دوورگەی بەردینن کە لە نێوان [[تەنگاوی برینگ]] دا هەڵکەوتوون. ئەو دووڕگانە بریتین لە دوو [[دوورگەی دایمیدی گەورە]] کە هی وڵاتی [[ڕوسیا]]یە و [[دووڕگەی دایمیدی بچووک]] کە بەشێکە لە خاکی [[ئالاسکا|ویلایەتی ئالاسکای]] [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. ئەم دوورگانە لە ناو تەنگاوی برینگ و ناوەڕاستی هەردوو خاکەکانی [[ئالاسکا]] و [[سیبری]] دا هەڵکەوتوون. [[دەریای چووکچی]] لە باکور و [[دەریای برینگ]] لە باشووری ئەم دووڕگانە دان. لە ٩٠٣ کیلۆمەتری باشوری هەردوو دووڕگەکە [[فێیروەی ڕۆک]] هەڵکەوتووە کە بەشێک لەم دووڕگانە هەژمار ناکرێ. لەگەڵ ئەوەیئەم دوو دوورگەیە بە [[هێڵی ڕێکەوتی نێودەوڵەتی]] لێک جیا بوونەتەوە، لە ڕووی کاتەوە دوورگەی دایمیدی گەورە نزی بە یەک ڕۆژ لە پێش دووڕگەی دایمیدی بچووکە. هەر ئەوەش وایکردووە هەندێک کەس بەم دوورگانە بڵێن ''دوورگەی سبەی(دایمیدی گەورە)'' و ''دووڕگەی دوێنێ(دایمیدی بچووک)''. == سەرچاوەکان== {{reflist}} * [//fa.wikipedia.org/wiki/ جزایر دایمید - ویکی فارسی] {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ڕووسیا}} {{پۆلی کۆمنز|Diomede Islands}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} {{ڕووسیا-کۆلکە}} [[پۆل:دوورگەکانی ئالاسکا]] [[پۆل:دووڕگەکانی چووکۆتکا]] [[پۆل:دوورگەکانی ڕووسیا]] [[پۆل:دوورگەکانی دەریای برینگ]] [[پۆل:دوورگەکانی دەریای چووکچی]] czrxf6v8nc0trtey6hekacijivow0k3 0 137382 1661549 1502446 2026-09-06T01:37:32Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1661549 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = دڕی | ناوی_خۆماڵی = Drri | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٢ = | جۆری_دابەشکراو٣ = | ناوی_دابەشکراو٣ = | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = ١٠٬٠٠٠ پ. ز | دامەزرێنەر = کۆڕەو دڕەیی | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = ٩٦٠ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە = }} '''دڕی''' گوندێکە، کەوتووەتە [[قەزای ماوەت]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ }}</ref> == جوگرافیا == دڕی لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[ماوەت]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[دۆڵبێشکی دڕی]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[یاڵانقۆز]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ووڵاغلو]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای ماوەت}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 00uo9i9h28fuajufpsrebbypvgoe59y 0 137384 1661536 1382102 2026-09-06T01:35:22Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1661536 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = دوێڵەکان | ناوی_خۆماڵی = Duilakan | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <br /> {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٢ = | جۆری_دابەشکراو٣ = | ناوی_دابەشکراو٣ = | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = ١٤١٨ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە = }} '''دوێڵەکان''' گوندێکە، کەوتووەتە [[قەزای ماوەت]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ }}</ref> ==جوگرافیا== دوێڵەکان لە باکوور هاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کۆلکە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[ماوەت]] و لە ڕۆژهەڵات لەگەڵ گوندی [[گوڵێ]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ژاژڵێ]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای ماوەت}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 1z2pyh9e4xs6ziq9qmcyx1mpdst735l 0 137606 1661660 1597470 2026-09-06T07:35:58Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە) 1661660 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} [[پەڕگە:Xraymachine.JPG|وێنۆک|ڕادیۆگرافی ئامرازێکی گرنگە بۆ دەستنیشانکردنی هەندێک نەخۆشی.]] '''دەستنیشانکردنی پزیشکی''' (بە کورتکراوەی '''Dx'''،'''D_x'''، یان '''D_s''' ) بریتییە لە پرۆسەی دیاریکردنی ئەوەی کە کام [[نەخۆشی]] یان حاڵەتێک [[نیشانە و نیشانەکانی نەخۆشی|نیشانە]] و [[نیشانە و نیشانەکانی نەخۆشی|نیشانەکانی]] کەسێک ڕوون دەکاتەوە. زۆربەی کات بە '''دەستنیشانکردن''' ناودەبرێت کە چوارچێوەی [[پزیشکی]] بە شێوەیەکی ناڕاستەوخۆ بێت. ئەو زانیاریانەی کە پێویستن بۆ دەستنیشانکردن بە شێوەیەکی گشتی لە مێژوو و پشکنینی جەستەیی ئەو کەسەی کە داوای چاودێری پزیشکی دەکات کۆدەکرێنەوە. زۆرجار، یەک یان چەند '''ڕێکارێکی دەستنیشانکردن''', وەک پشکنینی پزیشکی, هەروەها لە کاتی پرۆسەکەدا ئەنجام دەدرێن. هەندێک جار دەستنیشانکردنی دوای مردن بە جۆرێک لە دەستنیشانکردنی پزیشکی دادەنرێت. زۆرجار دەستنیشانکردن چالاکە چونکە زۆرێک لە نیشانەکان و نیشانەکان نادیاریکراو نین. بۆ نموونە سووربوونەوەی پێست ( erythema )، خۆی، نیشانەی زۆرێک لە تێکچوونەکانە و بەمجۆرە بە پیشەیی چاودێری تەندروستی ناڵێت کە چی هەڵەیە. بەم شێوەیە دەستنیشانکردنی جیاواز، کە تێیدا چەندین ڕوونکردنەوەی ئەگەری بەراورد دەکرێن و بەراورد دەکرێن، دەبێت ئەنجام بدرێت. ئەمەش بریتییە لە پەیوەندیکردنی پارچە زانیارییە جیاوازەکان و دواتر ناسینەوە و جیاکردنەوەی نەخشەکان. ناوبەناو پرۆسەکە بەهۆی نیشانەیەک یان نیشانەیەک (یان کۆمەڵێک لە چەندین کەسەوە) کە نەخۆشییە، ئاسان دەکرێت. دەستنیشانکردن پێکهاتەیەکی سەرەکییە لە ڕێکاری سەردانی پزیشک. لە ڕوانگەی [[ئامار|ئامارەوە]] ڕێکاری دەستنیشانکردن تاقیکردنەوەکانی پۆلێنکردن لەخۆدەگرێت. لێکۆڵینەوە لە دەرئەنجامەکانی نەخۆش دوای دەستنیشانکردن، بواری پەتازانیی مانەوەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Cuomo |یەکەم=Raphael E. |ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Defining Survival Epidemiology: Postdiagnosis Population Science for People Living with Disease |ناونیشان=https://www.jclinepi.com/article/S0895-4356(25)00455-X/fulltext |journal=Journal of Clinical Epidemiology |زمان=en |بەرگ=١٩١|issue=112122 |doi=10.1016/j.jclinepi.2025.112122 |pmid=٤١٤٦١٣٦١|doi-access=free |article-number=112122}}</ref> [[پەڕگە:Assessment_and_treatment_algorithm_for_overweight_and_obesity.png|وێنۆک|350x350پیکسڵ|نموونەیەک لە ئەلگۆریتمێکی پزیشکی بۆ هەڵسەنگاندن و چارەسەرکردنی کێشی زیادە و [[قەڵەوی]]]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|30em}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{Commons category-inline|Medical diagnosis}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Diagnosis}} {{تووڵی دەروازە|پزیشکی}} {{پزیشکی-کۆلکە}} [[پۆل:زاراوە پزیشکییەکان]] [[پۆل:ناسینەوەی پزیشکی]] 3b3724oqkxl3u7pkm733uvmqu9dz4eo 0 138892 1661583 1400760 2026-09-06T04:35:12Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، فیلم-کۆلکە، وێژە-کۆلکە) 1661583 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی | ناو = دکتۆر واتسۆن | وێنە = Sherlock Holmes in The Five Orange Pips.jpg | قەبارەی وێنە = | جێگری_وێنە = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوی کاتی لەدایکبوون = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = 1852 | شوێنی لەدایکبوون = | ڕێکەوتی_ونبوون = | شوێنی_ونبوون = | ڕەوشی_ونبوون = | ڕێکەوتی مردن = | شوێنی مردن = | ھۆکاری مردن = | شوێنی دۆزینەوەی تەرم = | شوێنی گۆڕ = | مۆنۆمێنتەکان = | نیشتەجێ = [[شانشینی یەکگرتوو]] | نەتەوە = | ناوەکانی تر = | نەژاد = | شارومەندێتی = | ڕادەی خوێندەواری = زانکۆی لەندەن ( - ۱٨۷٨) | پیشە = [[پزیشک]]، [[سەرباز]]، نەشتەرگەر، پزیشکی سەربازی، لێکۆڵەر | ساڵانی چالاکی = | خاوەنکار = | ڕێکخراو = | ناوبانگ = | کارە_دیارەکان = | شێواز = | شار = | مووچە = | دارایی = | باڵا = | کێش = | تەلەفزیۆن = | سەرناو = | وادە = | پێشوو = | جێگر = | حیزب = | بزاڤ = | بەرانبەرەکان = | ئایین = | سزای_تاوانباری = | ڕەوشی_تاوانباری = | ھاوسەر = | یار = | منداڵەکان = | باوان = | خزمەکان = | خەڵاتەکان = | واژۆ = | جێگری_واژۆ = | قەبارەی_واژۆ = | ماڵپەڕ = | پەراوێزەکان = | ڕەنگی پرچ = | ڕەنگی چاو = | قەبارەی جل = | قەبارەی پێڵاو = }} '''جۆن ها. واتسۆن''' (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: John H. Watson)<ref>[http://www.novelexplorer.com/the-hound-of-the-baskervilles/literary-qualities-31/ Literary Qualities of The Hound of the Baskervilles | Novel Summaries Analysis]. Novelexplorer.com (26 January 2009). Retrieved on 23 August 2011. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160919234307/http://www.novelexplorer.com/the-hound-of-the-baskervilles/literary-qualities-31/ |date=١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٦ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Alan Barnes |سەردێڕ=Sherlock Holmes on Screen |ساڵ=٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=Reynolds & Hearn Ltd |پەڕەکان=١٠|ژپنک=١-٩٠٣١١١-٠٤-٨}}</ref> ھەروەھا بە '''دکتۆر واتسۆن''' (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: Dr Watson) دەناسرێت، ئەو کەسایەتییەک لە کەسایەتییەکانی ڕۆمان و چیرۆکەکانی [[شێرلۆک ھۆڵمز]]ە کە لەلایەن پزیشک و نووسەری [[سکۆتلاند|سکۆتلاندی]] سیر [[ئارسەر کۆنان دۆیڵ]] دروست کراوە. واتسۆن ھاوڕێی نزیکی [[شێرلۆک ھۆلمز|ھۆڵمزە]]، و یارمەتیدەری، و ھەندێک جار لە ماڵەکەیدا ھاوبەشێتی. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|شانشینی یەکگرتوو|وێژە|فیلم}} {{زانیارییە کتێبخانەییەکان}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{وێژە-کۆلکە}} [[پۆل:لێکۆڵەرانی خەیاڵی]] [[پۆل:شێرلۆک ھۆڵمز]] [[پۆل:کەسایەتییە نێرینەکانی نێو فیلم]] [[پۆل:ھاوکارانی فیلم]] s9py8r2kf1cvdmfla46syamgw250i33 0 140377 1661554 1371719 2026-09-06T01:38:22Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1661554 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = دڕەڵەی حاجی | ناوی_خۆماڵی = Drala Haji | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <br /> {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٢ = | جۆری_دابەشکراو٣ = | ناوی_دابەشکراو٣ = | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = ٩٠٤ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە = }} '''دڕەڵەی حاجی''' گوندێکە، کەوتووەتە[[ناحیەی چوارتا]](ناوەند)، [[قەزای شارباژێڕ]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ }}</ref> ==جوگرافیا== دڕەڵەی حاجی لە باکوور هاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[واژە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[گەنکاوا]] و لە ڕۆژهەڵات لەگەڵ گوندی [[شەمساوا]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[قشڵاغ]]. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 0bt5a89t9aj3pz5njuxx9hu35o6n9vf 0 140473 1661553 1371718 2026-09-06T01:38:12Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1661553 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = دڕەڵەکۆن | ناوی_خۆماڵی = Drala Old | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای شارباژێڕ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی سیتەک]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م =٨٤٣ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''دڕەڵەکۆن''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی سیتەک]]، [[قەزای شارباژێڕ]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ }}</ref> == جوگرافیا == دڕەڵەکۆن لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[دڕەڵەی حاجی]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[گەنکاوا]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[قەڵاچوالان]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ھۆمراخ]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 0cvywqbbsx2s95poze54vvkrz7ex0x9 0 140480 1661364 1371699 2026-09-05T19:33:08Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1661364 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = دووچۆمان | ناوی_خۆماڵی = Du Choman | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە =|وێنۆک | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی گوندی دووچۆمان | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای شارباژێڕ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی سیتەک]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م =٨٤٤ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''دووچۆمان''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی سیتەک]]، [[قەزای شارباژێڕ]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ }}</ref> == جوگرافیا == دووچۆمان لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[سورەقەڵات]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[مارەڕەش]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[خێوەتە (ڕوونکردنەوە)]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[مۆکەبە]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|موکریان|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] is0p4h8cvh2fr9df188a36uug75o7fg 0 140551 1661532 1574964 2026-09-06T01:34:42Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (گەردوون-کۆلکە) 1661532 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ویکیسازی}} [[پەڕگە:2012da14-news174.jpg|وێنۆک|گەڕەستێرۆچکە دوێندێ]] '''دوێندێ 367943''' ناوی گەڕەستێرۆچکەیەکە کە بە [[ئینگلیزی]] پێیدەگووترێ (DA₁₄ 2012) * ناو: هەسارەی دوێندێ یاخوود گەڕەستێرۆچکە ٢٠١٢ دی ئەی ١٤ * جۆر: [[گەڕەستێرۆچکە]] * تیرە: ٤٩ مەتر * ماوەی خوولانەوەی بە دەوری خۆری خۆمان بە پێوانە: ٣٦٨ رۆژ * ماوەی خوولانەوەی بە دەوری[[خۆر]] بە نزیکەی بێت لە [[زەوی]] :٣١٧ رۆژ * کاتی دۆزینەوەی: دۆزراوەتەوە لە ١٥ شووباتی ٢٠١٣ * شووێنی دۆزینەوە: [[ڕوانگەی لاساگرا]] لە وڵاتی [[ئیسپانیا]] * دووری لە [[زەوی]] : ٢٧ هەزار و ٧٠٠ کیلۆمەتر * باشترین شوێن بۆ بینینی ئەو گەڕەستێرۆچکە: لە وڵاتانی [[ئوسترالیا]] و کیشوەری [[ئاسیا]] بە گشتی لەگەڵ [[ئەورووپای ڕۆژھەڵات]] * باشترین شوێن لۆ بینینی ئەو گەڕەستێرۆچکە لە رۆژهەڵاتی ناوەراست :[[چیای کۆڕەک]] لە [[کوردستان]] و [[عومان]] و [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]] ==سەرچاوە== * [http://www.albayan.ae/across-the-uae/2013-02-10-1.1820629 لاپەرەی بەیانی ئیماراتی] * [https://www.youtube.com/watch?v=yP2mXS9zf88 پارچە ڤیدیۆیەک لە یوتوب کە ئاژانسی یورونیوز بڵاویکردیتەوە\] * [https://www.nasa.gov/multimedia/nasatv/index.html#public ماڵپەری ناسا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180126021621/https://www.nasa.gov/multimedia/nasatv/index.html#public |date=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ }} {{تووڵی دەروازە|گەردوون}} {{پۆلی کۆمنز|367943 Duende}} {{گەردوون-کۆلکە}} [[پۆل:گەردوون]] r00lesp0badcfws26rwmkqi09dfmk58 0 140839 1661544 1371713 2026-09-06T01:36:42Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1661544 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = دڕوێ | ناوی_خۆماڵی = Drwe | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای شارباژێڕ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی سیوەیل]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = ١١١٢ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''دڕوێ''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی سیوەیل]]، [[قەزای شارباژێڕ]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ }}</ref> == جوگرافیا == دڕوێ لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[نانوان]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[سورەبانی نۆرک]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[قوسایمەینە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[پیرمەند]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی شارباژێڕ}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 24l3coij5c5uuhblmjgf9dp7y6hm60j 0 141762 1661668 1371727 2026-09-06T07:37:08Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1661668 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = دۆستەدەرە | ناوی_خۆماڵی = Dosta Dara | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = پەڕگە:گوندی دۆستەدەرە.jpg|وێنۆک | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی گوندی دۆستەدەرە | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای پێنجوێن]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی ناڵپارێز]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ١١٨٧ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''دۆستەدەرە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی ناڵپارێز]]، [[قەزای پێنجوێن]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ }}</ref> == جوگرافیا == '''دۆستەدەرە''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[قوڵەگیسکان]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[سیانزار]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[قۆرچی]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[بەرقەڵا، سرۆچک]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پێنجوێن}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] jrks4lr6mbncz5e1qg0t4nlrcoxhik6 0 142020 1661501 1371707 2026-09-05T22:39:00Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1661501 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = دوکان | ناوی_خۆماڵی = Dukan | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = پەڕگە:گوندی دوکان.jpg|وێنۆک | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی گوندی دوکان | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای قەرەداغ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی قەرەداغ]](ناوەند) | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ٨١٩ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''دوکان''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی قەرەداغ]](ناوەند)، [[قەزای قەرەداغ]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ }}</ref> == جوگرافیا == '''دوکان''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[ئاوەکەڵە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[چاڵگە، قەرەداغ|چاڵگە]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[بلکان]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[دوکەرۆ]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای قەرەداغ}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] ik1m3ypn0vfrm6x2l0vsqow2fcbnl7e 0 142021 1661521 1371708 2026-09-06T01:32:52Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1661521 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = دوکەرۆ | ناوی_خۆماڵی = Dukaro | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە =|وێنۆک | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی گوندی دوکەرۆ | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای قەرەداغ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی قەرەداغ]](ناوەند) | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ٧٨٨ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''دوکەرۆ''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی قەرەداغ]](ناوەند)، [[قەزای قەرەداغ]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ }}</ref> == جوگرافیا == '''دوکەرۆ''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[فەقیرە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[چاڵگە، قەرەداغ|چاڵگە]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[دوکان، قەرەداغ|دوکان]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[گوڵەجۆ]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای قەرەداغ}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 67bs8asit2vep63hsapw9cdvja0qmbt 0 142362 1661724 1502712 2026-09-06T10:36:07Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1661724 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''دۆنالد ماکدونل''' (بە ڤ[[ئینگلیزی]] : Donald Wills Douglas Sr.) دۆنالد ژیاوە لە نێوان سالانی ٦ نیسانی ١٨٩٢ هەتا ٢ شووباتی ١٩٨١ یەکێک بوە لە بەرێونەێتیەکانی فرۆکە و ئەندازیارێکی فرۆکە بوە، یەکێک بوە لە دامەزرێنەرکانی دروستکردنی فرۆکە ==ژیاننامەی== دۆنالد هەڵساوە بە دیزاینکردنی فرۆکەی [[دۆگلاس کلاودستر]] لە ڕاستیدا سەرکەوتتو نەبوو لە دروستکردنی لەبەر ئەوەی بی راوەستان بە ئاسمانا ئرەۆشت بەڵام یەکەم فرۆکەی ئەمریکایی بوو بتوانێ زۆرترین کێش هەڵبگرێ، دۆنالد هەڵسا بە دامەزراندنی [[کۆمپانیای فرۆکەوانی دۆگلاس]] لە ساڵی ١٩٢١، دوای ئەوە لە ساڵی ١٩٦٧لەگەڵ کۆمپانیای [[فرۆکەکانی ماکدۆنل]] ==سەرچاوەکان== * [https://www.encyclopedia.com/people/history/historians-miscellaneous-biographies/donald-wills-douglas دۆنالد دۆگلاس] {{پۆلی کۆمنز|Donald Wills Douglas Sr.}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فڕین}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٢]] [[پۆل:ئەندازیارانی فڕۆکە]] [[پۆل:درووستکەرانی فڕۆکە]] [[پۆل:مردووانی ١٩٨١]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز سکۆتلاندی]] [[پۆل:بازرگانانی بواری فڕۆکەوانی ئەمریکا]] 7ojyjym1mdn4g4ut93ep45tdf3qhzwt 0 142506 1661122 1510770 2026-09-05T14:51:38Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی پۆل:زیندووان، چونکە وتارەکە لە پۆل:مردووانی ٢٠٢٣ دایە 1661122 wikitext text/x-wiki {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}} '''فرانک بۆرمن''' ({{بە ئینگلیزی|Frank Borman}}؛ ١٤ی ئازاری ١٩٢٨ – ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣) [[ئاسمانگەڕ]]ێکی ئەمریکی بوو کە لە گەشتەکانی [[جمنای ٧]] و [[ئەپۆلۆ ٨]]دا بەشداری کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکی | بەستەر= https://en.wikipedia.org/wiki/Frank_borman | سەردێڕ= Frank Borman | زمان= ئینگلیزی| سەردان= ٢٢ی شوباتی ٢٠١٨}}</ref> ==ئەمانەش ببینە== * [[ئەپۆلۆ ٨]] * [[بەرنامەی ئەپۆلۆ]] * [[جمنای ٧]] * [[بیردۆزەکانی پیلانی نیشتنەوە لەسەر مانگ]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فڕینی بۆشایی}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Frank Borman}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٨]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی]] [[پۆل:بازرگانانی ئەمریکی لە سەدەی بیست و یەکەم]] [[پۆل:ئەپۆلۆ ٨]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٣]] isgyt62hj62wtpkiao6kzfx4dlchovn 1661423 1661122 2026-09-05T20:09:45Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}؛ لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ژکزی یەک سەرچاوە|ژکزی یەک سەرچاوە]]}} 1661423 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} {{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}} '''فرانک بۆرمن''' ({{بە ئینگلیزی|Frank Borman}}؛ ١٤ی ئازاری ١٩٢٨ – ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣) [[ئاسمانگەڕ]]ێکی ئەمریکی بوو کە لە گەشتەکانی [[جمنای ٧]] و [[ئەپۆلۆ ٨]]دا بەشداری کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکی | بەستەر= https://en.wikipedia.org/wiki/Frank_borman | سەردێڕ= Frank Borman | زمان= ئینگلیزی| سەردان= ٢٢ی شوباتی ٢٠١٨}}</ref> ==ئەمانەش ببینە== * [[ئەپۆلۆ ٨]] * [[بەرنامەی ئەپۆلۆ]] * [[جمنای ٧]] * [[بیردۆزەکانی پیلانی نیشتنەوە لەسەر مانگ]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فڕینی بۆشایی}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Frank Borman}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٨]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی]] [[پۆل:بازرگانانی ئەمریکی لە سەدەی بیست و یەکەم]] [[پۆل:ئەپۆلۆ ٨]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٣]] 4058kdj6r7mk52hvyq9rb90prjj9n1h 0 144256 1661363 1638171 2026-09-05T19:32:58Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1661363 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = دووپشکە | ناوی_خۆماڵی = Dupshka | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای ڕانیە]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی حاجیاوا]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 555 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''دووپشکە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی حاجیاوا]]، [[قەزای ڕانیە]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == '''دووپشکە''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[قولەی کانی ماران]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[سەرخمە]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کانی ماران، حاجیاوا|کانی ماران]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[قاچە]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای ڕانیە}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] abjli5sj4yxs6wg08s9coa3ts6yi7yf 0 144336 1661071 1638198 2026-09-05T13:35:20Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1661071 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = دوواوە | ناوی_خۆماڵی = Dwawa | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = پەڕگە:گوندی دوواوە.jpg|وێنۆک | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی گوندی دوواوە | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای ڕانیە]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی بێتواتە]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 827 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''دوواوە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی بێتواتە]]، [[قەزای ڕانیە]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == '''دوواوە''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[بێتواتە]] و لە باشوور لەگەڵ کۆمەڵگای [[شکارتە]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[ئانگۆز]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[نواوەی نوێ]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای ڕانیە}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] ethmy04ncwyqi2tjz3sl4l54p2hv2l1 0 144476 1661170 1286994 2026-09-05T15:11:01Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661170 wikitext text/x-wiki {{unreferenced|date=ئەیلوول ٢٠٢١}} {{Infobox animanga character | name = فریزەر | series = [[دراگۆن بۆڵ]] | image = [[پەڕگە:Freeza title page.jpg|230px]] | caption = لە شێوە کۆتاییەکەیدا (ڕاست)، ئاکیرا توریاما کێشاوێتی | first = [[دراگۆن بۆڵ (مانگا)|دراگۆن بۆڵ]] ژمارەی ۲٤۷: "هەورە ڕەشەکان بە دەوری هەسارەی نامیکدا دەسوڕێنەوە" (۱۹٨۹) | creator = [[ئاکیرا توریاما]] | voiced by = | nickname = | alias = | gender = نێر | species = | nationality = | title = | relatives = }} '''فریزەر''' ({{بە ژاپۆنی|フリーザ}} بە [[رۆماجی]]:Furīza) ئەو [[کەسایەتی خەیاڵی|کەسایەتییەکی خەیاڵی]] ناو زنجیرە [[ئەنیمێ]] و [[مانگا (کۆمیک)|مانگای]] [[دراگۆن بۆڵ]]ە، و لە لایەن [[ئاکیرا توریاما]]وە دروست کراوە. بۆ یەکەم جار لە ژمارەی ۲٤۷دا کە بە ناونیشانی "هەورە ڕەشەکان بە دەوری هەسارەی نامیکدا دەسوڕێنەوە" (暗雲うずまくナメック星) بوو، دەرکەوت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئەنیمێ و مانگا|ژن}} {{کەسایەتیی ئەنیمێ-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Frieza}} [[پۆل:کەسایەتییە نێرەکانی ئەنیمێ و مانگا]] [[پۆل:کەسایەتییەکانی دراگۆن بۆڵ]] [[پۆل:نارسسیزم لە خەیاڵدا]] [[پۆل:دیکتاتۆرە خەیاڵییەکان]] [[پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە توانای دەستکاریکردنی وزەیان ھەیە]] [[پۆل:بکوژە خەیاڵیەکانی منداڵان]] [[پۆل:پەل-بڕاوە خەیاڵییەکان]] [[پۆل:کارەکتەرە خەیاڵییەکان کە بە ھەڵە وا گومان دەکرێت مردوون]] 5sics0as5vy8mm9g2ng095j7y40al3z 0 145416 1661365 1638170 2026-09-05T19:33:18Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1661365 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = دووچۆمان | ناوی_خۆماڵی = Duchoman | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای پشدەر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی ژاراوە]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 590 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''دووچۆمان''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی ژاراوە]]، [[قەزای پشدەر]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == '''دووچۆمان''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[گردئێستر]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[ڕیشوان]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[مامەندە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[بەستەسێنی سەروو]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای پشدەر}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 78dx3ktlks6ghc1pxaq1fvog2gqku3m 0 145522 1661483 1655444 2026-09-05T22:36:10Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1661483 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = دووگۆمان | ناوی_خۆماڵی = Dugoman | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای پشدەر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی سەنگەسەر]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 679 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''دووگۆمان''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی سەنگەسەر]]، [[قەزای پشدەر]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == '''دووگۆمان''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[ماخوبزنان]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[بانوەقەل]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[دەروەکۆتر]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[رەسواجین]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> گوندی دووگۆمان لەگەڵ چەند ناوچەیەکدا ھاوبەشە: لە بەشی باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ [[چیای قەندیل]] و [[قەزای چۆمان]]، لە بەشی باشوور قەزای [[ڕانیە]]، باشووری ڕۆژھەڵات [[زێی بچووک]]، قەزای [[پشدەر]] و ھاو سنورە لەگەڵ ڕۆژھەڵاتی کوردستان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=12&q=2012061822054970159 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئازاری ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160328170813/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2012061822054970159&lng=12 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای پشدەر}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] pz92nbzf6g4mc8g23ggak6up3ezrhht 0 145613 1661312 1638172 2026-09-05T16:39:20Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1661312 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = دووپان | ناوی_خۆماڵی = Dupan | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای پشدەر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی سەنگەسەر]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 877 | دانیشتووان_لە = ٢٠١٥ |ژمارەی_دانیشتووان = چۆڵ | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''دووپان''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی سەنگەسەر]]، [[قەزای پشدەر]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == '''دووپان''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[مام عەلی]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[رەسواجین]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[ماخوبزنان]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[مەمکان]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای پشدەر}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] hutlpracaq2eyanbfgk5qj0t02sv374 0 145614 1661535 1638094 2026-09-06T01:35:12Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1661535 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = دوێڵە | ناوی_خۆماڵی = Dwela | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای پشدەر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی سەنگەسەر]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 985 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''دوێڵە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی سەنگەسەر]]، [[قەزای پشدەر]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> وە ناوی دوێڵەش پێدەچێت لە (دولە)ی عەرەبیەوە هاتبێت کە بە واتای دەوڵەتی بچووک دێت. گوایە پێشتر دەوڵەتێکی بچووکی لێبووە.وە سەر بە تیرەی خەیلە لە هۆزی ئاکۆیە == جوگرافیا == '''دوێڵە''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[سڵێ]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[زینوێی ماخوبزنان]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[بایەوان]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[خەزێنە، قەسرێ|خەزێنە]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای پشدەر}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] bxi7x2jav0tl61o66zzfhq0ux288qhn 0 146247 1661671 1400788 2026-09-06T07:37:38Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کتێب-کۆلکە، وێژە-کۆلکە، شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە) 1661671 wikitext text/x-wiki {{زانیاریی کتێب | ناو = دۆسییە سەیرەکەی دکتۆر جێکڵ و بەڕێز ھاید | image = <!-- include the file, px and alt: [[پەڕگە:Example.jpg|200px|نموونە]] --> [[پەڕگە:Jekyll and Hyde Title.jpg|200px]] | سەردێری وێنە = | نووسەر = [[ڕۆبێرت لویس ستیڤنسن|ڕۆبێرت لویس ستیڤنسۆن]] | ناونیشانی سەرەکی = | وەرگێڕ = |دیزاینەری بەرگ = | وڵات = شانشینە یەکگرتووەکان | زمان = ئینگلیزی | بەرگەکان = | بابەت = | جۆر = ڕۆمانی تاوان، و خەیاڵی زانستی، و نۆڤلێت | بڵاوکەرەوە = لۆنگمان | ڕێکەوتی چاپ = ۱٨٨٦ | لاپەڕەکان = }} '''دۆسیە سەیرەکەی دکتۆر جێکڵ و بەڕێز ھاید''' ({{بە ئینگلیزی|Strange Case of Dr Jekyll and Mr Hyde}}) بریتییە لە ڕۆمانێکی خەیاڵی کە لە لایەن [[ڕۆبێرت لویس ستیڤنسن|ڕۆبێرت لویس ستیڤنسۆن]] نووسراوە و بۆ یەکەم جار لە لەندەن لە ساڵی ۱٨٨٦ بڵاو کرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Queen of the mixed border|ناونیشان=https://www.theguardian.com/books/2006/jun/17/featuresreviews.guardianreview7|ئیش=[[گاردیان]]|ڕێکەوت=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٠٦| ناونیشانی ئەرشیف = http://web.archive.org/web/20180201192814/https://www.theguardian.com/books/2006/jun/17/featuresreviews.guardianreview7 | ڕێکەوتی ئەرشیف = 01 شوباتی 2018}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Bi8wCEHnssQC&pg=PA44&lpg=PA44&dq=with+something+of+a+slyish+cast&source=bl&ots=mZ0xwJNhdZ&sig=5o0MrPoBYucGd_p66QmyHze6j9M&hl=en&sa=X&ei=PjyDVO7QD8-OyASdh4CIBQ&ved=0CDQQ6AEwAw#v=onepage&q=with%20something%20of%20a%20slyish%20cast&f=false|سەردێڕ=The Strange Case of Dr. Jekyll and Mr. Hyde, second edition}}</ref><ref>[https://www.theguardian.com/books/2008/dec/13/dr-jekyll-mr-hyde-stevenson The Beast Within] The Guardian, 13 December 2008 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171201044912/https://www.theguardian.com/books/2008/dec/13/dr-jekyll-mr-hyde-stevenson |date= ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کتێب|ڕۆمانەکان|وێژە|شانشینی یەکگرتوو|لەندەن}} {{پۆلی کۆمنز|The Strange Case of Dr Jekyll and Mr Hyde}} {{کتێب-کۆلکە}} {{وێژە-کۆلکە}} {{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}} [[پۆل:ڕۆمانە بریتانیایییەکان کە کراونەتە فیلم]] [[پۆل:ئەو ڕۆمانانەی کراونەتە کۆمیک]] [[پۆل:ئەو ڕۆمانانەی کراونەتە یاری ڤیدیۆیی]] [[پۆل:تاقیکردنەوەی مرۆڤ لە خەیاڵدا]] b05tefjdkjg01p9s6ppgq14ds4y55m4 0 146364 1661372 1400719 2026-09-05T19:34:28Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە) 1661372 wikitext text/x-wiki {{نازناوی خانەدانەکان}} '''دووک''' کەسێکی خانەدانە، و بە پێی مێژوو لە [[پاشا]] یان [[شاژن]] پلەی کەمترە، و فەرمانڕەوایی [[میرکچ]] دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Chu Hsi New Studies|ناونیشان=https://archive.org/details/chuhsinewstudies0000chan|دوایین=Chan|یەکەم=Wing-tsit|بڵاوکەرەوە=University of Hawaii Press|ساڵ=١٩٨٩|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٢٤٨-١٢٠١-٠|پەڕەکان=[https://archive.org/details/chuhsinewstudies٠٠٠٠chan/page/٣٤ ٣٤]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.royal.gov.uk/MonarchUK/QueenandCrowndependencies/ChannelIslands.aspx|سەردێڕ=Channel Islands|ڕێکەوت=2009|وێبگە=The Official Website of the British Monarchy|بڵاوکەرەوە=The Royal Household|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120921052748/http://www.royal.gov.uk/MonarchUK/QueenandCrowndependencies/ChannelIslands.aspx|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.collinsdictionary.com/dictionary/american/duke?showCookiePolicy=true|بڵاوکەرەوە=Collins Dictionary|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٤|ڕێکەوت=n.d.|سەردێڕ=American English: Duke| ناونیشانی ئەرشیف = http://web.archive.org/web/20150923205454/http://www.collinsdictionary.com/dictionary/american/duke?showCookiePolicy=true | ڕێکەوتی ئەرشیف = 23 ئەیلوولی 2015}}</ref> نازناوەکە لە Dux Bellorumی [[زمانی لاتینی]]یەوە ھاتووە، و واتە "فەرماندەی سەربازی" ھەروەھا وشەکە لە لایەن گەلە جێرمانییەکانەوە بەکارھێنراوە. بە گشتی نووسەرە ڕۆمانەکان بۆ ئاماژەدان بۆ سەرکردەی شەڕەکانیان بەکاریان ھێناوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Dukes}} {{تووڵی دەروازە|شانشینی یەکگرتوو|پاشایەتی|شەڕ}} {{زانیارییە کتێبخانەییەکان}} {{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}} [[پۆل:دەرەبەگایەتی]] [[پۆل:نازناوی خانەدانەکان]] tlczrerk17owe1bintb9q1qioqyzjmi 0 149169 1661546 1638087 2026-09-06T01:37:02Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1661546 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = دڕکەی خواروو | ناوی_خۆماڵی = Drkay Lower | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای کەلار]]، [[ئیدارەی گەرمیان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی پێباز]](باوەنور) | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 691 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''دڕکەی خواروو''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی پێباز]]، [[قەزای کەلار]]، [[ئیدارەی گەرمیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''دڕکەی خواروو''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[ئەسحاو]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[کێلەسپی، پێباز|کێلەسپی]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[تازەدێی حاجی حەسەن]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[مراوە]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref><ref>https://books.google.iq/books?</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]] {{گوندەکانی کەلار}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] qzmzcqtr3wa99gm5lqqftbm6p7ewpyq 0 149170 1661547 1638086 2026-09-06T01:37:12Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1661547 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = دڕکەی سەروو | ناوی_خۆماڵی = Drkay Upper | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای کەلار]]، [[ئیدارەی گەرمیان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی پێباز]](باوەنور) | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 763 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''دڕکەی سەروو''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی پێباز]]، [[قەزای کەلار]]، [[ئیدارەی گەرمیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''دڕکەی سەروو''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[ئەسحاو]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[کێلەسپی، پێباز|کێلەسپی]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[تازەدێی حاجی حەسەن]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[کانی گوڵی خواروو]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref><ref>https://books.google.iq/books?</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]] {{گوندەکانی کەلار}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 0mqdq7ai694d21nq4h9a1etcpyzn6jq 0 149331 1661076 1638194 2026-09-05T13:36:10Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1661076 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = دووخڕان | ناوی_خۆماڵی = Dukhran | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای کەلار]]، [[ئیدارەی گەرمیان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی ڕزگاری]](سمود) | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 522 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''دووخڕان''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی ڕزگاری]]، [[قەزای کەلار]]، [[ئیدارەی گەرمیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''دووخڕان''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[تەپەسپی]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[سماقە]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[فەرەج وەیسی ڕۆستەم]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ھەزارکانی، ڕزگاری|ھەزارکانی]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی کەلار}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] awicwe3ln933qu9mwfm6zcvt9jgorl0 0 149332 1661311 1638173 2026-09-05T16:39:10Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1661311 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = دوومیلانی سەروو | ناوی_خۆماڵی = Dumilani Upper | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای کەلار]]، [[ئیدارەی گەرمیان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی ڕزگاری]](سمود) | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 534 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''دوومیلانی سەروو''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی ڕزگاری]]، [[قەزای کەلار]]، [[ئیدارەی گەرمیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''دوومیلانی سەروو''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[دەنگەوەران]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[دوومیلانی خواروو]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کیژۆک]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[حاجی قازی]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی کەلار}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] qk8welr27m7cbic15d3zjx64l2l47ti 0 149333 1661310 1638174 2026-09-05T16:39:00Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1661310 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = دوومیلانی خواروو | ناوی_خۆماڵی = Dumilani Lower | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای کەلار]]، [[ئیدارەی گەرمیان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی ڕزگاری]](سمود) | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 480 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''دوومیلانی خواروو''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی ڕزگاری]]، [[قەزای کەلار]]، [[ئیدارەی گەرمیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''دوومیلانی خواروو''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[دوومیلانی سەروو]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[کانی چایلەی سەروو]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[گۆمەزەردی خواروو]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[حاجی قازی]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی کەلار}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 9qr7zzhoquc0phpk83vam52qzig9u46 0 149529 1661497 1638139 2026-09-05T22:38:20Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1661497 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = دوڕاجی | ناوی_خۆماڵی = Durajy | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای کفری]]، [[ئیدارەی گەرمیان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی نەوجول]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 292 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''دوڕاجی''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی نەوجول]]، [[قەزای کفری]]، [[ئیدارەی گەرمیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''دوڕاجی''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[چوارڕوو، نەوجول|چوارڕوو]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[شەدیدە]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[بەلەکەی بچوک]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[پەڵکانەی سالم]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای کفری}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] epcfrym0f5jlnm125s4x5ya2yz68y63 100 150280 1661338 1264710 2026-09-05T17:54:53Z Amine yousefi 16159 1661338 wikitext text/x-wiki __NOEDITSECTION__ __NOTOC__ {| width="100%" cellpadding="5" cellspacing="10" style="background:#483C32; border-style:solid; border-width:5px; border-color:black; border-bottom:0px"} {| width="100%" cellpadding="5" cellspacing="10" style="background:#483C32; border-style:solid; border-width:5px; border-color:black; border-top:0px" | style="vertical-align:top;" | <div style="float:right; width:100%"> {{/box-header|<big>دەروازەی شیعر</big>|دەروازە:شیعر/دەستپێک|}} {{دەروازە:شیعر/دەستپێک}} {{/box-footer|}} </div> <div style="float:right; width:100%"> {{/box-footer|}} </div> {{/box-footer|}} {{دەروازە:شیعر/نوێکردنەوەی پەڕە}} {{/box-footer|}} <div class="portal-column-right"> {{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=3|سەر=وتاری ھەڵبژێردراو|ژمارە=1|ژێرپەڕە=وتاری ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=7|سەر= وێنەی ھەڵبژێردراو|ژێرپەڕە=وێنەی ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{Random portal component|زۆرترین=1|سەر= ئایا زانیوتە؟|ژێرپەڕە=زانیاری||بن=ئەرشیڤ...}} {{/box-footer|}} </div> <div class="portal-column-left"> {{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=7|سەر=ژیاننامەی ھەڵبژێردراو|ژێرپەڕە=ژیاننامەی ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{Random portal component|زۆرترین=3|سەر=کتێب |ژێرپەڕە=کتێب|بن=ئەرشیڤ...}} {{Random portal component|زۆرترین=1|سەر=یارمەتیت پێویستە؟|ژێرپەڕە=یارمەتی}} {{/box-header|پۆلەکان|دەروازە:شیعر/پۆلەکان}} {{دەروازە:شیعر/پۆلەکان}} {{/box-footer|}} </div> <div style="float:right; width:100%;"> {{Random portal component|زۆرترین=8|سەر=وتەی ھەڵبژێردراو|ژێرپەڕە=وتەی ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{/box-header|دەروازە پەیوەندیدارەکان|دەروازە:شیعر/دەروازە پەیوەندیدارەکان}} {{دەروازە:شیعر/دەروازە پەیوەندیدارەکان}} {{/box-footer|}} {{/box-header|ئەو کارانەی دەتوانیت بیانکەیت|دەروازە:شیعر/ئەو کارانەی دەتوانیت بیانکەیت}} {{دەروازە:شیعر/ئەو کارانەی دەتوانیت بیانکەیت}} {{/box-footer|}} {{/box-header|پڕۆژەکانی تری ویکیپیدیا|دەروازە:شیعر/ویکیمیدیا}} {{دەروازە:شیعر/ویکیمیدیا}} {{/box-footer|}} </div> {{/box-header|<big>دەروازەکان</big>|دەروازەکان|}} {{دەروازەکان}} {{/box-footer|}} </div> [[پۆل:شیعر]] [[پۆل:دەروازەکان]] [[پۆل:داڕێژەکانی دەروازەی شیعر]] [[پۆل:پێڕستی دەروازەکان]] sndw5km66lxgrfm4rhue1pwkmpp1x5l 1661354 1661338 2026-09-05T18:48:01Z Amine yousefi 16159 1661354 wikitext text/x-wiki {{portal styles}} __NOEDITSECTION__ __NOTOC__ {| width="100%" cellpadding="5" cellspacing="10" style="background:#483C32; border-style:solid; border-width:5px; border-color:black; border-bottom:0px"} {| width="100%" cellpadding="5" cellspacing="10" style="background:#483C32; border-style:solid; border-width:5px; border-color:black; border-top:0px" | style="vertical-align:top;" | <div style="float:right; width:100%"> {{/box-header|<big>دەروازەی شیعر</big>|دەروازە:شیعر/دەستپێک|}} {{دەروازە:شیعر/دەستپێک}} {{/box-footer|}} </div> <div style="float:right; width:100%"> {{/box-footer|}} </div> {{/box-footer|}} {{دەروازە:شیعر/نوێکردنەوەی پەڕە}} {{/box-footer|}} <div class="portal-column-right"> {{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=3|سەر=وتاری ھەڵبژێردراو|ژمارە=1|ژێرپەڕە=وتاری ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=7|سەر= وێنەی ھەڵبژێردراو|ژێرپەڕە=وێنەی ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{Random portal component|زۆرترین=1|سەر= ئایا زانیوتە؟|ژێرپەڕە=زانیاری||بن=ئەرشیڤ...}} {{/box-footer|}} </div> <div class="portal-column-left"> {{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=7|سەر=ژیاننامەی ھەڵبژێردراو|ژێرپەڕە=ژیاننامەی ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{Random portal component|زۆرترین=3|سەر=کتێب |ژێرپەڕە=کتێب|بن=ئەرشیڤ...}} {{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=1|سەر=شیعری ھەڵبژێردراو|ژێرپەڕە=شیعری ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{/box-header|پۆلەکان|دەروازە:شیعر/پۆلەکان}} {{دەروازە:شیعر/پۆلەکان}} {{/box-footer|}} </div> <div style="float:right; width:100%;"> {{Random portal component|زۆرترین=8|سەر=وتەی ھەڵبژێردراو|ژێرپەڕە=وتەی ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{/box-header|دەروازە پەیوەندیدارەکان|دەروازە:شیعر/دەروازە پەیوەندیدارەکان}} {{دەروازە:شیعر/دەروازە پەیوەندیدارەکان}} {{/box-footer|}} {{/box-header|ئەو کارانەی دەتوانیت بیانکەیت|دەروازە:شیعر/ئەو کارانەی دەتوانیت بیانکەیت}} {{دەروازە:شیعر/ئەو کارانەی دەتوانیت بیانکەیت}} {{/box-footer|}} {{/box-header|پڕۆژەکانی تری ویکیپیدیا|دەروازە:شیعر/ویکیمیدیا}} {{دەروازە:شیعر/ویکیمیدیا}} {{/box-footer|}} </div> {{/box-header|<big>دەروازەکان</big>|دەروازەکان|}} {{دەروازەکان}} {{/box-footer|}} </div> [[پۆل:شیعر]] [[پۆل:دەروازەکان]] [[پۆل:داڕێژەکانی دەروازەی شیعر]] [[پۆل:پێڕستی دەروازەکان]] ig45temn7dnfb914miwr63emn9u8526 1661355 1661354 2026-09-05T18:53:27Z Amine yousefi 16159 پووچەڵکردنەوەی پێداچوونەوەی [[Special:Diff/1661354|1661354]] لە لایەن [[Special:Contributions/Amine yousefi|Amine yousefi]] ([[User talk:Amine yousefi|لێدوان]]) 1661355 wikitext text/x-wiki __NOEDITSECTION__ __NOTOC__ {| width="100%" cellpadding="5" cellspacing="10" style="background:#483C32; border-style:solid; border-width:5px; border-color:black; border-bottom:0px"} {| width="100%" cellpadding="5" cellspacing="10" style="background:#483C32; border-style:solid; border-width:5px; border-color:black; border-top:0px" | style="vertical-align:top;" | <div style="float:right; width:100%"> {{/box-header|<big>دەروازەی شیعر</big>|دەروازە:شیعر/دەستپێک|}} {{دەروازە:شیعر/دەستپێک}} {{/box-footer|}} </div> <div style="float:right; width:100%"> {{/box-footer|}} </div> {{/box-footer|}} {{دەروازە:شیعر/نوێکردنەوەی پەڕە}} {{/box-footer|}} <div class="portal-column-right"> {{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=3|سەر=وتاری ھەڵبژێردراو|ژمارە=1|ژێرپەڕە=وتاری ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=7|سەر= وێنەی ھەڵبژێردراو|ژێرپەڕە=وێنەی ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{Random portal component|زۆرترین=1|سەر= ئایا زانیوتە؟|ژێرپەڕە=زانیاری||بن=ئەرشیڤ...}} {{/box-footer|}} </div> <div class="portal-column-left"> {{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=7|سەر=ژیاننامەی ھەڵبژێردراو|ژێرپەڕە=ژیاننامەی ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{Random portal component|زۆرترین=3|سەر=کتێب |ژێرپەڕە=کتێب|بن=ئەرشیڤ...}} {{Random portal component|زۆرترین=1|سەر=یارمەتیت پێویستە؟|ژێرپەڕە=یارمەتی}} {{/box-header|پۆلەکان|دەروازە:شیعر/پۆلەکان}} {{دەروازە:شیعر/پۆلەکان}} {{/box-footer|}} </div> <div style="float:right; width:100%;"> {{Random portal component|زۆرترین=8|سەر=وتەی ھەڵبژێردراو|ژێرپەڕە=وتەی ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{/box-header|دەروازە پەیوەندیدارەکان|دەروازە:شیعر/دەروازە پەیوەندیدارەکان}} {{دەروازە:شیعر/دەروازە پەیوەندیدارەکان}} {{/box-footer|}} {{/box-header|ئەو کارانەی دەتوانیت بیانکەیت|دەروازە:شیعر/ئەو کارانەی دەتوانیت بیانکەیت}} {{دەروازە:شیعر/ئەو کارانەی دەتوانیت بیانکەیت}} {{/box-footer|}} {{/box-header|پڕۆژەکانی تری ویکیپیدیا|دەروازە:شیعر/ویکیمیدیا}} {{دەروازە:شیعر/ویکیمیدیا}} {{/box-footer|}} </div> {{/box-header|<big>دەروازەکان</big>|دەروازەکان|}} {{دەروازەکان}} {{/box-footer|}} </div> [[پۆل:شیعر]] [[پۆل:دەروازەکان]] [[پۆل:داڕێژەکانی دەروازەی شیعر]] [[پۆل:پێڕستی دەروازەکان]] sndw5km66lxgrfm4rhue1pwkmpp1x5l 1661359 1661355 2026-09-05T19:07:38Z Amine yousefi 16159 1661359 wikitext text/x-wiki {{portal styles}} __NOEDITSECTION__ __NOTOC__ {| width="100%" cellpadding="5" cellspacing="10" style="background:#483C32; border-style:solid; border-width:5px; border-color:black; border-bottom:0px"} {| width="100%" cellpadding="5" cellspacing="10" style="background:#483C32; border-style:solid; border-width:5px; border-color:black; border-top:0px" | style="vertical-align:top;" | <div style="float:right; width:100%"> {{/box-header|<big>دەروازەی شیعر</big>|دەروازە:شیعر/دەستپێک|}} {{دەروازە:شیعر/دەستپێک}} {{/box-footer|}} </div> <div style="float:right; width:100%"> {{/box-footer|}} </div> {{/box-footer|}} {{دەروازە:شیعر/نوێکردنەوەی پەڕە}} {{/box-footer|}} <div class="portal-column-right"> {{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=3|سەر=وتاری ھەڵبژێردراو|ژمارە=1|ژێرپەڕە=وتاری ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=7|سەر= وێنەی ھەڵبژێردراو|ژێرپەڕە=وێنەی ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{Random portal component|زۆرترین=1|سەر= ئایا زانیوتە؟|ژێرپەڕە=زانیاری||بن=ئەرشیڤ...}} {{/box-footer|}} </div> <div class="portal-column-left"> {{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=7|سەر=ژیاننامەی ھەڵبژێردراو|ژێرپەڕە=ژیاننامەی ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{Random portal component|زۆرترین=3|سەر=کتێب |ژێرپەڕە=کتێب|بن=ئەرشیڤ...}} {{Random portal component|زۆرترین=1|سەر=یارمەتیت پێویستە؟|ژێرپەڕە=یارمەتی}} {{/box-header|پۆلەکان|دەروازە:شیعر/پۆلەکان}} {{دەروازە:شیعر/پۆلەکان}} {{/box-footer|}} </div> <div style="float:right; width:100%;"> {{Random portal component|زۆرترین=8|سەر=وتەی ھەڵبژێردراو|ژێرپەڕە=وتەی ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{/box-header|دەروازە پەیوەندیدارەکان|دەروازە:شیعر/دەروازە پەیوەندیدارەکان}} {{دەروازە:شیعر/دەروازە پەیوەندیدارەکان}} {{/box-footer|}} {{/box-header|ئەو کارانەی دەتوانیت بیانکەیت|دەروازە:شیعر/ئەو کارانەی دەتوانیت بیانکەیت}} {{دەروازە:شیعر/ئەو کارانەی دەتوانیت بیانکەیت}} {{/box-footer|}} {{/box-header|پڕۆژەکانی تری ویکیپیدیا|دەروازە:شیعر/ویکیمیدیا}} {{دەروازە:شیعر/ویکیمیدیا}} {{/box-footer|}} </div> {{/box-header|<big>دەروازەکان</big>|دەروازەکان|}} {{دەروازەکان}} {{/box-footer|}} </div> [[پۆل:شیعر]] [[پۆل:دەروازەکان]] [[پۆل:داڕێژەکانی دەروازەی شیعر]] [[پۆل:پێڕستی دەروازەکان]] mcwouth3hyxg2zx3n3ajacb74rl2bx6 1661448 1661359 2026-09-05T21:10:37Z Amine yousefi 16159 1661448 wikitext text/x-wiki {{portal styles}} __NOEDITSECTION__ __NOTOC__ {| width="100%" cellpadding="5" cellspacing="10" style="background:#483C32; border-style:solid; border-width:5px; border-color:black; border-bottom:0px"} {| width="100%" cellpadding="5" cellspacing="10" style="background:#483C32; border-style:solid; border-width:5px; border-color:black; border-top:0px" | style="vertical-align:top;" | <div style="float:right; width:100%"> {{/box-header|<big>دەروازەی شیعر</big>|دەروازە:شیعر/دەستپێک|}} {{دەروازە:شیعر/دەستپێک}} {{/box-footer|}} </div> <div style="float:right; width:100%"> {{/box-footer|}} </div> {{/box-footer|}} {{دەروازە:شیعر/نوێکردنەوەی پەڕە}} {{/box-footer|}} <div class="portal-column-right"> {{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=3|سەر=وتاری ھەڵبژێردراو|ژمارە=1|ژێرپەڕە=وتاری ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=7|سەر= وێنەی ھەڵبژێردراو|ژێرپەڕە=وێنەی ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{Random portal component|زۆرترین=1|سەر= ئایا زانیوتە؟|ژێرپەڕە=زانیاری||بن=ئەرشیڤ...}} {{/box-footer|}} </div> <div class="portal-column-left"> {{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=7|سەر=ژیاننامەی ھەڵبژێردراو|ژێرپەڕە=ژیاننامەی ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{Random portal component|زۆرترین=3|سەر=کتێب |ژێرپەڕە=کتێب|بن=ئەرشیڤ...}} {{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=1|سەر=شیعری ھەڵبژێردراو|ژێرپەڕە=شیعر|بن=ئەرشیڤ...}} {{/box-header|پۆلەکان|دەروازە:شیعر/پۆلەکان}} {{دەروازە:شیعر/پۆلەکان}} {{/box-footer|}} </div> <div style="float:right; width:100%;"> {{Random portal component|زۆرترین=8|سەر=وتەی ھەڵبژێردراو|ژێرپەڕە=وتەی ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{/box-header|دەروازە پەیوەندیدارەکان|دەروازە:شیعر/دەروازە پەیوەندیدارەکان}} {{دەروازە:شیعر/دەروازە پەیوەندیدارەکان}} {{/box-footer|}} {{/box-header|ئەو کارانەی دەتوانیت بیانکەیت|دەروازە:شیعر/ئەو کارانەی دەتوانیت بیانکەیت}} {{دەروازە:شیعر/ئەو کارانەی دەتوانیت بیانکەیت}} {{/box-footer|}} {{/box-header|پڕۆژەکانی تری ویکیپیدیا|دەروازە:شیعر/ویکیمیدیا}} {{دەروازە:شیعر/ویکیمیدیا}} {{/box-footer|}} </div> {{/box-header|<big>دەروازەکان</big>|دەروازەکان|}} {{دەروازەکان}} {{/box-footer|}} </div> [[پۆل:شیعر]] [[پۆل:دەروازەکان]] [[پۆل:داڕێژەکانی دەروازەی شیعر]] [[پۆل:پێڕستی دەروازەکان]] dp4qgus7xbq9ae2hs8qj1l2y3zpoq2f 1661507 1661448 2026-09-05T23:31:45Z Amine yousefi 16159 1661507 wikitext text/x-wiki {{portal styles}} __NOEDITSECTION__ __NOTOC__ {| width="100%" cellpadding="5" cellspacing="10" style="background:#483C32; border-style:solid; border-width:5px; border-color:black; border-bottom:0px"} {| width="100%" cellpadding="5" cellspacing="10" style="background:#483C32; border-style:solid; border-width:5px; border-color:black; border-top:0px" | style="vertical-align:top;" | <div style="float:right; width:100%"> {{/box-header|<big>دەروازەی شیعر</big>|دەروازە:شیعر/دەستپێک|}} {{دەروازە:شیعر/دەستپێک}} {{/box-footer|}} </div> <div style="float:right; width:100%"> {{/box-footer|}} </div> {{/box-footer|}} {{دەروازە:شیعر/نوێکردنەوەی پەڕە}} {{/box-footer|}} <div class="portal-column-right"> {{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=3|سەر=وتاری ھەڵبژێردراو|ژمارە=1|ژێرپەڕە=وتاری ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=7|سەر= وێنەی ھەڵبژێردراو|ژێرپەڕە=وێنەی ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{Random portal component|زۆرترین=1|سەر= ئایا زانیوتە؟|ژێرپەڕە=زانیاری||بن=ئەرشیڤ...}} {{/box-footer|}} </div> <div class="portal-column-left"> {{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=7|سەر=ژیاننامەی ھەڵبژێردراو|ژێرپەڕە=ژیاننامەی ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{Random portal component|زۆرترین=3|سەر=کتێب |ژێرپەڕە=کتێب|بن=ئەرشیڤ...}} {{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=2|سەر=شیعری ھەڵبژێردراو|ژێرپەڕە=شیعر|بن=ئەرشیڤ...}} {{/box-header|پۆلەکان|دەروازە:شیعر/پۆلەکان}} {{دەروازە:شیعر/پۆلەکان}} {{/box-footer|}} </div> <div style="float:right; width:100%;"> {{Random portal component|زۆرترین=8|سەر=وتەی ھەڵبژێردراو|ژێرپەڕە=وتەی ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{/box-header|دەروازە پەیوەندیدارەکان|دەروازە:شیعر/دەروازە پەیوەندیدارەکان}} {{دەروازە:شیعر/دەروازە پەیوەندیدارەکان}} {{/box-footer|}} {{/box-header|ئەو کارانەی دەتوانیت بیانکەیت|دەروازە:شیعر/ئەو کارانەی دەتوانیت بیانکەیت}} {{دەروازە:شیعر/ئەو کارانەی دەتوانیت بیانکەیت}} {{/box-footer|}} {{/box-header|پڕۆژەکانی تری ویکیپیدیا|دەروازە:شیعر/ویکیمیدیا}} {{دەروازە:شیعر/ویکیمیدیا}} {{/box-footer|}} </div> {{/box-header|<big>دەروازەکان</big>|دەروازەکان|}} {{دەروازەکان}} {{/box-footer|}} </div> [[پۆل:شیعر]] [[پۆل:دەروازەکان]] [[پۆل:داڕێژەکانی دەروازەی شیعر]] [[پۆل:پێڕستی دەروازەکان]] 3hoxbgsprhv2fne5cak5izkis0ru4gi 100 150281 1661335 671674 2026-09-05T17:43:28Z Amine yousefi 16159 1661335 wikitext text/x-wiki {{Portal:Box-header | title={{{1}}} |editpage={{{2}}} |border=#660000 <!-- This is the color of the borders around Box Sections (H170 S40 V75) --> |titleforeground=white <!-- This is the color of the Box Section Title Bar text--> |titlebackground=#660000 <!-- This is the color of the Box Section Title Bar (H170 S40 V85) --> |background=white <!-- This is the color of the Box Section background --> |foreground=black}} <!-- This is the color of the Box Section text --> 0u82v4y0b38n11uzcb8l8g0jxjutp70 1661337 1661335 2026-09-05T17:52:04Z Amine yousefi 16159 1661337 wikitext text/x-wiki {{Portal:Box-header | title={{{1}}} |editpage={{{2}}} |border=#660000 <!-- This is the color of the borders around Box Sections (H170 S40 V75) --> |titleforeground=white <!-- This is the color of the Box Section Title Bar text--> |titlebackground=#6082B6 <!-- This is the color of the Box Section Title Bar (H170 S40 V85) --> |background=white <!-- This is the color of the Box Section background --> |foreground=black}} <!-- This is the color of the Box Section text --> 0l2dcuy45j6ehzb6dg8mj42ii3trk6r 1661340 1661337 2026-09-05T18:00:07Z Amine yousefi 16159 1661340 wikitext text/x-wiki {{Portal:Box-header | title={{{1}}} |editpage={{{2}}} |border=#660000 <!-- This is the color of the borders around Box Sections (H170 S40 V75) --> |titleforeground=white <!-- This is the color of the Box Section Title Bar text--> |titlebackground=#007BA7 <!-- This is the color of the Box Section Title Bar (H170 S40 V85) --> |background=white <!-- This is the color of the Box Section background --> |foreground=black}} <!-- This is the color of the Box Section text --> nsn7oi705apmzxzqxcdseojg22pqfhi 100 150283 1661333 921804 2026-09-05T17:25:46Z Amine yousefi 16159 1661333 wikitext text/x-wiki {{Portals browsebar}} ---- <div style="margin-right:70px;"> [[پەڕگە:Leonid Pasternak - The Passion of creation (1).jpg|بێچوارچێوە|چەپ|300px]] '''شیعر'''، '''ھۆنراوە'''، '''ھۆزان''' یان '''ھەڵبەست''' (بە [[ئینگلیزی]]: Poetry) وتەیەکی ھۆنراوی سیحراوییە، کە کار دەکاتە سەر ھەست و ھزری مرۆڤ. لایەنگرانی ھۆنراوەی عەرووزی، کێشی عەرووزی، [[سەروا]] و دیکەی تایبەتمەندییەکانی شیعری کۆن بە پێناسەی شیعر دەزانن و تا ڕادەیەک شیعری ئازاد کە ڕەھا لەم بەندانەیە بە شیعر نازانن. شاعیرانی بەرەی نوێ، بە ڕێزگرتن لە ھەر دوو شیعری کۆن (عەرووزی) و شیعری ئازاد، سنووری دژایەتی نێوانیان بەزاندووە و دەلاقەیەکی تازە و بازتریان بە ڕووی شیعردا کردۆتەوە. کۆنترین ھۆنراوە، [[ڤێداکان]]ی ھیندووەکانی کەونارایە. کەس بە درووستی مێژووی ھۆنرانی ئەم ڤێدایانە نازانێ، مێژووی کۆنترین ھۆنراوەی ڕیگ ڤێدا بۆ ھەزار تا پێنج ھەزار ساڵ پێش لە زایین دەگەڕێتەوە. لە ھۆنراوە کۆنەکانی تر دەتوانین [[داستانی گلگامێش|پاڵەوانەتیی گلگامێش]] ناو بەرین؛ ئەم ھۆنراوەیە یەکەمین ھۆنراوەی پاڵەوانەتییە. '''[[شیعر|زیاتر...]] ''' ---- <center>ھەنووکە '''{{ژمارەی وتارەکان لە دەروازەدا|شیعر}}''' لە دەروازەی شیعردا ھەیە.<br/> {{Clickable button|وتارێک لەوان بە ھەڵکەوت ببینە|url=https://randomincategory.toolforge.org/پۆل:دەروازەی_شیعر/وتارە_پەیوەندیدارەکان?site=ckb.wikipedia.org}} {{کۆتایی}} [[پۆل:داڕێژەکانی دەروازەی شیعر]] 3cu1fmqjx99thm8jvye4eiigsz4uyad 1661334 1661333 2026-09-05T17:27:35Z Amine yousefi 16159 1661334 wikitext text/x-wiki {{Portals browsebar}} ---- [[پەڕگە:Leonid Pasternak - The Passion of creation (1).jpg|بێچوارچێوە|چەپ|300px]] '''شیعر'''، '''ھۆنراوە'''، '''ھۆزان''' یان '''ھەڵبەست''' (بە [[ئینگلیزی]]: Poetry) وتەیەکی ھۆنراوی سیحراوییە، کە کار دەکاتە سەر ھەست و ھزری مرۆڤ. لایەنگرانی ھۆنراوەی عەرووزی، کێشی عەرووزی، [[سەروا]] و دیکەی تایبەتمەندییەکانی شیعری کۆن بە پێناسەی شیعر دەزانن و تا ڕادەیەک شیعری ئازاد کە ڕەھا لەم بەندانەیە بە شیعر نازانن. شاعیرانی بەرەی نوێ، بە ڕێزگرتن لە ھەر دوو شیعری کۆن (عەرووزی) و شیعری ئازاد، سنووری دژایەتی نێوانیان بەزاندووە و دەلاقەیەکی تازە و بازتریان بە ڕووی شیعردا کردۆتەوە. کۆنترین ھۆنراوە، [[ڤێداکان]]ی ھیندووەکانی کەونارایە. کەس بە درووستی مێژووی ھۆنرانی ئەم ڤێدایانە نازانێ، مێژووی کۆنترین ھۆنراوەی ڕیگ ڤێدا بۆ ھەزار تا پێنج ھەزار ساڵ پێش لە زایین دەگەڕێتەوە. لە ھۆنراوە کۆنەکانی تر دەتوانین [[داستانی گلگامێش|پاڵەوانەتیی گلگامێش]] ناو بەرین؛ ئەم ھۆنراوەیە یەکەمین ھۆنراوەی پاڵەوانەتییە. '''[[شیعر|زیاتر...]] ''' ---- <center>ھەنووکە '''{{ژمارەی وتارەکان لە دەروازەدا|شیعر}}''' لە دەروازەی شیعردا ھەیە.<br/> {{Clickable button|وتارێک لەوان بە ھەڵکەوت ببینە|url=https://randomincategory.toolforge.org/پۆل:دەروازەی_شیعر/وتارە_پەیوەندیدارەکان?site=ckb.wikipedia.org}} {{کۆتایی}} [[پۆل:داڕێژەکانی دەروازەی شیعر]] oz41ump2s8yvuyzgmedc3dpnv033eq8 1661341 1661334 2026-09-05T18:01:37Z Amine yousefi 16159 1661341 wikitext text/x-wiki {{Portals browsebar}} ---- [[پەڕگە:Leonid Pasternak - The Passion of creation (1).jpg|بێچوارچێوە|چەپ|310px]] '''شیعر'''، '''ھۆنراوە'''، '''ھۆزان''' یان '''ھەڵبەست''' (بە [[ئینگلیزی]]: Poetry) وتەیەکی ھۆنراوی سیحراوییە، کە کار دەکاتە سەر ھەست و ھزری مرۆڤ. لایەنگرانی ھۆنراوەی عەرووزی، کێشی عەرووزی، [[سەروا]] و دیکەی تایبەتمەندییەکانی شیعری کۆن بە پێناسەی شیعر دەزانن و تا ڕادەیەک شیعری ئازاد کە ڕەھا لەم بەندانەیە بە شیعر نازانن. شاعیرانی بەرەی نوێ، بە ڕێزگرتن لە ھەر دوو شیعری کۆن (عەرووزی) و شیعری ئازاد، سنووری دژایەتی نێوانیان بەزاندووە و دەلاقەیەکی تازە و بازتریان بە ڕووی شیعردا کردۆتەوە. کۆنترین ھۆنراوە، [[ڤێداکان]]ی ھیندووەکانی کەونارایە. کەس بە درووستی مێژووی ھۆنرانی ئەم ڤێدایانە نازانێ، مێژووی کۆنترین ھۆنراوەی ڕیگ ڤێدا بۆ ھەزار تا پێنج ھەزار ساڵ پێش لە زایین دەگەڕێتەوە. لە ھۆنراوە کۆنەکانی تر دەتوانین [[داستانی گلگامێش|پاڵەوانەتیی گلگامێش]] ناو بەرین؛ ئەم ھۆنراوەیە یەکەمین ھۆنراوەی پاڵەوانەتییە. '''[[شیعر|زیاتر...]] ''' ---- <center>ھەنووکە '''{{ژمارەی وتارەکان لە دەروازەدا|شیعر}}''' لە دەروازەی شیعردا ھەیە.<br/> {{Clickable button|وتارێک لەوان بە ھەڵکەوت ببینە|url=https://randomincategory.toolforge.org/پۆل:دەروازەی_شیعر/وتارە_پەیوەندیدارەکان?site=ckb.wikipedia.org}} {{کۆتایی}} [[پۆل:داڕێژەکانی دەروازەی شیعر]] saq2orbiqttnspjza4t2kxs06u0hl4r 100 150293 1661339 671673 2026-09-05T17:55:45Z Amine yousefi 16159 1661339 wikitext text/x-wiki <div style="text-align:center; font-weight: bold; padding:5px 0; border:{{{footnote|1px solid #ffffff}}}; background-color:{{{background|white}}}; border-">[[پەڕگە:Left curve arrow double back - black.svg|20px|link=]] {{پاکسازی|'''ھەڵبژاردەی نوێ ببینە''' (پاکسازی)}}</div> </div><noinclude>[[پۆل:داڕێژەکان|{{ناوی_پەڕە}}]] [[پۆل:داڕێژەکانی دەروازەی شیعر]] </noinclude> q2av5x9yznd0jcr6lqh1oukjyuj3bss 100 150301 1661748 640159 2026-09-06T11:36:00Z Amine yousefi 16159 1661748 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Raven Manet C2.jpg|بێچوارچێوە|ناوەڕاست|250px]] <center>«'''[[قەلەڕەش (شیعر)|«قەلەڕەش»]]''' ({{بە ئینگلیزی|The Raven}}) ھۆنراوەیەکە لە شاعیری بەناوبانگی ئامریکایی [[ئێدگار ئالێن پۆ]]<center/> plkwcbusggubkl1r1xzojwu02qcu279 101 150308 1661357 601510 2026-09-05T19:05:55Z Amine yousefi 16159 1661357 wikitext text/x-wiki {{وب|Amine yousefi}}، سپاس بۆ کارەکانت لەسەر دەروازەکان، وەک بۆچوونێک ئەم دەروازەیە زیاتر لە دەروازەی شێعری کوردی دەچێ. لە داھاتوودا پێویستە ھەوڵ بدەین شێعری زمانەکانی تریشی تێدا بێت، ھەروەھا قاڵبەکانی شێعر وەک قەسیدە، غەزەل، مەسنەوی، سانێت، ھایکوو و... سپاس [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ‏١٩:١٩، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩ (UTC) :زۆر سپاس پیرەهەڵۆ {{وب|Pirehelokan}}، کاری لەسەر دەکەین، پێت چۆنە یەکدانە لە ژێرپەڕەکان بکەینە قالبەکانی شێعر؟ بە کوردیش هەر دەبێتە قالب؟ [[بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="font-family:Segoe print; color: magenta; font-size:13px;">'''Şûşe'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="color: pink">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏٢٠:٤١، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩ (UTC) ::سپاس، ئەوەم وەک پێشنیارێک وت. دەتوانی سەیری دەروازەی باقیی ویکییەکانیش بکەیت بۆ ئەزموون وەرگرتن. تەنانەت دەکرێت دەروازەیەکیش بۆ وێژەی کوردی یا شێعری کوردی دابنرێت. یا وەک ژێردەروازەیەک لێرە دابنرێت. بۆ قاڵبەکانیش ھەروەھا. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ‏٢١:٠٥، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩ (UTC) == زیادکردنی ژێڕپەڕەیەک == :::: سڵاو کاک {{وب|Aram}}، دەمهەوێ بەشی شیعری هەڵبژێردراوی پێ زیاد بکەم، بەڵام وەکوو ویکی ئینگلیزی بێت. لە ویکی ئینگلیزی شیعرەکە شاردراوەتەوە، ئەگەر show لێ دەدەیت دیار دەبێت. دەتوانی یارمەتیم بدەی؟ کەمێک خەریکی بووم بەڵام بۆم چاک نەبوو. [[بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="font-family:Segoe print; color: magenta; font-size:13px;">'''Şûşe'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="color: pink">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٩:٠٥، ٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) 74rdvh9nv9p9k9df3kzywzd2nron6qy 1661452 1661357 2026-09-05T21:26:34Z Amine yousefi 16159 چاکم کرد 1661452 wikitext text/x-wiki {{وب|Amine yousefi}}، سپاس بۆ کارەکانت لەسەر دەروازەکان، وەک بۆچوونێک ئەم دەروازەیە زیاتر لە دەروازەی شێعری کوردی دەچێ. لە داھاتوودا پێویستە ھەوڵ بدەین شێعری زمانەکانی تریشی تێدا بێت، ھەروەھا قاڵبەکانی شێعر وەک قەسیدە، غەزەل، مەسنەوی، سانێت، ھایکوو و... سپاس [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ‏١٩:١٩، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩ (UTC) :زۆر سپاس پیرەهەڵۆ {{وب|Pirehelokan}}، کاری لەسەر دەکەین، پێت چۆنە یەکدانە لە ژێرپەڕەکان بکەینە قالبەکانی شێعر؟ بە کوردیش هەر دەبێتە قالب؟ [[بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="font-family:Segoe print; color: magenta; font-size:13px;">'''Şûşe'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="color: pink">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏٢٠:٤١، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩ (UTC) ::سپاس، ئەوەم وەک پێشنیارێک وت. دەتوانی سەیری دەروازەی باقیی ویکییەکانیش بکەیت بۆ ئەزموون وەرگرتن. تەنانەت دەکرێت دەروازەیەکیش بۆ وێژەی کوردی یا شێعری کوردی دابنرێت. یا وەک ژێردەروازەیەک لێرە دابنرێت. بۆ قاڵبەکانیش ھەروەھا. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ‏٢١:٠٥، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩ (UTC) [[بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="font-family:Segoe print; color: magenta; font-size:13px;">'''Şûşe'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="color: pink">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢١:٢٦، ٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) mrpsdkpzsthlils7zpx1mbbeg04a8cg 1661453 1661452 2026-09-05T21:28:29Z Amine yousefi 16159 دەستکاریی [[Special:Contributions/Amine yousefi|Amine yousefi]] ([[User talk:Amine yousefi|لێدوان]]) بۆ دوایین پێداچوونەوەی [[User:Pirehelokan|Pirehelokan]] گەڕێندرایەوە 601510 wikitext text/x-wiki {{وب|Amine yousefi}}، سپاس بۆ کارەکانت لەسەر دەروازەکان، وەک بۆچوونێک ئەم دەروازەیە زیاتر لە دەروازەی شێعری کوردی دەچێ. لە داھاتوودا پێویستە ھەوڵ بدەین شێعری زمانەکانی تریشی تێدا بێت، ھەروەھا قاڵبەکانی شێعر وەک قەسیدە، غەزەل، مەسنەوی، سانێت، ھایکوو و... سپاس [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ‏١٩:١٩، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩ (UTC) :زۆر سپاس پیرەهەڵۆ {{وب|Pirehelokan}}، کاری لەسەر دەکەین، پێت چۆنە یەکدانە لە ژێرپەڕەکان بکەینە قالبەکانی شێعر؟ بە کوردیش هەر دەبێتە قالب؟ [[بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="font-family:Segoe print; color: magenta; font-size:13px;">'''Şûşe'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="color: pink">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏٢٠:٤١، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩ (UTC) ::سپاس، ئەوەم وەک پێشنیارێک وت. دەتوانی سەیری دەروازەی باقیی ویکییەکانیش بکەیت بۆ ئەزموون وەرگرتن. تەنانەت دەکرێت دەروازەیەکیش بۆ وێژەی کوردی یا شێعری کوردی دابنرێت. یا وەک ژێردەروازەیەک لێرە دابنرێت. بۆ قاڵبەکانیش ھەروەھا. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ‏٢١:٠٥، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩ (UTC) 2mcqok0orb4uchazexjgi3xrfqsas4n 100 152041 1661059 1652240 2026-09-05T12:44:22Z Amine yousefi 16159 1661059 wikitext text/x-wiki {{Portals browsebar}} ---- [[پەڕگە:Leonid Pasternak - The Passion of creation (1).jpg|بێچوارچێوە|چەپ|300px]] '''وێژە''' یان '''ئەدەب''' (بە [[ئینگلیزی]]: Literature، بە [[عەرەبی]]: أدب)، بریتییە لە شێوازێک بۆ دەربڕینی سۆز و [[بیرۆکە]] و [[ھزر]]ەکانی مرۆڤ بەجوانترین شێوازەکان کە لەنێوان [[شیعر]] و [[پەخشان]]دا یاری دەکات. پێناسەکانی ئەدەب بەدرێژایی کات گۆڕانکارییان بەسەردا ھاتووە. لە ئەورووپای ڕۆژاوا، پێش سەدەی ١٨، ئەدەب ئاماژە بوو بۆ ھەموو کتێب و نووسینەکان. دەکرێت وا لێی بڕوانرێت کە دەگەڕێتەوە بۆ تێگەیشتنە کۆنتر و گشتگیرەکان، بۆ نموونە، لێکۆڵینەوە کلتوورییەکان، جگە لە بەرھەمە دانپێدانراوەکان، ژانرە بەناوبانگ و کەمینەکانیش لەخۆدەگرن. ئەم وشەیە ھەروەھا بۆ بەرھەمە نانووسراوەکانیش بەکاردێت: وەک «ئەدەبی زارەکی» و «ئەدەبی کلتووری پێش خوێندەواری». لە ڕووی وشەسازییەوە، زاراوەکە لە وشەی لاتینی ''literatura/litteratura'' وەرگیراوە، کە بە واتای ''فێربوون، نووسین، ڕێزمان'' دێت، و لە بنەڕەتدا بە واتای ''نووسینی پێکھاتوو لە پیتەکان'' دێت، کە لە ''litera/littera'' بە واتای ''پیت'' وەرگیراوە. سەرەڕای ئەمە، زاراوەکە بۆ دەقە گوتراوەکان یان وتراوەکانیش بەکارھاتووە. زۆرجار بە شێوەیەکی کورتکراوە ئاماژە بە ئەدەب دەکرێت وەک ''نووسین''، بەتایبەتی نووسینی داھێنەرانە، و بە شێوەیەکی شاعیرانە وەک «پیشەی نووسین». <div align="right" style="font-size:100%">[[وێژە|زیاتر...]]</div> ---- {{چینی ناوەند}} ھەنووکە '''{{ژمارەی وتارەکان لە دەروازەدا|وێژە}}''' لە دەروازەی وێژەدا ھەیە. {{ھن}} {{Clickable button|وتارێک لەوان بە ھەڵکەوت ببینە|url=https://randomincategory.toolforge.org/پۆل:دەروازەی_وێژە/وتارە_پەیوەندیدارەکان?site=ckb.wikipedia.org}} </center> {{کۆتایی}} [[پۆل:داڕێژەکانی دەروازەی وێژە]] kvv0izr2arh4kvzo6cu1289qhquf2xd 1661067 1661059 2026-09-05T13:21:17Z Amine yousefi 16159 پووچەڵکردنەوەی پێداچوونەوەی [[Special:Diff/1661059|1661059]] لە لایەن [[Special:Contributions/Amine yousefi|Amine yousefi]] ([[User talk:Amine yousefi|لێدوان]]) 1661067 wikitext text/x-wiki {{Portals browsebar}} ---- [[پەڕگە:Books (91682524).jpg|بێچوارچێوە|چەپ|300px]] '''وێژە''' یان '''ئەدەب''' (بە [[ئینگلیزی]]: Literature، بە [[عەرەبی]]: أدب)، بریتییە لە شێوازێک بۆ دەربڕینی سۆز و [[بیرۆکە]] و [[ھزر]]ەکانی مرۆڤ بەجوانترین شێوازەکان کە لەنێوان [[شیعر]] و [[پەخشان]]دا یاری دەکات. پێناسەکانی ئەدەب بەدرێژایی کات گۆڕانکارییان بەسەردا ھاتووە. لە ئەورووپای ڕۆژاوا، پێش سەدەی ١٨، ئەدەب ئاماژە بوو بۆ ھەموو کتێب و نووسینەکان. دەکرێت وا لێی بڕوانرێت کە دەگەڕێتەوە بۆ تێگەیشتنە کۆنتر و گشتگیرەکان، بۆ نموونە، لێکۆڵینەوە کلتوورییەکان، جگە لە بەرھەمە دانپێدانراوەکان، ژانرە بەناوبانگ و کەمینەکانیش لەخۆدەگرن. ئەم وشەیە ھەروەھا بۆ بەرھەمە نانووسراوەکانیش بەکاردێت: وەک «ئەدەبی زارەکی» و «ئەدەبی کلتووری پێش خوێندەواری». لە ڕووی وشەسازییەوە، زاراوەکە لە وشەی لاتینی ''literatura/litteratura'' وەرگیراوە، کە بە واتای ''فێربوون، نووسین، ڕێزمان'' دێت، و لە بنەڕەتدا بە واتای ''نووسینی پێکھاتوو لە پیتەکان'' دێت، کە لە ''litera/littera'' بە واتای ''پیت'' وەرگیراوە. سەرەڕای ئەمە، زاراوەکە بۆ دەقە گوتراوەکان یان وتراوەکانیش بەکارھاتووە. زۆرجار بە شێوەیەکی کورتکراوە ئاماژە بە ئەدەب دەکرێت وەک ''نووسین''، بەتایبەتی نووسینی داھێنەرانە، و بە شێوەیەکی شاعیرانە وەک «پیشەی نووسین». <div align="right" style="font-size:100%">[[وێژە|زیاتر...]]</div> ---- {{چینی ناوەند}} ھەنووکە '''{{ژمارەی وتارەکان لە دەروازەدا|وێژە}}''' لە دەروازەی وێژەدا ھەیە. {{ھن}} {{Clickable button|وتارێک لەوان بە ھەڵکەوت ببینە|url=https://randomincategory.toolforge.org/پۆل:دەروازەی_وێژە/وتارە_پەیوەندیدارەکان?site=ckb.wikipedia.org}} </center> {{کۆتایی}} [[پۆل:داڕێژەکانی دەروازەی وێژە]] hpnqs9xddkd10cpsg8yl1estbgywi6t 0 153162 1661191 1510972 2026-09-05T15:17:41Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661191 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Frederick Douglass (circa 1879).jpg|وێنۆک|فرێدریک دۆگلاس]] '''فرێدریک دۆگلاس''' (١٤ شوباتی ١٨١٨ لە مێرلەند – ٢٠ شوباتی ١٨٩٥ لە [[واشنتۆن]]) کۆیلەیەک بوو کە دواتر بووە نووسەر و یەکێک لە بانگەشەکاران و چالاکەوانانی ئازادبوون لە کۆیلایەتی و بەرگریکەر لە مافی ڕەش پێستەکان. لە تەمەنی ھەشت ساڵی دا دۆگلاس نێردرا بۆ بەلتیمۆر بەمەبەستی دەستبەکاربوون لای یەکێک لە ناسیاوەکانی گەورەکەی. پاشان لە شوێنی دروست کردنی کەشتی دا ئیشی دەکرد. لە ساڵی ١٨٣٨ دا ڕای کرد بۆ شاری نیوبێدفۆرد لە ویلایەتی ماسەتوتس. دواتر گەڕایەوە بۆ سەر کارە کۆنەکەی لە دروست کردنی کەشتی بەڵام ھاوپیشەکانی ڕەتیان کردەوە کاری لەگەڵ دا بکەن بەھۆی ئەوەی ڕەش پێس بوو.<ref name="LawsonKirkland1999">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Stewart|یەکەم=Roderick M.|editor1=Bill E. Lawson|editor2=Frank M. Kirkland|سەردێڕ=Frederick Douglass: A Critical Reader|chapter=The Claims of Frederick Douglass Philosophically Considered|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=S8AXgZJ4I10C&pg=PA155|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠١١|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی دووەمی ١٩٩٩|بڵاوکەرەوە=Wiley-Blackwell|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٣١-٢٠٥٧٨-٤|پەڕەکان=١٥٥–٥٦}} "Moreover, though he does not make the point explicitly, again the very fact that Douglass is ably disputing this argument on this occasion celebrating a select few's intellect and will (or moral character)—this fact constitutes a living counterexample to the narrowness of the pro-slavery definition of humans."</ref><ref name="Service2005">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Social Studies School Service|سەردێڕ=Big Ideas in U.S. History|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Hzo1l0zHV3UC&pg=PA27|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠١١|ساڵ=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Social Studies|ژپنک=٩٧٨-١-٥٦٠٠٤-٢٠٦-٨|پەڕە=٢٧}}</ref> لە ساڵی ١٨٤٥ دا دۆگلاس کتێبێکی بڵاوکردەوە دەربارەی چیرۆکی ژیانی بە ناونیشانی ژیانی فرێدریک دۆگلاس. ھەر لە ھەمان ساڵ دا دۆگلاس گەشتی کرد بۆ ئینگلتەرا بەڵام جارێکی دی گەڕایەوە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە ساڵی ١٨٤٧ دا و ھەستا بە دامەزراندنی رۆژنامەیەکی ھەفتانە بە ناوی ئەستێرەی باکوور کە دواتر ناوەکە گۆردرا بۆ پەڕەی فریدریک دۆگلاس. لە ساڵی ١٨٨١ دا سەرۆکی ئەو کاتەی ویلایەتە یەکگرتووەکان (جەیمس گارفیڵد) دۆگلاسی کردە مارشەڵ (بەڕێوبەری پۆلیس) لە ویلایەتی کۆلۆمبیا و دواتر بووە وەزیری ڕێپێدراو لە [[ھایتی]].<ref name=slave-orator>Matlack, J.. (1979). The Autobiographies of Frederick Douglass. Phylon (1960–), 40(1), 16. {{doi|10.2307/274419}} "He spoke too well... Since he did not talk, look, or act like a slave (in the eyes of Northern audiences), Douglass was denounced as an imposter."</ref> == ژیانی کۆیلایەتی == فرێدریک ئەگۆستس واشنتۆن وەک کۆیلە لە دایکبووە لە ناوچەی تالبوت لە ویلایەتی مارێلاند. بڕیاری دابوو ئاھەنگ بگێرێت لە ١٤ شوباتی ھەموو ساڵێک لە یادی لەدایک بوونی دا سەرەڕای ئەوەی کەس نەیدەزانی لە چ کاتێک دا لەدایکبووە تەنانەت خۆشی نەیدەزانی. لە یەکەمین ژیاننامەی دا نووسویەتی " ھیچ زانیارییەکی وردم نییە دەربارەی تەمەنم و لە ھیچ بەڵگەنامەیەک دا نەمبینیوە کە رۆژە دروستەکە کامەیە."<ref name="uniteQuote">{{بیرخستنەوەی کتێب| ناونیشان = https://books.google.com/books?id=wN9Dj-_wM0IC&pg=PA33&q="%22I%20would%20unite%20with%20anybody%20to%20do%20right%20and%20with%20nobody%20to%20do%20wrong. %22 | سەردێڕ = The Anti-Slavery Movement, A Lecture by Frederick Douglass before the Rochester Ladies' Anti-Slavery Society | نووسەر = Frederick Douglass | ساڵ = ١٨٥٥ | ڕێکەوتی سەردان = ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|پەڕە= ٣٣|وتەگێڕانەوە=My point here is, first, the Constitution is, according to its reading, an anti-slavery document; and, secondly, to dissolve the Union, as a means to abolish slavery, is about as wise as it would be to burn up this city, in order to get the thieves out of it. But again, we hear the motto, 'no union with slave-holders;' and I answer it, as the noble champion of liberty, [[Nathaniel Peabody Rogers|N. P. Rogers]], answered it with a more sensible motto, namely—{{'}}''No union with slave-holding. ''{{'}} I would unite with anybody to do right; and with nobody to do wrong.}}</ref> دۆگلاس لەسەر کاتەکانی سەرەتای ژیانی لەگەڵ دایکی دا دەنووسێت: {{quote|بەشێوەیەکی گشتی ئەوەی بە گوێما چرپێنرابوو ئەوە بوو کە گەورەکەم باوکمە بەڵام ڕاست و دروستی ئەم وتەیە نازانم... من و دایکم لەیەکتر جیاکراینەوە کاتێک منداڵێکی ساوا بووم کە ئەمە نەریتێکی باو بوو لەو ناوچانەی مێرلاند کە ھەڵھاتبووم لێی بە جیاکردنەوەی منداڵان لە دایکیان لە تەمەنێکی زۆر کەم دا. من بیرم نایەت ھەرگیز دایکمم بە رۆژی ڕوناک بینیبێت. شەوان بە تەنیشتمەوە پاڵ دەکەوت ھەتا خەوم لێ دەکەوت و بەیانیان زووتر لەوەی من بە خەبەربێم دەڕۆیشت بۆ سەر کار.}} دۆگلاس فێری خوێندەواری بوو وە بەردەوام بوو لەسەر فێربوونی نووسین و خوێندنەوە بە نھێنی و دەڵێت " زانست و زانیاری تەنھا ڕێگەیە بۆ رزگاربوونمان لە کۆیلایەتی."<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.hstc.org/museum-gardens/frederick-douglass|سەردێڕ="Frederick Douglass", The Historical Society of Talbot County, Maryland|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161222223221/http://www.hstc.org/museum-gardens/frederick-douglass|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|df=mdy-all}}</ref> == لە کۆیلایەتییەوە بۆ ئازادی == لە سەرەتاوە دۆگلاس کە لە فریدلاند بوو ھەوڵی ڕاکردنی دا بەڵام سەرکەوتوو نەبوو. لە ساڵی ١٨٣٦ دا جارێکی تر ھەوڵی دا لە گەورەکەی (کۆفی) ھەڵبێت بەڵام ئەو جارەش سەرکەوتوو نەبوو. پاشان لە ساڵی ١٨٣٧ دا کەوتە داوی خۆشەویستی ئافرەتێکی ڕەش پێستی ئازاد لە بەلتیمۆر بەناوی ئانا مورای و کە ئافرەتێکی ئازادی ڕەش پێستی بینی متمانە و ھیوای زیادبوو بەخۆی کە ئازادببێت. لە ٣ ئەیلولی ساڵی ١٨٣٨ دا دۆگلاس سەرکەوتوو بوو لە ھەڵھاتن بە سواربوونی شەمەندەفەرێک بەرەو شارە گەورەکانی باکوور. ئەو شوێنەی کە دۆگلای لێی ڕاکرد ببووە جێگەیەکی بەناوبانگ بۆ ڕاکردنی کۆیلەکان. دۆگلاس گەیشتە ماریلاند لە بەشی باکوری ڕۆژھەڵاتی ویلایەتەکە، ئانا مورای بەشێک لە پارە ھەڵگیراوەکانی خۆی و جلوبەرگی نوێی پێ بەخشی بۆ گەشتەکەی و ھەروەھا بەڵگەنامەی فەرمی و پێناسی بەرگری تایبەتی ھەبوو کە بەدەستی ھێنابوو لەڕێی کەشتیوانە ئازادە ڕەش پێستەکانەوە.<ref>{{بیرخستنەوە| دوایین = Douglass | یەکەم = Frederick | سەردێڕ = Narrative of the life of Frederick Douglass, an American slave. Written by himself| chapter = Chapter VII}}</ref> گەشتەکەی دۆگلاس بۆ ئازادی کەمتر لە ٢٤ کاتژمێری خایاند کە ھەموو ڕێگاکانی گواستنەوەی شەمەندەنەفەر و کەشتی دەریایی و چەندەھای تری بەکارھێنابوو ھەتا گەیشتبووە شاری کوەیکەری فیلادافیا لە ویلایەتی پەنسلڤینیا کە بە بنکەیەکی سەرەکی دژی کۆیلایەتی ئەو سەردەمە دادەنرا و دواتر چوو بۆ نیوۆڕک.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب| دوایین = Douglass | یەکەم = Frederick | سەردێڕ = Narrative of the life of Frederick Douglass, an American slave. Written by himself. | بڵاوکەرەوە = H.G. Collins | edition = ٦ | ساڵ = ١٨٥١ |شوێن= London | پەڕەکان = ٤٣–٤٤ | ناونیشان = https://books.google.com/books?id=U69bAAAAQAAJ&pg=PA10#v=onepage}}</ref> ھەرئەوەندە دۆگلاس گەیشتە نیوۆڕک ناردی بە شوێن مورای دا و مورای چەند پێویستییەکی سەرەکی لەگەڵ خۆی دا برد و پاش ١١ ڕۆژ لە گەیشتنی ھاوسەرگیریان لە نیوۆڕک ئەنجام دا، نازناوی جۆنسنیان بەکارھێنا لەسەر نازنامەکانیان بەمەبەستی ڕانەکێشانی سەرنج بۆیان. == بەرھەمەکان == === چاپکراوەکان === * چیرۆکی ژیانی فرێدریک دۆگلاس، کۆیلەیەکی ئەمریکی (١٨٤٥) * کۆیەلەیەکی پاڵەوان (١٨٥٣) * کۆیلایەتی و ئازادیەکەم (١٨٥٥) * ژیان و کاتەکانی فرێدریک دۆگلاس (١٨٨١) * دامەزراندن و سەرنووسەری رۆژنامەی ئەستێرەی باکوور (١٨٤٧-١٨٥١) کە دواتر لێکدرا لەگەڵ ڕۆژنامەیەکی دی بە ناوی پەڕەی فرێدریک دۆگلاس. * بە پێنووسی فرێدریک دۆگلاس: وتەکانی پاڵەوانێکی ئازادی (٢٠١٢) === وتارەکان === * کلێسا و دەمارگیری * پیاوانی خۆ دروستکەر * دوو ڕوویی کۆیلایەتی ئەمریکی * وتار لە ھۆڵی نەتەوەیی فیلەدافیا لە ساڵی ١٨٦٣ * چواری تەمووز چی دەگەیەنێت لای کۆیلەکان؟ == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|2}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Frederick Douglass|فرێدریک دۆگلاس}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|ژن|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨١٨]] [[پۆل:مردووانی ١٨٩٥]] [[پۆل:باڵیۆزەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ھایتی]] [[پۆل:فرێدریک دۆگلاس]] [[پۆل:پیاوە فێمینیستەکان]] [[پۆل:کۆچەرانی ئەمریکی لە شانشینی یەکگرتوو]] [[پۆل:مەسیحی ئەفریقی-ئەمریکی]] [[پۆل:بازرگانانی ئەفریقی- ئەمریکی]] [[پۆل:پیرۆزەکانی ئەنگڵیکان]] [[پۆل:فێمینیستە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:کۆمارییەکانی نیویۆرک (ویلایەت)]] [[پۆل:گۆڕین بۆ مەسیحییەت]] 3iym7a4xz60bawp9fk970oudz1dczoq 1661418 1661191 2026-09-05T20:07:14Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1661418 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Frederick Douglass (circa 1879).jpg|وێنۆک|فرێدریک دۆگلاس]] '''فرێدریک دۆگلاس''' (١٤ شوباتی ١٨١٨ لە مێرلەند – ٢٠ شوباتی ١٨٩٥ لە [[واشنتۆن]]) کۆیلەیەک بوو کە دواتر بووە نووسەر و یەکێک لە بانگەشەکاران و چالاکەوانانی ئازادبوون لە کۆیلایەتی و بەرگریکەر لە مافی ڕەش پێستەکان. لە تەمەنی ھەشت ساڵی دا دۆگلاس نێردرا بۆ بەلتیمۆر بەمەبەستی دەستبەکاربوون لای یەکێک لە ناسیاوەکانی گەورەکەی. پاشان لە شوێنی دروست کردنی کەشتی دا ئیشی دەکرد. لە ساڵی ١٨٣٨ دا ڕای کرد بۆ شاری نیوبێدفۆرد لە ویلایەتی ماسەتوتس. دواتر گەڕایەوە بۆ سەر کارە کۆنەکەی لە دروست کردنی کەشتی بەڵام ھاوپیشەکانی ڕەتیان کردەوە کاری لەگەڵ دا بکەن بەھۆی ئەوەی ڕەش پێس بوو.<ref name="LawsonKirkland1999">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Stewart|یەکەم=Roderick M.|editor1=Bill E. Lawson|editor2=Frank M. Kirkland|سەردێڕ=Frederick Douglass: A Critical Reader|chapter=The Claims of Frederick Douglass Philosophically Considered|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=S8AXgZJ4I10C&pg=PA155|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠١١|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی دووەمی ١٩٩٩|بڵاوکەرەوە=Wiley-Blackwell|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٣١-٢٠٥٧٨-٤|پەڕەکان=١٥٥–٥٦}} "Moreover, though he does not make the point explicitly, again the very fact that Douglass is ably disputing this argument on this occasion celebrating a select few's intellect and will (or moral character)—this fact constitutes a living counterexample to the narrowness of the pro-slavery definition of humans."</ref><ref name="Service2005">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Social Studies School Service|سەردێڕ=Big Ideas in U.S. History|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Hzo1l0zHV3UC&pg=PA27|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠١١|ساڵ=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Social Studies|ژپنک=٩٧٨-١-٥٦٠٠٤-٢٠٦-٨|پەڕە=٢٧}}</ref> لە ساڵی ١٨٤٥ دا دۆگلاس کتێبێکی بڵاوکردەوە دەربارەی چیرۆکی ژیانی بە ناونیشانی ژیانی فرێدریک دۆگلاس. ھەر لە ھەمان ساڵ دا دۆگلاس گەشتی کرد بۆ ئینگلتەرا بەڵام جارێکی دی گەڕایەوە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە ساڵی ١٨٤٧ دا و ھەستا بە دامەزراندنی رۆژنامەیەکی ھەفتانە بە ناوی ئەستێرەی باکوور کە دواتر ناوەکە گۆردرا بۆ پەڕەی فریدریک دۆگلاس. لە ساڵی ١٨٨١ دا سەرۆکی ئەو کاتەی ویلایەتە یەکگرتووەکان (جەیمس گارفیڵد) دۆگلاسی کردە مارشەڵ (بەڕێوبەری پۆلیس) لە ویلایەتی کۆلۆمبیا و دواتر بووە وەزیری ڕێپێدراو لە [[ھایتی]].<ref name=slave-orator>Matlack, J.. (1979). The Autobiographies of Frederick Douglass. Phylon (1960–), 40(1), 16. {{doi|10.2307/274419}} "He spoke too well... Since he did not talk, look, or act like a slave (in the eyes of Northern audiences), Douglass was denounced as an imposter."</ref> == ژیانی کۆیلایەتی == فرێدریک ئەگۆستس واشنتۆن وەک کۆیلە لە دایکبووە لە ناوچەی تالبوت لە ویلایەتی مارێلاند. بڕیاری دابوو ئاھەنگ بگێرێت لە ١٤ شوباتی ھەموو ساڵێک لە یادی لەدایک بوونی دا سەرەڕای ئەوەی کەس نەیدەزانی لە چ کاتێک دا لەدایکبووە تەنانەت خۆشی نەیدەزانی. لە یەکەمین ژیاننامەی دا نووسویەتی " ھیچ زانیارییەکی وردم نییە دەربارەی تەمەنم و لە ھیچ بەڵگەنامەیەک دا نەمبینیوە کە رۆژە دروستەکە کامەیە."<ref name="uniteQuote">{{بیرخستنەوەی کتێب| ناونیشان = https://books.google.com/books?id=wN9Dj-_wM0IC&pg=PA33&q="%22I%20would%20unite%20with%20anybody%20to%20do%20right%20and%20with%20nobody%20to%20do%20wrong. %22 | سەردێڕ = The Anti-Slavery Movement, A Lecture by Frederick Douglass before the Rochester Ladies' Anti-Slavery Society | نووسەر = Frederick Douglass | ساڵ = ١٨٥٥ | ڕێکەوتی سەردان = ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|پەڕە= ٣٣|وتەگێڕانەوە=My point here is, first, the Constitution is, according to its reading, an anti-slavery document; and, secondly, to dissolve the Union, as a means to abolish slavery, is about as wise as it would be to burn up this city, in order to get the thieves out of it. But again, we hear the motto, 'no union with slave-holders;' and I answer it, as the noble champion of liberty, [[Nathaniel Peabody Rogers|N. P. Rogers]], answered it with a more sensible motto, namely—{{'}}''No union with slave-holding. ''{{'}} I would unite with anybody to do right; and with nobody to do wrong.}}</ref> دۆگلاس لەسەر کاتەکانی سەرەتای ژیانی لەگەڵ دایکی دا دەنووسێت: {{quote|بەشێوەیەکی گشتی ئەوەی بە گوێما چرپێنرابوو ئەوە بوو کە گەورەکەم باوکمە بەڵام ڕاست و دروستی ئەم وتەیە نازانم... من و دایکم لەیەکتر جیاکراینەوە کاتێک منداڵێکی ساوا بووم کە ئەمە نەریتێکی باو بوو لەو ناوچانەی مێرلاند کە ھەڵھاتبووم لێی بە جیاکردنەوەی منداڵان لە دایکیان لە تەمەنێکی زۆر کەم دا. من بیرم نایەت ھەرگیز دایکمم بە رۆژی ڕوناک بینیبێت. شەوان بە تەنیشتمەوە پاڵ دەکەوت ھەتا خەوم لێ دەکەوت و بەیانیان زووتر لەوەی من بە خەبەربێم دەڕۆیشت بۆ سەر کار.}} دۆگلاس فێری خوێندەواری بوو وە بەردەوام بوو لەسەر فێربوونی نووسین و خوێندنەوە بە نھێنی و دەڵێت " زانست و زانیاری تەنھا ڕێگەیە بۆ رزگاربوونمان لە کۆیلایەتی."<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.hstc.org/museum-gardens/frederick-douglass|سەردێڕ="Frederick Douglass", The Historical Society of Talbot County, Maryland|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161222223221/http://www.hstc.org/museum-gardens/frederick-douglass|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|df=mdy-all}}</ref> == لە کۆیلایەتییەوە بۆ ئازادی == لە سەرەتاوە دۆگلاس کە لە فریدلاند بوو ھەوڵی ڕاکردنی دا بەڵام سەرکەوتوو نەبوو. لە ساڵی ١٨٣٦ دا جارێکی تر ھەوڵی دا لە گەورەکەی (کۆفی) ھەڵبێت بەڵام ئەو جارەش سەرکەوتوو نەبوو. پاشان لە ساڵی ١٨٣٧ دا کەوتە داوی خۆشەویستی ئافرەتێکی ڕەش پێستی ئازاد لە بەلتیمۆر بەناوی ئانا مورای و کە ئافرەتێکی ئازادی ڕەش پێستی بینی متمانە و ھیوای زیادبوو بەخۆی کە ئازادببێت. لە ٣ ئەیلولی ساڵی ١٨٣٨ دا دۆگلاس سەرکەوتوو بوو لە ھەڵھاتن بە سواربوونی شەمەندەفەرێک بەرەو شارە گەورەکانی باکوور. ئەو شوێنەی کە دۆگلای لێی ڕاکرد ببووە جێگەیەکی بەناوبانگ بۆ ڕاکردنی کۆیلەکان. دۆگلاس گەیشتە ماریلاند لە بەشی باکوری ڕۆژھەڵاتی ویلایەتەکە، ئانا مورای بەشێک لە پارە ھەڵگیراوەکانی خۆی و جلوبەرگی نوێی پێ بەخشی بۆ گەشتەکەی و ھەروەھا بەڵگەنامەی فەرمی و پێناسی بەرگری تایبەتی ھەبوو کە بەدەستی ھێنابوو لەڕێی کەشتیوانە ئازادە ڕەش پێستەکانەوە.<ref>{{بیرخستنەوە| دوایین = Douglass | یەکەم = Frederick | سەردێڕ = Narrative of the life of Frederick Douglass, an American slave. Written by himself| chapter = Chapter VII}}</ref> گەشتەکەی دۆگلاس بۆ ئازادی کەمتر لە ٢٤ کاتژمێری خایاند کە ھەموو ڕێگاکانی گواستنەوەی شەمەندەنەفەر و کەشتی دەریایی و چەندەھای تری بەکارھێنابوو ھەتا گەیشتبووە شاری کوەیکەری فیلادافیا لە ویلایەتی پەنسلڤینیا کە بە بنکەیەکی سەرەکی دژی کۆیلایەتی ئەو سەردەمە دادەنرا و دواتر چوو بۆ نیوۆڕک.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب| دوایین = Douglass | یەکەم = Frederick | سەردێڕ = Narrative of the life of Frederick Douglass, an American slave. Written by himself. | بڵاوکەرەوە = H.G. Collins | edition = ٦ | ساڵ = ١٨٥١ |شوێن= London | پەڕەکان = ٤٣–٤٤ | ناونیشان = https://books.google.com/books?id=U69bAAAAQAAJ&pg=PA10#v=onepage}}</ref> ھەرئەوەندە دۆگلاس گەیشتە نیوۆڕک ناردی بە شوێن مورای دا و مورای چەند پێویستییەکی سەرەکی لەگەڵ خۆی دا برد و پاش ١١ ڕۆژ لە گەیشتنی ھاوسەرگیریان لە نیوۆڕک ئەنجام دا، نازناوی جۆنسنیان بەکارھێنا لەسەر نازنامەکانیان بەمەبەستی ڕانەکێشانی سەرنج بۆیان. == بەرھەمەکان == === چاپکراوەکان === * چیرۆکی ژیانی فرێدریک دۆگلاس، کۆیلەیەکی ئەمریکی (١٨٤٥) * کۆیەلەیەکی پاڵەوان (١٨٥٣) * کۆیلایەتی و ئازادیەکەم (١٨٥٥) * ژیان و کاتەکانی فرێدریک دۆگلاس (١٨٨١) * دامەزراندن و سەرنووسەری رۆژنامەی ئەستێرەی باکوور (١٨٤٧-١٨٥١) کە دواتر لێکدرا لەگەڵ ڕۆژنامەیەکی دی بە ناوی پەڕەی فرێدریک دۆگلاس. * بە پێنووسی فرێدریک دۆگلاس: وتەکانی پاڵەوانێکی ئازادی (٢٠١٢) === وتارەکان === * کلێسا و دەمارگیری * پیاوانی خۆ دروستکەر * دوو ڕوویی کۆیلایەتی ئەمریکی * وتار لە ھۆڵی نەتەوەیی فیلەدافیا لە ساڵی ١٨٦٣ * چواری تەمووز چی دەگەیەنێت لای کۆیلەکان؟ == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|2}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Frederick Douglass|فرێدریک دۆگلاس}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|ژن|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨١٨]] [[پۆل:مردووانی ١٨٩٥]] [[پۆل:باڵیۆزەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ھایتی]] [[پۆل:فرێدریک دۆگلاس]] [[پۆل:پیاوە فێمینیستەکان]] [[پۆل:کۆچەرانی ئەمریکی لە شانشینی یەکگرتوو]] [[پۆل:مەسیحی ئەفریقی-ئەمریکی]] [[پۆل:بازرگانانی ئەفریقی- ئەمریکی]] [[پۆل:پیرۆزەکانی ئەنگڵیکان]] [[پۆل:فێمینیستە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:کۆمارییەکانی نیویۆرک (ویلایەت)]] [[پۆل:گۆڕین بۆ مەسیحییەت]] 08lhxciju5cup4kftg765gqc3324cu3 0 153351 1661489 1638146 2026-09-05T22:37:00Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1661489 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = دووەر | ناوی_خۆماڵی = Dwar | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای چەمچەماڵ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی سەنگاو]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 558 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''دووەر''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی سەنگاو]]، [[قەزای چەمچەماڵ]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''دووەر''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[مەلاحسێن]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[زالواو]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[فەقێ حاجی]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[گەڕاوی حاجی شەریف]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای چەمچەماڵ}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] hvoopti1gnduwxilgid5ghncwd0ds06 0 153352 1661639 1638064 2026-09-06T07:32:38Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1661639 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = دۆبڕاو | ناوی_خۆماڵی = Dobraw | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای چەمچەماڵ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی سەنگاو]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 636 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''دۆبڕاو''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی سەنگاو]]، [[قەزای چەمچەماڵ]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''دۆبڕاو''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کارێزەی دەلۆ]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[تەپەسپی خواروو]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[خێڵی ئاخە]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[تەپەعارەبی حاجی مارف]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای چەمچەماڵ}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] n32q7pgf8cyhcpzywdbzql1zl6cz1uf 0 155760 1661590 1502494 2026-09-06T04:36:22Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە) 1661590 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{کەسایەتی | ناو = دڵخواز بینگۆل | وێنە = | قەبارەی وێنە = | ناوی کاتی لەدایکبوون = مەحمەت عەلی ئالگونەرھان | شوێنی لەدایکبوون = [[سانجاک]]، [[پارێزگای بینگۆل]]، [[باکووری کوردستان]] | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٩٦٦ | ڕێکەوتی مردن = ١٤ی تەممووزی ٢٠٠٦ | شوێنی مردن = [[کۆساڵان]]، [[پارێزگای کوردستان]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] | ھۆکاری مردن = کوشتن | شوێنی دۆزینەوەی تەرم = | شوێنی گۆڕ = | نیشتەجێ = | نەتەوە = کورد | ناوەکانی تر = | نەژاد = | شارومەندێتی = | ڕادەی خوێندەواری = | دایەن = | پیشە = سیاسەتوان، گەریلا | ساڵانی چالاکی = ١٩٨٨-٢٠٠٦ | خاوەنکار = | شار = | مووچە = | دارایی = | باڵا = | کێش = | ناسراو بە ھۆی = | سەرناو = | وادە = | پێشوو = | جێگر = | حیزب = [[پارتی ژیانی ئازادی کوردستان]] | بەرانبەرەکان = | ئایین = | ھاوسەر = | یار = | منداڵەکان = | دایک و باوک = | خزمەکان = | پەیوەندیەکان = | خەڵاتەکان = |واژوو = | ماڵپەڕ = | پەراوێزەکان =}} '''مەحمەت عەلی ئالگونەرھان''' (بە تورکی: Mehmet Ali Algunerhan) ناسراو بە '''دڵخواز بینگۆل''' (١٩٦٦ لە [[سانجاک]] - ١٤ی تەممووزی ٢٠٠٦ لە [[کۆساڵان]]) چالاکوانێکی سیاسیی کورد، و ئەندامی مەجلیسی [[پارتی ژیانی ئازادی کوردستان]] بوو کە لە ساڵی ٢٠٠٦ لە لایەن ھێزە سەربازییەکانی [[کۆماری ئیسلامیی ئێران]] کوژراو. ==ژیان== مەحمەت عەلی ئالگونەرھان لە ساڵی ١٩٦٦ لە شاری [[سانجاک]] لە [[پارێزگای بینگۆل]] لە [[باکووری کوردستان]] لە دایک بوو.<ref name="ئیکورد ۱">[https://ekurd.net/mismas/articles/misc2006/7/irankurdistan191.htm ئیکورد دەیلی: ''ئێران: ئەندامی مەجلیسی پەژاک لە پێکدادان لەگەڵ ھێزە سەربازییەکانی ئێران شەھید بوو''، نووسراو لە ٢٤ی تەممووزی ٢٠٠٦؛] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190715190747/https://ekurd.net/mismas/articles/misc2006/7/irankurdistan191.htm |date=١٥ی تەممووزی ٢٠١٩ }} سەردان لە ١٥ی تەممووزی ٢٠١٩.</ref> لەگەڵ بنەماڵەی کۆچی کرد بۆ ئەورووپا. سەرەتای ئاشنایی لەگەڵ بزۆتنەوەی [[ئاپۆییزم|ئاپۆییست]] لە ئەورووپا بوو و لە ساڵی ١٩٨٨ لە وڵاتی [[فەڕەنسا]] چالاکییەکانی لەگەڵ [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] دەستیپێکرد. بە دوای ماوەیەک ئەورووپای بە جێ ھێشت و ھاتەوە بۆ کوردستان و لە ساڵی ١٩٩١ وەکوو [[گەریلا]] لە چیای قەندیل بوو بە ئەندامی [[ئارتەشی ڕزگارکەری گەلی کوردستان (ئارگەکە)]] کە لەو کاتە ھێزی چەکداری [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] بوو.<ref name="ئیکورد ۱"/> دڵخواز بینگۆل لە دامەزراندنی [[پارتی ژیانی ئازادی کوردستان]] لە ساڵی ٢٠٠٤ ڕۆڵێکی ھەرە کاریگەری بوو و وەکوو یەکێک لە دامەزرێنەرانی ئەو حیزبە تا کاتی کوژراونی ئەندامی مەجلیسی ئەی حیزبە بوو. دڵخواز بینگۆل بۆ کاری سیاسی و ئەندامگرتن بۆ پارتی ژیانی ئازادی کوردستان بۆ ماوەیەکی زۆر لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] و ناوچەکانی ئێران چالاک بوو و لە پارێزگاکانی [[پارێزگای کرماشان|کرماشان]] و [[پارێزگای ئیلام|ئیلام]] و [[پارێزگای لوڕستان|لوڕستان]] ھەتا لەناوی کوردەکانی [[پارێزگای تاران|تاران]] و [[پارێزگای خۆراسانی باکوور|خۆراسان]] چالاکیی کرد.<ref name="مازیبن ۱">[http://maziben.parsiblog.com/Archive/تاريخ/ مازیبن: ''ڕاگەیاندنامەی پەژاک سەبارەت بە شەھیدبوونی ھەڤال دڵخواز''، نووسراو لە ١٢ی ئابی ٢٠٠٦؛] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140616042332/http://www.maziben.parsiblog.com/Archive/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE/ |date=١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٤ }} سەردان لە ١٥ی تەممووزی ٢٠١٩.</ref> ==کوژران== دڵخواز بینگۆل لە ١٣ی تەممووزی ٢٠٠٦ لە چیای [[کۆساڵان]] لە نزیکی شاری [[مەریوان]] لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان کەوت لە بۆسەی ھێزە سەربازییەکانی حکۆمەتی ئیسلامیی ئێران و لەگەڵ گەریلایەکی دیکە بە ناوی [[ئیسماعیل سوجای]] لە ١٤ی تەممووز کوژراو.<ref name="ئیکورد ۱"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:کوردەکانی باکووری کوردستان]] [[پۆل:سیاسەتوانانی کورد]] [[پۆل:سیاسییەکانی پارتی ژیانی ئازادی کوردستان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٦]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٠٦]] [[پۆل:سۆشیالیستە کوردەکان]] [[پۆل:کۆمۆنیستە کوردەکان]] [[پۆل:خەڵکی بینگۆل]] 1tcx84l91azc6hlm6e3ikh2acwrawck 0 156075 1661588 1638067 2026-09-06T04:36:02Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1661588 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دڵ دڵبڵاغی | ناوی_فەرمی = Dol Dol Bolaghi | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = Dol-dol bulağı - دل‌دلبلاغی | جۆری_نیشتنگە = [[دێ|گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی تیکاب|تیکاب]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی تەختی سڵێمان|تەختی سڵێمان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندستانی سارۆخ|سارۆخ]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 2042 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = 115 | دانیشتووان_لە = ٢٠٠٦ | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[موکریانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە]] ([[شافعی]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''دڵ دڵبڵاغی''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندستانی سارۆخ]]، [[ناوچەی تەختی سڵێمان]]، [[شارستانی تیکاب]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''دڵ دڵبڵاغی''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[قزقەپانی سەنگ]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[کەریم ئاوا]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کۆسەی پیری]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[مایین بڵاغ]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتوان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (١١٥) کەس و (٢٤) خێزان بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١''' |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141114042225/http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە تەواوی [[کورد]]ن و لە کوردە [[موکری]]ەکانن. * بە [[زمانی کوردی]] شێوەزاری [[موکریانی]] دەدوێن. == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی تیکاب]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{شارستانی تیکاب}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|موکریان|جوگرافیا|ئێران}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی تیکاب]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بە پێی شارستان|تیکاب]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بە پێی شارستان|تیکاب]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی تیکاب]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] nqonp2bfjxmuo4pebv71vbs42d8mlb8 0 156988 1661294 1438030 2026-09-05T16:36:30Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مۆسیقا-کۆلکە) 1661294 wikitext text/x-wiki '''دووزەلە''' یان '''جفتان''' [[ئامێری باژەن|ئامێرێکی باژەن]]ی کوردییە. == مێژوو == پێشینەی ئەم ئامێرە بە چاندی [[کاسییەکان]] دەگەڕێتەوە و نزیک بە ٧ ھەزار ساڵ [[ھەزیر کردن|ھەزیر]] دەکرێتەوە. ئامێری دووزەلە جگە لە کوردستان (بە تایبەت ناوچەکانی [[پارێزگای کرماشان|کرماشان]]، [[پارێزگای ئیلام|ئیلام]] و [[پارێزگای لوڕستان|لوڕستان]])، لە شوێنەکانی دیکەی ئێران وەکوو [[پارێزگای گیلان|گیلان]]یش دەژەنرێت، بەڵام ئاخێزگەی چیاکانی زاگروس بووە.<ref name="کوردپرێس ١">[http://www.kurdpress.com/details.aspx?id=101655 کوردپرێس: ''چیرۆکی ژیانی ژەنیارێکی پیر لەگەڵ ئامێرە ئەستوورەییەکەی'' (بە فارسی)، نووسراو لە ٢١ی ئابی ٢٠١٩؛]{{بەستەری مردوو|url=http://www.kurdpress.com/details.aspx?id=101655 |date=ئازاری ٢٠٢٣ }} سەردان لە ٢١ی ئابی ٢٠١٩.</ref> == ناو == دووزەلە وشەیەکی ڕەسەنی کوردییە. [[زەل]] (یان چیت، چیتک) لە زمانی کوردی بە جۆرێک گژوگیا دەوترێت. دووزەلە بە واتای دوو دانە زەلە کە لە پاڵی یەکەوە دەچەسپیندرێن. == فۆرمی ئامێرەکە == دووزەلە لە دوو لوولەی [[مس]]ی پێک ھاتووە کە لە پاڵی یەکەوە بەستراونەتەوە. چەشنێک لە دووزەلەکان لە پەڕی داڵ یان ئیسکی باڵندەکان دەسازیندرێن. لە سەری ھەرکام لە لوولەکان زەلێک جێ دەگرێت کە لە [[پیکەنە]]ی پێ دەلێن. ھەرکام لە لوولەکان ٦ کونای لە سەرە. بنی ئەوپەڕی لوولەکان بازە. درێژایی دووزەلە گۆڕەکە و دەبێ لانیکەم ٢٢ سانتیمەتر و کۆتەری ٢ سانتیمەتر بێت.<ref name="نەسرۆڵڵاپووڕ ١">نەسرۆڵڵاپووڕ، عەلی ئەسغەر، ''ساز ئاوایی کورد'' (بە فارسی)، کرماشان: دیباچە، ویرایش دوم: ١٣٩٦.</ref> == پانتاییی دەنگ == [[پانتاییی دەنگ]]ی دووزەلە لە نێوان ١ ھەتا ٢ [[ئۆکتەیڤ]]ە کە بە گەورە و بچۆکیی ئامێرە بەستراوەتەوە. == ژەنیارە بەناوبانگەکان == لە ژەنیارە بەناوبانگەکانی دووزەلە دەتوانرێت بە [[موراد تاووسی سونقوری]]<ref name="ئیسنا ۱">[https://www.isna.ir/news/99081811423/ ھەواڵنێریی خوێندکارانی ئێران (ئیسنا): ''پەیامەک بۆ کۆچی دواییی ئامان دای'' (بە فارسی)، نووسراو لە ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠؛] بازدید در ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠.</ref>، [[ئەمانوڵڵا تاھیری]]<ref name="ئیمنا ۱">[https://www.imna.ir/news/454104/ ھەواڵنێریی شار و شارۆمەندیی ئێران (ئیمنا): ''ئەمانوڵڵا تاھیری (ئامان دای) کۆچی دواییی کرد'' (بە فارسی)، نووسراو لە ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠؛] بازدید در ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠.</ref>، [[عەلیدۆست فەلاحەتی]]<ref name="کوردپرێس ١"/> و ... ئاماژە بکرێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|مۆسیقا}} {{ئامێرەکانی مووسیقای کوردی}} {{مۆسیقا-کۆلکە}} [[پۆل:دووزەلە| ]] [[پۆل:ئامێرەکانی مۆسیقای کوردی]] [[پۆل:ئامێرەکانی مۆسیقا]] [[پۆل:وشە و دەستەوشە کوردییەکان]] jkugljmb7plp1nhk5g7bvsgf3udrxrq 1661315 1661294 2026-09-05T17:01:17Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ڕۆژھەڵاتی ناوین|ڕۆژھەڵاتی ناوین]] و [[دەروازە:ئێران|ئێران]] 1661315 wikitext text/x-wiki '''دووزەلە''' یان '''جفتان''' [[ئامێری باژەن|ئامێرێکی باژەن]]ی کوردییە. == مێژوو == پێشینەی ئەم ئامێرە بە چاندی [[کاسییەکان]] دەگەڕێتەوە و نزیک بە ٧ ھەزار ساڵ [[ھەزیر کردن|ھەزیر]] دەکرێتەوە. ئامێری دووزەلە جگە لە کوردستان (بە تایبەت ناوچەکانی [[پارێزگای کرماشان|کرماشان]]، [[پارێزگای ئیلام|ئیلام]] و [[پارێزگای لوڕستان|لوڕستان]])، لە شوێنەکانی دیکەی ئێران وەکوو [[پارێزگای گیلان|گیلان]]یش دەژەنرێت، بەڵام ئاخێزگەی چیاکانی زاگروس بووە.<ref name="کوردپرێس ١">[http://www.kurdpress.com/details.aspx?id=101655 کوردپرێس: ''چیرۆکی ژیانی ژەنیارێکی پیر لەگەڵ ئامێرە ئەستوورەییەکەی'' (بە فارسی)، نووسراو لە ٢١ی ئابی ٢٠١٩؛]{{بەستەری مردوو|url=http://www.kurdpress.com/details.aspx?id=101655 |date=ئازاری ٢٠٢٣ }} سەردان لە ٢١ی ئابی ٢٠١٩.</ref> == ناو == دووزەلە وشەیەکی ڕەسەنی کوردییە. [[زەل]] (یان چیت، چیتک) لە زمانی کوردی بە جۆرێک گژوگیا دەوترێت. دووزەلە بە واتای دوو دانە زەلە کە لە پاڵی یەکەوە دەچەسپیندرێن. == فۆرمی ئامێرەکە == دووزەلە لە دوو لوولەی [[مس]]ی پێک ھاتووە کە لە پاڵی یەکەوە بەستراونەتەوە. چەشنێک لە دووزەلەکان لە پەڕی داڵ یان ئیسکی باڵندەکان دەسازیندرێن. لە سەری ھەرکام لە لوولەکان زەلێک جێ دەگرێت کە لە [[پیکەنە]]ی پێ دەلێن. ھەرکام لە لوولەکان ٦ کونای لە سەرە. بنی ئەوپەڕی لوولەکان بازە. درێژایی دووزەلە گۆڕەکە و دەبێ لانیکەم ٢٢ سانتیمەتر و کۆتەری ٢ سانتیمەتر بێت.<ref name="نەسرۆڵڵاپووڕ ١">نەسرۆڵڵاپووڕ، عەلی ئەسغەر، ''ساز ئاوایی کورد'' (بە فارسی)، کرماشان: دیباچە، ویرایش دوم: ١٣٩٦.</ref> == پانتاییی دەنگ == [[پانتاییی دەنگ]]ی دووزەلە لە نێوان ١ ھەتا ٢ [[ئۆکتەیڤ]]ە کە بە گەورە و بچۆکیی ئامێرە بەستراوەتەوە. == ژەنیارە بەناوبانگەکان == لە ژەنیارە بەناوبانگەکانی دووزەلە دەتوانرێت بە [[موراد تاووسی سونقوری]]<ref name="ئیسنا ۱">[https://www.isna.ir/news/99081811423/ ھەواڵنێریی خوێندکارانی ئێران (ئیسنا): ''پەیامەک بۆ کۆچی دواییی ئامان دای'' (بە فارسی)، نووسراو لە ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠؛] بازدید در ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠.</ref>، [[ئەمانوڵڵا تاھیری]]<ref name="ئیمنا ۱">[https://www.imna.ir/news/454104/ ھەواڵنێریی شار و شارۆمەندیی ئێران (ئیمنا): ''ئەمانوڵڵا تاھیری (ئامان دای) کۆچی دواییی کرد'' (بە فارسی)، نووسراو لە ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠؛] بازدید در ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠.</ref>، [[عەلیدۆست فەلاحەتی]]<ref name="کوردپرێس ١"/> و ... ئاماژە بکرێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|مۆسیقا|ڕۆژھەڵاتی ناوین|ئێران}} {{ئامێرەکانی مووسیقای کوردی}} {{مۆسیقا-کۆلکە}} [[پۆل:دووزەلە| ]] [[پۆل:ئامێرەکانی مۆسیقای کوردی]] [[پۆل:ئامێرەکانی مۆسیقا]] [[پۆل:وشە و دەستەوشە کوردییەکان]] hcgihpvulv8oc77muxbbxrbfw69ufj6 100 157127 1661250 790743 2026-09-05T16:02:02Z Amine yousefi 16159 1661250 wikitext text/x-wiki * ڕۆمانی '''[[پاژێک لە تەواوەت]]''' لە ژێر ناوی ''ترس لە مەرگ'' لەلایەن ئارام ڕەشید لە فارسییەوە کراوە بە کوردی و بە کتێبی بۆمبی ساڵ ناسراوە. *ڕۆمانی '''[[گەڕان بۆ کاتی لەدەستچوو]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیای گینس|ڕیکۆردی جیھانی گینس]] بۆ درێژترین ڕۆمانی مێژووی بەدەست ھێناوە. *'''[[عەرەب شەمۆ]]''' نووسەرێکی کورد بوو و بە باوکی ڕۆمانی کوردی ناودەبرێت. *'''[[شڤانی کورد]]''' یان '''شڤانی کورمانجی''' یەکەمین ڕۆمانی کوردییە. j9t9vaw5hqliyv9vtdt31s6lvi2ccdi 100 157145 1661110 705456 2026-09-05T13:52:53Z Amine yousefi 16159 1661110 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Charlotte_Bronte_coloured_drawing.png|بێچوارچێوە|ناوەڕاست|200px]] <center>'''[[شارلۆت برۆنتی]]'''، نووسەری ڕۆمانی ''جین ئایر'' کە بە «نموونەی کلاسیکی [[گێڕانەوەی کەسی یەکەم]]» ناسراوە.<center/> cdg1834opvy4rpcwvzmx3zd104h2xl3 0 157420 1661330 1661009 2026-09-05T17:08:01Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]]، [[دەروازە:فڕینی بۆشایی|فڕینی بۆشایی]] و [[دەروازە:ڕووسیا|ڕووسیا]] 1661330 wikitext text/x-wiki {| class="infobox infobox_v2 plainlist" cellspacing="3px" ! colspan="2" | {| cellpadding="0" cellspacing="0" style="text-align: center;" width="100%" | width="10%" | | style="color:#000000;" width="80%" |ڤاڵنتینا تریشکۆڤا | width="10%" | |} |- ! colspan="2" scope="col" style="text-align:center;background-color:#e3e0ff;color:#000000" |([[زمانی ڕووسی|بە زمانی ڕوسی:]]<span lang="ru">ентина Владимировна Терешкова</span>) |- | colspan="2" align="center" |<div>[[پەڕگە:RIAN archive 612748 Valentina Tereshkova.jpg|ناوەڕاست|وێنۆک]]</div><div>تریشکۆڤا ساڵی 1969</div> |- | colspan="2" | ---- |- ! colspan="2" style="text-align:center;background-color:#e3e0ff;color:#000000" | زانیاری کەسی |- ! scope="row" style="text-align: right; background-color:#F3F3F3; " |ناو لەدایکبوونەوە | style=" " |ڤاڵنتینا تریشکۆڤا {| class="infobox infobox_v2 plainlist" cellspacing="3px" | style=" " |<span lang="ru">Валентина Владимировна Терешкова</span>) |} |- ! scope="row" style="text-align: right; background-color:#F3F3F3; " |لەدایکبوون | style=" " |[[٦ مارس]]ی [[١٩٣٧|1937]]<span class="noprint"> (تەمەن ٨٢ ساڵ)</span> |- ! scope="row" style="text-align: right; background-color:#F3F3F3; " |ھاوڵاتی | style=" " |[[ڕووسیا]] [[یەکێتیی سۆڤیەت]] |- ! scope="row" style="text-align: right; background-color:#F3F3F3; " |ئەندام لە | style=" " |لیژنەی مەرکەزی بۆ حیزبی شوعی سۆڤیەت، مەجلسی دوما |- | colspan="2" style="text-align:center;background-color:#f9f9f9;color:#000000;" | |- ! colspan="2" scope="col" style="text-align:center;background-color:#e3e0ff;color:#000000" | ژیانی پیشەیی |- ! scope="row" style="text-align: right; background-color:#F3F3F3; " |قوتابخانە | style=" " |ئەکامدیمی سەربازی بۆ ئەندازیاری ھێزی ئاسمانی |- ! scope="row" style="text-align: right; background-color:#F3F3F3; " |کار | style=" " |کەشتیوانی ئاسمانی، سیاسەتمەدار، سەرباز، ئەندازیار، فڕۆکەوان |- ! scope="row" style="text-align: right; background-color:#F3F3F3; " |حیزب | style=" " |حیزبی شوعی سۆڤێتی ڕوسیای یەکگرتوو |- ! scope="row" style="text-align: right; background-color:#F3F3F3; " |زمانی دایک | style=" " |[[زمانی ڕووسی|ڕووسی]] |- ! scope="row" style="text-align: right; background-color:#F3F3F3; " |زمانی نوسین و گفتوگۆ | style=" " | [[زمانی ڕووسی|ڕووسی]] |- ! scope="row" style="text-align: right; background-color:#F3F3F3; " |ماوەی مانەوە لە بۆشایی ئاسمان | style=" " | ٤٢٧٢ خولەک |- ! colspan="2" scope="col" style="text-align:center;background-color:#e3e0ff;color:#000000" | واژوو |- | colspan="2" style="text-align:center;background-color:#F9F9F9;color:#000000;" |[[پەڕگە:Valentina Tereshkova Signature.svg|ناوەڕاست|وێنۆک]] |- | colspan="2" class="navigation-only" style="border-top: 2px #b5adff dotted; font-size: 80%; background:inherit; text-align: left;" | |} [[پەڕگە:The Soviet Union 1963 CPA 2890 stamp (Second 'Team' Manned Space Flight. Portrait of Valentina Tereshkova).jpg|alt=<nowiki>[[File:Valentina Tereshkova (January 1963).jpg|thumb|Valentina Tereshkova (January 1963)]</nowiki>|وێنۆک]] '''ڤاڵنتینا فلا دیمیروفنا نریشکۆڤا''' (لە ٦ مارسی ١٩٣٧ لەدایکبووە)، کەشتیوانێکی ئاسمانی خانەنشینە، توانیویەتی بفڕێت بۆ بۆشایی ئاسمان لەسەر کەشتی فوستک ٦ لە ساڵی ١٩٦٩ و یەکەم ژن بووە لە مێژوو کە بفڕێت بۆ بۆشایی ئاسمان و تاکە ژن بووە کە بە تەنھا فڕینی بۆ بۆشایی ئاسمان بەبێ کۆمەڵ ئەنجام دابێت. لە گوندێکی بچووک لەدایک بووە کە ناوی (بولشویا ماسلینیکۆڤا) لە ھەرێمی (یارۆسلاڤل)، دوای تەواوکردنی خوێندنەکەی کە قوتابخانە دەستی کرد بە کارکردن لە کارگەی تایەکان پاشان ئەندازیاری خوێند و ڕاھێنانی کرد لە نیشتنەوە بە پەڕەشوت. ڤاڵنتینا و چوار لە ھاوڕێکانی (تتیانا کوزنتسوڤا، ئرینا سولویوڤا، زھانا یرکینا، فالنتینا بونومریڤا) ھەڵبژێدران لەنێوان چوارسەد داواکار بۆ ئەوەی ببن بە کەشتیوانی ئاسمانی. لە ١٦ی حوزەرانی ١٩٦٣، تریشکۆڤا توانی بفڕێت بۆ بۆشایی ئاسمان لەسەر کەشتی فوستوک ٦ کە یەکەم ئەفرەت بوو کە ئەو کارە بکات، و ١٩ ساڵی تری ویست ھەتاوەکو ئافرەتێکی تر بڕوات بۆ بۆشایی ئاسمان (سفیتلانا سافیتسکایا)، بەڵام ئەو چوار ئافرەتەی کە لەگەڵ تریشکۆڤایا ھەڵبژێردران نەیانتوانی گەشت بۆ بۆشایی ئاسمان بکەن == باری خێزانی == باوکی یەکێک پاڵەوانانی شەڕ ھەژمار دەکرێت کە لەکاتی شەڕ لەگەڵ نازییەکان گیانی لەدەست دا، تریشکۆڤا لەساڵی ١٩٦٣ ھاوسەرگیری لەگەڵ کەشتیوانی ئاسمانی (ئیدریان نیکۆلاڤ) کرد و لە ساڵی ١٩٦٤ کچێکیان بوو بەناوی (ئلینا). تریشکۆڤا لە ساڵی ١٩٨٢ تەڵاق درا پاشان ھاوسەرگیری لەگەڵ دکتۆر (شابوشنیکوف) کە ساڵی ١٩٩٩ گیانی لەدەست دا. == لە ئاستی لێھاتوویی == لە ئەکادیمی زوھوفسکی ھێزی ئاسمانی دەستی بە خوێندن کرد و لە ساڵی ١٩٦٩ دەرچوو وەک ئەندازیارییەکی بۆشایی ئاسمان و لەساڵی ١٩٧٧ بڕوانامای دکتۆرای لە ئەندازیاری بەدەست ھێنا. لە چەندین پلەو پایەی حکومەت کاری کردووە: * ١٩٦٦–١٩٧٤ کاری کردووە وەک یەکێک لە ئەندامانی مەجلسی بڵندی یەکێتی سۆڤیەت. * ١٩٧٤–١٩٨٩ دامەزرا لە دیوانی بەڕێوبەرایەتی یەکێتی سۆڤیەت * ١٩٩٦–١٩٩١ لە لیژنەی مەرکەزی بۆ حیزبی شوعی کاری کردووە * لە ساڵی ١٩٧٧ خانەنشین کرا بە داواکاری سەرۆکی ڕووسیا == چالاکیی کۆمەڵایەتی == لە ساڵی ٢٠١١ لە پارتی ڕووسیای یەکگرتوو لە لیستی ناوچەیی یارۆسلاڤ بۆ دۆمای دەوڵەتی ڕووسیا هەڵبژێردرا. تێرێشکۆڤا لەگەڵ ئیلێنا میزولینا، ئیرینا یارۆڤایا و ئەندرێ سکۆچ <ref>[https://lenta.ru/tags/persons/skoch-andrey/ Андрей Владимирович Скоч: биография (lenta.ru)]</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.business-vector.info/andrej-skoch-esli-hochesh-136683/ |سەردێڕ=Скоч Андрей Владимирович: карьера в Госдуме и благотворительность {{!}} Агентство деловых новостей "Бизнес-вектор" (business-vector.info) |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی ئازاری ٢٠٢٢ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220308230532/https://www.business-vector.info/andrej-skoch-esli-hochesh-136683/ |url-status=dead }}</ref><ref>[https://pg21.ru/page66932 Андрей Скоч (pg21.ru)]</ref>، ئەندامی گروپێکی جێگری نێوان کوتلەییەکانن بۆ پاراستنی بەها مەسیحییەکان؛ بەم پێگەیە پشتگیری لە هێنانەکایەی هەموارکردنەوەکانی دەستووری ڕووسیا کرد، کە بەپێی ئەو یاسایە "ئۆرتۆدۆکسی بنەمای ناسنامەی نەتەوەیی و کولتووری ڕووسیایە". جێگری سەرۆکی لیژنەی دومای ویلایەتی بۆ پێکهاتەی فیدراڵی و خۆبەڕێوەبەری ناوخۆیی لە ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١١ەوە. == خەڵاتەکان == تریشکۆڤا چەندین خەڵاتی وەرگرتووە لەوانەش ([[پاڵەوانی یەکێتی سۆڤیەت]]، [[چێکۆسلۆڤاکیا]]، [[ڤیێتنام]]، [[مەنگۆلیا]] و چەندینی تر، توانیویەتی ١٢ خەڵات بەدەست بھێنێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر =//ar.wikipedia.org/wiki/فالنتينا_تريشكوفا|سەردێڕ =فالنتینا تریشکوفا |زمان =عەرەبی |سەردان = ٥ی ئەیلوولی ٢٠١٩}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فڕین|ژن|سیاسەت|فڕینی بۆشایی|ڕووسیا}} {{پۆلی کۆمنز|Valentina Tereshkova}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٧]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ژنە سیاسەتمەدارەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ژنە سیاسەتوانەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:پاڵەوانەکانی یەکێتی سۆڤیەت]] [[پۆل:سیاسەتدارانی سۆڤیەت]] [[پۆل:وەرگرانی نیشنانی لێنین]] [[پۆل:جەنەراڵەکانی ھێزی ئاسمانی سۆڤیەت]] 2zgqtgv41uwcpldzsct69y2ksjquos3 0 157686 1661212 1446230 2026-09-05T15:31:27Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661212 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name=فڕانک ڤینسنت |image=Frank Vincent.png |imagesize= |caption=ڤینسنت لە ساڵی ٢٠١٢دا |birth_name=فڕانک ڤینسنت گاتوزۆ جونیەر |birth_date={{birth date|١٩٣٧|٤|١٥}} |birth_place=[[ماساچووسیتس]]، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا. |death_date={{death date and age|٢٠١٧|٩|١٣|١٩٣٧|٨|٤}} |death_place=[[نیوجێرزی]]، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا. |occupation=ئەکتەر، دەرھێنەر و میوزیکژەن |years_active=١٩٧٦–٢٠١٧|spouse={{marriage|کاتلین ڤینسنت|1970|2017|reason=his death}} |children=٣ }} '''فڕانک ڤیسنت گاتوزۆ جونیەر''' (١٥ی نیسانی ١٩٣٧ – ١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٧)،<ref name="huffpost2">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.huffingtonpost.com/entry/frank-vincent-dead-dies_us_59b99271e4b086432b03ebf8|سەردێڕ='Sopranos' Actor Frank Vincent Dead At 80|بڵاوکەرەوە=[[Huffington Post]]}}</ref> ئەکتەر، نووسەر و مۆسیقاژەنێکی ئەمریکی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Frank Vincent|ناونیشان=https://movies.nytimes.com/person/73606/Frank-Vincent|ئیش=[[The New York Times]]|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131008051305/http://movies.nytimes.com/person/73606/Frank-Vincent|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|df=mdy-all}}</ref> بوو کەوا بە '''فڕانک ڤینسنت''' زیاتر ناسراو بوو. ڤینسنت لە چەندین فیلمی بەناوبانگی وەک ''توڕەبوونی گا'' (١٩٨٠)، [[ھاوڕێیە چاکەکان (فیلم)|ھاوڕێیە چاکەکان]] (١٩٩٠)، و ''گازینۆ''(١٩٩٥) دەرکەوتووە. جگە لەمەش لەسەر تەلەڤزیۆنی لە وەرزی پێنجەمی زنجیرەی ''The Sopranos''دا دەرکەوتووە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فیلم|مۆسیقا|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Frank Vincent}} [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیتالی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:مردووانی ٢٠١٧]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٧]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی کایەی ڤیدیۆیی]] bmhsgszwrt2gr4xlk3psl9ru5f1uvsr 0 158425 1661211 1511122 2026-09-05T15:31:14Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661211 wikitext text/x-wiki {{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox person |name=فڕانک ئۆز |image=Frank Oz 2012.jpg |image_size= |caption=ئۆز لە ٢٠١٢ |birth_name=فڕانک ڕیچارد ئۆزنۆویچ |birth_date={{birth date and age|1944|5|25}} |birth_place=ھێرفۆردشایر، ئینگڵتەرا |residence=[[مانھاتن]]، [[نیویۆرک]]، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا. |nationality=ئەمریکیی بەڕیتانی |occupation=ئەکتەر، دەرھێنەر، بەرھەمھێنەر |years_active=١٩٦٠ - تا ئێستا |children=٤ }} '''فڕانک ئۆز''' (بەناوی '''فڕانک ڕیچارد ئۆزنوۆیچ''' لەدایکبووە؛ لەدایکبووی ٢٥ی ئایاری ١٩٤٤) ئەکتەر، دەرھێنەر و بەرھەمھێنەرێکی ئەمریکییە. دیاترین کاری بریتییە لە ڕۆڵی [[یۆدا]] لە زنجیرە فیلمەکانی [[جەنگی ئەستێرەکان]]. == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|568}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن|فیلم}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Frank Oz}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:کۆچەرانی ئینگلیز لە ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٤]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی کۆمیدی]] [[پۆل:دەرھێنەرانی فیلم لە کالیفۆرنیا]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئیمی پرایم تایم]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ھاووڵاتییە سروشتییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] qdwesyrpa8xmen7fjq9yjj7k6qq94ml 0 158974 1661285 1502319 2026-09-05T16:35:00Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کەنەدا-کۆلکە) 1661285 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''ھەرێمی دورگەکانی شازادە ئێدوارد''' ({{بە ئینگلیزی|Prince Edward Island}}) لە کەنەدا، دورگەیەکە بەرامبەر کەناراوەکانی ھەرێمی نیو برانزویک لە زەریای ئەتلەسی، سەرەتا لەژێردەستی فەرەنسیەکان بوو بەڵام دواتر لە ١٧٥٨ کەوتە دەست ئینگلیزەکان لە ساڵی ١٨٧٣ بوو بە ئەندام لە یەکێتی کەنەدا، ڕووبەری دورگەکە ٥٦٥٦کم چوارگۆشەیە ژمارەی دانیشتوانەکەی نزیکەی ١٥٠٠٠٠ کەس دەبێت گرنگترین شارەکانی شارلۆت تاون و سەمەرسیدە، شاری شارلۆت تاون پایتەختی ھەرێمەکەیە٠ ناونانی بۆ شازادە ئێدوارد دەگەڕێتەوە کە کوری چوارەمی شاجۆرجی سێیەم پاشای بەریتانیا بوو ھەروەھا باوکی شاژن ڤیکتۆریا بوو. == خاک و خەڵک == زەویەکی تەختی دەشتەنی ھەیە کە بۆ کشتوکاڵ گونجاوە، زستانێکی وشک و ساردی ھەیە بەڵام ھاوینەکەشی زۆر گەرمە، ڕووبەرێکی باش دارستانی کاژی ھەیە بەرھەمی کشتوکاڵی زۆرە داھاتی ساڵی ١٩٨٢ بڕی ١٨٤ میلیۆن دۆلار بوو جگەلەمە دانیشتوانەکەی خەریکی ماسیگری و پیشەسازی جۆربەجۆرن. ==لە کولتوری باودا== دوورگەی شازادە ئێدوارد بە شوێنی ڕۆمانەکان ناسراوە کە لەلایەن لوسی مۆد مۆنتگۆمێری نووسراون لەنێویاندا [[ئان لە گرین گەیبڵز]]. هەروەها گرنگە بۆ ئەوەی "شوێنی لەدایکبوونی کۆنفیدڕاڵی" بێت، چونکە کۆنفرانسی شارلۆتتاون لە ساڵی ١٨٦٤ لە دوورگەی شازادە ئێدوارد بوو. == سەرچاوەکان == *{{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر = https://ar.wikipedia.org/wiki/جزيرة_الأمير_إدوارد|سەردێڕ = جزيرة الأمير إدوارد|زمان = عەرەبی|سەردان = ١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩}} {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Prince Edward Island|دوورگەی پرینس ئێدوارد}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کەنەدا}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کەنەدا-کۆلکە}} [[پۆل:پارێزگاکانی کەنەدا]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٧٣]] [[پۆل:دوورگەکانی ئۆقیانووسی ئاتلانتیک]] [[پۆل:ھەموو کۆلکەوتارەکان]] [[پۆل:کۆلکەوتارەکانی جوگرافیا]] [[پۆل:جوگرافیا]] [[پۆل:داگیرگەکانی شانشینی یەکگرتوو]] [[پۆل:کەنەدا]] n3xujpu89bu8rs4pwwiwc74xxua15el 0 161037 1661222 1403017 2026-09-05T15:47:16Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661222 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە}} [[پەڕگە:Noto Sans.tiff|وێنۆک|فۆنتەکانی نۆتۆ]] '''نۆتۆ''' بریتییە لە خێزانێک لە [[فۆنت]] کە پێکدێن لە زیاتر لە ١٠٠ دانە فۆنت، کە لە لایەن [[گووگڵ|گوگڵەوە]] دیزاین کراون بۆ ئەوەی پشتیوانی ھەموو زمانێک بکەن کە پێناسەکرابێ لە ستانداردی [[یوونیکۆد|یونیکۆددا]]. تا تشرینی یەکەمی ٢٠١٦، فۆنتەکانی نۆتۆ پشتیوانیی ٩٣ زمانی جیھان ئەکەن کە پێناسەکراون لە یوینۆکۆدی وەشانی ٦٫٠دا (٢٠١٠) کە پیتە جیاوازەکانی زمانی کوردیشیان تێدایە بۆ نموونە فۆنتی درۆید عەرەبی نەسخ، کوفی و درۆید سانس.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.google.com/get/noto/|سەردێڕ=وێبگەی فۆنتەکان|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠}}</ref> وشەکە، لە «no more tofu»ەوە ھاتووە و مەبەست لێی ئەوەیە ئەگەر فۆنتێکی نۆتۆ بەکار بھێنی، چیتر چوارگۆشەیەک نابینی لە «[[تۆفو]]» (خواردنێکە)ی چوارگۆشە بچێت. واتە فۆنتی نۆتۆ دەبێت پشتیوانی ھەموو یونیکۆدێک بکات. == سەرچاوەکان == {{پەراوێزەکان}} {{تووڵی دەروازە|کۆمپیوتەر|نووسین}} {{پۆلی کۆمنز|Noto fonts}} [[پۆل:ناساندنەکانی ٢٠١٣]] [[پۆل:نەرمامێرەکانی گووگڵ]] g2v33zlrs7652tk5awjtbtx6hrro34m 0 161436 1661279 1502311 2026-09-05T16:34:00Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کەنەدا-کۆلکە) 1661279 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox settlement | official_name = دوورگەی سپێنسەر | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = گوند<!--For Town or Village (Leave blank for the default City)--> | motto = | image_skyline = villageview.jpg | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_shield = | image_map = | map_caption = | pushpin_map = Nova Scotia | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = Location of Spencer's Island within Nova Scotia | pushpin_mapsize = 275 | coordinates = {{coord|45|20|59.90|N|64|44|8.65|W|region:CA-NS|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{CAN}} | subdivision_type1 = Province | subdivision_name1 = {{NS}} | subdivision_type2 = Municipality | subdivision_name2 = [[Cumberland County, نۆڤاسکۆشیا|پارێزگای کەمبەرلاند]] | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | established_title = | established_date = | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox settlement for details on automatic unit conversion--> | area_water_km2 = | area_water_percent = | population_as_of = | population_footnotes = | population_note = | population_total = | population_density_km2 = auto | timezone = [[Atlantic Standard Time|AST]] | utc_offset = -٤ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | elevation_footnotes = <!--for references: use tags--> | elevation_m = | postal_code_type = Postal code | postal_code = [[List of B postal codes of Canada|B]] | area_code = [[Area code 902|902]] | blank_name = [[Telephone exchange]] | blank_info = ٢٥٤ | website = | footnotes = [[List of communities in Nova Scotia]] }} '''دوورگەی سپێنسەر''' ({{بە ئینگلیزی|Spencer's Island}}) بریتییە لە کۆمەلگەیەکی لادێ نشین لە پارێزگای کەمبەرلاند لە ھەرێمی [[نۆڤا سکۆشیا|نۆڤاسکۆشیا]]، کە کەوتووەتە بەری خۆڕئاوای کەنداوی جریفیل. ھەموو ئەم کۆمەڵگەیە بەناوی دوورگەیەکی بچووک کراوە کە کەوتووەتە ٤٥ ° ١٩′٥٠ ″ N 64 ° ٤١′٣٠ ″ W ترۆپکێکیشی ھەیە کە ھەمان ناوی ھەیە Cape Spencer. بەپێی قسەی سەرزاری گوندەکە، ئەم ناوە لە پیاوێک خوازراوە کە ناوی سپینسەربووە بەتەنھا لەم دوورگە نێژراوە.{{ژێدەر}} ھەروەھا پیاوێکی بازرگانی بەریتانیش ھەبووە بەناوی سینسەر کە کۆمەلگەکەی دروست کردوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر = https://en.wikipedia.org/wiki/Spencer%27s_Island|سەردێڕ = Spencer's Island|زمان = ئینگلیزی|سەردان = ٥ی شوباتی ٢٠٢٠}} {{تووڵی دەروازە|کەنەدا|دوورگەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Spencer's Island}} {{کەنەدا-کۆلکە}} [[پۆل:دوورگەکانی نۆڤا سکۆشیا]] tf3sj7titcig7hkll6lxv4xuzsobwo0 0 163980 1661095 1611056 2026-09-05T13:39:10Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ئەرژەنتین-کۆلکە، شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە) 1661095 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | name = دوورگەکانی فاڵکلاند | settlement_type = [[British Overseas Territory]] | linking_name = دوورگەکانی فاڵکلاند | image_flag = Flag of the Falkland Islands.svg | flag_size = 130px | flag_link = Flag of the Falkland Islands | image_seal = Coat of arms of the Falkland Islands.svg | seal_size = 65px | seal_type = Coat of arms | seal_link = Coat of arms of the Falkland Islands | motto = "[[ئارەزوی ڕاست]]" | anthem = خوای گەورە پادشا شاد بکات<br /><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">[[File:U.S. Navy Band - God Save the Queen.oga]]</div> | song_type = Unofficial anthem | song = "[[Song of the Falklands]]" | image_map = Location map of the Falklands&nbsp;– Alternative version 4.svg | map_caption = شوێنی دوورگەکانی فاڵکلاند | mapsize = 255px | subdivision_type = [[Sovereign state]] | subdivision_name = {{flag|United Kingdom}} | established_title = نیشتەجێبوون یەکەم | established_date = 1764 | established_title2 = [[دووبارە دووپاتکردنەوەی سەروەری بەریتانیا بەسەر دوورگەکانی فاڵکلاند (١٨٣٣)|دەسەڵاتی بەریتانیا دووپاتکرایەوە]]. | established_date2 = ٣ی ژانویەی ١٨٣٣ | established_title3 = [[جەنگی فاڵکلاندس]] | established_date3 = ٢ی نیسان تا<br />١٤ی حوزەیرانی ١٩٨٢ | established_title4 = [[Constitution of the Falkland Islands|Current constitution]] | established_date4 = 1ی ژانویەی 2009 | official_languages = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] | demonym = [[دوورگەی فاڵکلاند]]، فالکلاند | capital = [[ستانلی، دوورگەکانی فاڵکلاند|ستانلی]]. | coordinates = {{Coord|51|41|43|S|57|50|58|W|type:city}} | largest_settlement = پایتەخت | largest_settlement_type = گەورەترین نیشتەجێبوون | ethnic_groups = | ethnic_groups_year = | government_type = [[وەرگیراو]] [[پەرلەمانی]] [[خاکی وابەستە|وابەستەیی]] لەژێر [[پاشایەتی دەستوری]]دا. | leader_title1 = [[پاشایەتی شانشینی یەکگرتوو|پاشا]]. | leader_name1 = [[چارڵسی سێیەم]] | leader_title2 = [[حاکمی دوورگەکانی فاڵکلاند|حاکم]]. | leader_name2 = [[ئەلیسۆن بلەیک]] | leader_title3 = [[سەرۆکی جێبەجێکاری دوورگەکانی فاڵکلاند|سەرۆکی جێبەجێکار]]. | leader_name3 = ئەندی کیلینگ | legislature = [[ئەنجوومەنی یاسایی دوورگەکانی فاڵکلاند|ئەنجوومەنی یاسادانان]] | national_representation = [[Government of the United Kingdom]] | national_representation_type1 = [[Minister of State for Overseas Territories, Commonwealth, Energy, Climate and Environment|Minister]] | national_representation1 = [[Zac Goldsmith]] | area_km2 = ١٢ هەزار و ١٧٣ | area_rank = <!-- Area rank should match List of countries and dependencies by area:none --> | area_sq_mi = 4,700 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | elevation_max_m = 705 | percent_water = 0 | population_estimate = | population_census = 3,398<ref name="auto2">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.fig.gov.fk/policy/index.php/component/jdownloads/finish/5-statistics/4788-falkland-islands-census-2016-report/0?Itemid=0 |سەردێڕ=2016 Census Report |ساڵ=٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Policy and Economic Development Unit, Falkland Islands Government |format=PDF |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180124232820/http://www.fig.gov.fk/policy/index.php/component/jdownloads/finish/5-statistics/4788-falkland-islands-census-2016-report/0?Itemid=0 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | population_estimate_year = | population_census_rank = not ranked | population_census_year = 2016 | population_density_km2 = 0.28 | population_density_rank = not ranked | population_density_sq_mi = 0.72<!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | GDP_PPP = $228.5 ملیۆن<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.fiassociation.com/shopimages/pdfs/2015%2003%20State%20of%20the%20Falkland%20Islands%20Economy%20Report.pdf |سەردێڕ=State of the Falkland Islands Economy |ڕێکەوت=ئازاری ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی نیسانی ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160409070208/http://www.fiassociation.com/shopimages/pdfs/2015%2003%20State%20of%20the%20Falkland%20Islands%20Economy%20Report.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | GDP_PPP_year = 2013 | GDP_PPP_per_capita = $96,962 | GDP_PPP_per_capita_rank = 4th | Gini = 36.0 <!--number only--> | Gini_year = 2015 | Gini_change = increase<!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref name="wb-gini">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison/ |سەردێڕ=Gini Index coefficient |بڵاوکەرەوە=CIA World Factbook |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تەممووزی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210717071854/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> | HDI = 0.874 <!--number only--> | HDI_year = 2010 | HDI_change = <!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = {{sfn|Avakov|2013|p=47}} | HDI_rank = 20th | currency = [[پاوەندی دوورگەکانی فاڵکلاند]] (£) | currency_code = FKP | timezone = [[Falkland Islands Standard Time|FKST]] | utc_offset = -03:00 | date_format = dd/mm/yyyy | drives_on = left | calling_code = [[ژمارەی تەلەفۆن لە دوورگەکانی فاڵکلاند|+500]] | postal_code_type = [[Postcodes in the United Kingdom#British Overseas Territories|UK postcode]]ئاتلانتیک | postal_code = FIQQ 1ZZ | iso_code = [[ISO 3166-2:FK|FK]] | cctld = [[.fk]] |website=https://www.falklands.gov.fk/}} [[پەڕگە:Flag of the Falkland Islands.svg|وێنۆک|ئاڵای دوورگەکانی فاڵکلاند]] '''دوورگەکانی فاڵکلاند''' ({{بە ئینگلیزی|Falkland Islands}}، {{بە ئیسپانی|Islas Malvinas}}) کۆمەڵێک دوورگەن لە [[ئەمریکای باشوور]] کە لە بەشی باشووری [[ئۆقیانووسی ئاتلانتیک]] ھەڵکەوتوون. ناوەندی سیاسی ئەم دوورگانە شاری «ستانلی» یە و سەر بە [[شانشینی یەکگرتوو|شانشینی یەکگرتوون]]. ژمارەی دانیشتووانی ئەم دوورگەیە بە پێی سەرژمێری ساڵی ٢٠١٦، ٣٣٩٨ کەس بووە. کە زۆربەیان ئاخێوەری زمانی ئینگلیزی بوون. ھەروەھا زمانی فەرمی دوورگەکان ئینگلیزییە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکی |بەستەر = https://fa.wikipedia.org/wiki/جزایر_فالکلند |سەردێڕ = جزایر فالکلند |زمان = فارسی |سەردان = ١٩ی نیسانی ٢٠٢٠}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Falkland Islands|دوورگەکانی فۆڵکلاند}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|شانشینی یەکگرتوو|ئەمریکای لاتین|ئەرژەنتین}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ئەرژەنتین-کۆلکە}} {{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}} [[پۆل:وڵاتەکانی ئینگلیزی ئاخێو]] [[پۆل:دوورگەکانی ئۆقیانووسی ئاتلانتیک]] [[پۆل:دوورگەکانی فۆڵکلەند]] [[پۆل:هەرێمەکانی دەرەوەی وڵاتی بەریتانیا]] [[پۆل:وڵاتەکانی ئەمریکا]] tlq3skuqgtt9lu58u5443h7achif6hb 0 165521 1661587 1567723 2026-09-06T04:35:52Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کتێب-کۆلکە، وێژە-کۆلکە) 1661587 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی کتێب |ناو= دڵ |وێنە= [[پەڕگە:Amicis_Cuore_Titel.jpg|وێنۆک]] |ناوی بنەڕەتی=Cuore |دانەر= |لێکۆڵەر= |زمان=[[زمانی ئیتالی|ئیتاڵی]] |وڵات=[[ئیتاڵیا]] |زنجیرە= |بابەت=نیشتمانپەروەری، چینی کرێکار |جۆری ئەدەبی= |بڵاوکەرەوە= |دەرچوون=١٨٨٦ |مێژووی دەرچوون= |وەرگێڕ= |بڵاوکەرەوەی چاپی وەرگێڕاو= |مێژووی دەرچوونی وەرگێڕان= |وێنەگر= |دیزاینەری بەرگ= |جۆری چاپ= |ژمارەی پەڕە= |پێوانە= |کێش= |پێشتر= |دواتر= }} '''دڵ''' ({{بە ئینگلیزی|Heart}}، {{بە ئیتاڵی|Cuore}}) ڕۆمانێکی بواری [[وێژەی منداڵان|وێژەی منداڵ]] و ھەرزەکارانە، نووسەری ئیتاڵی [[ئیدمۆند دی ئەمیجی]] نووسیوویەتی، بووەتە سەرچاوەی زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی [[ئەنیمێ]] بە ناونیشانی ([[گەشتەکانی مارکۆ]]). چیرۆکەکەی باسی ژیانی [[ئیتالیایی|ئیتاڵییەکان]] دەکات لە [[سەدەی ٢٠ەم|سەدەی بیستەم]]. ڕۆمانەکە بریتییە لە بیرەوەرییە تۆمارکراوەکانی ڕۆژانەی دی ئێمیجی لەکاتی قوتابخانەی (کە لە ١٩٠٨کۆچی دوایی کردووە)، دواتر لەشێوەی پەرتووک لەجیھان دەنگی دایەوە، بەتایبەت لەنێو چینی ھەرزەکار و منداڵان لە ئیتاڵیا و سەرجەم [[ئەورووپا]]وە. == پوختەی ڕۆمان == چیرۆکەکە باس لە دۆخی گشتیی تۆرینۆ و یەکگرتنی [[ئیتاڵیا]] دەکات لە ماوەی مێژوویی نێوان ساڵی ١٨٧٨ (ساڵی تاج لەسەرنانی شا ئۆمبێرتۆی یەکەم) و ١٨٨٦ (ساڵی بڵاوکردنەوەی کتێبەکە). بەدیاریکراوی، ڕووداوە باسکراوەکان لە ١٧ی تشرینی یەکەمی ١٨٨١ تا ١٠ی تەممووزی ١٨٨٢ ڕوویانداوە. مەبەستی ئاشکرای دەقەکە فێرکردنی بەھا شارستانییەکانە بە ھاووڵاتیانی گەنج، کە بریتیین لە خۆشەویستیی نیشتمان، ڕێزگرتن لە دەسەڵاتداران و باوکان، گیانی قوربانیدان، پاڵەوانێتی، خێرخوازی، خواناسی، گوێڕایەڵی و خۆڕاگری لە بەرامبەر ناخۆشییەکاندا. ڕۆمانەکە وەک یاداشتنامەیەک لەلایەن خوێندکارێکی قوتابخانەی سەرەتایی تۆرینۆوە، بە ناوی ئێنریکۆ بۆلینی، نووسراوە. ئەو باسی ژیان و ھاوڕێکانی دەکات لە پۆلی سێیەمدا، بەدیاریکراوی لە ساڵی خوێندنی ١٨٨١–١٨٨٢ (لە تشرینی یەکەمەوە تا تەممووز). لەگەڵ ئەمەشدا، «چیرۆکە مانگانەکان»ی مامۆستای سەرەتایی تێکەڵ کراون کە باس لە چیرۆکی جۆراوجۆر و سەرسووڕھێنەر دەکەن و ھەمیشە لەلایەن منداڵانەوە لێکدەدرێنەوە. کتێبەکە سەرکەوتنێکی گەورەی بەدەستھێنا، چونکە کارەکتەرەکانی چیرۆکەکان لە ناوچە جیاوازەکانی ئیتاڵیاوە ھاتوون، ئەمەش ئیلھامێکی بەھێزی بە یەکێتیی نێوان ناوچە جیاوازەکانی وڵاتەکە بەخشی، چ لە ڕووی کولتوورییەوە و چ لە ڕووی سیاسییەوە. ئەم سەرکەوتنە وای کرد نووسەر ببێتە خوێنراوەترین نووسەری ئیتاڵیا. ئەم کتێبە گوزارشت لە منداڵانی قوتابخانەی سەرەتایی دەکات کە تەمەنیان لە نێوان ٩ بۆ ١٣ ساڵاندایە و دەتوانرێت ناوی لێبنرێت: یاداشتی ساڵێکی خوێندن کە لەلایەن خوێندکارێکی پۆلی سێیەمی سەرەتایییەوە لە قوتابخانەیەکی ئیتاڵیا نووسراوە. لە سەرەتادا بە شێوەی ئێستای چاپکراو بە ڕێکی نەنووسرابوو، بەڵکو بە دەستنووس لە تێنووسێکدا نووسرابوو. خوێندکارەکە باسی ھەموو یادەوەرییەکانی دەکات لە قوتابخانە و دەرەوەی قوتابخانە، پەیوەندیی لەگەڵ دایک و باوکی، و کۆتایی ساڵ. پاشان کاتێک گەورە بوو، شتی دیکەی لە یادەوەرییە باشەکانییەوە بۆ زیاد کرد. وەرگێڕانێکی عەرەبی لە ساڵی ٢٠٢٠دا لەلایەن «دار المسک للنشر والتوزیع» لە [[میسر]] دەرچووە، کە لەلایەن یاسر شەڕەفەوە لەژێر ناوی «روایة القلب» (ڕۆمانی دڵ) وەرگێڕدراوە. == ئەمانەش ببینە == * [[گەشتەکانی مارکۆ]] == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر = https://ar.wikipedia.org/wiki/قلب_(رواية) |سەردێڕ = قلب (روایة)|زمان =عەرەبی |سەردان = ١٠ی ئابی ٢٠٢٥}} {{پۆلی کۆمنز|Cuore}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|کتێب|وێژە|ڕۆمانەکان}} {{کتێب-کۆلکە}} {{وێژە-کۆلکە}} [[پۆل:ڕۆمان]] 02ghgphgj7r7coqzbcxo44vvmnu0vqm 0 165609 1661662 1652978 2026-09-06T07:36:18Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئایین-کۆلکە) 1661662 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە}} {{تێک نەچێ|جەھەنەم}} '''دۆزەخ''' یان '''دۆژەھ''' بریتییە لە دەستەواژەیەک کە بەزۆری لە بواری ئاینی بەکاردێت، ئاماژەیەکە بۆ ئازار و سزای دەروونی بۆ مرۆڤەکان کاتێک کە ھەستێکی شەڕانگێزیان دەبێت، ھەموو یان زۆرینەی ئاینەکان دۆزەخیان ھەیە، سەرەتا وابڕوا بوو کە دۆزەخ شوێنێکی زۆر ساردە بەتایبەت لای [[ھیندوویزم|ھیندۆسەکان]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Crisafulli|یەکەم=Chuck|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=h-SHq2vPd-4C&pg=PA75|سەردێڕ=Go to Hell: A Heated History of the Underworld|دوایین٢=Thompson|یەکەم٢=Kyra|ڕێکەوت=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Simon and Schuster|ژپنک=١-٤٥١٦-٠٤٧٣-٤|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئابی ٢٠١٥}}</ref> دواتر لە ئاینی [[جوو|جولەکە]] و ئینجا [[مەسیحی|کریستیانی]] دۆزەخ بە ئاگر چوێندرا و بەشوێنێکی گەرم ناوزەند کرا، لەدوای ئەوانیش ئاینی [[ئیسلام]] دۆزەخی بە ھەردوو باری گەرم و سارد چواند ناوی لە شوێنە گەرمەکە نا «السعیر» وە بەدۆزەخە سارد و سڕەکەی گوت «الزمھریر»، ھەروەھا دەستەواژەی «الجحیم» (دۆزەخ) چەندین جار لە [[قورئان]] ئاماژەی بۆ کراوە. == ئەمانەش ببینە == * [[جەھەنەم]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Hell|دۆزەخ}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئایین}} {{ئایین-کۆلکە}} [[پۆل:شەیتانپەرستی]] [[پۆل:ئایین]] [[پۆل:کۆمەڵناسی]] [[پۆل:ئەشکنجە]] [[پۆل:دۆزەخ]] 29i3q50955v93nmz2kurt0jwybxmdkb 0 165671 1661601 1094539 2026-09-06T04:38:12Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1661601 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی فیلم | ناو = دڵی سوور | وێنە =Red Heart.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان = | سەردێڕ = پۆستەری فیلم | سەرباس = پۆستەری فیلم | دەرھێنەر = [[ھەڵکەوت مستەفا]] | بەرھەمھێنەر = ئیگل ئۆدیگارد {{ھن}} ئەندەرس گراھام {{ھن}} ھەڵکەوت مستەفا | نووسین = ھەڵکەوت مستەفا {{ھن}} جەبار جەمال غەریب | سەرچاوەی چیڕۆک = | چەشن = دراما، ڕۆمانسی | کاست = سۆران ئیبراھیم {{ھن}} شەھێن جەمال {{ھن}} عەلی ئەحمەد | موزیک = | وێنەگری سینەمایی = | دەستکاری = | ستۆدیۆ = | کۆمپانیای بڵاوکەرەوە = | ڕێکەوتی دەرچوون = ٢٩ی نیسانی ٢٠١١ (نەرویژ) | ماوەی فیلم = ٧٨ خولەک | وڵات = [[باشووری کوردستان]]/[[عێراق]] {{ھن}} [[نەرویژ]] | زمان = [[کوردی]] | زنجیرە = | تێچوون = | داھات = | خەڵاتەکان = | بەشی پێشوو = | بەشی دواتر = }} '''دڵی سوور''' ({{بە ئینگلیزی|Red heart}}) فیلمێکی کوردی، نەرویجییە کە لەلایەن [[ھەڵکەوت مستەفا]] دەرھێنراوە، سۆران ئیبراھیم و شەھێن جەمال ڕۆڵی سەرەکی دەگێڕن، سیناریۆی فیلمەکە لەلایەن ھەڵکەوت مستەفا و جەبار غەریب نووسراوە، دڵی سوور لە ساڵی ٢٠١١ لە سینەماکانی [[نەرویژ]] و [[شانشینی یەکگرتوو|بەریتانیا]] نمایشکراوە، دواتر لە چەند فیستیڤاڵێکی جیھانی نمایشی ھەبووە.<ref name=":0">[https://cineuropa.org/en/newsdetail/218501/ Norwegian-Kurdish ''Red Heart'' selected for Beijing, Abu Dhabi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201117185241/https://cineuropa.org/en/newsdetail/218501/ |date=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ }}، ماڵپەڕی cineuropa، ١٠ی نیسانی ٢٠١٢ لەلایەن Jorn Rossing Jensen بڵاوکراوەتەوە.</ref> نیوەی یەکەمی فیلمەکە لە گوندێکی ڕواندوز وێنەی گیراوە، نیوەی دووەمیش لە شاری [[ھەولێر]].<ref name=":0"/> == چیڕۆک == شیرین دوای ئەوەی دەزانێت باوکی بەزۆر بەشووی دەدات بۆئەوەی لەبەرامبەردا ئاڵووگۆڕی پێبکات و ژنێک بۆخۆی بەدەستبھێنێت، ئەوا بڕیاردەدات لەگەڵ کوڕە خۆشەویستەکەی بەرەو شارێکی گەورە ڕابکات و لەوێ دەست بەژیانێکی نوێ بکات. == ڕۆڵەکان == * سۆران ئیبراھیم: وەک سۆران * شەھێن جەمال: وەک شیرین * عەلی ئەحمەد * سوھەیلە حەسەن * ئەحمەد قەڵادزەیی == نمایش == فیلمەکە لەسینەماکانی نەرویژ نمایشکراوە، لە چەندین فیستیڤاڵێکی نێونەتەوەیی و جیھانیش بەشداری کردووە، بەشێک لەو فیستیڤاڵانە:<ref>[https://eyeonfilms.org/film/red-heart/ پڕۆفایلی دڵی سوور] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211016190602/https://eyeonfilms.org/film/red-heart/ |date=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ }}، ماڵپەڕی eyeonfilms، ڕۆژی ٢٧ی ئایاری ٢٠٢٠ ھێنراوە.</ref> * ٥مین فیستیڤاڵی فیلمی کەنداو * ٢مین فیستیڤاڵی فیلمی نێونەتەوەیی پەکین * فیستیڤاڵی فیلمی سینەمایی جیھانی مۆنتریال، ٢٠١١ * فیستیڤاڵی فیلمی نێونەتەوەیی کاوناس لە لیتوانیا، ٢٠١١ * فیستیڤاڵی فیلمی نێونەتەوەیی دۆحە، ٢٠١١ * فیستیڤاڵی فیلمی ئەورووپی، سیڤێلیا لە ئیسپانیا، ٢٠١١ * فیستیڤاڵی فیلمی نێونەتەوەیی پونێ لە ھیندستان، ٢٠١١ == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [[imdbtitle:1939739|دڵی سوور]] لە [[بنکەدراوەی ئینتەرنێتیی فیلمەکان]] * [https://www.amazon.com/Red-Heart-Region-Ali-Ahmed/dp/B006UTCF8U دڵی سوور] لە [[ئەمازۆن ڤیدیۆ|ئەمەزۆن پرایم ڤیدیۆ]] {{فیلمی کوردی}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|نەرویژ|کوردستان}} {{فیلم-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی کوردی]] [[پۆل:فیلمە دراماکانی دەیەی ٢٠٠٠]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١١]] [[پۆل:فیلمە عێراقییەکان]] [[پۆل:فیلمە کوردییەکان]] [[پۆل:فیلمە نەرویژییەکان]] eu2s9y67hagmehpq05bk33n1dd5kgx8 0 166849 1661092 1502198 2026-09-05T13:38:40Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە) 1661092 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Flag_of_the_Turks_and_Caicos_Islands.svg|وێنۆک|ئاڵای دورگەکانی تورکس کایکۆس]] '''دوورگەکانی تورکس و کایکۆس''' ({{بە ئینگلیزی|Turks and Caicos Islands}}) زنجیرە دورگەیەکی بچووکە کە دەکەوێتە دەریای کاریبی ھەرێمێکە سەر بە [[شانشینی یەکگرتوو]]ی [[بەڕیتانیا]] پایتەختی ئەم دورگەیە کۆکبوورن تاونە لە بەشی تورکسی گەورە. [[پەڕگە:Turks Islands and Caicos Islands (NASA, ISS).jpg|وێنۆک|وێنەی ھەموو دورگەکانی تورکس کایکۆس]] == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر = https://en.wikipedia.org/wiki/Turks_and_Caicos_Islands|سەردێڕ = Turks and Caicos Islands|زمان = ئینگلیزی|سەردان = ٣ی تەممووزی ٢٠٢٠}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Turks and Caicos Islands|دوورگەکانی تورکس و کایکۆس}} {{شوێنە ئینگلیزی زمانەکان}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|شانشینی یەکگرتوو|جوگرافیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}} [[پۆل:وڵاتەکانی ئینگلیزی ئاخێو]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٧٣]] [[پۆل:لە ساڵانی حەفتاکانی سەدەی ڕابردوو لە دورگەی تورک و کای]] [[پۆل:دامەزراوەکانی ساڵی ١٩٧٣ لە ئەمریکای باکوور]] [[پۆل:ساڵی ١٩٧٣ لە ئیمپراتۆریەتی بەریتانیا]] [[پۆل:هەرێمەکانی دەرەوەی وڵاتی بەریتانیا]] [[پۆل:دوورگەکانی تورک و کایکۆس]] ecsmp8vztrsomokjg76bxdcgm1tntzt 0 166955 1661130 1510790 2026-09-05T14:54:11Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661130 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{Infobox person | name = فرانک ستیفنسۆن | image = Frank Stephenson (right).jpg | caption = فرانک ستیفنسۆن (ڕاست) | birth_date = {{birth date and age|1959|10|3|df=y}} | birth_place = [[کازابلانکا (شار)|کازابلانکا]]، [[مەغریب]] | nationality = ئەمریکی-بەریتانی | occupation = دیزاینەری ئۆتۆمۆبیل | alma_mater = کۆلێژی ھونەری ناوەند بۆ دیزاین | field = | known_for = کاری دیزاین بۆ [[مینی]]، [[بی ئێم دەبلیوو]]، [[فێراری]]، [[فیات]] و [[مەک لارین]] |website= {{Url|https://www.frankstephenson.com/}} }} '''فرانک ستیفنسۆن''' ({{بە ئینگلیزی|Frank Stephenson}}؛ لەدایکبووی ١٩٥٩) بە کاریگەرترین دیزاینەری [[ئۆتۆمۆبیل]] دادەنرێت لە ڕۆژگاری ئەمڕۆماندا و بە دیزاینەری مینی، [[فێراری]]، مازێراتی، فیات و مەک لارین دادەنرێت. لە ئێستادا ستیفنسۆن خاوەندارێتیی کۆمپانیاکەی خۆی دەکات، کە تایبەتە بە دیزاین و پرۆژەی داھێنان. فرانک ستیفنسۆن خاوەنی چەندین خەڵاتی جیھانییە لە بواری دیزاین و داھێناندا. == ژیاننامە == فرانک ستیفنسۆن لە تشرینی یەکەمی ١٩٥٩ لە باوکێکی ئەمریکی و دایکێکی فەڕەنسی لە [[کازابلانکا (شار)|کازابلانکا]] لە [[مەغریب]] لەدایک بووە. لە تەمەنی ١١ ساڵی چوونەتە [[ئەستەمبوڵ]] لە [[تورکیا]] و پاش ٢ ساڵیش لەوێ چوونەتە [[مەدرید]] لە [[ئیسپانیا]]، و لەوێ خوێندنی ئامادەیی تەواو کردووە. فرانک ھەر لە تەمەنی ھەرزەکارییەوە خولیای دیزاینکردنی ئۆتۆمۆبیلی ھەبووە و ئەمەش بووەتە پاڵنەرێک بۆی کە لە بەشی دیزاینکردنی ئۆتۆمۆبیل لە[[کالیفۆرنیا]] بخوێنێت. فرانک بەڕێوەبەری دیزاین بووە لە مینی، [[فێراری]]، مازێراتی، فیات، لانسیا، ئەلفا ڕۆمیۆ و مەک لارین. پاشان چووەتە لیلیۆم ئەڤیەیشن (Lilium Aviation) کە تایبەتە بە بەرھەمھێنانی فڕۆکەی [[تەکسی]]، پاشان چووەتە کۆمپانیایەکی چینی و لەوێ بەڕێوەبەری بەشی دیزاین بووە. لەگەڵ ئەوەشدا فرانک ستۆدیۆیەکی سەربەخۆی تایبەت بە خۆی داناوە و خۆی سەرپەرشتیی بەشی دیزاینی ئەو ستۆدیۆیە دەکات. == دیزاین و کارەکان == ستیفنسۆن لە چەندین کۆمپانیا ناودارەکانی ئۆتۆمۆبیل لە [[ئەورووپا]] کاری کردووە. لە سەرەتادا لەگەڵ کۆمپانیای [[فۆرد]] لە [[کۆلن]] لە [[ئەڵمانیا]] دەستی بە کارکردن کردووە، پاشان چووەتە گرووپی بی ئێم دەبلیوو و لەوێ بۆ ماوەی ١١ ساڵ کاری کرووە و دیزاینی بۆ بی ئێم دبلیوو ئێکس ٥ (X5) کردووە کە یەکەم ئۆتۆمۆبیلی مۆدێل بەرزی(UV) کۆمپانیای [[بی ئێم دەبلیوو]] بووە، و هەر لەوێش دیزاینی بۆ مینی دەکرد. <gallery mode="packed"> پەڕگە:BMW X5 3.0d (E53) front.JPG|بی ئێم دەبلیوو ئێکس ٥، یەکەم ئۆتۆمۆبیلی مۆدێلی بەرزی SUV ئەو کۆمپانیایە کە فرانک ستیفنسۆن دیزاینی بۆ کردووە. پەڕگە:Mini Cooper blue.JPG|مینی کوپەر کە لەلایەن فرانک ستیفنسۆنەوە دیزاینی بۆ کراوە. </gallery> [[پەڕگە:Maserati MC12 (8675041842) (cropped).jpg|وێنۆک|مازێراتی ئێم سی ١٢]] [[پەڕگە:McLaren P1 (17184239187).jpg|وێنۆک|مەک لارین پی ١]] لە ساڵی ٢٠٠٢، ستیفنسۆن دەبێتە بەڕێوەبەری سەرەکیی بەشی دیزاین لە فێراری-مازەراتی لە [[ئیتاڵیا]] و دوای سەرکەوتنی لەوێ، لەگەڵ کۆمپانیای دایک–کۆمپانیای [[فیات]] پەرە بە کارەکانی دەدات و لەوێ ھەڵستا بە دووبارە ڕێکخستنەوەی ئەو کۆمپانیایە. لە ساڵی ٢٠٠٨، ستیفنسۆن کۆمپانیا ئیتاڵییەکەی جێھێشت و بوو بە بەڕێوەبەری مەک لارین، لە ساڵی ٢٠١٧، ستیفنسۆن گەڕایەوە بۆ گرووپی بی ئێم دەبلیوو و بوو بە بەڕێوەبەری بەشی دیزاین لە مینی. لە ساڵی ٢٠١٨ەوە ستیفنسۆن لە بواری دیزاینکردن لەگەڵ چەندین کۆمپانیا کار دەکات لەوانەش کۆمپانیای لیلیۆم ئەڤیەیشنی ئەڵمانی بۆ دروستکردنی فڕۆکەی کارەبایی. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر = https://en.wikipedia.org/wiki/Frank_Stephenson|سەردێڕ = Frank Stephenson|زمان = ئینگلیزی|سەردان = ٧ی تەممووزی ٢٠٢٠}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{وێبگەی فەرمی|http://www.frankstephenson.com}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئۆتۆمۆبیل|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{پۆلی کۆمنز|Frank Stephenson}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٩]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:کۆچەرانی ئەمریکی لە شانشینی یەکگرتوو]] [[پۆل:خەڵکی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک نەرویجی]] b6lkbyep86q4yzc6h5j2m3mzszlqlpi 0 167085 1661230 1627194 2026-09-05T15:49:34Z Amine yousefi 16159 1661230 wikitext text/x-wiki {{infobox book | <!-- See [[Wikipedia:WikiProject Novels]] or [[Wikipedia:WikiProject Books]] --> | name = پاژێک لە تەواوەت | title_orig = | translator = | image = A Fraction of the Whole.jpg | image_size = 200px | caption = | author = [[ستیڤ تۆلتز]] | illustrator = | cover_artist = | country = [[ئوسترالیا]] | language = [[ئینگلیزی]] | series = | genre = [[ڕۆمان]] | publisher = [[ھەمیش ھەمیلتۆن]]، ئوسترالیا | release_date = ٢٠٠٨ | english_release_date = | media_type = چاپ ([[Hardcover|Hardback]] & [[Paperback]]) | pages = ٧١١ | isbn = 978-0-241-01529-2 | isbn -note = (hardback) | oclc = ١٩٢٠٤٣١٥٧ | preceded_by = | followed_by = }} '''پاژێک لە تەواوەت''' ({{بە ئینگلیزی|A Fraction of the Whole}}) یەکەم [[ڕۆمان]]ی نووسەری ئوسترالیایی [[ستیڤ تۆلتز]]ە لە ساڵی ٢٠٠٨ بڵاو کرایەوە و لە ھەمان ساڵ بۆ [[خەڵاتی بووکەر]] پاڵێورا. == وەرگێڕان == ڕۆمانی پاژێک لە تەواوەت لە ژێر ناوی ''ترس لە مەرگ'' لەلایەن ئارام ڕەشیدەوە کراوە بە کوردی. نوسخە فارسییەکەی ئەم کتێبە بە وەرگێڕانی [[پەیمان خاکسار]] لە ساڵی ٢٠١٥ بڵاو بووەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|وێبگە=ketab.org.ir|ناونیشان=http://ketab.org.ir/bookview.aspx?bookid=1934729|سەردێڕ=جزء از کل{{!}}داستان‌ھای استرالیایی - قرن 21م.{{!}}{{!}}خانه کتاب {{!}}ketab.org.ir|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181214114320/http://ketab.org.ir/bookview.aspx?bookid=1934729|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەم کتێبە زۆرتر لە حەفتا جار لە چاپ دراوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|وێبگە=www.cheshmeh.ir|ناونیشان=http://www.cheshmeh.ir/Book/872/3931/جزء%20از%20کل|سەردێڕ=نشرچشمه|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181211081827/http://www.cheshmeh.ir/Book/872/3931/جزء%20از%20کل|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == کەسایەتییەکان == === جاسپێر دین === ''جاسپێر دین'' کوڕی ''مارتین دین'' و برازای ''تری دین'' ـە. زۆربەی بەشەکانی ڕۆمانەکە لە زمانی جاسپێرەوە دەگێڕدرێتەوە. پەیوەندیی گران و ئاڵۆزی جاسپێر لەگەڵ باوکی بابەتەی سەرەکی ئەم ڕۆمانەیە. بەھۆی ئەو چیرۆکە بێسەروبەرانەی باوکی لە مناڵییەوە بۆی گێڕاوەتەوە، مناڵییەکی سەرلێشێواوی دەبێت. جاسپێر زۆر لەوە دەترسێت کەسایەتییەکی وەکوو باوکی ھەبێت و ھەوڵ دەدات دوور لە باوکی بژیت، ئەگەرچی جاسپێر و باوکی زۆریش حەز لە یەکتر دەکەن. === مارتین دین === ''مارتین دین'' باوکی ''جاسپێر دین'' کەسێکی [[پارانۆیا]]یی، فەیلەسووف و زیرەک و بەھۆشە. لە سەردەمی مناڵیدا چوار ساڵ و چوار مانگ بەھۆی نەخۆشی لە کۆمادا بووە و کاتێک وەھۆش دێتەوە، ھەستێکی غەریب و نامۆی ھەیە بەرامبەر بە دەوروبەری، ئەو ھەستە دەبێتە ھۆی ئەوەی ڕقێکی لەبەرامبەر خەڵکیدا تێدا دروست بێت. لە سەرانسەری چیرۆکەکەدا مارتین دەیھەوێ بیر و باوەڕی خۆی بەسەر کوڕەکەی جاسپێردا بسەپێنیت. === تری دین === ''تری دین'' زڕبرای ''مارتین'' دینە، کوڕێکی قژزەرد و قۆزە و زۆر حەزی لە وەرزشە. === کارۆلین پاتس === کچی دەوڵەمەندترین پیاوی شارەکە و خۆشەویستی سەردەمی جەوانی تری دین و مارتین دینە، کارۆلین بۆ گەڕان لە دەوری دونیادا ئۆسترالیای بەجێ دەھێڵێت و لە نێوانساڵیدا لەگەڵ مارتین ھاوسەرگیری دەکات. === ئاسترید === ئاسترید دایکی جاسپێر و ھاوسەری یەکەمی مارتینە، ئاسترید بەبێ خواستی خۆی لە مارتین دووگیان دەبێت، لە سەرەتادا ''مارتین'' ئاستریدی زۆر خۆش دەوێت و ئەوینداری ئەوە بەڵام وردە وردە خەمۆکیی ئاسترید دەبێتە ھۆی ئەوەی پەیوەندییەکەیان باش نەمێنێت. === ئێدی === ھاوڕێی مارتینە، لە پاریس یەکتریان دۆزیوەتەوە و بەیەکەوە ئاشنا بوون. جاسپێر متمانەی بە ئێدی نییە لەبەر ئەوەی بێ ئەوەی پێیان بڵێت دەچێتە پشووی دوور و درێژ و بە قەرز پارە دەدات بە مارتین و بەردەوام وێنەیان لێ دەگرێت. === ئێنوک === کچێکی جوانە، ڕقی لە مرۆڤی دەوڵەمەندە. بۆ یەکەم جار مارتین لە کاتێکدا دەیبینێت کە خەریکە بە کلیلێک ئۆتۆمۆبیلەکەی لێ خرا دەکات. دواتر مارتین بە خزمەتکار بە کرێ وەریدەگرێت. == چەند ڕستەیەک لە ڕۆمانەکە == * ھەر ئێستا لە باری فڕۆکەخانە دانیشتووم و بێ ھیچ ھۆیەک خەریکم پەرداخێک ئاوجۆی گرانی ژاپۆنی دەخۆمەوە. ژنێک لەپەنام دانیشتووە، پشیلەیەکی لەگەڵە. لەگەڵ پشیلەکەی قسە دەکات. ناوی لێناوە جان! ئەو کەسانەی ناوی مرۆڤ لە ئاژەڵەکانیان دەنێن، تا ڕادەیەکی زۆر تووشی خەمۆکیم دەکەن. گوێ دەدەم بە قسەکانیان، خەریکە خراپتر دەبێ، ناوی پشیلەکە تەنیا جان نییە، ناوی جان فیتز پاتریکە! ئەوە ئیتر بەڕاستی لە تامی دەرھێناوە. <ref>جز از کل، استیو تولتز، ترجمه پیمان خاکسار، چاپ پنجاه و سوم لاپەڕەی ٦٥٤-٦٥٥ </ref> * باوکە فەیلەسووفەکەم نەیدەتوانی تەنانەت کارێکی سادە، وەک کورتکردنەوەی قژیشم، بەبێ بیرکردنەوە لە واتای ئەم کارە ئەنجام بدات.<ref>جز از کل، استیو تولتز، ترجمه پیمان خاکسار، چاپ پنجاه و سوم، لاپەڕەی ١٥ </ref> * مرۆڤەکان ھیچ ڕەمز و ڕازێکیان نییە، چونکە بەردەوام خەریکی زۆربڵەیین... گوێت لە منە جاسپێر؟ ھەندێک جار کە تا درەنگایی شەو، لەناو شاردا خەریکی پیاسەی، و ژنێک لە ڕووبەڕووتەوە لێت نزیک دەبێتەوە، دەبینی لا دەدات و لە ڕێگەیەکی ترەوە دەڕوات، بۆچی؟ لەبەر ئەوەی یەکێک لە ڕەگەزی من و تۆ، دەستدرێژی دەکاتە سەر ژنان و مناڵەکان ئازار دەدات!<ref>جز از کل، استیو تولتز، ترجمه پیمان خاکسار، چاپ پنجاه و سوم لاپەڕەی ١٤ </ref> * مەگەر تۆ نەتوت [[ناسیۆنالیزم]]ی نەخۆشییە؟ ئێستاش وا دەڵێم. بەڵام ئەمە نەخۆشییەکە وا دیارە بۆخۆشم تووشی بوومە، لەگەڵ کۆمەڵێک نەخۆشیی تر. ھیچ ھۆکارێکیش نابینم بۆ دەرمانکردنی نەخۆشییەکی وەھا بچووک، لە کاتێکدا کە خەریکم بە نەخۆشییەکی گەورەتر دەمرم. <ref>جز از کل، استیو تولتز، ترجمه پیمان خاکسار، چاپ پنجاه و سوم لاپەڕەی ٦٠٢ </ref> == بۆچوونەکان == جۆن فریمان ڕەخنەگری ڕۆژنامەی [[نیویۆرک تایمز]]، دەڵێت ھەرچەندە زۆر ساتی خۆش لە کتێبەکەدا ھەیە، بەڵام کتێبەکە ھەوڵ دەدات لە لێکدانەوەی ڕووداوەکانی ڕۆژانەدا جیاوازی زۆر لە نێوان جاسپێر و مارتیندا پێشان بدات، بەڵام لە بواری پراکتیکیدا سەرناکەوێ چونکە تەواو بە ھەمان شێوە کار دەکەن. <ref>|https://www.nytimes.com/2008/08/24/books/review/Freeman-t.html </ref> == خەڵاتەکان و پاڵاوتن == *[[خەڵاتی بووکەر]] (بەریتانیا)، ٢٠٠٨ *خەڵاتی ئەدەبی مایلز فرانکلین، ٢٠٠٩ *خەڵاتی ئەدەبی یوئێس ویڵز، ٢٠٠٩ == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکی | بەستەر= https://en.wikipedia.org/wiki/A_Fraction_of_the_Whole| سەردێڕ=A Fraction of the Whole | زمان= ئینگلیزی | سەردان= ٣ی ئابی ٢٠٢٠}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://web.archive.org/web/20181214070511/http://kafebook.ir/%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%AC%D8%B2%D8%A1-%D8%A7%D8%B2-%DA%A9%D9%84/ نقد و بررسی کتاب جز از کل] * [https://pukmedia.com/KS/details/?Jimare=164998 ڕۆمانی ترس لە مەرگ بە زمانی کوردی بڵاو دەکرێتەوە] {{تووڵی دەروازە|کتێب|ڕۆمانەکان}} [[پۆل:کتێبەکانی ستیڤ تۆلتز]] ozmolapbpn7alq2qm65uksfv9zf1uam 1661238 1661230 2026-09-05T15:55:16Z Amine yousefi 16159 1661238 wikitext text/x-wiki {{infobox book | <!-- See [[Wikipedia:WikiProject Novels]] or [[Wikipedia:WikiProject Books]] --> | name = پاژێک لە تەواوەت | title_orig = | translator = | image = A Fraction of the Whole.jpg | image_size = 200px | caption = | author = [[ستیڤ تۆلتز]] | illustrator = | cover_artist = | country = [[ئوسترالیا]] | language = [[ئینگلیزی]] | series = | genre = [[ڕۆمان]] | publisher = [[ھەمیش ھەمیلتۆن]]، ئوسترالیا | release_date = ٢٠٠٨ | english_release_date = | media_type = چاپ ([[Hardcover|Hardback]] & [[Paperback]]) | pages = ٧١١ | isbn = 978-0-241-01529-2 | isbn -note = (hardback) | oclc = ١٩٢٠٤٣١٥٧ | preceded_by = | followed_by = }} '''پاژێک لە تەواوەت''' ({{بە ئینگلیزی|A Fraction of the Whole}}) یەکەم [[ڕۆمان]]ی نووسەری ئوسترالیایی [[ستیڤ تۆلتز]]ە لە ساڵی ٢٠٠٨ بڵاو کرایەوە و لە ھەمان ساڵ بۆ [[خەڵاتی بووکەر]] پاڵێورا. == وەرگێڕان == ڕۆمانی پاژێک لە تەواوەت لە ژێر ناوی ''ترس لە مەرگ'' لەلایەن ئارام ڕەشیدەوە کراوە بە کوردی و بە کتێبی بۆمبی ساڵ ناسراوە. <ref> https://pukmedia.com/KS/details/?Jimare=164998</ref> نوسخە فارسییەکەی ئەم کتێبە بە وەرگێڕانی [[پەیمان خاکسار]] لە ساڵی ٢٠١٥ بڵاو بووەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|وێبگە=ketab.org.ir|ناونیشان=http://ketab.org.ir/bookview.aspx?bookid=1934729|سەردێڕ=جزء از کل{{!}}داستان‌ھای استرالیایی - قرن 21م.{{!}}{{!}}خانه کتاب {{!}}ketab.org.ir|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181214114320/http://ketab.org.ir/bookview.aspx?bookid=1934729|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەم کتێبە زۆرتر لە حەفتا جار لە چاپ دراوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|وێبگە=www.cheshmeh.ir|ناونیشان=http://www.cheshmeh.ir/Book/872/3931/جزء%20از%20کل|سەردێڕ=نشرچشمه|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181211081827/http://www.cheshmeh.ir/Book/872/3931/جزء%20از%20کل|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == کەسایەتییەکان == === جاسپێر دین === ''جاسپێر دین'' کوڕی ''مارتین دین'' و برازای ''تری دین'' ـە. زۆربەی بەشەکانی ڕۆمانەکە لە زمانی جاسپێرەوە دەگێڕدرێتەوە. پەیوەندیی گران و ئاڵۆزی جاسپێر لەگەڵ باوکی بابەتەی سەرەکی ئەم ڕۆمانەیە. بەھۆی ئەو چیرۆکە بێسەروبەرانەی باوکی لە مناڵییەوە بۆی گێڕاوەتەوە، مناڵییەکی سەرلێشێواوی دەبێت. جاسپێر زۆر لەوە دەترسێت کەسایەتییەکی وەکوو باوکی ھەبێت و ھەوڵ دەدات دوور لە باوکی بژیت، ئەگەرچی جاسپێر و باوکی زۆریش حەز لە یەکتر دەکەن. === مارتین دین === ''مارتین دین'' باوکی ''جاسپێر دین'' کەسێکی [[پارانۆیا]]یی، فەیلەسووف و زیرەک و بەھۆشە. لە سەردەمی مناڵیدا چوار ساڵ و چوار مانگ بەھۆی نەخۆشی لە کۆمادا بووە و کاتێک وەھۆش دێتەوە، ھەستێکی غەریب و نامۆی ھەیە بەرامبەر بە دەوروبەری، ئەو ھەستە دەبێتە ھۆی ئەوەی ڕقێکی لەبەرامبەر خەڵکیدا تێدا دروست بێت. لە سەرانسەری چیرۆکەکەدا مارتین دەیھەوێ بیر و باوەڕی خۆی بەسەر کوڕەکەی جاسپێردا بسەپێنیت. === تری دین === ''تری دین'' زڕبرای ''مارتین'' دینە، کوڕێکی قژزەرد و قۆزە و زۆر حەزی لە وەرزشە. === کارۆلین پاتس === کچی دەوڵەمەندترین پیاوی شارەکە و خۆشەویستی سەردەمی جەوانی تری دین و مارتین دینە، کارۆلین بۆ گەڕان لە دەوری دونیادا ئۆسترالیای بەجێ دەھێڵێت و لە نێوانساڵیدا لەگەڵ مارتین ھاوسەرگیری دەکات. === ئاسترید === ئاسترید دایکی جاسپێر و ھاوسەری یەکەمی مارتینە، ئاسترید بەبێ خواستی خۆی لە مارتین دووگیان دەبێت، لە سەرەتادا ''مارتین'' ئاستریدی زۆر خۆش دەوێت و ئەوینداری ئەوە بەڵام وردە وردە خەمۆکیی ئاسترید دەبێتە ھۆی ئەوەی پەیوەندییەکەیان باش نەمێنێت. === ئێدی === ھاوڕێی مارتینە، لە پاریس یەکتریان دۆزیوەتەوە و بەیەکەوە ئاشنا بوون. جاسپێر متمانەی بە ئێدی نییە لەبەر ئەوەی بێ ئەوەی پێیان بڵێت دەچێتە پشووی دوور و درێژ و بە قەرز پارە دەدات بە مارتین و بەردەوام وێنەیان لێ دەگرێت. === ئێنوک === کچێکی جوانە، ڕقی لە مرۆڤی دەوڵەمەندە. بۆ یەکەم جار مارتین لە کاتێکدا دەیبینێت کە خەریکە بە کلیلێک ئۆتۆمۆبیلەکەی لێ خرا دەکات. دواتر مارتین بە خزمەتکار بە کرێ وەریدەگرێت. == چەند ڕستەیەک لە ڕۆمانەکە == * ھەر ئێستا لە باری فڕۆکەخانە دانیشتووم و بێ ھیچ ھۆیەک خەریکم پەرداخێک ئاوجۆی گرانی ژاپۆنی دەخۆمەوە. ژنێک لەپەنام دانیشتووە، پشیلەیەکی لەگەڵە. لەگەڵ پشیلەکەی قسە دەکات. ناوی لێناوە جان! ئەو کەسانەی ناوی مرۆڤ لە ئاژەڵەکانیان دەنێن، تا ڕادەیەکی زۆر تووشی خەمۆکیم دەکەن. گوێ دەدەم بە قسەکانیان، خەریکە خراپتر دەبێ، ناوی پشیلەکە تەنیا جان نییە، ناوی جان فیتز پاتریکە! ئەوە ئیتر بەڕاستی لە تامی دەرھێناوە. <ref>جز از کل، استیو تولتز، ترجمه پیمان خاکسار، چاپ پنجاه و سوم لاپەڕەی ٦٥٤-٦٥٥ </ref> * باوکە فەیلەسووفەکەم نەیدەتوانی تەنانەت کارێکی سادە، وەک کورتکردنەوەی قژیشم، بەبێ بیرکردنەوە لە واتای ئەم کارە ئەنجام بدات.<ref>جز از کل، استیو تولتز، ترجمه پیمان خاکسار، چاپ پنجاه و سوم، لاپەڕەی ١٥ </ref> * مرۆڤەکان ھیچ ڕەمز و ڕازێکیان نییە، چونکە بەردەوام خەریکی زۆربڵەیین... گوێت لە منە جاسپێر؟ ھەندێک جار کە تا درەنگایی شەو، لەناو شاردا خەریکی پیاسەی، و ژنێک لە ڕووبەڕووتەوە لێت نزیک دەبێتەوە، دەبینی لا دەدات و لە ڕێگەیەکی ترەوە دەڕوات، بۆچی؟ لەبەر ئەوەی یەکێک لە ڕەگەزی من و تۆ، دەستدرێژی دەکاتە سەر ژنان و مناڵەکان ئازار دەدات!<ref>جز از کل، استیو تولتز، ترجمه پیمان خاکسار، چاپ پنجاه و سوم لاپەڕەی ١٤ </ref> * مەگەر تۆ نەتوت [[ناسیۆنالیزم]]ی نەخۆشییە؟ ئێستاش وا دەڵێم. بەڵام ئەمە نەخۆشییەکە وا دیارە بۆخۆشم تووشی بوومە، لەگەڵ کۆمەڵێک نەخۆشیی تر. ھیچ ھۆکارێکیش نابینم بۆ دەرمانکردنی نەخۆشییەکی وەھا بچووک، لە کاتێکدا کە خەریکم بە نەخۆشییەکی گەورەتر دەمرم. <ref>جز از کل، استیو تولتز، ترجمه پیمان خاکسار، چاپ پنجاه و سوم لاپەڕەی ٦٠٢ </ref> == بۆچوونەکان == جۆن فریمان ڕەخنەگری ڕۆژنامەی [[نیویۆرک تایمز]]، دەڵێت ھەرچەندە زۆر ساتی خۆش لە کتێبەکەدا ھەیە، بەڵام کتێبەکە ھەوڵ دەدات لە لێکدانەوەی ڕووداوەکانی ڕۆژانەدا جیاوازی زۆر لە نێوان جاسپێر و مارتیندا پێشان بدات، بەڵام لە بواری پراکتیکیدا سەرناکەوێ چونکە تەواو بە ھەمان شێوە کار دەکەن. <ref>|https://www.nytimes.com/2008/08/24/books/review/Freeman-t.html </ref> == خەڵاتەکان و پاڵاوتن == *[[خەڵاتی بووکەر]] (بەریتانیا)، ٢٠٠٨ *خەڵاتی ئەدەبی مایلز فرانکلین، ٢٠٠٩ *خەڵاتی ئەدەبی یوئێس ویڵز، ٢٠٠٩ == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکی | بەستەر= https://en.wikipedia.org/wiki/A_Fraction_of_the_Whole| سەردێڕ=A Fraction of the Whole | زمان= ئینگلیزی | سەردان= ٣ی ئابی ٢٠٢٠}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://web.archive.org/web/20181214070511/http://kafebook.ir/%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%AC%D8%B2%D8%A1-%D8%A7%D8%B2-%DA%A9%D9%84/ نقد و بررسی کتاب جز از کل] * [https://pukmedia.com/KS/details/?Jimare=164998 ڕۆمانی ترس لە مەرگ بە زمانی کوردی بڵاو دەکرێتەوە] {{تووڵی دەروازە|کتێب|ڕۆمانەکان}} [[پۆل:کتێبەکانی ستیڤ تۆلتز]] i2yvy9phecav3hlh84rv5yh0f2fqrtm 1661243 1661238 2026-09-05T15:56:46Z Amine yousefi 16159 1661243 wikitext text/x-wiki {{infobox book | <!-- See [[Wikipedia:WikiProject Novels]] or [[Wikipedia:WikiProject Books]] --> | name = پاژێک لە تەواوەت | title_orig = | translator = | image = A Fraction of the Whole.jpg | image_size = 200px | caption = | author = [[ستیڤ تۆلتز]] | illustrator = | cover_artist = | country = [[ئوسترالیا]] | language = [[ئینگلیزی]] | series = | genre = [[ڕۆمان]] | publisher = [[ھەمیش ھەمیلتۆن]]، ئوسترالیا | release_date = ٢٠٠٨ | english_release_date = | media_type = چاپ ([[Hardcover|Hardback]] & [[Paperback]]) | pages = ٧١١ | isbn = 978-0-241-01529-2 | isbn -note = (hardback) | oclc = ١٩٢٠٤٣١٥٧ | preceded_by = | followed_by = }} '''پاژێک لە تەواوەت''' ({{بە ئینگلیزی|A Fraction of the Whole}}) یەکەم [[ڕۆمان]]ی نووسەری ئوسترالیایی [[ستیڤ تۆلتز]]ە لە ساڵی ٢٠٠٨ بڵاو کرایەوە و لە ھەمان ساڵ بۆ [[خەڵاتی بووکەر]] پاڵێورا. == وەرگێڕان == ڕۆمانی پاژێک لە تەواوەت لە ژێر ناوی ''ترس لە مەرگ'' لەلایەن ئارام ڕەشید لە فارسییەوە کراوە بە کوردی و بە کتێبی بۆمبی ساڵ ناسراوە. <ref> https://pukmedia.com/KS/details/?Jimare=164998</ref> نوسخە فارسییەکەی ئەم کتێبە بە وەرگێڕانی [[پەیمان خاکسار]] لە ساڵی ٢٠١٥ بڵاو بووەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|وێبگە=ketab.org.ir|ناونیشان=http://ketab.org.ir/bookview.aspx?bookid=1934729|سەردێڕ=جزء از کل{{!}}داستان‌ھای استرالیایی - قرن 21م.{{!}}{{!}}خانه کتاب {{!}}ketab.org.ir|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181214114320/http://ketab.org.ir/bookview.aspx?bookid=1934729|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەم کتێبە زۆرتر لە حەفتا جار لە چاپ دراوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|وێبگە=www.cheshmeh.ir|ناونیشان=http://www.cheshmeh.ir/Book/872/3931/جزء%20از%20کل|سەردێڕ=نشرچشمه|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181211081827/http://www.cheshmeh.ir/Book/872/3931/جزء%20از%20کل|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == کەسایەتییەکان == === جاسپێر دین === ''جاسپێر دین'' کوڕی ''مارتین دین'' و برازای ''تری دین'' ـە. زۆربەی بەشەکانی ڕۆمانەکە لە زمانی جاسپێرەوە دەگێڕدرێتەوە. پەیوەندیی گران و ئاڵۆزی جاسپێر لەگەڵ باوکی بابەتەی سەرەکی ئەم ڕۆمانەیە. بەھۆی ئەو چیرۆکە بێسەروبەرانەی باوکی لە مناڵییەوە بۆی گێڕاوەتەوە، مناڵییەکی سەرلێشێواوی دەبێت. جاسپێر زۆر لەوە دەترسێت کەسایەتییەکی وەکوو باوکی ھەبێت و ھەوڵ دەدات دوور لە باوکی بژیت، ئەگەرچی جاسپێر و باوکی زۆریش حەز لە یەکتر دەکەن. === مارتین دین === ''مارتین دین'' باوکی ''جاسپێر دین'' کەسێکی [[پارانۆیا]]یی، فەیلەسووف و زیرەک و بەھۆشە. لە سەردەمی مناڵیدا چوار ساڵ و چوار مانگ بەھۆی نەخۆشی لە کۆمادا بووە و کاتێک وەھۆش دێتەوە، ھەستێکی غەریب و نامۆی ھەیە بەرامبەر بە دەوروبەری، ئەو ھەستە دەبێتە ھۆی ئەوەی ڕقێکی لەبەرامبەر خەڵکیدا تێدا دروست بێت. لە سەرانسەری چیرۆکەکەدا مارتین دەیھەوێ بیر و باوەڕی خۆی بەسەر کوڕەکەی جاسپێردا بسەپێنیت. === تری دین === ''تری دین'' زڕبرای ''مارتین'' دینە، کوڕێکی قژزەرد و قۆزە و زۆر حەزی لە وەرزشە. === کارۆلین پاتس === کچی دەوڵەمەندترین پیاوی شارەکە و خۆشەویستی سەردەمی جەوانی تری دین و مارتین دینە، کارۆلین بۆ گەڕان لە دەوری دونیادا ئۆسترالیای بەجێ دەھێڵێت و لە نێوانساڵیدا لەگەڵ مارتین ھاوسەرگیری دەکات. === ئاسترید === ئاسترید دایکی جاسپێر و ھاوسەری یەکەمی مارتینە، ئاسترید بەبێ خواستی خۆی لە مارتین دووگیان دەبێت، لە سەرەتادا ''مارتین'' ئاستریدی زۆر خۆش دەوێت و ئەوینداری ئەوە بەڵام وردە وردە خەمۆکیی ئاسترید دەبێتە ھۆی ئەوەی پەیوەندییەکەیان باش نەمێنێت. === ئێدی === ھاوڕێی مارتینە، لە پاریس یەکتریان دۆزیوەتەوە و بەیەکەوە ئاشنا بوون. جاسپێر متمانەی بە ئێدی نییە لەبەر ئەوەی بێ ئەوەی پێیان بڵێت دەچێتە پشووی دوور و درێژ و بە قەرز پارە دەدات بە مارتین و بەردەوام وێنەیان لێ دەگرێت. === ئێنوک === کچێکی جوانە، ڕقی لە مرۆڤی دەوڵەمەندە. بۆ یەکەم جار مارتین لە کاتێکدا دەیبینێت کە خەریکە بە کلیلێک ئۆتۆمۆبیلەکەی لێ خرا دەکات. دواتر مارتین بە خزمەتکار بە کرێ وەریدەگرێت. == چەند ڕستەیەک لە ڕۆمانەکە == * ھەر ئێستا لە باری فڕۆکەخانە دانیشتووم و بێ ھیچ ھۆیەک خەریکم پەرداخێک ئاوجۆی گرانی ژاپۆنی دەخۆمەوە. ژنێک لەپەنام دانیشتووە، پشیلەیەکی لەگەڵە. لەگەڵ پشیلەکەی قسە دەکات. ناوی لێناوە جان! ئەو کەسانەی ناوی مرۆڤ لە ئاژەڵەکانیان دەنێن، تا ڕادەیەکی زۆر تووشی خەمۆکیم دەکەن. گوێ دەدەم بە قسەکانیان، خەریکە خراپتر دەبێ، ناوی پشیلەکە تەنیا جان نییە، ناوی جان فیتز پاتریکە! ئەوە ئیتر بەڕاستی لە تامی دەرھێناوە. <ref>جز از کل، استیو تولتز، ترجمه پیمان خاکسار، چاپ پنجاه و سوم لاپەڕەی ٦٥٤-٦٥٥ </ref> * باوکە فەیلەسووفەکەم نەیدەتوانی تەنانەت کارێکی سادە، وەک کورتکردنەوەی قژیشم، بەبێ بیرکردنەوە لە واتای ئەم کارە ئەنجام بدات.<ref>جز از کل، استیو تولتز، ترجمه پیمان خاکسار، چاپ پنجاه و سوم، لاپەڕەی ١٥ </ref> * مرۆڤەکان ھیچ ڕەمز و ڕازێکیان نییە، چونکە بەردەوام خەریکی زۆربڵەیین... گوێت لە منە جاسپێر؟ ھەندێک جار کە تا درەنگایی شەو، لەناو شاردا خەریکی پیاسەی، و ژنێک لە ڕووبەڕووتەوە لێت نزیک دەبێتەوە، دەبینی لا دەدات و لە ڕێگەیەکی ترەوە دەڕوات، بۆچی؟ لەبەر ئەوەی یەکێک لە ڕەگەزی من و تۆ، دەستدرێژی دەکاتە سەر ژنان و مناڵەکان ئازار دەدات!<ref>جز از کل، استیو تولتز، ترجمه پیمان خاکسار، چاپ پنجاه و سوم لاپەڕەی ١٤ </ref> * مەگەر تۆ نەتوت [[ناسیۆنالیزم]]ی نەخۆشییە؟ ئێستاش وا دەڵێم. بەڵام ئەمە نەخۆشییەکە وا دیارە بۆخۆشم تووشی بوومە، لەگەڵ کۆمەڵێک نەخۆشیی تر. ھیچ ھۆکارێکیش نابینم بۆ دەرمانکردنی نەخۆشییەکی وەھا بچووک، لە کاتێکدا کە خەریکم بە نەخۆشییەکی گەورەتر دەمرم. <ref>جز از کل، استیو تولتز، ترجمه پیمان خاکسار، چاپ پنجاه و سوم لاپەڕەی ٦٠٢ </ref> == بۆچوونەکان == جۆن فریمان ڕەخنەگری ڕۆژنامەی [[نیویۆرک تایمز]]، دەڵێت ھەرچەندە زۆر ساتی خۆش لە کتێبەکەدا ھەیە، بەڵام کتێبەکە ھەوڵ دەدات لە لێکدانەوەی ڕووداوەکانی ڕۆژانەدا جیاوازی زۆر لە نێوان جاسپێر و مارتیندا پێشان بدات، بەڵام لە بواری پراکتیکیدا سەرناکەوێ چونکە تەواو بە ھەمان شێوە کار دەکەن. <ref>|https://www.nytimes.com/2008/08/24/books/review/Freeman-t.html </ref> == خەڵاتەکان و پاڵاوتن == *[[خەڵاتی بووکەر]] (بەریتانیا)، ٢٠٠٨ *خەڵاتی ئەدەبی مایلز فرانکلین، ٢٠٠٩ *خەڵاتی ئەدەبی یوئێس ویڵز، ٢٠٠٩ == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکی | بەستەر= https://en.wikipedia.org/wiki/A_Fraction_of_the_Whole| سەردێڕ=A Fraction of the Whole | زمان= ئینگلیزی | سەردان= ٣ی ئابی ٢٠٢٠}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://web.archive.org/web/20181214070511/http://kafebook.ir/%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%AC%D8%B2%D8%A1-%D8%A7%D8%B2-%DA%A9%D9%84/ نقد و بررسی کتاب جز از کل] * [https://pukmedia.com/KS/details/?Jimare=164998 ڕۆمانی ترس لە مەرگ بە زمانی کوردی بڵاو دەکرێتەوە] {{تووڵی دەروازە|کتێب|ڕۆمانەکان}} [[پۆل:کتێبەکانی ستیڤ تۆلتز]] 03orfo03pzf4m96ydi3hjlyawdk1ij7 0 167189 1661218 1170082 2026-09-05T15:44:25Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661218 wikitext text/x-wiki '''فۆرزا ھۆرایزن''' ({{بە ئینگلیزی|Forza horizon}})یەکێکە لە یارییە ڤیدیۆ ئەلیکترۆنییەکان لە جۆری پێشبڕکێی ئۆتۆمۆبیلەکان. لە ستۆدیۆی ''پلەی گڕاوند گەیمز''ی بەڕیتانی دەرکەوتووە، دواتر کۆمپانیای ''تێرن ١٠''ی ستۆدیۆی ئەمریکی لەلایەن کۆمپانیای مایکرۆسۆفتی ئەمریکی بڵاوی کردەوە. بە تایبەتی لە سیستمی ئێکس بۆکس ٣٦٠ کار دەکات.<ref>[https://web.archive.org/web/20141207201312/http://www.computerandvideogames.com/351021/forza-horizon-release-date-confirmed/ Forza Horizon release date confirmed]، ماڵپەڕی computerandvideogames، ٤ی حوزەیرانی ٢٠١٢ بڵاوکراوەتەوە.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20121211112310/http://www.gamespot.com/forza-horizon/previews/why-its-not-too-early-to-get-excited-over-forza-horizon-6364284/ Why It's Not Too Early to Get Excited Over Forza Horizon]، ماڵپەڕی gamespot، ڕۆژی ٥ی ئازاری ٢٠١٢ بڵاوکراوەتەوە.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20150209112258/http://www.joystiq.com/2012/10/09/psa-forza-horizon-demo-is-go-go-go-also-new-screens-and-dev-di/ PSA: Forza Horizon demo is go go go, also new screens and dev diary]، ماڵپەڕی joystiq، ٢٠ی ئابی ٢٠٢٠ ھێنراوە.</ref> [[پەڕگە:فۆرزا ھۆرایزن.jpg|وێنۆک|پۆستەری یاری فۆرزا ھۆرایزن ١]] فۆرزا ھۆرایزن لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٢ ستایش کرا، سەرەتا لە زنجیرە نوێیەکەی دووەمی لەژێر ناوی فۆرزا دانرا لەگەڵ زنجیرەی ''فۆرزا مۆتۆسپۆرت'' ڕەسەنەکە. بەرەبەرە فۆڕزا گەشەی سەند، و لە ماوەی شەش ساڵان سێ بەشی تری بڵاوبوویەوە کە ئەمانە بوون: ''forza horizon 2'' (٢٠١٤)، ''forza horizon 3'' (٢٠١٦)، ''forza horizon 4'' (٢٠١٨). == یاریکردن == فۆرزا ھۆرایزن بەتایبەتی تیشک دەخاتەسەر پێشبڕکێ کردن لەسەر شەقام، یارییەکە وەک ئەوە وایە لەسەر نەخشەیەکی گشتی بیت ھەندێک لە ڕێگاکان بەشێوەیەکی کاتی داخراون، لادان (درێفت) لەناو یارییەکە دەبێتە ھۆی کۆبونەوەی خاڵ (پۆینت). لەگەڵ بەرزبوونەوەی ئاست (لێڤڵ) پێشبڕکێ لەگەڵ یاریزانی بەناوبانگ دەکەیت، بۆ نموونە پێشبڕکێ کردن لەگەڵ کۆپتەر و فرۆکە. یاریزان دەتوانێت بەشێوەی ئۆنڵاین یاری بکات. ==بەشەکان== *[[فۆرزا ھۆرایزن ٢]] *[[فۆرزا ھۆرایزن ٣]] *[[فۆرزا ھۆرایزن ٤]] *[[فۆرزا ھۆرایزن ٥]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{MobyGames|id=/xbox360/forza-horizon}} {{تووڵی دەروازە|شانشینی یەکگرتوو|کایەی ڤیدیۆیی|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئۆتۆمۆبیل }} {{پۆلی کۆمنز|Forza Horizon}} [[پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠١٢]] [[پۆل:یارییەکانی ئێکس بۆکس ٣٦٠]] [[پۆل:یارییە ڤیدیۆییەکان کە لە بەریتانیا پەرەیان پێدراوە]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزان و فرەیاریزانەکان]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە جیھان کراوەکان]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان کە لە کۆلۆرادۆ داندراون]] jy8ndnbwj8s9xmnlrstnm51mh2r05gn 0 170404 1661168 1127746 2026-09-05T15:10:23Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661168 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}} '''فریدریک چاپمان ڕۆبینس''' (بە [[ئینگلیزی]] :Frederick Chapman Robbins؛ لەدایک بووی ٢٥ی ئابی ١٩١٦ – مردووی ٤ی ئابی ٢٠٠٣)<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1954/robbins/biographical/ Frederick C. Robbins Biographical]</ref> زانا و توێژەرێکی خەڵکی [[ئەمریکا]] بوو. ساڵی ١٩٥٤ خەڵاتی نۆبڵی لە بواری پزیشکی پێ بەخشرا بەھۆی دۆزینەوەی دۆزینەوەی توانای گەشەی ڤایرۆسی شەلەلی منداڵان بە ھاوبەشی لەگەل ھەردوو زانای ئەمریکی [[جۆن فرانکلین ئیندرس]] و [[تۆماس ھۆکل ویلەر]].<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1954/summary/ The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1954]</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|پزیشکی|زانست|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{خەڵاتی نۆبێل لە پزیشکی}} {{پۆلی کۆمنز|Frederick Chapman Robbins}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٦]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٠٣]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست]] [[پۆل:ئەندامی زانستی ئەکادیمیایی نەتەوەیی نەتەوە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:شەپڵەی مناڵان]] [[پۆل:دەرچووانی قوتابخانەی پزیشکیی ھارڤارد]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] 9g3r5co8rks71e6is3yaim3fbfzfxkg 0 172218 1661577 1502464 2026-09-06T04:34:12Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە) 1661577 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''دژە گۆنادۆترۆپین''' [[دەرمان|دەرمانێکە]] کە سەردەکەوێ بەسەر چالاکی یان کاریگەرییەک و/یان ھەردوو گۆنادۆترۆپینەکان خاو دەکاتەوە. ھۆرمۆنی [[ھۆرمۆنی ھاندەری چیکڵدانە|FSH]]، ھۆرمۆنی [[ھۆرمۆنی ھاندەری زەردەتەن|LH]] ھۆکارەکەی بریتییە لە وەستاندن یان خاوکردنەوەی (hypothalamic-pituitary-gonadal (HPG) axis) و ئەمەش دەبێتە ھۆی کەمبوونەوەی ڕێژەی [[ئەندرۆجین]]، [[ئێسترۆجین|ئیسترۆجین]]، و [[پرۆجێستۆجین]] لە لاشەدا، دژە گۆنادرۆترۆپین ھەروەھا کاریگەری لەسەر ھێلکەدانان ھەیە لە ڕەگەزی مێینەدا، و بەرھەم ھێنانی [[تۆو (ژینناسی)|سپێرم]] لە نێرینەدا، دەرمانەکانی دژە گۆنادۆترۆپین بە شێوەی جیاواز بەکاردێن وەکوو (کۆنترۆلی ھۆرمۆنی دووگیانی، ھەستیاری ھۆرمۆنی شێرپەنجەیی، چارەسەری [[زوو ھەرزەکاری]]، ھەرزەکاری)<ref name=":0">لە ویکیپیدیای ئینگلیزییەوە بۆسەر زمانی کوردی</ref> باشترین و زۆرترین بەکارھێنەرەکانی دژە گۆنادۆترۆپینەکان بریتین لە [[دەرھێنەری ھۆرمۆنی گۆنادرۆترۆپین|دەرھێنەری ھۆرمۆنی گۆنادۆترۆپین]] (GnRH) لەھەردوو ([[ئاگۆنیست-ئەنتاگۆنیست|وەرگر و دژە وەرگر]]) ـەکانی گۆنادرۆترۆپین<ref name="BerekNovak2007">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر١=Jonathan S. Berek|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=P3erI0J8tEQC&pg=PA212|سەردێڕ=Berek and Novak's Gynecology|نووسەر٢=Emil Novak|بڵاوکەرەوە=Lippincott Williams & Wilkins|ساڵ=٢٠٠٧|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٨١٧-٦٨٠٥-٤|پەڕە=٢١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئایاری ٢٠١٢}}</ref> == بەکارھێنان == بۆ چارەسەری ئەندرۆجینەکان<ref name=":0"/> == ئامانج == * وەرگری دەرھێنەری ھۆرمۆنی گۆنادرۆترۆپین * وەرگری FSHR * وەرگری LHR * وەرگری ئەندرۆجین * وەرگری ئیسترۆجین * وەرگری پرۆجێسترۆن<ref name=":0"/> == ئەمانەش ببینە == * [[دژە ئەندرۆجین]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|پزیشکی|زانست}} {{پزیشکی-کۆلکە}} [[پۆل:دژە گۆنادۆترۆپینەکان]] h0fqskt60l0cu5zrsex5tcwla5ua9gi 0 172365 1661358 1443725 2026-09-05T19:07:03Z 1silent scientist 51740 1661358 wikitext text/x-wiki {{Infobox constitution | document_name = دەستووری عێراق | image = | image_width = | caption = | jurisdiction = | date_created = ھاوینی ٢٠٠٥ | date_presented = ١٨ی ئەیلوولی ٢٠٠٥ | date_ratified = ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٥ | date_effective = ٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٥ | system = | branches = | chambers = | executive = | courts = | federalism = | electoral_college = | number_entrenchments = | date_legislature = | date_first_executive = | date_first_court = | number_amendments = | date_last_amended = | location_of_document = | commissioned = | writer = | signers = | media_type = | supersedes = }} '''دەستووری کۆماری عێراق''' (بە [[عەرەبی]]: دستور جمهورية العراق) یاسای بنچینەیی [[عێراق]]ە. یەکەم دەستووری عێراق لە ساڵی ١٩٢٥دا خرایە بواری جێبەجێکردن. دەستووری ئێستا لە ١٨ی ئەیلولی ٢٠٠٥ لەلایەن ئەنجومەنی نیشتمانیی کاربەڕێکەری عێراقەوە پەسندکرا و لە ڕیفراندۆمێکدا، کە لە ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٥دا ئەنجامدرا، دەنگی لەسەر درا.<ref>[https://csis-website-prod.s3.amazonaws.com/s3fs-public/legacy_files/files/media/csis/pubs/050928_lowintenschron.pdf Sara B. Moller (2005), Low Intensity Conflict and Nation-Building in Iraq: A Chronology]</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.usip.org/sites/default/files/sr155.pdf |سەردێڕ=Jonathan Morrow (2005): Iraq’s Constitutional Process II: An Opportunity Lost |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231125101531/https://www.usip.org/sites/default/files/sr155.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٥ لە ڕۆژنامەی فەرمی عێراق (ژمارە ٤٠١٢) بە عەرەبی بڵاوکرایەوە و بەم شێوەیە کەوتە بواری جێبەجێکردن.<ref>[http://zaidalali.bookswarm.co.uk/wp-content/uploads/2014/03/Iraqs-constitution-FINAL-official-gazette-copy.pdf ''Constitution of the Republic of Iraq'', Official Gazette of Iraq, No. 4012, of December 28, 2005 (Arabic text)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230408194141/https://zaidalali.bookswarm.co.uk/wp-content/uploads/2014/03/Iraqs-constitution-FINAL-official-gazette-copy.pdf |date= ٨ی نیسانی ٢٠٢٣ }}</ref> وەرگێڕانی فەرمی بۆ بەکارھێنانی دەستوورەکە لە کاروباری نێودەوڵەتیدا ئەنجام درا و دەستوورەکە وەرگێڕدرایە سەر [[زمانی ئینگلیزی]] بە ھەماھەنگی نێوان دەسەڵاتدارانی دەوڵەتی عێراق و نوسینگەی کاروباری [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] بۆ پاڵپشتی دەستووری.<ref>[https://www.wipo.int/edocs/lexdocs/laws/en/iq/iq004en.pdf UN WIPO: Iraqi Constitution (2005) in English translation]</ref><ref>[http://aceproject.org/ero-en/regions/mideast/IQ/Full%20Text%20of%20Iraqi%20Constitution.pdf/view The ACE Electoral Knowledge Network: Iraqi Constitution (2005)]</ref> لە ساڵی ٢٠٠٦ەوە ژمارەیەک پڕۆژە بۆ دەستکاری دەستوورەکە پێشنیاز کراوە. ==پێداچوونەوەی گشتی== ===بنەما بنەڕەتییەکان=== دەستوورەکە کۆمەڵێک چەسپاندنی بنەڕەتی دەخاتە ڕوو (بەداخەوە بەھۆی گۆڕانکارییەکانی کۆتا سات لە دەستووردا، زۆربەی ئاماژەکانی پەراوێزی خوارەوە بۆ ماددە تایبەتەکانی ناو دەستوورەکە ناڕاستن): * کۆماری عێراق دەوڵەتێکی یەکگرتوو، سەربەخۆ و خاوەن سەروەریی تەواوە.<ref name="art1">Constitution of Iraq, Article 1</ref> * سیستمی فەرمانڕوایی سیستمێکی [[دیموکراسی|دیموکراتی]]، [[فیدراسیۆن|فیدراڵی]]، [[دیموکراسیی نوێنەرایەتی|نوێنەرایەتی]]، [[پەرلەمانی]] و [[کۆمار]]ە.<ref name="art1" /> * [[ئیسلام]] [[ئایینی دەوڵەت]] و بنەمایەکی سەرەکییە بۆ یاساکانی وڵات،<ref>Constitution of Iraq, Article 2(1st)</ref> و نابێت ھیچ یاسایەک دژی بڕگە جێگیرەکانی ئیسلام بێت.<ref>Constitution of Iraq, Article 2(1st)(a)</ref> * نابێت ھیچ یاسایەک دابنرێت کە دژی بنەماکانی دیموکراسی بێت.<ref>Constitution of Iraq, Article 2(1st)(b)</ref> * نابێت ھیچ یاسایەک دابنرێت کە دژی ماف و ئازادییە بنەڕەتییەکان بێت.<ref>Constitution of Iraq, Article 2(1st)(c)</ref> * ناسنامەی ئیسلامیی زۆرینەی گەلی عێراق و مافە ئایینییە تەواوەکانی ھەموو تاکەکان و ئازادیی بیروباوەڕ و ڕێوڕەسمە ئایینییەکان دەستەبەر کراوە.<ref>Constitution of Iraq, Article 2(2nd)</ref> * عێراق بەشێکە لە [[جیھانی ئیسلامی]] و ئەندامێکی دامەزرێنەر و چالاکی [[کۆمکاری عەرەبی]]یە و پابەندە بە پەیماننامەکەیەوە.<ref name="art3">Constitution of Iraq, Article 3</ref> * عێراق وڵاتێکی فرەنەتەوە، فرەئایین و فرەمەزھەبە<ref name="art3"/> و [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] و [[زمانی کوردی|کوردی]] زمانە فەرمییەکانن.<ref name="art4-1st">Constitution of Iraq, Article 4(1st)</ref> مافی عێراقییەکان بۆ فێرکردنی منداڵەکانیان بە زمانە دایکەکانیان، وەک [[زمانی تورکی|تورکمانی]]، [[ئارامیی نوێی کلدانی|کلدانی]]، و [[ئارامیی نوێی ئاشووری|ئاشووری]]، لە دامەزراوەکانی خوێندنی حکوومیدا، یان ھەر زمانێکی تر لە دامەزراوەکانی خوێندنی تایبەتدا، بەپێی ڕێساکانی خوێندن دەستەبەر کراوە.<ref name="art4-1st"/> * زمانەکانی تورکمانی، کلدانی، و ئاشووری لەو ناوچە و شوێنانەی لێی نیشتەجێن فەرمی دەبن.<ref>Constitution of Iraq, Article 4(4th)</ref> ھەر ھەرێم یان پارێزگایەک دەتوانێت زمانێکی خۆماڵی وەک زمانێکی فەرمیی زیادە وەربگرێت ئەگەر زۆرینەی دانیشتووان لە ڕاپرسییەکی گشتیدا پەسەندی بکەن.<ref>Constitution of Iraq, Article 4(5th)</ref> * نابێت قەوارەکان یان ڕەوتەکان بانگەشە، ھاندان، پاساودانەوە یان بڵاوکردنەوەی ڕەگەزپەرستی، تیرۆر، «تەکفیر» (بە کافر ناساندنی کەسێک)، یان پاکتاوی مەزھەبی بکەن.<ref name="art7-1st">Constitution of Iraq, Article 7(1st)</ref> «[[حیزبی بەعس|حیزبی بەعسی]] سەدامی»، بێگوێدانە ئەو ناوەی کە بەکاری دەھێنێت، بە تایبەتی قەدەغەیە.<ref name="art7-1st"/> * وڵات خاوەنی ھێزە سەربازی و ئەمنییەکانە لەژێر فەرمانی دەسەڵاتی مەدەنیدا، و دەستوەرنادەنە ناو ڕامیاری، یان لە گواستنەوەی دەسەڵاتدا بەکارناھێنرێن.<ref name="art9-1st-a">Constitution of Iraq, Article 9(1st)(a)</ref> میلیشیاکان قەدەغەن.<ref name="art9-1st-b">Constitution of Iraq, Article 9(1st)(b)</ref> بەرپرسانی سەربازی بۆیان نییە پایە وەربگرن.<ref name="art9-1st-c">Constitution of Iraq, Article 9(1st)(c)</ref> * دەستوور باڵاترین یاسای وڵاتە.<ref>Constitution of Iraq, Article 13(1st)</ref> نابێت ھیچ یاسایەک دەربچێت کە دژی دەستوور بێت.<ref>Constitution of Iraq, Article 13(2nd)</ref> ===ماف و ئازادییەکان=== دەستوور چەندین ماف و ئازادی پێناسە دەکات، و یاساکان لە چەندین بواری بابەتیدا دەخاتە ناو دەستوورەوە.<ref>Bammarny, Bawar, Rule of Law in Iraq, in: Matthias Koetter / Gunnar Folke Schuppert, Understandings of the Rule of Law in various legal orders of the World, Rule of Law Working Paper Series No. 16, Berlin ({{ISSN|2192-6905}}): http://wikis.fu-berlin.de/download/attachments/145424416/{{dead link|date=August 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Bammarny+Iraq.pdf.</ref> ئەو دەستەبەر دەکات: [[سەروەریی یاسا]]،<ref>Constitution of Iraq, Article 15</ref><ref name="art28">Constitution of Iraq, Article 28</ref> [[یەکسانی لەبەردەم یاسادا]]،<ref>Constitution of Iraq, Article 14</ref> [[دەرفەتی یەکسان]]،<ref>Constitution of Iraq, Article 16</ref> [[حەرەمی ژیانی تایبەت]]،<ref>Constitution of Iraq, Article 17</ref> [[ڕەگەزنامە]]ی دانەبڕاو و [[ڕەگەزنامەی دووانی]]،<ref>Constitution of Iraq, Article 18</ref> [[سەربەخۆییی دەسەڵاتی دادوەری]]،<ref name="art19">Constitution of Iraq, Article 19</ref> قەدەغەکردنی یاسا تاوانکارییەکانی [[یاسای خاوەن کاریگەریی کۆنە]]،<ref name="art19"/> [[مافی پارێزەر]]،<ref name="art19"/> [[دادگاییکردنی ئاشکرا]] مەگەر دادگا بڕیار بدات بیکاتە [[دادگاییکردنی نھێنی]]،<ref name="art19"/> [[مەزندەی بێتاوانی]]،<ref name="art19"/> مافی بەشداریکردن لە کاروباری گشتی و مافی دەنگدان، ھەڵبژاردن و خۆپاڵاوتن،<ref>Constitution of Iraq, Article 20</ref> ئازادی لە [[ڕادەستکردنەوە|ڕادەستکردنەوەی تاوانباران]]،<ref name="art21">Constitution of Iraq, Article 21</ref> [[پەنابەریی ڕامیاری]]،<ref name="art21"/> «ئازادییە ئابووری، کۆمەڵایەتی و ڕۆشنبیرییەکان»،<ref name="art21"/> [[مافی کارکردن]]،<ref name="art22">Constitution of Iraq, Article 22</ref> مافی چوونە پاڵ [[سەندیکا پیشەیییەکان]]،<ref name="art22"/> خاوەندارێتیی [[موڵکی تایبەتی]]،<ref name="art23">Constitution of Iraq, Article 23</ref> دەسەڵاتەکانی [[دەستبەسەرداگرتنی موڵکی گشتی]]،<ref name="art23"/> مافەکانی ھاوشێوەی [[ئازادییە چوارینەکان (یەکێتیی ئەورووپا)]]،<ref>Constitution of Iraq, Article 24</ref><ref>Constitution of Iraq, Article 42</ref> [[کەمترین مووچە]]،<ref name="art28"/> [[چاودێریی تەندروستیی گشتگیر]]،<ref>Constitution of Iraq, Article 31</ref> [[خوێندنی بێبەرامبەر]]،<ref>Constitution of Iraq, Article 34</ref> [[کەرامەت]]،<ref name="art35">Constitution of Iraq, Article 35</ref> ئازادی لە ئەشکەنجەی دەروونی و جەستەیی و مامەڵەی نامرۆڤانە و مافی قەرەبووکردنەوە،<ref name="art35"/> ئازادی لە «خزمەتگوزاریی زۆرەملێ»،<ref name="art35"/> ''مەرجدار'' [[ئازادیی ڕادەربڕین]]، [[ئازادیی ڕۆژنامەگەری]]، و [[ئازادیی کۆبوونەوە]]،<ref name="art36">Constitution of Iraq, Article 36</ref> مافی ئەنجامدانی وەرزش،<ref name="art36"/> ''مەرجدار'' ئازادیی پێکھێنان و چوونە پاڵ کۆمەڵەکان و حیزبە ڕامیارییەکان،<ref>Constitution of Iraq, Article 37</ref> پێویستیی [[فەرمانی دادگا|مۆڵەتی یاسایی]] بۆ [[گوێگرتنی نھێنی]]،<ref>Constitution of Iraq, Article 38</ref> [[ئازادیی ئایین]]،<ref>Constitution of Iraq, Article 39</ref> ئازادیی بیرکردنەوە، ویژدان و بیروباوەڕ.<ref>Constitution of Iraq, Article 40</ref> ===حکوومەتی فیدراڵی=== حکوومەتی فیدراڵی لە دەسەڵاتەکانی [[دەسەڵاتی جێبەجێکردن|جێبەجێکردن]]، [[دەسەڵاتی یاسادانان|یاسادانان]]، و [[دەسەڵاتی دادوەری|دادوەری]]، و ھەروەھا چەندین دەستەی سەربەخۆ پێکھاتووە. ====دەسەڵاتی یاسادانان==== دەسەڵاتی یاسادانان لە [[ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق|ئەنجومەنی نوێنەران]] و [[ئەنجومەنی فیدراڵیی عێراق|ئەنجومەنی فیدراڵی]] پێکھاتووە.<ref>Constitution of Iraq, Article 46</ref> =====ئەنجومەنی نوێنەران===== {{main|ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق}} ئەنجومەنی نوێنەران دەستەی ھەڵبژێردراوی سەرەکیی عێراقە. دەستوورەکە پێناسەی «ژمارەی ئەندامان بە ڕێژەی یەک نوێنەر بۆ ھەر ١٠٠،٠٠٠ کەسێکی عێراقی کە نوێنەرایەتیی تەواوی گەلی عێراق دەکەن» دەکات.<ref>Constitution of Iraq, Article 47</ref> ئەندامان بۆ ماوەی ٤ ساڵ ھەڵدەبژێردرێن.<ref>Constitution of Iraq, Article 54</ref> ئەنجومەنەکە [[سەرۆک کۆماری عێراق|سەرۆک کۆمار]] ھەڵدەبژێرێت؛ پەسەندی دامەزراندنی ئەندامانی دادگای پێداچوونەوەی فیدراڵی، سەرۆکی داواکاری گشتی، و سەرۆکی دەستەی چاودێریی دادوەری دەکات لەسەر پێشنیاری ئەنجومەنی باڵای دادوەری؛ و پەسەندی دامەزراندنی سەرۆکی ئەرکانی سوپا، یاریدەدەرەکانی و ئەوانەی لە پلەی فەرماندەی فیرقە و سەرەوەن، و بەڕێوەبەری دەزگای ھەواڵگری دەکات، لەسەر پێشنیاری ئەنجومەنی وەزیران.<ref>Constitution of Iraq, Article 58</ref> =====ئەنجومەنی فیدراڵی===== {{main|ئەنجومەنی فیدراڵیی عێراق}} ئەنجومەنی فیدراڵی لە نوێنەرانی ھەرێمەکان و ئەو پارێزگایانە پێکھاتووە کە لە چوارچێوەی ھەرێمێکدا ڕێکنەخراون. ئەنجومەنەکە بەپێی یاسا لەلایەن ئەنجومەنی نوێنەرانەوە ڕێکدەخرێت.<ref>Constitution of Iraq, Article 62</ref> ====دەسەڵاتی جێبەجێکردن==== دەسەڵاتی جێبەجێکردن لە [[سەرۆک کۆماری عێراق|سەرۆک کۆمار]] و [[ئەنجومەنی وەزیرانی عێراق|ئەنجومەنی وەزیران]] پێکھاتووە.<ref>Constitution of Iraq, Article 63</ref> =====سەرۆک کۆمار===== {{main|سەرۆک کۆماری عێراق}} سەرۆک کۆمار [[سەرۆکی دەوڵەت]]ە و «پابەندبوون بە دەستوور و پاراستنی سەربەخۆیی، سەروەری، یەکپارچەیی و ئاسایشی خاکەکەی بەپێی بڕگەکانی دەستوور دەپارێزێت.»<ref>Constitution of Iraq, Article 64</ref> سەرۆک کۆمار لەلایەن ئەنجومەنی نوێنەرانەوە بە زۆرینەی دوو لەسەر سێی دەنگەکان ھەڵدەبژێردرێت،<ref>Constitution of Iraq, Article 67</ref> و تەنھا بۆ دوو خولی چوار ساڵە سنووردارە.<ref>Constitution of Iraq, Article 69</ref> سەرۆک کۆمار پەیماننامە و یاساکانی پەسەندکراو لەلایەن ئەنجومەنی نوێنەرانەوە پەسەند دەکات، [[لێبوردنی گشتی|لێبوردن]] لەسەر پێشنیاری [[سەرۆک وەزیرانی عێراق|سەرۆک وەزیران]] دەردەکات، و «ئەرکی سەرکردایەتیی باڵای ھێزە چەکدارەکان بۆ مەبەستی ڕێوڕەسمی و شەرەفی» ئەنجام دەدات.<ref>Constitution of Iraq, Article 70</ref> ھەروەھا جێگرێکی سەرۆک کۆماریش ھەیە کە لە کاتی ئامادەنەبوون یان لادانی سەرۆک کۆمار، پایەکەی وەردەگرێت.<ref>Constitution of Iraq, Article 72</ref> [[ئەنجومەنی سەرۆکایەتیی عێراق|ئەنجومەنی سەرۆکایەتی]] قەوارەیەکە کە لە ئێستادا لەژێر سایەی «بڕگە ڕاگوزەرەکان»ی دەستووردا کار دەکات. بەپێی دەستوور، ئەنجومەنی سەرۆکایەتی ڕۆڵی سەرۆک کۆمار دەگێڕێت تاوەکو یەک خولی لەدوایەک لە دوای پەسەندکردنی دەستوور<ref>Constitution of Iraq, Article 134</ref> و پێکھێنانی حکوومەتێک.<ref>Constitution of Iraq, Article 139</ref> =====ئەنجومەنی وەزیران===== {{main|سەرۆک وەزیرانی عێراق|ئەنجومەنی وەزیرانی عێراق}} ئەنجومەنی وەزیران لە [[سەرۆک وەزیرانی عێراق|سەرۆک وەزیران]] و [[کابینە (حکوومەت)|کابینەکەی]] پێکھاتووە. سەرۆک کۆماری عێراق بەربژێری گەورەترین کوتلەی ئەنجومەنی نوێنەران ڕادەسپێرێت بۆ پێکھێنانی کابینەکە.<ref>Constitution of Iraq, Article 73</ref> سەرۆک وەزیران دەسەڵاتی جێبەجێکردنی ڕاستەوخۆیە کە بەرپرسە لە ڕامیاریی گشتیی دەوڵەت و [[فەرماندەی گشتیی ھێزە چەکدارەکان|فەرماندەی گشتی]] ھێزە چەکدارەکانە، سەرکردایەتیی ئەنجومەنی وەزیران دەکات، سەرۆکایەتیی کۆبوونەوەکانی دەکات و مافی دوورخستنەوەی وەزیرەکانی ھەیە بە ڕەزامەندیی ئەنجومەنی نوێنەران.<ref>Constitution of Iraq, Article 75</ref> کابینەکە بەرپرسە لە چاودێریکردنی وەزارەتەکانی خۆیان، پێشنیارکردنی یاساکان، ئامادەکردنی بودجە، گفتوگۆکردن و واژووکردنی ڕێککەوتننامە و پەیماننامە نێونەتەوەیییەکان، و دامەزراندنی بریکارەکان، باڵیۆزەکان، سەرۆکی ئەرکانی ھێزە چەکدارەکان و یاریدەدەرەکانی، فەرماندەی فیرقەکان یان بەرزتر، بەڕێوەبەری دەزگای ھەواڵگریی نیشتمانی، و سەرۆکی دامەزراوە ئەمنییەکان.<ref>Constitution of Iraq, Article 77</ref> ====دەسەڵاتی دادوەری==== دەسەڵاتی دادوەریی فیدراڵی لە [[ئەنجومەنی باڵای دادوەریی عێراق|ئەنجومەنی باڵای دادوەری]]، [[دادگای پێداچوونەوەی عێراق|دادگای پێداچوونەوە]]، [[دادگای باڵای عێراق|دادگای باڵا]]، [[فەرمانگەی داواکاری گشتیی عێراق|فەرمانگەی داواکاری گشتی]]، [[دەستەی چاودێریی دادوەریی عێراق|دەستەی چاودێریی دادوەری]]، و دادگاکانی تری فیدراڵی پێکھاتووە کە بەپێی یاسا ڕێکدەخرێن.<ref>Constitution of Iraq, Article 86</ref> یەکێک لەم دادگایانە [[دادگای ناوەندیی تاوانەکانی عێراق|دادگای ناوەندیی تاوانەکان]]ە. =====ئەنجومەنی باڵای دادوەری===== {{main|ئەنجومەنی باڵای دادوەریی عێراق}} ئەنجومەنی باڵای دادوەری کاروباری دەسەڵاتی دادوەریی فیدراڵی بەڕێوە دەبات و چاودێری دەکات.<ref name="Constitution of Iraq, Article 88">Constitution of Iraq, Article 88</ref> چاودێریی کاروباری لیژنە جیاوازەکانی دادوەری دەکات،<ref>Constitution of Iraq, Article 87</ref> سەرۆک و ئەندامانی دادگای پێداچوونەوە، سەرۆکی داواکاری گشتی، و سەرۆکی دەستەی چاودێریی دادوەری بەربژێر دەکات، و ڕەشنووسی بودجەی دەسەڵاتی دادوەری ئامادە دەکات.<ref name="Constitution of Iraq, Article 88"/> =====دادگای پێداچوونەوە===== بەپێی یاسای دەسەڵاتی دادوەریی ساڵی ١٩٦٣، [[دادگای پێداچوونەوەی عێراق|دادگای پێداچوونەوە]] [[دادگای باڵای عێراق|بەرزترین دادگای]] دەسەڵاتی دادوەرییە. دادگای پێداچوونەوە باڵاترین دەستەی دادوەرییە بۆ ھەموو دادگا مەدەنییەکان. بارەگای سەرەکیی لە بەغدایە و لە سەرۆکێک، ژمارەیەکی پێویست لە جێگرانی سەرۆک، دادوەرانی ھەمیشەیی کە نابێت لە پانزدە دادوەری ھەمیشەیی کەمتر بن، دادوەرانی ڕاسپێردراو یان دادوەرانی ڕاپۆرتدەر بەپێی پێویست پێکھاتووە.<ref>{{cite web|url=https://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/1469.html|title=Judicial Authority Law No. 26 of 1963|language=ar}}</ref> =====دادگای باڵا===== {{main|دادگای باڵای عێراق}} دادگای باڵای فیدراڵی دەستەیەکی دادوەریی سەربەخۆیە کە لێکدانەوە بۆ دەستوور دەکات و دەستووریبوونی یاسا و ڕێساکان دیاری دەکات. ناکۆکییەکانی نێوان حکوومەتی فیدراڵی و ھەرێمەکان، پارێزگاکان، شارەوانییەکان، و کارگێڕییە خۆجێیییەکان یەکلا دەکاتەوە، و تۆمەتەکانی ئاڕاستەکراو بۆ سەرۆک کۆمار، سەرۆک وەزیران و وەزیرەکان چارەسەر دەکات. ھەروەھا ئەنجامەکانی کۆتاییی ھەڵبژاردنە گشتییەکانی ئەنجومەنی نوێنەران پەسەند دەکات.<ref>Constitution of Iraq, Article 90</ref> لە تشرینی دووەمی ٢٠٢٢دا، سەرۆکی ئەنجومەنی باڵای دادوەری، دادوەر دکتۆر [[فایەق زەیدان]] ناوی «دادگای باڵای فیدراڵی» بە [[ناونانی ھەڵە]] وەسف کرد، و پێشنیاری کرد ناوەکە بگۆڕدرێت بۆ «دادگای دەستووری» کە لەگەڵ دەسەڵاتەکانیدا بگونجێت.<ref>{{cite web|url=https://www.baidarcenter.org/en/wp-content/uploads/2022/11/bhuw331.pdf|title=An Exclusive Interview with Dr. Faiq Zaydan, President of the Supreme Judicial Council in Iraq|publisher=Baydar Center|page=6}}</ref> =====دادگای ناوەندیی تاوانەکان===== {{main|دادگای ناوەندیی تاوانەکانی عێراق}} دادگای ناوەندیی تاوانەکانی عێراق دادگای تاوانکاریی سەرەکیی [[عێراق]]ە.{{Citation needed|date=November 2008}} دادگای ناوەندیی تاوانەکان لەسەر [[سیستمی لێکۆڵینەوە]] دامەزراوە و لە دوو ژوور پێکھاتووە: دادگای لێکۆڵینەوە، و دادگای تاوانەکان.{{Citation needed|date=November 2008}} ====دەستە و دامەزراوە سەربەخۆکان==== [[کۆمسیۆنی باڵای سەربەخۆی مافەکانی مرۆڤ]]، [[کۆمسیۆنی باڵای سەربەخۆی ھەڵبژاردنەکان]]، و [[دەستەی دەستپاکی]] دەستەی سەربەخۆن کە لەژێر چاودێریی ئەنجومەنی نوێنەران دان.<ref>Constitution of Iraq, Article 99</ref> [[بانکی ناوەندیی عێراق]]، [[دیوانی چاودێریی داراییی فیدراڵی|دیوانی چاودێریی دارایی]]، [[دەستەی ڕاگەیاندن و گەیاندنی عێراق|دەستەی ڕاگەیاندن و گەیاندن]]، و [[دیوانی وەقفی شیعی]] و [[دیوانی وەقفی سوننی]] دامەزراوەی سەربەخۆی دارایی و کارگێڕین.<ref>Constitution of Iraq, Article 100</ref> [[دەزگای شەھیدان]] بە ئەنجومەنی وەزیرانەوە بەستراوەتەوە.<ref>Constitution of Iraq, Article 101</ref> [[ئەنجومەنی ڕاژەی گشتیی فیدراڵی]] کاروباری ڕاژەی گشتیی فیدراڵی ڕێکدەخات، لەوانەش دامەزراندن و پلەبەرزکردنەوە.<ref>Constitution of Iraq, Article 104</ref> ===دەسەڵاتەکانی حکوومەتی فیدراڵی=== حکوومەتی فیدراڵی دەسەڵاتی تایبەتی ھەیە بەسەر ئەمانەدا: * ڕامیاریی دەرەوە و گفتوگۆکردن<ref>Constitution of Iraq, Article 107(1st)</ref> * ڕامیاریی دارایی و گومرگی، دراو، ڕامیاریی بازرگانیی نێوان ھەرێمەکان و نێوان پارێزگاکان، ڕامیاریی دراو، و بەڕێوەبردنی بانکێکی ناوەندی<ref>Constitution of Iraq, Article 107(3rd)</ref> * پێوەرەکان و کێشەکان،<ref>Constitution of Iraq, Article 107(4th)</ref> بەھاوڵاتیکردن،<ref>Constitution of Iraq, Article 107(5th)</ref> شەپۆلەکانی ڕادیۆ، و پۆستە<ref>Constitution of Iraq, Article 107(6th)</ref> * بودجەی نیشتمانی<ref>Constitution of Iraq, Article 107(7th)</ref> * ڕامیارییەکانی ئاو<ref>Constitution of Iraq, Article 107(8th)</ref> * سەرژمێریی دانیشتووان<ref>Constitution of Iraq, Article 107(9th)</ref> * بەرنامەکانی خۆشگوزەرانی * بەڕێوەبردنی نەوت و گاز، بە ھاوکاری لەگەڵ حکوومەتی ھەرێمەکان و پارێزگاکانی بەرھەمھێنەردا<ref>Constitution of Iraq, Article 109</ref> ئەو دەسەڵاتانەی کە لەگەڵ دەسەڵاتە ھەرێمییەکاندا ھاوبەشن: * گومرگی ھەرێمی * وزەی کارەبا * ڕامیاریی ژینگە * پلاندانانی گشتی * تەندروستی، و خوێندن ھەموو ئەو دەسەڵاتانەی کە بە تایبەتی بە حکوومەتی فیدراڵی نەدراون، دەبنە دەسەڵاتی ھەرێمەکان و ئەو پارێزگایانەی کە لە چوارچێوەی ھەرێمێکدا ڕێکنەخراون.<ref name="art111">Constitution of Iraq, Article 111</ref> لە کاتی ناکۆکیدا لەسەر ئەو دەسەڵاتانەی کە لە نێوان حکوومەتی فیدراڵی و حکوومەتی ھەرێمەکاندا ھاوبەشن، لەپێشینەیی دەدرێت بە یاسای ھەرێمی.<ref name="art111"/> ===ھەرێمەکان=== {{main|ھەرێمە فیدراڵییەکانی عێراق}} بەشی پێنجەم، ''دەسەڵاتەکانی ھەرێمەکان،'' وەسفی شێوازی فیدراسیۆنی عێراق دەکات. بەو جۆرە دەست پێ دەکات کە دەڵێت سیستمی فیدراڵیی کۆمار لە پایتەخت، ھەرێمەکان، پارێزگا لامەرکەزییەکان، و کارگێڕییە خۆجێیییەکان پێکھاتووە. ::*'''''بەشی یەکەم''': ھەرێمەکان '' [[ھەرێمە فیدراڵییەکانی عێراق|ھەرێمەکانی]] داھاتووی وڵاتەکە لە [[پارێزگاکانی عێراق|١٨ پارێزگاکەی]] ئێستای دروست دەکرێن. ھەر پارێزگایەکی تاک، یان کۆمەڵێک پارێزگا، مافی ئەوەیان ھەیە داوای ناساندنی خۆیان بکەن وەک ھەرێمێک، کە ئەم داواکارییە یان لەلایەن دوو لەسەر سێی ئەندامانی ئەنجومەنی پارێزگاکان لەو پارێزگایانەی کە پەیوەندیدارن، یان لەلایەن یەک لەسەر دەی دەنگدەرانی تۆمارکراو لەو پارێزگایانەی کە لە ژێر باسدان پێشکەش دەکرێت. ::*'''''بەشی دووەم''': ئەو پارێزگایانەی لە چوارچێوەی ھەرێمێکدا ڕێکنەخراون '' ئەو پارێزگایانەی کە نایانەوێت یان ناتوانن بچنە پاڵ ھەرێمێک، ھێشتا لە خۆبەڕێوەبەری و سەرچاوەی پێویست بەھرەمەندن بۆ ئەوەی بتوانن کاروباری ناوخۆیی خۆیان بەپێی بنەمای لامەرکەزییەتی کارگێڕی بەڕێوە ببەن. بە ڕەزامەندیی ھەردوولا، ڕەنگە بەرپرسیارێتییەکانی حکوومەتی فیدراڵی بسپێردرێت بە پارێزگاکان، یان بەپێچەوانەوە. ئەم پارێزگا لامەرکەزییانە لەلایەن '''پارێزگارەکانەوە''' سەرپەرشتی دەکرێن کە لەلایەن '''ئەنجومەنی پارێزگاکانەوە''' ھەڵدەبژێردرێن. ئاستە کارگێڕییەکانی ناو پارێزگایەک، بەپێی ڕێزبەندیی بەرەوخوار، بە قەزا، ناحیە و گوندەکان پێناسە دەکرێن. ::*'''''بەشی سێیەم''': پایتەخت '' ماددەی ١٢٠ دەڵێت کە [[بەغدا]] '''پایتەختی کۆمارە'''، لەناو سنوورەکانی [[پارێزگای بەغدا]]دا. دەستوورەکە ھیچ ئاماژەیەکی تایبەت بە بارودۆخی پایتەخت و پارێزگای دەوروبەری لە ناو پێکھاتەی فیدراڵیدا ناکات، تەنھا ئەوە نەبێت کە دەڵێت پێویستە بارودۆخەکەی بەپێی یاسا ڕێکبخرێت. ::*'''''بەشی چوارەم''': کارگێڕییە خۆجێیییەکان '' بەشی چوارەم کە تەنھا لە ماددەی ١٢١ پێکھاتووە، بە سادەیی دەڵێت کە دەستوورەکە مافە کارگێڕی، ڕامیاری، ڕۆشنبیری و پەروەردەیییەکانی پێکھاتە جیاوازەکانی وڵات ([[تورکمانی عێراق|تورکمانەکان]]، [[ئاشوورییەکان|ئاشوورییەکان]]، و ھتد) دەستەبەر دەکات، و یاسای پێویست بۆ ڕێکخستنی ئەو مافانە دەردەچێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|سیاسەت}} [[پۆل: عێراق]] [[پۆل: دەستووری عێراق]] [[پۆل: عێراق لە دوای سەددام حوسێن]] [[پۆل:عێراق لە ٢٠٠٥]] [[پۆل:یاسا لە ٢٠٠٥]] [[پۆل:سیاسەت لە ٢٠٠٥]] f3vzua6n6rpqwrqs745ywp6mkopvgvl 0 173295 1661159 1402937 2026-09-05T15:05:08Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661159 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی|ناو=فریال ئەدھەمی|نەتەوە=عێراقی|ناسراو_بە_ھۆی=Painter|ڕادەی خوێندەواری=[[زانکۆی بەغدا]]|ھاوسەر=حەکیم ئەدھەمی|ماڵپەڕ=[[http://wwol.inre.asu.edu/al-adhamy.html|Al-Adhamy Official Website]]}} فریار ئەدھەمی (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]:Firyal Al-Adhamy) ھونەرمەند و بەرھەمھێنەری خشل و جلو بەرگ و بەھرە لە کاری چنین و دارتاشی و کارە مێژوویەکانەکان، لەدایکبووە لە بەغداد. == ژیان و کار == لە بەغداد لە سالی ١٩٥٠ لەدایکبووە، فریار دەستی بە کارکردنی ھونەری کرد وەک خولیایەک ، کاری دەستی ، خشل ، جل و بەرگی فەرمی ، دروستکردن و چنینی جلوبەرگ، دارتاشی، ھەموو کارەکانی سەرەنجی کلتوری مێژوویی عێراقی ڕاکێشا دواتر کە ھەنێک لە گواسترانەوە بۆ مۆزەخانە<ref>"Darwish: An Altar of Poetry" 28 May, 2103,[http://artbahrain.org/web/?p=4617 Online:] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180904122550/http://artbahrain.org/web/?p=4617 |date= ٤ی ئەیلوولی ٢٠١٨ }}</ref> ئەگەرچی لە زانکۆی بەغداد خوێندوویەتی بەڵام ھونەرەکانی نەخوێندووە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Firyal Al-Adhamy|ناونیشان=http://www.birdsofwar.org/page8.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090425230334/http://www.birdsofwar.org/page8.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی نیسانی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئایاری ٢٠٠٩}}</ref> بەڵکو خۆی فێرە ھونەرەکان کردووە <ref>"Firyal al-Adhamy", [Biographical Notes], ''Iraq Speaks to the Present'', [Exhibition Catalogue], British Museum, 2008-09 [http://www.britishmuseum.org/pdf/Room%2034%20Islamic%20Gallery%20Booklet%20FINAL.pdf Pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180722004127/http://www.britishmuseum.org/pdf/room%2034%20islamic%20gallery%20booklet%20final.pdf |date=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٨ }}</ref> ئامانجەکانی لە دوبارە بەرھەم ھێنانی شتە مێژوویەکان و ھێشتنەوەیان بووە لە عێراق <ref>"Firyal al-Adhamy", [Biographical Notes], ''Iraq Speaks to the Present'', [Exhibition Catalogue], British Museum, 2008-09 [http://www.britishmuseum.org/pdf/Room%2034%20Islamic%20Gallery%20Booklet%20FINAL.pdf Pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180722004127/http://www.britishmuseum.org/pdf/room%2034%20islamic%20gallery%20booklet%20final.pdf |date=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٨ }}</ref> دواین کۆکراوەی فریال ،پۆستکاردی میزۆپۆتامیا بووە، وە زۆر خەمبار بووە بە تاڵانیەکەی ساڵی ٢٠٠٣ بۆ سەر مۆزەخانەی بەعداد<ref>"Fireworks by Dr Rehana Khusro", ''Gulf News'', 14 February, 2008, [https://gulfnews.com/xpress/fireworks-by-dr-rehana-khusro-1.448932 Online:]</ref>ھەروەھا بەشداری لە کارەکانی بەتەنھا و بە گروپیش بووە، لە [[لەندەن]] و [[کەنداوی فارس]]<ref>"Firyal al-Adhamy", [Biographical Notes], ''Iraq Speaks to the Present'', [Exhibition Catalogue], British Museum, 2008-09 [http://www.britishmuseum.org/pdf/Room%2034%20Islamic%20Gallery%20Booklet%20FINAL.pdf Pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180722004127/http://www.britishmuseum.org/pdf/room%2034%20islamic%20gallery%20booklet%20final.pdf |date=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٨ }}</ref> == کار == فریال رۆمانێکی نوسیوە و کتێبێکی بڵاو کردۆتەوە کە کۆکراوەی شعرەکان و وێنەکانی بووە<ref>Al-Adhamy, F., ''Do Not Unveil My Colours, A Homeland Sleeps There'' 2014, {{ISBN|9995821206}}</ref> === کارەکانی بەتەنھا === * ١٩٨٨ - پێشەنگا ، بەحرەین ، ڕێکخستن لەلایەن وەزارەتی زانیاری * ١٩٩٠ - پێشەنگای کوفا ، لەندەن ، شانشینەیەکگرتووەکان ڕیکخستن لەلایەن رۆس عیسا * ١٩٩٣ - ستۆدیۆی ھونەری ، لەندەن ، شانشینە یەکگرتووەکان * ١٩٩٧ - ستۆدیۆی ھونەری ، لەندەن ، شانشینە یەکگرتووەکان * ٢٠٠٦- پێشانگای Darlelbareh ، ماناما ، بەحرەین * ٢٠٠٨ - پێشانگای سەوزی دوبەی "پۆستکاردەکان لە میزۆپۆتامیا" * ٢٠٠٩ - یادەوەری شوێنی پێشانگاکە "کاتێک وشەکان دەبن بە شتێکی شیرینی ڕووناکی" === کارەکانی بە گروپ === * ١٩٨٧– ھونەری کۆمەڵگەیی بەحرەین , بەحرەین * ١٩٨٨– پێشانگای ئەلفان, بەحرەین * ١٩٨٨– ھونەری کۆمەڵگای بەحرەین ، بەحرەین * ١٩٨٩– Print making annual Exhibition London UK * ١٩٩١– ئاھەنگی کۆمەڵگای ھونەرمەندانی عێراقی لە پێشنگای چوارەم , [[لەندەن]] , شاشنشینە یەکگرتووەکان * 1991 – , لەندەن , شانشینە یەکگرتووەکان ھونەرمەندە عێراقیەکان لە پێشانگای کوفە * 1992 – ئافرەتە عەرەبە ھونەرمەندەکان لەلایەن یەکگرتنی گشتی ئافرەتانی [[فەلەستین|فەڵەستین]] * 1992 – , لەندەن , شانشینە یەکگرتووەکان کۆمەڵگای ھونەرمەندانی عێراقی لە شارۆچکەی (Camden Town Lock) * 1992 – , پێشانگای کوفە , لەندەن , شانشینە یەکگرتووەکان فێستیڤالی کلتوری ئافرەتە عێراقییەکان * 1993 – , لەندەن , شانشینە یەکگرتووەکان کۆمەڵگای ھونەرمەندانی عێراقی لە پێشانگای چوار * 1993 – , لەندەن , UK. Organized by Eastern Art Report گروپی ھونەرمەندە نێودەوڵەتیەکان * 1993 – Group Exhibition, کۆلێژی شاھانە, لەندەن , شانشینە یەکگرتووەکان * 1994 – Group Exhibition, ئارامکۆ, Inmaa Gallery, [[عەرەبستانی سعوودی|عەرەبستانی سعودی]] * 1995 – , لەندەن , شانشینە یەکگرتووەکان. Organized by Arab-British Chambers of Commerce ئاھەنگی ھونەرمەندە عەرەبە نایابەکان * 1995 – “The World’s Women On-line Electronic Ballet” - Internet exhibition at the UN conference, Beijing, China * 1995 – پێشانگای Saidy , لەندەن , شانشینە یەکگرتووەکان ئافرەتانی ھونەرمەندی عەرەب لە لەندەن * 1996 – پێشانگای مۆزەخانەی ئیسلینگتۆن, لەندەن , شانشینە یەکگرتووەکان ئافرەتە ھونەرمەندەکان لە جیھانی ئیسلام * 1997 – Group Exhibition at Saudi Arabian Art Gallery * 1998 – کارکردن بۆ پڕۆژەی ھۆتێلەکان لە کەنداوی فارس * 1998 – Group Exhibition “Selection from Arab Contemporary Art”, Bahrain * 2001 – “Dialogue of the present” Groups of 18 Arab women artists was toured exhibition from January 1999 to January 2001, covering Bath, Plymouth, London (SOAS, Brunei Gallery) and Brighton University, UK * 2008-09 وتەبیژە عێراقییەکان بۆ ئێستا، مۆزەخانەی بەریتانیا ، شانشینە یەکگرتووەکان <ref>British Museum, Mesopotamian Inscription, [http://www.britishmuseum.org/research/collection_online/collection_object_details.aspx?objectId=3152408&partId=1&object=21243&page=1 Online]</ref> * 2009 - "Babylon Myth and Reality" British Museum London 2008-2009 == تێبینیەکان == <references group="" responsive="1"></references> == بەستەرە دەرەکییەکان == {{authority control}} == سەرچاوەکان == {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Lloyd|یەکەم١=Fran|ناونیشان=https://books.google.com/books/about/Contemporary_Arab_Women_s_Art.html?id=KtnpAAAAMAAJ&redir_esc=y|سەردێڕ=Contemporary Arab Women's Art: Dialogues of the present|بڵاوکەرەوە=WAL Women's Art Library|ساڵ=١٩٩٩|ژپنک=١٨٦٠٦٤٥٩٩٢|شوێن=London}} {{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|ھونەرەکان|عێراق}} {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠]] [[پۆل:ھونەرمەندە عێراقییەکان]] [[پۆل:ھونەرمەندە ئافرەتە عێراقییەکان]] [[پۆل:ھونەرمەندە ئافرەتە بەریتانییەکان]] [[پۆل:ھونەرمەندانی بەغدا]] [[پۆل:ژنە ھونەرمەندە بەریتانییەکان]] [[پۆل:ژنە ھونەرمەندە عێراقییەکان]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی بەغدا]] 0lat0u3n2qmzzdnln36shvimilws8ik 0 174815 1661162 1402940 2026-09-05T15:06:46Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661162 wikitext text/x-wiki {{Infobox film|name=Frida|editing=[[فرانسیس بۆنۆت]]|budget=$١٢ ملیۆن<ref name="budget">{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Staff |ناونیشان=https://www.screendaily.com/frida-controversy-brews-with-mexican-critics/408748.article |سەردێڕ=Frida controversy brews with Mexican critics |وێبگە=[[Screendaily.com]] |ڕێکەوت=٢٧ی ئازاری ٢٠٠٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٠}}</ref>|language=[[ئینگلیزی]]|country=ئەمریکا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://ftvdb.bfi.org.uk/sift/title/700085|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090114190637/http://ftvdb.bfi.org.uk/sift/title/700085|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=[[British Film Institute]]|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|سەردێڕ=Frida|شوێن=London}}</ref>|runtime=١٢٣ خولەک|released={{Film date|2002|8|29|[[فیستیڤاڵی فیلمی ڤینێس|ڤینێس]]|٢٠٠٢|١٠|٢٥|ئەمریکا}}|distributor=[[Miramax Films]]|studio={{plainlist| * [[Ventanarosa]] * [[Lionsgate Films]] }}|cinematography=[[ڕۆدریگۆ پرێتۆ]]|image=Fridaposter.jpg|music=[[Elliot Goldenthal]]|starring={{plainlist| * سەلما حایک * [[ئالفرێد مۆلینا]] * [[جیۆفرەی ڕەش]] * [[ڤالێریا گۆلینۆ]] * [[میا مایسترۆ]] * [[ڕۆجەر ڕیس]] * [[ئەنتۆنیۆ باندەراس]] * [[ئێدوارد نۆرتن]] }}|based_on={{Based on|''[[فریدا: ژیانننامەی فریدا کالۆ]]''|ھایدن ھێرێرا}}|screenplay={{plainlist| * [[کلانسی سیگال]] * دیانە لەیک * [[گریگۆری ناڤا]] * [[ئانا تۆماس]] }}|producer={{plainlist| * [[سارا گرین]] * [[سەلما حایک]] * جای پۆلستین * لیز سپید * نانسی ھاردینن * لیندسەی فلیکنگەر * ڕۆبێرتۆ شنایدەر }}|director=[[Julie Taymor]]|caption=Promotional poster|gross=$٥٦٫٣ ملیۆن<ref name="Mojo">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=frida.htm |سەردێڕ=Frida |بڵاوکەرەوە=[[Box Office Mojo]]. [[IMDb]] |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢}}</ref>}} '''فریدا''' فیلمێکی ئەمریکییە لە ساڵی ٢٠٠٢ نمایشکرا، لە جۆری ژیاننامەیی-درامییە لە دەرھێنانی جولیا تایمۆر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Frida {{!}} film by Taymor [2002]|ناونیشان=https://www.britannica.com/topic/Frida-film-2002|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=Encyclopedia Britannica|زمان=en}}</ref> فریدا لەسەر ژیانی وێنەکێشی [[سوریالیزم|سووریالیستی]] [[مەکسیک|مەکیسکی]]، [[فریدا کالۆ]] وەرگیراوە. لە فیلمەکەدا، سەلما حایک ڕۆڵی فریدا کالۆ دەگێڕێت، ھەروەھا ئالفرێد مۆلینا ڕۆڵی ھاوسەرەکەی ئەو، [[دیێگۆ ڕیڤێرا]] دەگێڕێت. سیناریۆی فیلمەکە بەشێوەی نافەرمی لە کتێبی فریدا: ژیانننامەی فریدا کالۆ (''Frida: A Biography of Frida Kahlo)'' وەرگیراوە''.'' فیلمەکە لە بۆکس ئۆفیس و وەرگرتنی بۆچوونی ئەرێنی ڕەخنەگرەکان سەرکەوتنی بەدەست ھێنا. سەلما حایک بۆ ڕۆڵگێڕانی کالۆ بووە پاڵێوراوی خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین خانمەکتەر،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=News|یەکەم=A. B. C.|سەردێڕ=Salma Hayek says Harvey Weinstein was a 'monster' during the making of 'Frida'|ناونیشان=https://abcnews.go.com/Entertainment/salma-hayek-harvey-weinstein-monster-making-frida/story?id=51769629|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=ABC News|زمان=en}}</ref> ھەروەھا ھەر لە خەڵاتەکانی ئۆسکار، لەکۆی بەدەستھێنانی شەش پاڵاوێراوبوون فیلمەکە بووە براوی باشترین مەیک ئەپ و باشترین ئۆرجینال سکۆر. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb title}} * {{TCMDb title}} * {{AllMovie title}} <!--Split film/book article intentional - Please do not remove this comment--> {{فریدا کالۆ|state=collapsed}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|کەنەدا|ژن|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|دەیەی ٢٠٠٠}} [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمەکان، ھەڵکەوتنی دەیەی ١٩٢٠]] [[پۆل:فیلمەکان، ھەڵکەوتنی دەیەی ١٩٥٠]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٢]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە مەکسیک گیراون]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان بە ئەکشن و ئەنیمەیشنی ڕاستەوخۆ]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٠٠]] [[پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی پەیوەست بە ئێڵ جی بی تی]] [[پۆل:براوەکانی بافتا (فیلمەکان)]] [[پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە کەمتوانی]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە دەیەی ١٩٤٠ داندراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی کە خەڵاتی ئۆسکاری باشترین نمرەی ڕەسەنیان بەدەستھێناوە]] [[پۆل:فیلمە فرە زمانە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان بە زمانی فەرەنسی]] pqjz7b026xgvk44isu3hm96y6llem9x 0 175051 1661115 1402921 2026-09-05T14:48:10Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661115 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس|بەند=Q204299|پێڕستی ڕەش=فیلمۆگرافی،Hair color، Eye color، ھاشتاگ، گرووپی ڕەگەزی، دانیشتووی، زمانەکانی ئاخاوتن}} '''فرانسیس لویس مەکدۆرماند''' (ناوی کاتی لەدایکبوون: سینتیا ئان سمیت؛ لەدایکبووی ٢٣ی حوزەیرانی ١٩٥٧) خانمەئەکتەر و بەرھەمھێنەری ئەمریکییە.<ref name="NYT">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kisner|یەکەم=Jordan|ڕێکەوت=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Frances McDormand's Difficult Women|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2017/10/03/magazine/frances-mcdormand-difficult-women-career-surge.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180213135712/https://www.nytimes.com/2017/10/03/magazine/frances-mcdormand-difficult-women-career-surge.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی شوباتی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ئیش=[[The New York Times]]}}</ref> ئەو چەند خەڵاتێکی بەدەستھێناوە، لە نێویاندا دوو جار خەڵاتی [[خەڵاتەکانی ئۆسکار|ئۆسکار]]، دوو جار [[خەڵاتی ئێمی پڕایم تایم]]، یەک جار خەڵاتی تۆمی، واتە فرانسیس یەکێکە لەو خانمە ئەکتەرە کەمانەی کە سێ تاجی نواندنی وەرگرتبێت بەھۆی وەرگرتنی سێ لە دیارترین خەڵاتەکان بۆ ئەکتەرانی سینەمایی. فرانسیس لە ساڵی ١٩٨٤، بۆیەکەمینجار بە فیلمی ''Blood Simple'' دەرکەوت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Frances McDormand|ناونیشان=https://www.emmys.com/bios/frances-mcdormand|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=Television Academy|زمان=en}}</ref> لە ساڵی ١٩٩٦، لە فیلمێکی [[کۆمێدیای ڕەش]] بەناوی فارگۆ (''Fargo)'' دەرکەوت، بەھۆی ئەم فیلمەوە خەڵاتی ئۆسکاری بۆ باشترین خانمەئەکتەر بەدەست ھێنا. دواتر بەبەشداریکردنی لە فیلمەکانی Mississippi Burning (١٩٨٨)، Almost Famous (٢٠٠٠)، ھەروەھا North Country (٢٠٠٥) پاڵێوراوبوونی بۆ خەڵاتی ئۆسکار لە پۆلینی باشترین خانمەئەکتەری پاڵپشت بەدەست ھێنا. لە ساڵی ٢٠١٧، لە فیلمی ''Three Billboards Outside Ebbing, Missouri'' بەڕۆڵی سەرەکی دەرکەوت، بەھۆی ئەم فیلمەوە بۆ دووەمینجار خەڵاتی ئۆسکاری بۆ باشترین خانمەئەکتەری وەرگرت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی ئازاری ٢٠١٨|سەردێڕ=Frances McDormand wins best actress award for Three Billboards at Oscars 2018|ناونیشان=http://www.theguardian.com/film/2018/mar/05/frances-mcdormand-wins-best-actress-award-for-three-billboards-at-2018-oscars|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=the Guardian|زمان=en}}</ref> فرانسیس لە ساڵی ١٩٨٤، بۆیەکەمینجار لە شانۆیەکی برۆدوەی لەژێر ناونیشانی (''Awake and Sing!'') بەشداریکرد. لە ساڵی ٢٠١١، بەھۆی بەشداربوونی لە شانۆگەری ''خەڵکی باش'' (''Good People'') توانی خەڵاتی تۆمی بباتەوە بۆ باشترین خانمەئەکتەری شانۆ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Flashback Friday: Frances McDormand Is One of Broadway's Good People {{!}} TheaterMania|ناونیشان=https://www.theatermania.com/broadway/news/frances-mcdormand-2011-tony-speech_84372.html|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=www.theatermania.com|زمان=en-US}}</ref> == ژیانی کەسی == فرانسیس لە لە ساڵی ١٩٧٩، بەکالۆریۆسی لە شاننۆ بەدەستھێناوە لە کۆلێژی بێتانی، زانکۆی یەیڵ. ھەر لە ھەمان زانکۆ لە ساڵی ١٩٨٢، ماستەری بەدەستھێناوە. ئەوکاتەی لە [[نیویۆرک سیتی]] بووە، ھاوژووری ئەکتەر [[ھاڵی ھانتەر]] بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی تەممووزی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Fast Chat: Holly Hunter|ناونیشان=https://docslide.net/documents/newsday-fast-chat-holly-hunter.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180813210401/https://docslide.net/documents/newsday-fast-chat-holly-hunter.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئابی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Newsday}}</ref> فرانسیس مەکدۆرماند لە ساڵی ١٩٨٤، ھاوسەرگیری لەگەڵ دەرھێنەر جۆیل کۆین کرد، لە ساڵی ١٩٨٥ منداڵێکیان لە پاراگوای بەناوی پێدرۆ لەخۆگرت، ئەوکاتە منداڵەکە ٦ مانگان بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2003/03/02/movies/the-prime-of-frances-mcdormand.html|سەردێڕ=The Prime Of Frances McDormand|یەکەم=Karen|دوایین=Durbin|ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠٠٣|ئیش=The New York Times|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191230013046/https://www.nytimes.com/2003/03/02/movies/the-prime-of-frances-mcdormand.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Nesa|یەکەم=Kamrun|ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠١٨|سەردێڕ=Everything We Know About Frances McDormand and Joel Coen's Son, Pedro|ناونیشان=https://www.popsugar.com/node/44636563|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٩|وێبگە=POPSUGAR Celebrity|زمان=en-US}}</ref> ئەوان وەک خێزان لە نیویۆرک نیشتەجێن، ھەروەھا ماڵێکیشیان ھەیە لە بۆلیناس، کالیفۆرنیا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Britt|یەکەم=Aaron|ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Going coastal / Is the elusive bohemian enclave of Bolinas getting a bit glossier?|ناونیشان=https://www.sfgate.com/bayarea/article/Going-coastal-Is-the-elusive-bohemian-enclave-2653492.php#item-85307-tbla-5|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180221100105/https://www.sfgate.com/bayarea/article/Going-coastal-Is-the-elusive-bohemian-enclave-2653492.php#item-85307-tbla-5|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی شوباتی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠١٨|وێبگە=[[San Francisco Chronicle|SFGate]]|بڵاوکەرەوە=[[Hearst Corporation]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2014/10/19/arts/frances-mcdormand-true-to-herself-in-hbos-olive-kitteridge.html|سەردێڕ=A Star Who Has No Time for Vanity|یەکەم=Frank|دوایین=Bruni|ڕێکەوت=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ئیش=The New York Times|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئازاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180308203448/https://www.nytimes.com/2014/10/19/arts/frances-mcdormand-true-to-herself-in-hbos-olive-kitteridge.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|فیلم|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن|شانۆ}} {{براوەکانی خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین خانمەئەکتەر|state=collapsed}} {{پۆلی کۆمنز|Frances McDormand}} [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین خانمەئەکتەر]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی تۆنی]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٧]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەر ستەیج]] [[پۆل:خانمەکتەرانی دەنگی ئەمریکی]] [[پۆل:ژنە ئەمریکییە بەرھەمھێنەرەکانی فیلم]] [[پۆل:خانمەکتەرانی ڕۆلی سەرەکی براوەی خەڵاتی ئێمی لە پێشکەشکردنی ناوازە بۆ کۆمەڵە زنجیرەیەک یان فیلم]] [[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی]] [[پۆل:بەرهەمهێنەرانی خەڵاتی گۆڵدن گلۆب]] [[پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمی ئەمریکی]] [[پۆل:بەرھەمھێنەرانی خەڵاتی گۆڵدن گلۆب]] [[پۆل:خانمەکتەرانی شاری نیویۆرک]] [[پۆل:خانمەکتەرە دەنگییەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی بافتای باشترین خانمەکتەر]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی سەندیکای ئەکتەرانی شاشە بۆ نمایشێکی نایاب لەلایەن ئەکتەری مێ لە ڕۆڵێکی پێشەنگ]] [[پۆل:براوەکانی جامی ڤۆڵپی]] [[پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلم لە ئێڵەنۆی]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی سەندیکای ئەکتەرانی شاشە بۆ نمایشی نایابی کاستێک لە فیلمێکی سینەماییدا]] lcn40yz0h2aiq5npjzcaulva0j2nltd 0 175394 1661658 1400784 2026-09-06T07:35:38Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، وێژە-کۆلکە، دەروونناسی-کۆلکە) 1661658 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس|بەند=Q40874|پێڕستی ڕەش=زمانی زگماکی، زمانی زگماکی، Described at URL, Hair color,Eye color، زمانەکانی ئاخاوتن، خێزان، خزمەکان، Candidacy in election، حاڵەتی مافەکانی لەبەرگرتنەوە، کارە کۆکراوەکان}}'''دۆریس مەی لێسینگ''' (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: Doris Lessing؛ ٢٢ی تشرینی یەکەمی ١٩١٩ - مردووی ١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣) ڕۆماننووسێکی [[شانشینی یەکگرتوو|بەریتانی]]-[[زیمبابوی|زیمبابۆیی]] بوو. یەکێکە لە براوەکانی خەڵاتی نۆبێل. لە دیارترین ڕۆمانەکانی دۆریس بریتین لە ''گژوگیاکە گۆرانی دەڵێ'' (''The Grass Is Singing)'' لە ساڵی ١٩٥٠''،'' کۆڕۆمانی پێنج بەرگی ''منداڵانی تووندووتیژی (Children of Violence)'' لە ماوەی ساڵانی (١٩٥٢–١٩٦٩)، ''کتێبی یادەوەرییە زێڕینەکە'' (''The Golden Notebook)'' لە ساڵی ١٩٦٢، تیرۆریستە باشەکە (''The Good Terrorist)'' لە ساڵی ١٩٨٥، کۆڕۆمانی پێنج بەرگی (''Canopus in Argos)'' لە ماوەی ساڵانی (١٩٧٩–١٩٨٣). لە ساڵی ٢٠٠٧، لەلایەن ئەکادیمیای سوێدییەوە خەڵاتی نۆبێلی لە وێژە (ئەدەبیات) ی وەرگرت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=NobelPrize.org|ناونیشان=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/2007/index.html|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧}}</ref> ئەو بووە بەتەمەنترین کەس کە خەڵاتی نۆبێل لە وێژە وەربگرێت.<ref>Crown, Sarah.[http://books.guardian.co.uk/news/articles/0,,2188747,00.html "Doris Lessing wins Nobel prize"], ''The Guardian'', 11 October 2013. Retrieved 12 October 2007.</ref><ref>Editors at BBC. [http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/7039100.stm "Author Lessing wins Nobel honour"], BBC News, 23 October 2007. Retrieved 12 October 2007.</ref><ref name="oldest">Marchand, Philip. [https://www.thestar.com/article/266062 "Doris Lessing oldest to win literature award"]. ''Toronto Star'', 12 October 2007. Retrieved 13 October 2007.</ref> == ژیان == ئەو لە خێزانێکی بەریتانی لە [[کرماشان]] لە ساڵی ١٩١٩ دایکبووە. باوکی لە کاتی خزمەتەکانی لە سەردەمی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]، قاچێکی لە دەست دابوو، ھەر لەوکاتەدا لە لەندەن باوکی ئاشنای ژنی داھاتووی دەبێتە کە دایکی دۆریس بوو، دایکی پەرستیار بوو، لە کاتی پێکانەکەی باوکی ئەوا یەکتریان ناسیوە و بەھۆی تیمارەکانی ئەوەوە حاڵی باشتر بوو.<ref name="broken">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/books/first/k/klein-lessing.html|سەردێڕ=Doris Lessing|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧|نووسەر=Carole Klein|ئیش=The New York Times}}</ref><ref name="scifirefa">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Liukkonen|یەکەم=Petri|سەردێڕ=Doris Lessing|ناونیشان=http://www.kirjasto.sci.fi/dlessing.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080608133357/http://www.kirjasto.sci.fi/dlessing.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|وێبگە=Books and Writers (kirjasto.sci.fi)|بڵاوکەرەوە=[[Kuusankoski]] Public Library|شوێن=Finland|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئازاری ٢٠٢١}}</ref> دواتر دایک و باوکی چوونەتە ئێران، بۆ کارکردن لە بانکی شاھانەی ئێران.<ref name="space fiction">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Hazelton|یەکەم=Lesley|سەردێڕ=Doris Lessing on Feminism, Communism and 'Space Fiction'|ئیش=The New York Times|ڕێکەوت=٢٥ی تەممووزی ١٩٨٢|ناونیشان=http://mural.uv.es/vemivein/feminismcommunism.htm|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧}}</ref><ref name="bbcref1">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Author Lessing wins Nobel honour|ڕێکەوت=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/7039100.stm|ئیش=BBC News|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧}}</ref> دۆریس تاکوو ساڵی ١٩٢٥ لە [[ئێران]] ژیاوە، ئەمەش دوای ئەوە خێزانەکەی ماڵیان گواستەوە بۆ ڕۆدسیای باشوور ([[زیمبابوی|زیمبابۆی]] ئێستا)، دۆریس تا ساڵی ١٩٤٩ لەوێ مایەوە، دواتر چووە [[لەندەن]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Doris Lessing|دۆریس لێسینگ}} {{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|خەیاڵی زانستی|وێژە|ئێران|شانشینی یەکگرتوو|شیعر|دەیەی ٢٠١٠|دەروونناسی|شانۆ}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{وێژە-کۆلکە}} {{دەروونناسی-کۆلکە}} [[پۆل:ڕۆماننووسانی ژنی بریتانی]] [[پۆل:نووسەرانی ژنی خەیاڵی زانستی و فەنتازی]] [[پۆل:خەڵکی کرماشان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە]] [[پۆل:نووسەرانی ژنی ئینگلیز]] [[پۆل:شاعیرانی ژنی ئینگلیز]] [[پۆل:شانۆنامەنووسانی ئینگلیز]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی بریتانی]] [[پۆل:مردووانی ٢٠١٣]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٩]] [[پۆل:ژنانی براوەی خەڵاتی نۆبێل]] [[پۆل:وتارنووسەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:نووسەرانی ژنی ئینگلیزی سەدەی ٢١ەم]] qzz7tcfswmhxqnduo35bkw5dmg5dxv6 0 175469 1661654 1612980 2026-09-06T07:34:58Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، کیمیا-کۆلکە، شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە) 1661654 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس|بەند=Q7487|پێڕستی ڕەش=زمانی زگماکی، زمانی زگماکی، Described at URL, Hair color,Eye color، زمانەکانی ئاخاوتن، خێزان، خزمەکان، Candidacy in election، حاڵەتی مافەکانی لەبەرگرتنەوە، کارە کۆکراوەکان، خوشک و برا، پاڵێوراوە بۆ، Jewish cemetery}} '''دۆرۆتی ماری کرۆوفووت ھۆدگکین''' ({{بە ئینگلیزی|Dorothy Mary Crowfoot Hodgkin}}<ref name="frs">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Dodson|یەکەم١=Guy|بەستەری نووسەر=Guy Dodson|ساڵ=٢٠٠٢|سەردێڕ=Dorothy Mary Crowfoot Hodgkin, O.M. 12 May 1910 – 29 July 1994|journal=[[Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society]]|بەرگ=٤٨|پەڕەکان=١٧٩–٢١٩|doi=10.1098/rsbm.2002.0011|issn=0080-4606|pmid=١٣٦٧٨٠٧٠|s2cid=61764553}} {{free access}}</ref>؛ ١٢ی ئایاری ١٩١٠–٢٩ی تەممووزی ١٩٩٤) زانایەکی [[کیمیا]]ی [[شانشینی یەکگرتوو|بەریتانی]] بوو کە کاریکرد بۆ پێشخستنی تەکنیکی تیشکی ئێکسی کریستالۆگرافی بۆ دۆزینەوە پێکھاتەکانی [[بایۆمۆلیکوڵ]].<ref name="frs"/><ref name="glusker">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Glusker|یەکەم١=J. P.|بەستەری نووسەر=Jenny Glusker|ساڵ=١٩٩٤|سەردێڕ=Dorothy Crowfoot Hodgkin (1910–1994)|journal=Protein Science|بەرگ=٣|issue=12|پەڕەکان=٢٤٦٥–٦٩|doi=10.1002/pro.5560031233|pmc=٢١٤٢٧٧٨|pmid=٧٧٥٧٠٠٣}}</ref><ref name="whoswho">{{Who's Who|surname=Hodgkin|othernames=Prof. Dorothy Mary Crowfoot|type=was|id=U173161|volume=2017|edition=online [[Oxford University Press]]|location=Oxford}} {{doi|10.1093/ww/9780199540884.013.U173161}} {{subscription required}}</ref> یەکێک لە دیارترین کارەکانی دۆرۆتی ھۆدگکین بریتی بوو لە پشتڕاستکردنەوەی پێکھاتەکانی [[پێنیسیلین]]، [[ئێدوارد ئەبرەھام]] و [[ئێرنست چەین]] دۆزرابوویەوە. ھەروەھا بۆ پێکھاتەکانی [[ڤیتامین ب١٢]]. دۆرۆتی ھۆدگکین بەھۆی کارەکانییەوە لە ساڵی ١٩٦٤، بووە سێیەم ژن کە [[خەڵاتی نۆبێل لە کیمیا]] وەربگرێت. لە ساڵی ١٩٦٩، ڕوونکردنەوەی لەسەر پێکھاتەکانی ئەنسۆلین بڵاوکردەوە، ئەمەش لە دوای ٣٥ ساڵ کارکردن بوو لەم بابەتە.<ref name="bio">{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Anon|ساڵ=٢٠١٤|سەردێڕ=The Biography of Dorothy Mary Hodgkin|ناونیشان=http://news.biharprabha.com/2014/04/the-biography-of-dorothy-mary-hodgkin/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئایاری ٢٠١٤|وێبگە=news.biharprabha.com|بڵاوکەرەوە=news.biharprabha.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی ئایاری ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170506002326/http://news.biharprabha.com/2014/04/the-biography-of-dorothy-mary-hodgkin/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ڕۆژی ٢٩ی تەممووزی ١٩٩٤، دۆرۆتی ھۆدگکین لە تەمەنی ٨٤ ساڵیدا کۆچی دواییی کرد. == ژیان == دۆرۆتی ھۆدگکین لە دایکبووی ١٢ی ئایاری ١٩١٠ لە شاری [[قاھیرە]]، [[میسڕ]].<ref name="whoswho2">{{Who's Who|surname=Hodgkin|othernames=Prof. Dorothy Mary Crowfoot|type=was|id=U173161|volume=2017|edition=online [[Oxford University Press]]|location=Oxford}} {{doi|10.1093/ww/9780199540884.013.U173161}} {{subscription required}}</ref> ئەو کچە گەورەی ماڵەوە بوو لەنێو چوار کچدا، باوکی ئەو واتە جۆن وینتەر کرۆوفووت (١٨٧٣–١٩٥٩)، وەک وەزیری پەروەردە لە میسر دەستبەکار ببوو، دایکیشی ناوی گرەیس ماری (١٨٧٧–١٩٥٧) بوو.<ref>"Calm Genius Of Laboratory And Home." Times [London, England] 30 Oct. 1964: 8. The Times Digital Archive. Web. 12 June 2017.</ref> خێزانەکەیان لە وەرزی زستان دەگەڕانەوە بۆ ئینگلتەڕا بۆئەوەی خۆیان لە وەرزی گەرمای میسڕ بپارێزن.<ref>[http://www.brown.edu/Research/Breaking_Ground/results.php?d=1&first=Grace&last=Crowfoot "Grace Crowfoot", ''Breaking Ground: Women in Old-World Archaeology'', 1994–2004] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170823121537/http://www.brown.edu/Research/Breaking_Ground/results.php?d=1&first=Grace&last=Crowfoot |date=٢٣ی ئابی ٢٠١٧ }}.</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|کیمیا|شانشینی یەکگرتوو|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{پۆلی کۆمنز|Dorothy Hodgkin}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{کیمیا-کۆلکە}} {{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}} [[پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست]] [[پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی پاشایەتی]] [[پۆل:خەڵکی قاھیرە]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٠]] [[پۆل:مردووانی ١٩٩٤]] [[پۆل:مەرگەکانی پەیوەندیدار بە نەخۆشی لە ئینگلستان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئینگلیز]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی بریتانی]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی کیمیا]] [[پۆل:ئەندامە بیانییەکانی ئەکادیمیایی ڕووسی بۆ زانست]] [[پۆل:بیانییە پەیوەندیدارەکان بە ئەکادیمیایی نەتەوەیی بۆ زانست]] [[پۆل:ئەندامی ڕێکخراوی ئەوروپی زیندەزانی گەردیلەیی]] [[پۆل:ژنانی براوەی خەڵاتی نۆبێل]] m8np97u27xk21jy1ygr11c95sirh6jc 0 176592 1661657 1354948 2026-09-06T07:35:28Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە) 1661657 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس|بەند=Q85433|پێڕستی ڕەش=فیلمۆگرافی،Has list، بواری کار ،Hair color، زمانەکانی ئاخاوتن، وێبگە، ھاوسەر ئەندامی حیزبی سیاسی، خوشک و برا، زمانی زگماکی، Candidacy in election، خوێندنەوەی ئای پی ئەی، E-mail address|وێنە=Doris Bures Eröffnung Bahnhof Sankt Pölten 2010.jpg}} '''دۆریس بوریس''' (Doris Bures؛ لە دایکبووی ٣ی ئابی ١٩٦٢) کەسایەتی ژنە سیاسەتوانی [[نەمسا|نەمساییە]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Doris Bures, Biografie|ناونیشان=https://www.parlament.gv.at/WWER/PAD_00145/index.shtml|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=www.parlament.gv.at|زمان=de}}</ref> ئەو ئەندامی حیزبی سۆسیالیست دیموکراتی نەمسایە، لەوەتەی ٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ بووەتە سەرۆکی دووەمی ئەنجومەنی نیشتمانیی نەمسا. بەر لەوەش لە ماوەی ٢٠١٤ بۆ ٢٠١٧، سەرۆکی یەکەمی ئەنجومەنەکە بووە. دۆریس لە ماوەی ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨ بۆ ١ی ئەیلوولی ٢٠١٤ بووەتە وەزیری گواستننەوە، داهێنان و تەکنەلۆژیا لە نەمسا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Doris Bures - Second President of the National Council|ناونیشان=https://www.parlament.gv.at/ENGL/WWER/NR/bures/index.shtml|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=www.parlament.gv.at|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210607024951/https://www.parlament.gv.at/ENGL/WWER/NR/bures/index.shtml|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ساڵی ١٩٨٠ بووەتە سکرتێری فیدراڵی لە یەکێتیی لاوانی سۆسیالیستی لاوانی نێونەتەوەیی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Doris Bures › SPÖ|ناونیشان=https://www.spoe.at/personen/doris-bures/|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠٢١|زمان=de-DE}}</ref> دۆریس بەشی پیشەسازی تەواوکردووە. لە ئازاری ٢٠١٨، دادگای نەمسا دۆسییەکی لەبارەی دامەزراندنێک کردەوە کە لەلایەن دۆریسەوە ئەنجام درابوو لە کاتی بەڕێوەبردنی وەزارەتی گواستنەوە، بەپێی بڕیارەکان ئەوا ژنی زیاتری دامەزرانندووە هەروەها ئەوانەشی هەبوون ئەوا لە کارامەیی زانستیی پێویستیان نەبوو. ئەم کەیسەش لەدوای سکاڵای پیاوێک هات کە کاری پێنەدرابوو، دواتر کەسی سکاڵاکار لەلایەن حکوومەتەوە بە ٣٩٠ هەزار دۆلار پاداشت کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Persio|یەکەم=Sofio|ڕێکەوت=٢٠ی ئازاری ٢٠١٨|سەردێڕ=Man wins $390,000 in gender discrimination case because a woman got the promotion he was more qualified for|ناونیشان=http://www.newsweek.com/man-wins-gender-discrimination-lawsuit-after-woman-gets-promotion-he-wanted-853795|ڕێکەوتی سەردان=٦ی حوزەیرانی ٢٠١٨|وێبگە=Newsweek}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|Doris Bures}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٢]] lviyn15ftuo01zbnz0lq2prx9jhv5ik 0 177564 1661745 1502764 2026-09-06T10:39:37Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1661745 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} [[پەڕگە:Jennie Brownscombe - Washington Greeting Lafayette at Mount Vernon.jpg|link=[[:en:File:Jennie Brownscombe – Washington Greeting Lafayette at Mount Vernon]].jpg|alt=وێنەیەکی جۆرج واشینگتن کە تەوقە لەگەڵ لافایێت دەکات لە ماونت ڤێرنن.|وێنۆک|300x300پیکسڵ|سەرۆک [[جۆرج واشینگتن]] ئاماژەی بەو سیاسەتەی دا و بەرگری لێکرد لە وتاری ماڵئاواییکردنی لە سەرۆکایەتی.]] '''دۆکترینی جۆرج واشینگتن لەبارەی ھاوپەیمانییەتە ناجێگیرەکان'''، ھەندێکجار بە '''ھۆشیاری لەبارەی ھاوپەیمانییەتە نێودەوڵەتییەکان'''یش ناو دەبردرێت، بریتی بوو لە ڕێبەرێکی واقعگەرایی بۆ [[سیاسەتی دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] و چۆنییەتی مامەڵەکردنی وڵاتەکە لەگەڵ ھاوپەیمانەکان. بەپێی ناوەڕۆکی سیاسەتەکە بێت، ویلایەتە یەکگرتووەکان پێویستە ھاوپەیمانییەتەکانی وەک ڕێکارێکی کاتی سەیر بکات و ھەر کاتێک بەرژەوەندی وڵاتەکەی خواستی واز لەو ھاوپەیمانییەتە بھێنێت. لە [[پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان|پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان]]دا زۆرجار سیاسەتەکە بە "''renversement des alliances"'' کە بە واتای پشتکردنە لە ڕێکەوتنی نێوان دوو ھاوپەیمان و سیاسەتێک نییە کە تایبەت بێت تەنھا بە ئەمریکا. {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:سیاسەت]] [[پۆل:ویلایەتە یەکگرتووەکان لە دەیەی ١٧٧٠]] hd6sqgc8yr0sobzprdim3wxwp6wn1ie 0 177786 1661557 1586860 2026-09-06T01:38:52Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1661557 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دژپێڵ | ناوی_فەرمی = {{گەورە|'''دزفول'''}} | ناوەکانی_تر = دێزفوول، دزپێڵ، دزپیل | جۆری_نیشتنگە = [[شار]] | وێنە = {{Photomontage | photo1a = Dezful Sasanid Bridge On Cloudy Sunset - South View.jpg | photo2a = Dezful-vahdati.jpg{{!}} |photo2b = پل ساسانی - دزفول.jpg |photo3a = آرامگاه یعقوب لیث صفاری،اولین شهریار ایرانی بعد از اسلام7.jpg |photo3b = Dezful Jame Mosque 3.jpg | spacing = 2 | size = 266 | foot_montage = چەند دیمەنێکی دژپێڵ }} | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Iran | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = وڵات | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای خووزستان|خووزستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی دژپێڵ|دژپێڵ]] | سەردێڕی_دامەزران = [[ناوچە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[ناوچەی ناوەندی شارستانی دژپێڵ|ناوەندی]] | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | بەرزایی_بە_م = ١٤٣ | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٦٤٬٧٠٩ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زاری بەختیاری|بەختیاری]]، [[زمانی فارسی|فارسی]]، [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[شیعە]]) | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٠٦١ }} '''دژپێڵ''' یان '''دێزفوول''' شارێک لە [[پارێزگای خووزستان]]ە کە لە باشووری ڕۆژاوای [[ئێران]]دا ھەڵکەوتووە. ڕووبەری ئەم شارە ٤٧٦٢ کیلۆمەتری چوارگۆشەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=بەختیاری|یەکەم=سەعی|سەردێڕ=جوگرافیا|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوی جوگرافیاییو کارتۆگرافی گیتاناسی|ساڵ=١٣٩٣ هەتاوی|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٣٤٢-٤٣١-٢|شوێن=تاران|پەڕەکان=٤٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئاراس|ناونیشان=https://aras.bradost.net/book.php?id=601|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=aras.bradost.net}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٦، ژمارەی دانیشتووانی شارەکە ٢٦٤،٧٠٩ کەس بووە.<ref>{{سەرژمێریی ٢٠١٦ی ئێران}}</ref> == مێژوو == دێزفوول یەکێک لە کۆنترین شارەکانی [[پارێزگای خووزستان]]ە. بە بۆچوونی کنە و پشکنینەکانی مێژوونووس و شوێنەوارناسی ئەڵمانی واڵتەر ھینتس، «ئاوان» (پایتەختی یەکەم بنەماڵەی [[ئیلام]]، بنەماڵەی ئاوان) لە دێزفوول ھەڵکەوتبوو. وا بڕوا دەکرێت ناوی دێزفوول پەیوەندی بە پردێکی ساسانییەوە ھەبێت کە بەسەر ئاو-ی دێزدا لە لایەن شاپووری دووەمەوە دروست کراوە. ساسانییەکان ھەروەھا قەڵایەکیان لە نزیکییەوە بۆ پاراستنی پردەکە دروست کرد. ئەم ناوچەیە، کە پردەکە و قەڵاکە دەگرێتەوە، لە کۆتاییدا بوو بە شاری دێژ-پۆڵ یان دێزفوول، ئەگەرچی ئەم ناوە تا سەدەی ١٢ بە شێوەیەکی باو بەکارنەدەھێنرا.<ref name="Welcome to Encyclopaedia Iranica">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.iranicaonline.org/articles/dezful |سەردێڕ=Welcome to Encyclopaedia Iranica}}</ref> لە سەدەی ١٠دا، نووسەر ئیستەخری بە قەنتەرەتولئەندامەش ناوی بردووە. ھەروەھا بە قەسرولڕووناوش دەناسرا. بناغە بەردینەکەی پردەکە تا ئێستاش دیارە، لە کاتێکدا بەشی سەرەوەی لە سەردەمە سەرەتایییەکانی ئیسلامی، [[سەلجووقییەکان|سەلجووقی]] و [[قاجاڕ]]دا چەندین جار بە خشت سەرلەنوێ دروست کراوەتەوە. لە سەدەی ١٤دا، [[حەمدوڵڵا مستەوفی]] وەک پردێک بە درێژیی ٥٢٠ ھەنگاو و پانیی ١٥ ھەنگاو بە ٤٢ تاقەوە وەسفی کردووە. [[شەڕەفەددین یەزدی]]، کە لە ساڵانی ٧٩٥/١٣٩٣ سەردانی ناوچەکەی کردبوو، ھەروەھا وەسفێکی وردی پێشکەش کردووە.<ref name="Welcome to Encyclopaedia Iranica"/> بە بۆچوونی جۆرج کورزۆن، کە لە کۆتاییی سەدەی ١٩دا سەردانی ناوچەکەی کردبوو، پیشەسازیی سەرەکیی ناوخۆیی لە دێزفوولدا نیل بوو، بە ١٢٠ کارگە لە شارەکەدا. چاندنی نیل لە سەرەتای سەدەی ١٩دا دەستی پێ کرد. دێزفوول ھەروەھا بە پێنووسە قامیشە نایابەکانی بەناوبانگ بوو.<ref name="Welcome to Encyclopaedia Iranica"/> ==جوگرافیا== دێزفوول ٦٥٠ کیلۆمەتر لە [[تاران]]ی پایتەختی وڵات و ١٥٥ کیلۆمەتر لە [[ئەھواز]]ی ناوەندی پارێزگای [[پارێزگای خووزستان|خووزستان]]ەوە دوورە. شارەکە ٣٠٠ کیلۆمەتر لە [[کەنداوی فارس]]ەوە دوورە و لە بەرزیی ١٤٣ مەتردایە. شارەکە لە بناری [[چیاکانی زاگرۆس]] ھەڵکەوتووە و مێژوویەکی ھەیە کە بۆ سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|ساسانی]] دەگەڕێتەوە. ناوچەی دەوروبەری دێزفوول بۆ ماوەی ٥٠٠٠ ساڵ ماڵی شارستانییەتەکان بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.yjc.ir/fa/news/4928655/دزفول-شهری-از-سپیده-دم-تاریخ |سەردێڕ= "دزفول" شهری از سپیده دم تاریخ}}</ref> دێزفوول لەسەر ڕێگای سەرەکیی باکوور–باشوور لە تارانەوە بۆ ئەھواز ھەڵکەوتووە. ھێڵی سەرەکیی شەمەندەفەر لە تارانەوە بۆ کەنداوی فارس ١٥ کیلۆمەتر (٩ میل) لە دێزفوولەوە دوورە، لە دیوەکەی تری [[ڕووباری دێز]]. ===کەشوھەوا=== دێزفوول خاوەنی [[کەشوھەوای نیمچەوشکی گەرم]] ([[پۆلێنکردنی ئاووھەوای کوپێن]] ''BSh'') بە ھاوینانی زۆر گەرم و زستانانی مامناوەند. بارانبارین لە زۆربەی باشووری ئێران زیاترە، بەڵام بە تەواوی سنووردارە بە ماوەی نێوان تشرینی دووەم تا نیسان، ھەندێک جار بە ھەورەبرووسکەوە، ئەگەرچی لە ھەندێک کاتدا دەتوانێت لە ٢٥٠ ملیمەتر لە مانگێکدا یان ٦٠٠ ملیمەتر لە ساڵێکدا تێپەڕ بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.chaharmahalmet.ir/stat/archive/iran/khz/DEZFUL/25.asp|سەردێڕ=اداره کل هواشناسی استان چهارمحال و بختیاری|وێبگە=www.chaharmahalmet.ir|ڕێکەوتی سەردان=٢ی نیسانی ٢٠١٨}}</ref> تۆز لە ناوچەکەدا زۆر باوە و زۆربەی کات لە ھاویندا ڕوو دەدات.<ref name= NOAA/> بەفربارین لەم شارەدا ڕووداوێکی زۆر دەگمەنە. بەڵام لە ساڵی ٢٠٢٠دا، بۆ یەکەمجار، شاری دێزفوول شاھیدی بەفربارین بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بارش برف در خوزستان مردم را غافلگیر کرد - تسنیم |ناونیشان=https://www.tasnimnews.com/fa/news/1398/11/22/2201151/%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D8%A8%D8%B1%D9%81-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D9%88%D8%B2%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%B1%D8%A7-%D8%BA%D8%A7%D9%81%D9%84%DA%AF%DB%8C%D8%B1-%DA%A9%D8%B1%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=خبرگزاری تسنیم {{!}} Tasnim |زمان=fa}}</ref> {{Weather box |location = دێزفوول (ئامارەکان بۆ ١٩٦١–٢٠١٠) |metric first = Y |single line = Y |Jan record high C = 28.5 |Feb record high C = 29.0 |Mar record high C = 37.5 |Apr record high C = 42.5 |May record high C = 48.4 |Jun record high C = 50.0 |Jul record high C = 53.6 |Aug record high C = 52.0 |Sep record high C = 49.8 |Oct record high C = 43.5 |Nov record high C = 35.0 |Dec record high C = 30.2 |Jan high C = 17.2 |Feb high C = 19.6 |Mar high C = 24.1 |Apr high C = 30.0 |May high C = 37.5 |Jun high C = 43.7 |Jul high C = 46.0 |Aug high C = 44.9 |Sep high C = 41.7 |Oct high C = 34.8 |Nov high C = 26.2 |Dec high C = 19.3 |Jan mean C = 10.8 |Feb mean C = 13.2 |Mar mean C = 17.3 |Apr mean C = 22.8 |May mean C = 29.9 |Jun mean C = 35.1 |Jul mean C = 37.0 |Aug mean C = 35.8 |Sep mean C = 32.0 |Oct mean C = 25.6 |Nov mean C = 17.9 |Dec mean C = 12.5 |Jan low C = 5.3 |Feb low C = 6.8 |Mar low C = 10.0 |Apr low C = 14.7 |May low C = 20.5 |Jun low C = 23.8 |Jul low C = 26.2 |Aug low C = 25.5 |Sep low C = 21.1 |Oct low C = 16.2 |Nov low C = 10.8 |Dec low C = 6.8 |Jan record low C = -9.0 |Feb record low C = -4.0 |Mar record low C = -2.0 |Apr record low C = 3.0 |May record low C = 10.0 |Jun record low C = 16.0 |Jul record low C = 19.0 |Aug record low C = 16.5 |Sep record low C = 10.0 |Oct record low C = 6.0 |Nov record low C = 1.0 |Dec record low C = -2.0 |rain colour = green |Jan rain mm = 100.6 |Feb rain mm = 60.0 |Mar rain mm = 50.2 |Apr rain mm = 34.5 |May rain mm = 9.2 |Jun rain mm = 0.0 |Jul rain mm = 0.2 |Aug rain mm = 0.0 |Sep rain mm = 0.0 |Oct rain mm = 7.4 |Nov rain mm = 39.1 |Dec rain mm = 83.2 |Jan rain days = 9.9 |Feb rain days = 8.1 |Mar rain days = 8.1 |Apr rain days = 6.5 |May rain days = 3.0 |Jun rain days = 0.0 |Jul rain days = 0.1 |Aug rain days = 0.0 |Sep rain days = 0.0 |Oct rain days = 2.1 |Nov rain days = 6.2 |Dec rain days = 8.0 |Jan sun = 131.6 |Feb sun = 158.4 |Mar sun = 192.3 |Apr sun = 217.7 |May sun = 272.5 |Jun sun = 325.6 |Jul sun = 322.7 |Aug sun = 317.0 |Sep sun = 291.3 |Oct sun = 234.8 |Nov sun = 158.2 |Dec sun = 121.9 |Jan humidity = 75 |Feb humidity = 68 |Mar humidity = 59 |Apr humidity = 49 |May humidity = 32 |Jun humidity = 22 |Jul humidity = 24 |Aug humidity = 28 |Sep humidity = 29 |Oct humidity = 40 |Nov humidity = 59 |Dec humidity = 73 | Jan dew point C =5.7 | Feb dew point C =6.4 | Mar dew point C =7.9 | Apr dew point C =9.7 | May dew point C =9.1 | Jun dew point C =7.8 | Jul dew point C =11.1 | Aug dew point C =12.2 | Sep dew point C =9.0 | Oct dew point C =8.7 | Nov dew point C =8.4 | Dec dew point C =7.0 |source 1 = NOAA (١٩٦١–١٩٩٠) <ref name= NOAA>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://www.ncei.noaa.gov/data/normals-old/WMO/1961-1990/RA-II/IR/40795.TXT |سەردێڕ= Dezful Climate Normals 1961-1990 |بڵاوکەرەوە= [[National Oceanic and Atmospheric Administration]] |ڕێکەوتی سەردان= ٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢}}</ref> |source 2 =IRIMO<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Statistics of synoptic stations: Dezful (40795) |ناونیشان=http://www.chaharmahalmet.ir:80/iranarchive.asp |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160217102629/http://www.chaharmahalmet.ir/iranarchive.asp |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی شوباتی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی شوباتی ٢٠٢٥|وێبگە=Chaharmahalmet |بڵاوکەرەوە=Iran Meteorological Organization}}</ref> |date=December 2012}} {|style="width:80%;text-align:center;line-height:1.2em;margin-left:auto;margin-right:auto" class="wikitable mw-collapsible" |- !Colspan=14|زانیاریی کەشوھەوا بۆ دێزفوول <ref name= NOAA/> |- !مانگ !کانوونی دووەم !شوبات !ئادار !نیسان !ئایار !حوزەیران !تەممووز !ئاب !ئەیلوول !تشرینی یەکەم !تشرینی دووەم !کانوونی یەکەم !style="border-left-width:medium"|ساڵ |- !ژمارەی ئەو ڕۆژانەی کەمترین پلەی گەرمی ≤ {{Convert|0.0|C|F|abbr=on}} |style="background:#CCFFFF;color:#000000;"|3.0 |style="background:#CCFFFF;color:#000000;"|0.7 |style="background:#F0FFFF;color:#000000;"|0.4 |style="background:#FFFFFF;color:#000000;"|0 |style="background:#FFFFFF;color:#000000;"|0 |style="background:#FFFFFF;color:#000000;"|0 |style="background:#FFFFFF;color:#000000;"|0 |style="background:#FFFFFF;color:#000000;"|0 |style="background:#FFFFFF;color:#000000;"|0 |style="background:#FFFFFF;color:#000000;"|0 |style="background:#FFFFFF;color:#000000;"|0 |style="background:#CCFFFF;color:#000000;"|0.9 |style="background:#F0FFFF;color:#000000;border-left-width:medium"|5.0 |- !تێکڕای ژمارەی ڕۆژانی ھەورەبرووسکە |style="background:#E5FFE5;color:#000000;"|1.6 |style="background:#E5FFE5;color:#000000;"|1.6 |style="background:#E0FFE0;color:#000000;"|2.7 |style="background:#E0FFE0;color:#000000;"|3.0 |style="background:#E0FFE0;color:#000000;"|2.0 |style="background:#F0FFF0;color:#000000;"|0.1 |style="background:#F0FFF0;color:#000000;"|0.1 |style="background:#F0FFF0;color:#000000;"|0.1 |style="background:#FFFFFF;color:#000000;"|0.0 |style="background:#E5FFE5;color:#000000;"|1.6 |style="background:#E0FFE0;color:#000000;"|2.7 |style="background:#E0FFE0;color:#000000;"|2.1 |style="background:#E5FFE5;color:#000000;border-left-width:medium"|17.6 |- !تێکڕای ژمارەی ڕۆژانی تۆزاوی |style="background:#F4F5FA;color:#000000;"|2.2 |style="background:#EDEAE0;color:#000000;"|4.4 |style="background:#E3DAC9;color:#000000;"|8.2 |style="background:#E3DAC9;color:#000000;"|9.5 |style="background:#D27D46;color:#000000;"|14.6 |style="background:#9E5B40;color:#FFFFFF;"|17.5 |style="background:#87421F;color:#FFFFFF;"|19.2 |style="background:#9E5B40;color:#FFFFFF;"|16.7 |style="background:#DEA681;color:#000000;"|10.8 |style="background:#E3DAC9;color:#000000;"|8.9 |style="background:#EDEAE0;color:#000000;"|3.7 |style="background:#F4F5FA;color:#000000;"|2.2 |style="background:#DEA681;color:#000000;border-left-width:medium"|118 |} == پێشانگا == <gallery> پەڕگە:Dezful-masjed-jameh.jpg|مزگەوتی جەماعەتی دژپێڵ </gallery> ==ئەمانەش ببینە == * [[پارێزگای خووزستان]] * [[شارستانی دژپێڵ]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ئێران}} {{پۆلی کۆمنز|Dezful}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارەکانی پارێزگای خووزستان]] [[پۆل:شارەکانی ئێران]] 3bnby8p58rizltce3375ww0165z0jqj 0 177881 1661492 1400728 2026-09-05T22:37:30Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1661492 wikitext text/x-wiki '''دووەم شەپۆلی فێمێنیزم''' کاتێک بوو کە چالاکی فێمێنیستی دەستیپێدەکرد، کە لە ئەمریکا لە سەرەتای دەیەی ١٩٦٠ دەستپێکردبوو لەدوایی دروستبوونی بە خێرایی [[جیھانی ڕۆژاوایی|بەناو ڕۆژاوا]] دا بلاوبوویەوە بە ئامانجی بەرزکردنەوەی یەکسانی بۆ ژنان، کەبە پێچەوانەی یەکەم شەپۆلی فێمێنیزم ئامانجیان زیاتر بوو لەوەی تەنھا تیشک بخەنە سەر کەمکردنەوەی ئازارچەشتنی ژنان. کە [[یەکەم شەپۆلی فێمێنیزم]] یەکەم ئامانجی دەخستە بەیاسایی کردنی یەکسانی بۆ ژنان و لادانی بەربەستەکان لەپێشیان. (وەکوو [[مافی دەنگدانی ژنان لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|مافی دەنگدان]]، [[مافی خاوەنداریەتیکردن]]) بەڵام دووەم شەپۆلی فێمێنیزم ئامانجی لەوە زیاتر بوو، کە تیشکی زیاتر دەخستە سەر: خێزان، شوێنیکار، مافی مناڵبوون، سێکوالێتی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=women's movement (political and social movement)|ناونیشان=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/647122/womens-movement|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تەممووزی ٢٠١٢|وێبگە=Britannica Online Encyclopedia}}</ref> جووڵانوەیەک بوو کە جەختی دەخستە سەر یەکسانی و دژی باوکسالاری یان پیاوسالاری و ڕاھێنان لەسەر یەکسانکردنەوەی مافەکان لە کۆمەڵگا<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Pierceson, Jason, 1972-|سەردێڕ=Sexual minorities and politics: an introduction|ژپنک=٩٧٨-١-٤٤٢٢-٢٧٦٨-٢|شوێن=Lanham, Maryland|oclc=٩١٣٦١٠٠٠٥}}</ref> ھەروەھا جووڵانەوەی دووەم سەرەنجی خستە سەر توندوتیژی خێزانی پەناگەی ژنان، دەستدرێژی جەنگی، سەنتەری دژە دەستدرێژی سێکسی، و گۆرانکاری لە یاسای دەستبەسەرکردن و جیابوونەوە کرد<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Pierceson, Jason, 1972-|سەردێڕ=Sexual minorities and politics: an introduction|ژپنک=٩٧٨-١-٤٤٢٢-٢٧٦٨-٢|شوێن=Lanham, Maryland|oclc=٩١٣٦١٠٠٠٥}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فێمینیزم|مافەکانی مرۆڤ|ژن|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{پۆلی کۆمنز|Second-wave feminism}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} 62w4ukzywd5hhe0phcbhk7lxur3ces4 0 178446 1661640 1638063 2026-09-06T07:32:48Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1661640 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دۆبڕە | ناوی_فەرمی = دوبرە - Dobre | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = Dobreh | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=37.6064|frame-long=44.7922|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی ورمێ|ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی سلیوانا|سلیوانا]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندەواری تەرگەوەڕ|تەرگەوەڕ]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 1514 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = 276 | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''دۆبڕە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری تەرگەوەڕ]]، [[ناوچەی سلیوانا]]، [[شارستانی ورمێ]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''دۆبڕە''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[کەریماوا، تەرگەوەڕ|کەریماوا]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[کوڕانە]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[گردەبلێژ]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[ئەرزین]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتوان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٢٧٦) کەس و (٤١) خێزان بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١''' |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141114042225/http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتووانی گوندەکە [[کورد]]ن. * بە [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) دەدوێن. == ئایین == * ئایینی خەڵکی ئەم گوندە [[ئیسلام]] ([[سوننە]])یە. == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی ورمێ]] == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{شارستانی ورمێ}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ]] dw9akliipng9ceqalzi4i9alqjehcqr 0 178454 1661669 1638054 2026-09-06T07:37:18Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1661669 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دۆستەلان | ناوی_فەرمی = Dûstalan - دوست‌آلان - Dustalan | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=37.5613|frame-long=44.762|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی ورمێ|ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی سلیوانا|سلیوانا]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندەواری تەرگەوەڕ|تەرگەوەڕ]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 1823 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = 122 | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''دۆستەلان''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری تەرگەوەڕ]]، [[ناوچەی سلیوانا]]، [[شارستانی ورمێ]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''دۆستەلان''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[ئەرزین]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[بالوولان]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[تالین]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[ئاشکی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتوان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (١٢٢) کەس و (٢٣) خێزان بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١''' |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141114042225/http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتووانی گوندەکە [[کورد]]ن. * بە [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) دەدوێن. == ئایین == * ئایینی خەڵکی ئەم گوندە [[ئیسلام]] ([[سوننە]])یە. == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی ورمێ]] == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{شارستانی ورمێ}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ]] rl4m7sf6kwria9b1zvme5a0o6f0hect 0 178636 1661081 1400700 2026-09-05T13:37:00Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1661081 wikitext text/x-wiki '''دووروود''' شارێکە لە [[پارێزگای لوڕستان]]. دووروود لە نیگای جەماوەرەو سێھەمین شاری گەورەی [[پارێزگای لوڕستان|لوڕستانە]]. بۆ ئەوە پێ دەلێن دووروود کە نێوان دوو [[چەم|ڕۆخانەیە]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=بەختیاری|یەکەم=سەعی|سەردێڕ=جوگرافیا|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوی جوگرافیاییو کارتۆگرافی گیتاناسی|ساڵ=٢٠١٦ هەتاوی|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٣٤٢-٤٣١-٢|شوێن=تاران|پەڕەکان=٤٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئاراس|ناونیشان=https://aras.bradost.net/book.php?id=601|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=aras.bradost.net}}</ref>| پۆتانەکان = == ئەمانەش ببینە == * [[پارێزگای لوڕستان]] * [[شارستانی دووروود|شارستان دووروود]] == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{پارێزگای لوڕستان}} {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Dorud}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارەکانی کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای لوڕستان]] 6o9zcbxmasd1s961ecvxgu4t8e1uugv 0 179490 1661484 1424720 2026-09-05T22:36:20Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، وزە-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1661484 wikitext text/x-wiki | پۆتانەکان = '''دووگۆنبەدان''' شارێکە لە [[پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد|پارێزگای کۆهگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئاراس|ناونیشان=https://aras.bradost.net/book.php?id=601|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=aras.bradost.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=بەختیاری|یەکەم=سەعی|سەردێڕ=جوگرافیا|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوی جوگرافیاییو کارتۆگرافی گیتاناسی|ساڵ=١٣٩٣ هەتاوی|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٣٤٢-٤٣١-٢|شوێن=تاران|پەڕەکان=٤٣}}</ref> == گەشتیاری == '''نیمدەور''' گوندێکی جوانە لە گوندی کۆهمەرێ خەمی سەر بە [[شارستانی گەچساران]]، کە کەشوھەوایکی میزاجی هەیە. بوونی ئانەڕستان و ڕەز و [[کانی|کانیاوەکان]] و [[تاڤگە]] جوانەکان ئەم [[گوندە]] دەکەن بە شوێنێکی جوان بۆ [[گەشتیاری|گەشتیاران]] بە تایبەت لە [[بەھار|بەهاردا]] لەم دواییانەدا دۆزینەوەی کانزاکان لە گۆگرد، لە ڕووی ئابوورییەوە گوندەکەی بە گرنگ زانی. گوندی '''ماران''' بە کەشوھەوایکی خۆش و دیمەنی سەرنجراکێشە وە شوێنێکی باشە بۆ گەشتیاران و گەشتیاران لە وەرزی [[ھاوین|هاوین]] و گەرمادا ڕەوشی کەشوھەوا و جۆری تەلارسازی و پێکهاتەی مێژوویی جوانی گوندەکە وای لە [[خەڵک]] و گەشتیاران کردووە کە لە [[باشوور]] وەک ماسولەی دووەم ئاماژەی پێبکەن کوڵاندنی کانیمار لە دڵی زەوییەوە، کە خاوەن تایبەتمەندیی کانزایییشن، هەروەها باخی جوان و دەرووبەری یەکی گەورەی ڕێکردنی پریستینی لە تەنیشت گوندی مارین دروست کردووە درەختی سیکامۆر بە بەرزینزیکەی ١٠٠ [[مەتر]] و نزیکەی پێنج مەتر بە تیرە لەگەڵ داری [[ترێ]]، [[ھەنجیر|هەنجیر]]، [[ھەنار|هەنار]]، خرۆ، [[قەیسی]] و خانووی جوانی پیری پەیژە لەسەر لێژی لێژ، دیمەنی جوانیان بۆ گەشتیاران هەڵقوڵاو دروست کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی ئابی ٢٠١٦|سەردێڕ=روستای مارین {{!}} بهشت گمشده جنوب ایران|ناونیشان=http://www.marin.ir/|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئابی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160822090500/http://www.marin.ir/|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد|پارێزگای کۆهگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]] * [[شارستانی گەچساران|شارستان گەچساران]] == سەرچاوەکان == <references /> {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران|ڕۆژھەڵاتی ناوین|وزە}} {{پۆلی کۆمنز|Dogonbadan}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{وزە-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شارەکانی کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]] [[پۆل:شارەکانی ئێران]] sk2mxh7gby1pmfr680rj6mq0a53uj45 0 179794 1661093 1502199 2026-09-05T13:38:50Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە) 1661093 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox islands | name = دوورگەکانی تۆرۆنتۆ | native_name = منسینگ | native_name_link = | native_name_lang = Michi Saagiig Anishinaabeg | sobriquet = دوورگەی هیواتا | image_name = Views from the CN Tower Laslovarga (21).JPG | image_size = 275px | image_caption = The Toronto Islands seen from the CN Tower. | image_alt = The Toronto Islands seen from the CN Tower. | image_map = OSM-Toronto Islands with labels.png | image_map_alt = | image_map_size = 275px | image_map_caption = Map of Toronto Islands | pushpin_map = | pushpin_label = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_relief = | pushpin_map_caption = | coordinates = 43.6214° N, 79.3788° W | etymology = | location = [[دەریاچەی ئەنتاریۆ]] | grid_reference = <!-- UK only --> | archipelago = | waterbody = | total_islands = 15 | major_islands = Centre Island | area_ha = 332 | area_footnotes = | rank = | length_km = <!-- or |length_m= --> | length_footnotes = | width_km = <!-- or |width_m= --> | width_footnotes = | coastline_km = <!-- or |coastline_m= --> | coastline_footnotes = | elevation_m = | elevation_footnotes = | highest_mount = | country = [[کەنەدا]] | country_admin_divisions_title = | country_admin_divisions = | country_admin_divisions_title_1 = | country_admin_divisions_1 = | country_admin_divisions_title_2 = | country_admin_divisions_2 = | country_capital_type = | country_capital = | country_largest_city_type = | country_largest_city = | country_capital_and_largest_city = | country_largest_city_population = | country_leader_title = | country_leader_name = | country_area_km2 = <!-- or |country_area_m2= or |country_area_ha= --> | country1 = | country1_admin_divisions_title = | country1_admin_divisions = | country1_admin_divisions_title_1 = | country1_admin_divisions_1 = | country1_capital_type = | country1_capital = | country1_largest_city_type = | country1_largest_city = | country1_capital_and_largest_city = | country1_largest_city_population = | country1_leader_title = | country1_leader_name = | country1_area_km2 = <!-- or |country1_area_m2= or |country1_area_ha= --> | demonym = | population = 700 | population_as_of = | population_footnotes = | population_rank = | population_rank_max = | density_km2 = | density_rank = | density_footnotes = | languages = English | ethnic_groups = | timezone1 = | utc_offset1 = | timezone1_DST = | utc_offset1_DST = | website = | additional_info = | footnotes = }} '''دوورگەکانی تۆرۆنتۆ''' لە مێژوودا بە (منسینگ) واتە «لە دوورگەکان» لەلایەن میچی ساگیگ ئانیشینابەگ ئاماژەی بۆ کراوە و پێشتر بە دوورگەی ئەیوونواتە یان ھیواتا لەلایەن نیشتەجێبووانی سەرەتایی ئەورووپاوە ئاماژەی بۆ کراوە - زنجیرەیەک دوورگەی بچووکن لە دەریاچەی ئەنتاریۆ، لە باشووری لاندی لاندتۆرنو، ئۆنتاریۆ لە کەنەدا.<ref>https://www.toronto.ca/city-government/planning-development/construction-new-facilities/parks-facility-plans-strategies/toronto-island-park-master-plan/toronto-island-park-master-plan-overview/</ref> کە تاکە گرووپی دوورگەیە لە بەشی ڕۆژاوای دەریاچەی ئۆنتاریۆ کە لە ١٥ دوورگە پێک دێ، دوورگەکانی تۆرۆنتۆ تەنھا لە دوورلە کەناراوی ناوچەی ناوەڕاستی شارەکەوە ھەن، کە پەناگەیەک بۆ تۆرنتۆ ھاربۆر دابین دەکەن، دوورگەکان پێک دێن لە؛ پارکی دوورگەی تۆرۆنتۆ، فڕۆکەخانەی شاری بیڵی بیشۆپ تۆرۆنتۆ، چەند یانەیەکی کاشینک و یەخت، پارکی ئەموسەمینت سەنتەرڤیل، کە ناوچەی نیشتەجێبوونە، لەگەڵ چەندین کەناراوی دەریایی، دوورگەکە بە گەورەترین کۆمەڵگەی بێ ئۆتۆمبێل لە ئەمریکای باکوور دادەنرێ، ھەرچەندە ھەندێک ئۆتۆمبێلی خزمەتگوزاری ڕێگەپێدراون بۆ چوونە ژوورەوە بە بەلەم.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی نیسانی ٢٠١٣|سەردێڕ=Fact Sheet - The Brant tract and the Toronto Purchase specific claims|ناونیشان=http://www.aadnc-aandc.gc.ca/eng/1100100016064/1100100016065|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی نیسانی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130415004921/http://www.aadnc-aandc.gc.ca/eng/1100100016064/1100100016065|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> دوورگەکانی تۆرۆنتۆ شوێنی سەرنج ڕاکێش و گونجاوی ھەیە بۆ پایسکل سواری، ھەروەھا دەکرێت کانۆس و کایاک و بەلەمی سەوڵ لە دوورگەکە بەکرێ بگیرێت. کۆرسێکی یاری گۆڵفی دیسک لە دوورگەکە ھەیە، کەناردەریای سەرەکی بەدرێژایی کەناری باشوورە و کەنارەکەی خۆراواش شوێنی گەشتیارانی بێ جلوبەرگن. پارکێکی زۆر باش ھەیە کە گونجاوە بۆ سەیران کردن و چەندین شوێنی یاریکردن و یاری ئاو لەگەڵ چەندین باخچە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Torontoist|ڕێکەوت=١٢ی تەممووزی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Historicist: How the Peninsula Became the Island|ناونیشان=https://torontoist.com/2008/07/historicist_goodbye_peninsula_hello/|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=Torontoist|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210416231938/https://torontoist.com/2008/07/historicist_goodbye_peninsula_hello/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == <references /> == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Toronto Islands|دوورگەکانی تۆرۆنتۆ}}{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} eo1ardicbbcvp2ve92qtec5z847apbv 0 180927 1661113 1661021 2026-09-05T14:41:23Z Amine yousefi 16159 1661113 wikitext text/x-wiki {{Databox}}{{Orphan|date=حوزەیران ٢٠٢١}} '''بیگ ڕید''' ({{بە ئینگلیزی| The Big Read}}) ڕاپرسییەک بوو بۆ دیاریکردنی باشترین [[ڕۆمان]]ی ھەموو سەردەمەکان، کە لە ساڵی ٢٠٠٣ لە [[بەریتانیا]] و لەلایەن [[بی بی سی]]ەوە ئەنجام درا. لەم ڕاپرسییەدا کە لەسەر ھێڵ و لە ڕێگەی [[ڕاژەی کورتە پەیام]] و تەلەفۆن ئەنجام درا، زیاتر لە ٧٥٠ ھەزار کەس لە خەڵکی بەریتانیا بەشدارییان کرد. لە کۆتاییدا پێڕستی باشترین ٢٠٠ ڕۆمان لە بەریتانیا بڵاو کرایەوە.<ref>The [[BBC]]'s Big Read [https://www.bbc.co.uk/arts/bigread/top100.shtml BBC - The Big Read] April 2003, Retrieved 9 December 2008</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20110110172119/http://pressoffice.penguin.co.uk/static/downloads/releases2003/160503_bigreadstop100_2.pdf Penguin Dominates The Big Read Top 100] ''[[Penguin Books|Penguin]]'' Press Office</ref> ==مەبەست== بی بی سی بەرنامەی بیگ ڕید (خوێندنەوەی گەورە)ی دەست پێ کرد بە ئامانجی دۆزینەوەی «خۆشەویستترین ڕۆمانی نەتەوە» لە ڕێگەی دەنگدانی بینەرانەوە لە ڕێگەی وێب، کورتەنامە و تەلەفۆنەوە. بەرنامەکە بەھۆی ئەوەی بە شێوازێکی ھەستبزوێن مامەڵەی لەگەڵ ئەدەب دەکرد ڕووبەڕووی مشتوومڕ و ڕەخنە بووەوە، بەڵام لایەنگرانی بەرنامەکە ستایشیان کرد چونکە بە باوەڕی ئەوان ئەم پلانە بووە ھۆی بەرزکردنەوەی ئاستی ھۆشیاری گشتی بەرامبەر بە خوێندنەوە.<ref> "The Big Read", BBC, April 2003, Retrieved 9 December 2008; "Penguin Dominates The Big Read Top 100". <i>Penguin Books</i>. Archived from the original on 27 August 2007. Retrieved 24 August 2024; John Ezard (15 Dec 2003) "Tolkien runs rings round Big Read rivals". <i>The Guardian</i>; Boyd Tonkin (24 Oct 2003) "A Week in Books: The Big Read aims to reflect mass taste". <i>The Independent</i>; "Book awards: BBC's Big Read". <i>LibraryThing</i>. Retrieved 24 August 2024. </ref> لە سەرەتادا خەڵکی بەریتانیا دەنگیان بە ھەر ڕۆمانێک دا کە ئارەزوویان لێ بوو.<ref> "The Big Read", BBC, April 2003, Retrieved 9 December 2008; "Penguin Dominates The Big Read Top 100". <i>Penguin Books</i>. Archived from the original on 27 August 2007. Retrieved 24 August 2024; John Ezard (15 Dec 2003) "Tolkien runs rings round Big Read rivals". <i>The Guardian</i>; Boyd Tonkin (24 Oct 2003) "A Week in Books: The Big Read aims to reflect mass taste". <i>The Independent</i>; "Book awards: BBC's Big Read". <i>LibraryThing</i>. Retrieved 24 August 2024. </ref> لەمەوە، [[پێڕست]]ێکی ٢٠٠ کتێب ئامادەکرا، و ٢١ بەرزترینیان بۆ دەنگدانی زیاتر خرانەڕوو، بەو مەرجەی تەنھا یەک کتێب بۆ ھەر نووسەرێک لەناو ٢١ کتێبی سەرەکیدا ڕێگەپێدراو بوو. بەو پێیەی ڕاپرسییەکە لەسەر بنەمای ڕۆمان بوو، شانۆنامەکانی [[ویلیام شێکسپیر]] بەشێک نەبوون لە ڕاپرسییەکە. ==٢٠٠ باشترین ڕۆمان لە [[شانشینی یەکگرتوو]]== {{Div col}} # «[[شای ئەنگوستیلەکان]]» لە نووسینی [[جەی ئاڕ ئاڕ تۆلکین]] # «[[شانازی و پێشوەختە]]» لە نووسینی [[جەین ئۆستن]] # «[[کەرەستە تاریکەکانی]]» لە نووسینی [[فیلیپ پولمان]] # «[[ڕێبەری گالیسکەچی بۆ گالاکسی]]» لە نووسینی [[دۆگلاس ئادەمز]] # «[[ھاری پۆتەر و جامی ئاگر]]» لە نووسینی [[جەی کەی ڕۆولینگ]] # «[[کوشتنی بولبولێکی لاساییکەرەوە]]» لە نووسینی [[ھارپەر لی]] # «[[وینی دە پوو]]» لە نووسینی [[ئەی. ئەی. میلن]] # «[[١٩٨٤ (ڕۆمان)|١٩٨٤]]» لە نووسینی [[جۆرج ئۆروێڵ]] # «[[شێرەکە، جادووگەرەکە و جلوبەرگەکە]]» لە نووسینی [[سی ئێس لویس]] # «[[جەین ئایر (ڕۆمان)|جەین ئایر]]» لە نووسینی [[شارلۆت برۆنتی]] # «[[گرتن-٢٢]]» لە نووسینی [[جۆزێف ھێلەر]] # «[[بەرزایییە باگرەکان]]» لە نووسینی [[ئێمیلی برۆنتی]] # «[[گۆرانی باڵندە]]» لە نووسینی [[سێباستیان فۆکس]] # «[[ڕێبێکا (ڕۆمان)|ڕیبێکا]]» لە نووسینی [[دافنە دوومۆریە]] # «[[پاسەوانێک لە مەزرا]]» لە نووسینی [[جێرۆم دەیڤید سالینجەر]] # «[[با لەناو بیدەکاندا]]» لە نووسینی [[کینێس گراھام]] # «[[ئاواتە گەورەکان]]» لە نووسینی [[چارڵز دیکینز]] # «[[ژنانی بچووک]]» لە نووسینی [[لویزا مەی ئەلکۆت]] # «[[ماندۆلینی کاپتن کۆرێلی]]» لە نووسینی [[لویس دێ بێرنیێر]] # «[[جەنگ و ئاشتی]]» لە نووسینی [[لیۆ تۆڵستۆی]] # «[[لەگەڵ بادا چوو]]» لە نووسینی [[مارگرێت میچڵ]] # «[[ھاری پۆتەر و بەردی فەیلەسوفەکە (کتێب)|ھاری پۆتەر و بەردی فەیلەسوفەکە]]» لە نووسینی [[جەی کەی ڕۆولینگ]] # «[[ھاری پۆتەر و ژووری نھێنییەکان]]» لە نووسینی [[جەی کەی ڕۆولینگ]] # «[[ھاری پۆتەر و زیندانییەکەی ئازکابان]]» لە نووسینی [[جەی کەی ڕۆولینگ]] # «[[ھۆبیت]]» لە نووسینی [[جەی ئاڕ ئاڕ تۆلکین]] # «[[تێس لە بنەماڵەی دێربەرڤیڵ]]» لە نووسینی [[تۆماس ھاردی]] # «[[میدڵمارچ]]» لە نووسینی [[جۆرج ئێلیۆت]] # «[[نوێژێک بۆ ئۆین مینی]]» لە نووسینی [[جۆن ئێرڤینگ]] # «[[ھێشووەکانی تووڕەیی]]» لە نووسینی [[جۆن ستاینبێک]] # «[[سەرکێشییەکانی ئالیس لە وڵاتی سەرسوورھێنەر]]» لە نووسینی [[لویس کاڕۆڵ]] # «[[چیرۆکی ترەیسی بیکەر]]» لە نووسینی [[جاکلین ویلسۆن]] # «[[سەد ساڵ لە تەنیایی]]» لە نووسینی [[گابریێل گارسیا مارکێز]] # «[[ستوونەکانی زەوی]]» لە نووسینی [[کێن فۆلێت]] # «[[دەیڤد کۆپەرفیڵد]]» لە نووسینی [[چارڵز دیکینز]] # «[[چارلی و کارگەی شوکولاتە]]» لە نووسینی [[ڕۆڵد داھڵ]] # «[[دوورگەی گەنجینە]]» لە نووسینی [[ڕۆبێرت لویس ستیڤنسن]] # «[[شارۆچکەیەک وەک ئەلیس]]» لە نووسینی [[نێڤیل شوت]] # «[[قەناعەت]]» لە نووسینی [[جەین ئۆستن]] # «[[دون]]» لە نووسینی [[فرانک ھێربێرت]] # «[[ئێما]]» لە نووسینی [[جەین ئۆستن]] # «[[ئان لە گرین گەیبڵز]]» لە نووسینی [[لووسی ماد مۆنتگۆمێری]] # «[[واتەرشیپ داون]]» لە نووسینی [[ڕیچارد ئادەمز]] # «[[گاتسبیی مەزن]]» لە نووسینی [[ئێف. سکۆت فیتزجێراڵد]] # «[[کۆنتی مۆنتی کریستۆ]]» لە نووسینی [[ئەلێکساندەر دوما]] # «[[سەردانەوەی برایدسھێد]]» لە نووسینی [[ئیڤلین وۆ]] # «[[کێڵگەی ئاژەڵان]]» لە نووسینی [[جۆرج ئۆروێڵ]] # «[[گۆرانییەکی کریسمس]]» لە نووسینی [[چارڵز دیکینز]] # «[[دوور لە قەرەباڵغی شێتانە]]» لە نووسینی [[تۆماس ھاردی]] # «[[شەوشاد بەڕێز تۆم]]» لە نووسینی [[میشێل ماگۆریان]] # «[[گەڕانی شێڵ]]» لە نووسینی [[ڕۆزاموند پیلچەر]] # «[[باخچە نھێنییەکە]]» لە نووسینی [[فرانسیس ھۆدگسۆن بێرنێت]] # «[[دەربارەی مشک و پیاوان]]» لە نووسینی [[جۆن ستاینبێک]] # «[[ڕاوەستان]]» لە نووسینی [[ستیڤن کینگ]] # «[[ئاننا کارێنینا (ڕۆمان)|ئاننا کارێنینا]]» لە نووسینی [[لیۆ تۆڵستۆی]] # «[[کوڕێکی گونجاو]]» لە نووسینی [[ڤیکرام سێت]] # «[[بی ئێف جی]]» لە نووسینی [[ڕۆڵد داھڵ]] # «[[قەل و ئەمازۆنەکان]]» لە نووسینی [[ئارتەر ڕانسۆم]] # «[[بلاک بیوتی|جوانی ڕەش]]» لە نووسینی [[ئانا سیوێڵ]] # «[[ئارتێمیس فاول]]» لە نووسینی [[ئۆین کۆڵفەر]] # «[[تاوان و سزا]]» لە نووسینی [[فیۆدۆر دۆستۆیێڤسکی]] # «[[سفر و خاچەکان]]» لە نووسینی [[مالۆری بلاکمان]] # «[[یاداشتەکانی گێیشایەک]]» لە نووسینی [[ئارتەر گۆڵدن]] # «[[چیرۆکی دوو شار]]» لە نووسینی [[چارڵز دیکینز]] # «[[باڵندە دڕکاوییەکان]]» لە نووسینی [[کۆلین مەککۆلۆ]] # «[[مۆرت]]» لە نووسینی [[تێری پراچێت]] # «[[داری جادوویی دوور]]» لە نووسینی [[ئینید بلیتۆن]] # «[[ماگوس]]» لە نووسینی [[جۆن فاولز]] # «[[نیشانە باشەکان]]» لە نووسینی [[نیڵ گەیمەن]] و [[تێری پراچێت]] # «[[پاسەوانەکان! پاسەوانەکان!]]» لە نووسینی [[تێری پراچێت]] # «[[شای مێشەکان]]» لە نووسینی [[ویلیام گۆڵدینگ]] # «[[بۆن (ڕۆمان)|بۆن]]» لە نووسینی [[پاتریک زوسکیند]] # «[[خێرخوازە پانتۆڵ دڕاوەکان]]» لە نووسینی [[ڕۆبێرت ترێسێل]] # «[[پاسەوانی شەو]]» لە نووسینی [[تێری پراچێت]] # «[[ماتیڵدا]]» لە نووسینی [[ڕۆاڵد داڵ]] # «[[یاداشتی بریجیت جۆنز]]» لە نووسینی [[ھێلین فیڵدینگ]] # «[[مێژووی نھێنی]]» لە نووسینی [[دۆنا تارت]] # «[[ژنە سپییەکە]]» لە نووسینی [[ویلکی کۆلینز]] # «[[ئوولیس]]» لە نووسینی [[جەیمس جۆیس]] # «[[ماڵی ڕەش]]» لە نووسینی [[چارڵز دیکینز]] # «[[کاری دووانە]]» لە نووسینی [[جاکلین ویلسۆن]] # «[[تویتەکان]]» لە نووسینی [[ڕۆاڵد داڵ]] # «[[من قەڵاکە دەگرم]]» لە نووسینی [[دۆدی سمیت]] # «[[کونەکان]]» لە نووسینی [[لویس سەیکەر]] # «[[گۆرمێنگاست]]» لە نووسینی [[مێرڤین پیک]] # «[[خواوەندی شتە بچووکەکان]]» لە نووسینی [[ئارونداتی ڕۆی]] # «[[ڤیکی فریشتە]]» لە نووسینی [[جاکلین ویلسۆن]] # «[[جیھانی نوێی ئازا]]» لە نووسینی [[ئالدۆس ھەکسلی]] # «[[کێڵگەی ئاسوودەیی سارد]]» لە نووسینی [[ستێلا گیبۆنز]] # «[[جادووگەر (ڕۆمان)|جادووگەر]]» لە نووسینی [[ڕەیمۆند ئی. فەیست]] # «[[لەسەر ڕێگا]]» لە نووسینی [[جاک کێرواک]] # «[[باوکی ئایینی]]» لە نووسینی [[ماریۆ پوزۆ]] # «[[ھۆزی ورچی ئەشکەوت]]» لە نووسینی [[جین ئێم. ئاوێڵ]] # «[[ڕەنگی جادوو]]» لە نووسینی [[تێری پراچێت]] # «[[کیمیاگەر (ڕۆمان)|کیمیاگەر]]» لە نووسینی [[پاولۆ کۆیلۆ]] # «[[کاترین]]» لە نووسینی [[ئانیا سیتۆن]] # «[[کەین و ئابێل]]» لە نووسینی [[جێفری ئارچەر]] # «[[خۆشەویستی لە سەردەمی کۆلێرا]]» لە نووسینی [[گابرێل گارسیا مارکێز]] # «[[کچان لە خۆشەویستیدا]]» لە نووسینی [[جاکلین ویلسۆن]] # «[[یاداشتەکانی شازادە]]» لە نووسینی [[مێگ کابۆت]] # «[[منداڵانی نیوەشەو]]» لە نووسینی [[سەلمان ڕوشدی]] # «[[سێ پیاو لە بەلەمێکدا]]» لە نووسینی [[جێرۆم ک. جێرۆم]] # «[[خواوەندە بچووکەکان]]» لە نووسینی [[تێری پراچێت]] # «[[کەنار دەریا]]» لە نووسینی [[ئەلێکس گارلاند]] # «[[دراکیولا]]» لە نووسینی [[برام ستۆکەر]] # «[[خاڵی سپی]]» لە نووسینی [[ئەنتۆنی ھۆرۆویتز]] # «[[کاغەزەکانی پیکویک]]» لە نووسینی [[چارڵز دیکینز]] # «[[گەردەلوول شکێن]]» لە نووسینی [[ئەنتۆنی ھۆرۆویتز]] # «[[کارگەی زەردەواڵە]]» لە نووسینی [[ئیان بانکیس]] # «[[ڕۆژی چەقەڵ]]» لە نووسینی [[فرێدریک فۆرسایت]] # «[[دایکە وێنەکێشراوەکە]]» لە نووسینی [[جاکلین ویلسۆن]] # «[[جودی نادیار]]» لە نووسینی [[تۆماس ھاردی]] # «[[یاداشتی نھێنی ئادریان مۆڵ، تەمەن ١٣ و سێ چارەک]]» لە نووسینی [[سو تاونسێند]] # «[[دەریای دڵڕەق]]» لە نووسینی [[نیکۆلاس مۆنسارات]] # «[[بێچارەکان]]» لە نووسینی [[ڤیکتۆر ھوگۆ]] # «[[سەرۆکی شارەوانی کاستەربریج]]» لە نووسینی [[تۆماس ھاردی]] # «[[یاری بوێری]]» لە نووسینی [[جاکلین ویلسۆن]] # «[[کچە خراپەکان]]» لە نووسینی [[جاکلین ویلسۆن]] # «[[وێنەی دۆریان گرەی]]» لە نووسینی [[ئۆسکار وایڵد]] # «[[شۆگون]]» لە نووسینی [[جەیمس کلاڤێڵ]] # «[[ڕۆژی تریفیدەکان]]» لە نووسینی [[جۆن ویندام]] # «[[لۆلا ڕۆز]]» لە نووسینی [[جاکلین ویلسۆن]] # «[[بازاڕی خۆنواندن]]» لە نووسینی [[ویلیام مەیക്پیس تاکەرەی]] # «[[داستانی فۆرسایت]]» لە نووسینی [[جۆن گاڵسوێرتی]] # «[[ماڵی گەڵاکان]]» لە نووسینی [[مارک ز. دانیلێوسکی]] # «[[ئینجیلی ژەھراوی]]» لە نووسینی [[باربارا کینگسۆڵڤەر]] # «[[پیاوی دروێنە]]» لە نووسینی [[تێری پراچێت]] # «[[ئەنگوس، تانگ و ماچکردنی تەواو]]» لە نووسینی [[لویز ڕێنیسن]] # «[[سەگی باسکەرڤیڵ]]» لە نووسینی [[ئارتەر کۆنان دۆیڵ]] # «[[خاوەندارێتی: ڕۆمانسێک]]» لە نووسینی [[ئەی. ئێس. بایت]] # «[[مامۆستا و مارگەریتا]]» لە نووسینی [[میخائیل بولگاکۆڤ]] # «[[چیرۆکی کارەکەر]]» لە نووسینی [[مارگرێت ئاتوود]] # «[[دانی، پاڵەوانی جیھان]]» لە نووسینی [[ڕۆڵد داھڵ]] # «[[ڕۆژھەڵاتی عەدەن]]» لە نووسینی [[جۆن ستاینبێک]] # «[[دەرمانی سەرسوڕھێنەری جۆرج]]» لە نووسینی [[ڕۆڵد داھڵ]] # «[[خوشکە نامۆکان]]» لە نووسینی [[تێری پراچێت]] # «[[ڕەنگی وەنەوشەیی]]» لە نووسینی [[ئەلیس واکەر]] # «[[باوکی بەراز]]» لە نووسینی [[تێری پراچێت]] # «[[سی و نۆ ھەنگاوەکە]]» لە نووسینی [[جۆن بوچان]] # «[[کچان لە فرمێسکدا]]» لە نووسینی [[جاکلین ویلسۆن]] # «[[شەوانی خەوتن]]» لە نووسینی [[جاکلین ویلسۆن]] # «[[ھەموو شتێک لە بەرەی ڕۆژئاواوە ئارامە]]» لە نووسینی [[ئێریچ ماریا ڕیمارک]] # «[[لە پشت پەردەی مۆزەخانە]]» لە نووسینی [[کەیت ئاتکینسن]] # «[[دڵسۆزی بەرز]]» لە نووسینی [[نیک ھۆڕنبی]] # «[[ئەو]]» لە نووسینی [[ستیڤن کینگ]] # «[[جەیمس و قۆخە زەبەلاحەکە]]» لە نووسینی [[ڕۆڵد داھڵ]] # «[[مایلی سەوز]]» لە نووسینی [[ستیڤن کینگ]] # «[[پەپوولە]]» لە نووسینی [[ئانری شاریێر]] # «[[پیاوان لە چەکدا]]» لە نووسینی [[تێری پراچێت]] # «[[مامۆستا و فەرماندە]]» لە نووسینی [[پاتریک ئۆبرایان]] # «[[کلیلی ئێسک]]» لە نووسینی [[ئەنتۆنی ھۆرۆویتز]] # «[[مۆسیقای ڕۆح]]» لە نووسینی [[تێری پراچێت]] # «[[دزی کات]]» لە نووسینی [[تێری پراچێت]] # «[[فیلی پێنجەم]]» لە نووسینی [[تێری پراچێت]] # «[[کەفارەت (ڕۆمان)|کەفارەت]]» لە نووسینی [[ئیان مەککیوان]] # «[[نھێنییەکان]]» لە نووسینی [[جاکلین ویلسۆن]] # «[[شمشێرە زیوییەکە]]» لە نووسینی [[ئیان سێڕایلیەر]] # «[[یەکێک بەسەر ھێلانەی کوکووەوە فڕی]]» لە نووسینی [[کێن کێسی]] # «[[دڵی تاریکی]]» لە نووسینی [[جۆزێف کۆنراد]] # «[[کیم (ڕۆمان)|کیم]]» لە نووسینی [[ڕودیارد کیپلینگ]] # «[[دوورینی خاچ]]» لە نووسینی [[دایانا گاباڵدۆن]] # «[[مۆبی-دیک]]» لە نووسینی [[ھێرمان مێلڤیل]] # «[[خواوەندی ڕووبار]]» لە نووسینی [[ویلبور سمیت]] # «[[گۆرانی خۆرئاوابوون]]» لە نووسینی [[لویس گراسیک گیبۆن]] # «[[ھەواڵەکانی کەشتیوانی]]» لە نووسینی [[ئی. ئانی پروڵکس]] # «[[جیھان بەپێی گارپ]]» لە نووسینی [[جۆن ئێرڤینگ]] # «[[لۆرنا دون]]» لە نووسینی [[ئاڕ. دی. بلاکمۆر]] # «[[کچان درەنگ دەچنە دەرەوە]]» لە نووسینی [[جاکلین ویلسۆن]] # «[[کۆشکە دوورەکان]]» لە نووسینی [[ئێم. ئێم. کەی]] # «[[جادووگەرەکان]]» لە نووسینی [[ڕۆاڵد داڵ]] # «[[تۆڕی شارلۆت]]» لە نووسینی [[ئی. بی. وایت]] # «[[فرانکنشتاین]]» لە نووسینی [[ماری شێلی]] # «[[ئەوان لەسەر چیمەن یاریان دەکرد]]» لە نووسینی [[تێری ڤێنابڵز]] و [[گۆردۆن ویلیامز]] # «[[پیرەمێرد و زەریا]]» لە نووسینی [[ئێرنست ھێمینگوەی]] # «[[ناوی گوڵەکە]]» لە نووسینی [[ئومبێرتۆ ئیکۆ]] # «[[جیھانی سۆفیا]]» لە نووسینی [[یۆستاین گاردەر]] # «[[منداڵی زبڵدان]]» لە نووسینی [[جاکلین ویلسۆن]] # «[[بەڕێز فۆکسی نایاب]]» لە نووسینی [[ڕۆڵد داھڵ]] # «[[لۆلیتا]]» لە نووسینی [[ڤلادیمیر نابۆکۆڤ]] # «[[نەورەسی جۆناتان لیڤینگستۆن]]» لە نووسینی [[ڕیچارد باخ]] # «[[شازادە بچکۆلەکە]]» لە نووسینی [[ئانتوان دۆ سانت ئێگزوپێری]] # «[[منداڵە جانتاکە]]» لە نووسینی [[جاکلین ویلسۆن]] # «[[ئۆلیڤەر تویست]]» لە نووسینی [[چارڵز دیکینز]] # «[[ھێزی یەک]]» لە نووسینی [[برایش کۆرتنی]] # «[[سایلاس مارنەر]]» لە نووسینی [[جۆرج ئێلیۆت]] # «[[شێتی ئەمریکی]]» لە نووسینی [[برێت ئیستن ئێلیس]] # «[[یاداشتی ھیچ کەسێک]]» لە نووسینی [[جۆرج گرۆسمیت|جۆرج]] و [[ویدۆن گرۆسمیت]] # «[[ترینسپۆتینگ]]» لە نووسینی [[ئێرڤین وێڵش]] # «[[گوزبەمپس]]» لە نووسینی [[ئاڕ. ئێڵ. ستین]] # «[[ھایدی]]» لە نووسینی [[یۆھانا شپیری]] # «[[کوڕان و خۆشەویستان]]» لە نووسینی [[دەیڤد ھێربێرت لۆرێنس]] # «[[سووکەلەیی بوونی بەرگەنەگیراو]]» لە نووسینی [[میلان کوندێرا]] # «[[پیاو و کوڕ]]» لە نووسینی [[تۆنی پارسۆنز]] # «[[ڕاستییەکە]]» لە نووسینی [[تێری پراچێت]] # «[[شەڕی جیھانەکان]]» لە نووسینی [[ھێربەرت جۆرج وێڵز]] # «[[چرپەکاری ئەسپ]]» لە نووسینی [[نیکۆلاس ئیڤانس]] # «[[ھاوسەنگییەکی جوان]]» لە نووسینی [[ڕۆھینتۆن میستری]] # «[[جادووگەران لە دەرەوە]]» لە نووسینی [[تێری پراچێت]] # «[[پاشای پێشوو و ئاییندە]]» لە نووسینی [[تی. ئێچ. وایت]] # «[[کرمی زۆر برسی]]» لە نووسینی [[ئێریک کارڵ]] # «[[گوڵەکان لە بنمیچدا]]» لە نووسینی [[ڤی. سی. ئەندروز]] {{Div col end}} == ئەمانەش ببینە == * [[١٠٠ باشترین ڕۆمان بەپێی کتێبخانەی مۆدێرن]] * [[١٠٠ کتێبی سەدەی لو مۆند]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکی | بەستەر=https://en.wikipedia.org/wiki/The_Big_Read| سەردێڕ=The Big Read | زمان= ئینگلیزی | سەردان= ٢٨ی ئایاری ٢٠٢١}} {{تووڵی دەروازە|کتێب|ڕۆمانەکان|وێژە|شانشینی یەکگرتوو}} {{پۆلی کۆمنز|The Big Read}} [[پۆل:پێڕستی باشترین کتێبەکان]] [[پۆل:پێڕستی ڕۆمانەکان]] [[پۆل:پەرەپێدانی کتێب]] rnvzgpmrfk27r9hhn32clme8p0qz0t3 1661424 1661113 2026-09-05T20:10:14Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1661424 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''بیگ ڕید''' ({{بە ئینگلیزی| The Big Read}}) ڕاپرسییەک بوو بۆ دیاریکردنی باشترین [[ڕۆمان]]ی ھەموو سەردەمەکان، کە لە ساڵی ٢٠٠٣ لە [[بەریتانیا]] و لەلایەن [[بی بی سی]]ەوە ئەنجام درا. لەم ڕاپرسییەدا کە لەسەر ھێڵ و لە ڕێگەی [[ڕاژەی کورتە پەیام]] و تەلەفۆن ئەنجام درا، زیاتر لە ٧٥٠ ھەزار کەس لە خەڵکی بەریتانیا بەشدارییان کرد. لە کۆتاییدا پێڕستی باشترین ٢٠٠ ڕۆمان لە بەریتانیا بڵاو کرایەوە.<ref>The [[BBC]]'s Big Read [https://www.bbc.co.uk/arts/bigread/top100.shtml BBC - The Big Read] April 2003, Retrieved 9 December 2008</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20110110172119/http://pressoffice.penguin.co.uk/static/downloads/releases2003/160503_bigreadstop100_2.pdf Penguin Dominates The Big Read Top 100] ''[[Penguin Books|Penguin]]'' Press Office</ref> ==مەبەست== بی بی سی بەرنامەی بیگ ڕید (خوێندنەوەی گەورە)ی دەست پێ کرد بە ئامانجی دۆزینەوەی «خۆشەویستترین ڕۆمانی نەتەوە» لە ڕێگەی دەنگدانی بینەرانەوە لە ڕێگەی وێب، کورتەنامە و تەلەفۆنەوە. بەرنامەکە بەھۆی ئەوەی بە شێوازێکی ھەستبزوێن مامەڵەی لەگەڵ ئەدەب دەکرد ڕووبەڕووی مشتوومڕ و ڕەخنە بووەوە، بەڵام لایەنگرانی بەرنامەکە ستایشیان کرد چونکە بە باوەڕی ئەوان ئەم پلانە بووە ھۆی بەرزکردنەوەی ئاستی ھۆشیاری گشتی بەرامبەر بە خوێندنەوە.<ref> "The Big Read", BBC, April 2003, Retrieved 9 December 2008; "Penguin Dominates The Big Read Top 100". <i>Penguin Books</i>. Archived from the original on 27 August 2007. Retrieved 24 August 2024; John Ezard (15 Dec 2003) "Tolkien runs rings round Big Read rivals". <i>The Guardian</i>; Boyd Tonkin (24 Oct 2003) "A Week in Books: The Big Read aims to reflect mass taste". <i>The Independent</i>; "Book awards: BBC's Big Read". <i>LibraryThing</i>. Retrieved 24 August 2024. </ref> لە سەرەتادا خەڵکی بەریتانیا دەنگیان بە ھەر ڕۆمانێک دا کە ئارەزوویان لێ بوو.<ref> "The Big Read", BBC, April 2003, Retrieved 9 December 2008; "Penguin Dominates The Big Read Top 100". <i>Penguin Books</i>. Archived from the original on 27 August 2007. Retrieved 24 August 2024; John Ezard (15 Dec 2003) "Tolkien runs rings round Big Read rivals". <i>The Guardian</i>; Boyd Tonkin (24 Oct 2003) "A Week in Books: The Big Read aims to reflect mass taste". <i>The Independent</i>; "Book awards: BBC's Big Read". <i>LibraryThing</i>. Retrieved 24 August 2024. </ref> لەمەوە، [[پێڕست]]ێکی ٢٠٠ کتێب ئامادەکرا، و ٢١ بەرزترینیان بۆ دەنگدانی زیاتر خرانەڕوو، بەو مەرجەی تەنھا یەک کتێب بۆ ھەر نووسەرێک لەناو ٢١ کتێبی سەرەکیدا ڕێگەپێدراو بوو. بەو پێیەی ڕاپرسییەکە لەسەر بنەمای ڕۆمان بوو، شانۆنامەکانی [[ویلیام شێکسپیر]] بەشێک نەبوون لە ڕاپرسییەکە. ==٢٠٠ باشترین ڕۆمان لە [[شانشینی یەکگرتوو]]== {{Div col}} # «[[شای ئەنگوستیلەکان]]» لە نووسینی [[جەی ئاڕ ئاڕ تۆلکین]] # «[[شانازی و پێشوەختە]]» لە نووسینی [[جەین ئۆستن]] # «[[کەرەستە تاریکەکانی]]» لە نووسینی [[فیلیپ پولمان]] # «[[ڕێبەری گالیسکەچی بۆ گالاکسی]]» لە نووسینی [[دۆگلاس ئادەمز]] # «[[ھاری پۆتەر و جامی ئاگر]]» لە نووسینی [[جەی کەی ڕۆولینگ]] # «[[کوشتنی بولبولێکی لاساییکەرەوە]]» لە نووسینی [[ھارپەر لی]] # «[[وینی دە پوو]]» لە نووسینی [[ئەی. ئەی. میلن]] # «[[١٩٨٤ (ڕۆمان)|١٩٨٤]]» لە نووسینی [[جۆرج ئۆروێڵ]] # «[[شێرەکە، جادووگەرەکە و جلوبەرگەکە]]» لە نووسینی [[سی ئێس لویس]] # «[[جەین ئایر (ڕۆمان)|جەین ئایر]]» لە نووسینی [[شارلۆت برۆنتی]] # «[[گرتن-٢٢]]» لە نووسینی [[جۆزێف ھێلەر]] # «[[بەرزایییە باگرەکان]]» لە نووسینی [[ئێمیلی برۆنتی]] # «[[گۆرانی باڵندە]]» لە نووسینی [[سێباستیان فۆکس]] # «[[ڕێبێکا (ڕۆمان)|ڕیبێکا]]» لە نووسینی [[دافنە دوومۆریە]] # «[[پاسەوانێک لە مەزرا]]» لە نووسینی [[جێرۆم دەیڤید سالینجەر]] # «[[با لەناو بیدەکاندا]]» لە نووسینی [[کینێس گراھام]] # «[[ئاواتە گەورەکان]]» لە نووسینی [[چارڵز دیکینز]] # «[[ژنانی بچووک]]» لە نووسینی [[لویزا مەی ئەلکۆت]] # «[[ماندۆلینی کاپتن کۆرێلی]]» لە نووسینی [[لویس دێ بێرنیێر]] # «[[جەنگ و ئاشتی]]» لە نووسینی [[لیۆ تۆڵستۆی]] # «[[لەگەڵ بادا چوو]]» لە نووسینی [[مارگرێت میچڵ]] # «[[ھاری پۆتەر و بەردی فەیلەسوفەکە (کتێب)|ھاری پۆتەر و بەردی فەیلەسوفەکە]]» لە نووسینی [[جەی کەی ڕۆولینگ]] # «[[ھاری پۆتەر و ژووری نھێنییەکان]]» لە نووسینی [[جەی کەی ڕۆولینگ]] # «[[ھاری پۆتەر و زیندانییەکەی ئازکابان]]» لە نووسینی [[جەی کەی ڕۆولینگ]] # «[[ھۆبیت]]» لە نووسینی [[جەی ئاڕ ئاڕ تۆلکین]] # «[[تێس لە بنەماڵەی دێربەرڤیڵ]]» لە نووسینی [[تۆماس ھاردی]] # «[[میدڵمارچ]]» لە نووسینی [[جۆرج ئێلیۆت]] # «[[نوێژێک بۆ ئۆین مینی]]» لە نووسینی [[جۆن ئێرڤینگ]] # «[[ھێشووەکانی تووڕەیی]]» لە نووسینی [[جۆن ستاینبێک]] # «[[سەرکێشییەکانی ئالیس لە وڵاتی سەرسوورھێنەر]]» لە نووسینی [[لویس کاڕۆڵ]] # «[[چیرۆکی ترەیسی بیکەر]]» لە نووسینی [[جاکلین ویلسۆن]] # «[[سەد ساڵ لە تەنیایی]]» لە نووسینی [[گابریێل گارسیا مارکێز]] # «[[ستوونەکانی زەوی]]» لە نووسینی [[کێن فۆلێت]] # «[[دەیڤد کۆپەرفیڵد]]» لە نووسینی [[چارڵز دیکینز]] # «[[چارلی و کارگەی شوکولاتە]]» لە نووسینی [[ڕۆڵد داھڵ]] # «[[دوورگەی گەنجینە]]» لە نووسینی [[ڕۆبێرت لویس ستیڤنسن]] # «[[شارۆچکەیەک وەک ئەلیس]]» لە نووسینی [[نێڤیل شوت]] # «[[قەناعەت]]» لە نووسینی [[جەین ئۆستن]] # «[[دون]]» لە نووسینی [[فرانک ھێربێرت]] # «[[ئێما]]» لە نووسینی [[جەین ئۆستن]] # «[[ئان لە گرین گەیبڵز]]» لە نووسینی [[لووسی ماد مۆنتگۆمێری]] # «[[واتەرشیپ داون]]» لە نووسینی [[ڕیچارد ئادەمز]] # «[[گاتسبیی مەزن]]» لە نووسینی [[ئێف. سکۆت فیتزجێراڵد]] # «[[کۆنتی مۆنتی کریستۆ]]» لە نووسینی [[ئەلێکساندەر دوما]] # «[[سەردانەوەی برایدسھێد]]» لە نووسینی [[ئیڤلین وۆ]] # «[[کێڵگەی ئاژەڵان]]» لە نووسینی [[جۆرج ئۆروێڵ]] # «[[گۆرانییەکی کریسمس]]» لە نووسینی [[چارڵز دیکینز]] # «[[دوور لە قەرەباڵغی شێتانە]]» لە نووسینی [[تۆماس ھاردی]] # «[[شەوشاد بەڕێز تۆم]]» لە نووسینی [[میشێل ماگۆریان]] # «[[گەڕانی شێڵ]]» لە نووسینی [[ڕۆزاموند پیلچەر]] # «[[باخچە نھێنییەکە]]» لە نووسینی [[فرانسیس ھۆدگسۆن بێرنێت]] # «[[دەربارەی مشک و پیاوان]]» لە نووسینی [[جۆن ستاینبێک]] # «[[ڕاوەستان]]» لە نووسینی [[ستیڤن کینگ]] # «[[ئاننا کارێنینا (ڕۆمان)|ئاننا کارێنینا]]» لە نووسینی [[لیۆ تۆڵستۆی]] # «[[کوڕێکی گونجاو]]» لە نووسینی [[ڤیکرام سێت]] # «[[بی ئێف جی]]» لە نووسینی [[ڕۆڵد داھڵ]] # «[[قەل و ئەمازۆنەکان]]» لە نووسینی [[ئارتەر ڕانسۆم]] # «[[بلاک بیوتی|جوانی ڕەش]]» لە نووسینی [[ئانا سیوێڵ]] # «[[ئارتێمیس فاول]]» لە نووسینی [[ئۆین کۆڵفەر]] # «[[تاوان و سزا]]» لە نووسینی [[فیۆدۆر دۆستۆیێڤسکی]] # «[[سفر و خاچەکان]]» لە نووسینی [[مالۆری بلاکمان]] # «[[یاداشتەکانی گێیشایەک]]» لە نووسینی [[ئارتەر گۆڵدن]] # «[[چیرۆکی دوو شار]]» لە نووسینی [[چارڵز دیکینز]] # «[[باڵندە دڕکاوییەکان]]» لە نووسینی [[کۆلین مەککۆلۆ]] # «[[مۆرت]]» لە نووسینی [[تێری پراچێت]] # «[[داری جادوویی دوور]]» لە نووسینی [[ئینید بلیتۆن]] # «[[ماگوس]]» لە نووسینی [[جۆن فاولز]] # «[[نیشانە باشەکان]]» لە نووسینی [[نیڵ گەیمەن]] و [[تێری پراچێت]] # «[[پاسەوانەکان! پاسەوانەکان!]]» لە نووسینی [[تێری پراچێت]] # «[[شای مێشەکان]]» لە نووسینی [[ویلیام گۆڵدینگ]] # «[[بۆن (ڕۆمان)|بۆن]]» لە نووسینی [[پاتریک زوسکیند]] # «[[خێرخوازە پانتۆڵ دڕاوەکان]]» لە نووسینی [[ڕۆبێرت ترێسێل]] # «[[پاسەوانی شەو]]» لە نووسینی [[تێری پراچێت]] # «[[ماتیڵدا]]» لە نووسینی [[ڕۆاڵد داڵ]] # «[[یاداشتی بریجیت جۆنز]]» لە نووسینی [[ھێلین فیڵدینگ]] # «[[مێژووی نھێنی]]» لە نووسینی [[دۆنا تارت]] # «[[ژنە سپییەکە]]» لە نووسینی [[ویلکی کۆلینز]] # «[[ئوولیس]]» لە نووسینی [[جەیمس جۆیس]] # «[[ماڵی ڕەش]]» لە نووسینی [[چارڵز دیکینز]] # «[[کاری دووانە]]» لە نووسینی [[جاکلین ویلسۆن]] # «[[تویتەکان]]» لە نووسینی [[ڕۆاڵد داڵ]] # «[[من قەڵاکە دەگرم]]» لە نووسینی [[دۆدی سمیت]] # «[[کونەکان]]» لە نووسینی [[لویس سەیکەر]] # «[[گۆرمێنگاست]]» لە نووسینی [[مێرڤین پیک]] # «[[خواوەندی شتە بچووکەکان]]» لە نووسینی [[ئارونداتی ڕۆی]] # «[[ڤیکی فریشتە]]» لە نووسینی [[جاکلین ویلسۆن]] # «[[جیھانی نوێی ئازا]]» لە نووسینی [[ئالدۆس ھەکسلی]] # «[[کێڵگەی ئاسوودەیی سارد]]» لە نووسینی [[ستێلا گیبۆنز]] # «[[جادووگەر (ڕۆمان)|جادووگەر]]» لە نووسینی [[ڕەیمۆند ئی. فەیست]] # «[[لەسەر ڕێگا]]» لە نووسینی [[جاک کێرواک]] # «[[باوکی ئایینی]]» لە نووسینی [[ماریۆ پوزۆ]] # «[[ھۆزی ورچی ئەشکەوت]]» لە نووسینی [[جین ئێم. ئاوێڵ]] # «[[ڕەنگی جادوو]]» لە نووسینی [[تێری پراچێت]] # «[[کیمیاگەر (ڕۆمان)|کیمیاگەر]]» لە نووسینی [[پاولۆ کۆیلۆ]] # «[[کاترین]]» لە نووسینی [[ئانیا سیتۆن]] # «[[کەین و ئابێل]]» لە نووسینی [[جێفری ئارچەر]] # «[[خۆشەویستی لە سەردەمی کۆلێرا]]» لە نووسینی [[گابرێل گارسیا مارکێز]] # «[[کچان لە خۆشەویستیدا]]» لە نووسینی [[جاکلین ویلسۆن]] # «[[یاداشتەکانی شازادە]]» لە نووسینی [[مێگ کابۆت]] # «[[منداڵانی نیوەشەو]]» لە نووسینی [[سەلمان ڕوشدی]] # «[[سێ پیاو لە بەلەمێکدا]]» لە نووسینی [[جێرۆم ک. جێرۆم]] # «[[خواوەندە بچووکەکان]]» لە نووسینی [[تێری پراچێت]] # «[[کەنار دەریا]]» لە نووسینی [[ئەلێکس گارلاند]] # «[[دراکیولا]]» لە نووسینی [[برام ستۆکەر]] # «[[خاڵی سپی]]» لە نووسینی [[ئەنتۆنی ھۆرۆویتز]] # «[[کاغەزەکانی پیکویک]]» لە نووسینی [[چارڵز دیکینز]] # «[[گەردەلوول شکێن]]» لە نووسینی [[ئەنتۆنی ھۆرۆویتز]] # «[[کارگەی زەردەواڵە]]» لە نووسینی [[ئیان بانکیس]] # «[[ڕۆژی چەقەڵ]]» لە نووسینی [[فرێدریک فۆرسایت]] # «[[دایکە وێنەکێشراوەکە]]» لە نووسینی [[جاکلین ویلسۆن]] # «[[جودی نادیار]]» لە نووسینی [[تۆماس ھاردی]] # «[[یاداشتی نھێنی ئادریان مۆڵ، تەمەن ١٣ و سێ چارەک]]» لە نووسینی [[سو تاونسێند]] # «[[دەریای دڵڕەق]]» لە نووسینی [[نیکۆلاس مۆنسارات]] # «[[بێچارەکان]]» لە نووسینی [[ڤیکتۆر ھوگۆ]] # «[[سەرۆکی شارەوانی کاستەربریج]]» لە نووسینی [[تۆماس ھاردی]] # «[[یاری بوێری]]» لە نووسینی [[جاکلین ویلسۆن]] # «[[کچە خراپەکان]]» لە نووسینی [[جاکلین ویلسۆن]] # «[[وێنەی دۆریان گرەی]]» لە نووسینی [[ئۆسکار وایڵد]] # «[[شۆگون]]» لە نووسینی [[جەیمس کلاڤێڵ]] # «[[ڕۆژی تریفیدەکان]]» لە نووسینی [[جۆن ویندام]] # «[[لۆلا ڕۆز]]» لە نووسینی [[جاکلین ویلسۆن]] # «[[بازاڕی خۆنواندن]]» لە نووسینی [[ویلیام مەیക്پیس تاکەرەی]] # «[[داستانی فۆرسایت]]» لە نووسینی [[جۆن گاڵسوێرتی]] # «[[ماڵی گەڵاکان]]» لە نووسینی [[مارک ز. دانیلێوسکی]] # «[[ئینجیلی ژەھراوی]]» لە نووسینی [[باربارا کینگسۆڵڤەر]] # «[[پیاوی دروێنە]]» لە نووسینی [[تێری پراچێت]] # «[[ئەنگوس، تانگ و ماچکردنی تەواو]]» لە نووسینی [[لویز ڕێنیسن]] # «[[سەگی باسکەرڤیڵ]]» لە نووسینی [[ئارتەر کۆنان دۆیڵ]] # «[[خاوەندارێتی: ڕۆمانسێک]]» لە نووسینی [[ئەی. ئێس. بایت]] # «[[مامۆستا و مارگەریتا]]» لە نووسینی [[میخائیل بولگاکۆڤ]] # «[[چیرۆکی کارەکەر]]» لە نووسینی [[مارگرێت ئاتوود]] # «[[دانی، پاڵەوانی جیھان]]» لە نووسینی [[ڕۆڵد داھڵ]] # «[[ڕۆژھەڵاتی عەدەن]]» لە نووسینی [[جۆن ستاینبێک]] # «[[دەرمانی سەرسوڕھێنەری جۆرج]]» لە نووسینی [[ڕۆڵد داھڵ]] # «[[خوشکە نامۆکان]]» لە نووسینی [[تێری پراچێت]] # «[[ڕەنگی وەنەوشەیی]]» لە نووسینی [[ئەلیس واکەر]] # «[[باوکی بەراز]]» لە نووسینی [[تێری پراچێت]] # «[[سی و نۆ ھەنگاوەکە]]» لە نووسینی [[جۆن بوچان]] # «[[کچان لە فرمێسکدا]]» لە نووسینی [[جاکلین ویلسۆن]] # «[[شەوانی خەوتن]]» لە نووسینی [[جاکلین ویلسۆن]] # «[[ھەموو شتێک لە بەرەی ڕۆژئاواوە ئارامە]]» لە نووسینی [[ئێریچ ماریا ڕیمارک]] # «[[لە پشت پەردەی مۆزەخانە]]» لە نووسینی [[کەیت ئاتکینسن]] # «[[دڵسۆزی بەرز]]» لە نووسینی [[نیک ھۆڕنبی]] # «[[ئەو]]» لە نووسینی [[ستیڤن کینگ]] # «[[جەیمس و قۆخە زەبەلاحەکە]]» لە نووسینی [[ڕۆڵد داھڵ]] # «[[مایلی سەوز]]» لە نووسینی [[ستیڤن کینگ]] # «[[پەپوولە]]» لە نووسینی [[ئانری شاریێر]] # «[[پیاوان لە چەکدا]]» لە نووسینی [[تێری پراچێت]] # «[[مامۆستا و فەرماندە]]» لە نووسینی [[پاتریک ئۆبرایان]] # «[[کلیلی ئێسک]]» لە نووسینی [[ئەنتۆنی ھۆرۆویتز]] # «[[مۆسیقای ڕۆح]]» لە نووسینی [[تێری پراچێت]] # «[[دزی کات]]» لە نووسینی [[تێری پراچێت]] # «[[فیلی پێنجەم]]» لە نووسینی [[تێری پراچێت]] # «[[کەفارەت (ڕۆمان)|کەفارەت]]» لە نووسینی [[ئیان مەککیوان]] # «[[نھێنییەکان]]» لە نووسینی [[جاکلین ویلسۆن]] # «[[شمشێرە زیوییەکە]]» لە نووسینی [[ئیان سێڕایلیەر]] # «[[یەکێک بەسەر ھێلانەی کوکووەوە فڕی]]» لە نووسینی [[کێن کێسی]] # «[[دڵی تاریکی]]» لە نووسینی [[جۆزێف کۆنراد]] # «[[کیم (ڕۆمان)|کیم]]» لە نووسینی [[ڕودیارد کیپلینگ]] # «[[دوورینی خاچ]]» لە نووسینی [[دایانا گاباڵدۆن]] # «[[مۆبی-دیک]]» لە نووسینی [[ھێرمان مێلڤیل]] # «[[خواوەندی ڕووبار]]» لە نووسینی [[ویلبور سمیت]] # «[[گۆرانی خۆرئاوابوون]]» لە نووسینی [[لویس گراسیک گیبۆن]] # «[[ھەواڵەکانی کەشتیوانی]]» لە نووسینی [[ئی. ئانی پروڵکس]] # «[[جیھان بەپێی گارپ]]» لە نووسینی [[جۆن ئێرڤینگ]] # «[[لۆرنا دون]]» لە نووسینی [[ئاڕ. دی. بلاکمۆر]] # «[[کچان درەنگ دەچنە دەرەوە]]» لە نووسینی [[جاکلین ویلسۆن]] # «[[کۆشکە دوورەکان]]» لە نووسینی [[ئێم. ئێم. کەی]] # «[[جادووگەرەکان]]» لە نووسینی [[ڕۆاڵد داڵ]] # «[[تۆڕی شارلۆت]]» لە نووسینی [[ئی. بی. وایت]] # «[[فرانکنشتاین]]» لە نووسینی [[ماری شێلی]] # «[[ئەوان لەسەر چیمەن یاریان دەکرد]]» لە نووسینی [[تێری ڤێنابڵز]] و [[گۆردۆن ویلیامز]] # «[[پیرەمێرد و زەریا]]» لە نووسینی [[ئێرنست ھێمینگوەی]] # «[[ناوی گوڵەکە]]» لە نووسینی [[ئومبێرتۆ ئیکۆ]] # «[[جیھانی سۆفیا]]» لە نووسینی [[یۆستاین گاردەر]] # «[[منداڵی زبڵدان]]» لە نووسینی [[جاکلین ویلسۆن]] # «[[بەڕێز فۆکسی نایاب]]» لە نووسینی [[ڕۆڵد داھڵ]] # «[[لۆلیتا]]» لە نووسینی [[ڤلادیمیر نابۆکۆڤ]] # «[[نەورەسی جۆناتان لیڤینگستۆن]]» لە نووسینی [[ڕیچارد باخ]] # «[[شازادە بچکۆلەکە]]» لە نووسینی [[ئانتوان دۆ سانت ئێگزوپێری]] # «[[منداڵە جانتاکە]]» لە نووسینی [[جاکلین ویلسۆن]] # «[[ئۆلیڤەر تویست]]» لە نووسینی [[چارڵز دیکینز]] # «[[ھێزی یەک]]» لە نووسینی [[برایش کۆرتنی]] # «[[سایلاس مارنەر]]» لە نووسینی [[جۆرج ئێلیۆت]] # «[[شێتی ئەمریکی]]» لە نووسینی [[برێت ئیستن ئێلیس]] # «[[یاداشتی ھیچ کەسێک]]» لە نووسینی [[جۆرج گرۆسمیت|جۆرج]] و [[ویدۆن گرۆسمیت]] # «[[ترینسپۆتینگ]]» لە نووسینی [[ئێرڤین وێڵش]] # «[[گوزبەمپس]]» لە نووسینی [[ئاڕ. ئێڵ. ستین]] # «[[ھایدی]]» لە نووسینی [[یۆھانا شپیری]] # «[[کوڕان و خۆشەویستان]]» لە نووسینی [[دەیڤد ھێربێرت لۆرێنس]] # «[[سووکەلەیی بوونی بەرگەنەگیراو]]» لە نووسینی [[میلان کوندێرا]] # «[[پیاو و کوڕ]]» لە نووسینی [[تۆنی پارسۆنز]] # «[[ڕاستییەکە]]» لە نووسینی [[تێری پراچێت]] # «[[شەڕی جیھانەکان]]» لە نووسینی [[ھێربەرت جۆرج وێڵز]] # «[[چرپەکاری ئەسپ]]» لە نووسینی [[نیکۆلاس ئیڤانس]] # «[[ھاوسەنگییەکی جوان]]» لە نووسینی [[ڕۆھینتۆن میستری]] # «[[جادووگەران لە دەرەوە]]» لە نووسینی [[تێری پراچێت]] # «[[پاشای پێشوو و ئاییندە]]» لە نووسینی [[تی. ئێچ. وایت]] # «[[کرمی زۆر برسی]]» لە نووسینی [[ئێریک کارڵ]] # «[[گوڵەکان لە بنمیچدا]]» لە نووسینی [[ڤی. سی. ئەندروز]] {{Div col end}} == ئەمانەش ببینە == * [[١٠٠ باشترین ڕۆمان بەپێی کتێبخانەی مۆدێرن]] * [[١٠٠ کتێبی سەدەی لو مۆند]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکی | بەستەر=https://en.wikipedia.org/wiki/The_Big_Read| سەردێڕ=The Big Read | زمان= ئینگلیزی | سەردان= ٢٨ی ئایاری ٢٠٢١}} {{تووڵی دەروازە|کتێب|ڕۆمانەکان|وێژە|شانشینی یەکگرتوو}} {{پۆلی کۆمنز|The Big Read}} [[پۆل:پێڕستی باشترین کتێبەکان]] [[پۆل:پێڕستی ڕۆمانەکان]] [[پۆل:پەرەپێدانی کتێب]] 1eedddclh3ylmuvfg8x8h2gsdu3xiop 0 181073 1661207 1511093 2026-09-05T15:28:11Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661207 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox royalty|consort=yes|name=فو جینگ<br>婦妌|succession=شاژنی [[ئیمپراتۆریەتیی شانگ|ئیمپراتۆریەتی شانگ]]|spouse=[[وو دینگ]]|issue=[[زوو گێنگ]]|temple name=Houmuwu (后母戊)|place of burial=[[ینسو]]}}'''فوجینگ''' شاژنێکی ئیمپراتۆریەتی شانگ بوو وە ھاوسەری پاشا [[وو دینگ]] بوو<ref name="huang">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Huang 黄|یەکەم١=Qian 茜|ڕێکەوت=١٠ی ئازاری ٢٠١٦|سەردێڕ=中国最早女将妇好墓首博特展：揭秘华夏首位女英雄|trans-title=Special exhibition of the tomb of Fu Hao, China's earliest female general: uncovering the first female hero of China|ناونیشان=http://cul.qq.com/a/20160310/042775.htm|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٧|وێبگە=Tencent|زمان=Chinese|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170730023759/http://cul.qq.com/a/20160310/042775.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == <references /> {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|پاشایەتی|مێژوو|چین|ژن}} [[پۆل:ژنە سیاسەتمەدارە چینیەکان]] [[پۆل:ژنە چینییەکانی سەدەی سیانزەمی پێش زایین]] [[پۆل:خەڵکانی ئیمپراتۆریەتی شانگ]] [[پۆل:ژنان لە جەنگ]] [[پۆل:ژنان لە سیاسەت]] [[پۆل:ژنە ژەنەڕاڵەکان]] [[پۆل:خانەدانیی چینی]] [[پۆل:ژەنەڕالە چینییەکان]] rq4ltez8mzup2nz61mrx7xgm6s9al9m 0 181086 1661209 1402982 2026-09-05T15:30:04Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661209 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|consort=yes|name=فو ھاوۆ|image=Fu Haocrop.jpg|caption=پەیکەری خاتوو فوو ھاوۆ لە [[ینسو]]|spouse=پاشا [[وو دینگ]]|reign=|issue=[[شازادە جیێ]]|occupation=*ژەنەڕالی سەربازی *Priestess|dynasty=[[ئیمپراتۆریەتی شانگ|شانگ]]|title=خاتوونی شاژن}}'''فو ھاوۆ''' (بە [[نووسەکانی چینیی سادەکراو|چینی سادەکراو]]: 妇好 بە چینی دێرین:婦好  خوێندنەوە:فو ھاوۆ مردن ١٢٠٠ی پێش زاین) یان خاتوو ھاوۆ، ناوی پێش مردن: مو سین ()، یەکێک بوو لە ھاوسەرەکانی وو دینگی پاشای ئیمپراتۆریەتی شانگ، خاتوو ھاوۆ وەکوو ژەنەڕاڵێکی سەربازی لە سووپا خزمەتی دەکرد<ref name="cambridge">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ebrey|یەکەم=Patricia|ناونیشان=https://archive.org/details/cambridgeillustr00ebre_0|سەردێڕ=The Cambridge Illustrated History of China|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ساڵ=٢٠٠٦|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٤٣٥١٩-٢|پەڕەکان=[https://archive.org/details/cambridgeillustr٠٠ebre_٠/page/٢٦ ٢٦]&ndash;٢٧|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}</ref> ھەنێک لە سەرچاوەکان کە ئاماژە بە ژیانی خاتوو ھاوۆ دەدەن ئەوە دەردەخەن کە سەرکەوتنە سەربازییەکانی خاتوون بارودۆخی ئیمپراتۆریەتەکەی رزگارکردووە، گؤری خاتوو فوو ھاوۆ لە وێرانبووی ینسو دۆزراوەتەوە لەلایەن شوێنەوارناس [[ژێنگ ژێنسیانگ]]{{sfn|Loewe|Shaughnessy|1999|pp=194-196}}<ref name="TrowelBlazers">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The First Lady of Chinese Archaeology|ناونیشان=http://trowelblazers.com/zheng-zhenxiang/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=TrowelBlazers}}</ref> == سەرچاوەکان == <references /> == پەراوێزەکان == * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Loewe|یەکەم١=Michael|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=cHA7Ey0-pbEC&pg=PA194|سەردێڕ=The Cambridge History of Ancient China: From the Origins of Civilization to 221 BC|دوایین٢=Shaughnessy|یەکەم٢=Edward L.|ڕێکەوت=١٣ی ئازاری ١٩٩٩|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٤٧٠٣٠-٨|شوێن=London}} {{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|چین|مێژوو|شەڕ|پاشایەتی|سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|Fu Hao}} [[پۆل:ژنە سیاسەتمەدارە چینیەکان]] [[پۆل:ژنە چینییەکانی سەدەی سیانزەمی پێش زایین]] [[پۆل:خەڵکانی ئیمپراتۆریەتی شانگ]] [[پۆل:ژنە ژەنەڕاڵەکان]] [[پۆل:مردنەکان لەکاتی مناڵبوون]] [[پۆل:خانەدانیی چینی]] [[پۆل:ژەنەڕالە چینییەکان]] 5nzkaejmij5sjmosxf9l0sophvkmlui 0 181421 1661477 1444587 2026-09-05T22:35:10Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، چین-کۆلکە) 1661477 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Zhou gong.jpg|وێنۆک]] '''دان، دووک وێنی ژۆو''' (بە چینی:周文公旦; [[پین-ین|خوێندنەوە]]: ژۆو وێن گۆنگ دان) وەک دووکی ژۆو ناسراوە (بە چینی: 周公 [[پین-ین|خوێندنەوە]]: ژۆو گۆنگ) ئەندامێکی خێزانەی شاھانەی خێزانی سەرەتایی [[ئیمپراتۆریەتی ژۆو]] بوو کە ڕۆلێکی گرنگی ھەبوو لە پتەوتر کردنی ئیمپراتۆریەتەکە کە لەلایەن [[پاشا ووی ئیمپراتۆریەتی ژۆو|براکەیەوە]] دامەزرابوو.<ref name="Birrell1999">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Anne Birrell|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=_D_vC6a_CoQC&pg=PA254|سەردێڕ=Chinese Mythology: An Introduction|ڕێکەوت=٧ی نیسانی ١٩٩٩|بڵاوکەرەوە=JHU Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠١٨-٦١٨٣-٣|پەڕەکان=٢٥٤–}}</ref><ref name="Lee2004">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Thomas H. C. Lee|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=WMhzF0OfadwC&pg=PA475|سەردێڕ=The New and the Multiple: Sung Senses of the Past|ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=Chinese University Press|ژپنک=٩٧٨-٩٦٢-٩٩٦-٠٩٦-٤|پەڕەکان=٢٠٨–}}</ref> == بەستەرە دەرەکییەکان == * [http://www.china.org.cn/english/2004/Jun/97656.htm گۆڕی ژۆو گۆنگ] {{Authority control}} == سەرچاوەکان == <references />{{تووڵی دەروازە|چین|مێژوو|ژیاننامە}} {{پۆلی کۆمنز|Duke of Zhou}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{چین-کۆلکە}} [[پۆل:خانەدانیی ئیمپراتۆریەتیی ھان]] [[پۆل:ڕاسپێردراوەکانی چین]] [[پۆل:دووکەکانی چین]] [[پۆل:سیاسەتمەدارەکانی شێنسی]] [[پۆل:خەڵکی چین لە سەدەی ١١ی پێش زایین]] rnz48r5d3b10oirshu16arjto4qi0e2 0 181548 1661466 1502396 2026-09-05T22:33:20Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، چین-کۆلکە) 1661466 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}} '''دووک ھوانی چی''' (بە چینی:齊桓公 [[پین-ین|خوێندنەوە]]: چی ھوان گۆنگ، مردن ٦٤٣ی پێش زاین) ناوی کەسی '''سیاۆ بای''' (小白)، یەکێک بوو لە فەرمانڕەوایەکانی [[ویلایەتی چی]]، لە ٦٨٥ تا ٦٤٣ی پێش زاین، کە لەسەردەمی پارچە پارچە بووی [[سەردەمی بەھار و پایز|بەھار و پایزدا]] ژیاوە، ویلایەتی چی وەک یەکێک لە ویلایەتەکانی [[ئیمپراتۆریەتی ژۆو]]، کە ویلایەتەکان لەگەل یەک دەجەنگان بۆ فروانکردنی دەسەڵاتی خۆیان، دووک ھوان و راوێژکارەکەی [[گوان ژۆنگ]] توانیان [[ویلایەتی چی]] بکەنە یەکێک لە ویلایەتە ھەرە بەھێزەکانی چینی ئەوسا. دووک ھوان بە ماوەی کات بە یەکێک لە بەھێزترینی ویلایەتەکانی ژۆو دانرا، ھەروەھاش وەک خێزانی شاھانەی ژۆو وەک سەردەیەک لە چین لەم پلەو پایەیەی،، دووک چوان جەنگی لە دژی ئەو کودەتایانە لەگەل خەڵکانی دەرەوەی ژۆو، توانی خاکەکان بگەڕێنێتەوە بۆ ژۆو، لەکاتی کۆتایی سەردەمە چل ساڵانەکەی، ھەرچۆنێک بێت ھێزی دووک ھوان بەرەو کەمبوونەوە و لاواز بوون دەچوو کە بەرەو نەخۆشی دەرۆیت، لەکاتی مردنی دووک ھوان ویلایەتی چوو وا دەردەکەوێ بەرەو لاوازی ڕۆیشتبێت، و دواتر بە تەواوی ھێزەکەی لەدەستا. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر=https://en.wikipedia.org/wiki/Duke_Huan_of_Qi|سەردێڕ=Duke_Huan_of_Qi|زمان=ئینگلیزی|سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١}} {{تووڵی دەروازە|چین|مێژوو|ژیاننامە}} {{پۆلی کۆمنز|Duke Huan of Qi}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{چین-کۆلکە}} [[پۆل:فەرمانڕەواکانی چی (ویلایەت)]] [[پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی ٧ەمی پێش زایین]] jzg4aq347clfll1hrb48y99g84dxmav 0 181599 1661397 1502387 2026-09-05T19:38:38Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، چین-کۆلکە) 1661397 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Orphan|date=حوزەیران ٢٠٢١}} }} [[پەڕگە:Duke_Wen_of_Jin_Recovering_His_State_(晉文公復國圖)_by_Li_Tang_(李唐),_1140.jpg|وێنۆک|وێنەیەک لەلایەن وێنەکێشێکی [[ئیمپراتۆریەتی سۆنگ]] کە بەخشراوە بە [[لی تانگ]]، تیایدا گەڕانەوەی نیشان ئەدات لە دوورخستنەوەکەی، دواتر بووبە دووک لە ٦٣٦ تا ٦٢٨ی پێش زاین]] '''دووک وێنی جین''' (٦٩٧ تا ٦٢٨) بەشێک بوو لە خێزانی [[جین (ویلایەتێکی چین)|شاھانەی جین]] لە [[سەردەمی بەھار و پایز|سەردەمی بەھار و پایزی]] مێژووی دێرینی چین، بەوە بەناوبانگە کە سەردەمێکی زۆر بەرگەی دوورخستنەوەی گرت لە شوێنەکەی دواتر توانی ھێزەکەی بگەڕێنێتەوە لە (٦٣٦ تا ٦٢٦ی پێش زاین) وە بە شێوەیەکی [[پێنج سەرکردەکە|بەردەوامانە پێشرەوی جینی دەکرد]] وەک سەرکردەیەک لەسەر [[ویلایەتە دێرینەکانی چین|ویلایەتەکانی ئەوکاتی چین]]، == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر=https://en.wikipedia.org/wiki/Duke_Wen_of_Jin|سەردێڕ=Duke Wen of Jin|زمان=ئینگلیزی|سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}{{تووڵی دەروازە|چین|مێژوو|پاشایەتی|ژیاننامە}} {{پۆلی کۆمنز|Duke Wen of Jin}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{چین-کۆلکە}} [[پۆل:فەرمانڕەواکانی جین (ویلایەتێکی چین)]] [[پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی ٧ەمی پێش زایین]] hznt6l1o9esq22msyrsvfe3mjbyc816 0 181716 1661399 1502389 2026-09-05T19:38:58Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، چین-کۆلکە) 1661399 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''دووک وێن''' (بە چینی: 東周文公; [[پین-ین|خوێندنەوە]]: دۆنگ ژۆو وێن گۆنگ) ناوی کەسی: '''جی جیێ'''، چووە سەر فەرمانڕەوایی وەک '''پاشا ھویی ژۆو'''،{{sfnp|Tan|2014|p=37}} بەڵام ئیمپراتۆریەتەکە لەو پەڕی لاوازی دابوو و دەسەڵاتی زۆر بچووکتر ببۆوە فەرمانڕەوایەتیەکەی لە ٢٥٥ی پێش زایین تا ٢٤٩ی پێش زایین، بەمە کۆتایی ھات کاتێک [[چین (ویلایەت)|شانشینی چین]] لە کاتی [[شەڕەکانی یەکخستنەوەی چین|یەکخستنەوەی چین ھێرشی]] کردە سەر [[ڕۆژھەڵاتی ژۆو (ویلایەت)|ڕۆژھەڵاتی ژۆو]] بووە یەکێک لە ویلایەتەکان لەناو [[چین (ویلایەت)|شانشینی چین]].{{sfnp|Schinz|1996|p=80}} دووک وێن دواین ئەندام بوو لە ئیمپراتۆریەتی ژۆو کە چووبێتە سەر تەختی شاھانە لە چین. ھەرچۆنێک بێت لە دەرەوەی [[لوۆیانگ|پایتەختەکەی]] ھەرگیز وەک پاشا سەیریان نەدەکرد.{{sfnp|Tan|2014|p=37, 56}} و دواتریش چین کۆتایی بە فەرمانڕەوایەتیەکەی ھێنا لە ٢٤٩ی پێش زاین. بەمەش کۆتایی بە [[ئیمپراتۆریەتی ژۆو]] (لەناویدا بەرەی [[ڕۆژاوای ژۆو (ویلایەت)|ڕۆژاوا]]، [[ڕۆژھەڵاتی ژۆو (ویلایەت)|ڕۆژھەڵات]]، ھەروەھا بەشی [[ڕۆژھەڵاتی ژۆو|ڕۆژھەڵات]] و [[ڕۆژاوای ژۆو|ڕۆژاوا]]) بووە پارچەیەک لە پارچەکانی شانشینی چین.{{sfnp|Sima|1995|p=83}} == سەرچاوەکان == <references /> {{تووڵی دەروازە|چین|مێژوو|پاشایەتی|ژیاننامە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{چین-کۆلکە}} [[پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی سێیەمی پێش زایین]] [[پۆل:خانەدانیی ئیمپراتۆریەتیی ھان]] d5xqte2o5lx3v14e4n7rmwfaa51fi7n 1661406 1661399 2026-09-05T20:01:44Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} 1661406 wikitext text/x-wiki '''دووک وێن''' (بە چینی: 東周文公; [[پین-ین|خوێندنەوە]]: دۆنگ ژۆو وێن گۆنگ) ناوی کەسی: '''جی جیێ'''، چووە سەر فەرمانڕەوایی وەک '''پاشا ھویی ژۆو'''،{{sfnp|Tan|2014|p=37}} بەڵام ئیمپراتۆریەتەکە لەو پەڕی لاوازی دابوو و دەسەڵاتی زۆر بچووکتر ببۆوە فەرمانڕەوایەتیەکەی لە ٢٥٥ی پێش زایین تا ٢٤٩ی پێش زایین، بەمە کۆتایی ھات کاتێک [[چین (ویلایەت)|شانشینی چین]] لە کاتی [[شەڕەکانی یەکخستنەوەی چین|یەکخستنەوەی چین ھێرشی]] کردە سەر [[ڕۆژھەڵاتی ژۆو (ویلایەت)|ڕۆژھەڵاتی ژۆو]] بووە یەکێک لە ویلایەتەکان لەناو [[چین (ویلایەت)|شانشینی چین]].{{sfnp|Schinz|1996|p=80}} دووک وێن دواین ئەندام بوو لە ئیمپراتۆریەتی ژۆو کە چووبێتە سەر تەختی شاھانە لە چین. ھەرچۆنێک بێت لە دەرەوەی [[لوۆیانگ|پایتەختەکەی]] ھەرگیز وەک پاشا سەیریان نەدەکرد.{{sfnp|Tan|2014|p=37, 56}} و دواتریش چین کۆتایی بە فەرمانڕەوایەتیەکەی ھێنا لە ٢٤٩ی پێش زاین. بەمەش کۆتایی بە [[ئیمپراتۆریەتی ژۆو]] (لەناویدا بەرەی [[ڕۆژاوای ژۆو (ویلایەت)|ڕۆژاوا]]، [[ڕۆژھەڵاتی ژۆو (ویلایەت)|ڕۆژھەڵات]]، ھەروەھا بەشی [[ڕۆژھەڵاتی ژۆو|ڕۆژھەڵات]] و [[ڕۆژاوای ژۆو|ڕۆژاوا]]) بووە پارچەیەک لە پارچەکانی شانشینی چین.{{sfnp|Sima|1995|p=83}} == سەرچاوەکان == <references /> {{تووڵی دەروازە|چین|مێژوو|پاشایەتی|ژیاننامە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{چین-کۆلکە}} [[پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی سێیەمی پێش زایین]] [[پۆل:خانەدانیی ئیمپراتۆریەتیی ھان]] kmh7qpiotmz0qkhtey2ho25zqp2j2vl 0 181728 1661402 1547429 2026-09-05T19:39:28Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، چین-کۆلکە) 1661402 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Orphan|date=حوزەیران ٢٠٢١}} }} '''دووک ژوانگی چین''' (بە چینی:秦莊公 [[پین-ین|خوێندنەوە]]: چین ژوانگ گۆنگ: مردن ٧٧٨ی پێش زاین) فەرمانڕەوایەکی دێرینی [[چین (ویلایەت)|ویلایەتی چین]] بوو پێنجەم فەرمانڕەوای ویلایەتەکە بوو لە ٨٢١ تا ٧٧٨ی پێش زاین.<ref name="shiji">{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Sima Qian|بەستەری نووسەر=Sima Qian|script-title=zh:秦本纪|trans-title=Annals of Qin|ناونیشان=http://www.guoxue.com/shibu/24shi/shiji/sj_005.htm|سەردێڕ=Page Verification|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠١٢|ئیش=[[Records of the Grand Historian]]|بڵاوکەرەوە=guoxue.com|زمان=Chinese}}</ref> == سەرچاوەکان == <references /> {{تووڵی دەروازە|چین|مێژوو|پاشایەتی|ژیاننامە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{چین-کۆلکە}} [[پۆل:فەرمانڕەواکانی چین (ویلایەت)]] [[پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی ٨می پێش زایین]] [[پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی ٩یەمی پێش زایین]] rxzpyxwmqfcoxbvzu0yqcc8r9zw72qv 0 181729 1661382 1658707 2026-09-05T19:36:08Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، چین-کۆلکە) 1661382 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} }} '''دووک سیانگی چین''' (بە چینی: 秦襄公 [[پین-ین|خوێندنەوە]]: چین سیانگ گۆنگ) فەرمانڕەوای [[چین (ویلایەت)|ویلایەتی چینی]] سەربە [[ئیمپراتۆریەتی ژۆو]] بوو، فەرمانڕەوایەتی دووک سیانگ لە ٧٧٧ی پێش زاین تا ٧٦٦ی پێش زاین بوو. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر=https://en.wikipedia.org/wiki/Duke_Xiang_of_Qin|سەردێڕ=ژیاننامەی فەرمانڕەواکانی ویلایەتی چین|زمان=ئینگلیزی|سەردان=٤ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}{{تووڵی دەروازە|چین|مێژوو|پاشایەتی|ژیاننامە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{چین-کۆلکە}} [[پۆل:فەرمانڕەواکانی چین (ویلایەت)]] [[پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی ٨می پێش زایین]] h61fdlug29l3pj8f2pwfm48nvc6vun2 0 181730 1661396 1658700 2026-09-05T19:38:28Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، چین-کۆلکە) 1661396 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} }} '''دووگ وێنی چین''' (بە چینی:秦文公; [[پین-ین|خوێندنەوە]]:چین وێن گۆنگ ) حەوتەم فەرمانڕەوای [[چین (ویلایەت)|ویلایەتی چینی]] سەربە [[ئیمپراتۆریەتی ژۆو]] بوو. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر=https://en.wikipedia.org/wiki/Duke_Xiang_of_Qin|سەردێڕ=ژیاننامەی فەرمانڕەواکانی ویلایەتی چین|زمان=ئینگلیزی|سەردان=٤ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}{{تووڵی دەروازە|چین|مێژوو|پاشایەتی|ژیاننامە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{چین-کۆلکە}} [[پۆل:فەرمانڕەواکانی چین (ویلایەت)]] [[پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی ٨می پێش زایین]] oi1jwu0woji4r4u03l05a02sdjpsu5x 0 181731 1661386 1658705 2026-09-05T19:36:48Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، چین-کۆلکە) 1661386 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} }} '''دووک سیانی چین''' (بە چینی:秦憲公; [[پین-ین|خوێندنەوە]]:چین سیان گۆنگ )ھەشتەم فەرمانڕەوای [[چین (ویلایەت)|ویلایەتی چینی]] سەربە [[ئیمپراتۆریەتی ژۆو]] بوو، فەرمانڕەوایەتی دووک سیانگ لە ٧١٥ی پێش زاین تا ٧٠٤ی پێش زاین. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر=https://en.wikipedia.org/wiki/Duke_Xiang_of_Qin|سەردێڕ=ژیاننامەی فەرمانڕەواکانی ویلایەتی چین|زمان=ئینگلیزی|سەردان=٤ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}{{تووڵی دەروازە|چین|مێژوو|پاشایەتی|ژیاننامە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{چین-کۆلکە}} [[پۆل:فەرمانڕەواکانی چین (ویلایەت)]] [[پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی ٨می پێش زایین]] iu91ugrodfy07ukp78kcsezk6kn17xn 0 181734 1661394 1658701 2026-09-05T19:38:08Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، چین-کۆلکە) 1661394 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} }} '''دووک وو''' (بە چینی:秦武公 [[پین-ین|خوێندنەوە]]:چین وو گۆنگ ) دەیەم فەرمانڕەوای [[چین (ویلایەت)|ویلایەتی چینی]] سەربە [[ئیمپراتۆریەتی ژۆو]] بوو، فەرمانڕەوایەتی دووک سیانگ لە ٦٩٧ی پێش زاین تا ٦٧٨ی پێش زاین بوو. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر=https://en.wikipedia.org/wiki/Duke_Wu_of_Qin|سەردێڕ=ژیاننامەی فەرمانڕەواکانی ویلایەتی چین|زمان=ئینگلیزی|سەردان=٤ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}{{تووڵی دەروازە|چین|مێژوو|پاشایەتی|ژیاننامە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{چین-کۆلکە}} [[پۆل:فەرمانڕەواکانی چین (ویلایەت)]] [[پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی ٨می پێش زایین]] [[پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی ٧ەمی پێش زایین]] p35dmznxlznrunexppa6y9b99nmi1yh 0 181735 1661377 1658710 2026-09-05T19:35:18Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، چین-کۆلکە) 1661377 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} }} '''دووگ دێی چین''' (بە چینی:秦德公 [[پین-ین|خوێندنەوە]]:چین دێ گۆنگ ) دەیەم فەرمانڕەوای [[چین (ویلایەت)|ویلایەتی چینی]] سەربە [[ئیمپراتۆریەتی ژۆو]] بوو، فەرمانڕەوایەتی دووک دێی لە ٦٩٧ی پێش زاین تا ٦٧٨ی پێش زاین == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر=https://en.wikipedia.org/wiki/Duke_De_of_Qin|سەردێڕ=ژیاننامەی فەرمانڕەواکانی ویلایەتی چین|زمان=ئینگلیزی|سەردان=٤ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}{{تووڵی دەروازە|چین|مێژوو|پاشایەتی|ژیاننامە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{چین-کۆلکە}} [[پۆل:فەرمانڕەواکانی چین (ویلایەت)]] [[پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی ٧ەمی پێش زایین]] 7ov31yoztzioaru2ggnu5ulc3nwly2w 0 181736 1661379 1658708 2026-09-05T19:35:38Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، چین-کۆلکە) 1661379 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} '''دووک سوانی چین''' (بە چینی:秦宣公 [[پین-ین|خوێندنەوە]]: چین سوان گۆنگ) فەرمانڕەوایەکی [[چین (ویلایەت)|ویلایەتی چینی]] سەربە [[ئیمپراتۆریەتی ژۆو]] بوو، ١٢م فەرمانڕەوا بوو فەرمانڕەوایەتیەکەی لە ٦٧٥ی پێش زاین تا ٦٦٤ی پێش زاین بوو.<ref name="shiji2">{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Sima Qian|بەستەری نووسەر=Sima Qian|script-title=zh:秦本纪|trans-title=Annals of Qin|ناونیشان=http://www.guoxue.com/shibu/24shi/shiji/sj_005.htm|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠١٢|ئیش=[[Records of the Grand Historian]]|بڵاوکەرەوە=guoxue.com|زمان=Chinese}}</ref><ref name="han2">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Han, Zhaoqi|سەردێڕ=Annotated Shiji|بڵاوکەرەوە=Zhonghua Book Company|ساڵ=٢٠١٠|ژپنک=٩٧٨-٧-١٠١-٠٧٢٧٢-٣|پەڕەکان=٣٦٢–٣٦٥|زمان=Chinese|chapter=Annals of Qin}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر=https://en.wikipedia.org/wiki/Duke_Xuan_of_Qin|سەردێڕ=ژیاننامەی فەرمانڕەواکانی ویلایەتی چین|زمان=ئینگلیزی|سەردان=٤ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}{{تووڵی دەروازە|چین|مێژوو|پاشایەتی|ژیاننامە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{چین-کۆلکە}} [[پۆل:فەرمانڕەواکانی چین (ویلایەت)]] [[پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی ٧ەمی پێش زایین]] 9w64zmdbdbogfc1hvn5qhpos8qwwk4z 0 181737 1661401 1400721 2026-09-05T19:39:18Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، چین-کۆلکە) 1661401 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=حوزەیران ٢٠٢١}} '''دووک چێنگی چین''' (بە چینی:秦成公; [[پین-ین|خوێندنەوە]]: چین چێنگ گۆنگ) ١٣م فەرمانڕەوای [[چین (ویلایەت)|ویلایەتی چینی]] سەربە [[ئیمراتۆریەتی ژۆو]] بوو، فەرمانڕەوایەتیەکەی لە ٦٦٣ تا ٦٦٠ی پێش زاین بوو.<ref name="shiji">{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Sima Qian|بەستەری نووسەر=Sima Qian|script-title=zh:秦本纪|trans-title=Annals of Qin|ناونیشان=http://www.guoxue.com/shibu/24shi/shiji/sj_005.htm|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠١٢|ئیش=[[Records of the Grand Historian]]|بڵاوکەرەوە=guoxue.com|زمان=Chinese}}</ref><ref name="han">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Han, Zhaoqi|سەردێڕ=Annotated Shiji|بڵاوکەرەوە=Zhonghua Book Company|ساڵ=٢٠١٠|ژپنک=٩٧٨-٧-١٠١-٠٧٢٧٢-٣|پەڕەکان=٣٦٤–٣٦٥|زمان=Chinese|chapter=Annals of Qin}}</ref> == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر=https://en.wikipedia.org/wiki/Duke_Cheng_of_Qin|سەردێڕ=ژیاننامەی فەرمانڕەواکانی ویلایەتی چین|زمان=ئینگلیزی|سەردان=٤ی حوزەیرانی ٢٠٢١}} <references /> {{تووڵی دەروازە|چین|مێژوو|پاشایەتی|ژیاننامە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{چین-کۆلکە}} [[پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی ٧ەمی پێش زایین]] [[پۆل:فەرمانڕەواکانی چین (ویلایەت)]] 7l99wzkin3d7rn9j2ztqx068fz6v0l3 0 181739 1661392 1658702 2026-09-05T19:37:48Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، چین-کۆلکە) 1661392 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} }} '''دووک مووی چین''' فەرمانڕەوایەکی ویلایەتی چینی سەربە ئیمپراتۆریەتی ژۆو بوو، فەرمانرەوایەتیەی لە ٦٥٩ تا ٦٢١ پێش زاین بوو ھەرچۆنێک بێت لە مێژووی دێرینی چین لە بەشی رۆژاوای ئیمپراتۆریەتی ژۆو لە سەردەمی بەھار و پایزدا لە چینی دێرین، ھەنێک کات دووک موو وەک پێنج سەرکردەکەی ئەو سەردەمە دەناسرا و دادەنرا، بە شێوەیەکی مەزن ناوچەی چینی بەرفراوان کرد لە سەردەمی پاشا سیانگی پاشای ئیمپراتۆریەتی ژۆو، ھەروەھا بەوەش ناسراوە کە چەندین ڕاوێژکاری بە توانای ھەبوو وەک، بایلی سی، جیان شو (蹇叔)، پی باۆ (丕豹),و گۆنگ سون (公孫). == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر=https://en.wikipedia.org/wiki/Duke_Mu_of_Qin|سەردێڕ=ژیاننامەی فەرمانڕەواکانی ویلایەتی چین|زمان=ئینگلیزی|سەردان=٤ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}{{تووڵی دەروازە|چین|مێژوو|پاشایەتی|ژیاننامە}} {{پۆلی کۆمنز|Duke Mu of Qin}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{چین-کۆلکە}} [[پۆل:فەرمانڕەواکانی چین (ویلایەت)]] [[پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی ٧ەمی پێش زایین]] [[پۆل:مردووانی ٦٢١ی پێش زایین]] tv7xkheornbn70bsed55kq7o88raltz 0 181740 1661463 1502393 2026-09-05T22:32:50Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، چین-کۆلکە) 1661463 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Orphan|date=حوزەیران ٢٠٢١}} }} '''دووک کانگی چین''' (بە چینی:秦康公 [[پین-ین|خوێندنەوە]] چین کانگ گۆنگ) پانزەم فەرمانڕەوای [[چین (ویلایەت)|ویلایەتی چینی]] سەربە [[ئیمپراتۆریەتی ژۆو]] بوو. فەرمانرەواتیەکەی لە ٦٢٠ تا ٦٠٩ی پێش زاین بوو. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر=https://en.wikipedia.org/wiki/Duke_Kang_of_Qin|سەردێڕ=ژیاننامەی فەرمانڕەواکانی ویلایەتی چین|زمان=ئینگلیزی|سەردان=٤ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}{{تووڵی دەروازە|چین|مێژوو|پاشایەتی|ژیاننامە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{چین-کۆلکە}} [[پۆل:فەرمانڕەواکانی چین (ویلایەت)]] [[پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی ٧ەمی پێش زایین]] k9u6fvnsusulfqyl2czr706f9rd1jln 0 181742 1661464 1502394 2026-09-05T22:33:00Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، چین-کۆلکە) 1661464 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Orphan|date=حوزەیران ٢٠٢١}} }} '''دووک گۆنگی چین''' (بە چینی:秦共公 [[پین-ین|خوێندنەوە]]: چین گۆنگ گۆنگ) فەرمانڕەوایەکی [[چین (ویلایەت)|ویلایەتی چینی]] سەربە [[ئیمپراتۆریەتی ژۆو]] بوو، فەرمانرایەتیەکەی لە ٦٠٨ تا ٦٠٤ی پێش زاین بوو == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر=https://en.wikipedia.org/wiki/Duke_Gong_of_Qin|سەردێڕ=ژیاننامەی فەرمانڕەواکانی ویلایەتی چین|زمان=ئینگلیزی|سەردان=٤ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}{{تووڵی دەروازە|چین|مێژوو|پاشایەتی|ژیاننامە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{چین-کۆلکە}} [[پۆل:فەرمانڕەواکانی چین (ویلایەت)]] [[پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی ٧ەمی پێش زایین]] fdx4lnwtc3sp70kjxde8rx1u1pacy9n 0 181743 1661467 1502397 2026-09-05T22:33:30Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، چین-کۆلکە) 1661467 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Orphan|date=حوزەیران ٢٠٢١}} }} '''دووک ھوانی چین''' (بە چینی: 秦桓公; [[پین-ین|خوێندنەوە]] چین ھوان گۆنگ) فەرمانرەوای [[چین (ویلایەت)|ویلایەتی چینی]] سەربە [[ئیمپراتۆریەتی ژۆو]] بوو، فەرمانرەوایەکەی لە ٦٠٣ تا ٥٧٧ی پێش زاین بوو. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر=https://en.wikipedia.org/wiki/Duke_Huan_of_Qin|سەردێڕ=ژیاننامەی فەرمانڕەواکانی ویلایەتی چین|زمان=ئینگلیزی|سەردان=٤ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}{{تووڵی دەروازە|چین|مێژوو|پاشایەتی|ژیاننامە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{چین-کۆلکە}} [[پۆل:فەرمانڕەواکانی چین (ویلایەت)]] [[پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی ٦می پێش زایین]] [[پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی ٧ەمی پێش زایین]] 3j43zpyv8tukg3enanoaxn5eza35s2h 0 181753 1661374 1658713 2026-09-05T19:34:48Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، چین-کۆلکە) 1661374 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} }} '''دووک جیانگی چین''' (بە [[زمانی چینی|چینی]]:秦景公 [[پین-ین|خوێندنەوە]]: چین جینگ گۆنگ) فەرمانرەوایەکی [[چین (ویلایەت)|ویلایەتی چینی]] سەربە [[ئیمپراتۆریەتی ژۆو]] بوو، لە ٥٧٦ی تا ٥٣٧ی پێش زایین == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر=https://en.wikipedia.org/wiki/Duke_Jing_of_Qin|سەردێڕ=ژیاننامەی فەرمانڕەواکانی ویلایەتی چین|زمان=ئینگلیزی|سەردان=٤ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}{{تووڵی دەروازە|چین|مێژوو|پاشایەتی|ژیاننامە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{چین-کۆلکە}} [[پۆل:فەرمانڕەواکانی چین (ویلایەت)]] [[پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی ٦می پێش زایین]] [[پۆل:مردووانی دەیەی ٥٣٠ی پ.ز]] 1qr8ol00m2nnovkpvdgdikqqmgxwkog 0 181757 1661373 1658714 2026-09-05T19:34:38Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، چین-کۆلکە) 1661373 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} }} '''دووک ئای چین''' (بە چینی:秦哀公; خوێندنەوە چین ئای گۆنگ) فەرمانرەوای [[چین (ویلایەت)|ویلایەتی چینی]] سەربە [[ئیمپراتۆریەتی ژۆو]] بوو، لە ٥٣٦ی تا ٥٠١ی پێش زاین == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر=https://en.wikipedia.org/wiki/Duke_Ai_of_Qin|سەردێڕ=ژیاننامەی فەرمانڕەواکانی ویلایەتی چین|زمان=ئینگلیزی|سەردان=٤ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}{{تووڵی دەروازە|چین|مێژوو|پاشایەتی|ژیاننامە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{چین-کۆلکە}} [[پۆل:فەرمانڕەواکانی چین (ویلایەت)]] [[پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی ٦می پێش زایین]] 9nznqekdul71oer8y9b0nkekl3fdl7d 0 181758 1661472 1502402 2026-09-05T22:34:20Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، چین-کۆلکە) 1661472 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Orphan|date=حوزەیران ٢٠٢١}} }} '''دووک ھویی یەکەمی چین''' (بە چینی:秦惠公 [[پین-ین|خوێندنەوە]] چین ھویی گۆنگ) فەرمانرەوای [[چین (ویلایەت)|ویلایەتی چینی]] سەربە [[ئیمپراتۆریەتی ژۆو]] بوو، لە ٥٠٠ بۆ ٤٩٢ی پێش زاین، ٢٠م فەرمانرەوای ویلایەتەکە بوو. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر=https://en.wikipedia.org/wiki/Duke_Hui_I_of_Qin|سەردێڕ=ژیاننامەی فەرمانڕەواکانی ویلایەتی چین|زمان=ئینگلیزی|سەردان=٤ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}{{تووڵی دەروازە|چین|مێژوو|پاشایەتی|ژیاننامە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{چین-کۆلکە}} [[پۆل:فەرمانڕەواکانی چین (ویلایەت)]] [[پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی ٥می پێش زایین]] 8o2y0irw26qvtkrh2keajoaklzw7ht6 0 181759 1661376 1658711 2026-09-05T19:35:08Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، چین-کۆلکە) 1661376 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} }} '''دووک دائۆی چین''' (بە چینی:秦悼公 [[پین-ین|خوێندنەوە]] چین داۆ گۆنگ) ٢١م فەرمانرەوای [[چین (ویلایەت)|ویلایەتی چینی]] سەربە [[ئیمپراتۆریەتی ژۆو]] بوو، لە ٤٩١ تا ٤٧٧ی پێش زاین == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر=https://en.wikipedia.org/wiki/Duke_Dao_of_Qin|سەردێڕ=ژیاننامەی فەرمانڕەواکانی ویلایەتی چین|زمان=ئینگلیزی|سەردان=٤ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}{{تووڵی دەروازە|چین|مێژوو|پاشایەتی|ژیاننامە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{چین-کۆلکە}} [[پۆل:فەرمانڕەواکانی چین (ویلایەت)]] [[پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی ٥می پێش زایین]] h6gn8p6ckahq6htgvkmrzn2lp3hdksy 0 181760 1661391 1502381 2026-09-05T19:37:38Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، چین-کۆلکە) 1661391 wikitext text/x-wiki {{بێ سەرچاوە}} '''دووک لیۆنگی چین''' (بە چینی:秦厲共公 [[پین-ین|خوێندنەوە]]: چین لیۆنگ گۆنگ) ٢٢مین فەرمانرەوای [[چین (ویلایەت)|ویلایەتی چینی]] سەربە [[ئیمپراتۆریەتی ژۆو]] بوو لە ٤٧٦ی تا ٤٤٣ی پێش زاین فەرمانرەوایەتی کردووە بۆ ماوەی ٣٤ ساڵ فەرمانرەوایی کردووە لە ویلایەتی چین. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر=https://en.wikipedia.org/wiki/Duke_Ligong_of_Qin|سەردێڕ=ژیاننامەی فەرمانڕەواکانی ویلایەتی چین|زمان=ئینگلیزی|سەردان=٥ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}{{تووڵی دەروازە|چین|مێژوو|پاشایەتی|ژیاننامە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{چین-کۆلکە}} [[پۆل:فەرمانڕەواکانی چین (ویلایەت)]] [[پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی ٥می پێش زایین]] hgxqbiuiedqt76pcbd1i9ln192tuhrr 0 181761 1661378 1502367 2026-09-05T19:35:28Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، چین-کۆلکە) 1661378 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} دووک زائۆی چین (بە چینی: خوێندنەوە: چین زاۆ گۆنگ)  ٢٣م فەرمانرەوای [[چین (ویلایەت)|ویلایەتی چینی]] سەربە [[ئیمپراتۆریەتی ژۆو]] بوو کە بۆ ماوەی ٤٠ ساڵ فەرمانرەوایی کرد لە ٤٤٢ بۆ ٤٢٩ی پێش زاین == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر=https://en.wikipedia.org/wiki/Duke_Zao_of_Qin|سەردێڕ=ژیاننامەی فەرمانڕەواکانی ویلایەتی چین|زمان=ئینگلیزی|سەردان=٥ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}{{تووڵی دەروازە|چین|مێژوو|پاشایەتی|ژیاننامە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{چین-کۆلکە}} [[پۆل:فەرمانڕەواکانی چین (ویلایەت)]] [[پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی ٥می پێش زایین]] ibzgtd36trpawm8smyir9yfjq4q0ptx 0 181762 1661390 1502380 2026-09-05T19:37:28Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، چین-کۆلکە) 1661390 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''دووک لینگی چین''' (بە چینی:秦靈公 [[پین-ین|خوێندنەوە]]: چین لینگ گۆنگ) ٢٥م فەرمانرەوای [[چین (ویلایەت)|ویلایەتی چینی]] سەربە [[ئیمپراتۆریەتی ژۆو]] بوو، بۆ ماوەی ١٠ ساڵ فەرمانرەوایی کرد لە ٤٢٤ی پێش زاین تا ٤١٥ی پێش زاین == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر=https://en.wikipedia.org/wiki/Duke_Ling_of_Qin|سەردێڕ=ژیاننامەی فەرمانڕەواکانی ویلایەتی چین|زمان=ئینگلیزی|سەردان=٥ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}{{تووڵی دەروازە|چین|مێژوو|پاشایەتی|ژیاننامە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{چین-کۆلکە}} [[پۆل:فەرمانڕەواکانی چین (ویلایەت)]] [[پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی ٥می پێش زایین]] 4uy8rzh3uoig3nlgu834tmkhyj36yv3 0 181763 1661375 1502364 2026-09-05T19:34:58Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، چین-کۆلکە) 1661375 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''دووک جیانی چین''' (بە چینی:秦簡公 خوێندنەوە: چین جیان گۆنگ) فەرمانرەوایەکی [[چین (ویلایەت)|ویلایەتی چینی]] سەربە [[ئیمپراتۆریەتی ژۆو]] بوو کە فەرمانرەوایەکەی لە ٤١٤ تا ٤٠٠ی پێش زاین بوو، ٢٦مین فەرمانرەوای شانشینەکە بوو بۆ ماوەی ١٥ ساڵ فەرمانرەوایی کرد == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر=https://en.wikipedia.org/wiki/Duke_Jian_of_Qin|سەردێڕ=ژیاننامەی فەرمانڕەواکانی ویلایەتی چین|زمان=ئینگلیزی|سەردان=٥ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}{{تووڵی دەروازە|چین|مێژوو|پاشایەتی|ژیاننامە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{چین-کۆلکە}} [[پۆل:فەرمانڕەواکانی چین (ویلایەت)]] [[پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی ٥می پێش زایین]] atrn9kplgm7dbvl6z7sbnwnb8vpdp7x 0 181764 1661471 1502401 2026-09-05T22:34:10Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، چین-کۆلکە) 1661471 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Orphan|date=حوزەیران ٢٠٢١}} }} دووک ھویی دووەم (بە چینی:秦惠公; [[پین-ین|خوێندنەوە]]: چین ھویی گۆنگ) ٢٧مین فەرمانرەوای [[چین (ویلایەت)|ویلایەتی چینی]] سەربە [[ئیمپراتۆریەتی ژۆو]] بوو لە ٣٩٩ تا ٣٨٧ی پێش زاین == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر=https://en.wikipedia.org/wiki/Duke_Hui_II_of_Qin|سەردێڕ=ژیاننامەی فەرمانڕەواکانی ویلایەتی چین|زمان=ئینگلیزی|سەردان=٥ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}{{تووڵی دەروازە|چین|مێژوو|پاشایەتی|ژیاننامە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{چین-کۆلکە}} [[پۆل:فەرمانڕەواکانی چین (ویلایەت)]] [[پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی ٤می پێش زایین]] 08cxkkt5b1uua0yd5cmesz245nrd58q 0 181773 1661385 1658706 2026-09-05T19:36:38Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، چین-کۆلکە) 1661385 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} }} '''دووک سیانی چین''' (بە چینی:秦獻公 خوێندنەوە: چین سیان گۆنگ) ٢٩مین فەرمانرەوایی [[چین (ویلایەت)|ویلایەتی چینی]] سەربە [[ئیمپراتۆریەتی ژۆو]] بوو لە ٣٨٤ تا ٣٦٢ی پێش زاین == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر=https://en.wikipedia.org/wiki/Duke_Xian_of_Qin_(424%E2%80%93362_BC)|سەردێڕ=ژیاننامەی فەرمانڕەواکانی ویلایەتی چین|زمان=ئینگلیزی|سەردان=٥ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}{{تووڵی دەروازە|چین|مێژوو|پاشایەتی|ژیاننامە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{چین-کۆلکە}} [[پۆل:فەرمانڕەواکانی چین (ویلایەت)]] [[پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی ٤می پێش زایین]] pbw76drzsplth8piay9dy7bqmfnkzs7 0 181774 1661387 1658704 2026-09-05T19:36:58Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، چین-کۆلکە) 1661387 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} }} دووک سیاۆی چین (بە چینی: خوێندنەوە: چین سیاۆ گۆنگ) ناوی بەخشراو: چولیانگ (بە چینی: خوێننەوە: چوولیانگ) فەرمانرەوایەکی [[چین (ویلایەت)|ویلایەتی چین]] بوو لە ٣٦١ تا ٣٣٨ی پێش زاین لە [[سەردەمی شەڕی ویلایەتەکان]] لە مێژووی دێرینی چین، دووک سیاۆ بەوە ناسراوە کە لەگەل یاساخواز [[شانگ یانگ|شانگ یانگی]] کردە فەرمانبەر.<ref>[http://isites.harvard.edu/icb/icb.do?keyword=k7430&pageid=icb.page29892&pageContentId=icb.pagecontent80533&view=view.do&viewParam_name=shangyang.htm] {{Webarchive|url=https://archive.today/20120709170349/http://isites.harvard.edu/icb/icb.do?keyword=k7430&pageid=icb.page29892&pageContentId=icb.pagecontent80533&view=view.do&viewParam_name=shangyang.htm|date=2012-07-09}} [[Harvard University]] reference page for a 2006 class called Moral Reasoning; includes a useful map</ref> == سەرچاوەکان == <references /> {{تووڵی دەروازە|چین|مێژوو|پاشایەتی|ژیاننامە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{چین-کۆلکە}} [[پۆل:فەرمانڕەواکانی چین (ویلایەت)]] [[پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی ٤می پێش زایین]] 9vv6w62m2ewjqra9uf5bd9avbka6o7i 0 182493 1661384 1651973 2026-09-05T19:36:28Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مێژوو-کۆلکە، جوگرافیا-کۆلکە، چین-کۆلکە) 1661384 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Underlinked|date=حوزەیران ٢٠٢١}} }} '''دووک سیانی جین''' ({{zh|t=晉獻公|s=晋献公|p=جین سیان گۆنگ}}، مردووی ٦٥١ی پێش زایین) ١٩مین فەرمانرەوای ویلایەتی جین بوو، ھەروەھا نۆیەم فەرمانرەوای جین بوو لە [[سەردەمی بەھار و پایز]] لەسەردەمی ئەودا، جین یەکێک بوو لە بەھێزترین و فراوانترین ویلایەتەکانی ئەو سەردەمە == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر=https://en.wikipedia.org/wiki/Duke_Xian_of_Jin|سەردێڕ=مێژووی چین|زمان=ئینگلیزی|سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}{{بابەتەکانی ئیمپراتۆریەتی ژۆو}}{{تووڵی دەروازە|چین|مێژوو|پاشایەتی|جوگرافیا}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{چین-کۆلکە}} [[پۆل:فەرمانڕەواکانی جین (ویلایەتێکی چین)]] [[پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی ٧ەمی پێش زایین]] [[پۆل:مردووانی دەیەی ٦٥٠ی پ.ز]] 0vv15ubay9nw3ram7bgtejvuqe2okus 0 182504 1661470 1502400 2026-09-05T22:34:00Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، چین-کۆلکە) 1661470 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''دووک ھوو''' (بە چینی سادەکراو:陈胡公; چینی دێرین:陳胡公 خوێندنەوە: چێن ھو گۆنگ) دامەزرێنەری [[ویلایەتە دێرینەکانی چین|ویلایەتی]] [[ویلایەتی چێن|چێن]] بوو، دوای ئەوەی خەزووری [[پاشا ووی ئیمپراتۆریەتی ژۆو|پاشا وو]] [[ئیمپراتۆریەتی ژۆو|ئیمپراتۆریەتی ژۆوی]] دامەزراند لە ١٠٤٦ی پێش زایین. {{فەرمانڕەواکانی چێن (ویلایەت)}} == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر=https://en.wikipedia.org/wiki/Duke_Hu_of_Chen|سەردێڕ=مێژووی چین|زمان=ئینگلیزی|سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}{{تووڵی دەروازە|چین|مێژوو|پاشایەتی|ژیاننامە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{چین-کۆلکە}} [[پۆل:فەرمانڕەوایانی دامەزرێنەر]] [[پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکان لە سەدەی ١١یەمی پێش زایین]] [[پۆل:فەرمانڕەواکانی ویلایەتی چێن]] b71ox5c77qrbayrg92tmwo2ai54koz1 0 182683 1661389 1502378 2026-09-05T19:37:18Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، چین-کۆلکە) 1661389 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''دووک شێنی چێن''' (بە چینی:陳申公; [[پین-ین|خوێندنەوە]]:چێن شێن گۆنگ) دووەم فەرمانرەوایی [[ویلایەتی چێن]] بوو لە سەردەمی [[ڕۆژاوای ژۆو]] == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر=https://en.wikipedia.org/wiki/Duke_Sh%C4%93n_of_Chen|سەردێڕ=مێژووی چین|زمان=ئینگلیزی|سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}{{فەرمانڕەواکانی چێن (ویلایەت)}}{{تووڵی دەروازە|چین|مێژوو|پاشایەتی|ژیاننامە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{چین-کۆلکە}} [[پۆل:فەرمانڕەواکانی ویلایەتی چێن]] [[پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی ١٠یەمی پێش زایین]] hlsvdb5w5z314jo988wflzilp9jau7q 0 182684 1661383 1502371 2026-09-05T19:36:18Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، چین-کۆلکە) 1661383 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''دووک سیانگی چێن''' (بە چینی:陳相公; خوێندنەوە: چێن سیانگ گۆنگ) سێیەم فەرمانرەوایی [[ویلایەتی چێن]] بوو لە سەردەمی [[ڕۆژاوای ژۆو]] == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر=https://en.wikipedia.org/wiki/Duke_Xiang_of_Chen|سەردێڕ=مێژووی چین|زمان=ئینگلیزی|سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}{{فەرمانڕەواکانی چێن (ویلایەت)}}{{تووڵی دەروازە|چین|مێژوو|پاشایەتی|ژیاننامە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{چین-کۆلکە}} [[پۆل:فەرمانڕەواکانی ویلایەتی چێن]] [[پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی ١٠یەمی پێش زایین]] pv4q5bk72ajwn9hu2eu7p7ed69azu2u 0 182685 1661388 1502376 2026-09-05T19:37:08Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، چین-کۆلکە) 1661388 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''دووک سیاوۆی چێن''' (بە چینی:陳孝公; [[پین-ین|خوێندنەوە]]: چێن سیاۆ گۆنگ) چوارەم فەرمانرەوای [[ویلایەتە دێرینەکانی چین|ویلایەتی دێرینی]] چین [[ویلایەتی چێن]] بوو لە سەردەمی [[ڕۆژاوای ژۆو]] == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر=https://en.wikipedia.org/wiki/Duke_Xiao_of_Chen|سەردێڕ=مێژووی چین|زمان=ئینگلیزی|سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}{{فەرمانڕەواکانی چێن (ویلایەت)}}{{تووڵی دەروازە|چین|مێژوو|پاشایەتی|ژیاننامە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{چین-کۆلکە}} [[پۆل:فەرمانڕەواکانی ویلایەتی چێن]] [[پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی ١٠یەمی پێش زایین]] 6vcanifgk10bw5bk8h6hdzczhe3bh6e 0 182687 1661473 1502403 2026-09-05T22:34:30Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، چین-کۆلکە) 1661473 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''دووک یووی چێن''' ({{بە چینی|s=陳幽公|p=چێن یوو گۆنگ}}) شەشەم فەرمانرەوای [[ویلایەتە دێرینەکانی چین|ویلایەتی دێرینی]] چین [[ویلایەتی چێن]] بوو لە سەردەمی [[ڕۆژاوای ژۆو]]. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}{{فەرمانڕەواکانی چێن (ویلایەت)}}{{تووڵی دەروازە|چین|مێژوو|پاشایەتی|ژیاننامە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{چین-کۆلکە}} [[پۆل:فەرمانڕەواکانی ویلایەتی چێن]] [[پۆل:فەرمانڕەوا چینیەکانی سەدەی ٩یەمی پێش زایین]] [[پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی ٩یەمی پێش زایین]] is35midut4ufzeeyez706xrh43pchwn 0 182688 1661381 1502369 2026-09-05T19:35:58Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، چین-کۆلکە) 1661381 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''دووک سی چێن''' (بە چینی:陳僖公 [[پین-ین|خوێندنەوە]]: سی چێن گۆنگ) خانەدانێکی ژۆو بوو، حەوتەم فەرمانرەوای [[ویلایەتە دێرینەکانی چین|ویلایەتی دێرینی]] چین [[ویلایەتی چێن|ویلایەتی چێن بوو]] بە پلەی [[دووک]]. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر=https://en.wikipedia.org/wiki/Duke_Xi_of_Chen|سەردێڕ=مێژووی چین|زمان=ئینگلیزی|سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}{{فەرمانڕەواکانی چێن (ویلایەت)}}{{تووڵی دەروازە|چین|مێژوو|پاشایەتی|ژیاننامە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{چین-کۆلکە}} [[پۆل:فەرمانڕەواکانی ویلایەتی چێن]] [[پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی ٩یەمی پێش زایین]] [[پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی ٨می پێش زایین]] 7z6xq9xiqe5xmxeqhur4c5tn6jpuu7l 0 182689 1661395 1502385 2026-09-05T19:38:18Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، چین-کۆلکە) 1661395 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''دووک ووی چێن''' (بە چینی: 陳武公; [[پین-ین|خوێندنەوە]]: چێن وو گۆنگ) ھەشتەم فەرمانرەوای [[ویلایەتە دێرینەکانی چین|ویلایەتی دێرینی]] چین [[ویلایەتی چێن]] بوو لە سەردەمی [[ڕۆژاوای ژۆو]] == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر=https://en.wikipedia.org/wiki/Duke_Wu_of_Chen|سەردێڕ=مێژووی چین|زمان=ئینگلیزی|سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}{{فەرمانڕەواکانی چێن (ویلایەت)}}{{تووڵی دەروازە|چین|مێژوو|پاشایەتی|ژیاننامە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{چین-کۆلکە}} [[پۆل:فەرمانڕەواکانی ویلایەتی چێن]] [[پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی ٨می پێش زایین]] bg85yut5cfa7sn7hvdxlv1r9iktsyv0 0 182690 1661474 1502404 2026-09-05T22:34:40Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، چین-کۆلکە) 1661474 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''دووک یی چێن''' ({{بە چینی|s=陳夷公|p=چێن یی گۆنگ}}) '''ناوی خۆی''': یوێ نۆیەم فەرمانرەوای [[ویلایەتە دێرینەکانی چین|ویلایەتی دێرینی چین]] [[ویلایەتی چێن]] بوو لەسەردەمی [[رۆژاوای ژۆو]] == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}{{فەرمانڕەواکانی چێن (ویلایەت)}}{{تووڵی دەروازە|چین|مێژوو|پاشایەتی|ژیاننامە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{چین-کۆلکە}} [[پۆل:فەرمانڕەواکانی ویلایەتی چێن]] [[پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی ٨می پێش زایین]] 4gbrqesov50pdaihp3k2wv7cp7htatt 0 182691 1661400 1502390 2026-09-05T19:39:08Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، چین-کۆلکە) 1661400 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''دووک پینگی چێن''' (بە چینی:陳平公; [[پین-ین|خوێندنەوە]] چێن پینگ گۆنگ) دەیەم فەرمانرەوای [[ویلایەتە دێرینەکانی چین|ویلایەتی دێرینی چین]] [[ویلایەتی چێن]] بوو لەسەردەمی [[ڕۆژاوای ژۆو]] تا [[سەردەمی بەھار و پایز]] == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر=https://en.wikipedia.org/wiki/Duke_Ping_of_Chen|سەردێڕ=مێژووی چین|زمان=ئینگلیزی|سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}{{فەرمانڕەواکانی چێن (ویلایەت)}}{{تووڵی دەروازە|چین|مێژوو|پاشایەتی|ژیاننامە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{چین-کۆلکە}} [[پۆل:فەرمانڕەواکانی ویلایەتی چێن]] [[پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی ٨می پێش زایین]] i32y5kbqqogtykbf5zuiz1lap3kpgsv 0 182692 1661398 1502388 2026-09-05T19:38:48Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، چین-کۆلکە) 1661398 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''دووک وێنی چێن''' (بە چینی:陳文公; [[پین-ین|خوێندنەوە]]: چێن وێن گۆنگ) ١١م فەرمانرەوایەتی [[ویلایەتە دێرینەکانی چین|ویلایەتی دێرینی]] چین [[ویلایەتی چێن]] بوو لە سەرەتای [[سەردەمی بەھار و پایز]] == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر=https://en.wikipedia.org/wiki/Duke_Wen_of_Chen|سەردێڕ=مێژووی چین|زمان=ئینگلیزی|سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}{{فەرمانڕەواکانی چێن (ویلایەت)}}{{تووڵی دەروازە|چین|مێژوو|پاشایەتی|ژیاننامە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{چین-کۆلکە}} [[پۆل:فەرمانڕەواکانی ویلایەتی چێن]] [[پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی ٨می پێش زایین]] l0qqt009lsnf955dslajjre4fuch9cl 0 182693 1661468 1502398 2026-09-05T22:33:40Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، چین-کۆلکە) 1661468 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''دووک ھوانی چێن''' (بە چینی:陳桓公; [[پین-ین|خوێندنەوە]]: چێن ھوان گۆنگ) ١٢م فەرمانرەوای [[ویلایەتە دێرینەکانی چین|ویلایەتی دێرینی]] چین [[ویلایەتی چێن]] بوو لە[[سەردەمی بەھار و پایز]] == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر=https://en.wikipedia.org/wiki/Duke_Huan_of_Chen|سەردێڕ=مێژووی چین|زمان=ئینگلیزی|سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}{{فەرمانڕەواکانی چێن (ویلایەت)}}{{تووڵی دەروازە|چین|مێژوو|پاشایەتی|ژیاننامە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{چین-کۆلکە}} [[پۆل:فەرمانڕەواکانی ویلایەتی چێن]] [[پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی ٨می پێش زایین]] c14mnflp7w2dk882h5ia74mr2vye15z 0 182696 1661462 1502392 2026-09-05T22:32:40Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، چین-کۆلکە) 1661462 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''دووک ژوانگی چێن''' (بە چینی:陳莊公; [[پین-ین|خوێندنەوە]]: چێن ژوانگ گۆنگ) ١٥م فەرمانرەوای [[ویلایەتە دێرینەکانی چین|ویلایەتی دێرینی چین]]، [[ویلایەتی چێن]] بوو لە [[سەردەمی بەھار و پایز]] == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر=https://en.wikipedia.org/wiki/Duke_Zhuang_of_Chen|سەردێڕ=مێژووی چین|زمان=ئینگلیزی|سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}{{فەرمانڕەواکانی چێن (ویلایەت)}}{{تووڵی دەروازە|چین|مێژوو|پاشایەتی|ژیاننامە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{چین-کۆلکە}} [[پۆل:فەرمانڕەواکانی ویلایەتی چێن]] [[پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی ٧ەمی پێش زایین]] 1plt2058gmdjo7cfeac3jwz674ap698 0 182697 1661380 1502368 2026-09-05T19:35:48Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، چین-کۆلکە) 1661380 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''دووک سوانی چێن''' (بە چینی:陳宣公; [[پین-ین|خوێندنەوە]]: چێنس وان گۆنگ) ١٦م فەرمانرەوای [[ویلایەتە دێرینەکانی چین|ویلایەتی دێرینی]] چین [[ویلایەتی چێن]] بوو لە [[سەردەمی بەھار و پایز]] == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر=https://en.wikipedia.org/wiki/Duke_Xuan_of_Chen|سەردێڕ=مێژووی چین|زمان=ئینگلیزی|سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}{{فەرمانڕەواکانی چێن (ویلایەت)}}{{تووڵی دەروازە|چین|مێژوو|پاشایەتی|ژیاننامە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{چین-کۆلکە}} [[پۆل:فەرمانڕەواکانی ویلایەتی چێن]] [[پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی ٧ەمی پێش زایین]] m5pvisc76w3uo5guv22j13p0ujgsz5w 0 182698 1661393 1651974 2026-09-05T19:37:58Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، چین-کۆلکە) 1661393 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''دووک مووی چێن''' (بە چینی:陳穆公; [[پین-ین|خوێندنەوە]]: چێن موو گۆنگ) ١٧م فەرمانرەوای [[ویلایەتە دێرینەکانی چین|ویلایەتی دێرینی]] چین [[ویلایەتی چێن]] بوو لە [[سەردەمی بەھار و پایز]] == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر=https://en.wikipedia.org/wiki/Duke_Mu_of_Chen|سەردێڕ=مێژووی چین|زمان=ئینگلیزی|سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}{{فەرمانڕەواکانی چێن (ویلایەت)}}{{تووڵی دەروازە|چین|مێژوو|پاشایەتی|ژیاننامە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{چین-کۆلکە}} [[پۆل:فەرمانڕەواکانی ویلایەتی چێن]] [[پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ٧ی پ.ز]] [[پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی ٧ەمی پێش زایین]] [[پۆل:مردووانی دەیەی ٦٣٠ی پ.ز]] odtgh945pzfay66u3di239ormz6nos1 0 182699 1661465 1502395 2026-09-05T22:33:10Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، چین-کۆلکە) 1661465 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''دووک گۆنگی چێن''' (بە چینی:陳共公; [[پین-ین|خوێندنەوە]]: چێن گۆنگ گۆنگ) ١٨م فەرمانرەوای [[ویلایەتە دێرینەکانی چین|ویلایەتی دێرینی]] چین [[ویلایەتی چێن]] بوو لە [[سەردەمی بەھار و پایز]] == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر=https://en.wikipedia.org/wiki/Duke_Gong_of_Chen|سەردێڕ=مێژووی چین|زمان=ئینگلیزی|سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}{{فەرمانڕەواکانی چێن (ویلایەت)}}{{تووڵی دەروازە|چین|مێژوو|پاشایەتی|ژیاننامە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{چین-کۆلکە}} [[پۆل:فەرمانڕەواکانی ویلایەتی چێن]] [[پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی ٧ەمی پێش زایین]] [[پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ٧ی پ.ز]] jrbt3zgjhpmimg90gn5u1e7ybsifie2 0 184630 1661725 1652060 2026-09-06T10:36:17Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1661725 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە|caption=ڕەمسفێڵد لە ساڵی ۲۰۰۱}} '''دۆناڵد ھێنریی ڕەمسفێڵد''' ({{ئینگ|Donald Henry Rumsfeld}}؛ ٩ی تەممووزی ١٩٣٢ لە [[شیکاگۆ]]، [[ئیلینۆی]] - ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١ لە [[تاوس]]، [[نیومەکسیکۆ]]) سیاسەتوانێکی [[ئەمریکا|ئەمریکی]] بوو. لە ١٩٧٥–١٩٧٧ و ٢٠٠١–٢٠٠٦ وەزیری بەرگریی ئەمریکا بوو. ھەروەھا لە ١٩٦٣–١٩٦٩ ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەرانی ئەمریکا بوو. ڕولێکی گرنگی ھەبووە لە ھەڵگیرساندنی ھەردوو [[شەڕی ئەفغانستان]] و [[شەڕی عێراق]]. رەمسفێڵد لە تەمەنی ٨٨ ساڵی لە شاری تاوس، نیومەکسیکۆ کوچی دوایی کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Initial Planning and Execution in Afghanistan and Iraq|ناونیشان=https://ndupress.ndu.edu/Portals/68/Documents/Books/lessons-encountered/lessons-encountered_Ch1.pdf?ver=2015-09-29-125128-023.|وێبگە=ndupress.ndu.edu|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=دۆناڵد رەمسفێڵد کۆچی دواییکرد|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/world/3006202111|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> [[پەڕگە:Rumsfeld-Memo-HowStart.jpg|٣٠٠px|وێنۆک|لە ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٠١ بەشێک لە گوتنەکانی ڕەمسفێڵد دژی ڕژێمی عێراق، کە لە ڕستەی یەکەم ئاماژە بە کورد دەکات؛ «سەدام جوڵە دژی کورد دەکات لە باکوور.»]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{پۆلی کۆمنز|Donald Rumsfeld}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٢]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢١]] [[پۆل:نووسەرانی سیاسیی ئەمریکی]] [[پۆل:وەرگرانی مەدالیای سەرۆککۆماری ئازادی]] [[پۆل:ئەمریکییە سیاسەتوانەکانی سەدەی بیستەم]] [[پۆل:ئەمریکییە سیاسەتوانەکانی سەدەی بیست و یەکەم]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی ڕاسپبێری زێڕین]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی پرینستۆن]] [[پۆل:بەڕێوەبەری جێبەجێکاری کۆمپانیاکانی بەرهەمهێنان لە ئەمریکا]] [[پۆل:بەڕێوەبەری جێبەجێکاری کۆمپانیاکانی بەرھەمهێنان لە ئەمریکا]] [[پۆل:بەڕێوەبەرانی جێبەجێکاریی تەکنەلۆژیای ئەمریکی]] hzta88xo0zse6fi29ho83cvbr6atnla 0 185719 1661249 1511449 2026-09-05T15:58:42Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661249 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{+R}} }} '''فیلم بە شێوەی دەنگی''' جۆرێکی فیلمە کە تیایدا لەگەل وێنەگرتن دەنگیش تۆمار دەکرێت بەیەکەوە فیلمێکی کوالێت بەرزتر پێکدێنن بە پێچەوانەی [[فیلمی بێدەنگ]] ئەوەنەی لە مێژوو تۆمارکراوە یەکەم فیلمی دەنگی کە ناسێنرا لە پاریس بوو لە ساڵی ١٩٠٠ بەڵام ھەرچۆنێک بێت تۆمارکردنی فیلمی دەنگی لەسەر دیسکێک ئەوەنە ئاسان نەبوو بەھۆی کێشە لە تەکنەلۆژیاوە، دوای دەستپێکردنی داھێنانەکان لەسەر دەنگ-لەسەر-فیلم وایکرد وێنە جوڵاوەکان بە شێوەی دەنگ نمایش بکرێن بەبەکارھێنانی تەکنەلۆژیای نوێ کە لە ١٩٢٣ دەستی پێکرد. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١}} <references /> == بەستەرە دەرەکییەکان == * [http://www.filmsound.org/film-sound-history/ مێژووی فیلمی دەنگی] (زمانی ئینگلیزی) * [http://www.terramedia.co.uk/media/change/from_silent_to_sound.htm ھۆلیوود دەست بە پەخشکردنی دەنگ دەکات]. ( بە زمانی ئینگلیزی) ==== مێژوویی ==== * [https://web.archive.org/web/20060905024521/http://history.sandiego.edu/gen/recording/ar169.html خانم تۆ قسە دەکەیت؟]، وتارێک لەسەر مێژووی تاقیگەکانی بێل، لێکۆلینەوە سەرەتایەکانی لەسەر فیلمی دەنگی لەلایەن ستانلی واتکنس * [http://members.optushome.com.au/picturepalace/FilmHistory.html مێژووی گەشەسەندنی فیلمی دەنگی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091222075347/http://members.optushome.com.au/picturepalace/FilmHistory.html |date=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩ }} تۆماری مێژوویی فیلمی دەنگی، یەکەم بڵاوکراوەی رۆژنامەی کۆمەڵگای ئەندازیارانی وێنەی جوڵاو، نیسان/ئایاری ١٩٤٧ {{Authority control}}{{تد|فەڕەنسا|فیلم|مێژوو|تەکنۆلۆژیا}} {{پۆلی کۆمنز|Sound film}} [[پۆل:مێژووی سینەما]] [[پۆل:تەکنۆلۆژیای فیلم و ڤیدیۆ]] [[پۆل:بەرھەمھێنانی فیلمی دەنگی]] [[پۆل:داھێنانە فینلەندییەکان]] [[پۆل:ناساندنەکانی بینین و بیستن لە ١٩٠٠]] [[پۆل:ناساندنی بینین و بیستن لە ١٩٠٠]] [[پۆل:بەرھەمھێنانی دەنگی فیلم]] 8dz31js76x2wg9hgey5fvn3vczc5ybx 0 186686 1661531 1502428 2026-09-06T01:34:32Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کۆمپانیا-کۆلکە، ئەڵمانیا-کۆلکە) 1661531 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ئز}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} [[پەڕگە:ICE3-Einfahrt-Dortmund.jpg|وێنۆک|ھێڵی خێرای ناوشار A]] '''دوێتچە بان''' ({{بە ئەڵمانی|'''D'''eutsche '''B'''ahn}}، یانیش ھەر بە کورتکراوەی ناوە بازرگانییەکەی '''DB''') ھاوبەشگایەکی بواری گواستنەوەی جیھانییە و بارەگای سەرەکی لە شاری [[بەرلین]]ی پایتەختی [[ئەڵمانیا]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/business/2007/jun/28/transportintheuk|سەردێڕ=Deutsche Bahn to run Queen's train|ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٠٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Transportation and logistics in the DB Schenker group – Profile|ناونیشان=https://www.dbschenker.com/site/logistics/dbschenker/com/en/about__dbschenker/profile/profile__alt.html|بڵاوکەرەوە=DB Schenker|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئابی ٢٠٠٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080828025328/http://www.dbschenker.com/site/logistics/dbschenker/com/en/about__dbschenker/profile/profile__alt.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ھاوبەشگاکە لە ساڵی ١٩٩٤ دامەزرا ئەمیش دوای ئەوەی ھەردوو ھاوبەشگەی ھێڵی ئاسنینی ئەڵمانی (ڕۆژھەڵات و ڕۆژاوا) یەکیان گرت. ھاوبەشگاکە دووەم گەورەترین ھاوبەشگای بواری شەمەندەفەرە لە جیھان، ئەمیش دوای ھاوبەشگای دوێتچە پۆستی ئەڵمانی کە گەورەترین ھاوبەشگای ھێڵی ئاسنینە لە جیھاندا. ھاوبەشگاکە لەلایەن حکوومەتی ئەڵمانیاوە خاوەندارییەتی دەکرێت و بەھێزترین ھاوبەشگای ھەموو ئەورووپایە لە بواری ژێرخاندا. پتر لە ٥٠٠ ھاوبەشگای بچووکی تر ھەن کە کار بۆ دوێتچە بان دەکەن وەک ھاوبەشگاکانی گواستنەوەی گەشتیاران و کەلوپەل. دوێتچە بان لە سێ بەشی سەرەکی پێک دێت: یەکەم گواستنەوەی گەشتیاران لە لایەن ھاوبەشگای دی بی ڕێگیۆ DB Regio کە گرنگی بە گواستنەوەی ناوەخۆیی دەدەن لە سەرانسەری ئەڵمانیا. ھەروەھا گواستنەوەی گەشتیاران لەلایەن دی بی فێرن فێرکھەر DB Fernverkehr کە گرنگی بە گواستنەوە دەدات لە سەرانسەری ئەورووپا دووەم گواستنەوەی کەلوپەل کە بە ھاوبەشگای DB Schenker Rail ناسراوە کە کەلوپەل دەگوازێتەوە لە سەرانسەری ئەڵمانیا و ئەورووپا. سێیەم گواستنەوەی گشتی کە بە DB Schenker Logistics ناسراوە ئەو بەشەی دوێتچە بانی ئەڵمانی پتر گرنگی دەدەن بە گواستنەوەی ئاوی و وشکانی و ئاسمانی لە سەرانسەری جیھاندا. بەشی سێیەمی ھاوبەشگاکە تایبەتە بە دروستکردن و نۆژەنکردنەوە و ژێرخان کە بە DB Netze ناسراوە. بارەگای ھاوبەشگاکە پێشتر لە شاری فرانکفۆرت بوو لە ھەرێمی ھیسین، لە ساڵی ٢٠٠٠ ھاوبەشگاکە گوێزرایەوە بۆ بەرلینی پایتەخت. بارەگاکەی بەرلین خاوەنی تەلارێکی سەرنج ڕاکێشی شووشەیییە کە ناوبانگێکی زۆری ھەیە بەناوی Bahntower دەکەوێتە گۆرەپانی بۆتسدام. سەرەرای ئەمەش ئێستا ھەندێک یەکەی کارگێڕی لە [[فرانکفورت]] ھەر ماون. سەرمایەی ھاوبەشگاکە نزیکەی ٢٫١٥ ملیار یۆرۆیە کە بەسەر ٤٣٠ ملیۆن پشک دابەش کراوە و سەرجەمیان لەلایەن حکوومەتی ئەڵمانیاوە خاوەندارییەتی دەکرێت. == پێشانگا == <gallery> پەڕگە:Deutsche Reichsbahn DDR.svg| پەڕگە:Deutsche Reichsbahn Gesellschaft logo.svg| پەڕگە:Deutsche Bahn AG-Logo.svg| پەڕگە:Deutsche Bundesbahn.svg| </gallery> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئەورووپا|ئەڵمانیا|کۆمپانیا|دەیەی ١٩٩٠|شەمەندەفەر}} {{پۆلی کۆمنز|Deutsche Bahn}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{کۆمپانیا-کۆلکە}} {{ئەڵمانیا-کۆلکە}} hdfassvxv09qwhey2uwwduoxa5r261w 0 186696 1661488 1638147 2026-09-05T22:36:50Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1661488 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دوویران | ناوی_فەرمی = Dowyran - دویران - Dûyran | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=13|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=37.7626|frame-long=45.1328|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ =300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی ورمێ|ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی نازی|نازی]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندەواری نازیا ئەڤراز|نازیا ئەڤراز]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 1282 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = 384 | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[شیعە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[زستان]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''دوویران''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری نازیا ئەڤراز]]، [[ناوچەی نازی]]، [[شارستانی ورمێ]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''دوویران''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[دەریاچەی ورمێ]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[گویجە یاران]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[خانەشان]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[ڕەحیماباد]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتوان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٣٨٤) کەس و (٩٢) [[خێزان]] بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١'''}}</ref> * پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە لە [[ئازەربایجانی|ئازەری]] پێکھاتووە. * بە [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] دەدوێن. == ئایین == دانیشتوانی ئەم گوندە پەیڕەوی ئایینی [[ئیسلام]]([[شیعە]]) دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فرھنگ جغرافیائی ایران(ابادیھا)| ناونیشان = https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&*| نووسەر = «[[:fa:حاجعلی رزم‌آرا|سەرتیپ حاجعلی رزم‌آرا]]»| زمان = فارسی}}{{بەستەری مردوو|url=https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&* |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ }}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی ورمێ]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارستانی ورمێ}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ]] qknw6z6bjocvwiq6gz5fvhh96f5n75l 0 186734 1661736 1502740 2026-09-06T10:38:07Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە، چین-کۆلکە) 1661736 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} '''دۆنگ فێنگ''' (بە چینی:董奉;) پزیشکێکی بەناوبانگی چینی بوو لەسەردەمی ڕۆژھەڵاتی ھان بەیەکەوە لەگەڵ پزیشکانی سەردەمی خۆی [[ھوا توۆ]] و [[ژانگ ژۆنگجینگ]] == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=١٦ی تەممووزی ٢٠٢١}} <references /> == بەستەرە دەرەکییەکان == {{تووڵی دەروازە|چین|پزیشکی|4=ژیاننامە|5=مێژوو}}{{History of medicine in China}} {{پزیشکی-کۆلکە}} {{چین-کۆلکە}} [[پۆل:خەڵکی فوژۆو]] [[پۆل:خەڵکی ئیمپراتۆریەتی ھان]] [[پۆل:خەڵکی ڕۆژھەڵاتی وو]] [[پۆل:پزیشکەکانی چین لە سەدەی سێیەمی پێش زایین]] [[پۆل:پزیشکانی فوجیان]] i68q86v2ziyzih1loratzsqx67fxpb2 0 187135 1661290 1400709 2026-09-05T16:35:50Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (دەروونناسی-کۆلکە) 1661290 wikitext text/x-wiki {{وەسف|کارکردن لەسەر تەنەکان بەبێ پەیوەندی جەستەیی}} [[پەڕگە:Poltergeist-Therese Selles.jpg|وێنۆک|چەپ|وێناکردنی وێنەکێشێک بۆ دوورەجووڵاندنی خۆیییانە لە گۆڤاری فەڕەنسی ١٩١١ی ''ژیانە ڕازئامێزەکە''.]] {{Paranormal |state=collapsed}} '''دوورەجووڵاندن'''، '''دوورەجووڵێنی'''، '''سایکۆکاینێسیس''' (لە [[زمانی ئیغریقی|یۆنانی کۆنەوە]] ψυχή «ڕۆح» و κίνησις «جووڵە»<ref name="Random">{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Random House Webster's Unabridged Dictionary|ڕێکەوت=2004|بڵاوکەرەوە=Random House|شوێن=New York|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٧٥-٤٢٥٩٩-٨|پەڕە=١٥٦٠|edition=2nd|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=y6aOPgAACAAJ|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|وتەگێڕانەوە=psycho-, a combining form representing ''[[psych]]e'' in compound words. … (Gk, comb. form of ''psyche'' breath, spirit, soul, mind; akin to ''psychein'' to blow).}}</ref><ref name="McKean">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=McKean|یەکەم١=Erin|سەردێڕ=The New Oxford American Dictionary|ناونیشان=https://archive.org/details/newoxfordamerica0000unse_m8o9|ڕێکەوت=2005|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|شوێن=Oxford|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥١٧٠٧٧-١|پەڕە=[https://archive.org/details/newoxfordamerica٠٠٠٠unse_m٨o٩/page/١٣٦٧ ١٣٦٧]|edition=2nd|وتەگێڕانەوە=psycho. comb. form relating to the mind or psychology: . . . from Greek ''psukhē'' breath, soul, mind.}}</ref>)، یان '''تێلێکاینێسیس'''<ref name="britannica.com">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/481633/psychokinesis |سەردێڕ=psychokinesis (psychology |بڵاوکەرەوە=Encyclopædia Britannica |ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠١٤}}</ref> (لە τηλε- «دوور» و κίνησις «جووڵاندن»<ref name="oxford1">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://en.oxforddictionaries.com/definition/telekinesis |سەردێڕ=telekinesis |بڵاوکەرەوە=Oxford Dictionaries |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190410231753/https://en.oxforddictionaries.com/definition/telekinesis |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>)، توانایەکی دەروونیی گومانلێکراوە کە ڕێ بە کەسێک دەدات کار بخاتە سەر ڕێکخستەیەکی جەستەیی بەبێ بوونی پەیوەندیی جەستەیی.<ref name="Xiong">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Xiong|یەکەم=Jesse Hong|سەردێڕ=The Outline of Parapsychology|ساڵ=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=University Press of America|شوێن=Lanham|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٦١٨-٤٩٤٥-٢|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=uhzvq3NjWFcC&q=psychokinesis&pg=PA141|پەڕە=١٤١|edition=Revised|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠١٥}}</ref><ref name="introduction">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Irwin|یەکەم=Harvey J.|سەردێڕ=An Introduction to Parapsychology|ساڵ=٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=McFarland|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٨٦٤-٥١٣٨-٨|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=E3EzxyOufbgC&q=psychokinesis&pg=PA94|پەڕەکان=٩٤–١١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠١٥}}</ref> تاقیکردنەوەکانی دوورەجووڵاندن ڕەخنەیان لێگیراوە لەبەر نەبوونی ڕاگیرکاری و دووبارە بوونەوەیان.<ref name="skepdic1"/><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Girden|یەکەم١=Edward|سەردێڕ=A review of psychokinesis (PK).|ناونیشان=https://archive.org/details/sim_psychological-bulletin_1962-09_59_5/page/353|journal=Psychological Bulletin|ڕێکەوت=1962|بەرگ=٥٩|issue=5|پەڕەکان=٣٥٣–٣٨٨|doi=10.1037/h0048209|pmid=١٣٨٩٨٩٠٤}}</ref><ref name="Girden">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Kurtz|یەکەم١=Paul|سەردێڕ=A Skeptic's Handbook of Parapsychology|ڕێکەوت=1985|بڵاوکەرەوە=Prometheus Books|شوێن=Buffalo, New York|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٧٩٧٥-٣٠٠-٩|پەڕەکان=١٢٩–١٤٦}}</ref><ref name="Humphrey">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Humphrey|یەکەم=Nicholas K.|سەردێڕ=Soul Searching: Human Nature and Supernatural Belief|ناونیشان=https://archive.org/details/soulsearchinghum0000hump|پەڕەکان=[https://archive.org/details/soulsearchinghum٠٠٠٠hump/page/n١٧٣ ١٦٠]–٢١٧|بڵاوکەرەوە=Chatto & Windus|ساڵ=١٩٩٥|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٠١١-٥٩٦٣-٤}}</ref> ھیچ بەڵگەیەکی باش نییە کە بیسەلمێنێت کە دوورەجووڵاندن دیاردەیەکی ڕاستییەو، و زۆرینەی کات بە [[زڕزانست]] دادەنرێت.<ref name="skepdic1">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.skepdic.com/psychokinesis.html |سەردێڕ=Psychokinesis (PK) |بڵاوکەرەوە=The Skeptic's Dictionary |ڕێکەوت=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢ی شوباتی ٢٠١٤}}</ref><ref>[[Mario Bunge|Bunge, Mario]] (1983). ''Treatise on Basic Philosophy: Volume 6: Epistemology & Methodology II: Understanding the World''. Springer. p. 226. "Despite being several thousand years old, and having attracted a large number of researchers over the past hundred years, we owe no single firm finding to parapsychology: no hard data on telepathy, clairvoyance, precognition, or psychokinesis."</ref><ref name="Vyse">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Vyse|یەکەم١=Stuart|سەردێڕ=Believing in Magic: The Psychology of Superstition|ڕێکەوت=2000|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|شوێن=Oxford|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥١٣٦٣٤-٠|پەڕە=١٢٩|edition=1st|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=QGysXzdTxo0C|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|وتەگێڕانەوە=[M]ost scientists, both psychologists and physicists, agree that it has yet to be convincingly demonstrated.}}</ref><ref name="Hyman">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Sternberg|یەکەم١=Robert J.|دوایین٢=Roediger III|یەکەم٢=Henry J.|دوایین٣=Halpern|یەکەم٣=Diane F.|سەردێڕ=Critical Thinking in Psychology|ڕێکەوت=2007|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|شوێن=Cambridge|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٦٠٨٣٤-٣|پەڕەکان=٢١٦–٢٣١|edition=1st|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=3mA9NPAgWR0C|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{کۆمنز|دوورە جووڵاندن}} * {{curlie|Society/Paranormal/Psychic/Psychokinesis/|دوورە جووڵاندن}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|دەروونناسی}} {{دەروونناسی-کۆلکە}} [[پۆل:زڕزانست]] jqsyteammdk17mpk3zzrbiqe9ntwd1l 0 187143 1661291 1400710 2026-09-05T16:36:00Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (دەروونناسی-کۆلکە) 1661291 wikitext text/x-wiki {{وەسف|دیاردەیەکی خەیاڵی/جادوویی}} {{Paranormal|main}} [[پەڕگە:Ganzfeld.jpg|وێنۆک|چەپ|تاقیکردنەوەی گانزفێڵد کە ھەوڵیدا دوورە زانی بە ڕاست بسەلمێنێت ڕەخنەی لێگیراوە بۆ نەبوونی توانای دووبارەکردنەوە و ڕاگیرکاری خراپ.<ref>[[David Marks (psychologist)|Marks, David]]; Kammann, Richard. (2000). ''[[The Psychology of the Psychic]]''. Prometheus Books. pp. 97-106. {{ISBN|1573927988}}</ref><ref>[[Ray Hyman|Hyman, Ray]]. ''Evaluating Parapsychological Claims''. In Robert J. Sternberg, Henry L. Roediger, Diane F. Halpern. (2007). ''Critical Thinking in Psychology''. [[Cambridge University Press]]. pp. 216-231. {{ISBN|9780521608343}}</ref>]] '''دوورە زانی'''، '''دوورە ھەستکردن'''، یان '''تێلێپاتی''' (لە [[زمانی ئیغریقی|تۆنانی کۆنەوە]] τῆλε، ''تێلێ'' واتە «دوور» و πάθος/-πάθεια، ''پاتۆس'' یان ''-پاتیا'' واتە «ھەستکردن، پێزانین، بەسۆز، سەختی، ئەزموون»)<ref>[http://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/telepathy Telepathy]. CollinsDictionary.com. [[Collins English Dictionary]] - Complete & Unabridged 11th Edition. Retrieved December 06, 2012.</ref><ref>Following the model of [[sympathy|sym'''pathy''']] and [[empathy|em'''pathy''']].</ref> گواستنەوەی زانیارییە لە کەسێکەوە بۆ کەسێکی تر بەبێ بەکارھێنانی ڕێڕەوە ھەستییەکانی مرۆڤ و بەبێ بوونی پەیوەندی جەستەیی. تاقیکردنەوەی دوورە زانییەکان ڕەخنەیان لێگیراوە لەبەر نەبوونی ڕاگیرکاری و دووبارە بوونەوەیان. ھیچ بەڵگەیەکی باش نییە کە بیسەلمێنێت کە دوورە زانی دیاردەیەکی ڕاستی بێت، و بابەتەکە لە [[کۆمەڵەی زانستی]]دا زۆرینەی کات بە [[زڕزانست]] دانراوە. .<ref name="Planer1980">Felix Planer. (1980). ''Superstition''. Cassell. p. 218. {{ISBN|0304306916}} "Many experiments have attempted to bring scientific methods to bear on the investigation of the subject. Their results based on literally millions of tests, have made it abundantly clear that there exists no such phenomenon as telepathy, and that the seemingly successful scores have relied either on illusion, or on deception."</ref><ref name="Dalkvist1994">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Jan Dalkvist|سەردێڕ=Telepathic Group Communication of Emotions as a Function of Belief in Telepathy|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=lhsRAQAAIAAJ|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|ساڵ=١٩٩٤|بڵاوکەرەوە=Dept. of Psychology, Stockholm University|وتەگێڕانەوە=Within the scientific community however, the claim that psi anomalies exist or may exist is in general regarded with skepticism. One reason for this difference between the scientist and the non scientist is that the former relies on his own experiences and anecdotal reports of psi phenomena, whereas the scientist at least officially requires replicable results from well controlled experiments to believe in such phenomena - results which according to the prevailing view among scientists, do not exist.}}</ref><ref name="Drees1998">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Willem B. Drees|سەردێڕ=Religion, Science and Naturalism|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=BxmcHWCv2c4C&pg=PA242|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی دووەمی ١٩٩٨|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٦٤٥٦٢-١|پەڕەکان=٢٤٢–|وتەگێڕانەوە=Let me take the example of claims in parapsychology regarding telepathy across spatial or temporal distances, apparently without a mediating physical process. Such claims are at odds with the scientific consensus.}}</ref><ref>Spencer Rathus. (2011). ''Psychology: Concepts and Connections''. Cengage Learning. p. 143. {{ISBN|9781111344856}} "There is no adequate scientific evidence that people can read other people's minds. Research has not identified one single indisputable telepath or clairvoyant."</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == *[https://dana.org/article/the-intuitive-magician/ جادووگەرە ھەستییەکە] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210720073802/https://dana.org/article/the-intuitive-magician/ |date=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢١ }} - بڕوس ھوود *[http://www.skepdic.com/telepath.html دوورە زانی] - فەرھەنگی سکێپتیک *[http://skepdic.com/soalgoldney.html تاقیکردنەوەی سۆوڵ-گۆڵدنی] - ھەڵسەنگاندنێکی ڕەخنەییی تاقیکردنەوەی سۆوڵ-گۆڵدنی، کە ھەوڵی بەڕاست سەلماندنی دوورە زانی دابوو *[http://www.psicoanalisi.it/psicoanalisi/psicosomatica/articoli/psomaing1117.htm خەون و دوورە زانی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111001010213/http://www.psicoanalisi.it/psicoanalisi/psicosomatica/articoli/psomaing1117.htm |date= ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١ }} - پەڕەیەک لە زانست و دەروون شیکاری {{تووڵی دەروازە|دەروونناسی}} {{پۆلی کۆمنز|Telepathy}} {{دەروونناسی-کۆلکە}} [[پۆل:زڕزانست]] [[پۆل:بابەتە خەیاڵییە زانستییەکان]] dqjvfo08nq8kqfmwei6q1us31ljrbz4 0 188046 1661244 1511426 2026-09-05T15:56:52Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661244 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[File:FilmNation Entertainment logo.svg|200px]] '''فیلم نەیشن ئینتەرتەینمێنت''' یەکێکە لە ستۆدیۆ [[ئەمریکا|ئەمریکییەکان]] بۆ بەرھەمھێنانی [[فیلم]] و کاری وێنەیی. == سەرچاوەکان == *{{بیرخستنەوەی ویکی |بەستەر = https://en.wikipedia.org/wiki/FilmNation_Entertainment |سەردێڕ = FilmNation Entertainment |زمان = ئینگلیزی |سەردان = ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢١ }} {{ستۆدیۆی فیلم}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{فیلم-کۆلکە}} [[پۆل:کۆمپانیاکانی بەرھەمھێنانی فیلم لە ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:کۆمپانیاکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:کۆمپانیاکانی چێژبەخشی کە لە شاری نیویۆرکن]] [[پۆل:کۆمپانیا ئەمریکییەکان کە لە ساڵی ٢٠٠٨ دامەزراون]] [[پۆل:ستۆدیۆ ئەمریکییە سەربەخۆکانی فیلم]] [[پۆل:دابەشکەرانی فیلم لە ئەمریکا]] [[پۆل:ئەو کۆمپانیا ڕێکلامییانەی دەکەونە شاری نیویۆرک]] [[پۆل:کۆمپانیا میدیا گشتییەکان کە لە ساڵی ٢٠٠٨ دامەزراون]] f180tt5zppp0o84yxg3umkufrbutepi 0 188053 1661226 1511322 2026-09-05T15:48:18Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661226 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی خۆگەڕ}} '''فۆکس ئاتۆمیک''' یەکێکە لە ستۆدیۆ [[ئەمریکا|ئەمریکییەکان]] بۆ بەرھەمھێنانی [[فیلم]] و کاری وێنەیی. == سەرچاوەکان == *{{بیرخستنەوەی ویکی |بەستەر = https://en.wikipedia.org/wiki/Fox_Atomic |سەردێڕ = Fox Atomic |زمان = ئینگلیزی |سەردان = ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢١ }} {{ستۆدیۆی فیلم}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{فیلم-کۆلکە}} [[پۆل:دەستکەوتەکانی دیزنی]] [[پۆل:کۆمپانیاکانی بەرھەمھێنانی فیلم لە ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:کۆمپانیاکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:دابەشکەرانی فیلم لە ئەمریکا]] [[پۆل:ستۆدیۆکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:کۆمپانیا بەرھەمھێنەرە لەکارکەوتووەکانی فیلم و تەلەڤیزیۆن لە ئەمریکا]] 48a47rw079q7i1d8jesz32q23b4j7zx 0 188489 1661108 1354776 2026-09-05T13:42:20Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (وەرزش-کۆلکە) 1661108 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[دوورگەکانی کەیمەن|'''دوورگەکانی کەیمەن''']] یەکێکە لە وڵاتە بەشداربووەکانی [[یارییە ئۆڵۆمپییەکانی ھاوینەی ٢٠٢٠|'''ئۆڵمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠''']] لە [[تۆکیۆ]] .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Jr|یەکەم=Seaford Russell|ڕێکەوت=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Cayman's 2021 Olympic team announced|ناونیشان=https://www.caymancompass.com/2021/06/30/caymans-2021-olympic-team-announced/|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=Cayman Compass|زمان=en-GB}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Cayman Islands - National Olympic Committee (NOC)|ناونیشان=https://olympics.com/ioc/cayman-islands|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=International Olympic Committee|زمان=en}}</ref>٥ وەرزشوان (٢پیاو، ٣ ژن) نوێنەرایەتی وڵاتەکەیان دەکەن لە چەند یارییەکی ئۆڵمپیادەکە لەوانە [[مەلەوانی]] کە دوو وەرزشوانی تێدا بەشداری دەکەن، ھەروەھا جمناسیک کە وەرزشوانێک وە [[گۆڕەپان و مەیدان|گۆرەپان و مەیدان]] دوو وەرزشوانی تێیدا بەشدارن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Tokyo Olympics Entry Lists Released, Swimming Begins July 24|ناونیشان=https://www.swimmingworldmagazine.com/news/tokyo-olympics-entry-lists-released-swimming-begins-july-24/|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=Swimming World News|زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=100 Metres - women - senior - outdoor - 2021|ناونیشان=https://www.worldathletics.org/records/toplists/sprints/100-metres/outdoor/women/senior/2021|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=www.worldathletics.org}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی نیسانی ٢٠١٩|سەردێڕ=Wayback Machine|ناونیشان=https://cdn.dosb.de/user_upload/Olympische_Spiele/Tokio_2020/internationale_Qualifikationskriterien/IAAF_-_Athletics_20180806.pdf|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190408160334/https://cdn.dosb.de/user_upload/Olympische_Spiele/Tokio_2020/internationale_Qualifikationskriterien/IAAF_-_Athletics_20180806.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>لە بنەڕەتدا بڕیاروابوو یارییەکانی ئەم ئۆڵمپیادە لە ٢٤ی جولای ٢٠٢٠ دەست پێبکات بەلام بەھۆی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی کۆڕۆنا یارییەکانی بۆ ٢٣ی جولای ٢٠٢١ دواخرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Joint Statement from the International Olympic Committee and the Tokyo 2020 Organising Committee - Olympic News|ناونیشان=https://olympics.com/ioc/news/joint-statement-from-the-international-olympic-committee-and-the-tokyo-2020-organising-committee|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=International Olympic Committee|زمان=en}}</ref>ئەمە یانزەمین بەشداربووی دوورگەکانی کەیمەن بوو لە ئۆڵمپیاد دوای یەکەم بەشداری لە ساڵی ١٩٧٦ .وە لە ئۆڵمپیادی هاوینەی ١٩٨٠ بەشداری نەکرد . بە شێوەیەکی گشتی وەرزشوانانی دوورگەکانی کەیمەن لەسەرجەم بەشدارییەکانی پێشویان لە ئۆڵمپیاد نەیانتوانیوە ھیچ مێدالیایەک بۆ ولاتەکەیان بەدەست بهێنن . وە لە یارییەکانی هاوینەی ٢٠٢٠ بەهەمان شێوە نەیانتوانی هیچ مەدالیایەک بەدەست بهێنن .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Schedule - Team Cayman Islands {{!}} Tokyo 2020 Olympics|ناونیشان=http://../../../en/results/all-sports/noc-schedule-cayman-islands.htm|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=..|زمان=en-us}}{{بەستەری مردوو|url=http:///../../en/results/all-sports/noc-schedule-cayman-islands.htm |date=کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }}</ref> == یارییەبەشداربووەکان == لیستی ئەو یارییە وەرزشیانەی کە یاریزانانی [[دوورگەکانی کەیمەن]] تێیدا بەشداریان کرد لە یارییەکانی هاوینەی ٢٠٢٠ تۆکیۆ . {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" ! width="150" |وەرزش ! width="55" |پیاو ! width="55" |ژن ! width="55" |گشتی |- | align="" |کۆرەپان و مەیدان |1 |1 |2 |- | align="" |جمناسیک |0 |1 |1 |- | align="" |مەلەوانی |1 |1 |2 |- !Total !2 !3 !5 |} === گۆرەپان و مەیدان === {| class="wikitable" style="font-size:90%" ! rowspan="2" |وەرزشوان ! rowspan="2" |ڕووداو ! colspan="2" |Preliminary ! colspan="2" |Round 1 ! colspan="2" |Semifinal ! colspan="2" |Final |- style="font-size:95%" !ئەنجام !پلە !ئەنجام !پلە !ئەنجام !پلە !ئەنجام !پلە |- align="center" | align="" |Kemar Hyman | align="" |Men's 100 m |colspan=2 {{n/a|Bye}} |10.41 |7 | colspan="4" |Did not advance |- align="" | align="" |Shalysa Wray | align="" |Women's 400 m |colspan="2" {{N/A}} | | | | |} === مەلەوانی === {| class="wikitable" style="font-size:90%" ! rowspan="2" |وەرزشوان ! rowspan="2" |ڕووداو ! colspan="2" |Heat ! colspan="2" |Semifinal ! colspan="2" |Final |- style="font-size:95%" !کات !پلە !کات !پلە !کات !پلە |- align="center" | align="" |Brett Fraser | align="" |Men's 50 m freestyle |22.46 |=33 | colspan="4" |Did not advance |- align="center" | align="" |Jillian Crooks | align="" |Women's 100 m freestyle |57.32 |41 | colspan="4" |Did not advance |} == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|وەرزش|ئۆڵۆمپیاد|تۆکیۆ|دەیەی ٢٠٢٠}} {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Cayman Islands at the 2020 Summer Olympics}} {{وەرزش-کۆلکە}} [[پۆل:وڵاتان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠]] d4xvjymt6oyobm1dj0ovaf5y75476qg 0 188877 1661735 1552524 2026-09-06T10:37:57Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، وێژە-کۆلکە) 1661735 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} [[پەڕگە:Dong_Xiaowan.jpg|وێنۆک]] '''دۆنگ سیاوۆ وان''' (لەدایکبووی ١٦٢٤ بۆ ١٦٥١) [[شاعیر]]، [[نووسەر]] بوو لە سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتی مینگ]] بەناوە قەلەمییەکەی ناسراوە: چینگ-لیان == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=٦ی ئابی ٢٠٢١}} <references /> == بەستەرە دەرەکییەکان == * [http://digital.library.mcgill.ca/mingqing/search/details-poet.php?poetID=1004&showbio=1&showanth=1&showshihuaon=1&language=eng دۆنگ سیاوۆ وان] لە بنکەدراوەی ژنە نووسەرەکانی ئیمپراتۆریەتی مینگ {{authority control}}{{تووڵی دەروازە|چین|مێژوو|شیعر|وێژە|ژن|ژیاننامە}} {{پۆلی کۆمنز|Dong Xiaowan}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{وێژە-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٦٢٤]] [[پۆل:مردووانی ١٦٥١]] [[پۆل:خەڵکی چین لە سەدەی ١٧یەم]] [[پۆل:شاعیرە ژنە چینییەکان]] [[پۆل:شاعیرانی جیانگسو]] [[پۆل:شاعیرانی ئیمپراتۆریەتیی مینگ]] [[پۆل:شاعیرانی ئیمپراتۆریەتیی چینگ]] [[پۆل:ژنە چینییەکانی سەدەی ١٧یەم]] [[پۆل:نووسەرەکانی نانجینگ]] 5g7icbcr1kclw1ql319t184shot0guy 0 188913 1661737 1502741 2026-09-06T10:38:17Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، چین-کۆلکە) 1661737 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:董其昌.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%E8%91%A3%E5%85%B6%E6%98%8C.jpg|وێنۆک|300x300پیکسڵ|وێنەی{{بەستەری مردوو|url=https://en.wikipedia.org/wiki/File%3A%E8%91%A3%E5%85%B6%E6%98%8C.jpg%7C%D9%88%DB%8E%D9%86%DB%86%DA%A9%7C300x300%D9%BE%DB%8C%DA%A9%D8%B3%DA%B5%7C%D9%88%DB%8E%D9%86%DB%95%DB%8C |date=ئابی ٢٠٢١ }} دۆنگگ چیچیانگ]] '''دۆنگ چیچانگ''' (بە چینی:董其昌; لەدایکبووی ١٥٥٥ بۆ ١٦٣٦) خۆشنووس، وێنەکێش، سیاسەتوان، و بیرمەندی سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتی مینگ]] بووە. [[پەڕگە:Landscape_with_Calligraphy_by_Dong_Qichang_(Tokyo_National_Museum).jpg|وێنۆک|وێنەی سروشت، لەگەل خۆشنووسی]] == پێشانگا == <gallery> Calligraphy_of_Cursive_and_Semi-cursive_styleby_Dong_Qichang.jpg Dong_Qichang._The_Qingbian_Mountains_1617_Cleveland_Museum_of_Art. Wanluan_Thatched_Hall_by_Dong_Qichang.jpg Dong_Qichang_Eight_Scenes_in_Autumn._4._Album_leaf._1620._Shanghai_Museum..jpg Dong_Qichang._Eight_Scenes_in_Autumn._1._Album_leaf._1620._Shanghai_Museum..jpg Dong_Qichang._Eight_Scenes_in_Autumn.2._Album_leaf._1620._Shanghai_Museum..jpg Dong_Qichang._Eight_Scenes_in_Autumn.3._Album_leaf._1620._Shanghai_Museum..jpg Dong_Qichang.Landscapes_in_the_Manner_of_Old_Masters_(Wang_Wei)._Album_leaf.1621-24_Nelson-Atkuns_Museum.jpg Tung_Ch'i-ch'ang_001.jpg Tungchichang.jpg Tree_in_Summer_with_the_shadow.jpg </gallery> == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=٦ی ئابی ٢٠٢١}} <references /> {{پۆلی کۆمنز|Dong Qichang|دۆنگ چیچانگ}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{Authority control}}{{تووڵی دەروازە|چین|مێژوو|ژیاننامە|ھونەرەکان}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{چین-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٥٥٥]] [[پۆل:مردووانی ١٦٣٦]] [[پۆل:خۆشنووسە چینییەکانی سەدەی ١٦یەم]] [[پۆل:خۆشنووسە چینییەکانی سەدەی ١٧یەم]] [[پۆل:خۆشنووسەکانی ئیمپراتۆریەتی مینگ]] [[پۆل:وێنەکێشەکانی ئیمپڕاتۆریەتی مینگ]] [[پۆل:سیاسەتوانەکانی ئیمپراتۆریەتی مینگ]] [[پۆل:وێنەکێشەکانی شەنگھای]] [[پۆل:سیاسەتوانانی شانگھای]] eqdwq4evajuq2llrghgd5r57g0zs0x1 0 188920 1661097 1354766 2026-09-05T13:39:30Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (وەرزش-کۆلکە) 1661097 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''[[دوورگەکانی قەمەر]]''' یەکێکە لە وڵاتە بەشداربووەکانی [[یارییە ئۆڵۆمپییەکانی ھاوینەی ٢٠٢٠|'''ئۆڵمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠''']] لە [[تۆکیۆ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Comoros – National Olympic Committee (NOC)|ناونیشان=https://olympics.com/ioc/comoros|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=International Olympic Committee|زمان=en}}</ref> ٣ وەرزشوان (٢پیاو، ١ ژن) نوێنەرایەتی وڵاتەکەیان دەکەن لە چەند یارییەکی ئۆڵمپیادەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Team Comoros – Profile {{!}} Tokyo 2020 Olympics|ناونیشان=http://../../../en/results/all-sports/noc-profile-comoros.htm|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=..|زمان=en-us}}{{بەستەری مردوو|url=http:///../../en/results/all-sports/noc-profile-comoros.htm |date=کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }}</ref>لە بنەڕەتدا بڕیاروابوو یارییەکانی ئەم ئۆڵمپیادە لە ٢٤ی جوولای ٢٠٢٠ دەست پێبکات بەلام بەھۆی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی کۆڕۆنا یارییەکانی بۆ ٢٣ی جوولای ٢٠٢١ دواخرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Joint Statement from the International Olympic Committee and the Tokyo 2020 Organising Committee – Olympic News|ناونیشان=https://olympics.com/ioc/news/joint-statement-from-the-international-olympic-committee-and-the-tokyo-2020-organising-committee|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=International Olympic Committee|زمان=en}}</ref> ئەمە حەفتەمین بەشداربووی [[دوورگەکانی قەمەر]] بوو لە ئۆڵمپیاد دوای یەکەم بەشداری لە ساڵی ١٩٩٦.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Comoros at the Olympic Games|ناونیشان=https://www.topendsports.com/events/summer/countries/comoros.htm|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=www.topendsports.com}}</ref> بە شێوەیەکی گشتی وەرزشوانانی دوورگەکانی قەمەر لەسەرجەم بەشدارییەکانی پێشویان لە ئۆڵمپیاد نەیانتوانیوە ھیچ مێدالیایەک بۆ ولاتەکەیان بەدەست بھێنن؛ و لە یارییەکانی ھاوینەی ٢٠٢٠ بەھەمان شێوە نەیانتوانی ھیچ مەدالیایەک بەدەست بھێنن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Comoros – at the olympics – olympic medals and facts|ناونیشان=https://www.olympiandatabase.com/index.php?id=13364&L=1|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=www.olympiandatabase.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Tokyo Olympics {{!}} Athletes Begin Parade Of Nations At Opening Ceremony|ناونیشان=https://www.moneycontrol.com/news/photos/trends/sports-trends/tokyo-olympics-athletes-begin-parade-of-nation-at-opening-ceremony-7215261.html|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=Moneycontrol|زمان=en}}</ref> == یارییەبەشداربووەکان == لیستی ئەو یارییە وەرزشیانەی کە یاریزانانی دوورگەکانی قەمەر تێیدا بەشداریان کرد لە یارییەکانی ھاوینەی ٢٠٢٠ تۆکیۆ. {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" ! width="180" |وەرزش ! width="55" |پیاو ! width="55" |ژن ! width="55" |گشتی |- | align="" |گۆڕەپان و مەیدان |١ |١ |٢ |- | align="" |جودۆ |١ |٠ |١ |- !گشتی !٢ !١ !٣ |} == گۆڕەپان و مەیدان == دوورگەکانی قەمەر دوویاریزانی بۆ یارییەکانی گۆرەپان و مەیدان بەشداریکرد لە ڕاکردنی خێرای ١١٠ مەتری بەربەستی پیاوان، ڕاکردنی ١٠٠ مەتری سەر ئاستی خانمان بەڵام ھیکام لەو دوو یاریزانە نەیانتوانی لە قۆناغەکانی یارییەکانی سەرکەوتن بەدەست بھێنن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Road To {{!}} World Athletics|ناونیشان=https://www.worldathletics.org/stats-zone/road-to/7132391?eventId=10229630&qualificationType=q5|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=www.worldathletics.org}}</ref> {| class="wikitable" style="font-size:90%" ! rowspan="2" |وەرزشوان ! rowspan="2" |ڕووداو ! colspan="2" |Preliminaries ! colspan="2" |Heat ! colspan="2" |Semifinal ! colspan="2" |Final |- style="font-size:95%" !ئەنجام !پلە !ئەنجام !پلە !ئەنجام !پلە !ئەنجام !پلە |- align="center" | align="" |[[Fadane Hamadi]] | align="" |Men's 110 m hurdles |colspan=2 {{n/a}} |١٤٫٩٩ |٨ | colspan="4" |Did not advance |- align="center" | align="" |Ahmed Elna | align="" |Women's 100 m |١٤٫٣٠ |٩ | colspan="6" |Did not advance |} == جودۆ == ئەمە یەکەم دەروکەوتنی دوورگەکانی قەمەر بوو لە پێبڕکێکانی جودۆ لە یارییەکانی ئۆڵمپیاد، بەیەک یاریزانی لە کێشی (٨١ کیلۆگرامی) بەشداری کرد. بەلام نیتوانی سەرکەوتن بەدەست بھێنێت لە قۆاغەکانی ڕکابەرییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Tokyo 2020: Official Olympic Qualification List|ناونیشان=https://www.ijf.org/news/show/official-olympic-qualification-list|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=www.ijf.org|زمان=en}}</ref> {| class="wikitable" style="font-size:90%" ! rowspan="2" |Athlete ! rowspan="2" |Event !Round of 64 !Round of 32 !Round of 16 !Quarterfinals !Semifinals !Repechage ! colspan="2" |Final / {{abbr|BM|Bronze medal match}} |- style="font-size:95%" !Opposition{{ھن}}Result !Opposition{{ھن}}Result !Opposition{{ھن}}Result !Opposition{{ھن}}Result !Opposition{{ھن}}Result !Opposition{{ھن}}Result !Opposition{{ھن}}Result !Rank |- align="center" | align="" |[[Housni Thaoubani]] | align="" |[[Judo at the 2020 Summer Olympics – Men's 81 kg|Men's –81 kg]] |{{flagIOCathlete||SWE|2020 Summer}}{{ھن}}'''L''' ٠٠–١٠ | colspan="7" |Did not advance |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|وەرزش}} {{پۆلی کۆمنز|The Comoros at the 2020 Summer Olympics}} {{وەرزش-کۆلکە}} [[پۆل:وڵاتان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠]] kd1snvbvk1lq846guqwc10oy37ferbf 1661328 1661097 2026-09-05T17:05:44Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئۆڵۆمپیاد|ئۆڵۆمپیاد]]، [[دەروازە:تۆکیۆ|تۆکیۆ]] و [[دەروازە:دەیەی ٢٠٢٠|دەیەی ٢٠٢٠]] 1661328 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''[[دوورگەکانی قەمەر]]''' یەکێکە لە وڵاتە بەشداربووەکانی [[یارییە ئۆڵۆمپییەکانی ھاوینەی ٢٠٢٠|'''ئۆڵمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠''']] لە [[تۆکیۆ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Comoros – National Olympic Committee (NOC)|ناونیشان=https://olympics.com/ioc/comoros|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=International Olympic Committee|زمان=en}}</ref> ٣ وەرزشوان (٢پیاو، ١ ژن) نوێنەرایەتی وڵاتەکەیان دەکەن لە چەند یارییەکی ئۆڵمپیادەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Team Comoros – Profile {{!}} Tokyo 2020 Olympics|ناونیشان=http://../../../en/results/all-sports/noc-profile-comoros.htm|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=..|زمان=en-us}}{{بەستەری مردوو|url=http:///../../en/results/all-sports/noc-profile-comoros.htm |date=کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }}</ref>لە بنەڕەتدا بڕیاروابوو یارییەکانی ئەم ئۆڵمپیادە لە ٢٤ی جوولای ٢٠٢٠ دەست پێبکات بەلام بەھۆی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی کۆڕۆنا یارییەکانی بۆ ٢٣ی جوولای ٢٠٢١ دواخرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Joint Statement from the International Olympic Committee and the Tokyo 2020 Organising Committee – Olympic News|ناونیشان=https://olympics.com/ioc/news/joint-statement-from-the-international-olympic-committee-and-the-tokyo-2020-organising-committee|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=International Olympic Committee|زمان=en}}</ref> ئەمە حەفتەمین بەشداربووی [[دوورگەکانی قەمەر]] بوو لە ئۆڵمپیاد دوای یەکەم بەشداری لە ساڵی ١٩٩٦.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Comoros at the Olympic Games|ناونیشان=https://www.topendsports.com/events/summer/countries/comoros.htm|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=www.topendsports.com}}</ref> بە شێوەیەکی گشتی وەرزشوانانی دوورگەکانی قەمەر لەسەرجەم بەشدارییەکانی پێشویان لە ئۆڵمپیاد نەیانتوانیوە ھیچ مێدالیایەک بۆ ولاتەکەیان بەدەست بھێنن؛ و لە یارییەکانی ھاوینەی ٢٠٢٠ بەھەمان شێوە نەیانتوانی ھیچ مەدالیایەک بەدەست بھێنن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Comoros – at the olympics – olympic medals and facts|ناونیشان=https://www.olympiandatabase.com/index.php?id=13364&L=1|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=www.olympiandatabase.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Tokyo Olympics {{!}} Athletes Begin Parade Of Nations At Opening Ceremony|ناونیشان=https://www.moneycontrol.com/news/photos/trends/sports-trends/tokyo-olympics-athletes-begin-parade-of-nation-at-opening-ceremony-7215261.html|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=Moneycontrol|زمان=en}}</ref> == یارییەبەشداربووەکان == لیستی ئەو یارییە وەرزشیانەی کە یاریزانانی دوورگەکانی قەمەر تێیدا بەشداریان کرد لە یارییەکانی ھاوینەی ٢٠٢٠ تۆکیۆ. {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" ! width="180" |وەرزش ! width="55" |پیاو ! width="55" |ژن ! width="55" |گشتی |- | align="" |گۆڕەپان و مەیدان |١ |١ |٢ |- | align="" |جودۆ |١ |٠ |١ |- !گشتی !٢ !١ !٣ |} == گۆڕەپان و مەیدان == دوورگەکانی قەمەر دوویاریزانی بۆ یارییەکانی گۆرەپان و مەیدان بەشداریکرد لە ڕاکردنی خێرای ١١٠ مەتری بەربەستی پیاوان، ڕاکردنی ١٠٠ مەتری سەر ئاستی خانمان بەڵام ھیکام لەو دوو یاریزانە نەیانتوانی لە قۆناغەکانی یارییەکانی سەرکەوتن بەدەست بھێنن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Road To {{!}} World Athletics|ناونیشان=https://www.worldathletics.org/stats-zone/road-to/7132391?eventId=10229630&qualificationType=q5|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=www.worldathletics.org}}</ref> {| class="wikitable" style="font-size:90%" ! rowspan="2" |وەرزشوان ! rowspan="2" |ڕووداو ! colspan="2" |Preliminaries ! colspan="2" |Heat ! colspan="2" |Semifinal ! colspan="2" |Final |- style="font-size:95%" !ئەنجام !پلە !ئەنجام !پلە !ئەنجام !پلە !ئەنجام !پلە |- align="center" | align="" |[[Fadane Hamadi]] | align="" |Men's 110 m hurdles |colspan=2 {{n/a}} |١٤٫٩٩ |٨ | colspan="4" |Did not advance |- align="center" | align="" |Ahmed Elna | align="" |Women's 100 m |١٤٫٣٠ |٩ | colspan="6" |Did not advance |} == جودۆ == ئەمە یەکەم دەروکەوتنی دوورگەکانی قەمەر بوو لە پێبڕکێکانی جودۆ لە یارییەکانی ئۆڵمپیاد، بەیەک یاریزانی لە کێشی (٨١ کیلۆگرامی) بەشداری کرد. بەلام نیتوانی سەرکەوتن بەدەست بھێنێت لە قۆاغەکانی ڕکابەرییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Tokyo 2020: Official Olympic Qualification List|ناونیشان=https://www.ijf.org/news/show/official-olympic-qualification-list|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=www.ijf.org|زمان=en}}</ref> {| class="wikitable" style="font-size:90%" ! rowspan="2" |Athlete ! rowspan="2" |Event !Round of 64 !Round of 32 !Round of 16 !Quarterfinals !Semifinals !Repechage ! colspan="2" |Final / {{abbr|BM|Bronze medal match}} |- style="font-size:95%" !Opposition{{ھن}}Result !Opposition{{ھن}}Result !Opposition{{ھن}}Result !Opposition{{ھن}}Result !Opposition{{ھن}}Result !Opposition{{ھن}}Result !Opposition{{ھن}}Result !Rank |- align="center" | align="" |[[Housni Thaoubani]] | align="" |[[Judo at the 2020 Summer Olympics – Men's 81 kg|Men's –81 kg]] |{{flagIOCathlete||SWE|2020 Summer}}{{ھن}}'''L''' ٠٠–١٠ | colspan="7" |Did not advance |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|وەرزش|ئۆڵۆمپیاد|تۆکیۆ|دەیەی ٢٠٢٠}} {{پۆلی کۆمنز|The Comoros at the 2020 Summer Olympics}} {{وەرزش-کۆلکە}} [[پۆل:وڵاتان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠]] 2vkioxoksjl0dbp8pmvu71j7ez54c8y 0 189011 1661738 1502744 2026-09-06T10:38:27Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، چین-کۆلکە) 1661738 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{Infobox artist | name = Dong Yuan | image = Dong Yuan rivers detail.jpg | image_size = 250px | caption = Detail from ''Xiao and Xiang Rivers'', permanent collection at the [[Palace Museum]]. This painting is often considered to be one of Dong Yuan's greatest masterpieces, and it "illustrates the revolutionary impressionism" he had achieved by "means of broken ink washes and the elimination of the outline."<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Arts of China|ناونیشان=https://archive.org/details/artsofchina0000sull_04ed|نووسەر=Sullivan, Michael |authorlink=Michael Sullivan (art historian) |بڵاوکەرەوە=[[University of California Press]]|ساڵ=١٩٩٩|ژپنک=٠-٥٢٠-٢١٨٧٧-٩|پەڕە=[https://archive.org/details/artsofchina٠٠٠٠sull_٠٤ed/page/١٧٣ ١٧٣]}}</ref> | birth_name = | birth_date = c. 932 | birth_place = [[Nanjing]] | death_date = c. 962 | death_place = | nationality = [[China|Chinese]] | known_for = [[Painting]] | training = | movement = [[Southern Tang]], Jiangnan style | notable_works = | patrons = | awards = }} '''دۆنگ یوان''' (بە چینی:董源; لەدایکبووی ٩٣٤ بۆ ٩٦٢) وێنەکێش بوو لە سەردەمی باشووری تانگی سەردەمی پێنج زنجیرەی فەرمانڕەوایی و دە شانشینەکە لە وێنەکێشاندا وێنەی سروشتی دەکێشا ستایلێکی نمونەیی ھێنایەوە کە بۆ نۆ سەدەی دوای خۆی بووە ستاندارد لە وێنەکێشان بە فڵچە ئەو و [[جوران (وێنەکێش)|جوران]] (巨然) دامەزرێنەی ستایلی وێنەکێشانی سروشت بوون، وەک "ستایلی وێنەکێشانی جیانگنان" ناسراوە، بەیەکەوە لەگەوو [[جینگ ھاوۆ]] و [[گوان تۆنگ]] لە ستایلی بەشی باشوور، بە چوار وێنەکێشە کاریگەرەکەی ئەو کاتە ناسرابوون == وێنەکان == {{Gallery|File:Xiao and Xiang rivers.jpg|''Xiao and Xiang Rivers'' (潇湘图). Part of a handscroll, ink and color on silk, [[Palace Museum]], Beijing.|File:Dong Yuan. Wintry Groves and Layered Banks ca. 950 (181,5x116,5cm) Kurokava Inst. Hyogo.jpg|''Wintry Groves and Layered Banks'', ca. 950. Hanging Scroll, ink and color on silk, Kurokawa Institute, Japan.|File:Dong Yuan Mountain Hall.jpg|''Dongtian Mountain Hall'' (洞天山堂图). [[National Palace Museum]], Taipei.|File:Along_the_Riverbank_by_Dong_Yuan_before_962_AD.png|''Along the Riverbank'' or ''The Riverbank'' at the [[Metropolitan Museum of Art]].|title=|lines=4|width=200|height=180}} == ئەمانەش ببینە == * [[وێنەکێشی لە چین]] == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=٧ی ئابی ٢٠٢١}} <references /> == بەستەرە دەرەکییەکان == {{commons category|Dong Yuan}}{{Authority control}}{{تووڵی دەروازە|چین|مێژوو|دڵخواز|ژیاننامە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{چین-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ٩٣٠]] [[پۆل:مردووانی ٩٦٢]] [[پۆل:وێنەکێشە چینییەکانی سەدەی ١٠یەم]] [[پۆل:وێنەکێشەکانی سروشت لە پێنج زنجیرەی فەرمانڕەوایی و دە شانشینەکە]] [[پۆل:خەڵکی جیانگسی]] [[پۆل:خەڵکی نانچانگ]] [[پۆل:وێنەکێشەکانی تانگی باشوور]] n7x3vzkbjwcpo5mih228fd6mhzjgdik 0 191296 1661715 1400792 2026-09-06T10:34:36Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (وەرزش-کۆلکە) 1661715 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''[[دۆمینیکا]]''' یەکێکە لە وڵاتە بەشداربووەکانی [[ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠|'''ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠''']] لە [[تۆکیۆ]]. ٢ وەرزشوان (١ پیاو، ١ خانم) نوێنەرایەتی وڵاتەکەیان کرد لە گۆڕەپان و مەیدان. لە بنەڕەتدا بڕیاروابوو یارییەکانی ئەم ئۆڵمپیادە لە ٢٤تەممووزی ٢٠٢٠ دەست پێبکات بەلام بەھۆی بڵاوبوونەوەی [[ڤایرۆسی کۆرۆنا|ڤایرۆسی کۆڕۆنا]] یارییەکانی بۆ ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢١ دواخرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Joint Statement from the International Olympic Committee and the Tokyo 2020 Organising Committee – Olympic News|ناونیشان=https://olympics.com/ioc/news/joint-statement-from-the-international-olympic-committee-and-the-tokyo-2020-organising-committee|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=International Olympic Committee|زمان=en}}</ref>ئەمە حەوتەمین بەشداربووی دۆمینیکا بوو لە ئۆڵمپیاد دوای یەکەم بەشداری لە ساڵی ١٩٩٦. . لەم ئۆڵۆمپیادە وەرزشوانانی جیبووتی نەیانتوانی ھیچ دەستکەوتێک بۆ ولاتەکەیان بەدەست بھێنن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=iaaf.org – Top Lists|ناونیشان=http://www.iaaf.org/statistics/toplists/index.html|ڕێکەوتی سەردان=٨ی نیسانی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=IAAF}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=IAAF Games of the XXXII Olympiad – Tokyo 2020 Entry Standards|ناونیشان=https://cdn.dosb.de/user_upload/Olympische_Spiele/Tokio_2020/internationale_Qualifikationskriterien/IAAF_-_Athletics_20180806.pdf|ڕێکەوتی سەردان=٨ی نیسانی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=[[IAAF]]|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190408160334/https://cdn.dosb.de/user_upload/Olympische_Spiele/Tokio_2020/internationale_Qualifikationskriterien/IAAF_-_Athletics_20180806.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://dominicanewsonline.com/news/homepage/dominica-secures-first-qualified-athlete-for-tokyo-olympics/|سەردێڕ=Dominica secures first qualified athlete for Tokyo Olympics|ڕێکەوت=١٠ی شوباتی ٢٠٢٠|ئیش=Dominica News Online|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠٢٠}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|وەرزش}} {{پۆلی کۆمنز|Dominica at the 2020 Summer Olympics}} {{وەرزش-کۆلکە}} [[پۆل:وڵاتان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠]] 1pr8ymie2hvccwko6r2hn9js32y3rgf 2 191717 1661090 1655585 2026-09-05T13:38:25Z SakuraBot 51806 Bot: weekly update of the active-users dashboard 1661090 wikitext text/x-wiki {{Center|سەرتۆپی 10 بەکارھێنەرە ھەرەچالاکەکان، کە کردەوەکانیان لە 150 کردەوە کەمتر نییە <!--تێبینی: ھەفتانە نوێدەکرێتەوە؛ ژمارەکە بەگوێرەی چالاکیی کۆمەڵگا زیاد یان کەم دەبێت.-->}} {{Center|:نوێکردنەوەی پێشوو: ١٣:٣٨، ٢٩ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC)}} {{Center|:دوایین نوێکردنەوە: ١٣:٣٨، ٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC)}} {| class="wikitable sortable" style="margin: 1em auto;" |+سەرتۆپی 10 !پلە !بەکارھێنەر !ژمارەی چالاکییەکان !بەراوردی پێشوو !<abbr title="ڕێژەی دابەزین یان بەرزبوونەوەی چالاکی">ڕێژە</abbr> !# !<abbr title="مافەکانی بەکارھێنەر">ماف</abbr> |- |1 |[[User:Sakura emad|<bdi>Sakura emad</bdi>]] |1,529 |🔻 |{{Red|-70}} | style="text-align:center;" | [[File:Golden_wikipedia_featured_star.svg|35x35px]] |[[File:Wikipedia_Interface_administrator.svg|31x31px]][[File:Mop.svg|25x25px|Administrator]][[File:Meta-Wiki Global rollback-2000px.png|25x25px|Global rollbacker]] |- |2 |[[User:Amine yousefi|<bdi>Amine yousefi</bdi>]] |581 |🔻 |{{Red|-36}} | style="text-align:center;" | [[File:Green_fez_with_Featured_article_star.svg|26x26px]] |[[File:Wikipedia_Rollback.png|25x25px]][[File:Wikipedia Autopatrolled.svg|25x25px]][[File:Wikipedia page mover.svg|25x25px]] |- |3 |[[User:Hivja|<bdi>Hivja</bdi>]] |510 |🔻 |{{Red|-140}} | style="text-align:center;" | [[File:Green_fez_with_Featured_article_star.svg|26x26px]] |[[File:Wikipedia_Patroller4.svg|25x25px]][[File:Wikipedia_Rollback.png|25x25px]][[File:Wikipedia Autopatrolled.svg|25x25px]][[File:Wikipedia page mover.svg|25x25px]][[File:Wikipedia_New_page_reviewer.svg|25x25px]] |- |4 |[[User:DiyarKamaran|<bdi>DiyarKamaran</bdi>]] |380 |🟢<big>⤴</big> |'''{{Green|+83}}''' | style="text-align:center;" | [[File:Star-alt-icon.png|25x25px|Star Member]][[File:Star-alt-icon.png|25x25px|Star Member]][[File:Star-alt-icon.png|25x25px|Star Member]] | |- |5 |[[User:مامۆستا|<bdi>مامۆستا</bdi>]] |380 |🔻 |{{Red|-38}} | style="text-align:center;" | [[File:Star-alt-icon.png|25x25px|Star Member]][[File:Star-alt-icon.png|25x25px|Star Member]][[File:Star-alt-icon.png|25x25px|Star Member]] |[[File:Wikipedia_Rollback.png|25x25px]][[File:Wikipedia Autopatrolled.svg|25x25px]][[File:Wikipedia_New_page_reviewer.svg|25x25px]] |- |6 |[[User:MFTG|<bdi>MFTG</bdi>]] |261 |🔻 |{{Red|-7}} | style="text-align:center;" | [[File:Star-alt-icon.png|25x25px|Star Member]][[File:Star-alt-icon.png|25x25px|Star Member]] |[[File:Wikipedia_Rollback.png|25x25px]][[File:Wikipedia Autopatrolled.svg|25x25px]][[File:Wikipedia page mover.svg|25x25px]] |- |7 |[[User:حوسێن|<bdi>حوسێن</bdi>]] |234 |🔻 |{{Red|-35}} | style="text-align:center;" | [[File:Star-alt-icon.png|25x25px|Star Member]][[File:Star-alt-icon.png|25x25px|Star Member]] |[[File:Wikipedia Autopatrolled.svg|25x25px]][[File:Wikipedia Uploader.svg|25x25px]][[File:Wikipedia page mover.svg|25x25px]] |- |8 |[[User:Kurd2021|<bdi>Kurd2021</bdi>]] |185 |🔻 |{{Red|-28}} | style="text-align:center;" | [[File:Star-alt-icon.png|25x25px|Star Member]][[File:Star-alt-icon.png|25x25px|Star Member]] |[[File:Wikipedia Autopatrolled.svg|25x25px]] |- |9 |[[User:SiNa|<bdi>SiNa</bdi>]] |160 |Null |Null | style="text-align:center;" | [[File:Star-alt-icon.png|25x25px|Star Member]] | |- |10 |[[User:Muhammed taha|<bdi>Muhammed taha</bdi>]] |152 |Null |Null | style="text-align:center;" | [[File:Star-alt-icon.png|25x25px|Star Member]] |[[File:Wikipedia_Rollback.png|25x25px]][[File:Wikipedia Autopatrolled.svg|25x25px]][[File:Wikipedia Uploader.svg|25x25px]] |} {{Center|ئەم پڕۆژەیە لەسەر چەند ویکییەک کاردەکات، وەک ([[:ckb:بەکارھێنەر:Sakura emad/بەکارھێنەرە-چالاکەکان|ckbwiki]], [[:simple:User:Sakura emad/Active-Users|SimpleWiki]], [[:ks:رُکُن:Sakura emad/Active users|ksWiki]], [[:mni:ꯁꯤꯖꯤꯟꯅꯔꯤꯕ:Sakura_emad/Active-Users|MNI Wiki]])}} == سەرچاوەکان == * [[Special:ActiveUsers]] [[Category:ڕاپۆرتی بنکەدراوەی ویکیپیدیا]] l0797g102tcqatpaywpmtq1l35h5nj4 0 192085 1661606 1502524 2026-09-06T04:39:02Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، فیلم-کۆلکە) 1661606 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox person|name=دۆ جی وۆن|image=190521 도지원.jpg|birth_date={{Birth date and age|1966|2|14}}|birth_place=[[Seoul]], [[South Korea]]|occupation=خانمەکتەر|years_active=١٩٨٩ - ئێستا|agent=[[Namoo Actors]]::ئەکتەرانی نامو|spouse=|education=[[Hanyang University]] - Dance|module={{Infobox Korean name| name|child=yes|color=transparent| | hangul = {{linktext|도|지|원}} | hanja = | rr =دۆ جی-وۆن | mr = تۆ چیوۆن }}}}'''دۆ جی-وۆن''' (بە کۆری:도지원;، لەدایکبووی ١٤ی شووباتی ١٩٦٦) خانمەکتەرێکی کۆریای باشوورە بەھۆی رۆلەکانی لە دراماکانی وەک خانمەکانی کۆشک لە ٢٠٠١، خانمی بۆکس لە (٢٠٠٧) ناسراوە، و دووبارە زەردەخەنە بکە لە (٢٠١٠)<ref>[https://asianwiki.com/Smile_Again_-_Korean_Drama Asian Wiki]</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Do Ji Won|ناونیشان=https://mydramalist.com/people/2423-do-ji-won|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=mydramalist.com|زمان=en-US}}</ref> == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١}} <references /> == بەستەرە دەرەکییەکان == * [http://www.namooactors.com/star/dojiwon/ Do Ji-won] at [[:en:Namoo_Actors|Namoo Actors]] {{in lang|ko}} * {{HanCinema person}} * {{kmdb person|00004123}} * {{IMDb name|1452588}} {{authority control}}{{تووڵی دەروازە|کۆریای باشوور|تەلەڤیزیۆن|ژن|ژیاننامە|فیلم}} {{پۆلی کۆمنز|Do Ji-won}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} [[پۆل:خانمەکتەرانی فیلم لە کۆریای باشوور]] [[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی ھانیانگ]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٦]] 3dnfv9q4kw7plklaa9268qa8ijhpn87 0 192117 1661600 1416331 2026-09-06T04:38:02Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1661600 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Artificial-heart-london.JPG|alt=دڵێکی دەستکرد|وێنۆک|دڵێکی دەستکرد لە مۆزەخانەی زانستیی لەندەن]] '''دڵی دەستکرد''' ئامێرێکە کە جێگەی [[دڵ]]ی مرۆڤ دەگرێتەوە. ئەم ئامێرانە لەو کاتەدا بەکار دێت کە نەخۆشێک چاوەڕێی چاندنی دڵ دەکات، ھەتا دڵە نوێیەکە بەردەست دەبێت و دادەنرێت ئەم بەکار دێت و فەرمانەکانی دڵ جێبەجێ دەکات، یاخود ئەگەر ھەر دڵ دەست نەکەوت یان بە ھەر ھۆکارێک نەتوانرا چاندنەوەی دڵ بکرێت ئەوا ئەم ئامێرە جێگەی دڵی مرۆڤ دەگرێتەوە و بۆ ماوەیەکی زیاتر یان ھەمیشەیی لە [[سینگ]]ی کەسەکەدا دەچێنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Copeland|یەکەم=Jack G.|دوایین٢=Arabia|یەکەم٢=Francisco A.|دوایین٣=Tsau|یەکەم٣=Pei H.|دوایین٤=Nolan|یەکەم٤=Paul E.|دوایین٥=McClellan|یەکەم٥=Douglas|دوایین٦=Smith|یەکەم٦=Richard G.|دوایین٧=Slepian|یەکەم٧=Marvin J.|ڕێکەوت=2003-02|سەردێڕ=Total artificial hearts: bridge to transplantation|ناونیشان=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12790049/|journal=Cardiology Clinics|بەرگ=٢١|issue=1|پەڕەکان=١٠١–١١٣|doi=10.1016/s0733-8651(02)00136-4|issn=0733-8651|pmid=١٢٧٩٠٠٤٩}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=total artificial heart|ناونیشان=https://www.nhlbi.nih.gov/health-topics/total-artificial-heart|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە دەوروبەری ساڵەکانی ١٩٤٠'ەوە داھێنان لەسەر دڵی دەستکرد دەستی پێ کردووە و چەندین داھێنان کراوە، بەڵام یەکەمین دڵی دەستکرد کە بە سەرکەوتوویی لە مرۆڤدا چێنرا دڵی ''Jarvik-7'' بوو لە ساڵی ١٩٨٢، لەلایەن تیمێک کە ڕۆبێرت جارڤیک و ڤیلیم یۆھان کۆڵف ئەندامی سەرەکی بوون ئەنجام درا و نەخۆشەکە پزیشکێکی ددانی خانەنشین بوو کە توانی بۆ ماوەی ١١٢ ڕۆژ لەسەر ئەم دڵە بژی و دواتر گیانی لەدەست دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|سەردێڕ=First Artificial Heart Transplant – Dec. 2, 1982 {{!}} StressMarq|ناونیشان=https://www.stressmarq.com/first-artificial-heart-transplant/|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=StressMarq Biosciences Inc.|زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The First Artificial Heart, 30 Years Later|ناونیشان=https://healthcare.utah.edu/healthfeed/postings/2012/12/120212ArtificialHeart30YearsLater.php|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=healthcare.utah.edu|زمان=en}}</ref> بۆ ئەوەی ئەم ئامێرە جیابکەینەوە و تێکەڵیان نەکەین لەگەڵ ھەندێک ئامێری تر کە پەیوەست بە دڵەوە، پێویستە بزانین کە ئەم ئامێرانەی تریش ھەن بەڵام ئەمان بۆ یارمەتیدانی دڵن نەک جێگرەوەی ئەو و کاریان جیاوازە، لەوانە: * [[ئامێری یاریدەی سکۆڵە]] ''ventricular assist device:'' ئامێرێکە یارمەتی سکۆڵە دەدات لە پاڵنانی خوێندا، زیاتر لەو نەخۆشانەی کە دڵیان سستە بەکار دێت، خوێن لە [[سکۆڵە]]ی ڕاستەوە ھەڵ دەدات بۆ [[شاخوێنبەر]]، یاخود لە سکۆڵەی چەپەوە بۆ سییە خوێنبەر، بەپێی جۆری ئامێرەکە و پێویستی نەخۆشەکە. * ئامێری لادانی دڵ و [[سی (ئەندام)|سیی]]: ئامێرێکە بۆ ماوەیەکی کاتیی لە کاتی [[نەشتەرگەری]]دا ئەگەر پێویست بکات، فەرمانی دڵ و سییەکان جێبەجێ دەکات، ھەتا تەواو بوونی نەشتەرگەرییەکە و دواتر دڵ و سیی نەخۆشەکە دەخرێنەوە کار. زیاتر لەکاتی [[نەشتەرگەریی دڵ|نەشتەرگەری دڵدا]] بەکار دەھێنرێت. ئەم ئامێرانە و چەندین ئامێری دیکە ھەن کە یارمەتی دڵ دەدەن لە کەسانێکدا کە پێویستیانە، بەڵام ھیچیان بەشێوەیەکی بەردەوام و سەربەخۆ ناتوانن جێگەی دڵی مرۆڤ بگرنەوە و جیاوازن لە دڵی دەستکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Cardiac Assist Devices|ناونیشان=http://healthcare-in-europe.com/en/news/cardiac-assist-devices.html|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=healthcare-in-europe.com|زمان=en}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[ئازاد نەجار]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|پزیشکی|زانست|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{پۆلی کۆمنز|Artificial heart}} {{پزیشکی-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:کاردیۆلۆژی]] [[پۆل:نەشتەرگەریی گشتی]] [[پۆل:داھێنانە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:پزیشکی لە ١٩٣٧]] [[پۆل:چاندن (پزیشکی)]] [[پۆل:ئەندامە دەستکردەکان]] [[پۆل:دڵناسی]] [[پۆل:داھێنانە ڕووسییەکان]] [[پۆل:داھێنانە سۆڤیەتییەکان]] a59ocje6l234dp786f1d3as9zx3getk 0 195540 1661469 1547428 2026-09-05T22:33:50Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، چین-کۆلکە) 1661469 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{infobox royalty|name=دووک ھوایی چین<br>秦懷公|succession=فەرمانرەوای [[چین (ویلایەت)|ویلایەتی چین]]|reign=٤٢٨ بۆ ٤٢٥ی پێش زایین|predecessor=[[دووک زاوۆی چین]]|successor=[[دووک لینگی چین]]|house=[[خێزانی یینگ]]|father=[[دووک لیگۆنگی چین]]|issue=`ژاوۆزی (昭子)<br>[[دووک جیانی چین]]|death_date=٤٢٥ی پێش زایین}}'''دووک ھوایی چین''' ( بە چینی:秦懷公، خوێندنەوە:چین ھوایی گۆنگ، مردن ٤٢٥ی پێش زایین) ٢٤مین فەرمانڕەوای ئیمپراتۆریەتی ژۆو بوو لە ٤٢٨ بۆ ٤٢٥ی پێش زایین، ئیمپراتۆرییەتێکی دێرینی چین، <ref name="shiji">{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Sima Qian|بەستەری نووسەر=Sima Qian|script-title=zh:秦本纪|trans-title=Annals of Qin|ناونیشان=http://www.guoxue.com/shibu/24shi/shiji/sj_005.htm|سەردێڕ=Page Verification|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠١٢|ئیش=[[Records of the Grand Historian]]|بڵاوکەرەوە=guoxue.com|زمان=Chinese}}</ref><ref name="han">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Han, Zhaoqi|سەردێڕ=Annotated Shiji|بڵاوکەرەوە=Zhonghua Book Company|ساڵ=٢٠١٠|ژپنک=٩٧٨-٧-١٠١-٠٧٢٧٢-٣|پەڕەکان=٤١٢–٤١٤|زمان=Chinese|chapter=Annals of Qin}}</ref> دووک ھوایی کوڕە بچووکی [[دووک لیگۆنگی چین|دووک لیگۆنگ]] بوو کە لە ٤٤٣ی پێش زایین مردووە، کە لەلایەن [[دووک زاوۆی چین|دووک زاوۆ]] شوێنی گیرایەوە، برا گەورەی دووک ھوایی، کاتێک دووک زاوۆ مرد لە ٤٢٩ی پێش زایین، دووک ھوایی دوورخرایەوە بۆ [[جین (ویلایەتێکی چین)|ویلایەتی جین]]، دواتر گەڕایەوە بۆ [[ئیمپراتۆریەتی چین]] بۆ ئەوەی بگەڕێتەوە سەر دەسەڵات. <ref name="shiji" /><ref name="han" /> لە ٤٢٥ی پێش زایین، لە چوارەم ساڵی ماوەی فەرمانڕەواییەتی دووک ھوایی، ژەنەڕال ئیمپراتۆریەتی چین (ژەنەڕال چاوۆ -鼌) وە وەزیرەکانی تر لە دژی دووک ھوایی [[کوودەتا]]یان کرد و لە فەرمانڕەواییەتی دووریاخستەوە، وەزیرەکانی ئەوسا دووک لینگیان لە شوێنی ئەو دانا، دووک ھوایی کوڕیکی بچووکیشی ھەبوو کە دواتر بەناوی دووک جیان دێتە سەر تەخت وەک ٢٦مین فەرمانڕەوای ئیمپراتۆرییەتەکە. <ref name="shiji" /><ref name="han" /> == سەرچاوەکان == <references /> {{تووڵی دەروازە|چین|مێژوو|پاشایەتی|ژیاننامە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{چین-کۆلکە}} [[پۆل:فەرمانڕەواکانی چین (ویلایەت)]] [[پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی ٥می پێش زایین]] [[پۆل:مردووانی ٤٢٥ی پ.ز]] cxel2p65gfuhatuolqnasd8jr829r4d 0 199056 1661089 1502194 2026-09-05T13:38:20Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، چیاکان-کۆلکە، ژاپۆن-کۆلکە) 1661089 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} [[File:Map_of_Izu_Islands.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Map_of_Izu_Islands.png|وێنۆک|269x269پیکسڵ|نەخشەی دوورگەکانی ئیزو]] '''دوورگەکانی ئیزو''' (伊豆諸島, ئیزو شۆتۆ) کۆمەڵە دورگەییەکی گڕکانی درێژدەبنەوە بۆ باشوور و ڕۆژھەڵات لە نیمچەدوورگەی ئیزویی [[ھۆنشوو]] لە [[ژاپۆن]].<ref>[[Louis-Frédéric|Nussbaum, Louis-Frédéric]]. (2005). [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA412&dq= "''Izu Shotō'',"] ''Japan Encyclopedia'', p. 412.</ref> === دوورگەکان === {| class="wikitable sortable" ! class="unsortable" |وێنە !ناو بە [[کانجی]] !ناوچە km² !دانیشتووان 2007 !Peak m !Peak Name !Coordinates |- |[[File:Landsat_IzuOshima_Island.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Landsat_IzuOshima_Island.jpg|69x69پیکسڵ]] |ئیزو ئۆشیما {{lang|ja-Hani|伊豆大島}} |91.06 |8472 |764 |[[:en:Mount_Mihara|Mihara]] |{{Coord|34|44|N|139|24|E|type:isle_region:JP-13_dim:15000|name=Izu-Ōshima}} |- |[[File:Landsat_Toshima_Island.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Landsat_Toshima_Island.jpg|63x63پیکسڵ]] |تۆ-شیما {{lang|ja-Hani|利島}} |4.12 |304 |508 |Miyatsuka |{{Coord|34|31|N|139|17|E|type:isle_region:JP-13_dim:3000|name=Toshima}} |- |[[File:Utone_shima.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Utone_shima.jpg|50x50پیکسڵ]] |ئودۆنێ-شیما {{lang|ja-Hani|鵜渡根島}} |0.4 |{{efn|Udone-shima was inhabited during the [[Meiji era]].}} |210 |&nbsp; |{{Coord|34|28|21|N|139|17|38|E|type:isle_region:JP-13|name=Udoneshima}} |- |[[File:Landsat_Niijima_and_Shikinejima_Island.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Landsat_Niijima_and_Shikinejima_Island.jpg|66x66پیکسڵ]] |نی-جیما (لەگەڵ ھانشیما و جینای-تۆ) {{lang|ja-Hani|新島}} |23.87 |2420 |432 |Miyatsuka |{{Coord|34|22|N|139|16|E|type:isle_region:JP-13_dim:12000|name=Nii-jima}} |- |[[File:Shikine-jima_aerial.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Shikine-jima_aerial.jpg|50x50پیکسڵ]] |شیکنێ جیما{{lang|ja-Hani|式根島}} |3.9 |600 |109 |Kambiki |{{Coord|34|19.5|N|139|13|E|type:isle_region:JP-13_dim:3000|name=Shikine-jima}} |- |[[File:Landsat_Kozushima_Island.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Landsat_Kozushima_Island.jpg|61x61پیکسڵ]] |کۆزو شیما {{lang|ja-Hani|神津島}} |18.48 |1914 |574 |Tenjō-zan |{{Coord|34|13|N|139|9|E|type:isle_region:JP-13_dim:6000|name=Kōzu-shima}} |- |[[File:Landsat_Miyakejima_Island.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Landsat_Miyakejima_Island.jpg|52x52پیکسڵ]] |میاکی جیما {{lang|ja-Hani|三宅島}} |55.44 |2382 |815 |Oyama |{{Coord|34|5|N|139|32|E|type:isle_region:JP-13_dim:8000|name=Miyake-jima}} |- |[[File:Ohnoharajima_mlit1978.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ohnoharajima_mlit1978.jpg|50x50پیکسڵ]] |ئۆنۆھەرا جیما {{lang|ja-Hani|大野原島}} |0.2 | - |114 |Koyasu |{{Coord|34|02|53|N|139|23|02|E|type:isle_region:JP-13|name=Ohnohara-jima}} |- |[[File:Landsat_Mikurajima_Island.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Landsat_Mikurajima_Island.jpg|62x62پیکسڵ]] |میکورا جیما {{lang|ja-Hani|御蔵島}} |20.58 |313 |851 |Oyama |{{Coord|33|52.5|N|139|36|E|type:isle_region:JP-13_dim:6000|name=Mikura-jima}} |- |[[File:Inambashima_mlit.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Inambashima_mlit.jpg|50x50پیکسڵ]] |ئینامبا-جیما {{lang|ja-Hani|藺灘波島}} |0.005 | - |74 |&nbsp; |{{Coord|33|38|53|N|139|18|08|E|type:isle_region:JP-13|name=Inamba-jima}} |- | colspan="7" |ژێر پارێزگای ھەچیجۆ |- |[[File:Landsat_Hachijojima_Island.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Landsat_Hachijojima_Island.jpg|50x50پیکسڵ]] |ھەچیجۆ-جیما {{lang|ja-Hani|八丈島}} |62.52 |8363 |854 |Nishiyama (Hachijō-Fuji) |{{Coord|33|7|N|139|47|E|type:isle_region:JP-13_dim:20000|name=Hachijō-jima}} |- |[[File:Hachojyo-kojima_mlit1978.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Hachojyo-kojima_mlit1978.jpg|58x58پیکسڵ]] |ھەچیجۆ-کۆجیما {{lang|ja-Hani|八丈小島}} |3.08 |{{efn|Uninhabited since 1969 (then population 31, with a peak of 513)}} |616.8 |Taihei-zan |{{Coord|33|7|31|N|139|41|18|E|type:isle_region:JP-13_dim:20000|name=Hachijō-kojima}} |- |[[File:Landsat_Aogashima_Island.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Landsat_Aogashima_Island.jpg|50x50پیکسڵ]] |ئاوۆگا-شیما {{lang|ja-Hani|青ヶ島}} |8.75 |192 |423 |Maruyama (Ō-Toppu) |{{Coord|32|27|29|N|139|46|04|E|type:isle_region:JP-13_dim:2000|name=Aogashima}} |- |[[File:Bayonaise_Rocks_mlit.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bayonaise_Rocks_mlit.jpg|50x50پیکسڵ]] |[[:en:Bayonnaise_Rocks|Bayonnaise Rocks]]--- میۆجین-شۆ {{lang|ja-Hani|ベヨネース列岩}} |0.01 | - |9.9 |&nbsp; |{{Coord|31|53|14|N|139|55|03|E|type:isle_region:JP-13|name=Bayonnaise Rocks}} |- |[[File:Smithisland_milt.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Smithisland_milt.jpg|55x55پیکسڵ]] |سومیسۆ-تۆ{{lang|ja-Hani|須美寿島}} |0.03 | - |136 |&nbsp; |{{Coord|31|26|13|N|140|02|49|E|type:isle_region:JP-13|name=Sumisu-jima}} |- |[[File:Tori-Shima_Island_of_Izu-Islands_Aerial_photograph.2001.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Tori-Shima_Island_of_Izu-Islands_Aerial_photograph.2001.jpg|50x50پیکسڵ]] |تۆری-شیما {{lang|ja-Hani|鳥島}} |4.79 |{{efn|Tori-shima, the largest of the uninhabited islands, had a population of 150 until 1902, when all were killed by a volcanic eruption. Since then, the island has been uninhabited.}} |394 |Iō-zan |{{Coord|30|28|48|N|140|18|22|E|type:isle_region:JP-13_dim:2000|name=Torishima}} |- |[[File:Soufuiwa.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Soufuiwa.jpg|50x50پیکسڵ]] |سۆفو-ئیوا {{lang|ja-Hani|孀婦岩}} |0.0037 | - |99 |&nbsp; |{{Coord|29|47|39|N|140|20|31|E|type:isle_region:JP-13|name=Sōfugan}} |} == سەرچاوەکان == <references /> {{تووڵی دەروازە|ژاپۆن|جوگرافیا|چیاکان|تۆکیۆ}} {{پۆلی کۆمنز|Izu Islands}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{چیاکان-کۆلکە}} {{ژاپۆن-کۆلکە}} [[پۆل:دوورگەکانی ئیزو]] [[پۆل:شوێنە گەشتیارییەکانی تۆکیۆ]] ajso4du2r29d8y4k1y7yrojcx0mib86 0 199084 1661275 1502305 2026-09-05T16:33:20Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (چیاکان-کۆلکە) 1661275 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} [[File:Moorea_ISS006.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Moorea_ISS006.jpg|وێنۆک|موریا, دوورگەیەکی ناوچە گڕکانی]] '''دوورگەی گڕکانی''' یان '''دوورگەی بەرز''' بەشێوەیەکی جوگرافی دورگەییەکە لە ناوچەیەکی گڕکانی. زاراوەکە بەکاردێت بۆ ئەوەی ئەم جۆرە دوورگانە لە دوورگەی نزم جیابکرێنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Murphy|یەکەم=Raymond E.|ڕێکەوت=تەممووزی ١٩٤٩|سەردێڕ="High" and "Low" Islands in the Eastern Carolines|ناونیشان=https://archive.org/details/sim_geographical-review_1949-07_39_3/page/n80|journal=[[Geographical Review]]|بڵاوکەرەوە=[[American Geographical Society]]|بەرگ=٣٩|issue=3|پەڕەکان=٤٢٥-٤٣٩|doi=10.2307/210643|jstor=210643}}</ref> == ھەروەھا ببینە == * {{annotated link|دوورگەکانی گالاپاگۆس}} [[File:DenglerSW-Stromboli-20040928-1230x800.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:DenglerSW-Stromboli-20040928-1230x800.jpg|وێنۆک]] == سەرچاوەکان == <references /> {{تووڵی دەروازە|چیاکان}} {{پۆلی کۆمنز|Volcanic islands}} {{چیاکان-کۆلکە}} [[پۆل:دوورگەکان بەپێی جۆر]] owzccl486htliwgcychcoywzl8qudl7 1661409 1661275 2026-09-05T20:03:15Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1661409 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[File:Moorea_ISS006.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Moorea_ISS006.jpg|وێنۆک|موریا, دوورگەیەکی ناوچە گڕکانی]] '''دوورگەی گڕکانی''' یان '''دوورگەی بەرز''' بەشێوەیەکی جوگرافی دورگەییەکە لە ناوچەیەکی گڕکانی. زاراوەکە بەکاردێت بۆ ئەوەی ئەم جۆرە دوورگانە لە دوورگەی نزم جیابکرێنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Murphy|یەکەم=Raymond E.|ڕێکەوت=تەممووزی ١٩٤٩|سەردێڕ="High" and "Low" Islands in the Eastern Carolines|ناونیشان=https://archive.org/details/sim_geographical-review_1949-07_39_3/page/n80|journal=[[Geographical Review]]|بڵاوکەرەوە=[[American Geographical Society]]|بەرگ=٣٩|issue=3|پەڕەکان=٤٢٥-٤٣٩|doi=10.2307/210643|jstor=210643}}</ref> == ھەروەھا ببینە == * {{annotated link|دوورگەکانی گالاپاگۆس}} [[File:DenglerSW-Stromboli-20040928-1230x800.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:DenglerSW-Stromboli-20040928-1230x800.jpg|وێنۆک]] == سەرچاوەکان == <references /> {{تووڵی دەروازە|چیاکان}} {{پۆلی کۆمنز|Volcanic islands}} {{چیاکان-کۆلکە}} [[پۆل:دوورگەکان بەپێی جۆر]] mp5la17x0dsdb4wvdb6qhf6pjeu8z6v 0 203222 1661215 1170061 2026-09-05T15:40:41Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661215 wikitext text/x-wiki [[File:Pegoud_croix_de_guerre.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Pegoud_croix_de_guerre.jpg|وێنۆک|"یەکەم تاک نیشان درا بە کسیکی فەڕەنسی"بە ناوی ئەدۆڵف پێگۆد ]] '''فڕۆکەوانی تاک نیشان''' (بە ئینگلیزی Flying ace) فڕۆکەوانێکە کە توانیویەتی بەلایەنی کەمەوە پێنج فڕۆکەی دوژمن لەشەڕی ئاسمانیدا لە ناوببات.<ref>Robertson, pp. 100&#x2014;103.</ref><ref>Belich 2001.</ref> [[File:AlbertBallPortrait.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:AlbertBallPortrait.JPG|وێنۆک|ئەلبێرت بۆڵ، یەکەم فروکەوانی بەناوبانگی بەریتانیایە کە تاک نیشانی وەرگرت . ئەو لە ساڵی ١٩١٧ لە تەمەنی ٢٠ ساڵیدا کوژرا.]] [[File:René_Fonck_02.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ren%C3%A9_Fonck_02.jpg|وێنۆک|رێن فۆنکی فەرەنسی، تا ئەمڕۆش بە 75 سەرکەوتن بەرزترین خاڵی فروکەوانی تاک نیشان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}}{{تووڵی دەروازە|فڕین|ژیاننامە|شەڕ}} {{فڕۆکەخانە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Flying aces}} [[پۆل:پیشەکانی فڕین]] [[پۆل:کارمەندانی سەربازی]] tj52n2hyg6txs14lxghanzx77m4p7cd 0 203562 1661528 1502427 2026-09-06T01:34:02Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ئەڵمانیا-کۆلکە) 1661528 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox German Location|Name=دویسبورگ|pop_ref=<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=http://www.lds.nrw.de/statistik/datenangebot/Regionen/amtlichebevoelkerungszahlen/rp1_dez06.html | سەردێڕ=Population statistics |ئیش=Statistisches Landesamt NRW | ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨| ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧ | ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071117034436/http://www.lds.nrw.de/statistik/datenangebot/regionen/amtlichebevoelkerungszahlen/rp1_dez06.html | ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>|ruling_party1=CDU|Partei=CDU|Bürgermeistertitel=Oberbürgermeister|Bürgermeister=Adolf Sauerland|Website=[https://www.duisburg.de/ www.duisburg.de]|Gliederung=7 boroughs, 46 suburbs|LOCODE=DU DUI|Gemeindeschlüssel=05 1 12 000|Kfz=DU|Vorwahl=0203|PLZ=47001–47279|Stand=2006-12-31|Art=شار|Einwohner=499111|Fläche=232.82|Höhe=31|Landkreis=urban|Regierungsbezirk=[[Düsseldorf Government Region|Düsseldorf]]|Bundesland=NRW|coordinates={{coord|51|26|6.53|N|6|45|45.69|E|format=dms|display=inline,title}}|image_flag=Flagge der Stadt Duisburg mit Wappen.svg|Wappen=Duisburg Wappen.svg|image_caption=Schwanentor Bridge|image_photo=Duisburg - Schwanentorbrücke 1.jpg|ruling_party2=Greens}}'''دویسبورگ''' شارێکە لە [[ئەڵمانیا]] لە [[ویلایەتەکانی ئەڵمانیا|ویلایەتی]] [[ڕاینی باکوور-وێستفالیا|باکووری ڕاین]] لەو شوێنەیە کە ڕاین و ڕووباری [[ڕور]] بەرامبەر یەکن، ڕێژەی [[دانیشتووان|دانیشتووانی]] شارەکە بە ٥٠٠،٠٠٠ خەملێنراوە. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی سادە|سەردان=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}} <references /> == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Duisburg|دویسبورگ}}{{Cities in Germany}}{{Districts of Saxony}}{{authority control}}{{تووڵی دەروازە|ئەڵمانیا|جوگرافیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ئەڵمانیا-کۆلکە}} [[پۆل:شارە ئیمپراتۆرییە ئازادەکان]] [[پۆل:شارەکانی باکووری ڕاینی-وێستفالیا]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی ڕاین]] [[پۆل:شار و شارۆچکە بەندەرییەکانی ئەڵمانیا]] [[پۆل:پارێزگای ڕاین]] [[پۆل:ئەندامانی خولی ھانزێتیک]] qxfz4bvl16syhg5nvujkeoxdobw9kzb 0 203647 1661429 1660933 2026-09-05T20:11:44Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}؛ لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} 1661429 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions -->| name = | established_title = | population_density_km2 = auto | population_as_of = {{#time:j F Y|{{Population Germany|key=051|datref=STAND}} }} | population_total = {{Population Germany|key=051 }} | population_footnotes = {{#tag:ref| {{Population Germany|key=051|datref=QUELLE}} }} | area_total_km2 = 5289.81 | seat = [[دوسلدۆرف]] | seat_type = Region seat | extinct_date = | extinct_title = Disestablished | established_date = | subdivision_name1 = [[ڕاینی باکوور-وێستفالیا]] | native_name = Regierungsbezirk Düsseldorf | subdivision_type1 = [[ویلایەتەکانی ئەڵمانیا|ویلایەت]] | subdivision_name = [[ئەڵمانیا]] | subdivision_type = وڵات | coordinates_footnotes = | coor_pinpoint = | coordinates = | map_caption = نەخشەی [[ڕاینی باکوور-وێستفالیا|ڕاینی باکوور]] کە تیایدا دوسلدۆرف دەستنیشان کراوە. | image_map = North rhine w rb D.svg | settlement_type = [[Regierungsbezirk]] | native_name_lang = de | website = [http://www.bezreg-duesseldorf.nrw.de/ bezreg-duesseldorf.nrw.de] }} '''ناوچەی دوسلدۆرف''' یەکێکە لە پێنج ویلایەتەکەی [[ڕاینی باکوور-وێستفالیا|ڕاینی باکوور]] لە [[ئەڵمانیا]] لە باکووری وڵاتەکە، بەشی باکووری [[ڕور|ناوچەی ڕور]] دادەپۆشێت. وە چڕترین شوێنە لە تەواوی ناوچەکانی ئەڵمانیا. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی سادە|سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}} <references /> == بەستەرە دەرەکییەکان == {{authority control}}{{پۆلی کۆمنز|Regierungsbezirk Düsseldorf|دوسلدۆرف (ناوچە)}}{{Cities in Germany}}{{authority control}}{{تووڵی دەروازە|ئەڵمانیا|جوگرافیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ئەڵمانیا-کۆلکە}} [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨١٥]] [[پۆل:دامەزراوەکانی ١٨١٥ لە پڕوسیا]] [[پۆل:جوگرافیای باکووری ڕاین-وێستفالیا]] [[پۆل:ناوچە بەڕێوەبەرایەتییەکانی پڕوسیا]] [[پۆل:ڕینلاند]] [[پۆل:ناوچە بەڕێوەبەرایەتییەکان لە ئەڵمانیا]] apo6hibmjptg8skuljhb56a5mv8xp38 0 204340 1661295 1638190 2026-09-05T16:36:40Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1661295 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دووسەر | ناوی_فەرمی = دوسر - DoSar | ناوی_خۆماڵی = دوسەر | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=35.10104|frame-long=48.02642|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | دەرزیی_نەخشە٢ = Iran Kurdistan | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە٢ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە٢ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە٢ = جێگەی لە [[پارێزگای کوردستاندا|پارێزگای سنە]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای کوردستان|سنە]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی قوروە|قوروە]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی چەرداوڕۆ|چەرداوڕۆ]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندەواری چەرداوڕۆی ڕۆژھەڵات|چەرداوڕۆی ڕۆژھەڵات]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = [[کوێخا]] | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٨٠٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٤٣ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشوور]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[شیعە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٨٧ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''دووسەر''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری چەرداوڕۆی ڕۆژھەڵات]]، [[ناوچەی چەرداوڕۆ]]، [[شارستانی قوروە]]، [[پارێزگای کوردستان|پارێزگای سنە]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == مێژوو == == جوگرافیا == '''دووسەر''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[جیقایە]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[حەسەناوا، قوروە|حەسەناوا]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[نارینجەک]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[نازماوا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتووان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠١٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٢٤٣)کەس و (٧٤)خێزان بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١'''}}</ref> * دانیشتووانی [[گوند]]ەکە [[کورد]]ن. * بە [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|چەرداوڕۆی]]) دەدوێن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوغرافیای تاریخی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2015/125491.PDF?* | نووسەر = جەلالەدین شافیعی کورد | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20220101101439/https://www.kurdipedia.org/files/books/2015/125491.PDF?* |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئایین == * ئایینی خەڵکی ئەم [[گوند]]ە [[ئیسلام]] ([[شیعە]])یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فرھنگ جغرافیائی ایران(ابادیھا)| ناونیشان = https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&*| نووسەر = «[[:fa:حاجعلی رزمآرا|سەرتیپ حاجعلی رزمآرا]]»| زمان = فارسی}}{{بەستەری مردوو|url=https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&* |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ }}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی قوروە]] * [[گوندەواری چەرداوڕۆی ڕۆژھەڵات]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارستانی قوروە}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{پارێزگای کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی قوروە]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|قوروە]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|قوروە]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی قوروە]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] eweg67gvfgdd079d79ti8oue8pj01zb 0 204407 1661706 1401217 2026-09-06T10:33:06Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (زمان-کۆلکە، کۆمپیوتەر-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1661706 wikitext text/x-wiki {{Infobox website|name=Duolingo, Inc.|operating_income=|current_status=Online|launched={{start date and age|2011|11|30|df=yes}} (private beta){{ھن}}{{start date and age|2012|06|19|df=yes}} (public release)|language={{Collapsible list |title=[[multilingualism|فرە زمانەوانی]] |[[زمانی عەرەبی]] <small>(زمانی ستانداردی مۆدێرنی عەرەبی)</small> |[[زمانی کەتەلانی]] |[[چینی ستاندارد]] <small>(Mainland Chinese, Standard Mandarin, Simplified Characters)</small> |[[Czech language|چیکی]] |[[زمانی دانمارکی]] |[[زمانی ھۆڵەندی|زمانی ھۆلەندی]] |[[زمانی ئینگلیزی]] <small>(ئەمریکی)</small> |[[ئێسپێرانتۆ]] |[[زمانی فینلاندی]] |[[زمانی فەڕەنسی]] <small>(French language in France)</small> |[[زمانی ئەڵمانی]] |[[زمانی یۆنانی]] |[[زمانی گوارانی]] <small>(Through Spanish only)</small> |[[Haitian Creole]] <small>(in future, delayed)</small> |[[Hawaiian language|Hawaiian]] |[[زمانی عیبری]] |[[زمانی ھیندی]] |[[زمانی مەجاری|زمانی ھەنگاری]] |[[زمانی ئیندۆنیزی]] |[[زمانی ئیری]] |[[زمانی ئیتالی]] |[[زمانی ژاپۆنی]] |[[K'iche' language|K'iche']] <small>(in future, in Spanish only)</small> |[[زمانی کۆری]] |[[زمانی لاتینی]] |[[زمانی ماوری]] <small>(in future)</small> |[[Navajo language|Navajo]] |[[Bokmål|Norwegian]] <small>(Bokmål)</small> |[[زمانی پۆڵەندی]] |[[زمانی پورتوگالی]] <small>(Brazilian)</small> |[[Romanian language|Romanian]] |[[زمانی ڕووسی]] |[[گادێلیی سکۆتی]] |[[زمانی ئیسپانی]] <small>(Latin American)</small> |[[زمانی سەواحیلی]] <small>(Tanzanian)</small> |[[زمانی سوێدی]] |[[زمانی تامیلی]] <small>(in future)</small> |[[زمانی تایلەندی]] <small>(Interface language for learning English only)</small> |[[زمانی تورکی]] |[[زمانی ئوکراینی]] |[[زمانی ڤیێتنامی]] <small>(Northern Vietnamese)</small> |[[Welsh language|Welsh]] |[[زمانی کۆسا]] <small>(in future)</small> |[[Yiddish language|Yiddish]] |[[Yucatec Maya language|Yucatec Maya]] <small>(in future, in Spanish only)</small> |[[زمانی زوولوو]]}} <small>(in future)</small>|users=500 million users<ref name="active users">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=2020 Duolingo Language Report: Global Overview|ناونیشان=https://blog.duolingo.com/global-language-report-2020/}}</ref>|registration=Yes|advertising=Yes|programming_language=[[Kotlin (programming language)|Kotlin]],<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://blog.duolingo.com/migrating-duolingos-android-app-to-100-kotlin|سەردێڕ=Migrating Duolingo's Android app to 100% Kotlin|وێبگە=blog.duolingo.com|ڕێکەوت=٦ی نیسانی ٢٠٢٠}}</ref> [[زمانی سویفت]]،<ref name="real world swift">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://making.duolingo.com/real-world-swift|سەردێڕ=Real World Swift – Making Duolingo Blog|وێبگە=making.duolingo.com|ڕێکەوت=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥}}</ref> [[React (JavaScript library)|React]], [[پایتۆن (زمانی بەرنامەسازی)|پایسۆن]]، [[Scala (programming language)|Scala]],<ref name="making.duolingo.com">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://making.duolingo.com/rewriting-duolingos-engine-in-scala|سەردێڕ=Rewriting Duolingo's engine in Scala – Making Duolingo Blog|وێبگە=making.duolingo.com|ڕێکەوت=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧}}</ref>[[ئێچ تی ئێم ئێڵ|ئەیچ تی ئێم ئێڵ]], [[سی ئێس ئێس]]، [[جاڤاسکریپت]]|url={{URL|https://www.duolingo.com}}|employees=400+<ref name="S-1 Filing"/>|international=yes|traded_as={{NASDAQ|DUOL}}|logo=Duolingo_logo (2019).svg|revenue={{Increase}}$161.7 million USD (2020)<ref name="S-1 Filing">https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1562088/000162828021013065/duolingos-1.htm</ref>|services=Language courses, Duolingo English Test, Duolingo for Schools, Tinycards flashcard app|industry=[[Online education]], [[Professional certification#Language education|Professional certification]], [[Translation]], [[Crowdsourcing]]|CEO=[[Luis von Ahn]]|founder=[[Luis von Ahn]], [[Severin Hacker]]|area_served=جیھانی|location=[[Pittsburgh, Pennsylvania]], United States|company_type=[[Publicly traded company]]|caption=Duolingo [[homepage]]|screenshot=Duolingo homepage.png|collapsible=yes|native_clients=[[ئەندرۆید]]، [[ئای ئۆ ئێس]]، [[ویندۆز فۆن]]، [[ویندۆز ١٠ مۆبایل]]، [[وێبگەڕ]]}}'''دۆلینگۆ''' خزمەتگووزارییەکی فێربوونی زمانەوانی ئەمریکییە کە بە وێب و ئەپ بەردەستە. ئەپەکە ڕێگە گەشەسەندنی زمانەوانی دەدات لە ڕێگەی ڕاھێنانکردن لەسەر وشەسازی، ڕێزمان، و شێوازی خوێندنەوە، ڕاھێنانەکان بریتین لە فێربوونی وشەسازی، وەرگێڕانی مانای وشەیەک لە زمانێک بۆ زمانی مەبەست، شارەزابوون لە گوێگرتن و خوێندنەوە، و ڕاھێنانکردن لەسەر کورتە چیرۆک لە زمانێک بۆ زمانی مەبەست<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Eric Ravenscraft|ڕێکەوت=٤ی ئایاری ٢٠١٩|سەردێڕ=500 Days of Duolingo: What You Can (and Can't) Learn From a Language App|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2019/05/04/smarter-living/500-days-of-duolingo-what-you-can-and-cant-learn-from-a-language-app.html#:~:text=Duolingo%20offers%20a%20skill%20tree,words%2C%20phrases%2C%20and%20sentences.&text=It%20also%20offers%20a%20feature,loud%20and%20demonstrating%20the%20phrase.|ئیش=The New York Times}}</ref> لەوەتەی حوزەیرانی ٢٠٢١وە، دۆلینگۆ ١٠٣ زمانی جیاواز پێشکەش دەکات و زیاتر لە ٤٠٠ ملیۆن تۆماربووی ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=León|یەکەم=Riley de|ڕێکەوت=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=The education app that is making equals of Bill Gates and the world's masses|ناونیشان=https://www.cnbc.com/2020/11/19/the-education-app-making-equals-of-bill-gates-and-the-worlds-masses.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=CNBC|زمان=en}}</ref> ھێشتا کۆرسی فێرکردنەوەی ھیچ کامین لە زمانە کوردییەکان بە دۆلینگۆ زێدە نەکراوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == ** {{Official website}} {{تووڵی دەروازە|زمان|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەندرۆید|ئینتەرنێت|ئەپڵ|کۆمپیوتەر}} {{پۆلی کۆمنز|Duolingo}} {{زمان-کۆلکە}} {{کۆمپیوتەر-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:نەرمامێرەکانی ئای ئۆ ئێس]] [[پۆل:دامەزراوەکانی کالیفۆرنیا لە ١٩٩٧]] [[پۆل:نەرمامێرەکانی ئەندرۆید]] [[پۆل:یارییەکانی ئەندرۆید]] [[پۆل:یارییەکانی ئای ئۆ ئێس]] [[پۆل:میمەکانی ئینتەرنێت]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠١١]] q78w37et9i26pu6yvt407mvkxci2viv 0 204605 1661597 1502506 2026-09-06T04:37:32Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1661597 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''دڵوامەدە''' یان (داڵۆئاوا) یەکێک لە دێکانی دەوروبەری شاری [[دیواندەرە]]یە لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]. بە پێی ئاماری [[سەرژمێری]] ساڵی ٢٠٠٦، ئەم دێیە پێک ھاتووە لە ٣٠ بنەماڵە و ژمارەی دانیشتوانی ١٩٣ کەسە. == سەرچاوەکان == * [http://divandareh.gov.ir/Default.aspx?TabID=106 ماڵپەڕی فەرمانداریی شاری دیواندەرە (بە فارسی)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161022010537/http://divandareh.gov.ir/Default.aspx?TabID=106 |date=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦ }} {{شارستانی دیواندەرە}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|جوگرافیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی دیواندەرە]] selp8gr30kt4xlsmg6u1f8ta9kge4bd 14 205002 1661445 965480 2026-09-05T21:06:12Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661445 wikitext text/x-wiki [[پۆل:رۆمانی سەدەی یەکەم]] [[پۆل:فیرعەونە ڕۆمانییەکان]] bw2xnzqezz7flhtf2s9iech9zcg65fk 0 205297 1661096 1576410 2026-09-05T13:39:20Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (وەرزش-کۆلکە) 1661096 wikitext text/x-wiki '''دوورگەکانی قەمەر لە ئۆڵۆمپیاد''' ({{بە ئینگلیزی|Comoros at the Olympics}}) بەشداریی دوورگەکانی قەمەر لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی [[ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٦|١٩٩٦]]، لەوکاتەوە تا ئێستا بەشێوەیەکی بەردەوام بەشداریی [[یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە]]ی کردووە کە دوایین جار لە [[دوورگەکانی قەمەر لە یارییە ئۆڵۆمپییەکانی ھاوینەی ٢٠٢٠|ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠]] بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Comoros Olympic Team Photos and Premium High Res Pictures - Getty Images|ناونیشان=https://www.gettyimages.no/photos/comoros-olympic-team|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=www.gettyimages.no|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی شوباتی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220217194524/https://www.gettyimages.no/photos/comoros-olympic-team|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>وەرزشوانانی ئەم وڵاتە نەیانتوانیوە ھیچ مەدالیایەک بەدەست بھێنن. ھەروەھا وەرزشوانانی دوورگەکانی قەمەر بەشداریی ھیچ خولێکی یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەیان نەکردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Comoros at the Olympic Games|ناونیشان=https://www.topendsports.com/events/summer/countries/comoros.htm|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=www.topendsports.com}}</ref>ساڵی ١٩٧٩ لێژنەی ئۆڵۆمپی دوورگەکانی قەمەر دامەزرا و ساڵی ١٩٩٣ بەفەرمی لەلایەن [[لیژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتی|لێژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتی]] ناسێندرا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}}{{نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیاد}}{{تووڵی دەروازە|وەرزش|دوورگەکانی قەمەر|ئۆڵۆمپیاد}} {{پۆلی کۆمنز|Comoros at the Olympic Games}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{وەرزش-کۆلکە}} hfkwvca2odwnzs40c3iuc7w075zuofq 0 209324 1661296 1638189 2026-09-05T16:36:50Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1661296 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = حاجیاوا | ناوی_فەرمی = سالاراوا | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=35.5249|frame-long=47.70078|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای کوردستان|سنە]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی بیجاڕ|بیجاڕ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی چەنگ ئەڵماس|چەنگ ئەڵماس]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندەواری باوەڕەشانی|باوەڕەشانی]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = [[کوێخا]] | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٧٣٤ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٩١ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی گەڕووسی|گەڕووسی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[شیعە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[نەتەوە]] | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = [[کورد]] <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٨٧ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''دووسەر''' ({{بە فارسی|دوسر}}، {{بە ئینگلیزی| Dūsar}}) گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری باوەڕەشانی]]، [[ناوچەی چەنگ ئەڵماس]]، [[شارستانی بیجاڕ]]، [[پارێزگای کوردستان|پارێزگای سنە]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == مێژوو == == جوگرافیا == '''دووسەر''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[قوچ]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[حەسەن خان]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[حوسێناوا]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[چەشمە ڕێوی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتووان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠١٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٩١)کەس و (٢٤)خێزان بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١'''}}</ref> * دانیشتووانی [[گوند]]ەکە لە [[نەتەوە]]ی [[کورد]] پێکھاتووە. == ئایین و زمان == * ئایینی خەڵکی ئەم [[گوند]]ە [[ئیسلام]] ([[شیعە]])یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فرھنگ جغرافیائی ایران(ابادیھا)| ناونیشان = https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&*| نووسەر = «[[:fa:حاجعلی رزمآرا|سەرتیپ حاجعلی رزمآرا]]»| زمان = فارسی}}{{بەستەری مردوو|url=https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&* |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ }}</ref> * بە [[زمانی کوردی|کوردی]] شێوەزاری ([[کوردیی گەڕووسی|گەڕووسی]]) دەدوێن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوغرافیای تاریخی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2015/125491.PDF?* | نووسەر = جەلالەدین شافیعی کورد | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی ئازاری ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20220101101439/https://www.kurdipedia.org/files/books/2015/125491.PDF?* |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی بیجاڕ]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارستانی بیجاڕ}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{پارێزگای کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] 8dgz5aei40mb7m7q6z73h3etbzhfwse 0 209410 1661728 1652062 2026-09-06T10:36:47Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە) 1661728 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''دۆنکی کۆنگ''' ({{بە ئینگلیزی|Donkey Kong}}) کارەکتەرێکی کایەیی ڤیدیۆیی نێنتێندۆیە، یەکەمجار لە یاریەکی ڤیدیۆیی ساڵی ١٩٨١ دەرکەوت. گۆرێلایەکی گەورەیە کە لە قوڵایی دارستانەکانی دوورگەکەی خۆی دەژی. [[پەڕگە:Donkey Kong character.png|وێنۆک]] == دەرکەوتن لە یارییە ڤیدیۆییەکان == *دۆنکی کۆنگ *ماریۆ کارت ٦٤ *سوپەر سماش برۆس. *ماریۆ کارت: دەبڵ داش!! *ماریۆ پاوەر تێنس * سوپەر ماریۆ ستریکس *سوپەر سماش برۆس. میلی *ماریۆ ستریکس چارجد *وڵاتی دۆنکی کۆنگ *سوپەر سماش برۆس. براول *دۆنکی کۆنگا *دۆنک کۆنگ جەنگەڵ بیت ==سەرچاوەکان== * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی سادە | سەردان = ١٧ی ئازاری ٢٠٢٢}} <references /> {{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی}} {{پۆلی کۆمنز|Donkey Kong (character)}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} [[پۆل:ئەو کارەکتەرانەی لەلایەن شیگێرو میامۆتۆ دروستکراون]] [[پۆل:دۆنکی کۆنگ]] [[پۆل:کارەکتەرانی ناو یاری ڤیدیۆیی کە لە ١٩٨١ ناسێنراوە]] [[پۆل:بۆکسەرە خەیاڵییەکان]] [[پۆل:کارەکتەرە نێرەکانی ناو فیلمە ئەنیمەیشنەکان]] lzikg5stkaz1i4p5a2m4tw15fyadu06 0 209467 1661242 1471722 2026-09-05T15:56:37Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661242 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = فیلادێلفیا | official_name = شاری فیلادێلفیا | settlement_type = [[شار]] | etymology = [[Ancient Greek]]: [[wikt:φίλος|φίλος]] ''phílos'' (beloved, dear) and [[wikt:ἀδελφός|ἀδελφός]] ''adelphós'' (brother, brotherly) | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 280 | image_style = border:1; | perrow = 1/2/2/1 | image1 = Philadelphia skyline from South Street Bridge January 2020 (rotate 2 degrees perspective correction crop 4-1).jpg | image2 = Independence National Historical Park INDE0004 b.jpg | image3 = Philadelphia City Hall, aerial view, cropped.png | image4 = A359, Philadelphia, Pennsylvania, USA, Delancey Street in Society Hill, 2009.JPG | image5 = North facade of College Hall, Penn Campus.jpg | image6 = PhiladelphiaMuseumOfArt2017.jpg }} | image_caption = Clockwise from top: [[List of tallest buildings in Philadelphia|Center City skyline]] in 2020; [[Philadelphia City Hall|City Hall]]; [[College Hall (University of Pennsylvania)|College Hall, Penn Campus]]; [[Philadelphia Museum of Art|Museum of Art]]; Delancey Street [[Terraced house|row houses]] in [[Society Hill]]; [[Liberty Bell]] and [[Independence Hall]] | nickname = "فیلی", "شاری خۆشەویستی برایانە", "[[ئەتینا]]ی ئەمریکا ",<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.librarycompany.org/artifacts/athens.htm|سەردێڕ=Art & Artifacts: Discover the Library Company's Art and Artifact Collection – Athens of America|وێبگە=librarycompany.org|بڵاوکەرەوە=The Library Company of Philadelphia|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٠}}</ref> <small> and other [[nicknames of Philadelphia]]</small> | motto = "Philadelphia maneto" ("Let brotherly love endure" or "... continue")<ref>Robinson, Sam (November 5, 2013). [https://hiddencityphila.org/2013/11/behind-philadelphia-maneto-dissecting-the-city-seal/ "Behind Philadelphia Maneto: Dissecting The City Seal"]. Hidden City Philadelphia. Retrieved January 18, 2018.</ref><ref>McDevitt, John (May 5, 2015). [http://philadelphia.cbslocal.com/2015/05/05/plaque-dedication-marks-120th-anniversary-of-creation-of-philadelphias-flag/ "Plaque Dedication Marks 120th Anniversary of Creation of Philadelphia's Flag"]. philadelphia.cbslocal.com. CBS Broadcasting Inc. Retrieved January 18, 2018.</ref> | image_flag = Flag of Philadelphia, Pennsylvania.svg | image_seal = Seal of Philadelphia, Pennsylvania.svg | image_blank_emblem = City of Philadelphia Logo.svg | blank_emblem_size = 150px | blank_emblem_type = Logo | image_map = {{maplink|frame=yes|plain=yes|frame-width=300|frame-height=200|frame-align=center|zoom=9|title=Philadelphia|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000}} | image_map1 = {{maplink|frame=yes|plain=yes|frame-width=300|frame-height=170|frame-align=center|zoom=4|type=point|title=Philadelphia|marker=city|type2=shape|stroke-width2=2|stroke-color2=#808080}} | map_caption1 = نەخشەی فیلادلفیا | subdivision_type = وڵات | subdivision_type2 = ویلایەت | subdivision_type3 = | subdivision_name = ویلایەتە یەکگرتووەکان | subdivision_name2 = [[پێنسیلڤانیا]] | subdivision_name3 = فیلادێلفیا | subdivision_type4 = وڵاتە مێژووییەکان | subdivision_name4 = [[شانشینی ئینگلتەرا]]{{ھن}}[[شانشینی بریتانیای مەزن]] | subdivision_type5 = [[ئیستیعمارکەری مێژوویی]] | subdivision_name5 = [[شانشینی بریتانیای مەزن]] [[پارێزگای پێنسلڤانیا]] | government_type = [[Mayor–council government|Mayor–council]], [[consolidated city-county]] | governing_body = ئەنجومەنی شاری فیلادلفیا | leader_title = شارەوان | leader_name = [[جیم کێنی]] ([[پارتی دیموکرات (ویلایەتە یەکگرتووەکان)|پارتی دیموکرات]]) | established_title = دامەزرا | established_title1 = کۆمپانیای [[شارەوانی]] | established_date = ١٦٨٢<!-- ref states early 1862 for first land purchase and summer 1682 for initial survey by Penn's surveyor-general, Thomas Holme, before Penn's arrival in October; no exact dates are given --> | established_date1 = ٢٥ تشرینی یەکەم ١٧٠١ | founder = ویلیام پێن | unit_pref = Imperial | area_total_sq_mi = ١٤٢٫٧٠ | area_total_km2 = ٣٦٩٫٥٩ | area_land_sq_mi = ١٣٤٫٢٨ | area_land_km2 = ٣٤٧٫٧٨ | area_water_sq_mi = ٨٫٤٢ | area_water_km2 = ٢١٫٨١ | population_as_of = [[2020 United States census|٢٠٢٠]] | population_footnotes =<ref name="QuickFacts">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=QuickFacts: Philadelphia city, Pennsylvania |ناونیشان=https://www.census.gov/quickfacts/fact/table/philadelphiacitypennsylvania/POP010220 |بڵاوکەرەوە=United States Census Bureau |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠٢١}}</ref> | population_total = ١٦٠٣٧٩٧ | population_rank = شەشەم لە ویلایەتە یەکگرتووەکان{{ھن}}یەکەم لە پێنسلڤانیا | population_metro_footnotes =<ref name="2020Pop">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=2020 Population and Housing State Data |ناونیشان=https://www.census.gov/library/visualizations/interactive/2020-population-and-housing-state-data.html |بڵاوکەرەوە=United States Census Bureau |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئابی ٢٠٢١}}</ref> | population_metro = 6245051 ([[List of metropolitan statistical areas|7th]]) | population_density_sq_mi = ١١٩٤٣٫٦٨ | population_density_km2 = ٤٦١١٫٥٣ | population_demonym = فیلادێلفیا | timezone = [[کاتی ناوچەی ڕۆژھەڵاتی باکووری ئەمریکا|EST]] | utc_offset = −٥ | timezone_DST = [[Eastern Daylight Time|EDT]] | utc_offset_DST = −٤ | postal_code_type = کۆدەکانی زیپ | postal_code = 19092–19093, 19099, 191xx | area_codes = [[Area codes 215, 267, and 445|215, 267, 445]] | coordinates = {{coord|39|57|10|N|75|09|49|W|format=dms|region:US-PA_type:city(1,600,000)|display=inline,title}} | elevation_m = ١٢ | elevation_ft = ٣٩ | blank_name = [[Federal Information Processing Standards|FIPS code]] | blank_info = ٤٢–٦٠٠٠٠ | blank1_name = [[Geographic Names Information System|GNIS]] feature ID | blank1_info = 1215531<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://geonames.usgs.gov/apex/f?p=136:3:0::NO::P3_FID,P3_TITLE:1215531,City%20of%20Philadelphia|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨|سەردێڕ=US Board on Geographic Names|بڵاوکەرەوە=[[United States Geological Survey]]|ڕێکەوت=٢ی شوباتی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231027140852/https://www.usgs.gov/us-board-on-geographic-names/domestic-names?p=136%3A3%3A0%3A%3ANO%3A%3AP3_FID%2CP3_TITLE%3A1215531%2CCity%2520of%2520Philadelphia|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | blank_name_sec2 = Major airport | blank_info_sec2 = فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی فیلادلفیا | blank1_name_sec2 = [[سیستەمی ڕێگای گشتی نێوان ویلایات]] | blank1_info_sec2 = [[پەڕگە:I-76.svg|26px|link=Schuylkill Expressway]] [[File:I-95.svg|26px|link=Interstate 95 in Pennsylvania]] [[File:I-676.svg|32px|link=Interstate 676]] | blank2_name_sec2 = ڕێگاکان | blank2_info_sec2 = [[پەڕگە:US 1.svg|26px|link=U.S. Route 1 in Pennsylvania]] [[File:US 13.svg|26px|link=U.S. Route 13 in Pennsylvania]] [[File:US 30.svg|26px|link=U.S. Route 30 in Pennsylvania]] | blank3_name_sec2 = [[ھێڵی شەمەندەفەر]] | blank3_info_sec2 = [[SEPTA Regional Rail]], [[NJ Transit Rail Operations|NJ Transit]] | blank4_name_sec2 = [[گواستنەوەی خێرا]] | blank4_info_sec2 = [[Broad Street Line]], [[Market–Frankford Line]], [[PATCO Speedline]] | blank5_name_sec2 = ڕێگا ئاوییەکان | blank5_info_sec2 = [[Delaware River]]{{ھن}}[[Schuylkill River]] | website = [http://www.phila.gov/ www.phila.gov] | footnotes = | area_footnotes =<ref name="CenPopGazetteer2019">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=2019 U.S. Gazetteer Files|ناونیشان=https://www2.census.gov/geo/docs/maps-data/data/gazetteer/2019_Gazetteer/2019_gaz_place_42.txt|بڵاوکەرەوە=United States Census Bureau|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٠}}</ref> }} '''فیلادلفیا''' ({{lang-en|Philadelphia}}) (بە سادەیی بە فیلی ناسراوە) گەورەترین شارە لە ویلایەتی پێنسلڤانیا لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. فیلادێلفیا شەشەمین شارە لە وڵاتە یەکگرتووەکان و پڕ پڕحەشیمەت ترین شاری ویلایەتی پێنسلڤانیایە، کە لە ساڵی ٢٠٢٠ ژمارەی دانیشتووانەکەی ١٬٦٠٣٬٧٩٧ بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Cities 101 — Consolidations|ناونیشان=https://www.nlc.org/resource/cities-101-consolidations|وێبگە=National League of Cities|بڵاوکەرەوە=nlc.org|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠٢٢|زمان=en|ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Philadelphia}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|جوگرافیا|شارەکان}} [[پۆل:شارەکانی پێنسیلڤانیا|شار]] [[پۆل:فیلادێلفیا]] [[پۆل:پایتەختەکانی پێشووی ئەمریکا]] [[پۆل:پایتەختەکانی پێشووی ویلایەتەکان لە ئەمریکا]] 3wotxb3bwbdvxtna8df66853zrop2e3 0 209904 1661576 1388867 2026-09-06T04:34:02Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە، ڕووسیا-کۆلکە) 1661576 wikitext text/x-wiki '''ھەستی دژە ڕۆژاوا''' ھەروەھا بە '''دژە ئەتڵەنتیزم''' ناسراوە یان '''وێستێرۆفۆبیا''' ئاماژەیە بە دژایەتیی کردنی خەڵک، کولتوور، یان سیاسەتەکانی [[جیھانی ڕۆژاوایی|جیھانی ڕۆژاوا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Definition of ANTI-WESTERN|ناونیشان=https://www.merriam-webster.com/dictionary/anti-Western|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.merriam-webster.com|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ANTI-WESTERN {{!}} Meaning & Definition for UK English {{!}} Lexico.com|ناونیشان=https://www.lexico.com/definition/anti-western|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=Lexico Dictionaries {{!}} English|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181201005024/https://en.oxforddictionaries.com/definition/anti-western|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[پەڕگە:Clash_of_Civilizations.png|وێنۆک|ساموێل پی ھانتینگتۆن لە تیۆرەی پێکدادانی شارستانییەکاندا باس لەوە دەکات کە لەدوای جەنگی ساردەوە جیاوازییە کولتوورییەکانی نێوان ڕۆژاوا و شارستانیەکانی تر دەبێتە سەرچاوەی سەرەکیی ناکۆکییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=The Clash of Civilizations?|ناونیشان=https://www.foreignaffairs.com/articles/united-states/1993-06-01/clash-civilizations|ڕێکەوت=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠٢٢|issn=0015-7120|زمان=en-US|یەکەم=Samuel{{ھن}}P.|دوایین=Huntington}}</ref>]]{{Legend|#00008B|ڕۆژاوای مەسیحیەت}} {{Legend|#87CEEB|مەسیحیەتی ئۆرتۆدۆکس}} {{Legend|#00FF00|جیھانی ئیسلامی}} {{Legend|#8B0000|جیھانی سینیک}} {{Legend|#800080|[[ئەمریکای لاتینی]]}} {{Legend|#FFFF00|شارستانێتی بوودیزم}} {{Legend|#FFA500|شارستانیەتی ھیندۆسی}} {{Legend|#804000|ئەفریقیای باشوور}} {{Legend|#0000FF|ئیسرائیل}} {{Legend|#FF0000|ژاپۆن}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئەورووپا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ڕووسیا|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان|کۆمەڵگا}} {{پۆلی کۆمنز|Anti-Western sentiment}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} {{ڕووسیا-کۆلکە}} [[پۆل:ڕەگەزپەرستی]] [[پۆل:وشە سیاسییەکان]] ai08jwaidfvfyfnvl1tcjbfatc2dwg0 14 210819 1661450 1129236 2026-09-05T21:18:09Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661450 wikitext text/x-wiki {{پۆلی کۆمنز|Converts to Christianity}} [[پۆل:مەسیحیەت و دینەکانی تر]] [[پۆل:مەسیحییەکان]] [[پۆل:بوون بە مەسیحی]] kzhvwnazyvxsgzqa9yy4pqew8fyexn7 0 212378 1661572 1472522 2026-09-06T04:33:22Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە) 1661572 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}}'''دژە زایۆنیزم'''، دژایەتیکردنی [[زایۆنیزم|زایۆنیزمە]]. ئەم زاراوەیە لە سەردەمی مۆدێرندا بە شێوەیەکی بەرفراوان پێناسە دەکرێت بە دژایەتیکردنی دەوڵەتی [[ئیسرائیل]] و حەزە داگیرکاریەکانی لە فەلەستین و وڵاتانی دەوروبەر، یان پێش ساڵی ١٩٤٨ کۆمەڵگەی [[جوو|جوولەکە]] لە خاکی [[ئیسرائیل]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Definition of ANTI-ZIONISM|ناونیشان=https://www.merriam-webster.com/dictionary/anti-Zionism|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.merriam-webster.com|زمان=en}}</ref> ھەروەھا بۆ بزووتنەوەی ڕامیاری [[جوو|جوولەکەکان]] بۆ چارەی خۆنووسین.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=What Is… Anti-Israel, Anti-Semitic, Anti-Zionist?|ناونیشان=https://www.adl.org/resources/tools-and-strategies/what-is-anti-israel-anti-semitic-anti-zionist|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=Anti-Defamation League|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=What's the difference between anti-Semitism and anti-Zionism?|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/magazine-36160928|newspaper=BBC News|ڕێکەوت=٢٩ی نیسانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٢|زمان=en-GB}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Nelson|یەکەم=Cary|ڕێکەوت=2019-06|سەردێڕ=The Presbyterian Church and Zionism Unsettled: Its Antecedents, and Its Antisemitic Legacy|ناونیشان=https://www.mdpi.com/2077-1444/10/6/396|journal=Religions|زمان=en|بەرگ=١٠|issue=6|پەڕەکان=٣٩٦|doi=10.3390/rel10060396|issn=2077-1444}}</ref> [[پەڕگە:1920_demontration_Palestine.jpg|وێنۆک|خۆپیشاندانی عەرەب لە دژی [[زایۆنیزم]] لە دەروازەی [[دیمەشق]] لە ٨ی ئازاری ١٩٢٠.]] == ھەروەھا ببینن == * [[داگیرکردنی حکوومەتەکان لەلایەن زایۆنییەکان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Anti-Zionism}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئیسرائیل|مێژوو|سیاسەت|فەلەستین|زانستی سیاسەت}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} [[پۆل:زایۆنیزم]] [[پۆل:بیردۆزە سیاسییەکان]] [[پۆل:مێژووی زایۆنیزم]] [[پۆل:دژە زایۆنیزم]] dnt0zl70hob3hmwpgbh5n6qqlcpvl9g 0 213335 1661526 1471913 2026-09-06T01:33:42Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1661526 wikitext text/x-wiki {{Infobox War Faction |name = دویخ نەوشا |native_name = {{lang|syc|ܕܒ݂ܝܚ ܢܦ̮ܫܐ}} |war = یاخیبوونی عێراق (٢٠١١–ئێستا) |image = |caption = |active = ناوەڕاستی ساڵی ٢٠١٤–٢٠١٨ |partof = |allegiance = {{flagicon image|Flag_of_the_Assyrians_(no_Assur).svg}} [[Assyrian Patriotic Party]] |publisher= |branch = |type = [[Light infantry|Light infantry (militia)]] |role = Regional defence{{ھن}}Armed resistance |size = 250<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Inside the Christian Militias Defending the Nineveh Plains|ناونیشان=https://warisboring.com/inside-the-christian-militias-defending-the-nineveh-plains-fe4a10babeed#.9oyniow59|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=http://webarchive.loc.gov/all/20160915094021/https://warisboring.com/inside-the-christian-militias-defending-the-nineveh-plains-fe4a10babeed#.9oyniow59|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |area= [[پارێزگای نەینەوا]]:{{ھن}} [[باقۆفا]]، [[دەشتی نەینەوا]]{{ھن}} باکووری عێراق |leaders = ئیمانوێل خۆشبا یوخانا<ref name="CBSnov14">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|agency=Associated Press |ڕێکەوت=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|سەردێڕ=Christians reclaim Iraq village from ISIS |ناونیشان=http://www.cbsnews.com/news/christian-iraq-village-kurdish-peshmerga-fighters-bakufa-isis/ |newspaper=CBS News |شوێن=United States |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئازاری ٢٠١٥}}</ref> |garrison_label = |patron = |motto = |colors = |colors_label = |march = |mascot = |allies = {{flagdeco|Iraq}} [[ھێزە چەکدارەکانی عێراق]]{{ھن}}{{flagdeco|Kurdistan}} [[پێشمەرگە]]{{ھن}}[[پەڕگە:Emblem of the Nineveh Plain Protection Units.svg|25px]] [[ھێزەکانی پاسەوانانی دەشتی نەینەوا]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag_of_the_Assyrians_(no_Assur).svg}} [[ھێزەکانی دەشتی نەینەوا]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag_of_the_Assyrians_(no_Assur).svg}} [[لیژنەی پاراستنی قەرەقووش]] |opponents = {{Flagdeco|Islamic State in Iraq and the Levant}} [[دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام]] |battles = [[شەڕی مووسڵ (٢٠١٦)]] |anniversaries = |decorations = |battle_honours = <!--Commanders--> |commander1 = |commander1_label = |commander2 = |commander2_label = |commander3 = |commander3_label = |notable_commanders = <!--Insignia--> |identification_symbol= |identification_symbol_label= <!--Aircraft--> |aircraft_attack = |aircraft_bomber = |aircraft_electronic = |aircraft_fighter = |aircraft_helicopter = |aircraft_helicopter_attack = |aircraft_helicopter_cargo = |aircraft_helicopter_multirole = |aircraft_helicopter_observation = |aircraft_helicopter_transport = |aircraft_helicopter_utility = |aircraft_interceptor = |aircraft_patrol = |aircraft_recon = |aircraft_trainer = |aircraft_transport = }} '''دویخ نەوشا''' (بە [[زمانی سوریانی|سوریانی]]: ܕܒܝܚ ܢܦ̮ܫܐ؛ بە واتای وشە "کەسێک کە قوربانی دەدات") ڕێکخراوێکی سەربازی [[مەسیحی]] بوو کە لە مانگی حوزەیرانی ٢٠١٤ دروست کرا بە مەبەستی بەرگریکردن لە دانیشتووانی [[ئاشوورییەکان]]ی [[عێراق]] لە ڕێکخراوی [[دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام]] (داعش)، ئەم میلیشیایە بەرگری لە شارە مەسیحییەکانی [[پارێزگای نەینەوا]] لە ناوچەی مێژوویی [[ئاشوور]] دەکات.<ref>https://worldbulletin.dunyabulteni.net/world/westerners-join-iraqi-christian-militia-to-crusade-h155284.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190414221121/https://www.worldbulletin.net/world/westerners-join-iraqi-christian-militia-to-crusade-h155284.html |date=١٤ی نیسانی ٢٠١٩ }}</ref> دویخ نەوشا بە ھەماھەنگی لەگەڵ ھێزە ئەمنییەکانی ناوچەکە و نێودەوڵەتی کاردەکات.<ref>https://www.al-monitor.com/originals/2014/10/iraq-christian-paramilitary-forces-nineveh.html</ref> سەرەڕای ئەوەی لەلایەن پارتی نیشتمانپەروەری ئاشووری سەرپەرشتی دەکرێت، بەڵام زۆربەی میلیشیاکان ئەندامی ئەو پارتە نین. چەندین شەڕڤانی بیانی مەسیحی پەیوەندییان بە دویخ نەوشا کردووە؛ ئەوان ئەمریکی و فەرەنسی و بەریتانی و ئوسترالی لەخۆدەگرن.<ref>https://www.rferl.org/a/american-veterans-fighting-against-islamic-state/26858199.html</ref> سۆنس ئۆف لیبرتی ئینتەرناشناڵ کە پێشتر مەشق و ڕاھێنانیان بە [[ھێزەکانی پاسەوانانی دەشتی نەینەوا]] کردبوو، لە پاییزی ٢٠١٥ ڕایان گەیاند کە دەست دەکەن بە مەشق و ڕاھێنانی دوێخ نەوشا لە شەڕی دژی داعشدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://time.com/3761211/isis-americans-iraqi-militias/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220619221851/https://time.com/3761211/isis-americans-iraqi-militias/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ڕاپۆرتێکی دامەزراوەی سیاسەتی ئاشوری کە لە مانگی حوزەیرانی ٢٠٢٠ بڵاوکرایەوە، ئیدیعای کردبوو کە دواجار دویخ نەوشا ھەڵوەشاوەتەوە و سەرجەم ئەکاونتەکانی سۆشیال میدیای سڕاونەتەوە.<ref>https://50f3ad00-5b28-4016-898f-6130d301c97a.filesusr.com/ugd/6ae567_98f8f8912baa40949a18a3a0b717eaea.pdf</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * [https://web.archive.org/web/20160220005529/http://www.ishtartv.com/viewarticle,66253.html ماڵپەڕی تەلەڤیزیۆنی عەشتار]. {{دەشتی نەینەوا لە پارێزگای نەینەوا}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|شەڕ|کوردستان|عێراق}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:باشووری کوردستان]] [[پۆل:ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:سیاسەتی عێراق]] [[پۆل:وشە سیاسییەکان]] [[پۆل:ئایینەکانی کوردستان]] [[پۆل:ئاشوورییەکان و سوریانییەکان]] [[پۆل:ئاشوورییەکان]] [[پۆل:ئاشوورییەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ئاشوورییەکان لە عێراق]] [[پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی ٢٠٠٨]] ctu0drvp4tmazftxscxoizcebjx7rcl 0 213550 1661087 1502178 2026-09-05T13:38:00Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (وەرزش-کۆلکە) 1661087 wikitext text/x-wiki دوورگە پاکە بەریتانییەکان بۆیەکەمجار لە ساڵی [[ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٤|١٩٨٤]] بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی کرد. لەو کاتەوە بەشداری سەرجەم خولەکانی دیکە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی کردووە. دوورگە پاکە بەریتانییەکان دوو جار بەشدارییان لە ئۆڵۆمپیادی زستانە کردووە، یەکەمجار لە ساڵی ١٩٨٤ و دواتر لە ساڵی ٢٠١٤. ھیچ وەرزشوانێکی ئەم وڵاتە نەیتوانیوە ھیچ مەدالیایەکی ئۆڵۆمپیاد بەدەستبھێنن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=British Virgin Islands at the Olympic Games|ناونیشان=https://www.topendsports.com/events/summer/countries/british-virgin-islands.htm|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=www.topendsports.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=British Virgin Islands|ناونیشان=https://olympics.fandom.com/wiki/British_Virgin_Islands|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=Olympics Wiki|زمان=en}}</ref> == پێرستی بەشدارییەکان == === ئۆڵۆمپیادی ھاوینە === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" !خوول !وەرزشوان |style="background:gold; width:3.7em; font-weight:bold;"|زێڕ |style="background:silver; width:3.7em; font-weight:bold;"|زیو |style="background:#cc9966; width:3.7em; font-weight:bold;"|بڕۆنز !style="width:4.1em; font-weight:bold;"|گشتی !style="width:4.1em; font-weight:bold;"|پلە |- | align="right" |{{GamesName|SOG|1984}} |٩ |٠ |٠ |٠ |٠ |– |- | align="right" |{{GamesName|SOG|1988}} |٣ |٠ |٠ |٠ |٠ |– |- | align="right" |{{GamesName|SOG|1992}} |٤ |٠ |٠ |٠ |٠ |– |- | align="right" |{{GamesName|SOG|1996}} |٧ |٠ |٠ |٠ |٠ |– |- | align="right" |{{GamesName|SOG|2000}} |١ |٠ |٠ |٠ |٠ |– |- | align="right" |{{GamesName|SOG|2004}} |١ |٠ |٠ |٠ |٠ |– |- | align="right" |{{GamesName|SOG|2008}} |٢ |٠ |٠ |٠ |٠ |– |- | align="right" |{{GamesName|SOG|2012}} |٢ |٠ |٠ |٠ |٠ |– |- | align="right" |{{GamesName|SOG|2016}} |٤ |٠ |٠ |٠ |٠ |– |- | align="right" |{{GamesName|SOG|2020}} |٣ |٠ |٠ |٠ |٠ |– |- | align="right" |{{GamesName|SOG|2024}} | colspan="6;" rowspan="3" |''future event'' |- | align="right" |{{GamesName|SOG|2028}} |- | align="right" |{{GamesName|SOG|2032}} |- ! colspan="2" |Total !٠ !٠ !٠ !٠ ![[All-time Olympic Games medal table|–]] |} === ئۆڵۆمپیادی زستانە === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" !خوول !وەرزشوان |style="background:gold; width:3.7em; font-weight:bold;"|زێڕ |style="background:silver; width:3.7em; font-weight:bold;"|زیو |style="background:#cc9966; width:3.7em; font-weight:bold;"|بڕۆنز !style="width:4.1em; font-weight:bold;"|گشتی !style="width:4.1em; font-weight:bold;"|پلە |- | align="right" |{{GamesName|WOG|1984}} |١ |٠ |٠ |٠ |٠ |– |- | align="right" |{{GamesName|WOG|1988}} | colspan="6;" rowspan="7" |''did not participate'' |- | align="right" |{{GamesName|WOG|1992}} |- | align="right" |{{GamesName|WOG|1994}} |- | align="right" |{{GamesName|WOG|1998}} |- | align="right" |{{GamesName|WOG|2002}} |- | align="right" |{{GamesName|WOG|2006}} |- | align="right" |{{GamesName|WOG|2010}} |- | align="right" |{{GamesName|WOG|2014}} |١ |٠ |٠ |٠ |٠ |– |- | align="right" |{{GamesName|WOG|2018}} | colspan="6;" rowspan="2" |''did not participate'' |- | align="right" |{{GamesName|WOG|2022}} |- | align="right" |{{GamesName|WOG|2026}} | colspan="6" |''future event'' |- ! colspan="2" |سەرجەم !٠ !٠ !٠ !٠ !– |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر=https://en.wikipedia.org/wiki/British_Virgin_Islands_at_the_Olympics|سەردێڕ=British Virgin Islands at the Olympics|زمان=ئینگلیزی|سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢}} {{نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیاد}} {{تووڵی دەروازە|وەرزش|ئۆڵۆمپیاد}} {{پۆلی کۆمنز|British Virgin Islands at the Olympic Games}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{وەرزش-کۆلکە}} 0nsl9zy6il7gmh7e9235lqezpj63tiy 0 213586 1661716 1354968 2026-09-06T10:34:46Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (وەرزش-کۆلکە) 1661716 wikitext text/x-wiki [[کۆماری دۆمینیکان]] بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٦٤ بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی کرد، لەو کاتەوە کۆماری دۆمینیکان بەشداری سەرجەم خولەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە کردووە، ھیچ کاتێک کۆماری دۆمینیکان بەشداری یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی نەکردووە. وەرزشوانانی دۆمینیکان خاوەنی دوازدە مەدالیای گشتییە (٣ زێڕ ،٥ زیو ،٤ بڕۆنز). زۆرترین ڕێژەی بەشداری وەرزشوانانی دۆمینیکان لە ئۆڵۆمپیاد لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠ی تۆکیۆبوو کاتێک ٦٣ وەرزشوان نوێنەرایەتی ئەم وڵاتەیان کرد، توانیان سێ مەدالیای زیو و دوو مەدالیای بڕۆنزی بەدەستھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Dominican Republic at the Olympic Games|ناونیشان=https://www.topendsports.com/events/summer/countries/dominican-republic.htm|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.topendsports.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Summer Olympics Medal Count – ESPN|ناونیشان=https://www.espn.com/olympics/summer/2020/medals/_/countryId/117|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=ESPN.com|زمان=en}}</ref> == پێرستی سەرچاوەکان == {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" !خوول !وەرزشوان | style="background:gold; width:4.5em; font-weight:bold;" |زێڕ | style="background:silver; width:4.5em; font-weight:bold;" |زیو | style="background:#cc9966; width:4.5em; font-weight:bold;" |بڕۆنر ! style="width:4.5em; font-weight:bold;" |گشتی ! style="width:4.5em; font-weight:bold;" |پلە |- | align="right" |{{GamesName|SOG|1964}} |١ |٠ |٠ |٠ |٠ |[[1964 Summer Olympics medal table|–]] |- | align="right" |{{GamesName|SOG|1968}} |٢٠ |٠ |٠ |٠ |٠ |[[1968 Summer Olympics medal table|–]] |- | align="right" |{{GamesName|SOG|1972}} |٥ |٠ |٠ |٠ |٠ |[[1972 Summer Olympics medal table|–]] |- | align="right" |{{GamesName|SOG|1976}} |١٠ |٠ |٠ |٠ |٠ |[[1976 Summer Olympics medal table|–]] |- | align="right" |{{GamesName|SOG|1980}} |٦ |٠ |٠ |٠ |٠ |[[1980 Summer Olympics medal table|–]] |- | align="right" |{{GamesName|SOG|1984}} |١٩ |٠ |٠ |١ |١ |[[1984 Summer Olympics medal table|٤٣]] |- | align="right" |{{GamesName|SOG|1988}} |١٦ |٠ |٠ |٠ |٠ |[[1988 Summer Olympics medal table|–]] |- | align="right" |{{GamesName|SOG|1992}} |٣٢ |٠ |٠ |٠ |٠ |[[1992 Summer Olympics medal table|–]] |- | align="right" |{{GamesName|SOG|1996}} |١٦ |٠ |٠ |٠ |٠ |[[1996 Summer Olympics medal table|–]] |- | align="right" |{{GamesName|SOG|2000}} |١٣ |٠ |٠ |٠ |٠ |[[2000 Summer Olympics medal table|–]] |- | align="right" |{{GamesName|SOG|2004}} |٣٣ |١ |٠ |٠ |١ |٥٤ |- | align="right" |{{GamesName|SOG|2008}} |٢٥ |١ |١ |٠ |٢ |٤٦ |- | align="right" |{{GamesName|SOG|2012}} |٣٥ |١ |١ |٠ |٢ |٤٦ |- | align="right" |{{GamesName|SOG|2016}} |٢٩ |٠ |٠ |١ |١ |[[2016 Summer Olympics medal table|٧٠]] |- | align="right" |{{GamesName|SOG|2020}} |[[کۆماری دۆمینیکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠|٦٣]] |٠ |'''٣''' |'''٢''' |'''٥''' |٦٨ |- | align="right" |{{GamesName|SOG|2024}} | colspan="6;" rowspan="3" |''خولەکانی داھاتوو'' |- | align="right" |{{GamesName|SOG|2028}} |- | align="right" |{{GamesName|SOG|2032}} |- ! colspan="2" |Total !٣ !٥ !٤ !١٢ ![[All-time Olympic Games medal table|77]] |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیاد}} {{تووڵی دەروازە|وەرزش|ئۆڵۆمپیاد}} {{پۆلی کۆمنز|Dominican Republic at the Olympic Games}} {{وەرزش-کۆلکە}} [[پۆل:دۆمینیکای کۆماری لە ئۆڵۆمپیاد]] ds1l9hubfr80e15xp2ewh0g63enhfa2 0 213789 1661714 1652017 2026-09-06T10:34:26Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، فیلم-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە) 1661714 wikitext text/x-wiki {{خاوێنکردن}} [[پەڕگە:Dominic Purcell by Gage Skidmore 2 (cropped).jpg|وێنۆک|دۆمینیک پورسێڵ]] '''دۆمینیک پورسێڵ''' ({{بە ئینگلیزی|Dominic Purcell}}؛ لەدایکبووی ١٧ی شوباتی ١٩٧٠ لە [[مێرسیساید]]، [[ئینگلتەرا]]) بە ڕەچەڵەک نەرویجی-ئێرلەندییە، بە دوو ڕۆڵ لە تەلەڤیزیۆنی فۆکس ناسراوە وەک ''جۆن دۆ'' لە ٢٠٠٢–٢٠٠٣ و [[ڕاکردن لە بەندیخانە|شکاندنی بەندیخانە]] (وەک لینکۆڵن بۆرۆس) کە لە ساڵی ٢٠٠٥ دەستی پێکردووە.<ref>{{استشهاد ويب |مسار=https://people.com/tv/annalynne-mccord-opens-up-about-rekindling-dominic-purcell-romance/ |عنوان=AnnaLynne McCord Opens Up About Rekindling Romance with Dominic Purcell: 'I Have My Best Friend Back'|موقع=[[بيبول]] |تاريخ الوصول=June 5, 2016| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20160825175802/http://www.people.com/article/annalynne-mccord-dominic-purcell-back-together | تاريخ أرشيف = 25 أغسطس 2016}} {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.people.com/article/annalynne-mccord-dominic-purcell-back-together |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٦ی تەممووزی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئابی ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160825175802/http://www.people.com/article/annalynne-mccord-dominic-purcell-back-together |ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref><ref>{{استشهاد ويب |مسار=https://www.instagram.com/p/BGH85F8nAY8/?taken-by=dominicpurcell&hl=en |عنوان=Dominic Purcell: I'm good |الأخير=Purcell |الأول=Dominic |موقع=[[إنستقرام]] |تاريخ=June 1, 2016 |تاريخ الوصول=June 5, 2016| وصلة مكسورة = yes | مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20200428183518/https://www.instagram.com/p/BGH85F8nAY8/?taken-by=dominicpurcell&hl=en | تاريخ أرشيف = 28 أبريل 2020}}</ref><ref>[https://www.mensfitness.com/exclusives/20 Break Out]{{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20061209151802/http://www.mensfitness.com/exclusives/20 |date=9 December 2006}}". ''[[Men's Fitness]]''. December/January 2007 Issue; retrieved 18 December 2006. {{Webarchive|url=http://web.archive.org/web/20100306174201/http://www.mensfitness.com:80/exclusives/20 |date=06 مارس 2010}}</ref> == سەرەتای ژیان == دۆمینیک پورسێل لە ساڵی ١٩٧٠ لە ئینگلتەرا لەدایکبووە، لە باوکێکی نەرویجی و دایکێکی ئێرلەندی، کە بچووکترینی پێنج براکەی بووە، لە تەمەنی گەنجیدا لەگەڵ خێزانەکەی کۆچیان بۆ ئوسترالیا کردووە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Dominic Purcell|دۆمینیک پورسێڵ}} * {{IMDb name|700712|Dominic Purcell}} * {{ئینستاگرام|DominicPurcell}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ژیاننامە|شانشینی یەکگرتوو|ئوسترالیا|ھۆڵیوود|تەلەڤیزیۆن}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئوسترالییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئوسترالییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئوسترالی]] [[پۆل:ئوسترالییەکانی بە ڕەچەڵەک ئینگلیز]] [[پۆل:ئوسترالییەکانی بەڕەگەز ئیری]] [[پۆل:خەڵکی سیدنی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٠]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکان لە سیدنی]] [[پۆل:کەسایەتییە بەڕیتانییەکان بە ڕەگەز ئێرلەندی]] 45vdvgti0fecwyo7ee4j7n8kb20roac 0 214063 1661556 1388857 2026-09-06T01:38:42Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئیسلام-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە) 1661556 wikitext text/x-wiki [[توندوتیژی بەرامبەر کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە|توندوتیژی بەرامبەر کەسانی ئێڵ جی بی تی]] بەشێکە لە ئایدیۆلۆژیای [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام]] کە سزای لە سێدارەدان بۆ [[ھاوڕەگەزخوازی]] لەناو خاکەکەیدا، لە [[عێراق]] و [[سووریا]] و [[لیبیا]] دەردەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=ISIS’s Persecution of Gay People {{!}} Counter Extremism Project|ناونیشان=https://www.counterextremism.com/content/isis-persecution-gay-people|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201023103356/https://www.counterextremism.com/content/isis-persecution-gay-people|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=The Islamic State’s shocking war on gays|ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2016/06/13/the-islamic-states-shocking-war-on-homosexuals/|newspaper=Washington Post|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠٢٢|issn=0190-8286|زمان=en-US}}</ref> == یاساکان سەبارەت بە چالاکیی سێکسی هاوڕەگەزەکان == جێبەجێکردنی یاسا لە ناوچەکانی ژێر کۆنترۆڵی [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|داعش]] بە مەبەستی جێبەجێکردنی سزادان. ئەمەش بەو مانایەیە کە ئەو هاوڕەگەزبازانەی کە گیراون خەریکی کاری هاوڕەگەزبازی بوونە، لە سەربانەنەوە فڕێ دەدرێن. ئەگەر نەمرن ئەوا بەردباران دەکرێن تا دەمرن. [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|داعش]] لیستێکی ئەو تاوانانەی بڵاوکردۆتەوە کە لە ئەنجامدا دەبێت راستەوخۆ لەسێدارە بدرێن، لەنێویاندا [[ھاوڕەگەزخوازی|هاوڕەگەزبازەکان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ISIS terrorists pose as gay men, lure victims on dates, then kill them: social media|ناونیشان=https://www.nydailynews.com/news/world/isis-terrorists-lure-gay-men-deaths-article-1.2197555|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=New York Daily News}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە|ئیسلام|سیاسەت|کۆمەڵگا|مافەکانی مرۆڤ}} {{ئیسلام-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} [[پۆل:ئاسیا لە دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:ئەفریقا لە دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:مافەکانی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە لە ئەفریقا]] [[پۆل:کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە لە جیھانی عەرەبی]] [[پۆل:توندوتیژی دژی کەسانی پەلکەزێڕینە]] [[پۆل:تیرۆریزم لە عێراق]] [[پۆل:تیرۆریزم لە سووریا]] [[پۆل:دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام]] kn6vlyi0sq2c3izsmc588r42gbsfgba 0 214429 1661495 1400729 2026-09-05T22:38:00Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (بولگاریا-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە) 1661495 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''دووەمین ئیمپراتۆریەتیی بولگاری''' ({{بە بولگاری|Второ българско царство}}) دەوڵەتێکی سەدەی ناوەڕاستی بولگاری بوو<ref name="f13">{{harvnb|Fine|1987|p=13}}</ref><ref>{{harvnb|Kazhdan|1991|p=334}}</ref> کە لە نێوان ساڵانی ١١٨٥ بۆ ١٣٩٦ بوونی ھەبووە.<ref>{{harvnb|Fine|1987|p=425}}</ref>جێنشینی یەکەمین [[ئیمپراتۆریەتیی بولگاری|ئیمپراتۆریەتی بولگاری]] بوو،<ref>Second Bulgarian Empire (1185-1393) 1185 Successful uprising of Petûr and Asen against the Byzantines results in the restoration of Bulgarian statehood between the Danube and the Balkan range. The renewed Bulgarian state rapidly restored and regained its former strength. For more: The A to Z of Bulgaria, Issue 223 of A to Z Guides, [[Raymond Detrez]], Edition 2, Scarecrow Press, 2010, ISBN 081087202, p. XXX.</ref><ref>R. J. Crampton, A Concise History of Bulgaria, Cambridge University Press, 2005, {{ISBN|1139448234}}, p. 24.</ref><ref>″State and Church in the XIII century, Emil Dimitrov (general editor). Synodik of tsar Boril″, (Translated from Old Bulgarian by Anna Maria Totomanova) [http://macedonia.kroraina.com/psb/psb_2.htm]</ref><ref>″State and church in the XIII century, Emil Dimitrov (general editor), CORRESPONDENCE OF THE BULGARIANS WITH POPE INOCENTIUS III. ″ (Translated from Latin by Mikhail Voynov, Ivan Duychev) [http://macedonia.kroraina.com/psb/psb_1.htm]</ref> گەیشتە لووتکەی دەسەڵاتی خۆی لە سەردەمی تزار کالۆیان و ئیڤان ئاسنی دووەم پێش ئەوەی وردە وردە لەلایەن عوسمانییەکانەوە لە کۆتایی سەدەی ١٤ داگیر بکرێت. تا ساڵی ١٢٥٦ ئیمپراتۆرییەتی دووەمی بولگاریا دەسەڵاتی باڵادەست بوو لە [[بالکان]] و لە چەندین شەڕی گەورەدا شکستی بە [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی]] ھێنا. لە ساڵی ١٢٠٥ ئیمپراتۆر کالۆیان لە شەڕی ئەدریانۆپڵدا شکستی بە ئیمپراتۆرییەتی لاتینی تازە دامەزراو ھێنا. ئیڤان ئاسنی دووەمی برازاکەی شکستی بە دیسپۆتاتی ئیپیرۆس ھێنا و دووبارە بولگاریای کردە دەسەڵاتێکی ناوچەیی. لە سەردەمی ئەودا بولگاریا لە [[دەریای ئادریاتیک]]ەوە بڵاوبووەوە بۆ [[دەریای ڕەش]] و ئابوورییەکەی گەشەی کرد. بەڵام لە کۆتایی سەدەی ١٣دا ئیمپراتۆرییەتەکە لەژێر داگیرکاری بەردەوامی [[مەغۆل]]ەکان و بیزەنتینەکان و ھەنگاریاکان و سربەکان و ھەروەھا نائارامی و ڕاپەڕینەکانی ناوخۆدا دابەزی. سەدەی چواردەھەم بوژانەوە و سەقامگیرییەکی کاتی بەخۆیەوە بینی، بەڵام لووتکەی [[دەرەبەگایەتی]] بەڵکانیشی بەخۆیەوە بینی، چونکە دەسەڵاتدارانی ناوەندی لە زۆرێک لە ناوچەکاندا وردە وردە دەسەڵاتیان لەدەستدا. بولگاریا لە سەروبەندی لەشکرکێشی عوسمانییەکان بۆ سێ بەش دابەش بوو. سەرەڕای کاریگەری بەھێزی بیزەنتین، ھونەرمەندان و تەلارسازەکانی بولگاریا شێوازی جیاوازی خۆیان دروست کرد. لە سەدەی ١٤دا، لەو قۆناغەی کە بە دووەم سەردەمی زێڕینی کولتوری بولگاریا ناسراوە، ئەدەب و ھونەر و تەلارسازی گەشەیان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=Religion in Bulgaria after 1989|ناونیشان=http://www.ceeol.com/aspx/getdocument.aspx?logid=5&id=B7ABEB3F-8650-4798-8CC2-649B6E6C24F2|دوایین=Kǎnev|یەکەم=Petǎr|پەڕە=٨١|issue=1|ساڵ=٢٠٠٢|journal=South-East Europe Review|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120729232906/http://www.ceeol.com/aspx/getdocument.aspx?logid=5|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> پایتەختی تارنۆڤۆ کە بە «قەستەنتینییە نوێیەکە» دادەنرا، بووە ناوەندی سەرەکی کولتووری وڵاتەکە و ناوەندی جیھانی ئۆرتۆدۆکسی ڕۆژھەڵات بۆ بولگارییە ھاوچەرخەکان.{{sfn|Obolensky|1971|p=٢٤٦}} دوای فەتحی عوسمانییەکان، زۆرێک لە پیاوانی ئایینی و زانای بولگاریا کۆچیان کرد بۆ [[سڕبیا|سربیا]] و والچیا و [[مۆڵداڤیا]] و میرنشینەکانی [[ڕووسیا]] و لەوێ کولتور و کتێب و بیرۆکەی دوودڵی بولگاریایان ناساند.<ref>{{harvnb|Kazhdan|1991|pp=334, 337}}</ref> == چاند == ئیمپراتۆرییەتی دووەمی بولگاریا ناوەندێکی کولتوورێکی گەشەسەندوو بوو کە لە ناوەڕاست تا کۆتایی سەدەی ١٤ لە سەردەمی ئیڤان ئەلێکساندەر (ڕ. ١٣٣١–٧١) گەیشتە لووتکە.<ref name="bg620">{{harvnb|Божилов |Гюзелев |1999|p=620}}</ref><ref>{{harvnb|Fine|1987|p=435}}</ref> تەلارسازی و ھونەر و ئەدەبیاتی بولگاریا لە دەرەوەی سنوورەکانی بولگاریا بڵاوبووەوە بۆ ناو [[سڕبیا|سربیا]]، واڵچیا، مۆڵداڤیا و میرنشینەکانی ڕووسیا و کاریگەری لەسەر کولتوری سلاڤی ھەبوو.<ref name="f436">{{harvnb|Fine|1987|p=436}}</ref><ref name="k337">{{harvnb|Kazhdan|1991|p=337}}</ref> [[بولگاریا]] لەژێر کاریگەری ڕەوتە کولتوورییە ھاوچەرخەکانی بیزەنتیندا بوو.<ref name="d430">{{harvnb|Дуйчев |1972|p=430}}</ref> ناوەندی سەرەکی کولتووری و ڕۆحی تارنۆڤۆ بوو کە گەشەی کرد و بوو بە "[[قوستەنتینە]] دووەم" یان "ڕۆمای سێیەم". ھاوچەرخەکانی بولگاری شارەکەیان بە "تسارێڤگراد تارنۆڤ" ناوبرد، شاری ئیمپراتۆری تارنۆڤۆ، بە ناوی بولگاری بۆ قوستەنتینییە- تساریگراد.<ref>{{harvnb|Божилов |Гюзелев |1999|pp=620–621}}</ref> ناوەندە گرنگەکانی دیکەی کولتووری بریتی بوون لە ڤیدین، سۆفیا، مەسمبریا و ژمارەیەکی زۆر خانەقا لە سەرانسەری وڵاتدا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|بولگاریا|مێژوو}} {{پۆلی کۆمنز|Second Bulgarian Empire}} {{بولگاریا-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} [[پۆل:ئیمپراتۆریەتی بولگاری دووەم]] [[پۆل:ئیمپراتۆریەتیی بولگاری]] [[پۆل:ویلایەت و مەڵبەندانەی کە لە ١١٨٥ دامەزراون]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٣٩٦]] [[پۆل:دەوڵەتانی مەسیحی|ئیمپراتۆرییەتی بولگاری دووەم]] [[پۆل:ئیمپراتۆریەتییە پێشووەکان]] nrw52eqedx7otbt3x24fka919igspen 0 214860 1661149 1477132 2026-09-05T14:59:16Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661149 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی یاریزانی تۆپی پێ|image=Franck Kessié.jpg|youthyears1=٢٠١٠–٢٠١٤|youthclubs1=ستیلا کلەب|youthyears2=٢٠١٤–٢٠١٥|youthclubs2=ئەتلەنتا|years1=٢٠١٤|clubs1=ستیلا کلەب|caps1=|goals1=|years2=٢٠١٥–٢٠١٩|clubs2=ئەتلەنتا|caps2=٣٠|goals2=٦|years3=٢٠١٥–٢٠١٦|clubs3=سیزینا (خواستن)|caps3=٣٧|goals3=٤|years4=٢٠١٧–٢٠١٩|clubs4=ئەی سی میلان (خواستن)|caps4=٧١|goals4=١٢|years5=٢٠١٩–٢٠٢٢|clubs5=ئەی سی میلان|caps5=١٠٣|goals5=٢٣|years6=٢٠٢٢-|clubs6=بەرشەلۆنە|caps6=٠|goals6=٠|nationalyears1=٢٠١٣|nationalteam1=ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کۆتدیڤوار خوار ١٧-ساڵان|nationalcaps1=٥|nationalgoals1=٠|nationalyears2=٢٠١٥|nationalteam2=ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کۆتدیڤوار خوار ٢٠-ساڵان|nationalcaps2=٤|nationalgoals2=٠|nationalyears3=٢٠٢١|nationalteam3=ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کۆتدیڤوار خوار ٢٣-ساڵان|nationalcaps3=٤|nationalgoals3=١|nationalyears4=٢٠١٤-|nationalteam4=ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کۆتدیڤوار|nationalcaps4=٥٨|nationalgoals4=٦|club-update=ئایاری ٢٠٢٢|nationalteam-update=ئازاری ٢٠٢٢}} '''فرانک یانیک کیسێ''' (لەدایکبووی ١٩ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٦)یاریزانێکی تۆپ یێی پیشەگەری کۆت دیڤوارییە کە وەک [[تۆپی پێ|یاریزانێکی]] ناوەندی یاری دەکات بۆ یانەی لالیگا [[یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا|بەرشەلۆنە]] و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کۆتدیڤوار]]. == کاروانی یانە == لە ئوراگاھیۆ لەدایکبووە، کیسێ دەستی کرد بە کاروانی یاریکردن لە ستێلا کڵب دی ئادەمێ، کە لە ساڵی ٢٠١٠ چووە ناو لاوانی یانەکە.<ref name="outsideoftheboot.com">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی نیسانی ٢٠١٧|سەردێڕ=Charles Onwuakpa writes a detailed scout report about Franck Kessié|ناونیشان=http://outsideoftheboot.com/2017/04/30/scout-report-franck-kessie/|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=outsideoftheboot.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئایاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220518134152/http://outsideoftheboot.com/2017/04/30/scout-report-franck-kessie/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٤، یاریزانەکە بەزرکرایەوە بۆ پێکھاتەی یەکەم.<ref name="outsideoftheboot.com"/> === ئەتلەنتا === لە ٢٩ی [[کانوونی دووەم]]ی ٢٠١٥، کێسی گرێبەستێکی لەگەڵ یانەی [[ئەتڵانتا|ئەتلانتا]] واژوو کرد بۆ ماوەی سێ ساڵ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=Stella Club: Kessié signe à l’Atalanta Bergame|trans-title=Stella Club: Kessié signs with Atalanta Bergamo|ناونیشان=http://www.afrik-foot.com/stella-club-kessie-signe-a-l-atalanta-bergame|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170326135543/http://www.afrik-foot.com/stella-club-kessie-signe-a-l-atalanta-bergame|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Afrik-Foot|زمان=fr}}</ref> ئەو لە سەرەتادا بۆ تیمی لاوان دیاری کرا لە، و بەشداری کرد لە حەوت یاری بۆ یانەکە. یەکەم یاری لە [[ئەورووپا]] لە ١ی [[ئازار (مانگ)|ئازار]]دا ئەنجامدرا، کاتێک بە شێوەی سەرەکی بەشداری کرد لە بردنەوەیان ٢–٠ لەبەرامبەر یانەی لاوانی [[ئەی سی میلان]]. لە ١٨ی [[نیسان (مانگ)|نیسانی]] ٢٠١٥، کێسی بانگکرا بۆ پێکھاتەی یەکەم بۆ یاریکردن لە بەرامبەر یانەی [[یانەی تۆپی پێی ڕۆما|ڕۆما،]] بەڵام لەسەر کورسی یەدەگ مایەوە لە ڕۆژی یارییەکەدا کە بە بەرامبەر بوون ١–١ تەواو بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی نیسانی ٢٠١٥|سەردێڕ=Atalanta, 22 convocati per Roma: prima per Kessie|trans-title=Atalanta, 22 called up for Roma: first for Kessie|ناونیشان=http://www.calcionews24.com/atalanta-22-convocati-per-roma-prima-per-kessie-437342|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170517141758/http://www.calcionews24.com/atalanta-22-convocati-per-roma-prima-per-kessie-437342|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئایاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Calcio News 24|زمان=it}}</ref> ==== سیزینا (خواستن) ==== لە ٢٦ی ئابی ٢٠١٥، کیسێ بە شێوەی خواستن پەیوەندی کرد بە یانەی سیزینا لە خولی پلە دووی [[ئیتالیایی|ئیتاڵی]] بۆ ماوەی یەک ساڵ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی ئابی ٢٠١٥|سەردێڕ=Kessie è un giocatore del Cesena|trans-title=Kessie is a Cesena player|ناونیشان=http://www.cesenacalcio.it/it/news/2015/08/26/kessie-%C3%A8-un-giocatore-del-cesena-3706.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=A.C. Cesena|زمان=it|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئازاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304071132/http://www.cesenacalcio.it/it/news/2015/08/26/kessie-%C3%A8-un-giocatore-del-cesena-3706.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ٢٦ی [[ئەیلوول]] یەکەم یاری پیشەگەری خۆی ئەنجامدا، کە وەک یەدەگ لە جێگای ئەنتۆنیۆ ڕاجوسا ھاتە یاریگاوە و لە دەرەوەی یاریگای خۆیان ٠–٠ بەرامبەر بوون لە دژی پێروگیا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠١٥|سەردێڕ=Perugia–Cesena 0–0, tensioni dopo la gara|trans-title=Perugia–Cesena 0–0, tension after the match|ناونیشان=http://www.umbriaon.it/perugia-cesena-0-0-ecco-la-diretta/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170517095140/http://www.umbriaon.it/perugia-cesena-0-0-ecco-la-diretta/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئایاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Umbria On|زمان=it}}</ref> کێسی یەکەم گۆڵی پیشەگەری خۆی تۆمارکرد لە ٣١ی [[تشرینی یەکەم]]ی ٢٠١٥، کە دوایین گۆڵی یارییەکە بوو لە بردنەوەیان ٢–٠ لە بەرامبەر ڤیرتۆس لانسیانۆ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=Il Lanciano gioca bene ma perde a Cesena per 2 a 0|trans-title=Lanciano play well but lose to Cesena by 2–0|ناونیشان=http://ilcentro.gelocal.it/sport/2015/10/31/news/torna-la-difesa-titolare-per-fermare-il-cesena-1.12362905|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Il Centro|زمان=it|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170326051307/http://ilcentro.gelocal.it/sport/2015/10/31/news/torna-la-difesa-titolare-per-fermare-il-cesena-1.12362905|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دوای ئەوە بوو بە یاریزانی سەرەکی بە بێ ھەبوونی ھیچ ڕکابەرێک، لە ٣٧ یاری دا بەشداری کرد و چوار گۆڵی تۆمارکرد بەڵام تیمەکەی نەیتوانی سەربکەوێت بۆ خولی پلە یەک لە یارییەکانی پلەی ئۆفی یەکلاکەرەوەدا. ==== گەڕانەوە بۆ ئەتلانتا ==== دوای گەڕانەوەی لە ماوەی خواستنەکەی، کیسێ بەرزکرایەوە بۆ پێکھاتەی یەکەم لەلایەن [[ڕاھێنەر (وەرزش)|ڕاھێنەری]] یانەکە جیان پیێرۆ گاسپەرینی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی تەممووزی ٢٠١٦|سەردێڕ=Atalanta, Gasperini scopre il jolly Kessie, ivoriano che sogna Yaya Touré|trans-title=Atalanta, Gasperini discovers the wildcard Kessie, Ivorian who resembles Yaya Touré|ناونیشان=http://www.gazzetta.it/calcio/nuove-forze-calcio/18-07-2016/atalanta-gasperini-scopre-kessie-nuovo-yaya-toure-ivoriano-prestito-cesena-centrocampista-160395068337.shtml|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=[[La Gazzetta dello Sport]]|زمان=it}}</ref> دوای بەشداربوونی لەگەڵ تیمی سەرەکی لە کاتی ئامادەکارییەکانی پێش وەرزدا، یەکەمین یاری خۆی بۆ یانەی لا ''دیا'' ئەنجامدا لە ١٣ی ئابی ٢٠١٦، لە سەرەتاوە بەشداری کرد و دواھەمین گۆڵی یارییەکەی تۆمارکرد لە بردنەوەی ٣–٠ی جامی [[ئیتالیا|ئیتاڵیا]] بەرامبەر کرێمۆنێس.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی ئابی ٢٠١٦|سەردێڕ=Alla Dea basta un tempo: 3–0|trans-title=To ''Dea'' one half is enough: 3–0|ناونیشان=http://www.bergamopost.it/rubriche/l-atalanta-siamo-noi/alla-dea-basta-un-tempo-cremonese-battuta-3-0/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170326052317/http://www.bergamopost.it/rubriche/l-atalanta-siamo-noi/alla-dea-basta-un-tempo-cremonese-battuta-3-0/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Ecco di Bergamo|زمان=it}}</ref> دوای شەش ڕۆژ گرێبەستەکەی نوێکردەوە تا ساڵی 2021.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی ئابی ٢٠١٦|سەردێڕ=Franck Kessie rinnova fino al 30 giugno 2021|trans-title=Franck Kessie renews until 30 June 2021|ناونیشان=https://www.atalanta.it/site/paginalive/comunicati-dal-club/Stagione-2016-2017/2016-08/19-08-Kessie-sino-al-2021.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170326135828/https://www.atalanta.it/site/paginalive/comunicati-dal-club/Stagione-2016-2017/2016-08/19-08-Kessie-sino-al-2021.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Atalanta B.C.|زمان=it}}</ref> کیسێ یەکەمین یاری خۆی لە [[خولی تۆپی پێی ئیتالیا|سەرەکی ترین بەشی تۆپی پێی ئیتاڵی]] ئەنجامدا لە ٢١ی ئابی ٢٠١٦ ئەنجامدا، کاتێک لە سەرەتاوە یاری کرد و دوو گۆڵی تۆمارکرد لە دۆڕاندنیان ٤–٣ لە یاریگای خۆیان لە بەرامبەر [[لاتسیۆ|لازیۆ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی ئابی ٢٠١٦|سەردێڕ=Atalanta 3–4 Lazio|ناونیشان=http://www.football-italia.net/SerieA/match/87826|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Football Italia}}</ref> دوای حەوت ڕۆژ گۆڵێکی دیکەی تۆمارکرد، لە دۆڕاندنیان ٢–١ لە دەرەوەی یاریگای خۆیان بە یانەی سامپدۆریا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی ئابی ٢٠١٦|سەردێڕ=Sampdoria 2–1 Atalanta|ناونیشان=http://www.football-italia.net/SerieA/match/87842|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Football Italia}}</ref> دوای ئەوە کیسێ بوو بە یەکێک لە یاریزانە سەرەکییەکان لە پێکھاتەی سەرەکی گاسپەرینی، گۆڵی بردنەوەی تۆمار کرد بەرامبەر [[یانەی تۆرینۆ|تۆرینۆ]] (٢–١ بردیانەوە لە یاریگای خۆیان) و [[ڕۆما]] (٢–١ بردیانەوە لە یاریگای خۆیان)، ھەردووکیان لەڕێگەی لێدانی سزاەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی ئەیلوولی ٢٠١٦|سەردێڕ=Atalanta 2–1 Torino|ناونیشان=http://www.football-italia.net/SerieA/match/87846|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Football Italia}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=Atalanta 2–1 Roma|ناونیشان=http://www.football-italia.net/SerieA/match/87946|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Football Italia}}</ref> ھەروەھا لە ٢٠ی [[کانوونی یەکەم]]ی ٢٠١٦دا بەرامبەر ئیمپۆلی گۆڵی یەکسان کردنەوەی تۆمار کرد، دواتر مارکۆ دی ئالساندرۆ لە خولەکی کۆتاییدا گۆڵی بردنەوەی تۆمارکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=Atalanta 2–1 Empoli|ناونیشان=http://www.football-italia.net/SerieA/match/87996|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Football Italia}}</ref> === ئەی سی میلان === لە ٢ی [[حوزەیران]]ی ٢٠١٧، کێسی چووە یانەی [[ئەی سی میلان]] بە خواستن بۆ ماوەی دوو ساڵ لەگەڵ ئیجبار بوونی کڕینی یاریزانەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Official: Kessie is now red and black|ناونیشان=https://www.acmilan.com/en/news/official-statement/2017-06-02/official-kessie-is-now-red-and-black|بڵاوکەرەوە=A.C. Milan Official Site|ڕێکەوت=٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧|سەردێڕ=Ivory Coast's Franck Kessie joins AC Milan from Atalanta|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/40136347|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=BBC Sport}}</ref> لە بنەڕەتدا، ژمارە ١٩ی ھەڵبژارد وەک ژمارەی درێسی خۆی بەڵام زوو لەلایەن بەڕێوەبەرایەتی یانەکەوە ڕازی کرا کە درێسەکە بدات بە لیۆناردۆ بۆنوچی، کە چەند ھەفتەیەک دواتر پەیوەندی کرد بە [[میلان|میلانەوە]]؛ ھەر بۆیە، کیسێ ژمارەکەی گۆڕی بە ٧٩. دوای ڕۆیشتنی بۆنوچی لە گواستنەوەی ھاوینی داھاتوو، ژمارە درێسەکەی خۆی پێشکەش کرا بەڵام ڕەتی کردەوە، ئاماژەی بەوە کرد کە نایەوێت ھاندەرانی میلان ناچار بکات ھیچ پارەیەکی زیاتر خەرج بکەن لەسەر درێسی تایبەتی ئەو بەھۆی گۆڕینی بە ژمارەیەکی تر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی شوباتی ٢٠١٩|سەردێڕ=AC Milan, Kessie: 'Gasperini is angrier than Gattuso!'|ناونیشان=https://www.calciomercato.com/en/news/ac-milan-kessie-gasperini-is-angrier-than-gattuso-80241|بڵاوکەرەوە=www.calciomercato.com|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی شوباتی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190215115352/https://www.calciomercato.com/en/news/ac-milan-kessie-gasperini-is-angrier-than-gattuso-80241|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ==== ٢٠١٧–١٨ ==== یەکەمین یاری خۆی بۆ [[ئەی سی میلان|میلان]] ئەنجامدا و یارمەتی یانەکەی دا بۆ بردنەوەی یاری یەکەمی پاڵاوتنەکانی [[خولی ئەورووپا]] بەرامبەر سی ئێس یوو کرایۆڤا لە ٢٧ی [[تەممووز]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Newcomers Ricardo Rodriguez, Franck Kessie lift Milan past FC U Craiova|ناونیشان=http://www.espnfc.com/club/ac-milan/103/blog/post/3166878/newcomers-ricardo-rodriguez-franck-kessie-lift-milan-past-universitatea-craiova|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠١٧|ئیش=ESPN|ڕێکەوت=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٧}}</ref> لە ٢٠ی ئابی ٢٠١٧، لە یاری یەکەمی میلان لە [[خولی تۆپی پێی ئیتالیا|خولی پلە یەکی ئیتاڵی لە وەرزەکەدا]]، لە بردنەوەی ٣–٠ بەسەر کرۆتۆنیدا گۆڵێکی لەڕێگەی لێدانی سزاوە تۆمارکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Kessie, Cutrone, Suso in form as Milan begins Serie A campaign with win|ناونیشان=http://www.espnfc.com/club/ac-milan/103/blog/post/3184887/ac-milan-make-easy-work-of-serie-a-opener-winning-at-crotone|بڵاوکەرەوە=ESPN|ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠١٧}}</ref> لە یارییەکدا بەرامبەر کالیاری لە ٢١ی [[کانوونی دووەم]]ی ٢٠١٨، کێسی دوو گۆڵی تۆمارکرد، یەکێکیان لە ڕێگەی لێدانی سزاوە، تا بردنەوە بە میلان ببەخشێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Cagliari 1-2 Milan: Kessie double inspires comeback win|ناونیشان=https://sempremilan.com/cagliari-1-2-milan-kessie-double-inspires-comeback-win|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=sempremilan}}</ref> ==== ٢٠١٨–١٩ ==== لە ٣١ی ئابی ٢٠١٨، گۆڵێکی یەکەمی تۆمارکرد بەرامبەر ڕۆما لە بردنەوەی ٢١.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=AC MILAN 2-1 ROMA: MATCH REPORT, REACTION AND KEY STATISTICS|ناونیشان=https://www.asroma.com/en/news/2018/8/ac-milan-2-1-roma-match-report-reaction-and-key-statistics|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=AS ROMA|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی شوباتی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220218203558/https://www.asroma.com/en/news/2018/8/ac-milan-2-1-roma-match-report-reaction-and-key-statistics|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩، کێسی لە یاری کۆتایی سوپەرکۆپی ئیتاڵیای ٢٠١٨ دوورخرایەوە بەرامبەر یۆڤانتۆس، کە یۆڤانتس ١–٠ بردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Juventus beat Milan to Supercoppa Italiana after Cristiano Ronaldo winner|ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/2019/jan/16/juventus-milan-cristiano-ronaldo-supercoppa-italiana|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠٢٢|agency=The Guardian|ڕێکەوت=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩}}</ref> لە ١٣ی نیسان، تاکە گۆڵی تۆمارکرد لە بردنەوەی ١١٠ بەرامبەر لاسیۆ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=AC Milan beat Lazio as scuffle breaks out at end of tense match|ناونیشان=https://www.espn.com/soccer/report/_/gameId/522504|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=ESPN}}</ref> لە ٢٦ی ئایاردا گۆڵێکی تۆمارکرد بەرامبەر SPAL لە بردنەوەی ٣–٢.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=SPAL 2 AC Milan 3: Kessie brace not enough for Champions League place|ناونیشان=https://www.goal.com/en/news/8/main/2019/05/26/54051842/spal-2-ac-milan-3-kessie-brace-not-enough-for-champions|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=GOAL}}</ref> ==== ٢٠١٩ ٢٠ ==== لە ٥ی [[تشرینی یەکەم]]ی ٢٠١٩دا گۆڵی بردنەوەی تۆمار کرد لە ھەفتەیەکدا لە دەرەوەی یاریگای خۆیان لە بەرامبەر [[جەنەوا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Genoa v Milan|ناونیشان=https://www.goal.com/en-sa/match/genoa-v-milan/news/3c39wq07r4uvgugczgg8snnfu|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=GOAL}}</ref> لە ٧ی [[تەممووز]]ی ٢٠٢٠دا گۆڵی یەکسان بوونی تۆمارکرد بۆ ئەوەی یارمەتی میلان بدات ٤–٢ بیباتەوە لە بەرامبەر [[یانەی تۆپی پێی یوڤێنتوس|یۆڤانتۆس]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ROSSONERI RUN RIOT AT SAN SIRO|ناونیشان=https://www.acmilan.com/en/news/articles/serie-a/2020-07-07/rossoneri-run-riot-at-san-siro|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=acmilan}}</ref> لە ١٢ی تەممووزدا، لێدانێکی سزای تۆمارکرد و ئەنجامەکە ٢–٢ کۆتایی ھات لە بەرامبەر [[یانەی ناپۆلی|ناپۆلی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی تەممووزی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Napoli 2–2 AC Milan|ناونیشان=https://www.eurosport.co.uk/football/serie-a/2019-2020/live-napoli-ac-milan_mtc1140864/live.shtml|وێبگە=Eurosport}}</ref> لە ١٥ی تەممووزدا گۆڵی یەکسان بوونی لە بەرامبەر پارما تۆمارکرد لە بردنەوەی ٣–١، کە لێدانێکی بەھێز بوو لە دووری ٢٥ مەترەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=AC Milan remain undefeated since restart in win over Parma|ناونیشان=https://www.espn.com/soccer/report/_/gameId/554263|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠٢٢|agency=ESPN|ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٠}}</ref> ==== ٢٠٢٠–٢١: سەرکەوتنی کەسی ==== لە ٢٧ی [[ئەیلوول]]، کێسی یەکەم گۆڵی خۆی لە وەرزەکەدا تۆمارکرد بەرامبەر کروتۆنی، کە بە لێدانی سزا بوو لە بردنەوەی ٢–٠.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=THREE POINTS ON THE ROAD|ناونیشان=https://www.acmilan.com/en/news/articles/serie-a/2020-09-27/three-points-on-the-road|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=acmilan}}</ref> لە ١ی [[تشرینی دووەم|تشرینی دووەمدا]]، گۆڵی یەکەمی یارییەکەی تۆمارکرد لە بردنەوەی ٢–١ی لە بەرامبەر ئۆدێنزی لە یاریگای ستادیۆ فرولی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=UDINESE UNDONE BY UNBEATEN DIAVOLO|ناونیشان=https://www.acmilan.com/en/news/articles/serie-a/2020-11-01/udinese-undone-by-unbeaten-diavolo|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=acmilan}}</ref> لە ٢٩ی تشرینی دووەم بەرامبەر [[یانەی تۆپی پێی فیۆرێنتینا|فیۆرێنتینا]]، [[لێدانی سزا (تۆپی پێ)|لێدانێکی سزای]] تۆمار کرد و یەکێکی دیکەی لەدەستدا کاتێک تیمەکەی توانی ٢–٠ بردنەوە بەدەست بھێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=LEADERS AC MILAN SECURE HOME WIN OVER FIORENTINA|ناونیشان=https://www.acmilan.com/en/news/articles/serie-a/2020-11-29/leaders-ac-milan-secure-home-win-over-fiorentina|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=acmilan}}</ref> لە ٦ی [[کانوونی یەکەم|کانوونی یەکەمدا]] بەرامبەر سامپەدۆریا لە لویجی فێراریس، لە خولەکی کۆتایی نیوەی یەکەمدا لێدانێکی سزای کرد بە گۆڵ، و تیمەکەی ٢–١ پێشخست کە بردنەوەیەکی سەختیان بەدەست ھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=AC MILAN SEAL 2-1 AWAY WIN OVER SAMPDORIA|ناونیشان=https://www.acmilan.com/en/news/articles/serie-a/2020-12-06/ac-milan-seal-2-1-away-win-over-sampdoria|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=acmilan}}</ref> لە ٢٨ی [[شوبات]]ی ٢٠٢١، لێدانێکی سزای کرد بە گۆڵ لەبەرامبەر یانەی ڕۆما و تیمەکەی ٢–١ بردیانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Campanale|یەکەم=Susy|سەردێڕ=ROMA 1-2 MILAN: REBIC SEALS OLIMPICO THRILLER|ناونیشان=https://football-italia.net/roma-1-2-milan-rebic-seals-olimpico-thriller/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠٢٢}}</ref> لە ٢٣ی [[ئایار|ئایاردا]]، دوو لێدانی سزای کرد بە گۆڵ لە بردنەوەیان ٢–٠ لە دەرەوەی یاریگای خۆیان لە دژی یانەکەی پێشووی ئەتلانتا، و بەھۆیەوە دووەمیان مسۆگەر کرد لە وەرزی ٢٠٢٠–٢١ [[خولی تۆپی پێی ئیتالیا|خولی پلە یەکی ئیتاڵیا]]، و گەیشتن بە [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا|خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا]] ٢٠٢١–٢٢ لە دوای ھەشت ساڵ دابڕان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=Atalanta 0-2 Milan: Kessie seals second place|ناونیشان=https://www.football-italia.net/171087/atalanta-0-2-milan-kessie-seals-second-place|وێبگە=football-italia.net}}</ref> کیسێ بوو بە یەکەم یاریزان کە لانیکەم ١٠ لێدانی سزا بۆ ئەی سی میلان بکات بە گۆڵ لە یەک وەرزی سێریا ئەی لەدوای [[زڵاتان ئیبراھیمۆڤیچ|زلاتان ئیبراھیمۆڤیچ]] لە وەرزی ٢٠١١–١٢، لە ماوەی وەرزەکەدا ٥٠ یاری کرد لە ھەموو پاڵەوانێتییەکاندا، کە ئەمەش زۆرترینە لە ناو یاریزانانی خولی ئیتاڵیا بە ھاوبەشی لەگەڵ پۆلیتانۆلەو وەرزەدا ١٣ گۆڵی تۆمارکرد، ڕیکۆردێکی نوێی کەسی بوو، ھەروەھا ئەسیستی ٦ گۆڵی کرد، کە لەلایەن ھەندێک ڕەخنەگرانەوە بە یاریزانی وەرزەکە بۆ [[میلان]] وەسف کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=F. KESSIÉ|ناونیشان=https://int.soccerway.com/players/franck-yannick-kessie/319023/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=SOCCERWAY}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Pickering|یەکەم=Joe|سەردێڕ=Franck Kessié: Milan’s player of the year?|ناونیشان=https://milanreports.com/2021/05/31/kessie-player-of-the-year/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=MILAN REPORTS}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Burns|یەکەم=Euan|سەردێڕ=A SEASON IN REVIEW: AC MILAN 2020/21|ناونیشان=https://forzaitalianfootball.com/2021/06/a-season-in-review-ac-milan-2020-21/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠٢٢}}</ref> ==== ٢٠٢١: براوەی سکۆدێتۆ و جێھێشتن ==== لە ١٢ی [[ئەیلوول]]ی ٢٠٢١ بەرامبەر لازیۆ، کیسێ لێدانێکی سزای بۆ دروست بوو بەڵام نەیتوانی گۆڵ بکات؛ میلان ھێشتا توانی یارییەکە ٢–٠ بباتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=AC MILAN MAKE IT THREE WINS FROM THREE|ناونیشان=https://www.acmilan.com/en/news/articles/serie-a/2021-09-12/ac-milan-make-it-three-wins-from-three|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=acmilan}}</ref> لە ٢٨ی ئەیلوول، لە یارییەکی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا بەرامبەر [[ئەتلەتیکۆ مەدرید|ئەتلەتیکۆ،]] کاتێک میلان بە ١–٠ لە پێش بوو، کێسی لە خولەکی ٢٩ بە کارتی سوور کرایە سەرەوە، لە کۆتاییدا یانەکەی ٢–١ دۆڕا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=AC Milan 1-2 Atletico Madrid|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/58705891|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=BBC}}</ref> لە ٣١ی [[تشرینی یەکەم|تشرینی یەکەمدا]] بەرامبەر [[ڕۆما]]، لێدانێکی سزای لێدا و گۆڵی دووەمی میلانی کرد و توانیان ٢–١ یارییەکە ببەنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=THREE BIG POINTS IN THE CAPITAL|ناونیشان=https://www.acmilan.com/en/news/articles/serie-a/2021-10-31/three-big-points-in-the-capital|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=acmilan}}</ref> لە ٧ی تشرینی دووەمدا، لەکاتی یاریکردن [[ئینتەر میلان|دژی ئینتەر،]] لە ٦ یاردی خۆیان فاوڵی لە ھاکان چالھانۆگلو گرت و بووە ھۆی دروستبوونی لێدانی سزا، کە بە ھۆیەوە گۆڵ تۆمار کرا و یارییەکە ١–١ بەرامبەر بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Soccer-Milan and Inter share spoils in derby thriller|ناونیشان=https://www.reuters.com/article/uk-soccer-italy-mil-int-report-idUKKBN2HS0I7|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠٢٢|agency=Reuters|ڕێکەوت=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١}}</ref> لە ٤ی کانوونی یەکەمدا، کیسێ یەکەم گۆڵی تۆمارکرد بەرامبەر سالێرنیتانا لە بردنەوەی ٢–٠.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=AC MILAN V SALERNITANA: THE STATS FROM THE GAME|ناونیشان=https://www.acmilan.com/en/news/articles/stats/2021-12-04/ac-milan-v-salernitana-the-stats-from-the-game|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=acmilan}}</ref> لە ٢٢ی کانوونی یەکەمدا، کێسی گۆڵێکی تۆمارکرد بەرامبەر ئیمپۆلی، بەمەش گەیشتە ١٤ گۆڵ لە خولی ئیتاڵیدا لە ساڵی ٢٠٢١؛ دوایین یاریزانی ناوەندی [[ئەی سی میلان]] کە ئەو ژمارە گۆڵەی تۆمار کردبێت لە یەک ساڵدا [[ڕیکاردۆ کاکا|کاکا]] بوو لە ساڵی ٢٠٠٨.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=EMPOLI V AC MILAN: THE NUMBERS FROM THE GAME|ناونیشان=https://www.acmilan.com/en/news/articles/stats/2021-12-22/empoli-v-ac-milan-the-numbers-from-the-game|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=acmilan}}</ref> لە ٢٢ی ئایاری ٢٠٢٢، کیسێ سێیەم گۆڵی تۆمارکرد لە بردنەوەی ٣–٠ بەرامبەر ساسۆلۆ، کە نازناوی سکۆدیتۆ (خولی ئیتاڵی) بۆ یانەکە تۆمارکرد، دوای گۆڵەکە، کیسێ چوو بۆ لای ھاندەرانی میلان لە یاریگای ماپێی و سڵاوی سەربازی کرد کرد، ئەوە دوایین یاری و گۆڵ بوو بۆ کیسێ لەگەڵ میلان، کاتێک چەند ڕۆژێک دواتر ڕۆیشتنی ڕاگەیاند و سوپاسی ھاندەرانی کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Barcelona-Bound Kessié: “No Better Way to Leave Milan”|ناونیشان=https://cultofcalcio.com/barcelona-bound-kessie-no-better-way-to-say-goodbye-to-milan/?amp=1|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=cult of calcio}}</ref> === ٢٠٢٢–٢٣: بەرشەلۆنە === لە ٤ی [[تەممووز]]ی ٢٠٢٢، [[یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا|بەرشەلۆنە]] ڕای گەیاند کە گەیشتوونەتە ڕێکەوتنێک لەگەڵ کیسێ دوای تەواوبوونی گرێبەستەکەی لەگەڵ [[ئەی سی میلان]] و لە ٦ی تەممووز، گرێبەستێکی بۆ چوار ساڵ واژوو کرد تاوەکو ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ و بڕی ھەڵوەشاندنەوەی گرێبەستەکە بە ٥٠٠ ملیۆن یۆرۆ دیاری دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Kessie Signs as the release clause is 500m euro in his contract|ناونیشان=https://bestarabcasino.com/online-casino/iraq-iq/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=Best Arab Casino}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FC Barcelona sign Franck Kessie|ناونیشان=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/2666705/fc-barcelona-sign-franck-kessie|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=www.fcbarcelona.com|زمان=en}}</ref> == کاروانی نێودەوڵەتی == کیسێ نوێنەرایەتی [[کۆتدیڤوار|کۆت دیڤواری]] کرد لە ئاستەکانی خوار ١٧-ساڵ و خوار-٢٠ ساڵ، بەشدار بوو لە جامی جیھانی فیفای خوار-١٧ ساڵ لە ٢٠١٣ و پاڵەوانێتی تاولۆن ٢٠١٥. لە ماوەی پاڵەوانێتییەکەی یەکەمدا، فیدراسیۆنی تۆپی پێی مەغریب داوایەکی بەرز کردەوە بۆ [[فیفا]] کە کیسێ تەمەنی ٢٢ ساڵە و نەک ١٦؛ دواتر فیفا داواکەی ڕەت کردەوە. لە تەمەنی ١٧ ساڵیدا، کیسێ یەکەم یاری نێودەوڵەتی خۆی لەگەڵ پێکھاتەی یەکەمی نیشتیمانی ئەنجامدا لە ٦ی [[ئەیلوول]]ی ٢٠١٤، لە سەرەتاوە بەشدار بوو لە بردنەوەی ٢–١ لە یاریگای خۆیان لە بەرامبەر [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی سیەرالیۆن|سیرالیۆن]] بۆ پاڵاوتنەکانی پاڵەوانێتی جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ٢٠١٥.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٤|سەردێڕ=Cote D’Ivoire 2–1 Sierra Leone: The Elephants toil to overturn lead|ناونیشان=http://www.goal.com/en-gh/news/4351/africa/2014/09/06/5088565/cote-divoire-2-1-sierra-leone-the-elephants-toil-to-overturn|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئەیلوولی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Goal.com}}</ref> لە ٤ی [[کانوونی دووەم]]ی ٢٠١٧، لە تیمی ٢٣ یاریزانی مایکڵ دوسویەر بوو لە پێش جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ٢٠١٧، لە ھەموو یارییەکاندا لە پێکھاتەی سەرەکی بوو و تیپەکەی لە قۆناغی کۆمەڵەکان ماڵاوایی کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Afcon 2017: Wilfried Zaha in Ivory Coast's final squad|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/38451141|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=[[BBC Sport]]}}</ref> لە جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ٢٠١٩، وەک زۆرترین ئەسیست کۆتایی پێھێنا لە پاڵەوانێتییەکەدا بە ھاوبەشی لەگەڵ ئیسماعیل بێناسەر، بە ھەبوونی سێ ئەسیست. تیمەکەی لە چارەکی کۆتایی لەلایەن پاڵەوانی پاڵەوانێتییەکە [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی جەزائیر|جەزائیرەوە]] دەرکران، دوای ئەوەی ٤–٣ بە لێدانی یەکلاکەرەوە دۆڕان و یاری ئاسایی ١–١ بەرامبەر بوون لە ١١ تەمووزی؛ کیسێ یەکەم لێدانی یەکلاکەرەوەی ئەنجام و گۆڵی تۆمار کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Otieno|یەکەم=Imran|ڕێکەوت=٢٠ی تەممووزی ٢٠١٩|سەردێڕ=Top Assists charts at the 2019 African Cup of Nations|ناونیشان=https://futaa.com/article/188128/top-assists-charts-at-the-2019-african-cup-of-nations|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=futaa.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی ئایاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220503204545/https://futaa.com/article/188128/top-assists-charts-at-the-2019-african-cup-of-nations|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی تەممووزی ٢٠١٩|سەردێڕ=Côte d'Ivoire 1-1 Algeria|ناونیشان=https://www.cafonline.com/total-africa-cup-of-nations/matches/47/|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=www.cafonline.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی تەممووزی ٢٠١٩|سەردێڕ=Algeria claim second Afcon title after Bounedjah’s lucky strike sinks Senegal|ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/2019/jul/19/senegal-algeria-africa-cup-of-nations-final-match-report|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تەممووزی ٢٠١٩|وێبگە=theguardian.com|بڵاوکەرەوە=Guardian News & Media Limited}}</ref> == ژیانی کەسی == کاتێک کێسی تەمەنی ١١ ساڵان بوو، باوک، کە لە تەمەنی گەنجییدا یاریزانێکی پیشەگەری تۆپی پێ بوو پێش ئەوەی بچێتە ناو سوپای کۆتدیڤوار، بەھۆی نەخۆشییەکەوە کۆچی دوایی کرد. لەبەر ئەوە، یەکێک لە ئاھەنگەکانی لە کاتی تۆمارکردنی گۆڵ بریتییە لە سڵاوی سەربازی وەک ڕێزلێنانێک بۆ کۆچی باوکی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٧|سەردێڕ=MILAN, KESSIÉ E L'ESULTANZA DA MILITARE: UNA DEDICA AL PADRE|trans-title=MILAN, KESSIÉ AND THE MILITARY GESTURE: A DEDICATION TO FATHER|ناونیشان=http://www.goal.com/it/notizie/milan-kessie-e-lesultanza-da-militare-una-dedica-al-padre/1brwxoeypry9u12vjtw5yo804w|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Goal}}</ref> == ئاماری کاروانی وەرزشی == === یانە === {{Updated|٢٢ ئایاری ٢٠٢٢}}<ref name=SW>{{Soccerway|franck-yannick-kessie/319023|access-date=25 March 2017}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" ! rowspan="2" |یانە ! rowspan="2" |وەرز ! colspan="3" |خول ! colspan="2" |جامی ئیتاڵیا ! colspan="2" |کیشوەرەکان ! colspan="2" |ئەوانی تر ! colspan="2" |کۆی گشتی |- !ئاستی خول !یارییەکان !گۆڵەکان !یارییەکان !گۆڵەکان !یارییەکان !گۆڵەکان !یارییەکان !گۆڵەکان !یارییەکان !گۆڵەکان |- |سیزینا (خواستن |٢٠١٥–١٦ |خولی پلە دووی ئیتاڵی |٣٧ |٤ |٠ |٠ | colspan="2" | - | colspan="2" | - |٣٧ |٤ |- |ئەتلانتا |٢٠١٦–١٧ |[[خولی تۆپی پێی ئیتالیا|خولی پلە یەکی ئیتاڵی A]] |٣٠ |٦ |١ |١ | colspan="2" | - | colspan="2" | - |٣١ |٧ |- | rowspan="2" |[[ئەی سی میلان]] (خواستن) |٢٠١٧ ١٨ |[[خولی تۆپی پێی ئیتالیا|خولی پلە یەکی ئیتاڵی A]] |٣٧ |٥ |٥ |٠ |١٢ |٠ | colspan="2" | - |٥٤ |٥ |- |٢٠١٨ ١٩ |[[خولی تۆپی پێی ئیتالیا|خولی پلە یەکی ئیتاڵی A]] |٣٤ |٧ |٤ |٠ |٣ |٠ |١ |٠ |٤٢ |٧ |- | rowspan="2" |[[ئەی سی میلان]] |٢٠١٩–٢٠ |[[خولی تۆپی پێی ئیتالیا|خولی پلە یەکی ئیتاڵی A]] |٣٥ |٤ |٣ |٠ | colspan="2" | - | colspan="2" | - |٣٨ |٤ |- |٢٠٢٠–٢١ | |٣٧ |١٣ |٢ |٠ |١١ |١ | colspan="2" |سینەما |٥٠ |١٤ |- | |٢٠٢١–٢٢ | |٣١ |٦ |٣ |١ |٥ |٠ | colspan="2" |سینەما |٣٩ |٧ |- | ! colspan="2" |کۆی گشتی !١٧٤ !٣٥ !١٧ !١ !٣١ !١ !١ !٠ !٢٢٤ !٣٩ |- | rowspan="1" |[[بارسێلۆنا|بەرشەلۆنە]] |٢٠٢٢–٢٣ |[[لا لیگا]] |٠ |٠ | colspan="2" | - | colspan="2" | - |٠ |٠ |٠ |٠ |- ! colspan="3" |تەواوی کاروانی وەرزشی !٢٤١ !٤٥ !١٨ !٢ !٣١ !١ !١ !٠ !٢٩٢ !٥٠ |} <references group="lower-alpha" responsive="1"/> === نێودەوڵەتی === {{Updated|٢٠ ئازاری ٢٠٢٢}}<ref>{{NFT player|pid=56934|access-date=25 March 2017}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" !تیمی نیشتیمانی !ساڵ !ئەپەکان !ئامانجەکان |- | rowspan="9" |[[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کۆتدیڤوار|کۆتدیڤوار]] |٢٠١٤ |٤ |٠ |- |٢٠١٥ |٠ |٠ |- |٢٠١٦ |٦ |٠ |- |٢٠١٧ |١٣ |٠ |- |٢٠١٨ |٥ |٠ |- |٢٠١٩ |١٢ |١ |- |٢٠٢٠ |٤ |٢ |- |٢٠٢١ |٨ |٢ |- |٢٠٢٢ |٦ |١ |- ! colspan="2" |کۆی گشتی !٥٨ !٦ |} == خەڵاتەکان == '''ئەی سی میلان''' * [[خولی تۆپی پێی ئیتالیا|خولی پلە یەکی ئیتاڵی]]: ٢٠٢١-<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی ئایاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=Milan secure 1st Serie A title in 11 years|ناونیشان=https://www.news18.com/news/football/ac-milan-secure-1st-serie-a-title-in-11-years-5225965.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئایاری ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=[[News18 India]]}}</ref> ٢٢ '''تاکەکەسی''' * باشترین پێکھاتەی ساڵ: ٢٠٢٠–٢١<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی ئازاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=Lukaku, Ronaldo and Conte win Serie A awards for 2020-21|ناونیشان=https://football-italia.net/lukaku-and-conte-win-serie-a-awards-for-2020-21/|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=Football Italia}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پێکھاتەی یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|وەرزش|تۆپی پێ|ئۆڵۆمپیاد}} {{پۆلی کۆمنز|Franck Kessié}} [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیسپانیا]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیتالیا]] [[پۆل:یاریزانانی لا لیگا]] [[پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا]] [[پۆل:یاریزانانی یانەی بەرشەلۆنا]] [[پۆل:یاریزانانی ئەی سی میلان]] [[پۆل:یاریزانانی ھێڵی ناوەندی تۆپی پێ]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٦]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] [[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ٢٠١٩]] [[پۆل:موسڵمانەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:یاریزانانی یانەی بارسێلۆنا]] [[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٦]] s1dtgven9i6bf7zxedhyov1orzdvgch 1661326 1661149 2026-09-05T17:04:59Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:دەیەی ١٩٩٠|دەیەی ١٩٩٠]] 1661326 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی یاریزانی تۆپی پێ|image=Franck Kessié.jpg|youthyears1=٢٠١٠–٢٠١٤|youthclubs1=ستیلا کلەب|youthyears2=٢٠١٤–٢٠١٥|youthclubs2=ئەتلەنتا|years1=٢٠١٤|clubs1=ستیلا کلەب|caps1=|goals1=|years2=٢٠١٥–٢٠١٩|clubs2=ئەتلەنتا|caps2=٣٠|goals2=٦|years3=٢٠١٥–٢٠١٦|clubs3=سیزینا (خواستن)|caps3=٣٧|goals3=٤|years4=٢٠١٧–٢٠١٩|clubs4=ئەی سی میلان (خواستن)|caps4=٧١|goals4=١٢|years5=٢٠١٩–٢٠٢٢|clubs5=ئەی سی میلان|caps5=١٠٣|goals5=٢٣|years6=٢٠٢٢-|clubs6=بەرشەلۆنە|caps6=٠|goals6=٠|nationalyears1=٢٠١٣|nationalteam1=ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کۆتدیڤوار خوار ١٧-ساڵان|nationalcaps1=٥|nationalgoals1=٠|nationalyears2=٢٠١٥|nationalteam2=ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کۆتدیڤوار خوار ٢٠-ساڵان|nationalcaps2=٤|nationalgoals2=٠|nationalyears3=٢٠٢١|nationalteam3=ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کۆتدیڤوار خوار ٢٣-ساڵان|nationalcaps3=٤|nationalgoals3=١|nationalyears4=٢٠١٤-|nationalteam4=ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کۆتدیڤوار|nationalcaps4=٥٨|nationalgoals4=٦|club-update=ئایاری ٢٠٢٢|nationalteam-update=ئازاری ٢٠٢٢}} '''فرانک یانیک کیسێ''' (لەدایکبووی ١٩ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٦)یاریزانێکی تۆپ یێی پیشەگەری کۆت دیڤوارییە کە وەک [[تۆپی پێ|یاریزانێکی]] ناوەندی یاری دەکات بۆ یانەی لالیگا [[یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا|بەرشەلۆنە]] و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کۆتدیڤوار]]. == کاروانی یانە == لە ئوراگاھیۆ لەدایکبووە، کیسێ دەستی کرد بە کاروانی یاریکردن لە ستێلا کڵب دی ئادەمێ، کە لە ساڵی ٢٠١٠ چووە ناو لاوانی یانەکە.<ref name="outsideoftheboot.com">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی نیسانی ٢٠١٧|سەردێڕ=Charles Onwuakpa writes a detailed scout report about Franck Kessié|ناونیشان=http://outsideoftheboot.com/2017/04/30/scout-report-franck-kessie/|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=outsideoftheboot.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئایاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220518134152/http://outsideoftheboot.com/2017/04/30/scout-report-franck-kessie/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٤، یاریزانەکە بەزرکرایەوە بۆ پێکھاتەی یەکەم.<ref name="outsideoftheboot.com"/> === ئەتلەنتا === لە ٢٩ی [[کانوونی دووەم]]ی ٢٠١٥، کێسی گرێبەستێکی لەگەڵ یانەی [[ئەتڵانتا|ئەتلانتا]] واژوو کرد بۆ ماوەی سێ ساڵ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=Stella Club: Kessié signe à l’Atalanta Bergame|trans-title=Stella Club: Kessié signs with Atalanta Bergamo|ناونیشان=http://www.afrik-foot.com/stella-club-kessie-signe-a-l-atalanta-bergame|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170326135543/http://www.afrik-foot.com/stella-club-kessie-signe-a-l-atalanta-bergame|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Afrik-Foot|زمان=fr}}</ref> ئەو لە سەرەتادا بۆ تیمی لاوان دیاری کرا لە، و بەشداری کرد لە حەوت یاری بۆ یانەکە. یەکەم یاری لە [[ئەورووپا]] لە ١ی [[ئازار (مانگ)|ئازار]]دا ئەنجامدرا، کاتێک بە شێوەی سەرەکی بەشداری کرد لە بردنەوەیان ٢–٠ لەبەرامبەر یانەی لاوانی [[ئەی سی میلان]]. لە ١٨ی [[نیسان (مانگ)|نیسانی]] ٢٠١٥، کێسی بانگکرا بۆ پێکھاتەی یەکەم بۆ یاریکردن لە بەرامبەر یانەی [[یانەی تۆپی پێی ڕۆما|ڕۆما،]] بەڵام لەسەر کورسی یەدەگ مایەوە لە ڕۆژی یارییەکەدا کە بە بەرامبەر بوون ١–١ تەواو بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی نیسانی ٢٠١٥|سەردێڕ=Atalanta, 22 convocati per Roma: prima per Kessie|trans-title=Atalanta, 22 called up for Roma: first for Kessie|ناونیشان=http://www.calcionews24.com/atalanta-22-convocati-per-roma-prima-per-kessie-437342|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170517141758/http://www.calcionews24.com/atalanta-22-convocati-per-roma-prima-per-kessie-437342|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئایاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Calcio News 24|زمان=it}}</ref> ==== سیزینا (خواستن) ==== لە ٢٦ی ئابی ٢٠١٥، کیسێ بە شێوەی خواستن پەیوەندی کرد بە یانەی سیزینا لە خولی پلە دووی [[ئیتالیایی|ئیتاڵی]] بۆ ماوەی یەک ساڵ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی ئابی ٢٠١٥|سەردێڕ=Kessie è un giocatore del Cesena|trans-title=Kessie is a Cesena player|ناونیشان=http://www.cesenacalcio.it/it/news/2015/08/26/kessie-%C3%A8-un-giocatore-del-cesena-3706.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=A.C. Cesena|زمان=it|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئازاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304071132/http://www.cesenacalcio.it/it/news/2015/08/26/kessie-%C3%A8-un-giocatore-del-cesena-3706.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ٢٦ی [[ئەیلوول]] یەکەم یاری پیشەگەری خۆی ئەنجامدا، کە وەک یەدەگ لە جێگای ئەنتۆنیۆ ڕاجوسا ھاتە یاریگاوە و لە دەرەوەی یاریگای خۆیان ٠–٠ بەرامبەر بوون لە دژی پێروگیا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠١٥|سەردێڕ=Perugia–Cesena 0–0, tensioni dopo la gara|trans-title=Perugia–Cesena 0–0, tension after the match|ناونیشان=http://www.umbriaon.it/perugia-cesena-0-0-ecco-la-diretta/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170517095140/http://www.umbriaon.it/perugia-cesena-0-0-ecco-la-diretta/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئایاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Umbria On|زمان=it}}</ref> کێسی یەکەم گۆڵی پیشەگەری خۆی تۆمارکرد لە ٣١ی [[تشرینی یەکەم]]ی ٢٠١٥، کە دوایین گۆڵی یارییەکە بوو لە بردنەوەیان ٢–٠ لە بەرامبەر ڤیرتۆس لانسیانۆ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=Il Lanciano gioca bene ma perde a Cesena per 2 a 0|trans-title=Lanciano play well but lose to Cesena by 2–0|ناونیشان=http://ilcentro.gelocal.it/sport/2015/10/31/news/torna-la-difesa-titolare-per-fermare-il-cesena-1.12362905|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Il Centro|زمان=it|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170326051307/http://ilcentro.gelocal.it/sport/2015/10/31/news/torna-la-difesa-titolare-per-fermare-il-cesena-1.12362905|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دوای ئەوە بوو بە یاریزانی سەرەکی بە بێ ھەبوونی ھیچ ڕکابەرێک، لە ٣٧ یاری دا بەشداری کرد و چوار گۆڵی تۆمارکرد بەڵام تیمەکەی نەیتوانی سەربکەوێت بۆ خولی پلە یەک لە یارییەکانی پلەی ئۆفی یەکلاکەرەوەدا. ==== گەڕانەوە بۆ ئەتلانتا ==== دوای گەڕانەوەی لە ماوەی خواستنەکەی، کیسێ بەرزکرایەوە بۆ پێکھاتەی یەکەم لەلایەن [[ڕاھێنەر (وەرزش)|ڕاھێنەری]] یانەکە جیان پیێرۆ گاسپەرینی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی تەممووزی ٢٠١٦|سەردێڕ=Atalanta, Gasperini scopre il jolly Kessie, ivoriano che sogna Yaya Touré|trans-title=Atalanta, Gasperini discovers the wildcard Kessie, Ivorian who resembles Yaya Touré|ناونیشان=http://www.gazzetta.it/calcio/nuove-forze-calcio/18-07-2016/atalanta-gasperini-scopre-kessie-nuovo-yaya-toure-ivoriano-prestito-cesena-centrocampista-160395068337.shtml|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=[[La Gazzetta dello Sport]]|زمان=it}}</ref> دوای بەشداربوونی لەگەڵ تیمی سەرەکی لە کاتی ئامادەکارییەکانی پێش وەرزدا، یەکەمین یاری خۆی بۆ یانەی لا ''دیا'' ئەنجامدا لە ١٣ی ئابی ٢٠١٦، لە سەرەتاوە بەشداری کرد و دواھەمین گۆڵی یارییەکەی تۆمارکرد لە بردنەوەی ٣–٠ی جامی [[ئیتالیا|ئیتاڵیا]] بەرامبەر کرێمۆنێس.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی ئابی ٢٠١٦|سەردێڕ=Alla Dea basta un tempo: 3–0|trans-title=To ''Dea'' one half is enough: 3–0|ناونیشان=http://www.bergamopost.it/rubriche/l-atalanta-siamo-noi/alla-dea-basta-un-tempo-cremonese-battuta-3-0/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170326052317/http://www.bergamopost.it/rubriche/l-atalanta-siamo-noi/alla-dea-basta-un-tempo-cremonese-battuta-3-0/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Ecco di Bergamo|زمان=it}}</ref> دوای شەش ڕۆژ گرێبەستەکەی نوێکردەوە تا ساڵی 2021.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی ئابی ٢٠١٦|سەردێڕ=Franck Kessie rinnova fino al 30 giugno 2021|trans-title=Franck Kessie renews until 30 June 2021|ناونیشان=https://www.atalanta.it/site/paginalive/comunicati-dal-club/Stagione-2016-2017/2016-08/19-08-Kessie-sino-al-2021.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170326135828/https://www.atalanta.it/site/paginalive/comunicati-dal-club/Stagione-2016-2017/2016-08/19-08-Kessie-sino-al-2021.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Atalanta B.C.|زمان=it}}</ref> کیسێ یەکەمین یاری خۆی لە [[خولی تۆپی پێی ئیتالیا|سەرەکی ترین بەشی تۆپی پێی ئیتاڵی]] ئەنجامدا لە ٢١ی ئابی ٢٠١٦ ئەنجامدا، کاتێک لە سەرەتاوە یاری کرد و دوو گۆڵی تۆمارکرد لە دۆڕاندنیان ٤–٣ لە یاریگای خۆیان لە بەرامبەر [[لاتسیۆ|لازیۆ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی ئابی ٢٠١٦|سەردێڕ=Atalanta 3–4 Lazio|ناونیشان=http://www.football-italia.net/SerieA/match/87826|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Football Italia}}</ref> دوای حەوت ڕۆژ گۆڵێکی دیکەی تۆمارکرد، لە دۆڕاندنیان ٢–١ لە دەرەوەی یاریگای خۆیان بە یانەی سامپدۆریا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی ئابی ٢٠١٦|سەردێڕ=Sampdoria 2–1 Atalanta|ناونیشان=http://www.football-italia.net/SerieA/match/87842|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Football Italia}}</ref> دوای ئەوە کیسێ بوو بە یەکێک لە یاریزانە سەرەکییەکان لە پێکھاتەی سەرەکی گاسپەرینی، گۆڵی بردنەوەی تۆمار کرد بەرامبەر [[یانەی تۆرینۆ|تۆرینۆ]] (٢–١ بردیانەوە لە یاریگای خۆیان) و [[ڕۆما]] (٢–١ بردیانەوە لە یاریگای خۆیان)، ھەردووکیان لەڕێگەی لێدانی سزاەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی ئەیلوولی ٢٠١٦|سەردێڕ=Atalanta 2–1 Torino|ناونیشان=http://www.football-italia.net/SerieA/match/87846|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Football Italia}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=Atalanta 2–1 Roma|ناونیشان=http://www.football-italia.net/SerieA/match/87946|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Football Italia}}</ref> ھەروەھا لە ٢٠ی [[کانوونی یەکەم]]ی ٢٠١٦دا بەرامبەر ئیمپۆلی گۆڵی یەکسان کردنەوەی تۆمار کرد، دواتر مارکۆ دی ئالساندرۆ لە خولەکی کۆتاییدا گۆڵی بردنەوەی تۆمارکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=Atalanta 2–1 Empoli|ناونیشان=http://www.football-italia.net/SerieA/match/87996|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Football Italia}}</ref> === ئەی سی میلان === لە ٢ی [[حوزەیران]]ی ٢٠١٧، کێسی چووە یانەی [[ئەی سی میلان]] بە خواستن بۆ ماوەی دوو ساڵ لەگەڵ ئیجبار بوونی کڕینی یاریزانەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Official: Kessie is now red and black|ناونیشان=https://www.acmilan.com/en/news/official-statement/2017-06-02/official-kessie-is-now-red-and-black|بڵاوکەرەوە=A.C. Milan Official Site|ڕێکەوت=٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧|سەردێڕ=Ivory Coast's Franck Kessie joins AC Milan from Atalanta|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/40136347|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=BBC Sport}}</ref> لە بنەڕەتدا، ژمارە ١٩ی ھەڵبژارد وەک ژمارەی درێسی خۆی بەڵام زوو لەلایەن بەڕێوەبەرایەتی یانەکەوە ڕازی کرا کە درێسەکە بدات بە لیۆناردۆ بۆنوچی، کە چەند ھەفتەیەک دواتر پەیوەندی کرد بە [[میلان|میلانەوە]]؛ ھەر بۆیە، کیسێ ژمارەکەی گۆڕی بە ٧٩. دوای ڕۆیشتنی بۆنوچی لە گواستنەوەی ھاوینی داھاتوو، ژمارە درێسەکەی خۆی پێشکەش کرا بەڵام ڕەتی کردەوە، ئاماژەی بەوە کرد کە نایەوێت ھاندەرانی میلان ناچار بکات ھیچ پارەیەکی زیاتر خەرج بکەن لەسەر درێسی تایبەتی ئەو بەھۆی گۆڕینی بە ژمارەیەکی تر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی شوباتی ٢٠١٩|سەردێڕ=AC Milan, Kessie: 'Gasperini is angrier than Gattuso!'|ناونیشان=https://www.calciomercato.com/en/news/ac-milan-kessie-gasperini-is-angrier-than-gattuso-80241|بڵاوکەرەوە=www.calciomercato.com|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی شوباتی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190215115352/https://www.calciomercato.com/en/news/ac-milan-kessie-gasperini-is-angrier-than-gattuso-80241|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ==== ٢٠١٧–١٨ ==== یەکەمین یاری خۆی بۆ [[ئەی سی میلان|میلان]] ئەنجامدا و یارمەتی یانەکەی دا بۆ بردنەوەی یاری یەکەمی پاڵاوتنەکانی [[خولی ئەورووپا]] بەرامبەر سی ئێس یوو کرایۆڤا لە ٢٧ی [[تەممووز]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Newcomers Ricardo Rodriguez, Franck Kessie lift Milan past FC U Craiova|ناونیشان=http://www.espnfc.com/club/ac-milan/103/blog/post/3166878/newcomers-ricardo-rodriguez-franck-kessie-lift-milan-past-universitatea-craiova|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠١٧|ئیش=ESPN|ڕێکەوت=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٧}}</ref> لە ٢٠ی ئابی ٢٠١٧، لە یاری یەکەمی میلان لە [[خولی تۆپی پێی ئیتالیا|خولی پلە یەکی ئیتاڵی لە وەرزەکەدا]]، لە بردنەوەی ٣–٠ بەسەر کرۆتۆنیدا گۆڵێکی لەڕێگەی لێدانی سزاوە تۆمارکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Kessie, Cutrone, Suso in form as Milan begins Serie A campaign with win|ناونیشان=http://www.espnfc.com/club/ac-milan/103/blog/post/3184887/ac-milan-make-easy-work-of-serie-a-opener-winning-at-crotone|بڵاوکەرەوە=ESPN|ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠١٧}}</ref> لە یارییەکدا بەرامبەر کالیاری لە ٢١ی [[کانوونی دووەم]]ی ٢٠١٨، کێسی دوو گۆڵی تۆمارکرد، یەکێکیان لە ڕێگەی لێدانی سزاوە، تا بردنەوە بە میلان ببەخشێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Cagliari 1-2 Milan: Kessie double inspires comeback win|ناونیشان=https://sempremilan.com/cagliari-1-2-milan-kessie-double-inspires-comeback-win|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=sempremilan}}</ref> ==== ٢٠١٨–١٩ ==== لە ٣١ی ئابی ٢٠١٨، گۆڵێکی یەکەمی تۆمارکرد بەرامبەر ڕۆما لە بردنەوەی ٢١.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=AC MILAN 2-1 ROMA: MATCH REPORT, REACTION AND KEY STATISTICS|ناونیشان=https://www.asroma.com/en/news/2018/8/ac-milan-2-1-roma-match-report-reaction-and-key-statistics|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=AS ROMA|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی شوباتی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220218203558/https://www.asroma.com/en/news/2018/8/ac-milan-2-1-roma-match-report-reaction-and-key-statistics|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩، کێسی لە یاری کۆتایی سوپەرکۆپی ئیتاڵیای ٢٠١٨ دوورخرایەوە بەرامبەر یۆڤانتۆس، کە یۆڤانتس ١–٠ بردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Juventus beat Milan to Supercoppa Italiana after Cristiano Ronaldo winner|ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/2019/jan/16/juventus-milan-cristiano-ronaldo-supercoppa-italiana|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠٢٢|agency=The Guardian|ڕێکەوت=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩}}</ref> لە ١٣ی نیسان، تاکە گۆڵی تۆمارکرد لە بردنەوەی ١١٠ بەرامبەر لاسیۆ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=AC Milan beat Lazio as scuffle breaks out at end of tense match|ناونیشان=https://www.espn.com/soccer/report/_/gameId/522504|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=ESPN}}</ref> لە ٢٦ی ئایاردا گۆڵێکی تۆمارکرد بەرامبەر SPAL لە بردنەوەی ٣–٢.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=SPAL 2 AC Milan 3: Kessie brace not enough for Champions League place|ناونیشان=https://www.goal.com/en/news/8/main/2019/05/26/54051842/spal-2-ac-milan-3-kessie-brace-not-enough-for-champions|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=GOAL}}</ref> ==== ٢٠١٩ ٢٠ ==== لە ٥ی [[تشرینی یەکەم]]ی ٢٠١٩دا گۆڵی بردنەوەی تۆمار کرد لە ھەفتەیەکدا لە دەرەوەی یاریگای خۆیان لە بەرامبەر [[جەنەوا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Genoa v Milan|ناونیشان=https://www.goal.com/en-sa/match/genoa-v-milan/news/3c39wq07r4uvgugczgg8snnfu|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=GOAL}}</ref> لە ٧ی [[تەممووز]]ی ٢٠٢٠دا گۆڵی یەکسان بوونی تۆمارکرد بۆ ئەوەی یارمەتی میلان بدات ٤–٢ بیباتەوە لە بەرامبەر [[یانەی تۆپی پێی یوڤێنتوس|یۆڤانتۆس]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ROSSONERI RUN RIOT AT SAN SIRO|ناونیشان=https://www.acmilan.com/en/news/articles/serie-a/2020-07-07/rossoneri-run-riot-at-san-siro|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=acmilan}}</ref> لە ١٢ی تەممووزدا، لێدانێکی سزای تۆمارکرد و ئەنجامەکە ٢–٢ کۆتایی ھات لە بەرامبەر [[یانەی ناپۆلی|ناپۆلی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی تەممووزی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Napoli 2–2 AC Milan|ناونیشان=https://www.eurosport.co.uk/football/serie-a/2019-2020/live-napoli-ac-milan_mtc1140864/live.shtml|وێبگە=Eurosport}}</ref> لە ١٥ی تەممووزدا گۆڵی یەکسان بوونی لە بەرامبەر پارما تۆمارکرد لە بردنەوەی ٣–١، کە لێدانێکی بەھێز بوو لە دووری ٢٥ مەترەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=AC Milan remain undefeated since restart in win over Parma|ناونیشان=https://www.espn.com/soccer/report/_/gameId/554263|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠٢٢|agency=ESPN|ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٠}}</ref> ==== ٢٠٢٠–٢١: سەرکەوتنی کەسی ==== لە ٢٧ی [[ئەیلوول]]، کێسی یەکەم گۆڵی خۆی لە وەرزەکەدا تۆمارکرد بەرامبەر کروتۆنی، کە بە لێدانی سزا بوو لە بردنەوەی ٢–٠.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=THREE POINTS ON THE ROAD|ناونیشان=https://www.acmilan.com/en/news/articles/serie-a/2020-09-27/three-points-on-the-road|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=acmilan}}</ref> لە ١ی [[تشرینی دووەم|تشرینی دووەمدا]]، گۆڵی یەکەمی یارییەکەی تۆمارکرد لە بردنەوەی ٢–١ی لە بەرامبەر ئۆدێنزی لە یاریگای ستادیۆ فرولی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=UDINESE UNDONE BY UNBEATEN DIAVOLO|ناونیشان=https://www.acmilan.com/en/news/articles/serie-a/2020-11-01/udinese-undone-by-unbeaten-diavolo|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=acmilan}}</ref> لە ٢٩ی تشرینی دووەم بەرامبەر [[یانەی تۆپی پێی فیۆرێنتینا|فیۆرێنتینا]]، [[لێدانی سزا (تۆپی پێ)|لێدانێکی سزای]] تۆمار کرد و یەکێکی دیکەی لەدەستدا کاتێک تیمەکەی توانی ٢–٠ بردنەوە بەدەست بھێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=LEADERS AC MILAN SECURE HOME WIN OVER FIORENTINA|ناونیشان=https://www.acmilan.com/en/news/articles/serie-a/2020-11-29/leaders-ac-milan-secure-home-win-over-fiorentina|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=acmilan}}</ref> لە ٦ی [[کانوونی یەکەم|کانوونی یەکەمدا]] بەرامبەر سامپەدۆریا لە لویجی فێراریس، لە خولەکی کۆتایی نیوەی یەکەمدا لێدانێکی سزای کرد بە گۆڵ، و تیمەکەی ٢–١ پێشخست کە بردنەوەیەکی سەختیان بەدەست ھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=AC MILAN SEAL 2-1 AWAY WIN OVER SAMPDORIA|ناونیشان=https://www.acmilan.com/en/news/articles/serie-a/2020-12-06/ac-milan-seal-2-1-away-win-over-sampdoria|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=acmilan}}</ref> لە ٢٨ی [[شوبات]]ی ٢٠٢١، لێدانێکی سزای کرد بە گۆڵ لەبەرامبەر یانەی ڕۆما و تیمەکەی ٢–١ بردیانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Campanale|یەکەم=Susy|سەردێڕ=ROMA 1-2 MILAN: REBIC SEALS OLIMPICO THRILLER|ناونیشان=https://football-italia.net/roma-1-2-milan-rebic-seals-olimpico-thriller/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠٢٢}}</ref> لە ٢٣ی [[ئایار|ئایاردا]]، دوو لێدانی سزای کرد بە گۆڵ لە بردنەوەیان ٢–٠ لە دەرەوەی یاریگای خۆیان لە دژی یانەکەی پێشووی ئەتلانتا، و بەھۆیەوە دووەمیان مسۆگەر کرد لە وەرزی ٢٠٢٠–٢١ [[خولی تۆپی پێی ئیتالیا|خولی پلە یەکی ئیتاڵیا]]، و گەیشتن بە [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا|خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا]] ٢٠٢١–٢٢ لە دوای ھەشت ساڵ دابڕان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=Atalanta 0-2 Milan: Kessie seals second place|ناونیشان=https://www.football-italia.net/171087/atalanta-0-2-milan-kessie-seals-second-place|وێبگە=football-italia.net}}</ref> کیسێ بوو بە یەکەم یاریزان کە لانیکەم ١٠ لێدانی سزا بۆ ئەی سی میلان بکات بە گۆڵ لە یەک وەرزی سێریا ئەی لەدوای [[زڵاتان ئیبراھیمۆڤیچ|زلاتان ئیبراھیمۆڤیچ]] لە وەرزی ٢٠١١–١٢، لە ماوەی وەرزەکەدا ٥٠ یاری کرد لە ھەموو پاڵەوانێتییەکاندا، کە ئەمەش زۆرترینە لە ناو یاریزانانی خولی ئیتاڵیا بە ھاوبەشی لەگەڵ پۆلیتانۆلەو وەرزەدا ١٣ گۆڵی تۆمارکرد، ڕیکۆردێکی نوێی کەسی بوو، ھەروەھا ئەسیستی ٦ گۆڵی کرد، کە لەلایەن ھەندێک ڕەخنەگرانەوە بە یاریزانی وەرزەکە بۆ [[میلان]] وەسف کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=F. KESSIÉ|ناونیشان=https://int.soccerway.com/players/franck-yannick-kessie/319023/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=SOCCERWAY}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Pickering|یەکەم=Joe|سەردێڕ=Franck Kessié: Milan’s player of the year?|ناونیشان=https://milanreports.com/2021/05/31/kessie-player-of-the-year/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=MILAN REPORTS}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Burns|یەکەم=Euan|سەردێڕ=A SEASON IN REVIEW: AC MILAN 2020/21|ناونیشان=https://forzaitalianfootball.com/2021/06/a-season-in-review-ac-milan-2020-21/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠٢٢}}</ref> ==== ٢٠٢١: براوەی سکۆدێتۆ و جێھێشتن ==== لە ١٢ی [[ئەیلوول]]ی ٢٠٢١ بەرامبەر لازیۆ، کیسێ لێدانێکی سزای بۆ دروست بوو بەڵام نەیتوانی گۆڵ بکات؛ میلان ھێشتا توانی یارییەکە ٢–٠ بباتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=AC MILAN MAKE IT THREE WINS FROM THREE|ناونیشان=https://www.acmilan.com/en/news/articles/serie-a/2021-09-12/ac-milan-make-it-three-wins-from-three|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=acmilan}}</ref> لە ٢٨ی ئەیلوول، لە یارییەکی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا بەرامبەر [[ئەتلەتیکۆ مەدرید|ئەتلەتیکۆ،]] کاتێک میلان بە ١–٠ لە پێش بوو، کێسی لە خولەکی ٢٩ بە کارتی سوور کرایە سەرەوە، لە کۆتاییدا یانەکەی ٢–١ دۆڕا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=AC Milan 1-2 Atletico Madrid|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/58705891|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=BBC}}</ref> لە ٣١ی [[تشرینی یەکەم|تشرینی یەکەمدا]] بەرامبەر [[ڕۆما]]، لێدانێکی سزای لێدا و گۆڵی دووەمی میلانی کرد و توانیان ٢–١ یارییەکە ببەنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=THREE BIG POINTS IN THE CAPITAL|ناونیشان=https://www.acmilan.com/en/news/articles/serie-a/2021-10-31/three-big-points-in-the-capital|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=acmilan}}</ref> لە ٧ی تشرینی دووەمدا، لەکاتی یاریکردن [[ئینتەر میلان|دژی ئینتەر،]] لە ٦ یاردی خۆیان فاوڵی لە ھاکان چالھانۆگلو گرت و بووە ھۆی دروستبوونی لێدانی سزا، کە بە ھۆیەوە گۆڵ تۆمار کرا و یارییەکە ١–١ بەرامبەر بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Soccer-Milan and Inter share spoils in derby thriller|ناونیشان=https://www.reuters.com/article/uk-soccer-italy-mil-int-report-idUKKBN2HS0I7|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠٢٢|agency=Reuters|ڕێکەوت=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١}}</ref> لە ٤ی کانوونی یەکەمدا، کیسێ یەکەم گۆڵی تۆمارکرد بەرامبەر سالێرنیتانا لە بردنەوەی ٢–٠.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=AC MILAN V SALERNITANA: THE STATS FROM THE GAME|ناونیشان=https://www.acmilan.com/en/news/articles/stats/2021-12-04/ac-milan-v-salernitana-the-stats-from-the-game|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=acmilan}}</ref> لە ٢٢ی کانوونی یەکەمدا، کێسی گۆڵێکی تۆمارکرد بەرامبەر ئیمپۆلی، بەمەش گەیشتە ١٤ گۆڵ لە خولی ئیتاڵیدا لە ساڵی ٢٠٢١؛ دوایین یاریزانی ناوەندی [[ئەی سی میلان]] کە ئەو ژمارە گۆڵەی تۆمار کردبێت لە یەک ساڵدا [[ڕیکاردۆ کاکا|کاکا]] بوو لە ساڵی ٢٠٠٨.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=EMPOLI V AC MILAN: THE NUMBERS FROM THE GAME|ناونیشان=https://www.acmilan.com/en/news/articles/stats/2021-12-22/empoli-v-ac-milan-the-numbers-from-the-game|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=acmilan}}</ref> لە ٢٢ی ئایاری ٢٠٢٢، کیسێ سێیەم گۆڵی تۆمارکرد لە بردنەوەی ٣–٠ بەرامبەر ساسۆلۆ، کە نازناوی سکۆدیتۆ (خولی ئیتاڵی) بۆ یانەکە تۆمارکرد، دوای گۆڵەکە، کیسێ چوو بۆ لای ھاندەرانی میلان لە یاریگای ماپێی و سڵاوی سەربازی کرد کرد، ئەوە دوایین یاری و گۆڵ بوو بۆ کیسێ لەگەڵ میلان، کاتێک چەند ڕۆژێک دواتر ڕۆیشتنی ڕاگەیاند و سوپاسی ھاندەرانی کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Barcelona-Bound Kessié: “No Better Way to Leave Milan”|ناونیشان=https://cultofcalcio.com/barcelona-bound-kessie-no-better-way-to-say-goodbye-to-milan/?amp=1|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=cult of calcio}}</ref> === ٢٠٢٢–٢٣: بەرشەلۆنە === لە ٤ی [[تەممووز]]ی ٢٠٢٢، [[یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا|بەرشەلۆنە]] ڕای گەیاند کە گەیشتوونەتە ڕێکەوتنێک لەگەڵ کیسێ دوای تەواوبوونی گرێبەستەکەی لەگەڵ [[ئەی سی میلان]] و لە ٦ی تەممووز، گرێبەستێکی بۆ چوار ساڵ واژوو کرد تاوەکو ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ و بڕی ھەڵوەشاندنەوەی گرێبەستەکە بە ٥٠٠ ملیۆن یۆرۆ دیاری دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Kessie Signs as the release clause is 500m euro in his contract|ناونیشان=https://bestarabcasino.com/online-casino/iraq-iq/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=Best Arab Casino}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FC Barcelona sign Franck Kessie|ناونیشان=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/2666705/fc-barcelona-sign-franck-kessie|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=www.fcbarcelona.com|زمان=en}}</ref> == کاروانی نێودەوڵەتی == کیسێ نوێنەرایەتی [[کۆتدیڤوار|کۆت دیڤواری]] کرد لە ئاستەکانی خوار ١٧-ساڵ و خوار-٢٠ ساڵ، بەشدار بوو لە جامی جیھانی فیفای خوار-١٧ ساڵ لە ٢٠١٣ و پاڵەوانێتی تاولۆن ٢٠١٥. لە ماوەی پاڵەوانێتییەکەی یەکەمدا، فیدراسیۆنی تۆپی پێی مەغریب داوایەکی بەرز کردەوە بۆ [[فیفا]] کە کیسێ تەمەنی ٢٢ ساڵە و نەک ١٦؛ دواتر فیفا داواکەی ڕەت کردەوە. لە تەمەنی ١٧ ساڵیدا، کیسێ یەکەم یاری نێودەوڵەتی خۆی لەگەڵ پێکھاتەی یەکەمی نیشتیمانی ئەنجامدا لە ٦ی [[ئەیلوول]]ی ٢٠١٤، لە سەرەتاوە بەشدار بوو لە بردنەوەی ٢–١ لە یاریگای خۆیان لە بەرامبەر [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی سیەرالیۆن|سیرالیۆن]] بۆ پاڵاوتنەکانی پاڵەوانێتی جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ٢٠١٥.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٤|سەردێڕ=Cote D’Ivoire 2–1 Sierra Leone: The Elephants toil to overturn lead|ناونیشان=http://www.goal.com/en-gh/news/4351/africa/2014/09/06/5088565/cote-divoire-2-1-sierra-leone-the-elephants-toil-to-overturn|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئەیلوولی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Goal.com}}</ref> لە ٤ی [[کانوونی دووەم]]ی ٢٠١٧، لە تیمی ٢٣ یاریزانی مایکڵ دوسویەر بوو لە پێش جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ٢٠١٧، لە ھەموو یارییەکاندا لە پێکھاتەی سەرەکی بوو و تیپەکەی لە قۆناغی کۆمەڵەکان ماڵاوایی کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Afcon 2017: Wilfried Zaha in Ivory Coast's final squad|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/38451141|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=[[BBC Sport]]}}</ref> لە جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ٢٠١٩، وەک زۆرترین ئەسیست کۆتایی پێھێنا لە پاڵەوانێتییەکەدا بە ھاوبەشی لەگەڵ ئیسماعیل بێناسەر، بە ھەبوونی سێ ئەسیست. تیمەکەی لە چارەکی کۆتایی لەلایەن پاڵەوانی پاڵەوانێتییەکە [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی جەزائیر|جەزائیرەوە]] دەرکران، دوای ئەوەی ٤–٣ بە لێدانی یەکلاکەرەوە دۆڕان و یاری ئاسایی ١–١ بەرامبەر بوون لە ١١ تەمووزی؛ کیسێ یەکەم لێدانی یەکلاکەرەوەی ئەنجام و گۆڵی تۆمار کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Otieno|یەکەم=Imran|ڕێکەوت=٢٠ی تەممووزی ٢٠١٩|سەردێڕ=Top Assists charts at the 2019 African Cup of Nations|ناونیشان=https://futaa.com/article/188128/top-assists-charts-at-the-2019-african-cup-of-nations|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=futaa.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی ئایاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220503204545/https://futaa.com/article/188128/top-assists-charts-at-the-2019-african-cup-of-nations|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی تەممووزی ٢٠١٩|سەردێڕ=Côte d'Ivoire 1-1 Algeria|ناونیشان=https://www.cafonline.com/total-africa-cup-of-nations/matches/47/|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=www.cafonline.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی تەممووزی ٢٠١٩|سەردێڕ=Algeria claim second Afcon title after Bounedjah’s lucky strike sinks Senegal|ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/2019/jul/19/senegal-algeria-africa-cup-of-nations-final-match-report|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تەممووزی ٢٠١٩|وێبگە=theguardian.com|بڵاوکەرەوە=Guardian News & Media Limited}}</ref> == ژیانی کەسی == کاتێک کێسی تەمەنی ١١ ساڵان بوو، باوک، کە لە تەمەنی گەنجییدا یاریزانێکی پیشەگەری تۆپی پێ بوو پێش ئەوەی بچێتە ناو سوپای کۆتدیڤوار، بەھۆی نەخۆشییەکەوە کۆچی دوایی کرد. لەبەر ئەوە، یەکێک لە ئاھەنگەکانی لە کاتی تۆمارکردنی گۆڵ بریتییە لە سڵاوی سەربازی وەک ڕێزلێنانێک بۆ کۆچی باوکی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٧|سەردێڕ=MILAN, KESSIÉ E L'ESULTANZA DA MILITARE: UNA DEDICA AL PADRE|trans-title=MILAN, KESSIÉ AND THE MILITARY GESTURE: A DEDICATION TO FATHER|ناونیشان=http://www.goal.com/it/notizie/milan-kessie-e-lesultanza-da-militare-una-dedica-al-padre/1brwxoeypry9u12vjtw5yo804w|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Goal}}</ref> == ئاماری کاروانی وەرزشی == === یانە === {{Updated|٢٢ ئایاری ٢٠٢٢}}<ref name=SW>{{Soccerway|franck-yannick-kessie/319023|access-date=25 March 2017}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" ! rowspan="2" |یانە ! rowspan="2" |وەرز ! colspan="3" |خول ! colspan="2" |جامی ئیتاڵیا ! colspan="2" |کیشوەرەکان ! colspan="2" |ئەوانی تر ! colspan="2" |کۆی گشتی |- !ئاستی خول !یارییەکان !گۆڵەکان !یارییەکان !گۆڵەکان !یارییەکان !گۆڵەکان !یارییەکان !گۆڵەکان !یارییەکان !گۆڵەکان |- |سیزینا (خواستن |٢٠١٥–١٦ |خولی پلە دووی ئیتاڵی |٣٧ |٤ |٠ |٠ | colspan="2" | - | colspan="2" | - |٣٧ |٤ |- |ئەتلانتا |٢٠١٦–١٧ |[[خولی تۆپی پێی ئیتالیا|خولی پلە یەکی ئیتاڵی A]] |٣٠ |٦ |١ |١ | colspan="2" | - | colspan="2" | - |٣١ |٧ |- | rowspan="2" |[[ئەی سی میلان]] (خواستن) |٢٠١٧ ١٨ |[[خولی تۆپی پێی ئیتالیا|خولی پلە یەکی ئیتاڵی A]] |٣٧ |٥ |٥ |٠ |١٢ |٠ | colspan="2" | - |٥٤ |٥ |- |٢٠١٨ ١٩ |[[خولی تۆپی پێی ئیتالیا|خولی پلە یەکی ئیتاڵی A]] |٣٤ |٧ |٤ |٠ |٣ |٠ |١ |٠ |٤٢ |٧ |- | rowspan="2" |[[ئەی سی میلان]] |٢٠١٩–٢٠ |[[خولی تۆپی پێی ئیتالیا|خولی پلە یەکی ئیتاڵی A]] |٣٥ |٤ |٣ |٠ | colspan="2" | - | colspan="2" | - |٣٨ |٤ |- |٢٠٢٠–٢١ | |٣٧ |١٣ |٢ |٠ |١١ |١ | colspan="2" |سینەما |٥٠ |١٤ |- | |٢٠٢١–٢٢ | |٣١ |٦ |٣ |١ |٥ |٠ | colspan="2" |سینەما |٣٩ |٧ |- | ! colspan="2" |کۆی گشتی !١٧٤ !٣٥ !١٧ !١ !٣١ !١ !١ !٠ !٢٢٤ !٣٩ |- | rowspan="1" |[[بارسێلۆنا|بەرشەلۆنە]] |٢٠٢٢–٢٣ |[[لا لیگا]] |٠ |٠ | colspan="2" | - | colspan="2" | - |٠ |٠ |٠ |٠ |- ! colspan="3" |تەواوی کاروانی وەرزشی !٢٤١ !٤٥ !١٨ !٢ !٣١ !١ !١ !٠ !٢٩٢ !٥٠ |} <references group="lower-alpha" responsive="1"/> === نێودەوڵەتی === {{Updated|٢٠ ئازاری ٢٠٢٢}}<ref>{{NFT player|pid=56934|access-date=25 March 2017}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" !تیمی نیشتیمانی !ساڵ !ئەپەکان !ئامانجەکان |- | rowspan="9" |[[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کۆتدیڤوار|کۆتدیڤوار]] |٢٠١٤ |٤ |٠ |- |٢٠١٥ |٠ |٠ |- |٢٠١٦ |٦ |٠ |- |٢٠١٧ |١٣ |٠ |- |٢٠١٨ |٥ |٠ |- |٢٠١٩ |١٢ |١ |- |٢٠٢٠ |٤ |٢ |- |٢٠٢١ |٨ |٢ |- |٢٠٢٢ |٦ |١ |- ! colspan="2" |کۆی گشتی !٥٨ !٦ |} == خەڵاتەکان == '''ئەی سی میلان''' * [[خولی تۆپی پێی ئیتالیا|خولی پلە یەکی ئیتاڵی]]: ٢٠٢١-<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی ئایاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=Milan secure 1st Serie A title in 11 years|ناونیشان=https://www.news18.com/news/football/ac-milan-secure-1st-serie-a-title-in-11-years-5225965.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئایاری ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=[[News18 India]]}}</ref> ٢٢ '''تاکەکەسی''' * باشترین پێکھاتەی ساڵ: ٢٠٢٠–٢١<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی ئازاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=Lukaku, Ronaldo and Conte win Serie A awards for 2020-21|ناونیشان=https://football-italia.net/lukaku-and-conte-win-serie-a-awards-for-2020-21/|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=Football Italia}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پێکھاتەی یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|وەرزش|تۆپی پێ|ئۆڵۆمپیاد|دەیەی ١٩٩٠}} {{پۆلی کۆمنز|Franck Kessié}} [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیسپانیا]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیتالیا]] [[پۆل:یاریزانانی لا لیگا]] [[پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا]] [[پۆل:یاریزانانی یانەی بەرشەلۆنا]] [[پۆل:یاریزانانی ئەی سی میلان]] [[پۆل:یاریزانانی ھێڵی ناوەندی تۆپی پێ]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٦]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] [[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ٢٠١٩]] [[پۆل:موسڵمانەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:یاریزانانی یانەی بارسێلۆنا]] [[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٦]] 7supeek04xqljzrdip021awh19xvu80 0 215394 1661599 1651992 2026-09-06T04:37:52Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (دەروونناسی-کۆلکە) 1661599 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{بنبەست|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} '''دڵپیسی''' بریتییە لە چەند بیرۆکە و ھەست و ڕەفتارێک، کاتێک ڕوودەدات کە کەسێک پەیوەندییەکی بە ھێزی لەگەڵ کەسێکی دیکە ھەیە و پێی وایە ئەو پەیوەندییەیان لەلایەن ڕکابەرێکی ترەوە ھەڕەشەی لەسەرە، ئەو لایەنەی تر لەوانەیە ئاگاداری ئەوە بێت یان ئاگادار نەبێت کە مەترسی دروست دەکات. ''دڵپیسی'' بریتییە لە ھەڵچوونێکی مرۆیی، تاک ھەستێکی تایبەتی ھەیە کە تێیدا ھەست بە نەبوونی ئاسایش دەکا دەربارەی لەدەستدانی شتێک کە خاوەنییەتی! ھەردوو ڕەگەز تووشی دڵپیسی دەبن.<ref>https://www.islamweb.net/ar/article/82792/</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|دەروونناسی}} {{پۆلی کۆمنز|Jealousy}} {{دەروونناسی-کۆلکە}} [[پۆل:سۆزەکان]] [[پۆل:نارسسیزم]] [[پۆل:فەلسەفەی ئەوین]] [[پۆل:دەروونناسی]] [[پۆل:ژیانی کەسایەتی]] pnodwpadmh0kb6epuim1brg7fx9yzy2 0 217297 1661534 1638095 2026-09-06T01:35:02Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1661534 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دوێوێرانی سەروو | ناوی_فەرمی = دوبیران علیا - Do Biran-e Olya | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe |wikidata=yes |zoom=13 |coord={{WikidataCoord|display=i}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی دوێوێرانی سەروو''' | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان#Iran | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] دا##جێگە لە [[ئێران]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = 1 | پۆتانەکان = {{coord| 33.8425 |N| 46.2992 |E|region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{flagicon image| Flag of Kurdistan.svg}} [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ئیلام|ئیلام]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[شارستانی ئەیوان|ئەیوان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ئەیوان|ئەیوان]] | جۆری_دابەشکراو٥ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٥ = [[گوندەواری سراو|سراو]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = [[کوێخا]] | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 1193 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٨٨٣ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی کەڵھوڕی|کەلھوڕی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[شیعە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٨٧ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''دوێوێرانی سەروو''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری سراو]]، [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ئەیوان]]، [[شارستانی ئەیوان]]، [[پارێزگای ئیلام]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] لە [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتووان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠١٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٨٨٣)کەس و (٢٤٩) [[خێزان]] بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٦'''}}</ref> * دانیشتووانی [[گوند]]ەکە [[کورد]]ن. * بە [[زمانی کوردی|کوردی]] شێوەزاری ([[کوردیی کەڵھوڕی|کەلھوڕی]]) دەدوێن.<ref> http://iranatlas.net/index.html?module=module.language-distribution.ilam#</ref> == ئایین == * ئایینی خەڵکی ئەم [[گوند]]ە [[ئیسلام]] ([[شیعە]])یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فرھنگ جغرافیائی ایران(ابادیھا)| ناونیشان = https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&*| نووسەر = «[[:fa:حاجعلی رزمآرا|سەرتیپ حاجعلی رزمآرا]]»| زمان = فارسی}}{{بەستەری مردوو|url=https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&* |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارستانی ئەیوان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی ئەیوان]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|ئەیوان]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|ئەیوان]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی ئەیوان]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ئەیوان]] 9qs16i62mzoehh06u1sf37hegww0c0t 0 217298 1661533 1638098 2026-09-06T01:34:52Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1661533 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دوێوێرانی خواروو | ناوی_فەرمی = دوبیران سفلی - Do Biran-e Sofla | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe |wikidata=yes |zoom=13 |coord={{WikidataCoord|display=i}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی دوێوێرانی خواروو''' | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان#Iran | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] دا##جێگە لە [[ئێران]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = 1 | پۆتانەکان = {{coord| 33.8369 |N| 46.3071 |E|region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{flagicon image| Flag of Kurdistan.svg}} [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ئیلام|ئیلام]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[شارستانی ئەیوان|ئەیوان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ئەیوان|ئەیوان]] | جۆری_دابەشکراو٥ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٥ = [[گوندەواری سراو|سراو]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = [[کوێخا]] | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 1202 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٧٧ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی کەڵھوڕی|کەلھوڕی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[شیعە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٨٧ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''دوێوێرانی خواروو''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری سراو]]، [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ئەیوان]]، [[شارستانی ئەیوان]]، [[پارێزگای ئیلام]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] لە [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتووان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠١٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٢٧٧)کەس و (٧٥) [[خێزان]] بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٦'''}}</ref> * دانیشتووانی [[گوند]]ەکە [[کورد]]ن. * بە [[زمانی کوردی|کوردی]] شێوەزاری ([[کوردیی کەڵھوڕی|کەلھوڕی]]) دەدوێن.<ref> http://iranatlas.net/index.html?module=module.language-distribution.ilam#</ref> == ئایین == * ئایینی خەڵکی ئەم [[گوند]]ە [[ئیسلام]] ([[شیعە]])یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فرھنگ جغرافیائی ایران(ابادیھا)| ناونیشان = https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&*| نووسەر = «[[:fa:حاجعلی رزمآرا|سەرتیپ حاجعلی رزمآرا]]»| زمان = فارسی}}{{بەستەری مردوو|url=https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&* |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارستانی ئەیوان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی ئەیوان]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|ئەیوان]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|ئەیوان]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی ئەیوان]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ئەیوان]] i71hcv02vt5ywu1rguf12ox8pjy1wvb 0 217306 1661104 1400704 2026-09-05T13:41:00Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژاپۆن-کۆلکە، ڕووسیا-کۆلکە) 1661104 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Kuril_Island.jpg|وێنۆک|یەکێک لە دوورگەکانی کوریل، ڕووسیا]] '''دوورگەکانی کوریل''' دوورگەیەکی گڕکانن کە لە ئێستادا وەک بەشێک لە [[ئۆبلاستی ساخالین]] لە [[ڕۆژھەڵاتی دووری ڕووسیا]] بەڕێوەدەبرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.britannica.com/place/Kuril-Islands|سەردێڕ=Kuril Islands|وێبگە=Britannica.com}}</ref> نزیکەی ١٣٠٠ کم (٨١٠ میل) لە باکووری ڕۆژھەڵات لە [[ھۆکایدۆ]] لە [[ژاپۆن]] تا نیمچە دوورگەی کامچاتکا لە [[ڕووسیا]] درێژ دەبێتەوە کە دەریای ئۆخۆتسک لە باکووری زەریای ھێمن جیا دەکاتەوە. ٥٦ دوورگە و چەندین بەردی بچووکی تێدایە. دوورگەکانی کوریل لە زنجیرەی کوریلی گەورە و زنجیرەی کوریلی بچووک پێکدێت.<ref>[http://slovari.yandex.ru/Курильские%20острова/БСЭ/Курильские%20острова/ GSE] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130424164845/http://slovari.yandex.ru/Курильские%20острова/БСЭ/Курильские%20острова/ |date=2013-04-24}}</ref> ڕووبەرەکەیان نزیکەی ١٠٬٥٠٣٫٢ کیلۆمەتر چوارگۆشەیە (٤٬٠٥٥٫٣ میل چوارگۆشە)،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.sakhalin.ru/Engl/Region/geography.htm|سەردێڕ=SAKHALIN.RU: Sakhalin and the Kuriles. Geography|ڕێکەوتی سەردان=١ی شوباتی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110114103636/http://www.sakhalin.ru/Engl/Region/geography.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١١}}</ref> کە ژمارەی دانیشتووانیان نزیکەی ٢٠٬٠٠٠ کەسە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/japan/8101395/Kuril-Islands-factfile.html |شوێن=London |ئیش=The Daily Telegraph | سەردێڕ=Kuril Islands: factfile | ڕێکەوت=١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠}}</ref> دوورگەکان لە لەشکرکێشییەکەی ساڵی ١٩٤٥ لەلایەن [[یەکێتی سۆڤیەت]] لە کۆتایی [[جەنگی جیھانی دووەم]]ەوە لەژێر ئیدارەی ڕووسیادان. ژاپۆن ئیدیعای چوار دوورگەی باشووری دەکات، لەنێویاندا دوو لە سێ گەورەترین دوورگەی (ئیتوروپ و کوناشیر)، وەک بەشێک لە خاکەکەی، ھەروەھا شیکۆتان و دوورگەکانی ھابۆمای کە بووەتە ھۆی بەردەوامبوونی ناکۆکی دوورگەکانی کوریل. ئەو دوورگانەی کە کێشەیان لەسەرە لە ژاپۆن بە «خاکی باکوور»ی وڵاتەکە ناسراون.<ref name="Japan’s Russian Dilemma">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.project-syndicate.org/commentary/yuriko-koike-regards-vladimir-putin-s-invasion-of-ukraine-in-light-of-japan-s-own-territorial-disputes|سەردێڕ=Japan's Russian Dilemma|یەکەم=Yuriko|دوایین=Koike|ڕێکەوت=٣١ی ئازاری ٢٠١٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Kuril Islands}} {{تووڵی دەروازە|ژاپۆن|ڕووسیا}} {{ژاپۆن-کۆلکە}} {{ڕووسیا-کۆلکە}} [[پۆل:دوورگەکانی کوریل]] [[پۆل:مەڵبەندە کێشە لەسەرەکانی ئاسیا]] [[پۆل:جوگرافیای باکووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا]] k06dkitoy7bhkdevxnv7q358xp6w9j3 0 217386 1661548 1638084 2026-09-06T01:37:22Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1661548 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دڕگ | ناوی_فەرمی = درک - Drg | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=13 |coord={{Coord| 33.883| 46.1284}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی دڕگ''' | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان#Iran | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] دا##جێگە لە [[ئێران]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = 1 | پۆتانەکان = {{coord| 33.883| 46.1284 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{flagicon image| Flag of Kurdistan.svg}} [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ئیلام|ئیلام]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[شارستانی ئەیوان|ئەیوان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناوچەی زەڕنە|زەڕنە]] | جۆری_دابەشکراو٥ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٥ = [[گوندەواری کەلان|کەلان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = [[کوێخا]] | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 981 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = چۆڵ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی کەڵھوڕی|کەلھوڕی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[شیعە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٨٧ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''دڕگ''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری کەلان]]، [[ناوچەی زەڕنە]]، [[شارستانی ئەیوان]]، [[پارێزگای ئیلام]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] لە [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتووان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠١٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٠)کەس و (٠)[[خێزان]] بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٦'''}}</ref> * دانیشتووانی [[گوند]]ەکە [[کورد]]ن. * بە [[زمانی کوردی|کوردی]] شێوەزاری ([[کوردیی کەڵھوڕی|کەلھوڕی]]) دەدوێن.<ref> http://iranatlas.net/index.html?module=module.language-distribution.ilam#</ref> == ئایین == * ئایینی خەڵکی ئەم [[گوند]]ە [[ئیسلام]] ([[شیعە]])یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فرھنگ جغرافیائی ایران(ابادیھا)| ناونیشان = https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&*| نووسەر = «[[:fa:حاجعلی رزمآرا|سەرتیپ حاجعلی رزمآرا]]»| زمان = فارسی}}{{بەستەری مردوو|url=https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&* |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارستانی ئەیوان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی ئەیوان]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|ئەیوان]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|ئەیوان]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی ئەیوان]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ئەیوان]] g5czh6ifdqowyzk3aofkjpgj7j2gbyb 0 217532 1661282 1388828 2026-09-05T16:34:30Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (بەڕازیل-کۆلکە، جوگرافیا-کۆلکە) 1661282 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Mouths_of_amazon_geocover_1990.png|وێنۆک|دیمەنێکی مانگی دەستکردی دوورگەی ماراخۆ]] '''دوورگەیەکی گەورەی''' کەنار دەریایە لە ویلایەتی [[پارا]]،<ref name="brit">{{cite encyclopedia | encyclopedia = Encyclopædia Britannica | title = Marajó Island | url = http://www.brittanica.com/ | access-date = 2014-12-17 | year = 2014 | publisher = Encyclopædia Britannica Inc. | archive-date = ٨ی شوباتی ٢٠١١ | archive-url = https://web.archive.org/web/20110208031902/http://brittanica.com/ | url-status = dead | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20110208031902/http://brittanica.com/ }}</ref> [[بەڕازیل]]. سەرەکی و گەورەترین دوورگەکانی دوورگەکانی ماراخۆ. دوورگەی ماراجۆ لە ویشکانی جیاکراوەتەوە بە کەنداوی ماراجۆ، [[ڕووباری پارا]]، ڕووبارە بچووکەکان (بەتایبەت ماکاکۆس و تاجاپورو)، ڕووباری کۆمپانیا، ڕووباری جاکارێ گراندە، کەنداوی ڤیێرا گراندە و [[زەریای ئەتڵەسی]]. دوورگەکە نزیکەی ڕاستەوخۆ لەسەر [[ھێڵی کەمەرەیی|ھێڵی ئیستوایی]] دادەنیشێت. لەگەڵ دوورگە بچووکەکانی دراوسێ کە لە ماراجۆ بە ڕووبارەکان جیا دەکرێنەوە، دوورگەکانی ماراجۆ پێکدەھێنن، کە ڕووبەرەکەیان ٤٩٬٦٠٢ کیلۆمەتر چوارگۆشەیە (١٩٬١٥١ میل چوارگۆشە).<ref name="dev">[http://www.integracao.gov.br/comunicacao/noticias/impressao.asp?id=3433 Development Plan for Marajó, Document of the Government of Brazil] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110706160239/http://www.integracao.gov.br/comunicacao/noticias/impressao.asp?id=3433 |date=July 6, 2011}}</ref> دوورگەکان لە ناوچەی پاراستنی [[ژینگە]]ی دوورگەکانی ماراخۆ کە ڕووبەرەکەی ٥٩٩٨٥ کیلۆمەتر چوارگۆشەیە (٢٣١٦٠ میل چوارگۆشە)، یەکەیەکی پاراستنی بەکارھێنانی بەردەوامە کە لە ساڵی ١٩٨٩ دامەزراوە بۆ پاراستنی ژینگەی ناوچەکە..<ref>{{بیرخستنەوە|ref={{harvid|APA Arquipélago do Marajó – ISA}}|زمان=pt |سەردێڕ=APA Arquipélago do Marajó|بڵاوکەرەوە=ISA: Instituto Socioambiental |ناونیشان=https://uc.socioambiental.org/uc/951|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠١٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Ilha de Marajó}} {{تووڵی دەروازە|بەڕازیل|جوگرافیا}} {{بەڕازیل-کۆلکە}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} [[پۆل:دوورگەکانی ئەمازۆن]] [[پۆل:جوگرافیای پارا]] n81208iu8a7mhi5orq679ragqe4sqhj 0 218364 1661571 1463395 2026-09-06T04:33:12Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئایین-کۆلکە، فەلسەفە-کۆلکە) 1661571 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''دژە ئایین''' بریتییە لە دژایەتی کردنی [[ئایین]] دژایەتی ئایینی ڕێکخراو، پراکتیزە ئایینییەکان یان دامەزراوە ئایینییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Definition of ANTI-RELIGION|ناونیشان=https://www.merriam-webster.com/dictionary/anti-religion|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.merriam-webster.com|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Bullivant|یەکەم١=Stephen|دوایین٢=Lee|یەکەم٢=Lois|سەردێڕ=A Dictionary of Atheism|ڕێکەوت=٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ژپنک=٩٧٨٠١٩١٨١٦٨١٩}}</ref> ھەندێک لە لایەنگرانی دیار و بەرچاوی دژە ئایین بریتین لە [[ڤلادیمیر لێنین]]، [[فریدریش نیچە]] و [[ڕیچارد دۆکینز]]. لە [[یەکێتیی سۆڤیەت|یەکێتی سۆڤیەتدا]] پڕوپاگەندەی دژە ئایینی وەک ئامرازێک بۆ بەرەوپێشبردنی [[بێدینی]] و سەرکوتکردنی بیروباوەڕی ئایینی بەکاردەھێنرا. ئەمڕۆش دژە ئایین وەک بابەتێکی مشتومڕاوی دەمێنێتەوە، ھەندێک دەڵێن بۆ بەرەوپێشبردنی [[ئاوەزمەندی|ئەقڵانییەت]] و [[کۆڵینەوە|لێکۆڵینەوەی زانستی]] پێویستە، ھەندێکی دیکەش وەک ھێرشکردنە سەر باوەڕی کەسی و ئازادی ئایینی دەیبینن. == ڕووانگە مێژوویییەکان == شێوازێکی سەرەتایی دژایەتی جەماوەری بۆ [[ئایین]] لە سەردەمی ڕۆشنگەریدا لە سەرەتای [[سەدەی حەڤدەھەم]]دا دەرکەوت. کتێبەکەی [[بارۆن دی ھۆلباخ]] کە لە ساڵی ١٧٦١دا بڵاوکرایەوە، نەک تەنھا ھێرشی کردە سەر ئایینی [[مەسیحییەت|مەسیحی]] بەڵکو بە گشتی ئایینی وەک بەربەستێک لە بەردەم پێشکەوتنی ئەخلاقی مرۆڤایەتیدا دەبینی. [[کریستۆفەر ھیچنز]] دژبەر و ڕەخنەگرێکی ناسراوی ئایین بوو لە [[سەدەی بیستەم]]دا، کە دژایەتیی خۆی بۆ ئایین گرتەبەر و دەیگوت ئازادیی ڕادەربڕین و دۆزینەوەی زانستی دەبێت جێگەی ئایین بگرنەوە وەک ڕێگەیەک بۆ فێرکردنی ئەخلاق و پێناسەکردنی شارستانییەتی مرۆیی. [[یەکێتیی سۆڤیەت]] ئایدۆلۆژیای سیاسیی [[مارکسیزم]]-[[لینینیزم]]ی گرتەبەر و ئایینی بە شتێکی پەیوەست بە ڕەگەزنامەی بیانی دەزانی. ھەوڵی جۆراوجۆری دژە-ئایینی دا بەپێی ئەو ھەڕەشەیەی کە ئایینەکان بۆ سەر دەوڵەتی سۆڤیەت دروستیان دەکرد و ئامادەییان بۆ ملکەچبوون بۆ دەسەڵاتی سیاسی. ئەم ھەڵمەتە دژە-ئایینیانە ئاراستەی ھەموو ئایینەکان کرابوون، لەوانە ئایینەکانی [[مەسیحییەت]]، [[ئیسلام]]، [[بوودیزم]]، [[جوولەکایەتی]] و [[شامانیزم]]. لە ساڵانی ١٩٣٠کاندا، لە سەردەمی [[ستالین]]یدا، حکوومەت باڵەخانەکانی [[کڵێسا]]کانی وێران کرد یان کردیانی بە شوێنی عەلمانی (وەک مۆزەخانەی ئایین و بێدینی، یان یانە یان شوێنی کۆگاکردن)، پیاوانی ئایینی لەسێدارەدا و بڵاوکردنەوەی زۆربەی بابەتە ئایینییەکانی قەدەغە کرد. ھەروەھا ھەوڵی کەمتر توندوتیژانە درا بۆ سنووردارکردن یان بنبڕکردنی کاریگەریی ئایین لە کۆمەڵگادا لە کاتەکانی تری مێژووی سۆڤیەتدا. بۆ نموونە، بە شێوەیەکی گشتی پێویست بوو کەسێک بێدین بێت بۆ ئەوەی ھەر پۆستێکی سیاسی گرنگ یان ھەر کارێکی زانستی بەناوبانگ بەدەستبھێنێت؛ بەم شێوەیە زۆر کەس بوون بە بێدین بۆ ئەوەی لە ژیانی پیشەیی خۆیاندا پێشبکەون. لە ساڵانی ١٩٢١–١٩٥٠، ھەندێک کەس مەزەندەی دەکەن کە ١٥ ملیۆن مەسیحی لە یەکێتیی سۆڤیەتدا کوژراون، و نزیکەی ٥٠٠٬٠٠٠ مەسیحی [[ئۆرتۆدۆکس]]ی ڕووسی لەلایەن حکوومەتی سۆڤیەتەوە تووشی چەوسانەوە بوون. [[کۆماری مۆڵدۆڤای سۆسیالیست]]ی سۆڤیەت زۆرێک لە پیاوانی ئایینی کردە ئامانج بۆ دەستگیرکردن و لێپرسینەوە وەک دوژمنی دەوڵەت، و زۆرێک لە کڵێسا و [[مزگەوت]] و پەرستگاکان کران بە شوێنی [[عەلمانی]]. کۆماری ئەلبانیای گەلی ئامانجی بنبڕکردنی ھەموو ئایینەکانی لە [[ئەلبانیا]]دا ھەبوو بە مەبەستی دروستکردنی دەوڵەتێکی بێدین، و ڕای گەیاند کە لە ساڵی ١٩٦٧دا ئەمەی بەدیھێناوە. لە ساڵی ١٩٧٦دا، ئەلبانیا قەدەغەکردنی دەستووریی لەسەر چالاکیی ئایینی سەپاند. ئەدەبیاتی ئایینی قەدەغە کرا و زۆرێک لە پیاوانی ئایینی و باوەڕداران دادگایی کران و ئەشکەنجە دران و لەسێدارە دران. ھەموو پیاوانی ئایینی ڕۆمانی کاسۆلیکی بیانی لە ساڵی ١٩٤٦ دەرکران و ئەلبانیا تاکە وڵات بوو کە بە فەرمی ئایینی قەدەغە کرد.<ref>مایکڵ بێرلی Earthly Powers p 96-97 (ردمك 0-00-719572-9)</ref><ref>https://www.countrystudies.us/russia/38.htm</ref><ref>https://web.archive.org/web/20171211092556/http://www.country-data.com/cgi-bin/query/r-12521.html</ref<ref>https://web.archive.org/web/20181119133338/http://countrystudies.us/russia/38.htm</ref><ref>https://archive.org/details/sim_russian-review_1941-11_1_1/page/20</ref><ref>https://web.archive.org/web/20180930084003/http://www.loc.gov/exhibits/archives/anti.html</ref><ref>https://web.archive.org/web/20181224023711/https://www.pravmir.ru/skolko-repressirovannyx-v-rossii-postradali-za-xrista/</ref><ref>(بە ڕۆمانی)Martiri pentru Hristos, din România, în perioada regimului comunist, Editura Institutului Biblic și de Misiune al Bisericii Ortodoxe Române, București, 2007, pp.34–35</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ئایین|فەلسەفە}} {{پۆلی کۆمنز|Antireligion}} {{ئایین-کۆلکە}} {{فەلسەفە-کۆلکە}} [[پۆل:ئایین]] [[پۆل:بێخوایی]] [[پۆل:بێدینی]] ktnng3r3gelbrhi9x3fnfjmbm0p9lkc 0 219865 1661216 1511242 2026-09-05T15:41:00Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661216 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Lockheed Martin F-22 Raptor '09-191 - FF' (27585274634).jpg|وێنۆک]] '''فڕۆکەی جەنگی بەرزی ئاسمانی''' ({{بە ئینگلیزی|Air Superiority Fighter}}) فڕۆکەیەکی جەنگییە کە بۆ دەستبەسەرداگرتنی کۆنترۆڵی ئاسمانی دوژمن دروستکراوە بە دامەزراندنی بەرزی تاکتیکی (باڵاتربوونی ئاسمانی) بەسەر [[ھێزی ئاسمانی]] بەرامبەردا. شەڕکەرانی بەرزی ئاسمانی بە پلەی یەکەم ئەرکی ئەنجامدانی شەڕی ئاسمانییان لەسەرە دژی فڕۆکەی چالاکی و چەکداری بچووک (زۆربەی جار شەڕکەری دوژمن)، و نەھێشتنی ھەر تەحەدایەک لەسەر کۆنترۆڵکردنی ئاسمانی، ھەرچەندە ھەندێکیان (بۆ نموونە شەڕکەری ھێرشبەر) ڕەنگە ڕۆڵێکی لاوەکییان ھەبێت بۆ فڕۆکەی ئاسمانی لە [[ھێرشی ئاسمانی]]. لە کاتی جەنگی جیھانی دووەم و لە ڕێگەی جەنگی کۆریاوە، شەڕکەرەکان بەپێی ڕۆڵەکانیان پۆلێن دەکران: شەڕکەری قورس، ڕێگریکەر، شەڕکەری شەوانە و ھتد. لەگەڵ پەرەپێدانی مووشەکی ڕێنمایی کراو لە ساڵانی ١٩٥٠دا، دیزاینەکە جیاواز بوو لە نێوان شەڕکەرەکان کە باشتر بوون بۆ شەڕکردن لە ڕژێمی دەرەوەی مەودای بینین (BVR). ==سەرچاوەکان== * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢}} <references /> {{تووڵی دەروازە|جەنگی جیھانیی یەکەم|شەڕ|فڕین}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پۆل:فڕۆکەی شەڕکەر]] 2y8jcgzao6aiqh21f3yc4fwzjyhq9wa 1661412 1661216 2026-09-05T20:04:44Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1661412 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Lockheed Martin F-22 Raptor '09-191 - FF' (27585274634).jpg|وێنۆک]] '''فڕۆکەی جەنگی بەرزی ئاسمانی''' ({{بە ئینگلیزی|Air Superiority Fighter}}) فڕۆکەیەکی جەنگییە کە بۆ دەستبەسەرداگرتنی کۆنترۆڵی ئاسمانی دوژمن دروستکراوە بە دامەزراندنی بەرزی تاکتیکی (باڵاتربوونی ئاسمانی) بەسەر [[ھێزی ئاسمانی]] بەرامبەردا. شەڕکەرانی بەرزی ئاسمانی بە پلەی یەکەم ئەرکی ئەنجامدانی شەڕی ئاسمانییان لەسەرە دژی فڕۆکەی چالاکی و چەکداری بچووک (زۆربەی جار شەڕکەری دوژمن)، و نەھێشتنی ھەر تەحەدایەک لەسەر کۆنترۆڵکردنی ئاسمانی، ھەرچەندە ھەندێکیان (بۆ نموونە شەڕکەری ھێرشبەر) ڕەنگە ڕۆڵێکی لاوەکییان ھەبێت بۆ فڕۆکەی ئاسمانی لە [[ھێرشی ئاسمانی]]. لە کاتی جەنگی جیھانی دووەم و لە ڕێگەی جەنگی کۆریاوە، شەڕکەرەکان بەپێی ڕۆڵەکانیان پۆلێن دەکران: شەڕکەری قورس، ڕێگریکەر، شەڕکەری شەوانە و ھتد. لەگەڵ پەرەپێدانی مووشەکی ڕێنمایی کراو لە ساڵانی ١٩٥٠دا، دیزاینەکە جیاواز بوو لە نێوان شەڕکەرەکان کە باشتر بوون بۆ شەڕکردن لە ڕژێمی دەرەوەی مەودای بینین (BVR). ==سەرچاوەکان== * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢}} <references /> {{تووڵی دەروازە|جەنگی جیھانیی یەکەم|شەڕ|فڕین}} [[پۆل:فڕۆکەی شەڕکەر]] iz4z9u7c8an6wxjno43zyqut1nkobu0 0 220117 1661727 1638022 2026-09-06T10:36:37Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1661727 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دۆندار | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| دوندار }}<br>{{lang-en| Dondar }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.00382| 44.75421}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی دۆندار''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.00382| 44.75421 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئاڵا و لۆگۆی هەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://gov.krd/information-and-services/press-material/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ـ١١ـ٢٠٢٢ |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای کۆیە|کۆیە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی کۆیە]](ناوەند) <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[شارەدێ]] | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = قایمقام | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٥٩٨ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٨٣ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''دۆندار''' یەکێکە لە کوندەکانی [[ناحیەی کۆیە]](ناوەند) لە [[قەزای کۆیە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای کۆیە}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:کۆیە]] 7o1ni5ejuboar9zqpoixciqljembw5j 0 220417 1661729 1502735 2026-09-06T10:36:57Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، ژاپۆن-کۆلکە) 1661729 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Donkeykonglogo.png|وێنۆک]] '''دۆنکی کۆنگ''' ({{بە ئینگلیزی|Donkey Kong}}) زنجیرەیەکی یاریی ڤیدیۆییە، کە سەرگەرمیەکانی کەسایەتی گۆرێلایەک ھاوشێوەی ناوی [[دۆنکی کۆنگ]] لەخۆدەگرێت، لەلایەن شیگێرو میامۆتو لە ساڵی ١٩٨١ دروستکراوە، زنجیرەکە بە پلەی یەکەم لە دوو جۆر یاری پێکھاتووە، بەڵام ھەروەھا ناونیشانی ئەڵقەی زیادە لە ژانەرە جیاوازەکاندا لەخۆدەگرێت. یارییەکە سەرکەوتنێکی گەورەی بەدەستھێنا و دوو بەدواداچوونەکەی لە ساڵانی ١٩٨٢ و ١٩٨٣دا بڵاوکرایەوە. لە ساڵی ١٩٩٤دا، ئەم یارییە بە پلاتفۆرمی Donkey Kong Country دەستیپێکردەوە، کە تێیدا Donkey Kong لەلایەن چەندین دوژمنی مرۆڤدۆستەوە دژایەتی دەکرێت، بە شێوەیەکی سەرەکی کرێملینگەکان،  خێڵی تیمساحەکان بە سەرۆکایەتی شا ک.ڕۆل، کە کۆگای مۆزی کۆنگەکانی دزیوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=PTrcTeAqeaEC&q=miyamoto+donkey+kong&pg=PT296|سەردێڕ=The Ultimate History of Video Games: Volume Two: from Pong to Pokémon and beyond...the story behind the craze that touched our lives and changed the world|دوایین=Kent|یەکەم=Steven L.|authorlink=Steven L. Kent|ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Crown/Archetype|ژپنک=٩٧٨٠٣٠٧٥٦٠٨٧٢|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200806210020/https://books.google.com/books?id=PTrcTeAqeaEC|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژاپۆن|کایەی ڤیدیۆیی}} {{پۆلی کۆمنز|Donkey Kong}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} {{ژاپۆن-کۆلکە}} [[پۆل:دۆنکی کۆنگ]] [[پۆل:دەستوورییەکانی نینتێندۆ]] [[پۆل:یارییە ڤیدیۆییە دەستوورییەکان]] [[پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لەگەڵ بەرنامە تەلەفزیۆنییەکان گونجێنراون]] [[پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لەگەڵ بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان گونجێنراون]] laqshxxtn16wot8c8oqb9gs1ocyurub 0 221691 1661485 1621689 2026-09-05T22:36:27Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:دەیەی ٢٠٠٠|دەیەی ٢٠٠٠]] 1661485 wikitext text/x-wiki {{Short description|American YouTuber (born 2005)}} {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئابی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{Use mdy dates|date=October 2022}} {{Infobox person | name = ئای شۆو سپید | image = IShowSpeed_November_2021_(52502829419).jpg | image_upright = 0.9 | alt = <!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software --> | caption = دارێن واتکینز جونیۆر لە تشرینی دووەمی ٢٠٢١ | birth_name = دارێن واتکینز جونیۆر. | birth_date = {{Birth date and age|2005|01|21|mf=yes}} | birth_place = [[سینسیناتی، ئۆھایۆ]], [[ئەمریکا]] | occupation = {{flatlist| * [[یووتیووب]] * ستریمەری ئۆنلاین * ڕاپەر * گۆرانیبێژ }} | years_active = ٢٠١٦–ئێستا | module = {{Infobox musical artist|embed=yes | genre = {{flatlist| * [[Hip hop music|ھیپ ھۆپ]] * [[Trap music|تراپ]] * [[Pop music|پۆپ]] }} | years_active = ٢٠٢١–ئێستا | label = [[Warner Records|وارنەر]] }} | module2 = {{Infobox Twitch streamer|subbox=yes | years_active = ٢٠١٦–٢٠٢١ | channel_url = Ishowspeed | genre = [[Video game culture|گەیمینگ]] }} | module3 = {{Infobox YouTube personality|subbox=yes | channel_direct_url = channel/UCWsDFcIhY2DBi3GB5uykGXA<!-- DO NOT ADD SECONDARY CHANNELS. SEE WP:ELMIN AND WP:INFOBOXPURPOSE --> | channel_display_name = ئای شۆو سپید | genre = {{flatlist| * [[Online streamer|ستریمینگی جۆراوجۆر]] * [[Video game culture|گەیمینگ]] }} | views = ١٫٤ ملیار | subscribers = ١٤٫١ ملیۆن | silver_button = بەڵێ | silver_year = ٢٠٢١ | gold_button = بەڵێ | gold_year = ٢٠٢١ | diamond_button = بەڵێ | diamond_year = ٢٠٢٢ | associated_acts = {{flatlist| * [[ئادین ڕۆس]] * [[Sidemen (YouTube group)|سایدمەن]] * [[کای سینات]] }} | stats_update = ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ }} }} '''دارێن واتکینز جونیۆر''' (لەدایکبووی ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٥) زیاتر بە ناوی دروست کراوی ئۆنلاینی بەناوی IShowSpeed یان تەنھا Speed ناسراوە، [[یووتیووب|یوتیوبەر]] و [[ستریمەر|ستریمەرێکی]] [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکییە]]، بە جۆراوجۆری لایڤ ستریم ناسراوە کە تێیدا بە شێوەیەکی سەرەکی یارییە ڤیدیۆیییەکانی وەک [[فۆڕتنایت]] و [[ڤالۆرانت]] و NBA 2K دەکات. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کایەی ڤیدیۆیی|ژیاننامە|ئینتەرنێت|کۆمیدیا|دەیەی ٢٠٠٠}} {{پۆلی کۆمنز|IShowSpeed}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} {{کۆمپیوتەر-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٥]] [[پۆل:کەناڵەکان بە زمانی ئینگلیزی لە یوتیووب]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:یوتیووبەرە کوڕەکان]] [[پۆل:ڕاپەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ڕاپەڕە نێرە ئەفریقی-ئەمریکییەکان]] [[پۆل:تۆپی پێ لە ویلایەتە یەکگرتووەکان]] 0f4nddfcbv7pp21qtv0o3xp98iv6ukv 0 221820 1661280 1477246 2026-09-05T16:34:10Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، جوگرافیا-کۆلکە، ئیسپانیا-کۆلکە) 1661280 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Isla_de_los_Faisanes-edited.jpg|وێنۆک|دوورگەی فیزانت لە پردی نێودەوڵەتی بەسەر ڕووباری بیداسۆا. لە لای چەپەوە ئیرون لە ئیسپانیا؛ لە لای ڕاستەوە ھێندای لە فەرەنسا]] '''دوورگەی فیزانت''' (بە [[فەڕەنسی]]: Île des Faisans/Île de la Conférence، [[ئیسپانی]]: Isla de los Faisanes، باسکی: Konpantzia, Faisaien Uhartea Konferentziako Uhartea) دوورگەیەکی ڕووبارییە کە خەڵکی تێدا نییە لە ڕووباری بیداسۆا، دەکەوێتە نێوان [[فەرەنسا]] و [[ئیسپانیا]]، کە ئیدارەکەی بە یەکەوە دەگۆڕێت ئەو دوو نەتەوەیە. == جوگرافیا == [[پەڕگە:Irun_-_Isla_de_los_Faisanes_sobre_el_río_Bisasoa_01.jpg|وێنۆک|ڕاست|دوورگەکە وەک لە لای ئیسپانیاوە دەبینرێت]] تا مانگی یەکی ساڵی ٢٠١٨، دوورگەکە درێژییەکەی نزیکەی ٢٠٠ مەتر و پانییەکەی ٤٠ مەتر (١٣٠ پێ)ە، و خەریکە دەڕژێت.<ref name=bbc>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/stories-42817859 | سەردێڕ=The island that switches countries every six months | بڵاوکەرەوە=[[BBC]] | ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨}}</ref> بەو پێیەی ھێڵی سنووری فەرەنسا و ئیسپانیا بەدوای تاڵوێگی ڕێڕەوی سەرەکی [[ڕووباری بیداسۆا]]دا دەڕوات، کە دەکەوێتە کەناری باکووری دوورگەکە، تەواوی خاکی دوورگەی فیزانت ئینکلاڤێکە کە دەکەوێتە ناو سنوورەکانی ئیسپانیا.<ref>"International Condominium" (Xavier Henry Mermoz M. du Pré-Maillard, International Boundaries Review, 2013)&nbsp;: ''This territorial possession is a dependency of both the French Republic and the Kingdom of Spain and is currently located as an enclave within Spain for - as per the 1856 treaty - the border with France is right in the middle of the main channel of the Bidasoa river.''</ref> == دەسگەیشتن == ھەندێک جار دەتوانرێت لە لای [[ئیسپانیا]]وە بە پێ لە کاتی نزمبوونەوەی مەل و بادا بگاتە ئەو دوورگەیە.<ref name=bbc/> کەسی تێدا نییە، و چوونە ژوورەوە قەدەغەیە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Caneta and Pheasant Island |ناونیشان=https://www.hendaye-tourisme.fr/en/discover/sightseeing/caneta-and-pheasant-island/ |وێبگە=Hendaye Tourism |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وتەگێڕانەوە=Currently, the island cannot be visited but it can easily be seen from the Joncaux bank, on the Bay Path. |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211023193444/https://www.hendaye-tourisme.fr/en/discover/sightseeing/caneta-and-pheasant-island/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> تەنھا ناوبەناو لە ڕۆژانی کراوەی میراتدا نەبێت.<ref name=bbc/> جگە لەوەش، کارمەندانی حکوومەتی شارەوانی ئیرون یان ھێندای دەتوانن لە شەش مانگ جارێک جارێک بچنە ناو دوورگەکە بۆ پاککردنەوە و باخداری،<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://observador.pt/2017/07/31/a-ilha-dos-faisoes-o-condominio-mais-antigo-do-mundo-e-seis-meses-francesa-e-seis-meses-espanhola/|سەردێڕ=A ilha dos Faisões, o condomínio mais antigo do mundo, é seis meses francesa e seis meses espanhola|دوایین=Porto|یەکەم=Rita|وێبگە=Observador|زمان=pt-PT|ڕێکەوتی سەردان=٣ی شوباتی ٢٠١٩}}</ref> و ئەندامانی فەرماندەیی دەریایی سان سێباستیان (ئیسپانیا) و بایۆن ([[فەرەنسا]])، بەرپرسیارن لە چاودێریکردن دوورگەکە، ھەر پێنج ڕۆژ جارێک لەسەری دەنیشنەوە.<ref name=":0"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Pheasant Island}} {{تووڵی دەروازە|ئیسپانیا|سیاسەت|جوگرافیا|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان|فەڕەنسا}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ئیسپانیا-کۆلکە}} [[پۆل:سنووری فەڕەنسا- ئیسپانیا]] [[پۆل:دوورگە نێودەوڵەتییەکان]] [[پۆل:دوورگەکانی ئیسپانیا]] [[پۆل:دوورگەکانی فەڕەنسا]] rhbibysw71fqfcc6aud3gzrk1ijflua 0 221877 1661287 1477207 2026-09-05T16:35:20Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1661287 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Kish beach 05.jpg|وێنۆک|کەنار دەریای کیش]] '''دوورگەی کیش''' [[دوورگە|دوورگەیەکی]] ھاوینەھەواری وەرزشییە لە شاری بەندەر لەنگە لە [[پارێزگای ھورمزگان]] لە باشووری [[ئێران]] و دەکەوێتە [[کەنداوی فارس]]. کیش یەکێکە لە شوێنە گەشتیارییە سەرەکییەکانی ئێران بەھۆی بوونی ناوچەی ئازادی بازرگانی، ناوەندەکانی کات بەسەربردن و بازرگانیی، شوێنە گەشتیارییەکان و زۆرێک لە ھۆتێلەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Brian Nicholson and Sundeep Sahay|ناونیشان=http://unpan1.un.org/intradoc/groups/public/documents/NISPAcee/UNPAN015616.pdf|سەردێڕ=Building Iran's Software Industry: An Assessment of Plans and Prospects sing the Software Export Success Model|بڵاوکەرەوە=Institute for Development Policy and Management, University of Manchester, UK|ساڵ=٢٠٠٣|ژپنک=١-٩٠٤١٤٣-٣٧-٧|ڕێکەوتی سەردان=۱۸ مە ۲۰۲۲|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304042110/http://unpan1.un.org/intradoc/groups/public/documents/NISPAcee/UNPAN015616.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئازاری ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ژمارەی دانیشتووانی ئەو دوورگەیە نزیکەی ٤٠ ھەزار کەسە و ساڵانە نزیکەی ٢ ملیۆن گەشتیار سەردانی دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تعداد مسافران ورودی کیش بە بیش از ۱۴۸ ھزار نفر رسید|ناونیشان=https://www.irna.ir/news/84697531/تعداد-مسافران-ورودی-کیش-بھ-بیش-از-۱۴۸-ھزار-نفر-رسید}}</ref>دوورگەی کیش سێیەم شوێنی پشووە لە [[ڕۆژھەڵاتی ناوین|ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]] لە دوای [[دوبەی]] و شەرم ئەلشێخ. گەشتیارانی زۆرێک لەو وڵاتانەی کە ئێران بەزۆری پێویستی بە ڤیزە [[سیاست ویزا ایران|ھەیە، لە وەرگرتنی ڤیزە بۆ کیش بەخشراون]]. ئەم دوورگەیە ڕووبەرەکەی ٩١٫٥ کیلۆمەتر چوارگۆشەیە و لە باکوورەوە بەرەو [[ئێران]] و لە ڕۆژھەڵاتەوە بەرەو [[تەنگاوی ھورمز|گەرووی ھورمز]] و لە باشوورەوە بەرەو [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان|ئیماراتی یەکگرتووی عەرەبی]] و لە ڕۆژاواوە بەرەو وڵاتانی [[بەحرەین]] و [[قەتەر]] و [[عەرەبستانی سعوودی|سعودیە دەڕوات عەرەبستان]]. == ناو == لە ڕابردوودا کیش بە زمانی عەرەبی بە «قەیس»یش ناسرابوو. لە زمانی فارسی پەھلەویدا، کیش بە کەناڵی ژێرزەمینیی قەنات ناودەبرێت، دوورگەکەش بەھۆی زۆری کانییە ئاوییەکانییەوە پێی دەوترێت کیش. ھەروەھا [[عەلی ئەکبەر دێھخودا|دێھخۆدە]] ناوی کیش بە پەیوەست بە توێکڵ و شوێنی تیرەوە دەزانێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ئێران}} {{پۆلی کۆمنز|Kish Island}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارەکانی پارێزگای ھورمزگان]] [[پۆل:دوورگەکانی ئێران]] [[پۆل:ئابووری ئێران]] [[پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی ئێران]] 6ngg7q851fzv30vtdkke9n84na6mhrb 0 222294 1661105 1502255 2026-09-05T13:41:20Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (وەرزش-کۆلکە) 1661105 wikitext text/x-wiki دوورگەکانی کووک بۆ یەکەمجار لە ساڵی [[ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٨|١٩٨٨]] بەشداری [[یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە]] کرد. وەرزشوانانی ئەم وڵاتە تا [[ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠|٢٠٢٠]] ھیچ مەدالیایەکی ئۆڵۆمپیادیان بەدەست نەھێنا. ھەروەھا یەکێکە لەو نەتەوانەی تا ئێستا بەشداری [[یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە|یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەیان]] نەکردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Cook Islands at the Olympic Games|ناونیشان=https://www.topendsports.com/events/summer/countries/cook-islands.htm|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.topendsports.com}}</ref> == پێرێستی بەشداری لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە == {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" !یارییەکان ! وەرزشوانان | style="background:gold; width:4.5em; font-weight:bold;" | زێڕ | style="background:silver; width:4.5em; font-weight:bold;" | زیو | style="background:#cc9966; width:4.5em; font-weight:bold;" | برۆنز ! style="width:4.5em; font-weight:bold;" | گشتی ! style="width:4.5em; font-weight:bold;" | پلە |- | align="right" |{{GamesName|SOG|1988}} | ٧ | ٠ | ٠ | ٠ | ٠ | [[پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٨|–]] |- | align="right" |{{GamesName|SOG|1992}} | ٢ | ٠ | ٠ | ٠ | ٠ | [[پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٢|–]] |- | align="right" |{{GamesName|SOG|1996}} | ٣ | ٠ | ٠ | ٠ | ٠ | [[پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٦|–]] |- | align="right" |{{GamesName|SOG|2000}} | ٣ | ٠ | ٠ | ٠ | ٠ | [[پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠|–]] |- | align="right" |{{GamesName|SOG|2004}} | ٣ | ٠ | ٠ | ٠ | ٠ | [[پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤|–]] |- | align="right" |{{GamesName|SOG|2008}} | ٤ | ٠ | ٠ | ٠ | ٠ | [[خشتەی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨|–]] |- | align="right" |{{GamesName|SOG|2012}} | ٨ | ٠ | ٠ | ٠ | ٠ | [[خشتەی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢|–]] |- | align="right" |{{GamesName|SOG|2016}} | ٩ | ٠ | ٠ | ٠ | ٠ | [[خشتەی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦|–]] |- | align="right" |{{GamesName|SOG|2020}} | ٦ | ٠ | ٠ | ٠ | ٠ | [[خشتەی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠|–]] |- | align="right" |{{GamesName|SOG|2024}} | colspan="6;" rowspan="3" | ''ڕووداوی داھاتوو'' |- | align="right" |{{GamesName|SOG|2028}} |- |align=right| {{GamesName|SOG|2032}} |- ! colspan="2" | [[خشتەی سەرجەم مەدالیەکانی یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد|گشتی]] ! ٠ ! ٠ ! ٠ ! ٠ ! [[خشتەی سەرجەم مەدالیەکانی یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد|–]] |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠٢١|سەردێڕ=Cook Islands|ناونیشان=https://www.olympic.org/cook-islands|بڵاوکەرەوە=International Olympic Committee}} * {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Cook Islands|ناونیشان=http://www.olympedia.org/countries/COK|بڵاوکەرەوە=Olympedia.com}} * {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Olympic Analytics/COK|ناونیشان=http://olympanalyt.com/OlympAnalytics.php?param_pagetype=MedalsByGames&param_country=COK|بڵاوکەرەوە=olympanalyt.com|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221226100517/http://olympanalyt.com/OlympAnalytics.php?param_pagetype=MedalsByGames&param_country=COK|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیاد}} {{تووڵی دەروازە|ئۆڵۆمپیاد|وەرزش }} {{پۆلی کۆمنز|Cook Islands at the Olympic Games}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{وەرزش-کۆلکە}} 91opzoujh4odu9ad3dfrft59enbxuwk 1661425 1661105 2026-09-05T20:10:44Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} 1661425 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} دوورگەکانی کووک بۆ یەکەمجار لە ساڵی [[ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٨|١٩٨٨]] بەشداری [[یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە]] کرد. وەرزشوانانی ئەم وڵاتە تا [[ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠|٢٠٢٠]] ھیچ مەدالیایەکی ئۆڵۆمپیادیان بەدەست نەھێنا. ھەروەھا یەکێکە لەو نەتەوانەی تا ئێستا بەشداری [[یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە|یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەیان]] نەکردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Cook Islands at the Olympic Games|ناونیشان=https://www.topendsports.com/events/summer/countries/cook-islands.htm|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.topendsports.com}}</ref> == پێرێستی بەشداری لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە == {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" !یارییەکان ! وەرزشوانان | style="background:gold; width:4.5em; font-weight:bold;" | زێڕ | style="background:silver; width:4.5em; font-weight:bold;" | زیو | style="background:#cc9966; width:4.5em; font-weight:bold;" | برۆنز ! style="width:4.5em; font-weight:bold;" | گشتی ! style="width:4.5em; font-weight:bold;" | پلە |- | align="right" |{{GamesName|SOG|1988}} | ٧ | ٠ | ٠ | ٠ | ٠ | [[پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٨|–]] |- | align="right" |{{GamesName|SOG|1992}} | ٢ | ٠ | ٠ | ٠ | ٠ | [[پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٢|–]] |- | align="right" |{{GamesName|SOG|1996}} | ٣ | ٠ | ٠ | ٠ | ٠ | [[پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٩٦|–]] |- | align="right" |{{GamesName|SOG|2000}} | ٣ | ٠ | ٠ | ٠ | ٠ | [[پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠|–]] |- | align="right" |{{GamesName|SOG|2004}} | ٣ | ٠ | ٠ | ٠ | ٠ | [[پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٤|–]] |- | align="right" |{{GamesName|SOG|2008}} | ٤ | ٠ | ٠ | ٠ | ٠ | [[خشتەی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٨|–]] |- | align="right" |{{GamesName|SOG|2012}} | ٨ | ٠ | ٠ | ٠ | ٠ | [[خشتەی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢|–]] |- | align="right" |{{GamesName|SOG|2016}} | ٩ | ٠ | ٠ | ٠ | ٠ | [[خشتەی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦|–]] |- | align="right" |{{GamesName|SOG|2020}} | ٦ | ٠ | ٠ | ٠ | ٠ | [[خشتەی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠|–]] |- | align="right" |{{GamesName|SOG|2024}} | colspan="6;" rowspan="3" | ''ڕووداوی داھاتوو'' |- | align="right" |{{GamesName|SOG|2028}} |- |align=right| {{GamesName|SOG|2032}} |- ! colspan="2" | [[خشتەی سەرجەم مەدالیەکانی یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد|گشتی]] ! ٠ ! ٠ ! ٠ ! ٠ ! [[خشتەی سەرجەم مەدالیەکانی یارییەکانی ئۆڵۆمپیاد|–]] |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠٢١|سەردێڕ=Cook Islands|ناونیشان=https://www.olympic.org/cook-islands|بڵاوکەرەوە=International Olympic Committee}} * {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Cook Islands|ناونیشان=http://www.olympedia.org/countries/COK|بڵاوکەرەوە=Olympedia.com}} * {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Olympic Analytics/COK|ناونیشان=http://olympanalyt.com/OlympAnalytics.php?param_pagetype=MedalsByGames&param_country=COK|بڵاوکەرەوە=olympanalyt.com|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221226100517/http://olympanalyt.com/OlympAnalytics.php?param_pagetype=MedalsByGames&param_country=COK|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{نەتەوەکان لە ئۆڵۆمپیاد}} {{تووڵی دەروازە|ئۆڵۆمپیاد|وەرزش }} {{پۆلی کۆمنز|Cook Islands at the Olympic Games}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{وەرزش-کۆلکە}} 7shwhprl85lh1v1qfiq7b18rmgmiqff 0 222400 1661743 1400805 2026-09-06T10:39:17Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە، کیمیا-کۆلکە) 1661743 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Dopamine-from-xtal-view-1-3D-bs-17.png|وێنۆک]] '''دۆپامین''' <ref group="تێبینی">لە ناونانی کیمیایی سیستەمییەوە کورتکراوەی DA{{تی|'''d'''ihydroxyphenethyl'''amine''': ثنائي هيدروكسي فينئيثيلامين}}</ref>({{بە ئینگلیزی|Dopamine}}) [[ئاوێتەی ئەندامی]]یە کە لە ڕووی کیمیایییەوە وەک کاتێکۆلامین [[فینێتیلامین|و فینێتیلامین]] پۆلێن کراوە. ئەم مادەیە لە جەستەی مرۆڤدا دەردرێت، و ڕۆڵی [[ھۆرمۆن]] [[دەمارەگوێزەرەوە|و گواستنەوەی دەمار]] دەگێڕێت، و کاریگەری زۆری لەسەر مێشکە بە تایبەتی، و لەسەر جەستەی مرۆڤ بەشێوەیەکی گشتی. لە ڕووی پێکھاتەیییەوە [[ئەمین (کیمیا)|گروپێکی ئەمینی]] تێدایە، دۆپامین لە [[کاربۆکسیلات|دیکاربۆکسیلکردنی]] پێکھاتەی پێشەکییەکەیەوە L-dopa، لە مێشک و گورچیلەدا بایۆسێنتێز دەکرێت. ئەم ئاوێتە لە زیندەوەرانی تری وەک ڕوەک و زۆربەی ئاژەڵەکانیشدا دروست دەبێت. [[دەمارەخانە|دەمارەکان]] لە مێشکدا دۆپامین دەردەدەن، لەناو چەندین ڕێڕەوی جیاوازی دۆپامیندا، یەکێکیان ڕۆڵێکی سەرەکی دەگێڕێت لە فاکتەری پاڵنەر لە سیستەمی پاداشت لە مێشکدا، و پاداشت ئاستی دۆپامین لە مێشکدا زیاد دەکات؛ لە لایەکی ترەوە دەرمانە [[دەرمانی کاریگەریی دەروونی|دەروونییە چالاکەکان]] و [[ئاڵوودەبوون|ئالوودەبووەکان]] یان دەردانی دۆپامین زیاد دەکەن یان کار دەکەن بە ڕێگریکردن لە گەڕانەوەی دەمارەکان بۆ ئەم مادەیە دوای دەردانی؛ و ڕێڕەوی دۆپامین کاریگەری لەسەر سیستەمی جووڵە ھەیە و دەردانی ھۆرمۆنەکانی تر کۆنتڕۆڵ دەکات. ئەم ڕێگایانە لەگەڵ کۆمەڵەیەکی تایبەتی دەمارەکان، سیستەمێکی تایبەت (سیستەمی دۆپامینەرژیک) پێکدەھێنن کە توانای گۆڕینی دەمارەکانی ھەیە. دۆپامین لە نێو خەڵک و لە میدیا جۆراوجۆرەکاندا بەناوی «ھۆرمۆنی دڵخۆشی» ناسراوە، ھەرچەندە ڕۆڵی بەپێی [[دەرمان ناسی]] لەسەر بنەمای بەخشینی باشی پاڵنەرە<ref name="NAcc function">{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Molecular Neuropharmacology: A Foundation for Clinical Neuroscience|بڵاوکەرەوە=McGraw-Hill Medical|ساڵ=٢٠٠٩|ژپنک=٩٧٨-٠-٠٧-١٤٨١٢٧-٤|edition=2nd|شوێن=New York|پەڕەکان=١٤٧–٤٨, ٣٦٦–٦٧, ٣٧٥–٧٦}}</ref><ref name="pmid 24107968">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ڕێکەوت=أکتوبر 2013|سەردێڕ=Parceling human accumbens into putative core and shell dissociates encoding of values for reward and pain|journal=The Journal of Neuroscience|بەرگ=٣٣|issue=41|doi=10.1523/JNEUROSCI.1731-13.2013|pmc=٣٧٩٢٤٦٩|pmid=٢٤١٠٧٩٦٨}}</ref><ref name="Aversion neurons">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ڕێکەوت=ینایر 2015|سەردێڕ=A role for phasic dopamine release within the nucleus accumbens in encoding aversion: a review of the neurochemical literature|journal=ACS Chemical Neuroscience|بەرگ=٦|issue=1|doi=10.1021/cn500255p|pmc=٥٨٢٠٧٦٨|pmid=٢٥٤٩١١٥٦}}</ref> بە واتایەکی تر، دۆپامین کاتێک دەردەچێت کە گرنگییەک یان پاڵنەرێک (وەک ئارەزوو) دەرئەنجامێکی تایبەت ھەست پێدەکرێت، ئەمەش ڕەفتاری زیندەوەری بەرەو بەدەستھێنانی ئەو دەرئەنجامە دەبات.<ref name="Aversion neurons"/><ref name="Motivational salience">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ڕێکەوت=یونیو 2012|سەردێڕ=Prefrontal/accumbal catecholamine system processes high motivational salience|journal=Front. Behav. Neurosci.|بەرگ=٦|doi=10.3389/fnbeh.2012.00031|pmc=٣٣٨٤٠٨١|pmid=٢٢٧٥٤٥١٤}}</ref> == تێبینییەکان == <references group="تێبینی"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|زانست|پزیشکی|کیمیا}} {{پۆلی کۆمنز|Dopamine}} {{پزیشکی-کۆلکە}} {{کیمیا-کۆلکە}} [[پۆل:دەرمانە گرنگەکانی ڕێکخراوی تەندروستی جیھانی]] 1am2upmjzr2s0l5fn7j38unnntuji2q 0 222445 1661434 1623265 2026-09-05T20:17:15Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661434 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ئیزکوێل پالاسیۆس''' ( لەدایکبووی ٥ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٨) یاریزانێکی پیشەگەری تۆپی پێی ئەرژەنتینییە و لە پێکھاتەی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەرژەنتین]] بوو لە [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢]]<nowiki/>ی [[قەتەر]] کە لەگەڵ ھەڵبژاردەکەی نازناوەکەیان بەدەستھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=2022 World Cup final: Argentina 3-3 France (aet, 4-2 on pens) – as it happened|ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/live/2022/dec/18/argentina-france-world-cup-2022-final-live|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=the Guardian|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Argentina 1-0 Brazil: Copa América final – as it happened|ناونیشان=http://www.theguardian.com/football/live/2021/jul/10/argentina-v-brazil-copa-america-final-live|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=the Guardian|زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{Reflist}} == بەستەری دەرەکی == * {{Soccerway}} {{پێکهاتەی هەڵبژاردەی ئەرژەنتین لە جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢}} {{تووڵی دەروازە|تۆپی پێ|وەرزش|ژیاننامە|ئەرژەنتین}} {{پۆلی کۆمنز|Exequiel Palacios}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{تۆپی پێ-کۆلکە}} {{وەرزش-کۆلکە}} [[پۆل:یاریزانانی براوەی جامی جیھانیی فیفا]] [[پۆل:یاریزانە براوەکانی کۆپا ئەمریکا]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئەڵمانیا]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی ئارجەنتینی]] [[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئارجەنتینی]] [[پۆل:یاریزانانی ھێڵی ناوەندی تۆپی پێ]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٨]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئەرژەنتینی]] [[پۆل:یاریزانانی بۆندسلیگا]] [[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٦]] [[پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ]] 61xav333vdc6h8fj0qzn7muwg1oe1dk 0 225699 1661158 1510884 2026-09-05T15:03:53Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661158 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''فرونزە ڤاگیناکی دۆڤلاتیان''' (بە [[ئەرمەنی]]: Ֆրունզե Վաղինակի Դովլաթյան؛ ٢٦ی ئایاری ١٩٢٧ لە [[گاڤار]] – ٣٠ی ئابی ١٩٩٧ لە [[یەریڤان]]) دەرھێنەر و ئەکتەری سینەمایی ئەرمەنی بووە. ھونەرمەندی گەلی یەکێتی سۆڤیەت (١٩٨٣).<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Historical Dictionary of Russian and Soviet Cinema|ناونیشان=https://archive.org/details/historicaldictio0000roll_z3y1|نووسەر=Peter Rollberg|بڵاوکەرەوە=Rowman & Littlefield|ساڵ=٢٠٠٩|شوێن=US|ISBN=978-0-8108-6072-8|پەڕەکان=[https://archive.org/details/historicaldictio٠٠٠٠roll_z٣y١/page/١٨٥ ١٨٥]-١٨٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئەرمەنستان }} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٧]] [[پۆل:مردووانی ١٩٩٧]] [[پۆل:ئەکتەری پیاوی سۆڤیەت]] [[پۆل:ئەرمەنیەکانی سۆڤیەت]] [[پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی سۆڤیەتی]] 4ap2uzdebups8mrqtyg1lpajs6eq3ow 0 225828 1661574 1444557 2026-09-06T04:33:42Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، فەلسەفە-کۆلکە) 1661574 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Pyramid_of_Capitalist_System.jpg|چەپ|وێنۆک|کاریکاتێری "هەڕەمی سیستەمی سەرمایەداری" کە لەلایەن کرێکارانی پیشەسازیی جیهانەوە (١٩١١) دروستکراوە نموونەیەکی ڕەخنەی [[سۆشیالیزم|سۆسیالیستییە]] لە [[سەرمایەداری|سەرمایەداریدا]] و چینایەتی کۆمەڵایەتی.]] '''دژە سەرمایەداری''' ئایدۆلۆژیایەکی سیاسی و بزووتنەوەیەکە کە لە چەندین ئاڕاستە و بیری جۆراوجۆر لە دژی سەرمایەداری پێکدێت. بەو مانایەی کە دژە سەرمایەدارییەکان ئەو کەسانەن کە دەیانەوێت سیستمی سەرمایەداری بگۆڕن بە جۆرێکی تر لە سیستەمی ئابووری، وەک [[سۆشیالیزم|سۆسیالیزم]] یان [[کۆمۆنیزم]]. == سۆسیالیزم == [[پەڕگە:Karl_Marx_001.jpg|وێنۆک|[[کارڵ مارکس|کارل مارکس،]] کە لەلایەن زۆرێکەوە بە یەکێک لە دامەزرێنەرانی بیری دژە سەرمایەداری دادەنرێت. ئەو یەکێکە لە نووسەرانی [[مانیفێستی کۆمۆنیست|مانیفێستی کۆمۆنیزم]].]] سۆسیالیزم داکۆکی لە خاوەندارێتی گشتی یان خاوەنداریەتیی ڕاستەوخۆی کرێکار و بەڕێوەبردنی ئامرازی بەرهەمهێنان و دابەشکردنی سەرچاوە دەکات، و کۆمەڵگایەک کە تایبەتمەندی یەکسانە بە سەرچاوە بۆ هەموو تاکەکان، لەگەڵ شێوازێکی یەکسان بۆ قەرەبووکردنەوە.<ref name="SocialismAVeryShortIntroduction">''Newman, Michael''. (2005) ''Socialism: A Very Short Introduction'', Oxford University Press, {{ISBN|0-19-280431-6}}</ref><ref>"Socialism". Oxford English Dictionary.</ref> # تیۆرێکە یان سیاسەتی ڕێکخستنی کۆمەڵایەتی کە ئامانجی یان بانگەشە بۆ خاوەندارێتی و کۆنترۆڵکردنی دیموکراسیانەی ئامرازەکانی بەرهەمهێنان، لەلایەن کرێکاران یان کۆمەڵگا بە گشتی، و بەڕێوەبردن یان دابەشکردنیان لە بەرژەوەندی هەمووان دەکات. # سۆسیالیستەکان بانگەشە بۆ هەماهەنگیی کرێکاران /ئابووری کۆمەڵگا دەکەن، <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٠٨|سەردێڕ=Socialism|ناونیشان=https://www.britannica.com/topic/socialism|وێبگە=[[Encyclopædia Britannica]]}}</ref> کە تێیدا خەڵک کۆنتڕۆڵێکی دیموکراسیانەی بەسەر وڵاتدا هەیە، لەگەڵ ئەوەشدا هەندێک فەلسەفەی نادیموکراسی لەخۆگرتووە. خاوەندارێتی "دەوڵەت" یان "هەماهەنگیی کرێکاری" لە دژایەتییەکی بنەڕەتیدایە لەگەڵ خاوەندارێتی "تایبەت"ی ئامرازەکانی بەرهەمهێنان ، کە تایبەتمەندییەکی سەرمایەدارییە. زۆربەی سۆسیالیستەکان دەڵێن سەرمایەداری بە شێوەیەکی نادادپەروەرانە دەسەڵات و سامان و قازانج لە نێوان توێژێکی بچووکی کۆمەڵگادا چڕ دەکاتەوە کە سەرمایە کۆنترۆڵ دەکات و سامانەکەی لە ڕێگەی بەکارهێنان و سوودوەرگرتن لە کرێکاران بەدەستی دەهێنن. سۆسیالیستەکان دەڵێن سەرمایەداری لە چالاکییە ناعەقڵانیەکان پێکدێت، وەک کڕینی کاڵاکان تەنیا بۆ فرۆشتن لە کاتێک کە نرخەکانیان بەرز دەبێتەوە، نەک بۆ بەکارهێنان، تەنانەت ئەگەر کاڵاکە نەتوانرێت بە قازانج بە تاکەکانی پێویست بفرۆشرێت؛ ئەوان دەڵێن کە ''بەدەستهێنانی پارە'' ، یان کەڵەکەکردنی سەرمایە، لەگەڵ تێرکردنی داواکاریدا ناگونجێت. <ref name="WorldSocialism">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠١٠|سەردێڕ=Let's produce for use, not profit|ناونیشان=http://www.worldsocialism.org/spgb/may10/page23.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100716140329/http://www.worldsocialism.org/spgb/may10/page23.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تەممووزی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=socialist standard|ڕێکەوتی سەردان= ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref> سۆسیالیستەکانی سەرەتایی (سۆسیالیستانی یوتۆپی و سۆسیالیستی ڕیکاردیان) ڕەخنەیان لە سەرمایەداری گرت بۆ کۆکردنەوەی [[ھێز (فەلسەفە)|دەسەڵات]] و سامان وە بەکارهێنانەوەی بەشێکی بچووکی ئەو بڕە لە کۆمەڵگا، هەروەها ڕەخنەکان بۆ ئەوەشبوون کە [[تەکنۆلۆژیا|تەکنەلۆجیا]] و سەرچاوە بەردەستەکان بەکارنایەن لە خزمەتی گشتی.<ref>in Encyclopædia Britannica (2009). Retrieved October 14, 2009, from Encyclopædia Britannica Online: https://www.britannica.com/EBchecked/topic/551569/socialism, "Main" summary: "Socialists complain that capitalism necessarily leads to unfair and exploitative concentrations of wealth and power in the hands of the relative few who emerge victorious from free-market competition—people who then use their wealth and power to reinforce their dominance in society."</ref><ref name="Engels Selected Works 1968, p. 40">Marx and Engels Selected Works, Lawrence and Wishart, 1968, p. 40. Capitalist property relations put a "fetter" on the productive forces.</ref> === مارکسیزم === [[پەڕگە:Zentralbibliothek_Zürich_Das_Kapital_Marx_1867.jpg|وێنۆک|سەرمایە: ڕەخنەگرتن لە ئابووری سیاسی، لەلایەن کارل مارکسەوە، شیکاریەکی ڕەخنەگرانە بۆ ئابووری سیاسی، بە مەبەستی ئاشکراکردنی یاساکانی ئابووریی بەرهەمهێنانی سەرمایەداری.]] [[کارڵ مارکس|کارل مارکس]] سەرمایەداری وەک قۆناغێکی مێژوویی دەبینێت، جاران پێشکەوتوو بوو بەڵام لە کۆتاییدا بەهۆی ناکۆکییە ناوخۆییەکانەوە وەستاوە و لە کۆتاییدا سۆسیالیزم بەدوایدا دێت. مارکس بانگەشەی ئەوەی کرد کە سەرمایەداری هیچ شتێک نییە جگە لە بەردی هەنگاوێکی پێویست بۆ پێشکەوتنی مرۆڤ، کە دواتر ڕووبەڕووی شۆڕشی سیاسی دەبێتەوە پێش ئەوەی کۆمەڵگەی بێ چینایەتی درووست ببێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Wallerstein|یەکەم=Immanuel|ڕێکەوت=ئەیلوولی ١٩٧٤|سەردێڕ=The Rise and Future Demise of the World Capitalist System: Concepts for Comparative Analysis|ناونیشان=https://archive.org/details/sim_comparative-studies-in-society-and-history_1974-09_16_4/page/387|journal=Comparative Studies in Society and History|بەرگ=١٦|issue=4|پەڕەکان=٣٨٧–٤١٥|doi=10.1017/S0010417500007520}}</ref> == هەروەها بڕوانە == == سەرچاوەکان == {{Reflist}} {{پۆلی کۆمنز|Anti-capitalism}} {{تووڵی دەروازە|سۆشیالیزم|ئابووری|سیاسەت|فەلسەفە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{فەلسەفە-کۆلکە}} [[پۆل:سۆشیالیزم]] [[پۆل:قوتابخانەکانی بیری ئابووری]] [[پۆل:بزاڤە سیاسییەکان]] [[پۆل:مارکسیزم]] [[پۆل:کۆمۆنیزم]] [[پۆل:ئەنارکیزم]] secp11oysppv309vjyh26bygr1umgzy 0 226465 1661331 1660912 2026-09-05T17:08:47Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ئاسیا|ئاسیا]] 1661331 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} [[پەڕگە:Aerial view of ISF area of Duhail.png|وێنۆک]] '''دوحێل''' ناوچەیەکی نیشتەجێبوونە لە [[قەتەر]] و دەکەوێتە شارەوانی دەوحە، ڕووبەری دوحێل ٦٫٨ کیلۆمەتر چوارگۆشەیە و ژمارەی دانیشتووانی ٧٠٥٩ کەسە.<ref name="2015census">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=2015 population census|ناونیشان=https://www.mdps.gov.qa/ar/knowledge/Publications/Other/Census%202015.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170214014012/http://www.mdps.gov.qa/ar/knowledge/Publications/Other/Census%202015.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Ministry of Development Planning and Statistics}}</ref>ناوی قەزاکە لە «دەحال» وەرگیراوە، کە زاراوەیەکی عەرەبییە بۆ ئەشکەوت، و ناوی لێنراوە وەک ڕێزلێنانێک بۆ ئەشکەوتێکی گەورە کە لە ناوچەکەدا ھەیە. == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|قەتەر|ئاسیا}} {{سەرچاوەکان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{قەتەر-کۆلکە}} [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:کۆمەڵگاکانی دەوحە]] h5zwfdk0gsqrrf0y6ejlw0z8hsyh1ty 0 227797 1661487 1123521 2026-09-05T22:36:40Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1661487 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Doublejeopardyposter.jpg|وێنۆک]] '''دووھێندە مەترسی''' ({{بە ئینگلیزی|Double Jeopardy}}) فیلمێکە لە ساڵی ١٩٩٩ لە دەرھێنانی بروس بێریسفۆرد، لەم فیلمەدا ئەکتەرانی وەک [[تۆمی لی جۆنێس]]، ئاشلی جود، بروس گرینوود، ئانابێس گیش، مافیای ڕۆما، جەی برازاو، مایکل گاستۆن، دانیال لاپین، سپێنسەر تارت کلارک، بێتسی برانتلی و بابس چولا ڕۆڵیان بینیوە. فیلمەکە لە ٢٤ی ئەیلوولدا بڵاوکرایەوە، لەلایەن ڕەخنەگرانەوە پێداچوونەوەی جیاوازی لێکرا و داھاتی ١٧٧ ملیۆن دۆلاری بەدەستھێنا. فیلمەکە خاوەنی ڕیزبەندی پەسەندکردنی ٢٨٪ە بە پشتبەستن بە ٨٧ پێداچوونەوە و تێکڕای ڕیزبەندی ٤٬٥/١٠. کۆدەنگی ڕەخنەگرانی ماڵپەڕەکە دەڵێت: «کاستێکی بەتوانا شکست دەھێنێت لە ڕزگارکردنی ئەم فیلمە ھەستبزوێنە ناجێگیرە».<ref>https://www.rottentomatoes.com/m/1093614-double_jeopardy</ref> لە مێتاکریتیکدا، تێکڕای نمرەی قورسایی ٤٠ لە کۆی ١٠٠ بە پشتبەستن بە ٣٠ ڕەخنەگر ھەیە، ئەمەش ئاماژەیە بۆ «پێداچوونەوە تێکەڵەکان یان مامناوەند».<ref>https://www.metacritic.com/movie/double-jeopardy</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|دەیەی ١٩٩٠|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمەکانی دەیەی ١٩٩٠ کە بە زمانی ئینگلیزین]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییەکانی دەیەی ١٩٩٠]] [[پۆل:فیلمە ڕاونانەکانی دەیەی ١٩٩٠]] [[پۆل:فیلمە یاساییەکانی دەیەی ١٩٩٠]] [[پۆل:فیلمە ھەستبزوێنە تاوانکارییەکانی ١٩٩٩]] [[پۆل:فیلمەکانی ١٩٩٩]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە ھەستبزوێنە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ڕاونانی فیلمە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ھەستبزوێنە تاوانکارییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان دەربارەی تۆڵەسەندنەوە]] [[پۆل:فیلمە یاساییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیو ئۆرلینز وێنەکەی گیراوە]] [[پۆل:فیلمەکان لە ڤانکۆڤەر وێنەگیراون]] [[پۆل:فیلمەکانی پاراماونت پیکچەرز]] [[پۆل:ژنان لە فیلمە زیندانییەکاندا]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی خێزانە ناکارامەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ١٩٩٠]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە سان فرانسیسکۆ داندراون]] tf2sz78xa7x4s5qq66avehyzm3y2wdn 14 227997 1661251 1313066 2026-09-05T16:02:51Z AramBot 39807 بۆت: گۆڕینی بەستەری پۆلی کۆمنز لە [[:Commons:Category:Universal Studios|Universal Studios]] بۆ [[:Commons:Category:Universal Pictures|Universal Pictures]] 1661251 wikitext text/x-wiki {{پۆلی کۆمنز|Universal Pictures}} [[پۆل:ئەو کۆمپانیایانە کە لە ناوچەی لۆس ئەنجلۆس لە هەرێمی کالیفۆرنیا نیشتەجێن]] [[پۆل:ئەو کۆمپانیا چێژبەخشیانەی دەکەونە کالیفۆرنیا]] [[پۆل:دابەشکەرانی فیلم لە ئەمریکا]] [[پۆل:کۆمپانیاکانی بەرھەمھێنانی فیلم لە ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:کۆمپانیاکانی کات بەسەربردن کە لە ساڵی ١٩١٢ دامەزراون]] [[پۆل:ئەو کۆمپانیایانە کە لە ناوچەی لۆس ئەنجلۆس لە ھەرێمی کالیفۆرنیا نیشتەجێن]] [[پۆل:ستۆدیۆکانی فیلمی ئەمریکی]] bleoahhjm8r3w0p2mphwc14blchv2as 14 228450 1661254 1043825 2026-09-05T16:04:48Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Adult animated films of the United States}} 1661254 wikitext text/x-wiki {{پۆلی کۆمنز|Adult animated films of the United States}} sl5ogxx1x9uexxemoo1yz1k72jtwmpq 0 229041 1661713 1282676 2026-09-06T10:34:16Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئەکتەر-کۆلکە، فیلم-کۆلکە) 1661713 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Dominique-McElligott.jpg|120px|وێنۆک]] '''دۆمینیک ماکئێلیگۆت''' ({{بە ئینگلیزی|Dominique McElligott}}) (لەدایکبووی ٥ی ئازاری ١٩٨٦) ئەکتەرێکی ئێرلەندییە. لە فیلمەکانی وەک ڕاو (٢٠٠٨)، ھێڵ ئۆن ویڵز (٢٠١١–٢٠١٢)، [[ماڵێک لە کاغەز]] (٢٠١٦–٢٠١٧)، [[دەستەی ھاوڕێکان (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|دەستەی ھاوڕێکان]] (٢٠١٩-ئێستا) دەرکەوتووە. مەکئێلیگۆت لە شاری دبلن گەورە بووە. لە قۆناغی ناوەندی دەستی بە نواندن کردووە. دەرچووی زانکۆی کۆلێژی دبلنە.<ref>https://www.independent.ie/regionals/herald/entertainment/how-our-dominique-is-now-turning-heads-on-hollywood-red-carpet-28014072.html</ref><ref>https://www.irishtimes.com/culture/dubliner-has-part-in-lordi-horror-1.892206</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن|کۆمیک|ئیرلەند|ژیاننامە|خەیاڵی زانستی|ئەکتەران|ھۆڵیوود|ژن}} {{پۆلی کۆمنز|Dominique McElligott}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٦]] [[پۆل:زیندووان]] kcktrrgdzvhpy01c80fzs9yekh2efl9 0 229068 1661649 1502546 2026-09-06T07:34:08Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئەنیمێ-کۆلکە، فیلم-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە) 1661649 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:شخصیة_دورایمون.png|وێنۆک|وێنەیەکی دۆرایمۆن، کارەکتەری سەرەکی]] '''دۆرایمۆن''' (بە [[ئینگلیزی]]: Doraemon) زنجیرە [[ئەنیمێ]] [[مانگا (کۆمیک)|مانگا]]ی بەناوبانگی [[ژاپۆن]]ییە لەسەر بنەمای زنجیرەیەک|چیرۆک لە گۆڤارێکی [[مانگا (کۆمیک)|مانگا]] نووسراوە لەلایەن [[فیۆکۆ فوجیۆ]]، و بەرھەم ھێنراوە بۆ زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی [[ئەنیمێ]] لەلایەن ستۆدیۆی ئەنیمەیشنی [[شین-ئی]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Godzilla Loses Top Spot to Kittybot Doraemon|ناونیشان=https://www.wsj.com/articles/BL-JRTB-13688|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠١٣|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠١٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی تەممووزی ٢٠١٤|سەردێڕ=Doraemon charms U.S. viewers in first remake for a foreign market|ناونیشان=https://www.japantimes.co.jp/news/2014/07/09/national/doraemon-charms-u-s-viewers-in-first-remake-for-a-foreign-market/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی نیسانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171231181644/https://www.japantimes.co.jp/news/2014/07/09/national/doraemon-charms-u-s-viewers-in-first-remake-for-a-foreign-market/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> زنجیرەکە باس لە چیرۆکی پشیلەیەکی ڕۆبۆت دەکات بە ناوی '''دۆرایمۆن''' کە لە سەدەی بیست و دووەوە ھاتووە بۆ یارمەتیدانی خوێندکارێک بە ناوی '''نۆبیتا.''' لە ساڵانی نەوەدەکاندا دۆبلاژ کراوە بۆ [[زمانی عەرەبی]]، زنجیرەکە بۆ یەکەمجار لە [[ژاپۆن]] لە کانوونی دووەمی [[١٩٦٩|ساڵی ١٩٦٩]] نمایشکرا و لە [[١٩٨٢|ساڵی ١٩٨٢]] خەڵاتی سوگاکوکان مانگای بۆ منداڵان و خەڵاتی شارستانییەتی ئۆسامو تازوکا لە [[١٩٩٧|ساڵی ١٩٩٧]] بەدەستھێنا، لە مانگی ئازاری [[٢٠٠٨]] [[ژاپۆن]] زنجیرەیەکی نوێ و ناوازەی ناساند ھەڵوێستی حکوومەت بۆ بەرەوپێشبردنی کارتۆنەکانی ئەنیمەیشن ([[ئەنیمێ]]) و کوولتووری ژاپۆن بەگشتی، و وەزیری دەرەوەی [[ژاپۆن]] [[ماساھیکۆ کۆمورا]] دۆرایمۆنی وەک "باڵیۆزی ئەنیمێ" دەستنیشان کرد، وەزارەتی دەرەوەی ژاپۆن بۆ ئەم بۆنەیە ئاھەنگێکی سازکرد، بە دەیان پانکەیکی دڵخوازی دۆرایمۆن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئەنیمێ|ژاپۆن|فیلم|تەلەڤیزیۆن|کۆمەڵگا|مێژوو|ھۆڵیوود|کایەی ڤیدیۆیی|ئەنیمێ و مانگا|دەیەی ١٩٩٠|دەیەی ٢٠٠٠|دەیەی ٢٠١٠}} {{پۆلی کۆمنز|Doraemon}} {{ئەنیمێ-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} [[پۆل:مانگاکانی ٢٠٠٥]] [[پۆل:ئەنیمێ و مانگای کۆمیدی]] [[پۆل:ئەو مانگایانەی گۆڕدراوە بۆ فیلم]] [[پۆل:زنجیرە مانگاکان]] [[پۆل:ئەنیمێ و مانگای خەیاڵی زانستی]] [[پۆل:مانگای شۆگاکوکان]] [[پۆل:شۆنن مانگا]] [[پۆل:ئەنیمێی ڤیز میدیا]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان دەربارەی منداڵ]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمەیشنییەکان سەبارەت بە منداڵ]] buuep2n8k0tfcmci78tghs1ezve81av 0 230713 1661432 1660863 2026-09-05T20:13:14Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1661432 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox book | italic title = <!--(see above)--> | name = دزێکی ڕاستگۆ | image = | image_size = | border = | alt = | caption = | author = [[فیۆدۆر دۆستۆیەڤسکی]] | audio_read_by = | title_orig = دزێکی ڕاستگۆ–Честный вор | orig_lang_code = | title_working = | translator = | illustrator = | cover_artist = | country = [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی]] | language = [[ڕووسی]] | series = | release_number = | subject = | genre = [[کورتەچیرۆک]] | set_in = | publisher = ١٨٤٨ | publisher2 = | pub_date = | english_pub_date = | published = | media_type = | pages = ٥٥ | awards = | isbn = | isbn_note = | oclc = | dewey = | congress = | preceded_by = | followed_by = | native_wikisource = | wikisource = | notes = | exclude_cover = | website = }} '''دزی ڕاستگۆ''' (بە [[ڕووسی]]: Честный вор) [[کورتەچیڕۆک|کورتە چیرۆکێکە]] لە نووسینی نووسەری ڕووسی [[فیۆدۆر دۆستۆیەڤسکی|فیۆدۆر دۆستۆیڤسکی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=زانیاری لەبارەی دزێکی ڕاستگۆ لە ماڵپەڕی musicbrainz.org|ناونیشان=https://musicbrainz.org/work/e51d02ee-6f7b-4b28-9147-2fb85e5392e6|بڵاوکەرەوە=musicbrainz.org}}</ref> کە بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٨٤٨ بڵاوکرایەوە. == چیرۆک == چیرۆکەکە دەست پێدەکات کە گێڕەرەوەکە کۆتایی بە مامەڵەکانی لەگەڵ یەکێک لە کرێچییە نوێیەکانی شوقەکەی دەھێنێت، کە سەربازێکی کۆنە بە ناوی «ئەستافی ئیڤانۆڤیچ» ڕۆژێک دزێک پاڵتۆی گێڕەرەوەکە دەدزێت، ئەستافیش ھەوڵدەدات بەو دزە بگات، بەڵام ھەوڵەکەی شکست دەھێنێت، ئەستافی ناڕەزایی دەبێت لەم ڕووداوەدا، و بەردەوام دەبێت و دووبارە و سێبارە باسی ئەو دەکات و ڕوون دەبێتەوە کە گێڕەرەوە و سەربازە کۆنەکە کۆکن لەسەر ڕق لێ بوونیان لە کرداری دزینەکەی. شەوێک ئەستەفی باسی دزێکی شەرەفمەند دەکات بۆ گێڕەوەکە کە جارێک ڕووبەڕووی بووەتەوە و پاشان چیرۆکەکە دەچێتە سەر یادەوەرییەکانی ئاستافی لەگەڵ دزەکەدا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کتێب|ڕووسیا|کۆمەڵگا|ھونەرەکان|کورتەچیرۆک|وێژە|ڕۆمانەکان|فەلسەفە}} {{پۆلی کۆمنز|An Honest Thief}} {{کتێب-کۆلکە}} {{وێژە-کۆلکە}} {{فەلسەفە-کۆلکە}} [[پۆل:کورتەچیرۆکەکانی فیۆدۆر دۆستۆیەڤسکی]] 10ym4rik58lgaaal45i7g50hh8ikre9 0 230919 1661741 1652067 2026-09-06T10:38:57Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، فیلم-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە) 1661741 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Donnie Yen Formal.jpeg|وێنۆک|180px]] '''دۆنی یێن جی-دان''' زیاتر بە '''دۆنی یەن''' ناسراوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.scmp.com/sport/martial-arts/kung-fu/article/3018553/hong-kong-martial-arts-superstar-donnie-yen-reveals-past|سەردێڕ=Martial arts superstar Donnie Yen reveals past financial struggles|ڕێکەوت=١٤ی تەممووزی ٢٠١٩|وێبگە=South China Morning Post|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠١٩}}</ref> ({{بە چینی|甄子丹، لەدایکبووی ٢٧ی تەممووزی ١٩٦٣}}) [[ئەکتەر]]، دەرھێنەر، بەرھەمھێنەر و یاریزانی [[ھونەری جەنگی|ھونەرە جەنگییەکانە]] لە [[چین]].<ref name="nytimes1">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2011/01/23/movies/23ipman.html|سەردێڕ=Enter the Teacher to the Dragon of Martial Arts Films|دوایین=Lim|یەکەم=Dennis|ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|ئیش=The New York Times|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١}}</ref><ref name="Kung Fu Magazine">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.kungfumagazine.com/magazine/article.php?article=120|سەردێڕ=Donnie Yen: The Evolution of an American Martial Artist|دوایین=Berwick|یەکەم=Stephan|بەستەری نووسەر=Stephan Berwick|ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٠|ئیش=[[Kung Fu Magazine]]|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئایاری ٢٠١٥}}</ref> دۆنی یێن یەکێکە لە باشترین [[ئەستێرە]]کانی فیلمی ئەکشن لە [[ھۆنگ کۆنگ]]. دۆنی یێن یاریزانێکی زۆر باشی ھونەرە جەنگییەکانە و بەشدارە لە [[کاراتێ]]، [[مستانی|بۆکسەر]]، [[کیک بۆکسێن]]، [[جودۆ]]، جوجیتسۆ، [[موای تای]]، [[تایکواندۆ]]، ھاپکیدۆ، وشو، جیت کۆنگ دۆ، جیوجیتسۆی بەڕازیلی، تای چی، ھۆنگ جیا، ساندا، [[زۆرانبازی]] (کۆنگ فو)، وینگ چون و چونگتۆنگ تێنگ وەک پاسکیلسوار و [[گۆرانیبێژی]] و ڕاپەریش کاری کردووە؛ و شارەزایی و لێھاتوویی تەواوی لە بواری وینگ چوندا ھەیە، بەجۆرێک لە زنجیرەفیلمی پیاوێک بەناوی ئیپ، ڕۆڵی مامۆستا ئیپ دەگێڕێت کە خۆی مامۆستایەکی تەواوەتی وینگ چونە. یەکێکە لە ئەستێرە بەناوبانگەکانی [[ئاسیا]] لە بواری نواندن لە دەیەی ٢٠٠٠دا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|چین|ژیاننامە|شەڕ|تەلەڤیزیۆن|ژن}} {{پۆلی کۆمنز|Donnie Yen}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٣]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی ھۆنگ کۆنگ لە سەدەی بیستەم]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی ھۆنگ کۆنگ لە سەدەی بیست و یەکدا]] [[پۆل:کوریۆگرافەرانی ئەکشن]] [[پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ھۆنگ کۆنگی]] [[پۆل:بەرھەمھێنەرانی سینەما لە ھۆنگ کۆنگ]] [[پۆل:کەسانی کارامەیی ھونەری ھاپکیدۆ لە ھۆنگ کۆنگ]] [[پۆل:کەسانی کارامەیی ھونەری کۆنگ فو لە ھۆنگ کۆنگ]] [[پۆل:ئەکتەرانی پیاو لە ھۆنگ کۆنگ]] [[پۆل:شارەزایانی ھونەری جەنگی ھۆنگ کۆنگ]] [[پۆل:خێرخوازانی ھۆنگ كۆنگ]] [[پۆل:نمایشکارانی ستانت لە ھۆنگ کۆنگ]] [[پۆل:کەسانی کارامە لە ھونەری ووشو]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ھاووڵاتییە سروشتییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] 4fjsguf1ovnkip7rg3u1f84p8y1wbzy 0 230998 1661712 1502588 2026-09-06T10:34:06Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (خۆراک-کۆلکە، ژینناسی-کۆلکە) 1661712 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:دنبلان یامچی Yamchi Truffle.jpg|وێنۆک|دۆمبەڵانێکی ئێرانیی |140px]] <ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=كمأ|ڕێکەوت=٢١ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشان=https://ar.wikipedia.org/w/index.php?title=كمأ&oldid=61892027|ئیش=ويكيبيديا|زمان=ar|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٣}}</ref>'''دۆمبەڵان''' کوارگێکی کێوی وەرزییە و لە بیابانەکاندا دوای بارانبارین لە قووڵایی ٥ بۆ ١٥ سانتیمەتر لەژێر زەویدا گەشە دەکات و وەک خۆراک بەکاردێت. بەزۆری کێشی دۆمەڵان لە ٣٠ بۆ ٣٠٠ گرامە. بە یەکێک لە بەتامترین و بەنرخترین جۆرەکانی کوارگی بیابان دادەنرێت. ==سەرچاوەکان== * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٩ی ئازاری ٢٠٢٣}} <references /> {{تووڵی دەروازە|خۆراک|ژینناسی|ڕوەک}} {{پۆلی کۆمنز|Terfeziaceae}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{خۆراک-کۆلکە}} {{ژینناسی-کۆلکە}} grotoong8epxnkgzgy1ozg3hjmpj92j 10 231057 1661608 1055609 2026-09-06T05:06:27Z Hamid Hassani 16501 دەستکاریی بچووک 1661608 wikitext text/x-wiki {{userbox | border-c = #0A1769 | id = [[پەڕگە:Earthshine Karonen.jpg|70px|بێچوارچێوە]] | id-c = #0A1769 | info = ئەم بەکارھێنەرە دڵخۆش دەبێت کاتێک '''[[ڕەمەزان|مانگی ڕەمەزان]]''' دێت. | info-c = #B2D8E4 | info-a = center | nocat = {{{nocat|}}} }} hp4dpcd1thaq2ohmxkgsa764ng22t00 0 231522 1661594 1502500 2026-09-06T04:37:02Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1661594 wikitext text/x-wiki {{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی کەسایەتی|ناوی خۆماڵی=دڵشاد شەھاب|شوێنی لەدایکبوون=گوندی ئەرگۆش - قەزای مێرگەسۆر - [[پارێزگای ھەولێر]]|نەتەوە=[[کورد]]|نیشتەجێ=ھەولێر - [[کوردستان]] - [[عێراق]]|ڕادەی خوێندەواری=بەکەلۆریۆس ئەندازیاری بیناسازی - زانکۆی سەلاحەدین ١٩٩٤|پیشە=وتەبێژی سەرۆکایەتیی ھەرێمی کوردستان|ئۆفیس=سەرۆکایەتی ھەرێمی کوردستان|ئایین=موسلمان|ماڵپەڕ=https://presidency.gov.krd/|وێنە=|image=}} '''دڵشاد شەھاب حاجی،''' وتەبێژی سەرۆکایەتیی ھەرێمی کوردستان، لە ساڵی ٢٠٢٣ تا ئێستا. == ژیانی == دڵشاد شەھاب حاجی، لە دایکبووی گوندی ئەرگۆش، سەر بە قەزای مێرگەسۆر لە پارێزگای ھەولێر، ھەرێمی کوردستان - [[عێراق]]، لەھەڵمەتی ڕاگوێزانی بارزانییەکان لە ساڵی ١٩٧٨ لە کۆمەڵگەی ھەریر نیشتەجێ دەبن، خوێندنی سەرەتایی و ئامادەیی لە کۆمەڵگەی ھەریر تەواو دەکات، پاشان بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە [[نژیاروانی|تەلارسازی]] لە [[زانکۆی سەڵاحەدین|زانکۆی سەلاح الدین]] بەدەستھێناوە لە ساڵی ١٩٩٤. == پۆستی حزبی و ئیداری == * لە ساڵی ١٩٩١ ئەندامی یەکێتی قوتابیانی کوردستان بووە. * لە ساڵانی ١٩٩٧–٢٠٠٠ لە ڕێکخراوی چاندەر بۆ ئاوەدانکردنەوەی کوردستان کاری کردووە. * ئەندامی سەندیکای ئەندازیارانی کوردستان. * ئەندامی پەرلەمانی ھەرێمی کوردستان لە ساڵی ٢٠٠٩ و وەک جێگری سەرۆکی لیستی کوردستانی و ئەندامی لیژنەی ئاوەدانکردنەوەی گوندەکان بووە. * وەزیری شارەوانی و گەشتوگوزار لە [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|حکومەتی ھەرێمی کوردستان]] بە سەرۆکایەتی [[نێچیرڤان بارزانی]]، لە کابینەی پێنجەم ساڵی ٢٠٠٩. * ئێستا وتەبێژی [[سەرۆکی ھەرێمی کوردستان|سەرۆکایەتیی ھەرێمی کوردستان]] ە، لە خولی سێیەمی سەرۆکایەتی ھەرێم، بە سەرۆکایەتی [[نێچیرڤان بارزانی]]. == سەرچاوەکان == * [http://www.krg.org/p/p.aspx?l=14&s=030000&r=370&p=265 ژیاننامەی دڵشاد شێھاب - ماڵپەڕی حکوومەتی کوردستان] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140401123145/http://www.krg.org/p/p.aspx?l=14&s=030000&r=370&p=265 |date= ١ی نیسانی ٢٠١٤ }} ([[زمانی عەرەبی|بە عەرەبی]]) * [http://momt-krg.org/wazir.php ژیاننامەی دڵشاد شێھاب - ماڵپەڕی وەزارەتی گەشتوگوزاری ھەرێمی کوردستان] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161113160930/http://www.momt-krg.org/wazir.php |date=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ }} ([[زمانی کوردی|بە کوردی]]) {{تووڵی دەروازە|کوردستان|عێراق|سیاسەت|ژیاننامە|دەیەی ٢٠٢٠}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٢]] [[پۆل:موسڵمانە سوننەکانی عێراق]] [[پۆل:موسڵمانانی کورد]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی سەلاحەدین]] [[پۆل:سیاسییەکانی پارتی دیموکراتی کوردستان]] [[پۆل:خەڵکی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:زیندووان]] j3seo6iczuwemsqn2jgfjw9kojf77el 0 233749 1661202 1560178 2026-09-05T15:23:33Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661202 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی یاریزانی تۆپی پێ |ناو=فلۆریان ڤیرتس |وێنە=Florian Wirtz 04012026 (3) (extracted).jpg |سەردێڕ=فلۆریان لەگەڵ [[بایەرن ٠٤ لیڤەرکۆزن|بایەر لیڤەرکۆزن]] لە ٢٠٢٢ |ناوی تەواو=فلۆریان ڕیخارد ڤیرتس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/player/florian-wirtz/profile |سەردێڕ=Florian Richard Wirtz {{!}} Player profile |ئیش=[[Bundesliga]] |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئایاری ٢٠٢١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210531003240/https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/player/florian-wirtz/profile |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئایاری ٢٠٢١}}</ref> |ڕێکەوتی لەدایکبوون={{ڕێکەوتی لەدایکبوون و تەمەن|٢٠٠٣|٥|٣}} |شوێنی لەدایکبوون=[[پوولھایم]]، ئەڵمانیا |باڵا=١٫٧٦ م<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = https://www.bayer04.de/de-de/player/werkself/bayer-04-leverkusen/florian-wirtz | سەردێڕ = Florian Wirtz | زمان = de | وێبگە = Bayer 04 Leverkusen | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی ئازاری ٢٠٢١}}</ref> |جێگای یاریکردن=[[ناوەڕاست (تۆپی پێ)|ناوەڕاست]] |یانەی ئێستا=[[بایەرن ٠٤ لیڤەرکۆزن|بایەر لیڤەرکۆزن]] |ژمارەی یانە=٢٧ |youthyears1=٢٠٠٨–٢٠١٠ |youthclubs1=گروون-ڤایس براوڤایلەر |youthyears2=٢٠١٠–٢٠٢٠ |youthclubs2=[[یانەی تۆپی پێی کۆلن|کۆلن]] |youthyears3=٢٠٢٠ |youthclubs3=[[بایەرن ٠٤ لیڤەرکۆزن|بایەر لیڤەرکۆزن]] |years1=٢٠٢٠– |clubs1=[[بایەرن ٠٤ لیڤەرکۆزن|بایەر لیڤەرکۆزن]] |caps1=٧٠ |goals1=١٤ |nationalyears1=٢٠١٨ |nationalteam1=ئەڵمانیا ژ١٥ |nationalcaps1=١ |nationalgoals1=٠ |nationalyears2=٢٠١٨–٢٠١٩ |nationalteam2=ئەڵمانیا ژ١٦ |nationalcaps2=٥ |nationalgoals2=٠ |nationalyears3=٢٠١٩–٢٠٢٠ |nationalteam3=ئەڵمانیا ژ١٧ |nationalcaps3=٤ |nationalgoals3=٠ |nationalyears4=٢٠٢٠– |nationalteam4=ئەڵمانیا ژ٢١ |nationalcaps4=٦ |nationalgoals4=٢ |nationalyears5=٢٠٢١– |nationalteam5=[[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا|ئەڵمانیا]] |nationalcaps5=٦ |nationalgoals5=٠ |pcupdate=١ی نیسانی ٢٠٢٣ |ntupdate=٢٨ ی ئازاری ٢٠٢٣|medaltemplates={{MedalSport|[[تۆپی پێ]]ی پیاوان}} {{MedalCountry|{{fb|GER}}}}{{MedalCompetition|[[جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ژ-٢١]]}} {{Medal|W|[[جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ژ-٢١ی ٢٠٢١|٢٠٢١ مەجارستان–سلۆڤێنیا]]|}} }} '''فلۆریان ڕیخارد ڤیرتس''' ({{بە ئەڵمانی|Florian Wirtz}}؛ لەدایکبووی ٣ی ئایاری ٢٠٠٣) [[تۆپی پێ|یاریزانێکی تۆپی پێی]] پیشەگەری ئەڵمانییە کە وەک [[ناوەڕاست (تۆپی پێ)|ناوەڕاست]] یاری بۆ [[بایەرن ٠٤ لیڤەرکوزن|بایەرن ٠٤ لیڤەرکوزنی]] [[بۆندسلیگا]] و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا|ھەڵبژاردەی نەتەوەییی ئەڵمانیا]] دەکات. == دەستکەوتەکان == '''بایەرن ٠٤ لیڤەرکوزن''' * [[بۆندسلیگا]]: ٢٠٢٣-٢٤<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٥ی نیسانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Bayer Leverkusen are 2023/24 Bundesliga champions!|ناونیشان=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/bayer-leverkusen-are-2023-24-bundesliga-champions-26930|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠٢٤|بڵاوکەرەوە=Bundesliga|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی نیسانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240414175118/https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/bayer-leverkusen-are-2023-24-bundesliga-champions-26930|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> * [[جامی ئەڵمانیا]]: ٢٠٢٣-٢٤ * پلەی دووەم لە [[خولی ئەورووپا]]: ٢٠٢٣-٢٤ == سەرچاوەکان == {{Reflist}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Florian Wirtz|فلۆریان ڤیرتس}} * {{soccerway}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|وەرزش|تۆپی پێ|ئەڵمانیا}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٣]] [[پۆل:یاریزانانی بۆندسلیگا]] [[پۆل:یاریزانانی ھێڵی ناوەندی تۆپی پێ]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئاڵمانی]] [[پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا]] [[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٤]] [[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٦]] [[پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی لیڤەرپوول]] [[پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ]] lkxngom8quggtgxtmib87a3ezeieeb7 0 235780 1661603 1502517 2026-09-06T04:38:32Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کتێب-کۆلکە، وێژە-کۆلکە، ڕووسیا-کۆلکە) 1661603 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Достоевский_Фёдор._Слабое_сердце._Обложка._(1865).jpg|220x400px|وێنۆک|پەرتووکی دڵێکی لاواز (١٨٦٥)]] '''دڵێکی لاواز''' (بە [[زمانی ڕووسی|ڕووسی]]: Слабое сердце) کورتە ڕۆمانێکی [[فیۆدۆر دۆستۆیەڤسکی|دۆستۆیەڤسکییە]]، لە ساڵی ١٨٤٨ لە ژمارەی دووەمی گۆڤاری «Отечественные записки»، کرایڤسکی بڵاوکرایەوە. و لە ساڵی ١٨٦٥ وەک چاپێکی جیاواز دەرچووە. و یەکێکە لە بەرھەمە ھزرییە قووڵەکانی [[فیۆدۆر دۆستۆیەڤسکی|دۆستۆیەڤسکی]]، باسی گەنجێک دەکات کە کارمەندێکی بچووکە و بەم چارەنووسەی ڕازییە ھەرچەندە پلەیەکی بچووک و دۆخێکی لاوازی ھەیە و بەڕێوەبەرەکەی کارێکی زۆری پێ سپاردووە بەڵام لەو ماوەیەدا شەیدای کچێک دەبێت، بۆیە بە خۆشەویستییەکەیەوە سەرقاڵ دەبێت و کارەکەی لەبیر دەکات، و ئەو گەنجە لەگەڵ ھاوڕێ دڵسۆزەکەیدا دەمێنێتەوە، کە زۆر خۆشی دەوێت، گەنجەکە ھەڵەکەی گەورەتر دەکات کە دواکەوتووە لە ڕادەستکردنی کارەکەی بۆ بەڕێوەبەرەکە، و ئەوە بە تاوان دەزانێت بەرامبەر بەڕێوەبەرەکەی، زیادەڕۆیی لە بابەتە دەکات و دەشڵەژێت، زۆر ھەڵدەچێت پاشان دەکەوێتە لێواری شێتی، و پێی وایە وەک سزایەک دەیبەنە خزمەتی سەربازی. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=زانیاری دەربارەی دڵێکی لاواز لە ماڵپەڕی viaf.org|ناونیشان=https://viaf.org/viaf/5739152139994411100002|بڵاوکەرەوە=viaf.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{تووڵی دەروازە|کتێب|ڕۆمان|ڕووسیا|وێژە}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{کتێب-کۆلکە}} {{وێژە-کۆلکە}} {{ڕووسیا-کۆلکە}} 9qjj0zm1etf0iawozhm24c4vvqgu376 0 236140 1661225 1511317 2026-09-05T15:48:07Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661225 wikitext text/x-wiki {{short description|American actor (born 1961)}} {{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Use mdy dates|date=January 2019}} {{Infobox person | name = فۆڕێست ویتاکەر | image = Forest Whitaker by Gage Skidmore.jpg | caption = ویتاکەر لە ساڵی ٢٠١٧ [[سان دیێگۆ کۆمیک-کۆن]] | birth_name = فۆڕێست ستیڤن ویتاکەر | birth_date = {{Birth date and age|1961|7|15}} | birth_place = لۆنگڤیۆ، تەکساس, ویلایەتە یەکگرتووەکان | education = [[خوێندنگای ھەمە پسپۆڕی زانکۆی پۆمۆنا]]<br />[[زانکۆی باشووری کالیفۆرنیا]] ([[Bachelor of Fine Arts|BFA]])<br />[[زانکۆی نیویۆرک]] | occupation = [[ئەکتەر|ڕۆڵگێڕ]]، [[سینەماکار]]، [[چالاکوانی|چالاکوان]] | years_active = ١٩٨١-ئێستا | works = [[Forest Whitaker filmography|لیستی تەواو]] | spouse = {{marriage|کەیشا ناش|1996|2021|end={{abbr|div.|divorced}}}} | children = 3 | awards = [[List of awards and nominations received by Forest Whitaker|لیستی تەواو]] }} '''فۆڕێست ستیڤن ویتاکەر''' ({{بە ئینگلیزی|Forest Whitaker}}) (لەدایکبووی ١٥ی تەمموزی ١٩٦١) [[ئەکتەر|ئەکتەری]] سینەمایی و بەرھەمھێنەر و دەرھێنەرێکی ئەمریکییە. ویتاکەر بە ڕۆڵی توێژینەوەی کارەکتەری لە فیلمەکانی وەک ''باڵندە''، ''یاری گریان''، ''جۆر''، ''سەگی تارمایی، ڕێگای سامورایی''، ''مشتومڕکەرە گەورەکان''، ''باتلەر''، ''گەیشتوو،'' ناسراوە. چوارەم ئەفریقی ئەمریکییە کە [[خەڵاتی ئۆسکار]]ی بەدەستھێنابێت دوای سیدنی پۆیتێر و [[دێنزڵ واشینگتن|دێنزێل واشنتۆن]] و جەیمی فۆکس. ویتاکەر [[خەڵاتەکانی ئۆسکار|خەڵاتی ئۆسکار]] و خەڵاتی بافتا و خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب و خەڵاتی دەستەی نیشتمانی پێداچوونەوە و خەڵاتی سەندیکای ڕۆڵگێڕەکانی شاشە و خەڵاتی کۆمەڵەی ڕەخنەگرانی جۆراوجۆری بەدەستھێنا بەھۆی ڕۆڵی دیکتاتۆری ئۆگەندی [[عیدی ئەمین]] لە فیلمی ''[[دوایین پادشای سکۆتلاند (فیلم)|دوایین پادشای سکۆتلاند]]'' لە ساڵی ٢٠٠٦ ''[[سکۆتلەندا]]''. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{تووڵی دەروازە|ھۆڵیوود|ئەمریکا|کۆمیدیا|ژیاننامە|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فیلم}} {{کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Forest Whitaker}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦١]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:خەڵکی ئەفریقایی-ئەمریکی سەدەی ٢١]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین ئەکتەر]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی گۆڵدن گڵۆبی باشترین ئەکتەری فیلمی دراما]] [[پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلم لە کالیفۆڕنیا]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئیمی پرایم تایم]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی باشترین ئەکتەری بافتا]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی فێستیڤاڵی فیلمی کان بۆ باشترین ئەکتەر]] [[پۆل:دەرھێنەرانی فیلم لە لۆس ئانجلەس]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی نمایشی نایاب لەلایەن ئەکتەری پیاو لە ڕۆڵێکی پێشەنگی سەندیکای ئەکتەرانی شاشە]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی لۆس ئانجلەس]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی تێکساس]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی سەندیکای ئەکتەرانی شاشە بۆ نمایشی نایابی کاستێک لە فیلمێکی سینەماییدا]] fmy2rrtz4aq1jysjkpkhpu18pv8dlcq 0 236786 1661190 1510971 2026-09-05T15:17:21Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661190 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''فرێدریک تۆیێ''' دەرھێنەری تەلەڤیزیۆنی ئەمریکییە و ناوبەناو وەک بەرھەمھێنەر دەردەکەوێت<ref name="IM">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=A Primetime Evolution: Fred Toye & The Good Life|ناونیشان=http://www.impactmania.com/article/a-primetime-evolution-fred-toye-the-good-life/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160915024342/http://www.impactmania.com/article/a-primetime-evolution-fred-toye-the-good-life/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئابی ٢٠١٦|وێبگە=impactmania.com}}</ref> تۆی لە [[زانکۆی کالیفۆرنیا، سانتا باربارا|زانکۆی کالیفۆرنیا لە سانتا باربارا]] خوێندوویەتی و بڕوانامەی بەکالۆریۆسی تەواو کردووە == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣٠ی ئایاری ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ھۆڵیوود|بۆڵیوود|کۆمەڵگا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ژیاننامە }} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:دەرھێنەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٧]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئیمی پرایم تایم]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی گیڵد ئۆف ئەمریکا]] o68o7yp2coedxc9vi124yozqohq3gew 0 237351 1661201 1553529 2026-09-05T15:22:20Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661201 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس |وێنە = The_Flash_(film)_poster.jpg }} '''''فلاش''''' ({{بە ئینگلیزی|The Flash}}) فیلمێکی [[فیلمی سووپەرھیرۆ|سوپەرھێرۆیە]] کە لەسەر بنەمای کارەکتەری ھەمان ناو لە [[کۆمیکەکانی دی سی|کۆمپانیای دی سی کۆمیکس]] دروست کراوە. فیلمەکە لەلایەن [[وارنەر برۆس پیکچەرز|کۆمپانیای وارنەر برۆس پیکچەرز]] و دی سی فیلمز و دابل دریم و دیسکۆ فاکتۆری بەرھەم ھێنراوە. لەلایەن [[وارنەر برۆس پیکچەرز|کۆمپانیای وارنەر برۆس پیکچەرزەوە]] دابەشکراوە. فیلمی فلاش ١٤یەمین فیلمە [[گەردوونی فراوانکراوی دی سی|لە گەردوونی درێژکراوی دی سی]]. فیلمەکە لە دەرھێنانی ئەندی موسکیتی لە سیناریۆی کریستینا ھادسۆنە، و ئێزرا میلەر ڕۆڵی باری ئالن/فلاش شانبەشانی ساچا کای و [[مایکڵ شانن|مایکل شانۆن]] و ڕۆن لیڤینگستۆن و مایکل کیتۆن و کریسی کلیمۆنس و ئەنتیا تراڤێ و [[بێن ئافلێک|بێن ئەفلێک]] ڕۆڵی سەرەکی دەگێڕێت. لەم فیلمەدا فلاش بۆ پێشگرتن لە مردنی دایکی گەشت دەکات بۆ دواوەی کات و ئەمەش دەرئەنجامە نەخوازراوەکانی لێدەکەوێتەوە. لە کۆتایی ھەشتاکانی سەدەی ڕابردووەوە، وارنەر پلانی ھەبووە فیلمێک لەسەر بنەمای کارەکتەری فلاش دروست بکات و تا ساڵی ٢٠١٤ چەندین پڕۆژە لە بەرھەمھێناندا بوون و ھیچیان تەواو نەبوون. پاشان پڕۆژەکە وەک بەشێک لە [[گەردوونی فراوانکراوی دی سی|گەردوونی درێژکراوەی دی سی]] ناسێندرایەوە و میلەر وەک کارەکتەری سەرەکی فیلمی فلاش ڕۆڵی گێڕا، لە فیلمەکانی ''[[باتمان دژی سوپەرمان: کازیوەی دادپەروەری| باتمان دژی سوپەرمان: کازیوەی دادپەروەری]]'' و ''[[تیمی دادپەروەری (فیلم)|دەستەی دادپەروەری]]'' دەرکەوت. چەندین دەرھێنەر وەک سێس گراھام سمیس و ڕیک فامویوا و دوو دەرھێنەر جۆن فرانسیس دالی و جۆناسان گۆڵدشتاین پەیوەندییان بە پڕۆژەکەوە کرد، بەڵام ھەریەکەیان بەھۆی ناکۆکی لەگەڵ بیرۆکەکانی ستۆدیۆکەدا پڕۆژەکەیان بەجێھێشت. مۆشیتی و ھادسۆن لە مانگی تەممووزی ٢٠١٩ پەیوەندییان بە پڕۆژەکەوە کرد، پێش بەرھەمھێنانیش لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠٢٠ دەستیپێکرد. چیرۆکی ئەم فیلمە ئیلھام لە زنجیرە کتێبی کۆمیک «فلاشپۆینت» وەرگیراوە و چەندین کارەکتەری بەناوبانگی کۆمیکەکانی دی سی لەخۆدەگرێت، لەنێویاندا دوو باتمان لە دوو جیھانی جیاواز کە بەڕیز ئەفلێک و کیتۆن ڕۆڵیان تێدا دەگێڕن. وێنەگرتنی فیلمەکە لە مانگی نیسان تا تشرینی یەکەمی ساڵی ٢٠٢١ لە ستۆدیۆکانی وارنەر برۆس لە ئینگلتەرا و سەرتاسەری [[شانشینی یەکگرتوو|بەریتانیا]] ئەنجامدرا. == چیرۆک == باری ئالن بۆ ڕزگارکردنی ژیانی دایکی گەشت دەکات بۆ دواوەی کات و ئەمەش دەبێتە ھۆی گۆڕانکاری نەخوازراو لە ھێڵی کاتییدا. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|تەلەڤیزیۆن|کۆمەڵگا|مێژوو|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|شەڕ|خەیاڵی زانستی|شانشینی یەکگرتوو|دەیەی ٢٠٢٠|کۆمیک}} {{پۆلی کۆمنز|The Flash (film)}} [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە لەندەن وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی کە لە شاری گلاسکۆ وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری ئیدینبەرا وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:فیلمە خەیاڵییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی بەھۆی پەتای کۆڤید-١٩ دواخراون]] [[پۆل:فیلمەکانی وارنەر برۆس]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنییە زانستییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی گەردوونە ھاوتەریبەکان]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی گەشتکردن بە کات]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٠ بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٣]] [[پۆل:فیلمەکانی باتمان]] [[پۆل:فیلمەکان لە دەرھێنانی ئاندی موسکیتی]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ٢٠١٣ بەرھەمھێندراون]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە ساڵی ٢٠٢٢ داندراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ستۆدیۆکانی وارنەر برۆس لە شاری لیڤسدن وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:کووشتن لە چیرۆکە خەیاڵیەکاندا]] [[پۆل:فیلمەکانی سووپەرمان]] [[پۆل:لەشکرکێشی بوونەوەرە ئاسمانییەکان لە فیلمەکاندا]] [[پۆل:فیلمەکان بە سیناریۆی جۆبی ھاڕۆڵد]] [[پۆل:باتمان (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)]] [[پۆل:مشتومڕەکانی ڕیکلام و بازاڕکردن لە فیلمدا]] [[پۆل:دیپفەیکەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی تایم لوپ]] [[پۆل:فیلمە سووپەرھیرۆ ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی دۆڵبی سینەما]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنە خەیاڵییە زانستییە ئینگلیزییەکان]] [[پۆل:فیلمە لایڤ ئەکشنەکان لەسەر بنەمای دی-سی کۆمیکس]] [[پۆل:فیلمە کرۆس ئۆڤەرە سووپەرھیرۆکان]] 3fa54hlwclmh704t6638ioe8xbzinsv 0 237496 1661744 1652070 2026-09-06T10:39:27Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە) 1661744 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس |وێنە = Docsamson.jpg }} '''دۆک سامسۆن''' ({{بە ئینگلیزی|Doc Samson}}) کارەکتەرێکی خەیاڵییە لە مارڤێڵ کۆمیکس کە بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٧١ دەرکەوتووە، لەلایەن ڕۆی تۆماس و ھێرب تریمپەوە دروست کراوە. ناوی ڕاستەقینەی د. دۆک سامسۆن قژی سەوزە و ھێزێکی جەستەیی باوەڕپێنەکراوی ھەیە. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|تەلەڤیزیۆن|کۆمەڵگا|مێژوو|ھۆڵیوود|کۆمیک|شەڕ|خەیاڵی زانستی|زانست|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا }} {{فیلم-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} [[پۆل:پزیشکانی دەروونی خەیاڵی ئەمریکی]] [[پۆل:گۆڕانکارییەکانی کۆمیکی مارڤڵ]] [[پۆل:کارەکتەرەکانی مارڤڵ کۆمیکس کە ھێزی سەروو مرۆیییان ھەیە]] ha6ldnozkk7ue1szv1mhfrkx28196l2 0 238040 1661072 1400696 2026-09-05T13:35:30Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە) 1661072 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''دووبارە بەرھەمھێنانەوە''', '''بنیاتنانەوەی''' یان '''دووبارە دروستکردنەوە'''<ref name=":0"/> (بە ئاماژەیە بۆ دووبارە بەرھەمھێنانەوەی فیلم، زنجیرە تەلەڤیزیۆنی، یاری ڤیدیۆیی، یان کات بەسەربردنی ھاوشێوە کە پێشتر بەرھەم ھێنراوە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Larke-Walsh|یەکەم=George S.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Y8RsDwAAQBAJ&pg=PA449|سەردێڕ=A Companion to the Gangster Film|ڕێکەوت=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=[[Wiley (publisher)|John Wiley & Sons]]|ژپنک=٩٧٨-١-١١٩-٠٤١٧٣-٣|شوێن=[[هابوکن، نیوجرسی|Hoboken, New Jersey]]|پەڕە=٤٤٩|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> دووبارە دروستکردنەوە ھەمان چیرۆکی ڕەسەن دەگێڕێتەوە بەڵام ئەکتەری جیاواز بەکاردەھێنێت و لەوانەیە بابەتەکە بگۆڕێت یان ژینگەی کولتووری چیرۆکەکە بگۆڕێت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Porter|یەکەم=Lynnette|ناونیشان=https://books.google.se/books?id=GjI31iwUTKoC&pg=PA61|سەردێڕ=The Doctor Who Franchise: American Influence, Fan Culture and the Spinoffs|ڕێکەوت=٤ی ئەیلوولی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=[[McFarland & Company]]|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٨٦٤-٦٥٥٦-٩|پەڕە=٦١|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=25LADAAAQBAJ&pg=PA199|سەردێڕ=The International Journal of Indian Psychology, Volume 3, Issue 4, No. 56|ڕێکەوت=٢٥ی تەممووزی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=REDSHINE Publication|ژپنک=٩٧٨-١-٣٦٥-٢٣٩٩٢-٢|پەڕە=١٩٩|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Smith|یەکەم=Iain Robert|ناونیشان=https://books.google.se/books?id=Wi1WDwAAQBAJ&pg=PA180|سەردێڕ=Transnational Film Remakes|ڕێکەوت=٨ی ئازاری ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=[[Edinburgh University Press]]|ژپنک=٩٧٨-١-٤٧٤٤-٠٧٢٥-٠|شوێن=Edinburgh|پەڕە=١٨٠|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Galician|یەکەم=Mary-Lou|ناونیشان=https://books.google.se/books?id=LUSPAgAAQBAJ&pg=PA246|سەردێڕ=Critical Thinking About Sex, Love, and Romance in the Mass Media: Media Literacy Applications|دوایین٢=Merskin|یەکەم٢=Debra L.|ڕێکەوت=١٠ی تەممووزی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=[[روتلج|Routledge]]|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٥-٢٥٠٤٨-٥|زمان=en|chapter=Remakes to Remember: Romantic Myths in Remade Films and Their Original Counterparts|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Benshoff|یەکەم=Harry|ناونیشان=https://archive.org/details/filmtelevisionan0000bens|سەردێڕ=Film and Television Analysis: An Introduction to Methods, Theories, and Approaches|ڕێکەوت=١٦ی ئەیلوولی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=[[Routledge]]|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٦-٤٧٣٨٨-٣|زمان=en}}</ref> و زاراوەی دووبارە دروستکردنەوە دەتوانێت ئاماژە بە ھەر شتێک بکات لە کۆمەڵێک توخمدا کە لە فیلمەکەدا دووبارە بەکاردەھێنرێتەوە: واتە تەنیا دەتوانێت ئاماژەیەکی ئاماژەپێکراو یان ئاماژەپێکراو بە فیلمەکەی پێش خۆی بکات، یان دەتوانێت دووبارە بەرھەمھێنانەوەی دێڕ بە دێڕ بکات. بە گشتی ئەم زاراوەیە ئاماژەیە بۆ وەشانێکی نوێی فیلمێکی کۆن.<ref>[http://www.thefreedictionary.com/remake Remake – The Free Dictionary]</ref> == فیلم == فیلمێکی دروستکراو فیلمێکی پێشووتر وەک سەرچاوەی خۆی بەکاردەھێنێت. بۆ نموونە فیلمی ''Ocean's Eleven'' لە ساڵی ٢٠٠١ دووبارە دروستکردنەوەی فیلمی ''Ocean's Eleven (فیلمی ١٩٦٠)'' ە. جگە لەو فیلمانەی کە فیلمی پێشوو دروست دەکەنەوە کە وێنەگرتن بۆ وێنەگرتن، زۆربەی دووبارە دروستکردنەوەکان گۆڕانکارییەکی بەرچاو لە کارەکتەرەکان و پڵۆت و ژانر و تەوەری فیلمەکەدا دەکەن. بۆ نموونە پڵۆتی فیلمی ''The Thomas Crown Incident'' لە ساڵی ١٩٦٨ لەسەر دزییەکی بانکە، لەکاتێکدا دووبارە دروستکردنەوەی فیلمەکەی ''The Thomas Crown Incident (1999)'' بریتییە لە دزینی تابلۆیەکی بەنرخ. نموونەیەکی دیکە فیلمی ''Scarface'' ە کە لە ساڵی ١٩٨٣ لەگەڵ [[ئال پاچینۆ|ئەلپاچینۆ]] دروستکرایەوە. وەشانی ١٩٣٢ (''Wounded Face (١٩٣٢)'') باس لە بازرگانی نایاسایی مەی دەکات، لەکاتێکدا کارەکتەرەکانی وەشانی ١٩٨٣ قاچاخچی کۆکاین.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lehman|یەکەم=Peter|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ZClxDwAAQBAJ&pg=PA24|سەردێڕ=Thinking about Movies: Watching, Questioning, Enjoying|دوایین٢=Luhr|یەکەم٢=William|ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=[[Wiley (publisher)|John Wiley & Sons]]|ژپنک=٩٧٨-١-١١٨-٣٣٧٥٦-١|پەڕە=٢٤|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان|٢}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|تەلەڤیزیۆن|کۆمەڵگا|مێژوو|ھۆڵیوود|بۆڵیوود|وێژە|کایەی ڤیدیۆیی}} {{فیلم-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} [[پۆل:زاراوەکانی فیلم و ڤیدیۆ]] [[پۆل:زاراوەکانی تەلەڤیزیۆن]] a5v7ex0t6pzr4addenzr7ofg4544tlr 0 238664 1661116 1510747 2026-09-05T14:48:43Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661116 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''فرانسیسکۆ بورگۆس''' ({{بە ئینگلیزی| Francisco Burgos}})یەکێکە لە ئەکتەرە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکییەکانی]] سەدەی ٢١ەم، بەشداری لەچەندین [[سینەمای ویلایەتە یەکگرتووەکان (ھۆڵیوود)|فیلمی ئەمریکی]] کردووە. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی تەممووزی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ژیاننامە|کۆمەڵگا|مێژوو|ئەکتەران}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٩]] [[پۆل:ئەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] spon7799gli0cpatt754osnc5f1she4 0 238706 1661722 1552525 2026-09-06T10:35:47Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئەکتەر-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە) 1661722 wikitext text/x-wiki {{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''دۆناڵ گیبسن''' ({{بە ئینگلیزی| Donal Gibson}})یەکێکە لە ئەکتەرە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکییەکانی]] سەدەی ٢١ەم، بەشداری لەچەندین [[سینەمای ویلایەتە یەکگرتووەکان (ھۆڵیوود)|فیلمی ئەمریکی]] کردووە. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی تەممووزی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ژیاننامە|کۆمەڵگا|مێژوو|ئەکتەران}} {{پۆلی کۆمنز|Donal Gibson}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٨]] [[پۆل:ئەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئوسترالی]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری]] [[پۆل:زیندووان]] fmt3rbc9twyypbv5qqt3o0c5fb2323j 0 238922 1661652 1617736 2026-09-06T07:34:38Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، ھونەر-کۆلکە، پۆڵەندا-کۆلکە) 1661652 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس |وێنە =Dkwelchman.jpg}} '''دی کەی وێڵچمان''' (لە پێشوودا بە «'''دۆرۆتا کۆبیێلا'''» ناسراو بوو) (لەدایکبووی ١٩٧٨) دەرهێنەرێکی فیلمی [[پۆڵەندا|پۆڵەند]]ییە. ناسراوە بە هاوبەشی دەرهێنانی یەکەم فیلمی [[وێنەی جوڵاو|وێنەی جووڵاو]]ی تەواو نیگارکێشراو بەناوی ''[[ڤینسێنتی ئەویندار (فیلم)|ڤینسێنتی ئەویندار]]'' (٢٠١٧) لەگەڵ هیو وێڵچمان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Macdonald|یەکەم=Fiona|ڕێکەوت=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Loving Vincent: The film made entirely of oil paintings|ناونیشان=http://www.bbc.com/culture/story/20171016-loving-vincent-the-film-made-entirely-of-oil-paintings|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=[[BBC]]|شوێن=UK}}</ref> <ref name="Cartoonbrew">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Vollenbroek|یەکەم=Tunde|ڕێکەوت=٢٥ی نیسانی ٢٠١٧|سەردێڕ='Loving Vincent': 6 Facts About The First Oil Painted Animated Feature|ناونیشان=http://www.cartoonbrew.com/feature-film/loving-vincent-6-facts-first-oil-painted-animated-feature-150443.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|وێبگە=Cartoon Brew}}</ref> == ژیانی پیشەیی == دۆرۆتا کۆبیێلا وای دادەنا کە فیلمی [[ڤینسێنتی ئەویندار (فیلم)|ڤینسێنتی ئەویندار]] فیلمێکی کورتی ٧ خوولەکی دەبێت لە ساڵی ٢٠٠٨دا، و شێوازە ناوازەکەی لە لایەن کۆبیێلاوە دانرابوو، لەلایەن خودی نیگارکێشەوە، دوای لێکۆڵینەوە لە تەکنیکەکان و چیرۆکی [[ڤینسێنت ڤان گۆخ|هونەرمەند]] لە ڕێگەی نامەکانییەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ھونەر|فیلم|پۆڵەندا}} {{پۆلی کۆمنز|Dorota Kobiela}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ھونەر-کۆلکە}} {{پۆڵەندا-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٨]] [[پۆل:زیندووان]] tjwlgsfbh388volm1u8t7tdrdv4oq95 0 238964 1661204 1511055 2026-09-05T15:25:05Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661204 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس |وێنە = Flee_(film).jpg }} '''''فلی''''' (بە [[دانمارکی]]: Flugt) [[فیلمی بەڵگەنامەیی|فیلمێکی بەڵگەنامەیی]] [[ئەنیمەیشنی گەورەساڵان|وێنەی جووڵاوی گەورەساڵانە]] لە ساڵی ٢٠٢١ لە دەرھێنانی جۆناس پۆھێر ڕاسموسن. بەرھەمێکی ھاوبەشی نێونەتەوەییە لەگەڵ دانمارک، فەڕەنسا، نەرویژ و سوێد، چیرۆکی پیاوێکە لە ژێر ناوی ئەمین نەوابی، کە ڕابردووی شاراوەی خۆی باس دەکات کە بۆ یەکەمجار لە وڵاتەکەی خۆی لە [[ئەفغانستان]] ھەڵاتووە بۆ [[دانمارک]]. ڕیز ئەحمەد و نیکۆلاج کۆستەر-والداو وەک بەرھەمھێنەری جێبەجێکار و گێڕەرەوە بۆ وەشانی دۆبلاژکراوی زمانی [[ئینگلیزی]] کاردەکەن. یەکەم نمایشی جیھانیی فیلمەکە لە میھرەجانی فیلمی سەندەنس لە ساڵی ٢٠٢١ بوو لە بەرواری ٢٨ی ١ی ٢٠٢١، کە تێیدا خەڵاتی گەورەی دەستەی دادوەری لە بەشی بەڵگەنامەی سینەمای جیھانیی بەدەستھێنا. لە ٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ لە سینەماکانی ئەمریکا لەلایەن [[نیۆن (ستۆدیۆ)|نیۆن]] و [[کۆمپانیای پارتیکیپانت]] نمایشکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Ramos|یەکەم=Dino-Ray|سەردێڕ=Participant Teams With Neon On Jonas Poher Rasmussen's Documentary 'Flee' – Sundance|ناونیشان=https://deadline.com/2021/02/participant-neon-jonas-poher-rasmussen-flee-1234686011/|ڕێکەوتی سەردان=٢ی شوباتی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=Deadline|ڕێکەوت=٢ی شوباتی ٢٠٢١}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|دانمارک|وڵاتەکان|کۆمەڵگا|مێژوو|دەیەی ٢٠٢٠}} {{پۆلی کۆمنز|Flee (film)}} [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:فیلمە بەریتانییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٠ بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمە فەرەنسییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢١]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی بەھۆی پەتای کۆڤید-١٩ دواخراون]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکانی پەیوەست بە ئێڵ جی بی تی]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:فیلمە درێژە ئەنیمەیشنییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە ئەمریکییەکانی ٢٠٢١]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە گەورەساڵانە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە ڕێکخراوەکانی شاری نیویۆرک]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە گەورەساڵانە بەڕیتانییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان بە زمانی فەرەنسی]] ergrj9cav8jl3ge6db2ghw3ul4qqlso 0 239065 1661098 1444584 2026-09-05T13:39:40Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە) 1661098 wikitext text/x-wiki '''دوورگەکانی لانگەرهانز''' ئەو ناوچانەی ناو [[پەنکریاس|پەنکریاسن]] کە [[ھۆرمۆن|هۆرمۆنەکانی]] گلوکاگۆن ، [[ئەنسۆلین]] ، ئامیلین، سۆماتۆستاتین ، پۆلیپێپتیدی پەنکریاس و گرێلین دەردەکەن و گرنگییەکی زۆریان هەیە لە [[مێتابۆلیزم|میتابۆلیزمی]] [[گلووکۆز|گلوکۆزدا]] . <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Langerhans P|ساڵ=١٨٦٩|سەردێڕ=Beitrage zur mikroscopischen anatomie der bauchspeichel druse|journal=Inaugural-dissertation. Berlin: Gustav Lange}}</ref> <ref name="Pour">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Pour|یەکەم=Parviz M.|دوایین٢=Standop|یەکەم٢=Jens|دوایین٣=Batra|یەکەم٣=Surinder K.|ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٠٢|سەردێڕ=Are islet cells the gatekeepers of the pancreas?|journal=Pancreatology|بەرگ=٢|issue=5|پەڕەکان=٤٤٠–٤٤٨|doi=10.1159/000064718|pmid=١٢٣٧٨١١١}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * ویکیپیدیای فارسی {{پۆلی کۆمنز|Islets of Langerhans}} {{تووڵی دەروازە|پزیشکی}} {{پزیشکی-کۆلکە}} [[پۆل:پەنکریاس]] [[پۆل:زانستی ھەناو]] rgruo00ynrrsnmc9oa3rzzlsha6ii42 0 239270 1661672 1502576 2026-09-06T07:37:48Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کتێب-کۆلکە، فەلسەفە-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە) 1661672 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''دۆسێی ڤاگنەر''' ({{بە ئەڵمانی|Der Fall Wagner}}) پەرتووکێکی [[فەیلەسووف|فەیلەسووف]] [[فریدریش نیچە|فریدریش نیچەیە]]. پەرتووکەکە ساڵی ١٨٨٨ چاپ کراوە. ئەم پەرتووکە ڕەخنەیە لە [[ڕیچارد ڤاگنەر]] و لە ڕاستیدا ئەوە ڕاگەیاندنی جیابوونەوەی نیچە بوو لە ھونەرمەندی ئەڵمانی چونکە زۆر لایەنگری بیرۆکەکانی بوشکێڤیچ و دژە جوولەکە بوون لە ڕووانگەی نیچە.<ref>[[ویکیپیدیای فارسی]]: [[:fa:سرگذشت واگنر|سرگذشت واگنر]]</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کتێب|چاند|فەلسەفە|کۆمەڵگا|مێژوو}} {{پۆلی کۆمنز|The Case of Wagner}} {{کتێب-کۆلکە}} {{فەلسەفە-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} [[پۆل:کتێبەکانی فریدریش نیچە]] 269v6iq6q38n7sct8wpoln3qul6rgno 0 239323 1661581 1653445 2026-09-06T04:34:52Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئەکتەر-کۆلکە، کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، فیلم-کۆلکە) 1661581 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس |وێنە = Doctor_Eggman.png }} '''دکتۆر ئێگمان''' کارەکتەری سەرەکی و پاڵەوانی زنجیرەی [[سۆنێکی ژیشک]]ی [[سێگا]]یە. کارەکتەرەکەی لە سەرەتادا لەلایەن ناتۆ ئۆشیما دیزاین کراوە، کە وەک بەشێک لە ھەڵبژاردنە زۆرەکانی بۆ شانسی نوێی کۆمپانیاکە ناساندووە. لە فیلمی [[سۆنێکی ژیشک (فیلم)|سۆنێکی ژیشک]] [[جیم کاری]] ڕۆڵی ئەم کارەکتەرەی بینیوە. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|شەڕ|فیلم|ئەنیمەیشن|ژاپۆن|کارتۆن|ئەکتەران|ئەنیمێ و مانگا|دەیەی ١٩٩٠}} {{پۆلی کۆمنز|Doctor Eggman}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} [[پۆل:دزە بەڕێزە خەیاڵییەکان]] jfq2ysax0dnpy0wj6oirpl71fwwmggy 0 239740 1661178 1510931 2026-09-05T15:13:21Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661178 wikitext text/x-wiki {{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''فرێد تاتاسیۆر'''ئەکتەر و ئەکتەرێکی دەنگی ئەمریکییە. لە ساڵی ١٩٨٢ەوە کاردەکات. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئەکتەران|کایەی ڤیدیۆیی|مێژوو|فیلم|ئەنیمەیشن|ھۆڵیوود|کۆمەڵگا|شەڕ|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن}} {{پۆلی کۆمنز|Fred Tatasciore}} [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیتالی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەکتەرانی نێر لە ویلایەتی نیویۆرک]] [[پۆل:خۆدزینەوە لە گیانلەبەران]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی کایەی ڤیدیۆیی]] 2zt9e8tmejp7rnt0ec5w9uuu588cajm 0 239741 1661580 1553423 2026-09-06T04:34:42Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئەکتەر-کۆلکە، کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، فیلم-کۆلکە) 1661580 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''دکتۆر ئۆکتۆپوس''' گەورەخراپەکارێکی خەیاڵییە لە کتێبە کۆمیکییەکانی ئەمریکادا کە لەلایەن مارڤێڵ کۆمیکسەوە بڵاودەکرێنەوە. کارەکتەرەکە لەلایەن نووسەر ستان لی و دیزاینەر ستیڤ دیتکۆ دروستکراوە؛ و بۆ یەکەمجار لە ژمارە ٣ی گۆڤاری The Amazing Spider-Man لە تەممووزی ١٩٦٣ دەرکەوت. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئەکتەران|کایەی ڤیدیۆیی|مێژوو|فیلم|ئەنیمەیشن|ھۆڵیوود|کۆمەڵگا|شەڕ|ئەکتەران|کایەی ڤیدیۆیی|مێژوو|فیلم|ئەنیمەیشن|ھۆڵیوود|کۆمەڵگا|شەڕ|کۆمیک|خەیاڵی زانستی|تەلەڤیزیۆن}} {{پۆلی کۆمنز|Doctor Octopus}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمی ئەکشنی خراپەکار]] [[پۆل:ئەو کارەکتەرانەی لەلایەن ستان لی دروستکراون]] [[پۆل:کەسایەتییە کۆمیکەکان کە لە ساڵی ١٩٦٣ ناسێنراون]] [[پۆل:گۆڕانکارییەکانی کۆمیکی مارڤڵ]] [[پۆل:بکوژە خەیاڵییەکان]] [[پۆل:کارەکتەرەکانی مارڤڵ کۆمیکس کە ھێزی سەروو مرۆیییان ھەیە]] [[پۆل:سایکیکەکانی مارڤڵ کۆمیکس]] 6zuftfyj1tt3urmmxma6eszcfovko32 0 239964 1661717 1477750 2026-09-06T10:34:56Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، تۆپی پێ-کۆلکە) 1661717 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''دۆمێنیکۆ بێراردی''' ( {{IPA-it|doˈmeːniko beˈrardi}} ; <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Canepari|یەکەم=Luciano|سەردێڕ=Berardi|ناونیشان=http://www.dipionline.it/dizionario/ricerca?lemma=Berardi|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئابی ٢٠١٩|وێبگە=DiPI Online|زمان=it}}</ref> لەدایکبووی ١ی ئابی ١٩٩٤) یاریزانێکی پیشەگەری [[تۆپی پێ|تۆپی پێی]] ئیتاڵییە و وەک یاریزانی هێڵی [[ھێرشبەر (تۆپی پێ)|هێرشبەر]] یاریی دەکات.لەگەل [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیتالیا|هەڵبژاردەی ئیتاڵیا]] نازناوی [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠]]<nowiki/>ی بەدەستهێنا. == خەڵاتەکان == '''ساسۆلۆ''' <ref name="Domenico Berardi">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Domenico Berardi|ناونیشان=http://vivoazzurro.it/soccer-player/domenico-berardi/|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|وێبگە=vivoazzurro.it}}</ref> * خولی پلەی دووی ئیتالیا : 2012-13 '''ئیتاڵیا''' * [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپا|پاڵەوانێتی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا]] : [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠|2020]] <ref name="Euro2020Final">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/51198762|سەردێڕ=England lose shootout in Euro 2020 final|یەکەم=Phil|دوایین=McNulty|ئیش=BBC Sport|ڕێکەوت=١١ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> * پلەی سێیەمی [[خولی نەتەوەکانی ئەورووپا|خولی نەتەوەکانی ئەوروپا]] : 2020-21 <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=Italy 2-1 Belgium: Azzurri secure third place at Nations League finals|ناونیشان=https://www.uefa.com/uefanationsleague/match/2030760--italy-vs-belgium/postmatch/report/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211018183046/https://www.uefa.com/uefanationsleague/match/2030760--italy-vs-belgium/postmatch/report/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=UEFA.com|بڵاوکەرەوە=[[Union of European Football Associations]] (UEFA)}}</ref> == سەرچاوەکان == {{پۆلی کۆمنز|Domenico Berardi}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|تۆپی پێ}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{تۆپی پێ-کۆلکە}} [[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠]] [[پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا]] [[پۆل:یاریزانانی یانەی یوڤێنتوس]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٤]] 71vze8izh1zf7k9gqj7bumq18t0u9ev 4 241625 1661439 1660858 2026-09-05T21:01:29Z AramBot 39807 بۆت: نوێکردنەوە 1661439 wikitext text/x-wiki {{ئەمانەش ببینە|ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێڕستی بۆتە ناچالاکەکان}} {{چینی ناوەند}} پێرستی [[وپ:بۆت|بۆت]]ە چالاکەکانی ویکیپیدیا{{ھن}} بۆتی چالاک بە بۆتێک دەڵێن کە لە ٣٠ ڕۆژی ڕابردوو لانی کەم [[تایبەت:بەشدارییەکان|بەشدارییەکی]] ھەبووە.{{ھن}} لە ئێستادا ئەم ئامارە ڕۆژانە نوێ دەکرێتەوە.{{ھن}} '''دوایین نوێکردنەوە لەلایەن [[بەکارھێنەر:AramBot|AramBot]]'''؛ لە ''٢١:٠١، ٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC)'' {{کۆتایی}} {| class="wikitable sortable" style="margin: auto;" |+ بۆتە چالاکەکان |- ! # !! بەکارھێنەر !! دوایین دەستکاری !! ژمارەی دەستکارییەکان !! مافەکان !! ڕێکەوتی خۆتۆمارکردن |- | ١ || [[بەکارھێنەر:AramBot|AramBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/AramBot|٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦]] || ٣٧٤٥١٠ || bot,botadmin || ٤ی نیسانی ٢٠٢٠ |- | ٢ || [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/SakuraBot|٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦]] || ٣٦٢٠١ || bot || ١٧ی ئابی ٢٠٢٢ |- | ٣ || [[بەکارھێنەر:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/InternetArchiveBot|٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦]] || ١٠١٩٢٧ || bot || ٢٨ی تەممووزی ٢٠١٧ |- | ٤ || [[بەکارھێنەر:Dexbot|Dexbot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/Dexbot|٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦]] || ٨٥٣٧ || bot || ٢ی ئایاری ٢٠١٢ |- | ٥ || [[بەکارھێنەر:CdRBot|CdRBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/CdRBot|٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦]] || ٦٤٢٩ || bot || ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢ |- | ٦ || [[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/MediaWiki message delivery|٣١ی ئابی ٢٠٢٦]] || ٣٥٦٢ || bot || ١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ |- | ٧ || [[بەکارھێنەر:Xqbot|Xqbot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/Xqbot|٣١ی ئابی ٢٠٢٦]] || ٢١٢٧٦ || bot || ٣١ی ئابی ٢٠٠٩ |} [[پۆل:ڕاپۆرتی بنکەدراوەی ویکیپیدیا]] a8jzna1k9hyo4t3g18smuj4gw2scrsa 0 241953 1661656 1652001 2026-09-06T07:35:18Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە) 1661656 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس |وێنە=Dorian gray ver2.jpg}} '''دۆریان گرەی''' ({{بە ئینگلیزی|Dorian Gray}}) [[فیلمی خەیاڵی|فیلمێکی]] فانتازیا و [[ھەستبزوێن (وێژە)|ھەستبزوێنی]] [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزییە]] لە ساڵی ٢٠٠٩ کە لەسەر بنەمای ڕۆمانێک بە ھەمان ناو «[[وێنەی دۆریان گرەی]]» کە لەلایەن [[ئۆسکار وایڵد]]ەوە نووسراوە. فیلمەکە لە دەرھێنانی ئۆلیڤەر پارکەرە، و لەلایەن تۆبی فینلییەوە نووسراوە و بێن بارنز ڕۆڵی دۆریان گرەی و کۆڵین فیرت وەک لۆرد ھێنری ڕۆڵی سەرەکی تێدا دەگێڕن، فیلمەکە لە ٩ی ئەیلوولی ٢٠٠٩ لە [[ئینگلتەرا]] نمایشکرا. == چیرۆک == چیرۆکی فیلمەکە باس لە گەنجێکی قۆز دەکات بە ناوی دۆریان گرەی، کە وێنەی لەسەر نیگارێک کێشراوە لەلایەن یەکێک لە ھاوڕێکانییەوە بە تەواوی جوانی و گەنجییەوە. بە تێپەڕبوونی کات پیری و گوناھەکان جێ پەنجەیەک لەسەر وێنەیەکەی جێدەھێڵن، لەکاتێکدا بە گەنجی و سەرنجڕاکێشی دەمێنێتەوە.<ref>[http://www.theguardian.com/film/2009/sep/11/dorian-gray-film-review نقد فیلم دوریان گری]. نوشته پیتر بردشا - وب‌گاه گاردین</ref><ref>[http://variety.com/2008/film/news/rebecca-hall-joins-dorian-gray-1117990207/ ربکا هال به دوریان گری پیوست]. (۷ اوت ۲۰۰۸) Archie Thomas.</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ئینگلتەرا|شانشینی یەکگرتوو|دەیەی ٢٠٠٠}} {{فیلم-کۆلکە}} {{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمە بەڕیتانییەکانی دەیەی ٢٠٠٠]] [[پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٩]] [[پۆل:فیبمە ترسناکە بەریتانییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان، ھەڵکەوتنی ١٨٩١]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە لەندەن دانراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە لەندەن وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:فیلمەکانی پەیوەست بە ھاوڕەگەزبازان]] [[پۆل:فیلمە دراماییەکانی پەیوەست بە ئێڵ جی بی تی]] [[پۆل:فیلمە ترسناکەکان بە زمانی ئینگلیزی]] b4iu6lhosa4c58057awf4535wcc0d2z 0 242616 1661647 1548034 2026-09-06T07:33:48Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژینناسی-کۆلکە، ماداگاسکار-کۆلکە) 1661647 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Dronte dodo Raphus cucullatus.jpg|وێنۆک|مۆدێلی گەچ و مۆمی دۆدۆیەک]] '''دۆدۆ''' [[مەلی نەفڕ|مەلێکی نەفڕی]] [[قڕان|قڕتێکەوتووە]]. [[ژیوارگە|ژیوارگەی]] ئەم مەلە دوورگەی [[مۆریس]] بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Dodo Bird|ناونیشان=https://bagheera.com/dodo-bird/|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=Bagheera|زمان=en-US}}</ref> لە ١٦٦٢دا قڕی تێ کەوتووە. باڵای نزیکەی ١ م بووە و کێشی ١٠٫٦–١٧٫٥ کگم بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Dodo Bird Size: How Big Were They Compared To Others?|ناونیشان=https://thebirdsworld.com/dodo-bird-size/|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230906162430/https://thebirdsworld.com/dodo-bird-size/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> میوەی دەخوارد و لەسەر ئەرد [[ھێلانە|ھێلانەی]] دروست دەکرد. == سەرچاوەکان == {{reflist}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Raphus cucullatus|دۆدۆ}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|مەلەکان|گیانلەبەران|ژینناسی|ئەفریقا|ماداگاسکار|باڵندەکان|بەردینناسی}} {{ژینناسی-کۆلکە}} {{ماداگاسکار-کۆلکە}} [[پۆل:دۆدۆ]] [[پۆل:مەلەکانی مۆریس]] [[پۆل:‫ھێما نەتەوەیییەکانی مۆریس‬]] [[پۆل:‫مەلە نەفڕە قڕتێکەوتووەکان‬]] [[پۆل:‫مەلە قڕتێکەوتووەکانی دوورگەکانی ئۆقیانووسی ھیندی‬]] [[پۆل:‫گیانلەبەرە قڕتێکەوتووەکانی مۆریس‬]] [[پۆل:تاکسۆنەکانی ناونراو لە لایەن کارل لینایۆسەوە]] l5fphf2ncqd63n2bk6v9fxr4m3ibg6g 0 242750 1661307 1552411 2026-09-05T16:38:40Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (یاسا-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە، ڕووسیا-کۆلکە) 1661307 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:State_Duma_symbol.JPG|وێنۆک|چەپ|ھێمای ١٠٠ ساڵەی یادی دامەزراندنی ئەنجومەنی دووما لە [[ڕووسیا]]]] '''دووما''' (بە [[ڕووسی]]: Ду́ма) یەکێکە لە ئەنجومەنە نوێنەرایەتییە جۆراوجۆرکان لە [[ڕووسیا|ڕووسیای نوێ]] و مێژووی ڕووسیا. دووما لە [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسیا]] و [[ڕووسیا|یەکێتیی ڕووسیا]] ھاوتایە لەگەڵ [[ئەنجومەنی خواروو]]ی پەرلەمان. بە سادەیی، جۆرێکە لە دامەزراوەی حکوومەتی ڕووسیا، کە لە سەردەمی دوایین قەیسەر، [[نیکۆلاسی دووەمی ڕووسیا|نیکۆلاسی دووەم]]دا پێکھاتووە. ھەروەھا ئەنجومەنی فەرمانڕەوا سەرەتاییەکانی ڕووسیایە، و ئەنجومەنی شارەکانی ئیمپراتۆریەت و دەزگای یاسادانانی ناوچەیی یەکێتیی ڕووسیا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=معلومات عن دوما (روسیا) علی موقع britannica.com|ناونیشان=https://www.britannica.com/topic/Duma-Russian-assembly|بڵاوکەرەوە=britannica.com}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ڕووسیا|ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی|یاسا|سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|State Duma}} {{یاسا-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{ڕووسیا-کۆلکە}} [[پۆل:حکومەتی ڕووسیا]] o9e8eijx88yyou0fk5o1seep8hrfw64 1 242827 1661143 1106266 2026-09-05T14:58:02Z Amine yousefi 16159 /* ناو */ 1661143 wikitext text/x-wiki == ناو == @[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] نازناو دروستە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏٠٨:١١، ١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣ (UTC) { :کاک ئازا {{وب|Aza}} نازناو بۆ ئەم وتارە دانراوە :'''[[نازناو]]''' ئەو بکەین بە چی؟ [[بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="font-family:Segoe print; color: magenta; font-size:13px;">'''Şûşe'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="color: pink">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٤:٥٧، ٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) 6898ybksnwf240te32wuq8ih8t0dupv 1661169 1661143 2026-09-05T15:10:29Z Amine yousefi 16159 1661169 wikitext text/x-wiki == ناو == @[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] نازناو دروستە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏٠٨:١١، ١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣ (UTC) { :کاک ئازا {{وب|Aza}} نازناو بۆ ئەم وتارە دانراوە :'''[[نازناو]]''' ئەو بکەین بە چی؟ لە هەنبانەبۆرینە '''سووکەڵەناو''' هاتووە. [[بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="font-family:Segoe print; color: magenta; font-size:13px;">'''Şûşe'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="color: pink">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٤:٥٧، ٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) aqay18qnfv2w7bmpjlhbu0vuqdr40l9 1661206 1661169 2026-09-05T15:27:00Z Amine yousefi 16159 1661206 wikitext text/x-wiki == ناو == @[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] نازناو دروستە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏٠٨:١١، ١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣ (UTC) { :کاک ئازا {{وب|Aza}} نازناو بۆ Nickname دانراوە :'''[[نازناو]]''' ئەو بکەین بە چی؟ لە هەنبانەبۆرینە '''سووکەڵەناو''' هاتووە. [[بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="font-family:Segoe print; color: magenta; font-size:13px;">'''Şûşe'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="color: pink">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٤:٥٧، ٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) d99pi77tzupr0ymxf50p1y5xsld40ua 1661253 1661206 2026-09-05T16:04:08Z Pirehelokan 5097 1661253 wikitext text/x-wiki == ناو == @[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] نازناو دروستە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏٠٨:١١، ١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣ (UTC) { :کاک ئازا {{وب|Aza}} نازناو بۆ Nickname دانراوە :'''[[نازناو]]''' ئەو بکەین بە چی؟ لە هەنبانەبۆرینە '''سووکەڵەناو''' هاتووە. [[بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="font-family:Segoe print; color: magenta; font-size:13px;">'''Şûşe'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="color: pink">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٤:٥٧، ٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::نازناو، نازناوی ئەدەبی/شێعری. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ١٦:٠٤، ٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) d5130zl1n0afdfi2qhf9emn61my2xdt 0 243190 1661491 1502409 2026-09-05T22:37:20Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1661491 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''حکوومەتی عێراق ٢٠١٠''' یان '''دووەم حکوومەتی مالیکی'''، [[حکوومەتی عێراق|حکوومەتی]] [[عێراق|عێراقە]] لە [[٢٢ی کانوونی یەکەم|٢٢ی کانوونی یەکەمی]] [[٢٠١٠]] تا [[٨ی ئەیلوول|٨ی ئەیلوولی]] [[٢٠١٤]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=مجلس النواب العراقی -|ناونیشان=http://parliamentiraq.com/Iraqi_Council_of_Representatives.php?name=articles_ajsdyawqwqdjasdba46s7a98das6dasda7das4da6sd8asdsawewqeqw465e4qweq4wq6e4qw8eqwe4qw6eqwe4sadkj&file=showdetails&sid=3769|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220815225413/http://parliamentiraq.com/Iraqi_Council_of_Representatives.php?name=articles_ajsdyawqwqdjasdba46s7a98das6dasda7das4da6sd8asdsawewqeqw465e4qweq4wq6e4qw8eqwe4qw6eqwe4sadkj&file=showdetails&sid=3769|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئابی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=parliamentiraq.com}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|دەیەی ٢٠١٠|عێراق|سیاسەت|ئاسیا}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} c9ge6dihage1uphqiv0kjy8vz0ywc3q 0 243864 1661573 1574567 2026-09-06T04:33:32Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، ئایین-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە) 1661573 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Descreationofhost.gif|وێنۆک|253x253پیکسڵ|نەخشێکی دارین کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٤٧٨ نیشانی دەدات کە چۆن [[جوو|جووەکان]] دەسووتێندرێن دوای ئەوەی تاوانبار کرابوون بە پیسکردنی قوربانی پیرۆز.]] '''دژە سامییەت''' یان '''دژە جوو''' (بە [[ئینگلیزی]]: Anti-Semitism) زاراوەیەکە بە دژە [[جوولەکایەتی]] دەدرێت وەک گرووپێکی ڕەگەزی و ئایینی و نەتەوەیی. واتای وشەیی یان زمانەوانیی دەستەواژەکە بریتییە لە «دژی سامییەت» و ھەندێکجاریش بە «نا سامییەت» وەرگێڕدراوە. ئەم زاراوەیە بۆ یەکەمجار لەلایەن زانای ئەڵمانی ویلھێلم مارەوە بەکارھێنرا بۆ وەسفکردنی شەپۆلی دووژمنایەتی [[جوو|جووەکان]] لە [[ئەورووپای ناوین]] لە ناوەڕاستی [[سەدەی نۆزدەھەم]]دا. ھەرچەندە [[عەرەب]] و [[ئاشووری]] و ئەوانی دیکە سەر بە سامییەکانن، بەڵام دووژمنایەتییان بە دژە جوو پۆلێن ئەکرێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ئایین|مێژوو|زانستی سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|Antisemitism}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{ئایین-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} [[پۆل:ڕۆژھەڵاتناسی]] [[پۆل:ڕەگەزپەرستی]] l8fd600l60w4d3g4p871pmcnl9knyym 0 244669 1661522 1502425 2026-09-06T01:33:02Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کۆمپانیا-کۆلکە، تەکنۆلۆژیا-کۆلکە، کۆمپیوتەر-کۆلکە) 1661522 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''دوگمەی ڵایک''' ({{بە ئینگلیزی |Like Button}}) تایبەتمەندییەکە لە نەرمەکاڵاکانی پەیوەندیکردن وەک [[خزمەتگوزاریی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان|تۆڕەکانی خزمەتگوزاری کۆمەڵایەتی]] یان مەکۆکانی گفتوگۆ, ھەروەھا ماڵپەڕ و بلۆگەکانی ھەواڵ، کە بەکارھێنەر دەتوانێت ئارەزووی خۆی یان پشتگیری خۆی بۆ ھەندێک ناوەڕۆک نیشان بدات بە بەکارھێنانی ئەم دوگمەیە.<ref>Dedić, N. and Stanier, C. (2017) “Towards Differentiating Business Intelligence, Big Data, Data Analytics and Knowledge Discovery“. Lecture Notes in Business Information Processing (LNBIP). Springer International Publishing. Volume 285.</ref> ئەو پێشکەشکارانەی خزمەتگوزاری ئینتەرنێت کە ئەم تایبەتمەندییە بەکاردەھێنن بەزۆری ژمارەی لایکەکانی بەکارھێنەران بۆ ھەر پارچە ناوەڕۆکێک پیشان دەدەن و ئەم پیشاندانیش ڕەنگە تەواو بێت یان تەنھا بەشێک بێت لێی. دوگمەی لایک کەمێک بەدیلە بۆ ڕێگاکانی تری دەربڕینی کاردانەوە بەرامبەر ناوەڕۆک، وەک نووسینی کۆمێنتێک لەگەڵ وەڵامێک. ھەروەھا ھەندێک لە ماڵپەڕەکان دوگمەی '''دیسڵایکیان''' ھەیە کە بەکارھێنەر دەتوانێت ئاماژە بە ھەڵوێستی نەرێنی، بێلایەن یان ئەرێنی خۆی بکات. ماڵپەڕی دیکەش ھەن کە ڕێگەی ئاڵۆزتریان ھەیە بۆ دەربڕینی ھەڵوێستی بەکارھێنەران، بۆ نموونە ئامرازی دەنگدانی پێنج ئەستێرە یان دوگمەی کاردانەوە، کە بەکاردێت بۆ نیشاندانی مەودای بەرفراوانتر لە ھەڵوێستی بەکارھێنەران بەرامبەر بە ناوەڕۆک. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|تەکنۆلۆژیا|کۆمپانیا|کۆمەڵگا|دەیەی ٢٠٠٠|ئینتەرنێت}} {{پۆلی کۆمنز|Like buttons}} {{کۆمپانیا-کۆلکە}} {{تەکنۆلۆژیا-کۆلکە}} {{کۆمپیوتەر-کۆلکە}} [[پۆل:نیولۆجیزمەکانی دەیەی ٢٠٠٠]] 3ckxpcwxrnxd8m1f36nptlfud4nvofl 0 244677 1661523 1502426 2026-09-06T01:33:12Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کۆمپیوتەر-کۆلکە، تەکنۆلۆژیا-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1661523 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''دوگمەی ڵایکی فەیسبووک''' ({{بە ئینگلیزی|Facebook Like Button}}) دوگمەیەکە کە بەکارھێنەران دەتوانن بەکاری بھێنن بۆ دەربڕینی لایکەکانیان بۆ ھەندێک ناوەڕۆک لە [[سەکۆی فەیسبووک]]دا. لە سەرەتای دەستپێکردنییەوە دوگمەی «لایک» بووەتە ئایکۆنێکی بەناوبانگ لە [[ئینتەرنێت]]دا و بووەتە بەشێکی دانەبڕاو لە ئەزموونی بەکارھێنەرانی [[فەیسبووک]]. کاتێک بەکارھێنەران کلیک لەسەر دوگمەی لایک دەکەن، ئایکۆنی لایکەکەیان لە تەنیشت ناوەڕۆکەکەوە بە ئاشکرا پیشان دەدرێت، جا چ وێنەیەک بێت، پۆستێک بێت، یان کۆمێنتێک بێت. دوگمەی «لایک»یارمەتی بەرەوپێشبردنی کارلێکی کۆمەڵایەتی دەدات و ڕێگەیەکی سادە دەدات بە بەکارھێنەران بۆ دەربڕینی ئەوەی کە حەزیان لەو ناوەڕۆکەیە کە دەیبینن. دوگمەی لایک بەشێکی سەرەکییە لە کارلێکی بەکارھێنەر لەگەڵ ناوەڕۆکی فەیسبووک و کاریگەرییەکی زۆری لەسەر شێوازی ھاوبەشکردن و پەیوەندیکردنی ناوەڕۆک لە سایتەکانی سۆشیال میدیادا ھەبووە. ئەم ئایکۆن و کارلێکانە بەشێکی گرنگن لە چۆنییەتی دەربڕینی بەکارھێنەران و کارلێککردن لەگەڵ ناوەڕۆکی دیجیتاڵی. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئینتەرنێت|تەکنۆلۆژیا|کۆمەڵگا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا }} {{کۆمپیوتەر-کۆلکە}} {{تەکنۆلۆژیا-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:فەیسبووک]] q6arfiz1vwh01j6lq74r3dl5scb7zwy 0 244827 1661721 1434945 2026-09-06T10:35:37Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، وێژە-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1661721 wikitext text/x-wiki {{short description|نووسەرێکی ئەمریکی}} {{Infobox writer | image = Donna Tartt.jpg | name = دۆنا تارت | caption = دۆنا لە [[فێستیڤاڵی فیلمی ڕۆما]]ی ٢٠١٥ | birth_date = {{ڕێکەوتی لەدایکبوون|١٩٦٣|١٢|٢٣}} | birth_place = [[گرینوود، میسیسیپی]]، ویلایەتە یەکگرتووەکان | death_date = | death_place = | occupation = نووسەر | period = ١٩٩٢–ئێستا | alma_mater = [[کۆلێژی بێنینگتن]] | movement = [[ڕۆمانتیزمی نوێ]] | notableworks = ''[[مێژووی نھێنی]]'' (١٩٩٢){{ھن}}''[[ھاوڕێی بچووک]]'' (٢٠٠٢){{ھن}}''[[سیرەی زێڕین (ڕۆمان)|سیرەی زێڕین]]'' (٢٠١٣) | module = {{Listen |embed= yes |filename= Donna Tartt BBC Radio4 Front Row 4 Nov 2013 b03h71bw.flac |title= دەنگی دۆنا تارت |type= speech.<ref>{{بیرخستنەوەی ئەڵقە|سەردێڕ= Donna Tartt |زنجیرە= Front Row |ناونیشان= http://bbc.co.uk/programmes/b03h71bw |وێستگە= BBC Radio 4 |ڕێکەوت= ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان= ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣}}</ref>}} }} '''دۆنا تارت''' ({{بە ئینگلیزی|Dona Tartt}}؛ لەدایکبووی ٢٣ی کانوونی یەکەمی ١٩٦٣) [[ڕۆماننووس]] و وتارنووسێکی ئەمریکییە. چەند ڕۆمانێکی بڵاو کردووەتەوە: ''[[مێژووی نھێنی]]'' (١٩٩٢)، ''[[ھاوڕێی بچووک]]'' (٢٠٠٢)، و ''[[سەیرەی زێڕین (ڕۆمان)|سەیرەی زێڕین]]'' (٢٠١٣). کۆواری ''[[تایم (کۆوار)|تایم]]'' لە ٢٠١٤دا، بە یەکێک لە [[تایم ١٠٠|١٠٠ کاریگەرترین کەسانی جیھان]] ناوی بردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Patchett|یەکەم=Ann|ڕێکەوت=٢٣ی نیسانی ٢٠١٤|سەردێڕ=Donna Tartt: The World’s 100 Most Influential People|ناونیشان=https://time.com/collection-post/70819/donna-tartt-2014-time-100/|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=TIME.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231221082326/https://time.com/collection-post/70819/donna-tartt-2014-time-100/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ژیانی سەرەتایی == دۆنا تارت لە [[گرینوود، میسیسیپی]]، ویلایەتە یەکگرتووەکان لە دایک بووە. لە شارۆچکەی [[گرێنەیدا، میسیسیپی|گرێنەیدا]] گەورە بووە. باوکی، دۆن تارت، مۆسیقاژەنێکی [[ڕۆکابیلی]] بوو؛ و دایکی، تایلۆر، سکرتێر بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Nast|یەکەم=Condé|ڕێکەوت=٢ی حوزەیرانی ٢٠١٤|سەردێڕ=Introducing Donna Tartt|ناونیشان=https://www.vanityfair.com/news/1992/09/donna-tartt-the-secret-history|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Vanity Fair|زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ybarra|یەکەم=Michael J.|ڕێکەوت=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٢|سەردێڕ=Famous and yet unknown|ناونیشان=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2002-dec-08-ca-ybarra8-story.html|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Los Angeles Times|زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|سەردێڕ=The Goldfinch author Donna Tartt: ‘If I’m not working, I’m not happy’|ناونیشان=https://gulfnews.com/entertainment/books/the-goldfinch-author-donna-tartt-if-im-not-working-im-not-happy-1.1271081|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=gulfnews.com|زمان=en}}</ref> دایک و باوکی خوێنەر بوون و دایکی لە کاتی لێخوڕیدا کتێبی دەخوێندەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Dazed|ڕێکەوت=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Your guide to mysterious literary genius Donna Tartt|ناونیشان=https://www.dazeddigital.com/life-culture/article/38063/1/your-guide-to-mysterious-literary-genius-donna-tartt|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Dazed|زمان=en}}</ref> دوو خوشکی ھەیە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|id=nm1535570}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ژن|وێژە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{پۆلی کۆمنز|Donna Tartt|دۆنا تارت}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{وێژە-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٣]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ڕۆماننووسانی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ڕۆماننووسانی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ژنە ئەمریکییە نووسەرەکانی سەدەی ٢١ەکەم]] [[پۆل:ڕۆماننووسانی ژنی ئەمریکی]] f5vunwj047f6azk94acv6z4nuw4jecn 0 245807 1661723 1622016 2026-09-06T10:35:57Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە، پۆڵەندا-کۆلکە) 1661723 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''دۆناڵد توسک''' ({{IPAc-en|ˈ|t|ʊ|s|k}} {{Respell|TUUSK}} ,{{IPA-pl|ˈdɔnalt fraɲˈt͡ɕiʂɛk ˈtusk|lang|Pl-Donald_Franciszek_Tusk.ogg}}; لەدایکبووی ٢٢ی نیسانی ١٩٥٧ [[گدانسک|شاری گدانسک]] لە باکووری پۆڵەندا)<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7056054.stm|سەردێڕ=Donald Tusk|ئیش=[[BBC News]]|ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئازاری ٢٠١٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100420195602/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7056054.stm}}</ref><ref name="guardian profile">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Donald Tusk|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2007/oct/22/marktran1|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170312081242/https://www.theguardian.com/world/2007/oct/22/marktran1|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئازاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠١٧|وێبگە=[[The Guardian]]}}</ref> سیاسەتوانێکی پۆڵەندییە و لە ساڵی ٢٠٢٣ەوە وەک سەرۆکوەزیرانی پۆڵەندا ھەڵبژێردرا، پێشتر لە ساڵی ٢٠٠٧ تا ٢٠١٤ لەو پۆستەدا بووە. لە ساڵی ٢٠١٤ تا ٢٠١٩ وەک سەرۆکی ئەنجومەنی ئەورووپا کاری کردووە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Donald Tusk – Consilium|ناونیشان=http://www.consilium.europa.eu/en/european-council/president/biography/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170410165228/http://www.consilium.europa.eu/en/european-council/president/biography/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی نیسانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠١٧}}</ref> ھەروەھا توسک لە ساڵی ٢٠١٩ تا ٢٠٢٢ سەرۆکی «پارتی گەلی ئەوروپا» کە پارتێکی میانڕەوی پۆڵاندە بووە<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=Donald Tusk elected President of European People's Party|ئیش=[[Politico]]|ناونیشان=https://www.politico.eu/article/donald-tusk-elected-president-of-european-peoples-party/|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191121161659/https://www.politico.eu/article/donald-tusk-elected-president-of-european-peoples-party/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠١ ھاوبەشی دامەزراندنی پارتی پلاتفۆرمی مەدەنی (PO) بووە<ref name="bbc">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٣٠ی ئابی ٢٠١٤|سەردێڕ=Italy's Mogherini and Poland's Tusk get top EU jobs|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-europe-28989875|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئابی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140831010253/http://www.bbc.com/news/world-europe-28989875|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئابی ٢٠١٤}}</ref> توسک لە کۆتایی ھەشتاکانی سەدەی ڕابردووەوە بەشداری لە سیاسەتی پۆڵەندا کردووە، چەندین پارتی سیاسی دامەزراندووە و یەکێک بوو لە ھاودامەزرێنەرانی پارتی کۆنگرەی لیبراڵ دیموکرات (KLD) کە ئاڕاستەی [[بازاڕی ئازاد]] بوو. ساڵی ١٩٩١ ھاتە ناو ئەنجومەنی نوێنەرانی پۆڵەندا، بەڵام لە ساڵی ١٩٩٣ کورسییەکەی لەدەستدا. لە ساڵی ١٩٩٧، توسک بۆ ئەنجومەنی پیران ھەڵبژێردرا، و بوو بە جێگری مارشاڵی ئەنجومەنی پیران. لە ساڵی ٢٠٠١دا ھاوبەشی دامەزراندنی پارتێکی دیکەی کۆنەپەرستی لیبڕاڵی ڕاستی ناوەڕاست بوو بە ناوی PO و دیسانەوە بۆ ئەنجومەنی نوێنەرانی پۆڵەندا ھەڵبژێردرا و بوو بە جێگری مارشالەکەی.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.britannica.com/biography/Donald-Tusk|سەردێڕ=Donald Tusk|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171029175914/https://www.britannica.com/biography/Donald-Tusk}}</ref> لە ھەڵبژاردنەکانی ساڵی ٢٠٢٣ دا ھاوپەیمانی مەدەنییەکەی ١٥٧ کورسی لە سێجم بەدەستھێنا و بووە دووەم گەورەترین ھاوپەیمانی ئەنجومەنەکە. پارتەکانی تری ئۆپۆزسیۆن کورسییەکی ئەوتۆیان لە نێوانیاندا بەدەستھێنا بۆ ئەوەی زۆرینەی ھاوپەیمانی لەگەڵ ھاوپەیمانی مەدەنی پێکبھێنن، ئەمەش کۆتایی بە ھەشت ساڵ دەسەڵاتی پارتی یاسا و دادپەروەری ھێنا. لە ١١ی کانوونی دووەمدا، دۆناڵد تاسک بە فەرمی بۆ جاری سێیەم کاندیدکرا بۆ ئەوەی ببێتە سەرۆک وەزیران، و لە ١٣ی کانوونی دووەم دەستبەکاربوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Higgins|یەکەم=Andrew|ڕێکەوت=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Donald Tusk Chosen as Poland's Prime Minister After Rival Is Rejected|زمان=en-US|ئیش=The New York Times|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2023/12/11/world/europe/poland-donald-tusk-government.html|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|issn=0362-4331|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231211214554/https://www.nytimes.com/2023/12/11/world/europe/poland-donald-tusk-government.html}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [http://www.kprm.gov.pl/ سەرۆک وەزیران | ئەنجومەنی وەزیران | ڕاوێژکاری سەرۆکوەزیران] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091212163653/http://www.kprm.gov.pl/ |date=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩ }} {{In lang|pl}} * [http://www.consilium.europa.eu/en/european-council/president/ سەرۆکی ئەنجومەنی ئەورووپا] {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە| ژیاننامە| پۆڵەندا| سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|Donald Tusk}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{پۆڵەندا-کۆلکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٧]] [[پۆل:وێبگەی فەرمی لە ویکیدراوە و ویکیپیدیا جیاوازە]] 73vk0bs713w2lrz3pbv3v894cptjkb1 0 246365 1661641 1502528 2026-09-06T07:32:58Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە) 1661641 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox model|name=دۆتزین کرۆس|image=Doutzen-Kroes-cannes.jpg|image_size=|caption=دۆتزین کرۆس لەساڵی ٢٠١٥|birth_date={{Birth date and age|1985|1|23|df=y}}|birth_place=نۆرسلاند|occupation={{hlist|مۆدێل|ئەکتەر}}|years_active=٢٠٠٣–ئێستا|height={{height|m=١.٧٩}}<ref name="dna_models">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.dnamodels.com/div/women-main-board/model/doutzen-kroes2/p/276/c/-1/|سەردێڕ=DNA Models Doutzen Kroes|وێبگە=DNA Model Management LLC|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref>|haircolor=قژ زەرد|eyecolor=شین|agency=مۆدێلی نیویۆرک<ref name="dna_models"/>|website=|spouse={{marriage|سونری جەیمس|7 November 2010}}|children=٢}} '''دۆتزین کرۆس''' ({{بە ئینگلیزی|Doutzen Kroes}}؛ لەدایکبووی ٢٣ی کانونی دووەمی ١٩٨٥<ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|سەردێڕ=Victoria's Secret Angel Doutzen Kroes celebrates turning 30|ناونیشان=https://www.hellomagazine.com/celebrities/2015012322974/horoscopes-doutzen-kroes-starsigns/|ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|magazine=Hello!}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی تویت|بەکارھێنەر=doutzen|یەکەم=Doutzen|دوایین=Kroes|ژمارە=٥٥٨٦٢٢٣٦٠٤٨٨٩١٤٩٤٤|ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=Turning 30 with everything I could ever wish for when I blew out the candles as a kid. Blessed!|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}}</ref>) مۆدێلێکی مۆدەی ھۆڵەندییە. لە ساڵی ٢٠٠٣ دەستی بە کاری مۆدێل کردووە، لە ھۆڵەندا و بە خێرایی لەلایەن دەزگاکەیەوە ڕەوانەی نیویۆرک کراوە کە لەلایەن براندی ڤیکتۆریا سیکرتەوە کاری کردووە. ئەو فریشتەی ڤیکتۆریا سیکرت بووە لە ساڵی ٢٠٠٨ تا ساڵی ٢٠١٤، بەمەش بووە دووەم فریشتەی ڤیکتۆریا سیکرت ھۆڵەندی دوای کارێن مولدەر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=De Klerk|یەکەم=Amy|ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=Why didn't Doutzen Kroes walk in the Victoria's Secret show?|ناونیشان=https://www.harpersbazaar.com/uk/fashion/fashion-news/a38774/doutzen-kroes-victorias-secret-2016-absent/|ئیش=Harper's Bazaar}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٦ەوە باڵیۆزی براندی لۆریال پاریسە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Doutzen Kroes Model Profile|ناونیشان=http://nymag.com/fashion/models/dkroes/doutzenkroes/|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160101095928/http://nymag.com/fashion/models/dkroes/doutzenkroes/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ئیش=New York Magazine|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کرۆس یەکێکە لە مۆدێلە بەرزترین مووچەکان، بە داھاتی زیاتر لە ٥ ملیۆن دۆلار لە ساڵێکدا کار دەکات، لە ساڵی ٢٠٠٨ەوە. لیستی مۆدێلەکانی قازانجی سەرەکی، کە لە ماوەی ساڵێکدا ٨ ملیۆن دۆلاری بەدەستھێناوە.<ref name="KroesEarnings2012">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Robehmed|یەکەم=Natalie|ڕێکەوت=١٨ی ئابی ٢٠١٤|سەردێڕ=The World's Highest Paid Models|ناونیشان=https://www.forbes.com/sites/briansolomon/2012/06/14/the-worlds-highest-paid-models/|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|ئیش=[[Forbes]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=MODELS.com's New Supers|ناونیشان=http://models.com/rankings/ui/NewSupers-All/2040|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Models.com|وتەگێڕانەوە=Victoria's Secret, L'Oreal, Miu Miu and every human with a pair of eyes and a pulse can't be wrong; Doutzen is the face of a generation. The meteoric rise of Ms. Kroes can be summed up in one word - destiny.}}</ref> لە مانگی کانوونی دووەمی ٢٠١٥ەوە،لە ساڵی ٢٠١٣ بووە یەکەم مۆدێل کە چوار بەرگی جیاوازی نێودەوڵەتی تاکە کەسی لە ژمارەی مانگی ئەیلولی ڤۆگ لە یەک ساڵدا ئەنجامدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=MODELS.com's The Money Girls|ناونیشان=http://models.com/rankings/ui/MoneyGirls-All/1522#1522|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=MODELS.com|وتەگێڕانەوە=Will the massive money jobs ever stop for the Dutch wonder called Doutzen? L'Oreal as far as the eye can see booked alongside that long running Victoria's Secret contract. She's like the Helen of Troy of advertising.}}</ref><ref name="Kruspe, Dana">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://fashionista.com/2013/08/doutzen-kroes-lands-an-unprecedented-four-september-vogue-covers|نووسەر=Kruspe, Dana|سەردێڕ=Doutzen Kroes Lands an Unprecedented Four September Vogue Covers|newspaper=Fashionista|بڵاوکەرەوە=Fashionista.com|ڕێکەوت=٢٧ی ئابی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Doutzen Kroes}} {{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٥]] [[پۆل:زیندووان]] mmdxpjizygz8mjv4nbbgckc2f9aitqy 0 246770 1661550 1555894 2026-09-06T01:37:42Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1661550 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} چەشنی '''دڕێنەر''' یان '''بڕینکاری''' ({{بە ئینگلیزی |Slasher}}) [[چەشن|ژێرچەشنێکە]] لە [[فیلم]]ە [[فیلمی ترسێنەر|ترسناکەکان]] کە بە کۆمەڵێک ڕێکەوتن و تەوەری دیاریکراو تایبەتمەندە. فیلمەکانی دڕێنەر بە شێوەیەکی گشتی بکوژێکی دەروونی تێدایە، زۆرجار چەکێکی بەدەستەوەیە، کە کۆمەڵێک قوربانی دەکوژێت و دەیانھاڕێت، بەزۆری بە شێوەیەکی توندوتیژ و گرافیکی.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Style and form in the Hollywood slasher film |ڕێکەوت=٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Palgrave Macmillan|دوایین=Clayton|یەکەم=Wickham |ژپنک=٩٧٨-١-١٣٧-٤٩٦٤٧-٨|شوێن=Basingstoke|oclc=٩٢٧٩٦١٤٧٢}}</ref> ئەم فیلمانە بە زنجیرەی پڕ لە گرژی و پڕ لە ئاڵۆزی و ھەروەھا جەختکردنەوە لەسەر بەھای گۆر و شۆک ناسراون. یەکێک لە توخمە دیاریکەرەکانی فیلمەکانی چەشنی دڕێنەر، نیشاندانی «کچی کۆتای»ە، کە پاڵەوانێکی [[ژن]] کە زۆرجار وەک خاوەن ئیمکانات و خۆڕاگر وێنا دەکرێت، لە کۆتاییدا ڕووبەڕووی بکوژەکە دەبێتەوە و شکستی پێدەھێنێت.<ref name=":3">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://filmschoolrejects.com/history-horrors-cult-following/|سەردێڕ=The History of Horror's Cult Following|ڕێکەوت=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ئیش=Film School Rejects|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180617192922/https://filmschoolrejects.com/history-horrors-cult-following/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەم نیشاندانە بووەتە بابەتی شیکارییەکی زۆر، زانایان و ڕەخنەگران وەک ڕەنگدانەوەی ترسی کۆمەڵایەتی و داینامیکی جێندەری لێکیانداوە.<ref name="Golden">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=The 30 Most Influential Slasher Movies of All Time |ناونیشان=https://www.vulture.com/article/best-slasher-horror-movies.html#:~:text=Dubbed%20the%20Golden%20Age%20of,itself%20time%20and%20time%20again. |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ئیش=Vulture}}</ref><ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.top10films.co.uk/38817-celebrating-impact-influence-michael-powells-peeping-tom/|سەردێڕ=Celebrating The Impact & Influence Of Michael Powell's "Peeping Tom" – Top 10 Films |وێبگە=www.top10films.co.uk |ڕێکەوت=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠١٨}}</ref><ref>Mark D. Eckel (2014). "When the Lights Go Down". p. 167. WestBow Press.</ref> چەشنی دڕێنەر لە کۆتایییەکانی حەفتاکان و سەرەتای ھەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا بە فیلمە ئایکۆنییەکانی وەک "ھالۆوین"، "ھەینی ١٣" و "کابوسێک لە شەقامی ئێلم" ناوبانگێکی زۆری بەدەستھێنا. ئەم فیلمانە زۆرێک لەو نیشاندان و ڕێکەوتنانەیان دامەزراند کە لەو کاتەوە بوونەتە ھاوواتای ئەم چەشنە، لەوانە بەکارھێنانی بکوژە دەمامکدارەکان یان شێواوەکان، ڕێکخستنە گۆشەگیرەکان و ژمارەی بەرزی جەستە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Petridis |یەکەم١=Sotiris |سەردێڕ=Anatomy of the Slasher Film: A Theoretical Analysis |ڕێکەوت=٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=McFarland |شوێن=North Carolina |ژپنک=٩٧٨-١-٤٧٦٦-٧٤٣١-٥|ناونیشان=https://mcfarlandbooks.com/product/anatomy-of-the-slasher-film/}}</ref> بە تێپەڕبوونی کات، چەشنی دڕێنەر پەرەی سەندووە، توخمە نوێیەکانی تێدایە و چاوەڕوانییە لاسایییەکانی تێکداوە. لەکاتێکدا فیلمە سەرەتایییەکانی دڕێنەر زۆرجار پابەند بوون بە پێکھاتەی فۆرمۆلەیی، نووسینە ھاوچەرخەکان بەدواداچوونیان بۆ گێڕانەوە و بابەتگەلێکی ئاڵۆزتر کردووە.<ref name=":4">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Clover|یەکەم=Carol J.|ڕێکەوت=پاییزی ١٩٨٧|سەردێڕ=Her Body, Himself: Gender in the Slasher Film|ناونیشان=http://users.clas.ufl.edu/burt/paranoid70scinema/HerBodyHimself.pdf|journal=Representations|issue=20|پەڕەکان=١٨٧–٢٢٨|doi=10.2307/2928507|jstor=2928507}}</ref><ref name=":5">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://filmstudiesforfree.blogspot.com/2009/05/final-girl-studies.html|سەردێڕ=Film Studies For Free: 'Final Girl' Studies|دوایین=Grant|یەکەم=Catherine|ڕێکەوت=٢٠ی ئایاری ٢٠٠٩|وێبگە=Film Studies For Free|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠١٨}}</ref> سەرەڕای ئەوەش، سینەماکاران تاقیکردنەوەیان کردووە بۆ تێکەڵکردنی چەشنی دڕێنەر لەگەڵ چەشنەکانی تر، لە ئەنجامدا فیلمی تێکەڵاو دروستکراون کە دیدگای نوێ لەسەر نیشاندانی ئاشنا پێشکەش دەکەن. سەرەڕای بەناوبانگبوونی بە توندوتیژی و ئیستغلالکردنی گرافیکی، چەشنەکە بەھۆی کاریگەرییە کولتوورییەکانی و جەماوەرییە بەردەوامەکەیەوە ستایشی زۆری لێکرا.<ref name="Vera Dika">{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Games of Terror: Halloween, Friday the 13th and the Films of the Stalker Cycle|نووسەر=Vera Dika|بڵاوکەرەوە=Fairleigh Dickinson University Press|ساڵ=١٩٩٠|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٣٨٦-٣٣٦٤-٩}}</ref> زۆرێک لە فیلمە کلاسیکەکانی دڕێنەر بوونەتە کلاسیکی کولت و تا ئەمڕۆش کاریگەرییان لەسەر سینەمای ترسناک ھەیە. توانای ئەم چەشنە بۆ دەستخستنی ترس و دڵەڕاوکێ سەرەتایییەکان، سەرنجڕاکێشی بەردەوامی خۆی لەنێو بینەران مسۆگەر کردووە، ئەمەش وای کردووە ببێتە بەشێکی سەرەکی چەشنی ترسناک.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٠|سەردێڕ=What Truly Was the First "Slasher Film"? A Paste Investigation |ناونیشان=https://www.pastemagazine.com/movies/horror-movies/first-slasher-movie-horror-halloween-psycho/ |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=pastemagazine.com |زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان|٢}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ترسناک|شەڕ|فیلم|ھۆڵیوود|کۆمەڵگا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{پۆلی کۆمنز|Slasher films}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:فیلم لە دەیەی ١٩٧٠]] [[پۆل:فیلم لە دەیەی ١٩٨٠]] [[پۆل:فیلم لە دەیەی ١٩٩٠]] [[پۆل:فیلم لە دەیەی ٢٠٠٠]] [[پۆل:فیلم لە دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلم لە دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:چەشنەکانی فیلم]] [[پۆل:ھەستبزوێنەکان]] qkbxuib5x0wh3u7hw8cqpmvysdr8neu 0 247047 1661732 1460300 2026-09-06T10:37:27Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە) 1661732 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس |وێنە = Donkey_Kong_Country_SNES_cover.png }} '''دۆنکی کۆنگ کانتری''' ({{بە ئینگلیزی|Donkey Kong Country}}) [[کایەی ڤیدیۆیی|یارییەکی ڤیدیۆیی]] کلاسیکی سەکۆیە کە لەلایەن ڕەیرەوە پەرەی پێدراوە و لە ساڵی ١٩٩٤ بۆ سیستەمی [[سوپەر نینتێندۆ]] بڵاوکراوەتەوە، یەکێکە لە ناونیشانە ئایکۆنییەکان و کاریگەرترینەکانی چەشنی پلاتفۆرمەرە بە گرافیکە پێشکەوتووەکانی، یاریکردنی داھێنەرانە، و کارەکتەرە لەبیرنەکراوەکان. یارییەکە بەدوای سەرکێشییەکانی [[دۆنکی کۆنگ]] و دیدی کۆنگی کوڕەزایدا دەگەڕێت کە بەڕێدەکەن بۆ وەرگرتنەوەی کۆگای مۆزی دزراوەکەیان لە پاشای خراپەکار کەی ڕول و خزمەتکارەکانی کرێملینگ.<ref name="DS: RetroCorner">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Langshaw|یەکەم=Mark|ڕێکەوت=١٨ی ئابی ٢٠١٢|سەردێڕ=Retro corner: {{'}}''Donkey Kong Country''{{'}}|ناونیشان=https://www.digitalspy.com/videogames/retro-gaming/a400139/retro-corner-donkey-kong-country|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190526034851/https://www.digitalspy.com/videogames/retro-gaming/a400139/retro-corner-donkey-kong-country/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئایاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=[[Digital Spy]]}}</ref> یاریزانان بە ئاستە جیاوازەکاندا دەڕۆن، بەسەر بەربەست و دوژمن و مەترسییەکانی ژینگەدا زاڵ دەبن لە ھەوڵەکانیان بۆ گەڕاندنەوەی ئاشتی بۆ دوورگەی دۆنکی کۆنگ.<ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|سەردێڕ=『スーパードンキーコング』が発売された日。3Dモデルを取り込んだ緻密で美しいグラフィックに思わずうっとり。現在も続く人気シリーズの初代作品【今日は何の日？】{{!}} ゲーム・エンタメ最新情報のファミ通.com|ناونیشان=https://www.famitsu.com/news/202011/26210090.html|magazine=[[Famitsu]]|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220514064511/https://www.famitsu.com/news/202011/26210090.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئایاری ٢٠٢٢|زمان=ja|ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Grubb|یەکەم=Jeff|سەردێڕ=Nintendo plans to release ''Donkey Kong Country Returns 3D'' on May 24|ناونیشان=https://venturebeat.com/2013/03/15/donkey-kong-3d-may-24/|وێبگە=[[VentureBeat]]|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201015151451/https://venturebeat.com/2013/03/15/donkey-kong-3d-may-24/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> یەکێک لە لایەنە سەرنجڕاکێشەکانی وڵاتی دۆنکی کۆنگ کانتری گرافیکە سێ ڕەھەندییەکانی پێشوەختە ڕەندەرکراوە، کە بۆ سەردەمی خۆیان شۆڕشگێڕانە بوون و یارمەتیدەر بوون بۆ جیاکردنەوەی یارییەکە لە پلاتفۆرمی دوو ڕوویی تر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Dawley|یەکەم=Heidi|ڕێکەوت=٢٩ی ئایاری ١٩٩٥|سەردێڕ=Killer Instinct for hire|ناونیشان=https://www.bloomberg.com/news/articles/1995-05-28/killer-instinct-for-hire|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20170602125733/https://www.bloomberg.com/news/articles/1995-05-28/killer-instinct-for-hire|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠١٧|وێبگە=[[Bloomberg Businessweek]]}}</ref> دیمەنەکان لەگەڵ ژینگە زیندوو و گەورەکانی یارییەکەدا تێکەڵاو بوون، ئەزموونێکی سەرنجڕاکێش و لە ڕووی بینراوەوە سەرسووڕھێنەریان بۆ یاریزانەکان دروست کرد.<ref name="IGN: History">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=McLaughlin|یەکەم=Rus|ڕێکەوت=٢٨ی تەممووزی ٢٠٠٨|سەردێڕ=IGN presents the history of Rare|ناونیشان=https://www.ign.com/articles/2008/07/28/ign-presents-the-history-of-rare|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130414013832/http://www.ign.com/articles/2008/07/28/ign-presents-the-history-of-rare|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی نیسانی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|وێبگە=[[IGN]]}}</ref> جگە لە گرافیکە سەرنجڕاکێشەکانی، دۆنکی کۆنگ کانتری میکانیکی یاریکردنی ناوازەیشی ناساند، وەک یاریکردنی تاگ-تیم لە نێوان دۆنکی کۆنگ و دیدی کۆنگ، ھاوڕێ ئاژەڵییەکان کە یارمەتی یاریزانەکە دەدەن، ھەروەھا چەندین دیزاینی ئاست کە قووڵی و ھەمەچەشنی بۆ یارییەکە زیاددەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Irving|یەکەم=Mike|سەردێڕ=Cranky Kong works out that new-fangled Twitter thing|ناونیشان=https://www.vg247.com/cranky-kong-works-out-that-new-fangled-twitter-thing|وێبگە=[[VG247]]|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220629094540/https://www.vg247.com/cranky-kong-works-out-that-new-fangled-twitter-thing|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دەنگی لەبیرنەکراوی یارییەکە کە لەلایەن دەیڤید وایزەوە ئامادەکراوە، تایبەتمەندییەکی دیکەی سەرنجڕاکێشە، لەگەڵ ئاوازە گرنگەکان کە بە تەواوی تەواوکەری ژینگەکانی یارییەکە و یاریکردنی پڕ لە کردارن. وڵاتی دۆنکی کۆنگ لەگەڵ بڵاوبوونەوەیدا ستایشی ڕەخنەگرانی زۆری لێکرا و دواتر بووە یەکێک لە پڕفرۆشترین ناونیشانەکانی سووپەر نینتێندۆ.<ref name="NLife: MakingOf">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=McFerren|یەکەم=Damien|ڕێکەوت=٢٧ی شوباتی ٢٠١٤|سەردێڕ=Month of Kong: The making of Donkey Kong Country|ئیش=[[Nintendo Life]]|ناونیشان=http://www.nintendolife.com/news/2014/02/month_of_kong_the_making_of_donkey_kong_country|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160131130533/http://www.nintendolife.com/news/2014/02/month_of_kong_the_making_of_donkey_kong_country|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦}}</ref> سەرکەوتنەکانی بووە ھۆی چەندین بەدواداچوون و یاری سپین ئۆف، ئەمەش پێگەی زنجیرەکەی وەک بەشێکی خۆشەویست لە میراتی یاریکردنی نینتێندۆ چەسپاند؛ بۆیە کاریگەرییەکانی دۆنکی کۆنگ کانتری لەسەر پیشەسازی یاریکردن ناتوانرێت زیادەڕەوی تێدا بکرێت.<ref name="Bloomberg: History">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Waugh|یەکەم=Eric-Jon Rossel|ڕێکەوت=٣٠ی ئابی ٢٠٠٦|سەردێڕ=A short history of Rare|ئیش=[[Bloomberg Businessweek]]|ناونیشان=https://www.bloomberg.com/news/articles/2006-08-30/a-short-history-of-rarebusinessweek-business-news-stock-market-and-financial-advice|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161015142432/https://www.bloomberg.com/news/articles/2006-08-30/a-short-history-of-rarebusinessweek-business-news-stock-market-and-financial-advice|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref> تێکەڵکردنی دیمەنە پێشکەوتووەکان و یاریکردنی سەرنجڕاکێش و کارەکتەرە دڵڕفێنەکانی میراتێکی بەردەوامی بەجێھێشتووە، ئەمەش وای کردووە کە ببێتە کلاسیکێکی بەنرخ لەنێو یاریزانان و بڕگەیەکی گرنگ لە مێژووی یارییە ڤیدیۆیییەکاندا.<ref name="DF Retro">{{بیرخستنەوەی میدیای دەنگوڕەنگی|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=GQ7qtqqgTlo|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231222001019/https://www.youtube.com/watch?v=GQ7qtqqgTlo|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown|سەردێڕ=DF Retro: Donkey Kong Country + Killer Instinct - A 16-Bit CG Revolution!|ڕێکەوت=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=[[Digital Foundry]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|medium=[[YouTube]]}}{{cbignore}}</ref> == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان|٢}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|شەڕ|مێژوو|دەیەی ١٩٩٠|شانشینی یەکگرتوو|ژاپۆن}} {{پۆلی کۆمنز|Donkey Kong Country}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}} [[پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ١٩٩٤]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠٠٠]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠٠٣]] [[پۆل:گەمە ڤیدیۆیییە ھەرەوەزییەکان]] [[پۆل:یارییەکانی سیستەمی سووپەر نێنتێندۆ ئینتەرتەیمێنت]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان سەبارەت بە خۆراک و خواردنەوە]] [[پۆل:یارییە ڤیدیۆییەکان کە لە بەریتانیا پەرەیان پێدراوە]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە ڕیبووتەکان]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان بە وێنەی سێ ڕەھەندیی پێشوەخت-ئامادەکراو]] 0rta3ycyn68iz45glrs5na079wibijm 0 247089 1661578 1354898 2026-09-06T04:34:22Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژینناسی-کۆلکە، پزیشکی-کۆلکە، کیمیا-کۆلکە) 1661578 wikitext text/x-wiki '''دژەمیکرۆبی''' کارایەکە کە [[میکرۆب|میکرۆبەکان]] دەکوژێت ('''میکرۆبکوژ''') یان گەشەیان دەوەستێنێت ('''[[کارای بەکتریاوەستێن]]''').<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Antimicrobials|ناونیشان=https://www.chemicalsafetyfacts.org/chemicals/antimicrobials/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Chemical Safety Facts|زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Antimicrobial Definition (Silver, Copper, Etc.)|ناونیشان=https://siliconegear.com/pages/antimicrobial|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=SiliconeGear|زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژینناسی|پزیشکی|کیمیا}} {{پۆلی کۆمنز|Antimicrobials}} {{ژینناسی-کۆلکە}} {{پزیشکی-کۆلکە}} {{کیمیا-کۆلکە}} [[پۆل:دژەمیکرۆبییەکان]] [[پۆل:ژینکوژەکان]] fcoglgkxnf0xtt73m0y0p7joo9mk09c 0 247209 1661575 1400750 2026-09-06T04:33:52Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، فەلسەفە-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1661575 wikitext text/x-wiki {{تێک نەچێ|دژە ناسیۆنالیزم}} [[پەڕگە:Four_Victims_of_Cheap_Patriotism.JPG|alt=|وێنۆک| ''چوار قوربانی نیشتمانپەروەری ھەرزان'' (١٩١٠). بێوەژنێک نیشان دەدات کە خەمباری مردنی ھاوسەرەکەیەتی شانبەشانی منداڵەکانی کە یاری بە تفەنگەی گاڵتینە دەکەن.]] '''دژە نیشتمانپەروەری''' ئەو [[ئایدیۆلۆجی|ئایدۆلۆژیایەیە]] کە دژایەتی [[نیشتمانپەروەری]] دەکات؛ بەزۆری ئاماژەیە بۆ ئەو کەسانەی کە دیدگای شارستانیی تەواویان ھەیە کە نایانەوێت مرۆڤ بە [[نەتەوە]] و نیشتیمان و خاکەوە سەرقاڵ بێت؛ ھەڵگرانی ئەم چەمکە بە زۆری سروشتی [[ئینتەرناسیۆنالیزم (سیاسی)|ئینتەرناسیۆنالیستی]] و [[دژە ناسیۆنالیزم|دژە ناسیۆنالیستیشیان]] ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Anti-patriotism {{!}} Bartleby|ناونیشان=https://www.bartleby.com/topics/anti-patriotism|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.bartleby.com}}</ref> بە شێوەیەکی گشتی، دژە نیشتیمانپەروەری لەو باوەڕە سەرچاوە دەگرێت کە نیشتیمانپەروەری ھەڵەیە، لەبەرئەوەی ئەو کەسانەی لە وڵاتێکدا لەدایکبوون، حەزیان لێبێت یان نا و بەبێ گوێدانە [[تاکەکەسێتی|تاکایەتی]] خۆیان، ھاندەدرێن وڵاتیان خۆشبوێت یان خۆیان بەخت بکەن لە پێناویدا؛ لە ئەنجامدا، ئەو کەسانەی دژایەتی نیشتیمانپەروەری دەکەن، ڕەنگە دژی [[دەسەڵاتخوازی|دەسەڵاتخوازییەتی]] ھەستپێکراوی ئەو بن، لە کاتێکیشدا ھەندێکی تریان پێیان وایە کە نیشتیمانپەروەری ڕەنگە ببێتە ھۆی شەڕ بەھۆی ناکۆکی [[جیۆپۆلەتیک|جیۆپۆلەتیکییەوە]]. بەگشتی ئەم زاراوەیە بە شێوەیەکی سووکایەتی پێکردن لەلایەن ئەو کەسانەی کە بەرگری لە نیشتیمانپەروەری یان [[ناسیۆنالیزم]] دەکەن بەکاردەھێنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Stephen Nathanson|سەردێڕ=Patriotism, Morality, and Peace|بڵاوکەرەوە=Rowman & Littlefield|ساڵ=١٩٩٣|ژپنک=٠-٨٤٧٦-٧٨٠٠-٨}}</ref> ھەروەھا بیرۆکەی فرە کولتوری و تێکەڵاوبوون وەک دژە نیشتیمانپەروەری خراوەتە ژێر پرسیارەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Is cultural pluralism anti-patriotism? I think not.|ناونیشان=http://www.uvureview.com/2007/12/03/isculturalpluralismantipatriotismithinknot/|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تەممووزی ٢٠٠٨|وێبگە=UV College Times}}</ref><ref name=":2">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gillman|یەکەم=Howard|سەردێڕ=American Constitutionalism|دوایین٢=Graber|یەکەم٢=Mark|دوایین٣=Whittington|یەکەم٣=Keith|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ساڵ=٢٠١٢|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٩٧٥١٣٥-٨|شوێن=New York, NY|پەڕەکان=٤١٩–٤٢٠|بەستەری نووسەر٣=Keith Whittington}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Definition of ANTIPATRIOTIC|ناونیشان=https://www.merriam-webster.com/dictionary/antipatriotic|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.merriam-webster.com|زمان=en}}</ref> == دژایەتیی ئەنارکیستەکان بۆ نیشتمانپەروەری == [[ئەنارکیزم|ئەنارکیستەکان]] (دیارترینیان ئەنارکۆ‒کۆمۆنیستەکان) بە چەند ھۆکارێک مەیلیان ھەیە دژی نیشتمانپەروەری بوەستنەوە، لەوانە:<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://www.worldcat.org/oclc/318534708|سەردێڕ=Patriotism: philosophical and political perspectives|ڕێکەوت=2007|بڵاوکەرەوە=Ashgate|ئەوانی تر=Igor Primoratz, Aleksandar Pavković|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٥٤٦-٨٩٧٨-٢|شوێن=Aldershot, England|oclc=٣١٨٥٣٤٧٠٨}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=anti-nationalism|ناونیشان=https://theanarchistlibrary.org/category/topic/anti-nationalism|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=The Anarchist Library|زمان=en}}</ref> * باوەڕ بە یەکسانی بۆ ھەموو مرۆڤەکان * بەکارھێنانی نیشتیمانپەروەری بۆ ملکەچ پێکردنی چینی کرێکار * پەیوەندی نێوان نیشتیمانپەروەری و میلیتاریزم * بەکارھێنانی نیشتیمانپەروەری بۆ ھاندانی دڵسۆزی بۆ دەوڵەت == ئەمانەش ببینە == * [[ئینتەرناسیۆنالیزم (سیاسی)|ئینتەرناسیۆنالیزم]] * [[ناسیۆنالیزم]] * [[دژە ناسیۆنالیزم]] * [[یەکڕیزی موسوڵمانان|پان ئیسلامیزم]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|کۆمەڵگا|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فەلسەفە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{فەلسەفە-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:دژە ناسیۆنالیزم]] [[پۆل:بیردۆزە سیاسییەکان]] [[پۆل:نیشتمانپەروەری]] [[پۆل:ناسیۆنالیزمەکان]] [[پۆل:ناسیۆنالیزم]] npraxiumb5217i5sajz9lom58u0wiis 0 247371 1661538 1400736 2026-09-06T01:35:42Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، تەکنۆلۆژیا-کۆلکە، ژاپۆن-کۆلکە) 1661538 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''دڕاگۆن کوێست''' ({{بە ئینگلیزی |Dragon Quest}})یەکێکە لە زنجیرەکانی [[ڕۆڵگێڕانی کایەی ڤیدیۆیی]] لەلایەن کۆمپانیای [ئینێکس پەرەی پێدراوە کە ئێستا بەشێکە لە [[سکوەیر ئینێکس]]. زنجیرەکە لەلایەن یوجی ھۆرییەوە دروست کراوە و لەلایەن ئاکیرا تۆریاما دیزاین کراوە و لەلایەن کۆی چی سوگیاما ئاوازی بۆ دانراوە. یەکەم یاری خۆی لە ساڵی ١٩٨٦ بە بڵاوکردنەوەی یەکەم یاری ئەنجامدا، کە ناونیشانێکی گرینگ بوو لە چەشنی کایەی ڕۆڵگێڕان و ڕۆڵێکی بەرچاوی ھەبوو لە بەناوبانگکردنی ژانرەکە لە [[ژاپۆن]] و لە سەرانسەری جیھاندا.<ref name="kurt">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.gamasutra.com/view/feature/3520/the_history_of_dragon_quest.php?print=1|سەردێڕ=The History of Dragon Quest|یەکەم=Kurt|دوایین=Kalata|وێبگە=[[Gamasutra]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191026173617/https://www.gamasutra.com/view/feature/3520/the_history_of_dragon_quest.php%3Fprint%3D1|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=http://www.gamepro.com/games/nes/166693/dragon-quest/ |سەردێڕ=Dragon Quest |magazine=[[GamePro]] |ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111202223246/http://www.gamepro.com/games/nes/166693/dragon-quest/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١}}{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=http://www.allgame.com/game.php?id=2730 | سەردێڕ=Dragon Warrior | بڵاوکەرەوە=[[allgame]] | ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١| نووسەر=Knight, Kyle | ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100102110152/http://allgame.com/game.php?id=2730 | ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠ | ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> زنجیرەی دراگۆن کوێست بە ڕێکخستنە فانتازیا کلاسیکییەکانی و چیرۆکگێڕانی سەرنجڕاکێش و شەڕی لاسایی لەسەر بنەمای نۆرە ناسراوە. زۆرجار لە یارییەکاندا پاڵەوانێک دەبینرێت کە لە ھەوڵی ڕزگارکردنی جیھان لە ھێزێکی خراپە، حزبێک لە کارەکتەرەکان بەشداری پاڵەوانەکە دەکەن لە گەشتەکەیاندا. زنجیرەکە بەھۆی شێوازە ھونەرییە دڵڕفێن و ڕەنگاوڕەنگەکانییەوە ناوبانگێکی زۆری بەدەستھێناوە، ھەروەھا ئەھریمەن و کارەکتەرە یادگارییەکانی کە لەلایەن ئاکیرا تۆریاما، دروستکەری مانگا و زنجیرە ئەنیمەی دراگۆن بۆڵ دیزاین کراون. یەکێک لە تایبەتمەندییە دیاریکەرەکانی زنجیرەی دراگۆن کوێست پابەندبوونییەتی بە بەرزڕاگرتنی میکانیکی لاسایی کایەی ڕۆڵگێڕان لە ھەمان کاتدا داھێنانە مۆدێرنەکان لەخۆدەگرێت. ئەم ھاوسەنگییەی نێوان نۆستالژیا و داھێنان یارمەتی زنجیرەکە داوە کە سەرنجڕاکێشی خۆی بپارێزێت بۆ ھەردوو ھاندەرانی ماوە درێژ و یاریزانە نوێیەکان. دڕاگۆن کوێست کاریگەری قووڵی لەسەر پیشەسازی یاریکردن ھەبووە، ئیلھامبەخش بووە بۆ چەندین کایەی ڕۆڵگێڕان ی تر و کاریگەری لەسەر دیزاینی یارییەکان و چیرۆکگێڕان ھەبووە. ھەروەھا زنجیرەکە ناونیشانی وەرچەرخان و مانگا و وەرگێڕانی ئەنیمێ و کاڵای بازرگانی لێکەوتووەتەوە، ئەمەش زیاتر پێگەی خۆی وەک دیاردەیەکی کولتووری چەسپاندووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ڕێکەوت=٢٢ی ئابی ٢٠٠١| سەردێڕ=Dragon Quest IV Headed Stateside| ناونیشان=http://uk.psx.ign.com/articles/097/097618p1.html| ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110713004600/http://uk.psx.ign.com/articles/097/097618p1.html| ڕەوشی ناونیشان=مردوو| ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تەممووزی ٢٠١١| وێبگە=IGN| ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩}}</ref> == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|ژاپۆن|تەکنۆلۆژیا|شەڕ}} {{پۆلی کۆمنز|Dragon Quest (franchise)}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} {{تەکنۆلۆژیا-کۆلکە}} {{ژاپۆن-کۆلکە}} [[پۆل:ئەنیمێ و مانگای خەیاڵی]] [[پۆل:یارییە ڤیدیۆیییە نایابەکان]] [[پۆل:بڕاندە ژاپۆنییەکان]] [[پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لەگەڵ فیلمدا گونجاون]] [[پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لەگەڵ بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان گونجێنراون]] l2uoelltaxfhrpkdt8lu2eywxhhlh48 0 247374 1661539 1502434 2026-09-06T01:35:52Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، ژاپۆن-کۆلکە) 1661539 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''دڕاگۆن کوێست''' ({{بە ئینگلیزی |Dragon Quest}}) کە لە [[ئەمریکای باکوور]] بە دڕاگۆن واریۆر ناسراوە، [[ڕۆڵگێڕانی کایەی ڤیدیۆیی|کایەیەکی ڤیدیۆییی ڕۆڵگێڕانە]] کە لەلایەن کۆمپانیای [[ئینێکس]] پەرەی پێدراوە و لە ساڵی ١٩٨٦ بۆ سیستەمی کات بەسەربردنی نینتێندۆ (NES) بڵاوکراوەتەوە. لەلایەن یوجی ھۆرییەوە دروست کراوە، بە دیزاینی کارەکتەری ئاکیرا تۆریاما و مۆسیقای کۆی چی سوگییاما، دراگۆن کوێست بە شێوەیەکی بەرفراوان وەک یەکێک لە کاریگەرترین و ئایکۆنیترین کایەی ڕۆڵگێڕان لە ھەموو سەردەمێکدا دادەنرێت.<ref name="Guide 6/105">{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Dragon Warrior&nbsp;I&nbsp;&&nbsp;II Official Strategy Guide |ساڵ=٢٠٠٠|بڵاوکەرەوە=[[Prima Publishing]] |شوێن=[[New York, NY]] |ژپنک=٩٧٨-٠-٧٦١٥-٣١٥٧-٩|پەڕەکان=٦, ١٠٥}}</ref> یارییەکە دوای ئەو پاڵەوانە دێت کە یاریزانەکان کۆنتڕۆڵی دەکەن، کە دەست دەکات بە ھەوڵێک بۆ شکستپێھێنانی ئەژدیھای خراپەکار و ڕزگارکردنی شازادە گوایلین ڕفێنراو. یاریزانەکان جیھانێکی فانتازیایەکی فراوان و غوڵامکەر دەڕۆن، شەڕ لەگەڵ ئەھریمەنەکان دەکەن، ئاستی کارەکتەرەکانیان بەرز دەکەنەوە و کارلێک لەگەڵ کارەکتەرە غەیرە یاریزانەکان دەکەن بۆ ئەوەی لە چیرۆکەکەدا پێشبکەون.<ref name=manual56>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Dragon Warrior: Instruction Booklet |بڵاوکەرەوە=[[Nintendo of America]] |شوێن=[[Redmond, WA]] |ساڵ=١٩٨٩|id=NES-DQ-USA |پەڕەکان=٥–٦}}</ref> میکانیکی یاریکردنی دڕاگۆن کوێست ستانداردێکی بۆ چەشنی کایەی ڕۆڵگێڕان دانا، شەڕکردن لەسەر بنەمای نۆرە و گەڕان بەدوای جیھانێکی کراوە و گێڕانەوەی سەرنجڕاکێش کە یاریزانەکانی سەرسام کرد. جەختکردنەوەی یارییەکە لەسەر چیرۆکگێڕان و پەرەپێدانی کارەکتەرەکان یارمەتی دامەزراندنی چەندین ڕێکەوتنی دا کە دەبنە تایبەتمەندی چەشنێ کایەی ڕۆڵگێڕان.<ref name=kurt>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.gamasutra.com/view/feature/3520/the_history_of_dragon_quest.php?print=1 |سەردێڕ=The History of ''Dragon Quest'' |یەکەم=Kurt |دوایین=Kalata |وێبگە=[[Gamasutra]] |ڕێکەوت=٤ی شوباتی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150722102055/http://www.gamasutra.com/view/feature/3520/the_history_of_dragon_quest.php?print=1 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٥}}</ref><ref name=Johnson>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.rpgamer.com/games/dq/dq1/reviews/dq1strev1.html |سەردێڕ=''Dragon Quest'' – Review |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠١١|دوایین=Johnson |یەکەم=Bill |بڵاوکەرەوە=RPGamer |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121006085613/http://www.rpgamer.com/games/dq/dq1/reviews/dq1strev1.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢}}</ref> == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|دەیەی ١٩٨٠|ژاپۆن|شەڕ|دەیەی ١٩٩٠}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} {{ژاپۆن-کۆلکە}} [[پۆل:یارییەکانی ئەندرۆید]] [[پۆل:یارییەکانی ئای ئۆ ئێس]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزانەکان]] [[پۆل:یارییەکانی سیستەمی سووپەر نێنتێندۆ ئینتەرتەیمێنت]] [[پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆییانەی لە ژاپۆن گەشەپیان پێدراوە]] [[پۆل:کایەکانی چەنسۆفت]] [[پۆل:کایەکانی نینتێندۆ سویچ]] a7ecd61ybhpc458xnr23c6nxvfn5y4h 0 247375 1661540 1502435 2026-09-06T01:36:02Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، ژاپۆن-کۆلکە) 1661540 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''دڕاگۆن کوێست ڤی''' ({{بە ئینگلیزی |Dragon Quest V}}) [[کایەی ڤیدیۆیی|کایەیەکی ڤیدیۆیییە]] لەلایەن کۆمپانیای چەنسۆفت پەرەی پێدراوە و لەلایەن [[ئینێکس]] بڵاوکراوەتەوە کە ئێستا بەشێکە لە خێزانی [[سکوەیر ئینێکس]]. لە سەرەتادا لە ساڵی ١٩٩٢ بۆ سووپەر فامیکۆم لە [[ژاپۆن]] بڵاوکرایەوە، دڕاگۆن کوێست ڤی بە شێوەیەکی بەرفراوان وەک یەکێک لە کاریگەرترین و گەورەترین کایەکانی زنجیرەی دڕاگۆن کوێست دادەنرێت.<ref name="matrixsoft">{{بیرخستنەوەی وێب| ساڵ=٢٠٠٤| سەردێڕ=Dragon Quest V for the PS2 | ناونیشان=http://www.matrixsoft.co.jp/c009.html | ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071113182851/http://www.matrixsoft.co.jp/c009.html | ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧ | ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٠٧| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> گێڕانەوەی یارییەکە بە تایبەتی بەھۆی چیرۆکگێڕانی گەورە مەبەست و قووڵی سۆزدارییەوە جێگەی سەرنجە. دڕاگۆن کوێست بەدوای پاڵەوانەکەدا دەگەڕێت لە منداڵییەوە تا گەورەیی، مێژووی گەشتەکەیان بە تاقیکردنەوە و تەنگانە جۆراوجۆرەکاندا دەگێڕێتەوە. پێکھاتەی داھێنەرانەی یارییەکە «چیرۆکی ھەڵبژێردراوەکان» کە چەندین نەوە دەگرێتەوە، لەو کاتەدا پێشکەوتوو بوو و لەو کاتەوە بووەتە تایبەتمەندییەکی زنجیرەکە. یەکێک لە تایبەتمەندییە جیاوازەکانی دڕاگۆن کوێست ڤی بریتییە لە تێکەڵکردنی دامەزراندنی ئەھریمەن و بەڕێوەبردنی ئاھەنگەکان. یاریزانان توانای وەرگرتنی ئەو ئەھریمەنانەیان ھەیە کە لە شەڕدا ڕووبەڕوویان دەبێتەوە، ئەمەش چینێکی ستراتیژی و خۆکارکردن بۆ یارییەکە زیاد دەکات. ئەم میکانیکە لەو کاتەوە بووەتە بەشێکی سەرەکی لە زنجیرەی [[دڕاگۆن کوێست]] و لە چەندین کایەی ڕۆڵگێڕانی تردا وەرگیراوە.<ref name="DSrelease" /><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Joe Keiser |ڕێکەوت=٢١ی ئایاری ٢٠٠٨|سەردێڕ=Square Enix Brings Dragon Quest DS West |ناونیشان=http://www.next-gen.biz/news/square-enix-brings-dragon-quest-ds-west |بڵاوکەرەوە=Next Generation |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئایاری ٢٠٠٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120508012049/http://www.next-gen.biz/news/square-enix-brings-dragon-quest-ds-west |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی ئایاری ٢٠١٢}}</ref><ref name="eurorelease">{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ=Experience Dragon Quest in the Palm of Your Hand Zenithia Trilogy Announced for Europe| ناونیشان=http://www.mcvuk.com/press-releases/37219/DRAGON-QUEST-The-Chapters-of-the-Chosen | بڵاوکەرەوە=MCV | ڕێکەوت=٢١ی ئایاری ٢٠٠٨| ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئایاری ٢٠٠٨}}</ref> == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|دەیەی ١٩٩٠|ژاپۆن|شەڕ}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} {{ژاپۆن-کۆلکە}} [[پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ١٩٩٢]] [[پۆل:یارییەکانی ئەندرۆید]] [[پۆل:یارییەکانی ئای ئۆ ئێس]] [[پۆل:گەمەکانی پلەیستەیشن ٢]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزانەکان]] [[پۆل:یارییەکانی سیستەمی سووپەر نێنتێندۆ ئینتەرتەیمێنت]] [[پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆییانەی لە ژاپۆن گەشەپیان پێدراوە]] [[پۆل:کایەکانی چەنسۆفت]] [[پۆل:کایەکانی نینتێندۆ دی ئێس]] bh1bnlvy5kymwdmu70rh8o7rpwykr8a 0 247380 1661369 1658719 2026-09-05T19:33:58Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، وێژە-کۆلکە، ژاپۆن-کۆلکە) 1661369 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''دووڕیانەی کاتی سفر''' ({{بە ئینگلیزی|Zero Time Dilemma}}) سێیەم قۆناغە لە زنجیرەی «[[سفر ھەڵھاتن (زنجیرەی کایەی ڤیدیۆیی)|سفر ھەڵھاتن]]» کە لەلایەن [[سپایک چەنسۆفت]]ەوە پەرەی پێدراوە. یارییەکە لە ساڵی ٢٠١٦ بۆ نینتێندۆ ٣ دی ئێس و پلەیستەیشن ڤیتا و دواتر بۆ پلاتفۆرمەکانی دیکە بڵاوکرایەوە، یارییەکە بەردەوامە لەو یارییە ئاڵۆز و گێڕانەوەیە کە وای کردووە یارییەکانی پێش خۆی زۆر خۆشەویست بن. چیرۆکی «دووڕیانەی کاتی سفر» لە دامەزراوەیەکی ژێرزەمینیی نھێنیدا ڕوودەدات کە نۆ تاک خۆیان دەبیننەوە کە گیریان خواردووە و ناچارن بەشداری لە یاری بڕیاردانی ژیان یان مردندا بکەن.<ref name="Eurogamer Release Date">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Matulef |یەکەم=Jeffrey |ناونیشان=http://www.eurogamer.net/articles/2016-03-17-zero-time-dilemma-release-date-set-for-june |سەردێڕ=Zero Time Dilemma dated for June on 3DS and Vita |وێبگە=[[Eurogamer]] |بڵاوکەرەوە=Gamer Network |ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160911094841/http://www.eurogamer.net/articles/2016-03-17-zero-time-dilemma-release-date-set-for-june |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> وەک لە یارییەکانی پێشووی زنجیرەکەدا، یارییەکە ھێڵی چیرۆکی لقدار و چەندین دەرئەنجامی ئەگەری ھەیە لەسەر بنەمای ئەو ھەڵبژاردنانەی کە یاریزانەکە ئەنجامی دەدات، ئەزموونێکی قووڵی سەرنجڕاکێش و گەورە دروست دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.hardcoregamer.com/2016/06/23/review-zero-time-dilemma/213942/ |سەردێڕ=Review: Zero Time Dilemma |نووسەر=LeClair, Kyle |ڕێکەوت=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٦|وێبگە=Hardcore Gamer |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160624130924/http://www.hardcoregamer.com/2016/06/23/review-zero-time-dilemma/213942/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.animenewsnetwork.com/review/game/ps-vita/zero-time-dilemma/.103602 |سەردێڕ=Zero Time Dilemma |نووسەر=Kemps, Heidi |ڕێکەوت=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ئیش=[[Anime News Network]] |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160930083556/http://www.animenewsnetwork.com/review/game/ps-vita/zero-time-dilemma/.103602 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> یەکێک لە زیادکردنە دیارەکانی «دووڕیانەی کاتی سفر» جێبەجێکردنی شێوازێکی چیرۆکگێڕانی سینەمایی و پارچەپارچەیە. یارییەکە گێڕانەوەکە بە شێوەیەکی ناھێڵکاری دەخاتە ڕوو، ڕووداوەکان بە شێوەیەکی ڕێکوپێک ڕوودەدەن، یاریزانەکان تەحەدای دەکەن کە چیرۆکی سەرتاسەری لە ڕوانگەی جیاوازەوە پارچە پارچە بکەن. ئەم ڕێبازە چینێکی سەرنجڕاکێشی ئاڵۆزیی بۆ چیرۆکگێڕانی یارییەکە زیاد دەکات و توانای دووبارەکردنەوەی یارییەکە بەرز دەکاتەوە.<ref name="ztd credits">{{cite video game |title=Zero Time Dilemmma |developer=Chime |publisher=[[Spike Chunsoft]] |date=2016-06-28 |platform=[[PlayStation Vita]] |scene=credits}}</ref> == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|شەڕ|ژاپۆن|کۆمەڵگا|وێژە}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} {{وێژە-کۆلکە}} {{ژاپۆن-کۆلکە}} [[پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠١٦]] [[پۆل:یارییەکانی پلەی ستەیشن ٤]] [[پۆل:کایەکانی پلەی ستەیشن ڤیتا]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزانەکان]] [[پۆل:یارییە ڤیدیۆییەکان کە گەردوونە ھاوتەریبەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆییانەی لە ژاپۆن گەشەپیان پێدراوە]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان بە بەشداریی کەسایەتیی سەرەکیی مێ]] [[پۆل:یارییەکانی ویندۆز]] [[پۆل:گەمەکانی ئێکس بۆکس وان]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان سپایک چەنسۆفت]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان سەبارەت بە کایەکانی مەرگ]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان سەبارەت بە گەشتی کات]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان سەبارەت بە بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان کە لەلایەن شینجی ھۆسۆی تۆمارکراون]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان کە لەلایەن کۆتارۆ یووچیکۆشی نووسراون]] [[پۆل:زیرۆ ئیسکەیپ]] 4glpa5iu7hblomj7a9e2umtwyzf50jp 0 248151 1661570 1400745 2026-09-06T04:33:02Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1661570 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Protests_after_US_decision_to_withdraw_from_JCPOA,_around_former_US_embassy,_Tehran_-_8_May_2018_26.jpg|ڕاست|وێنۆک|دوو خۆپیشاندەر [[ئێران]] لەکاتی دڕاندنی ئاڵای ئەمریکا لە گردبوونەوەیەکی دژە ئەمریکیزمدا، دوای کشانەوەی ئەمریکا لە ڕێککەوتنی ئەتۆمی ئێران]] '''دژە ئەمریکیزم'''، '''دژە ئەمریکایزم''' یان '''دژە ئەمریکی''' (ھەروەھا: '''ھەستی دژە ئەمریکیبوون''' و '''ئەمریکانۆفۆبیا''')<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Anti-Americanisms|ناونیشان=https://www.hoover.org/research/anti-americanisms|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Hoover Institution|زمان=en}}</ref> زاراوەیەکە کە چەندین ھەست و ھەڵوێست پێناسە دەکات لەوانە دژایەتیکردن، ترس، بێمتمانەیی و ڕق لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]، حکومەتەکەی و سیاسەتەکانی دەرەوەی ئەمریکا، یان [[ئەمریکییەکان]] بە گشتی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Wayback Machine|ناونیشان=http://www.anzasa.arts.usyd.edu.au/a.j.a.s/Articles/1_04/OConnor.pdf|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئایاری ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130521145809/http://www.anzasa.arts.usyd.edu.au/a.j.a.s/Articles/1_04/OConnor.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Understanding Anti-Americanism|ناونیشان=https://www.cfr.org/event/understanding-anti-americanism|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Council on Foreign Relations|زمان=en}}</ref> == وشەناسی == لە فەرھەنگی ئۆنلاینی [[فەرھەنگی ئینگلیزیی ئۆکسفۆرد|ئۆکسفۆرددا]]، زاراوەی "دژە ئەمریکی" بە "دوژمنایەتی لەگەڵ بەرژەوەندییەکانی ئەمریکا" پێناسە کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی ئازاری ٢٠١٢|سەردێڕ=Webster's Revised Unabridged Dictionary (1913) - The ARTFL Project|ناونیشان=http://machaut.uchicago.edu/?resource=Webster%27s&word=antiamerican&use1913=on&use1828=on|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی ئازاری ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120305190842/http://machaut.uchicago.edu/?resource=Webster%27s&word=antiamerican&use1913=on&use1828=on|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=ANTI-AMERICANISM {{!}} Meaning & Definition for UK English {{!}} Lexico.com|ناونیشان=https://www.lexico.com/definition/anti-americanism|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211202141816/https://www.lexico.com/definition/anti-americanism|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە چاپی یەکەمی فەرھەنگی ئەمریکی بۆ زمانی ئینگلیزیی وێبستەر (١٨٢٨)، زاراوەی "دژە ئەمریکی" بەم شێوەیە پێناسە کراوە: "دژایەتی ئەمریکا، یان بەرژەوەندییەکان و حکوومەتی ئەمریکا؛ یان دژایەتی شۆڕشێک لە ئەمریکا".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Definition of ANTI-AMERICAN|ناونیشان=https://www.merriam-webster.com/dictionary/anti-American|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=www.merriam-webster.com|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Understanding Anti-Americanism|ناونیشان=https://ciaotest.cc.columbia.edu/olj/ad/ad_v9_3/rub01.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=ciaotest.cc.columbia.edu}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The American Enemy: The History of French Anti-Americanism by Philippe Rogerk|ناونیشان=https://press.uchicago.edu/Misc/Chicago/723682.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=press.uchicago.edu}}</ref> == مێژوو == دژە ئەمریکیزم ڕەگ و ڕیشەیەکی مێژوویی کۆنی ھەیە، کە دەگەڕێتەوە بۆ ڕۆژانی سەرەتای دامەزراندنی وڵاتی ئەمریکا. لە سەدەی ھەژدەھەمدا زلھێزەکانی ئەورووپا بە گومانەوە سەیری شۆڕشی ئەمریکایان دەکرد و ترسیان لە بڵاوبوونەوەی بیرۆکەی شۆڕشگێڕانەی ئەمریکی ھەبوو، بۆیە نەیاندەویست ھەماھەنگی نێودەوڵەتی بکەن لەگەڵ ئەمریکا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=The Unloved American|ناونیشان=https://www.newyorker.com/magazine/2003/03/10/the-unloved-american|newspaper=The New Yorker|ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠٠٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|issn=0028-792X|زمان=en-US|یەکەم=Simon|دوایین=Schama}}</ref> لە سەدەی نۆزدەھەمدا، کێبڕکێی ئابووری و جیاوازییە کولتوورییەکان، ھەستی دژە ئەمریکیزمیان زیاتر کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Berman|یەکەم=Russell A.|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=8687I9FjRm8C&pg=PT58&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false|سەردێڕ=Anti-Americanism in Europe: A Cultural Problem|ڕێکەوت=2004|بڵاوکەرەوە=Hoover Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٧٩-٤٥١٢-١|زمان=en}}</ref> سەدەی بیستەم تا ئەمڕۆ، لە قۆناغەکانی دەستێوەردان و ململانێ جیھانییەکاندا، دژە ئەمریکیزم بە تەواوی سەریھەڵدا بە شێوەیەکی گشتی لە وڵاتە جیاوازەکانیی جیھان؛ ھەروەھا گرژییەکانی [[شەڕی سارد|جەنگی سارد]] و سیاسەتی دەرەوەی ئەمریکا، کاریگەری گەورەیان ھەبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Center|یەکەم=Pew Research|ڕێکەوت=١ی نیسانی ٢٠١٠|سەردێڕ=Anti-Americanism: Causes and Characteristics|ناونیشان=https://www.pewresearch.org/global/2003/12/10/anti-americanism-causes-and-characteristics/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Pew Research Center's Global Attitudes Project|زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|سەردێڕ=CNN.com - Attacks draw mixed response in Mideast - September 12, 2001|ناونیشان=http://archives.cnn.com/2001/WORLD/europe/09/12/mideast.reaction/index.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071101150055/http://archives.cnn.com/2001/WORLD/europe/09/12/mideast.reaction/index.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Phoenix Media Network Inc.|ناونیشان=https://www.phoenixmedianet.com/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Phoenix Media Network|زمان=en-US}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[ڕەگەزپەرستی]] * [[ناسیۆنالیزمی ئەمریکی]] * [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|شەڕ|شەڕی سارد|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Anti-Americanism}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:ئەمریکا]] [[پۆل:ڕەگەزپەرستی]] [[پۆل:ناسیۆنالیزم]] [[پۆل:ناسیۆنالیزمەکان]] 466exif705e0ljm6mriireqj74p4c0u 0 249308 1661305 1502342 2026-09-05T16:38:20Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، گەردوون-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1661305 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Doom Cover.jpg|وێنۆک|پۆستەر]] '''دووم''' ({{بە ئینگلیزی|Domm}}) [[کایەی ڤیدیۆیی|کایەیەکی ڤیدیۆیی]]ی [[تەقەکەری کەسی یەکەم]]ە، لە ساڵی ٢٠١٦ لەلایەن [[ئید سۆفتوێر]] پەرەی پێدراوە و لەلایەن [[بێتێسدا سۆفتوۆرکس]] بڵاوکراوەتەوە. یارییەکە یەکەم قۆناغی گەورەی زنجیرەی [[دووم (کۆکراوە)|دوومە]] لە دوای دووم ٣ لە ساڵی ٢٠٠٤ و [[ڕیبووت (وێژە)|ڕیبووتی]] ئەم یارییە بوو. لە مانگی ئایاری ٢٠١٦ بۆ [[پلەیستەیشن ٤]] و [[مایکرۆسۆفت ویندۆز]] و [[ئێکس بۆکس وەن]] بڵاوکرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٩ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|شەڕ|گەردوون|دەیەی ٢٠١٠|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|خەیاڵی زانستی|ترسناک|کۆمەڵەی خۆر}} {{پۆلی کۆمنز|Doom 2016}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} {{گەردوون-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠١٦]] [[پۆل:تەقەکەری کەسی یەکەم]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزان و فرەیاریزانەکان]] [[پۆل:یارییەکانی پلەی ستەیشن ٤]] [[پۆل:یارییە ڤیدیۆییەکان دەربارەی جنۆکەکان]] [[پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پەرەپێدراون]] [[پۆل:یارییەکانی ویندۆز]] [[پۆل:گەمەکانی ئێکس بۆکس وان]] [[پۆل:کایەکانی بیتێسدا سۆفتوۆرکس]] [[پۆل:کایەکانی سێرتەین ئافینیتی]] [[پۆل:دووم (فرەنچایز)]] [[پۆل:خەیاڵ کە لە دەیەی ٢١٤٠ داندراوە]] [[پۆل:کایەکانی ئید سۆفتوێر]] [[پۆل:کایەکانی ئید تێک]] [[پۆل:کایە سەرھێڵییە فرەیاریزانییەکان]] [[پۆل:کایەکانی نینتێندۆ سویچ]] [[پۆل:کایەکانی پانیک بەتن (کۆمپانیا)]] [[پۆل:کایەکانی پێرمادێت]] [[پۆل:کایە بەرزکراوەکانی پلەیستەیشن ٤ پرۆ]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە فەنتازییە زانستییەکان]] [[پۆل:کایەکانی ستادیا]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی کایەکان]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە ڕیبووتەکان]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان کە لەلایەن میک گۆردن تۆمارکراون]] [[پۆل:ئەو کایە ڤیدیۆیانەی لە سەدەی ٢٢ ڕوودەدەن]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان کە لەسەر مەریخ ڕوودەدەن]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان بە ناوەڕۆکی یاریکردن کە بەکارھێنەر دروستی کردووە]] [[پۆل:کایە بەرزکراوەکانی ئێکس بۆکس وەن ئێکس]] l80suwd4v6ukbflrsm6u1wjm7ybwwfb 0 249338 1661306 1651969 2026-09-05T16:38:30Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، کۆمپانیا-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1661306 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس |وێنە = Doom – Game’s logo.svg }} '''دووم''' ({{بە ئینگلیزی|Doom}}) زنجیرەیەک کایەی ڤیدیۆیی تەقەکەری کەسی یەکەمە کە لەلایەن [[ئید سۆفتوێر]]ەوە دروست کراوە. یارییە ڕەسەنەکەی دووم لە ساڵی ١٩٩٣ بڵاوکرایەوە و بە یەکێک لە ناونیشانە پێشەنگەکانی ئەم چەشنە دادەنرێت. یارییەکە بەدوای دەریاوانێکی بۆشایی ئاسمانەوە دێت کە بە دوومگای ناسراوە کاتێک شەڕی کۆمەڵێک جنۆک دەکات لە دۆزەخەوە لەسەر مەریخ و زەوی. سەرکەوتنی کایەی دوومی ڕەسەن بووە ھۆی چەندین بەدواداچوون و وەرچەرخان، ئەم فرەنچایزە بە یاریکردنی خێرا و ئەکشنی چڕ و چەکی ئایکۆنی وەک (BFG 9000) ناسراوە. دووم کاریگەرییەکی بەرچاوی لەسەر پیشەسازی یاریکردن ھەبووە، کاریگەری لەسەر زۆرێک لە یارییەکانی تری تەقەکەری کەسی یەکەم ھەبووە کە دواتر ھاتبوون. ھەروەھا ئیلھامبەخش بووە بۆ کۆمەڵگەیەکی تایبەت بە ھەواداران کە بەردەوامن لە دروستکردنی مۆد و ئاست و ناوەڕۆکی تایبەت بۆ یارییەکان. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢١ی شوباتی ٢٠٢٤}} {{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|کۆمپانیا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|دەیەی ١٩٩٠}} {{پۆلی کۆمنز|Doom (series)}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} {{کۆمپانیا-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:یارییە ڤیدیۆییە دەستوورییەکان]] [[پۆل:یارییە ڤیدیۆییەکان دەربارەی جنۆکەکان]] [[پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لەگەڵ کۆمیکەکان گونجێنراون]] [[پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لەگەڵ فیلمدا گونجاون]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە فەنتازییە زانستییەکان]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان کە لەسەر مەریخ ڕوودەدەن]] [[پۆل:مافە دەستوورییەکانی یوونیڤەرساڵ پیکچەرز]] s0f92ukzk03581fdo6b726anq4u5mpq 0 249527 1661460 1653997 2026-09-05T22:23:57Z ~2026-48230-61 78922 ڕەوانە کرا بۆ [[ئەکتەر]] 1661460 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ئەکتەر]] bbl3j9d0iodyrcfgdhraq2yss5hijwj 1661461 1661460 2026-09-05T22:25:02Z Amine yousefi 16159 دەستکاریی [[Special:Contributions/~2026-48230-61|~2026-48230-61]] ([[User talk:~2026-48230-61|لێدوان]]) بۆ دوایین پێداچوونەوەی [[User:~2026-46710-28|~2026-46710-28]] گەڕێندرایەوە 1653997 wikitext text/x-wiki '''نواندن''' چالاکییەکە کە چیرۆکێک بە ڕێگەی نمایشکردنی لەلایەن [[ئەکتەر|ئەکتەرێکەوە]] دەگێڕدرێتەوە و ڕۆڵی [[کەسایەتیی خەیاڵی|کارەکتەرێک]] دەگرێتەبەر، لە [[شانۆ]]، [[تەلەڤیزیۆن]]، [[فیلم]]، [[ڕادیۆ]] یان ھەر میدیایەکی تر کە سوود لەو شێوازە وەربگرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=BridgeTTC|ڕێکەوت=١٨ی نیسانی ٢٠٢٣|سەردێڕ=What Is Acting?|ناونیشان=https://www.thebridge-ttc.org/what-is-acting/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=The Bridge Theatre Training Company|زمان=en-GB}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Dictionary.com {{!}} Meanings & Definitions of English Words|ناونیشان=https://www.dictionary.com/browse/acting|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=Dictionary.com|زمان=en}}</ref> زۆربەی سەرچاوە سەرەتایییەکان لە ڕۆژاوا کە بەدواداچوون بۆ [[ھونەر]]ی نواندن دەکەن، ئەمەیان وەک بەشێک لە [[ڕەوانبێژی]] باس کردوە.<ref>Csapo and Slater (1994, 257); ''hypokrisis'', which literally means "acting," was the word used in discussions of [[Rhetoric|rhetorical]] delivery.</ref> == مێژوو == یەکێک لە یەکەم ئەکتەرە ناسراوەکان، یۆنانییەکی کۆن بوو بە ناوی تێسپیسیی [[ئیکاریا]] لە ئەسینا. نووسینی دوو سەدە دوای ئەو کەسایەتییە، [[ئەرەستوو|ئەرستۆ]] لە ''پەڕتووکی شیعریدا'' باس لەوە دەکات کە تێسپیس لە کۆرسی دیتیرامبیک ھاتووەتە دەرەوە و وەک [[کەسایەتیی خەیاڵی|کارەکتەرێکی]] جیاواز قسەی کردوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|شانۆ|ڕۆمانەکان|ڕادیۆ|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{کورت}} {{پۆلی کۆمنز|Acting}} [[پۆل:نواندن]] [[پۆل:فیلم]] [[پۆل:شانۆ]] [[پۆل:ئەکتەر]] 2rdrzvv9jowo85bg952u1suldntgtq3 0 249772 1661585 1400764 2026-09-06T04:35:32Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە) 1661585 wikitext text/x-wiki {{Infobox character | name = دکتۆرەکە | series = [[دکتۆر ھو]] | image = <imagemap>File:Versions of the Doctor.jpg|300px|center|The fifteen faces of the Doctor rect 0 0 99 198 [[First Doctor|First Doctor (William Hartnell)]] rect 99 0 198 198 [[Second Doctor|Second Doctor (Patrick Troughton)]] rect 198 0 297 198 [[Third Doctor|Third Doctor (Jon Pertwee)]] rect 297 0 396 198 [[Fourth Doctor|Fourth Doctor (Tom Baker)]] rect 396 0 495 198 [[Fifth Doctor|Fifth Doctor (Peter Davison)]] rect 0 198 99 396 [[Sixth Doctor|Sixth Doctor (Colin Baker)]] rect 99 198 198 396 [[Seventh Doctor|Seventh Doctor (Sylvester McCoy)]] rect 198 198 297 396 [[Eighth Doctor|Eighth Doctor (Paul McGann)]] rect 297 198 396 396 [[Ninth Doctor|Ninth Doctor (Christopher Eccleston)]] rect 396 198 495 396 [[Tenth Doctor|Tenth Doctor (David Tennant)]] rect 0 396 99 594 [[Eleventh Doctor|Eleventh Doctor (Matt Smith)]] rect 99 396 198 594 [[Twelfth Doctor|Twelfth Doctor (Peter Capaldi)]] rect 198 396 297 594 [[Thirteenth Doctor|Thirteenth Doctor (Jodie Whittaker)]] rect 297 396 396 594 [[Fourteenth Doctor|Fourteenth Doctor (David Tennant)]] rect 396 396 495 594 [[Fifteenth Doctor|Fifteenth Doctor (Ncuti Gatwa)]] </imagemap> | caption = دکتۆرەکە، چەپ بۆ ڕاست لە سەرەوە، لە زنجیرەکەدا بە ڕیزبەندی بەرجەستە کراوە. | first = ''[[منداڵێکی نازەمینی]]'' (1963) | creator = [[سیدنی نیومان]] | portrayer = {{Plainlist| ; Series leads * [[ویلیەم هارتنیل]] (1963–1966) * [[Patrick Troughton]] (1966–1969) * [[Jon Pertwee]] (1970–1974) * [[تۆم بەیکەر]] (1974–1981) * [[Peter Davison]] (1982–1984) * [[کۆلین بەیکەر]] (1984–1986) * [[Sylvester McCoy]] (1987–1989) * [[پەوڵ مکگەن]] (1996) * [[کریستۆفەر ئیکلیستۆن]] (2005) * [[دەیڤد تێنەنت]] (2005–2010, 2023) * [[مات سمیس]] (2010–2013) * [[پیتەر کاپەڵدی]] (2014–2017) * [[جۆدی ویتتەیکەر]] (2018–2022) * [[نکویتی گاتوا]] (2023–ئێستا) <!-- Please read the note below --> <!-- Please note the header for this section. It reads "Series lead" - this means the years should reflect when they were the lead actor as the Doctor. Appearances at the start or the end of a regeneration story, guest appearances, cameos and other one offs do not qualify. This is the current consensus. Please make your case on the talk page for changing this. --> ; Others * [[ڕیچەرد هورنداڵ]] (1983) * [[جۆن هەرت]] (2013) * [[دەیڤد برادلی (ئەکتەرێکی ئینگلیز)|دەیڤد برادلی]] (2017, 2022) * [[جۆ مارتن]] (2020–2022) * [[List of actors who have played the Doctor#Other|Other actors]] }} | info-hdr = Character biography | species = [[لۆردی کات]] | lbl21 = Home planet | data21 = [[گالیفری]] <!-- take to talk page --> | spouse = [[ڕیڤەر سۆنگ]] | children = [[جێنی (دکتۆر ھو)|جێنی]] | relatives = {{Plainlist| * [[سوزان فۆریمان]] (کچەزا) * [[ئەیمی پۆند]] (خەسوو) * [[رۆری ویڵیامز]] (خەزوور) }} | lbl24 = Alma Mater | data24 = [[زانکۆی گڵاسگۆو]]<ref>https://www.gla.ac.uk/explore/avenue/ourpast/isthedoctoragraduate/</ref> | lbl22 = Main incarnations | data22 = {{Flatlist| * [[یەکەم دکتۆر|یەکەم]] * [[دووەم دکتۆر|دووەم]] * [[سێیەم دکتۆر|سێیەم]] * [[چوارەم دکتۆر|چواررم]] * [[پێنجەم دکتۆر|پێنجەم]] * [[شەشەم دکتۆر|شەشەم]] * [[حەوتەم دکتۆر|حەوتەم]] * [[هەشتەم دکتۆر|هەشتەم]] * [[نۆیەم دکتۆر|نۆیەم]] * [[دەیەم دکتۆر|دەیەم]] * [[یازدەیەم دکتۆر|یازدەیەم]] * [[دوازدەیەم دکتۆر|دوازدەیەم]] * [[سیازدەیەم دکتۆر|سیازدەیەم]] * [[چواردەیەم دکتۆر|چواردەیەم]] * [[پازدەیەم دکتۆر|پازدەیەم]] }} | lbl23 = Other incarnations | data23 = {{Flatlist| * [[دکتۆرە ھەڵھاتووەکە]] * [[دکتۆری جەنگ]] * [[ڤاڵیارد]] }} }} '''دکتۆر ھو''' [[پاڵەوانی چیڕۆک|کەسایەتی سەرەکی]] [[خەیاڵی زانستی لەسەر تەلەڤیزیۆن|زنجیرەی خەیاڵی زانستی]] ''[[دکتۆر ھو]]ی'' کەناڵی بەڕیتانی [[بی بی سی]]ە. کەسایەتییەکە هەروەها لە دوو فیلمدا دەرکەوتووە، کە یەکەمیان تەلەڤیزیۆنی و دووەمیان سینەمایی بوو. کەسایەتییەکە دکتۆرێکی ئاسمانیی چەند سەدە تەمەنە و سەر بە ڕەگەزی [[لۆردی کات]] (تایم لۆرد)، کە لە [[مەکۆی بۆشایی|کەشتییە ئاسمانییەکەیدا]] [[تاردیس]] بە ڕەهەندە هاوتەریبەکانی واقیعدا بەناو [[گەردوون]] و [[گەشت بەناو کاتدا|کاتدا]] گەشت دەکات، لەگەڵ [[ھاوڕێ (دکتۆر ھو)|هاوڕێکانیدا]]. لە کاتی دەستپێکردنی زنجیرەکەوە لە ١٩٦٣ەوە، کەسایەتییەکە لەلایەن ١٢ ئەکتەری جیاواز ڕۆڵی گێڕدراوە، ئەم گۆڕانی کەسایەتییانە بە دیاردەیەکی بایەلۆجی تایبەت بە ڕەگەزەکەی دکتۆر بەناوی نوێبوونەوە پێشکەش دوکرێت. دەیلی تێلیگراف کەسایەتییەکەی بە باشترین کەسایەتی ئاسمانی بەڕیتیانی هەڵبژاردووە.<ref name="telegraph">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Dr Who profile: Britain's favourite alien |ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/profiles/2241353/Dr-Who-profile-Britain%27s-favourite-alien.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080705044029/http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/profiles/2241353/Dr-Who-profile-Britain%27s-favourite-alien.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی تەممووزی ٢٠٠٨ |ئیش=[[The Daily Telegraph]] |ڕێکەوت=٤ی تەممووزی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٠٨}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{sister project links|q=The Doctor|d=Q34358|n=no|b=no|v=no|voy=no|m=no|mw=no|wikt=no|s=no|display=The Doctor}} {{Subject bar|portal1=بی بی سی|portal2= دکتۆر ھو|portal3=United Kingdom}} {{Authority control}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ژن|شانشینی یەکگرتوو}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}} [[پۆل:ھاکەرە خەیاڵییەکان]] [[پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە تووشی نەخۆشی فشاری دەروونی دوای کارەسات بوون]] 6jokxdusy03xjbrp97okd82zajm12bu 0 250680 1661584 1400761 2026-09-06T04:35:22Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئەکتەر-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، فیلم-کۆلکە) 1661584 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی تەلەڤیزیۆن|ناو=دکتۆر ڕۆمانتیک|سەردێڕ=پۆستەری بانگەشەی وەرزی ٣|ناو٢=دکتۆرە ڕۆمانتیک{{هن}}پزیشکی ڕۆمانسی|جۆر=[[ڕۆمانس (ئەوین) | ڕۆمانسی]]،[[پزیشکی]]،[[میلۆدراما]]|نووسەر=کانگ ئیون-کیونگ لیم هی-مین|دەرھێنەر=یو ئین-شیک پارک سوو-جین لی گیل بۆک کانگ بۆسیونگ|وڵات={{Flagcountry|South Korea |name=کۆریای باشوور}}|زمان=[[کۆری]]|ژمارەی_وەرزەکان=سێ وەرز|کەناڵ=[[سیستمی پەخشی سێئول | SBS tv]]|ڕێکەوتی_یەکەم_پەخش=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەنگی_پشتێنە=|وێنە=پەڕگە:Dr. Romantic 3 poster.jpg |ڕەنگی نووسین=green|bgcolour=cyan|color text=blue|ژمارەی_ئەڵقەکان=٥٢|قەبارەی_وێنە=270}} '''دکتۆر ڕۆمانتیک'''<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Dr. Romantic|ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٤|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Dr._Romantic&oldid=1216293740|ئیش=Wikipedia|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠٢٤}}</ref> ({{بە کۆری|낭만닥터}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کوردبین {{!}} Kurdbin|ناونیشان=https://www.kurdbin.net/Series_episodes.aspx?ContentID=116|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=www.kurdbin.net|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئازاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240331200259/https://www.kurdbin.net/Series_episodes.aspx?ContentID=116|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> یان '''پزیشکی ڕۆمانسی''' [[دراما|زنجیرە درامایەکی]] [[ڕۆمانس (ئەوین)|ڕۆمانسی]]،[[پزیشکی]]،[[میلۆدراما|میلۆدرامای]] [[کۆریا|کۆریە]] لە ٧ی تشرینی دوەمی ساڵی ٢٠١٦ز بۆ یەکەمین جار لە کەناڵی [[سیستمی پەخشی سێئول|SBS tv]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=SBS|ناونیشان=https://www.sbs.co.kr/|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=SBS|زمان=ko}}</ref> ی [[کۆریای باشوور|کۆریەوە]] پەخشکرا. دراماکە لە سێ وەرز پێکدێ وەرزی یەکەمی لە ٧ی تشرینی دووەمی ساڵی ٢٠١٦ تا ١٦ی کانونی دووەمی ساڵی ٢٠١٧ بەردەوام بوو، وەرزی دووەمی لە ٦ی کانونی دوەمی ساڵی ٢٠٢٠ تا ٢٥ی شوباتی ساڵی ٢٠٢٠ بەردەوام بوو، وەرزی سێیەم لە ٢٨ی نیسانی ساڵی ٢٠٢٣ تا ١٨ی حوزەیرانی ساڵی ٢٠٢٣ بەردەوام بوو. [[ئەکتەر|ئەکتەرە]] سەرەکییەکانی دراما لە وەرزی یەکەم بریتی بوون لە [[ھان سوک-کیو|هان سوک-کیو]]<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Han Suk-kyu|ڕێکەوت=٢٤ی ئازاری ٢٠٢٤|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Han_Suk-kyu&oldid=1215386411|ئیش=Wikipedia|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠٢٤}}</ref> (کیم سا-بو) و [[یو یۆن-سیۆک]]<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Yoo Yeon-seok|ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠٢٤|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Yoo_Yeon-seok&oldid=1211370302|ئیش=Wikipedia|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠٢٤}}</ref> (کانگ دۆنگ-جۆ) و [[سیۆ ھیون-جین|سیۆ هیۆن-جین]] (یۆن سیۆ-جۆنگ) و [[یانگ سێ-جۆنگ]] (دۆ ئین-بۆم) لە وەرزی دووەم [[ھان سوک-کیو|هان سوک-کیو]] (مامۆستا کیم) و [[لی سەنگ کیو|لی سەنگ-کیو]] (چا یون-جای)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Lee Sung-kyung {{!}} Actress|ناونیشان=https://www.imdb.com/name/nm7220152/|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=IMDb|زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٤|سەردێڕ=차은재|ناونیشان=https://namu.wiki/w/%EC%B0%A8%EC%9D%80%EC%9E%AC|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=나무위키|زمان=ko}}</ref> و [[ئان ھیۆ-سیۆپ|ئان هیۆ-سیۆپ]] (سیۆ وو-جین)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی ئابی ٢٠٢٤|سەردێڕ=서우진(낭만닥터 김사부)|ناونیشان=https://namu.wiki/w/%EC%84%9C%EC%9A%B0%EC%A7%84(%EB%82%AD%EB%A7%8C%EB%8B%A5%ED%84%B0%20%EA%B9%80%EC%82%AC%EB%B6%80)|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=나무위키|زمان=ko}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ahn Hyo-seop {{!}} Actor|ناونیشان=https://www.imdb.com/name/nm8044332/|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=IMDb|زمان=en-US}}</ref>. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Romantic Doctor, Teacher Kim}}{{تووڵی دەروازە|کۆریا|کۆریای باشوور|تەلەڤیزیۆن|فیلم|دەیەی ٢٠١٠|پزیشکی|دەیەی ٢٠٢٠|ئەکتەران}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکانی کۆریای باشوور کە لە ٢٠١٦ پەخشکراوە]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکانی کۆریای باشوورە کە لە ٢٠١٧ کۆتایی دێت]] [[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی کۆری]] [[پۆل:پەخشی دراما تەلەڤیزیۆنییەکان لەلایەن سیستمی پەخشی سێئول]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە پزیشکییەکانی کۆریای باشوور]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە میلۆدرامییەکانی کۆریای باشوور]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە رۆمانسییەکانی کۆریای باشوور]] 3vxsl4zwqmhxew7tkez1ghaf6ehiupz 0 251163 1661479 1651975 2026-09-05T22:35:30Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کیمیا-کۆلکە، فیزیک-کۆلکە، ژینگە-کۆلکە) 1661479 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Ognisko_ubt_0126.jpeg|alt=|وێنۆک| دووکەڵی [[ئاگر|ئاگرێک]]]] '''دووکەڵ''' بریتییە لە ھەڵپەسێردراوێک<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠١٦|سەردێڕ=15.11: Colloids|ناونیشان=https://chem.libretexts.org/Bookshelves/Introductory_Chemistry/Introductory_Chemistry_(CK-12)/15%3A_Water/15.11%3A_Colloids|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221123005406/https://chem.libretexts.org/Bookshelves/Introductory_Chemistry/Introductory_Chemistry_(CK-12)/15:_Water/15.11:_Colloids|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=Chemistry LibreTexts|زمان=en}}</ref> لە گەردیلە و [[گاز|گازە ھەوایییەکان]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Smoke Production and Properties|ناونیشان=http://www.fire.nist.gov/bfrlpubs/fire95/PDF/f95126.pdf|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080821055652/http://fire.nist.gov/bfrlpubs/fire95/PDF/f95126.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئابی ٢٠٠٨|وێبگە=SFPE Handbook of Fire Protection Engineering}}</ref> کە کاتێک ماددەیەک تووشی [[سووتان|سووتاندن]] یان [[پیرۆلیز]] دەبێت، لەگەڵ بڕی ئەو ھەوایەی کە دەچێتە ناو بارستەکەوە یان بە شێوەیەکی تر تێکەڵ دەکرێت. بە شێوەیەکی باو بەرھەمێکی لاوەکی نەخوازراوی ئاگرەکانە (لەوانەش [[سۆبە]]، [[مۆم]]، [[بزوێنەری سووتانی ناوەکی|بزوێنەری سووتانی ناوەوە]]، چرای ڕۆن، و شووشە), بەڵام ھەروەھا ڕەنگە بۆ کۆنترۆڵکردنی ئافاتەکان (دووکەڵکوژی)، پەیوەندی (سیگناڵی دووکەڵ)، توانای بەرگری و ھێرشبەری لە سەربازی (شاشەی دووکەڵ), چێشت لێنان، یان جگەرەکێشان (تووتن، [[ماریوانا]]، ھتد) بەکاربێت. لە ڕێوڕەسمەکاندا بەکاردێت کە [[بخورد|بخور]]، ژیر، یان ڕزین دەسوتێنرێت بۆ بەرھەمھێنانی بۆنێک بۆ مەبەستی ڕۆحی یان [[جادوو|سیحراوی]]. ھەروەھا دەتوانێت مادەی تامبەخش و پارێزەر بێت. [[پەڕگە:Black_Fire_Smoke_during_a_Heat_Wvae.jpg|وێنۆک| دووکەڵی ئاگرکەوتنەوە لە لەوەڕ لە باکووری مەکسیک لە کاتی شەپۆلێکی گەرما کە لە ھەمان کاتدا ڕوودەدات لەگەڵ وەرزی [[ئاگرکەوتنەوەی دارستان|ئاگرکەوتنەوە لە دارستانەکان]] لە [[مەکسیک]]]] ھەڵمژینی دووکەڵ ھۆکاری سەرەکی مردنە لە قوربانیانی [[ئاگر|ئاگرکەوتنەوەی]] ناوماڵدا. دووکەڵەکە بەھۆی تێکەڵەیەک لە زیانەکانی گەرمی و [[ژەھر|ژەھراویبوون]] و [[سی (ئەندام)|خورانی سییەکان]] دەکوژێت کە بەھۆی [[کاربۆن مۆنۆکسید|یەکەم ئۆکسیدی کاربۆن]] و ھایدرۆجین سیانید و بەرھەمەکانی تری سووتانەوە دروست دەبێت. دووکەڵ ئایرۆسۆڵێکە (یان تەم) لە گەردیلە ڕەقەکان و دڵۆپە شلەکان کە نزیکە لە مەودای قەبارەی ئایدیاڵ بۆ پەرشوبڵاوی [[ڕووناکی|ڕووناکی بینراو]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|زانست|کیمیا|فیزیک|ژینگە|تەندروستی|خۆراک}} {{پۆلی کۆمنز|Smoke}} {{کیمیا-کۆلکە}} {{فیزیک-کۆلکە}} {{ژینگە-کۆلکە}} [[پۆل:ئاگر]] [[پۆل:پیسبوونی ژینگە]] om3izv915n6kdq84qi39dyyezvekw98 0 251598 1661559 1565318 2026-09-06T01:39:12Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فەلسەفە-کۆلکە) 1661559 wikitext text/x-wiki {{زس}} '''ڕەتکەرەوەی ویژدانی'''، '''بەرھەڵستی خزمەتی سەربازی'''، '''دژی خومەتی سەربازی''' «ئەو کەسەیە کە داوای مافی ڕەتکردنەوەی ئەنجامدانی [[خزمەتی سەربازی]]» کردووە لەسەر بنەمای ئازادیی ویژدان یان [[ئازادیی دین|ئایین]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.ohchr.org/EN/ProfessionalInterest/Pages/CCPR.aspx|سەردێڕ=International Covenant on Civil and Political Rights |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٠٨}}</ref> زاراوەکە ھەروەھا فراوانکراوە بۆ ناڕەزایەتی دەربڕین بەرامبەر بە کارکردن بۆ [[کۆمەڵەی پیشەسازیی سەربازی]] بەھۆی قەیرانی ویژدانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.opednews.com/populum/pagem.php?f=Confessions-of-a-Military-by-Richard-Wilson-100428-533.html|سەردێڕ=OpEdNews Article: Confessions of a Military Industrial Complex Conscientious Objector |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150427124817/http://www.opednews.com/populum/pagem.php?f=Confessions-of-a-Military-by-Richard-Wilson-100428-533.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی نیسانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠١٧|وێبگە=OpEdNews}}</ref> لە ھەندێک وڵاتدا، ڕەتکەرەوەیانی ویژدانی دادەنرێن بۆ خزمەتێکی مەدەنیی جێگرەوە وەک جێگرەوەیەک بۆ [[سەربازیی زۆرەملێ]] یان خزمەتی سەربازی. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|شەڕ|مافەکانی مرۆڤ|فەلسەفە}} {{پۆلی کۆمنز|Conscientious objectors}} {{فەلسەفە-کۆلکە}} [[پۆل:زانستی کۆمەڵایەتی سەربازی]] d7wfo3n3g9pm4lftrhqzwf96n46bik0 0 251975 1661596 1400770 2026-09-06T04:37:22Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فەلسەفە-کۆلکە) 1661596 wikitext text/x-wiki '''دڵنیا''' بە کەسێک دەڵێن کە لە بابەت مەسەلەیەکەوە شک و گومانی نەبێ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=دڵنیا {{!}} فەرھەنگی خاڵ {{!}} ڤەژینلێکس|ناونیشان=http://lex.vejin.net/ck/def/xall/%D8%AF%DA%B5%D9%86%DB%8C%D8%A7|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی نیسانی ٢٠٢٤|وێبگە=VejinLex|زمان=ku}}</ref> '''دڵنیایی''' پێچەوانەی [[شک|شکە]]. وەکوو [[زانایی]]، دڵنیاییش یەکێک لە تایبەتمەندییە [[ناسیاریناسی|ئێپیستیمیکەکانی]] [[سووژە|سووژەیە]]: کە دەوترێ سووژەی S دڵنیایە کە [[قەزیە (لۆژیک)|قەزیەی]] p [[ڕاستی|ڕاستە]]، ڕێک بە مانای ئەوەیە کە S لەو [[باوەڕ|باوەڕەدایە]] کە p جێگای دڵنیایی و متمانەیە. کەوایە، «جێی دڵنیایی بوون» تایبەتمەندیی [[مەعریفەتناسی|مەعریفەتیی]] ھەندێ لە [[باوەڕ|باوەڕەکانە]] کە وایان لێ دەکات [[ئەقڵ]] نەتوانێ شک لە [[ڕاستی|ڕاستییان]] بکات. دەڵێن باوەڕێک جێی دڵنیایییە [[ئەگەر و تەنیا ئەگەر]] ئەو کەسەی باوەڕەکە چووەتە دڵیەوە، بە ھیچ شێوەیەک لێی تێک نەچووبێت و ھەڵەی نەکردبێت. ئەوەش وتراوە کە ئەو باوەڕە جێی دڵنیایییە کە باشترین [[پاساو|پاساوی]] بێت. دڵنیایی، یا ھەوڵ بۆ بەدەستھێنانی دڵنیایی، ڕۆڵی سەرەکیی گێڕاوە لە مێژووی [[فەلسەفە]]. ھەندێ لە فەیلەسووفان دەڵێن فەلسەفە دەبێ [[ماتماتیک]] بکات بە سەرمەشقی خۆی و، دەبێ ئامانجی گەیشتن بەو دڵنیایییە بێ کە لە ماتماتیکدا ھەیە. ئەوەی کە ئاخۆ ئینسان قەت دەتوانێ بەڕاستی لە بابەت شتێکەوە دڵنیا بێ یا نە، چەندین و چەند سەدەیە بووە بە یەکێ لە پرسیارە سەرەکییەکانی فەلسەفە و، بە بەربڵاوی قسە و باسی جۆراوجۆری لەسەر کراوە. ئەو ڕوانگەیە کە پێی وایە ئینسان ھیچ شتێ بە دڵنیایییەوە نازانێت، «[[گومانکاری|سکێپتیزم]]»ی پێ دەڵێن.<ref>{{بیرخستنەوە|دوایین=Reed|یەکەم=Baron|سەردێڕ=Certainty|ڕێکەوت=2022|ناونیشان=https://plato.stanford.edu/archives/spr2022/entries/certainty/|ئیش=The Stanford Encyclopedia of Philosophy|editor-last=Zalta|editor-first=Edward N.|edition=Spring 2022|بڵاوکەرەوە=Metaphysics Research Lab, Stanford University|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٤}}</ref> ==لە عیرفان و سۆفییایەتیدا== لە [[عیرفان]] و [[سۆفییایەتی|سۆفییایەتیدا]]، بە دڵنیایی دەڵێن '''یەقین'''. مەبەست لە یەقینیش ئاشکرا دیتنی ڕاستییەکان بە ھێزی [[ئیمان|ئیمانە]]، نەک بە [[بەڵگە (لۆژیک)|بەڵگە]] و [[ئیسپات]]. ئەگەر کەسێک بزانێ کە خوا ھەیە و یەک دانەیە و بەڵگەشی بۆ بێنێتەوە، دەڵێن ئەو کەسە {{عەرەبی|'''علم‌الیقین'''}} -ی ھەیە. ھەرکاتیش توانی لەم ڕێگەیەدا ببێ بە خاوەنی [[کەشف و شوھوود]] و نزیکی درگانەی ھەق بێتەوە، دەڵێن بە {{عەرەبی|'''عین‌الیقین'''}} گەییوە. بەڵام، لەمە سەرتر، ئەوەیە کە بتوانێ ھەق بەئاشکرا ببینێ و لەگەڵیا تێکەڵ بێ و خۆی و زاتی ھەق بە یەکێک بزانێ. بەم قۆناغە دەڵێن {{عەرەبی|'''حق‌الیقین'''}}.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=سعیدی|یەکەم=گل بابا|سەردێڕ=فرھنگ جامع اصطلاحات عرفانی|بڵاوکەرەوە=انتشارات زوار|ساڵ=١٣٩٢|پەڕەکان=١٢٥٠|زمان=فارسی}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فەلسەفە}} {{فەلسەفە-کۆلکە}} [[پۆل:ناسیاری]] [[پۆل:چەمکەکان لە ناسیاریناسی]] 2e5llhqmzl8cu1p9nl8sf7rqs4abf7t 0 252202 1661617 1551786 2026-09-06T05:46:17Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1661617 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Niulang_and_Zhinv_(Long_Corridor).JPG|وێنۆک| کارێکی ھونەری لە کۆشکی ھاوینە لە [[پەکین]] .]] '''فۆلکلۆری چینی''' [[فۆلکلۆر]]ی [[چین]] دەگرێتەوە، و گۆرانی، شیعر، سەما، بووکەڵە و چیرۆک لەخۆدەگرێت. زۆرجار چیرۆکی سروشتی مرۆڤ دەگێڕێتەوە، ڕووداوە مێژوویییەکان یان ئەفسانەیییەکان، خۆشەویستی، و سەروو سروشتی. زۆرجار چیرۆکەکان دیاردە سروشتییەکان و ھێما جیاوازەکان ڕوون دەکەنەوە.<ref>Giskin, Howard. ''Chinese Folktales.'' (NTC Publishing Group, Chicago, 1997). {{ISBN|0-8442-5927-6}}.</ref> ھاوشانی ئەفسانەی چینی توخمێکی گرنگ لە ئایینی فۆلکلۆری چینیدا پێکدەھێنێت . == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|چاند|چین|ھونەرەکان|کۆمەڵگا}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{پۆلی کۆمنز|Folklore of China}} [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی چینی]] 53tw0r9tfdnewowp4e2l6l3736hj3ju 0 252242 1661582 1552404 2026-09-06T04:35:02Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، کۆریای باشوور-کۆلکە) 1661582 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی تەلەڤیزیۆن |ناو =دکتۆر سڵەمپ | وێنە = Doctor Slump (2024 TV series) poster.jpg |bgcolour=cyan |سەردێڕ = پۆستەری بانگەشەی زنجیرەی پزیشکی تەمەڵ (دکتۆر سڵەمپ) |جۆر = پزیشکی، ڕۆمانسی، کۆمێدی |نووسەر = بایک سیۆن-وو |دەرھێنەر = ئای ھیۆن-ژۆنگ |وڵات = کۆریای باشوور |زمان = کۆری |ژمارەی_وەرزەکان = یەک |ژمارەی_زنجیرەکان = ١٦ |کەناڵ = جەی تی بی سی |ڕێکەوتی_یەکەم_پەخش = ٢٧ی کانونی دووەمی ساڵی ٢٠٢٤ |ڕێکەوتی_دوایین_پەخش = ١٧ی ئاداری ساڵی ٢٠٢٤ |color text=Blue }} '''دکتۆر سڵەمپ'''<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Doctor Slump (TV series)|ڕێکەوت=٢٤ی نیسانی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Doctor_Slump_(TV_series)&oldid=1220544517|ئیش=Wikipedia|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی نیسانی ٢٠٢٤}}</ref> (بە [[زمانی کۆری|کۆری]]؛ 닥터슬럼프) [[دراما|زنجیرە تەلەفیزیۆنێکی]] [[کۆریای باشوور|کۆریای باشوورە]] لە ٢٧ی کانونی دووەمی ساڵی ٢٠٢٤ لە کەناڵی جەی تی بی سی(JTBC)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=다채로운 즐거움|ناونیشان=https://jtbc.co.kr/|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی نیسانی ٢٠٢٤|وێبگە=JTBC|زمان=ko}}</ref> پەخشکرا، [[ئەکتەر|ئەکتەرە]] سەرەکییەکان بریتی بوون لە [[پارک ھیونگ سیک|پاڕک ھیونگ-سیک]] وەک (یۆ جیۆنگ-وو) و [[پارک شین-ھێ|پاڕک شین-ھای]] وەک (نام ھا-نول) زنجیرەکە پێکھاتبوو لە ١٦ ئەڵقە زنجیرەکە لە ٢٧ی کانونی دووەمی ساڵی ٢٠٢٤ تا ١٧ی ئاداری ساڵی ٢٠٢٤ز بەردەوام بوو. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|کۆریای باشوور|تەلەڤیزیۆن|دەیەی ٢٠٢٠}} {{فیلم-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{کۆریای باشوور-کۆلکە}} [[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی کۆری]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە پزیشکییەکانی کۆریای باشوور]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ڕۆمانسییە کۆمیدییەکانی کۆریای باشوور]] d22aieo2r67p1dun85x37uhrb6900je 0 252277 1661236 1511397 2026-09-05T15:54:40Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661236 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''فیفت سیزن''' کۆمپانیایەکی فرەنەتەوەیی ئەمریکییە بۆ بەرھەمھێنان و دابەشکردنی فیلم و زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|کۆمپانیا|فیلم}} [[پۆل:لکێنراوەکان بە گروپی سی جەی]] [[پۆل:ئەو کۆمپانیانەی دەکەونە بێڤێرلی ھیلس، لە کالیفۆرنیا]] [[پۆل:تۆھۆ]] [[پۆل:لقی کۆمپانیا ئەمریکییەکان لە کۆمپانیا بیانییەکان]] 7bfft8i4xldz6l8ymr34m0ie9243ld1 0 252699 1661542 1651985 2026-09-06T01:36:22Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1661542 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} '''''دڕندە خەیاڵییەکان و شوێنی دۆزینەوەیان''''' [[فیلمی خەیاڵی|فیلمێکی فانتازیایە]] لە ساڵی ٢٠١٦ لە دەرهێنانی دەیڤید یەتس و لە نووسینی [[جەی کەی ڕۆولینگ|جەی کەی ڕۆلینگە]] . یەکەم قۆناغە لە زنجیرە فیلمی ''دڕندە خەیاڵییەکان'' و نۆیەمین قۆناغە بە گشتی لە زنجیرە فیلمی ویزاردینگ وۆرد ، کە وەکو وەرچەرخانێک و پێشبڕکێی [[ھاری پۆتەر (زنجیرەفیلم)|زنجیرە فیلمەکانی ''هاری پۆتەر'']] کاردەکات؛ ئیلهامەکەی لە کتێبی ڕێنمایی ساڵی ٢٠٠١ بە هەمان ناو لەلایەن ڕۆلینگەوە وەرگیراوە. فیلمەکە [[کاستی پڕ ئەستێرە|کاستێکی پڕ ئەستێرە]] لەخۆدەگرێت کە پێکهاتوون لە [[ئێدی ڕێدمەین|ئیدی ڕێدماین و]] کاترین واتەرستن و دان فۆگلەر و ئەلیسۆن سودۆل و ئێزرا میلەر و سامانتا مۆرتۆن و [[جۆن ڤۆیت]] و کارمێن ئیخۆگۆ و ڕۆن پێرلمان و [[کۆڵین فارێل]] و [[جۆنی دێپ|جۆنی دیپ]] . تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە ''دڕندە خەیاڵییەکان و شوێنی دۆزینەوەیان'' لە ١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ بۆ یەکەمجار لە شاری نیویۆرک نمایشکرا و لە ١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ لە سینەماکانی جیهان لەلایەن [[وارنەر برۆس پیکچەرز|کۆمپانیای وارنەر برۆس پیکچەرزەوە]] نمایشکرا. بەگشتی لەلایەن ڕەخنەگرانەوە پێداچوونەوەی ئەرێنی وەرگرت و سەرکەوتنێکی بازرگانی بەدەستهێنا دوای ئەوەی ٨١٤ ملیۆن دۆلاری لە سەرانسەری جیهاندا بەدەستهێنا، ئەمەش بووە هەشتەمین فیلمی زۆرترین داهاتی ساڵی ٢٠١٦ . فیلمەکە پاڵێوراو بوو بۆ پێنج [[خەڵاتەکانی فیلمی ئەکادیمیای بەریتانی|خەڵاتی فیلمی ئۆسکاری بەریتانی]] کە لەنێویاندا باشترین فیلمی بەریتانی بوو و خەڵاتی باشترین دیزاینی بەرهەمهێنانی بەدەستهێنا . پاڵێوراو بوو بۆ دوو [[خەڵاتەکانی ئۆسکار|خەڵاتی ئۆسکار]] و خەڵاتی باشترین دیزاینی جلوبەرگی بەدەستهێنا، بووە یەکەم فیلمی جیهانی جادووگەر کە خەڵاتی ئۆسکاری بەدەستهێنابێت. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Dornbush|یەکەم=Jonathon|ڕێکەوت=٢٦ی شوباتی ٢٠١٧|سەردێڕ=Oscars 2017: Fantastic Beasts Wins First Academy Award for Harry Potter Franchise|ناونیشان=https://www.ign.com/articles/2017/02/27/oscars-2017-fantastic-beasts-and-where-to-find-them-wins-first-oscar-for-harry-potter-franchise|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170227023421/http://www.ign.com/articles/2017/02/27/oscars-2017-fantastic-beasts-and-where-to-find-them-wins-first-oscar-for-harry-potter-franchise|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠١٧|وێبگە=[[IGN]]}}</ref> تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Fantastic Beasts and Where to Find Them}} {{تووڵی دەروازە|ھۆڵیوود|شانشینی یەکگرتوو|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فیلم|دەیەی ٢٠١٠}} {{فیلم-کۆلکە}} {{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمە پێشبڕکێییە بەڕیتانییەکان]] [[پۆل:فیلمە پێشبڕکێیە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە بەڕیتانییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمەکانی وارنەر برۆس]] [[پۆل:کووشتن لە چیرۆکە خەیاڵیەکاندا]] [[پۆل:فیلمەکانی ئایماکس]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی کە خەڵاتی ئۆسکاریان بۆ باشترین دیزاینی جلوبەرگ بەدەستھێناوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ستۆدیۆکانی وارنەر برۆس لە شاری لیڤسدن وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە لەندەن وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:ئەو فیلمە بەڕیتانییانەی لە شاری نیویۆرک داندراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە لەندەن دانراون]] [[پۆل:فیلمە وەچەرخانەکان]] [[پۆل:فیلمەکان کە لەلایەن جەیمس نیوتن ھاواردەوە تۆمارکراون]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمەکانی دیوون ئینتەرتەیمێنت]] [[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییە بەریتانییەکان]] [[پۆل:براوەکانی بافتا (فیلمەکان)]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەھریمەنەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە فەنتازییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییەکانی ٢٠١٦]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٦]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە ئینگلیزییەکان]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری لیڤەرپوول وێنەیان گیراوە]] ayzg16qy8mbdvegs3udd10qsrz03ffz 0 253003 1661117 1510750 2026-09-05T14:49:10Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661117 wikitext text/x-wiki {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی یاریزانی تۆپی پێ|ڕێکەوتی لەدایکبوون=١٠ی نیسانی ١٩٨٩ (٣٥ ساڵ)|شوێنی لەدایکبوون=[[بارگا]] ئیتاڵیا|وڵاتی لەدایکبوون=ئیتاڵیا|یانەی ئێستا=یانەی ئەیاکس}} '''فرانسیسکۆ فاریۆلی'''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Francesco Farioli - Manager profile|ناونیشان=https://www.transfermarkt.com/francesco-farioli/profil/trainer/73923|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=www.transfermarkt.com|زمان=en}}</ref> لەدایکبووی ١٠ی نیسانی ١٩٨٩، ڕاهێنەرێکی پیشەگەری تۆپی پێی [[ئیتاڵیا|ئیتاڵییە]] و ڕاهێنەری یانەی [[یانەی تۆپی پێی ئایاکس ئامستردام|ئەیاکس ئەمێستردامە]] لەخولی هۆڵەندی == پیشە == فاریۆلی لە زانکۆ فەلسەفە و دواتر زانستی وەرزشی خوێندووە. سەرەتای یاریکردنی لە تۆپی پێدا وەک ڕاهێنەری گۆڵپارێزان لەگەڵ یانەی مارجین کۆپەرتا لە ساڵی ٢٠٠٩ تا ٢٠١١ بوو. دواتر ڕاهێنەری گۆڵپارێزان بووە لە یانەی فۆرتیس یۆڤانتۆس ، وە یانەی لوچێزی ، پێش ئەوەی بچێتە قەتەر لەگەڵ ئەکادیمیای ئاسپایر ، یانەی قەتەری خوار 16 ساڵ . ڕاهێنەر ڕۆبێرتۆ دی زێربی پەیوەندی پێوەکرد بۆ گەڕانەوە بۆ ئیتاڵیا، لە وەرزی ٢٠١٧-٢٠١٨ لەگەڵ یانەی بینێڤێنتۆ ڕاهێنەری گۆڵپارێزان بوو . لە ساڵی ٢٠١٨ تا ٢٠٢٠ بەدوای دی زێربیدا ڕۆیشت بۆ ساسۆلۆ . فاریۆلی یەکەم یاری خۆی وەک یاریدەدەری ڕاهێنەر لەگەڵ یانەی ئالانیاسپۆری خولی سوپەری تورکیا بۆ وەرزی ٢٠٢٠-٢٠٢١ ئەنجامدا، تیپەکە سەرەتایەکی سەرنجڕاکێشی هەبوو و نزیک بوو لە لوتکەی خولەکە. لە ٢١ی ئازاری 2021، وەک ڕاهێنەری یانەی فاتیح کاراگومروک ، یانەیەکی دیکەی خولی سوپەری تورکیا دەستنیشانکرا . لە تەمەنی ٣١ ساڵیدا، گەنجترین بەڕێوەبەری تۆپی پێ بوو لە خولێکی پڕۆ لە ئەوروپا لە کاتی واژۆکردنی گرێبەستەکەیدا. لە ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ فاتیح یانەی قەرەگومروکی بەجێهێشتووە . لە ٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ جارێکی دیکە پەیوەندی بە یانەی پێشووی ئالانیاسپۆرەوە کرد ، بەڵام ئەمجارەیان وەک ڕاهێنەر ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ وەک ڕاهێنەر پەیوەندی بە یانەی نیسەوە کرد و گرێبەستێکی دوو ساڵەی واژۆ کرد. ==ئاماری ڕاهێنەریەتی== {{نوێکردنەوەی|١٠ی ئایاری ٢٠٢٤}} {| class="wikitable" style="text-align: center" |+ Mتۆماری ڕاهێنەریەتی بەپێی یانە و ماوەی کارکردن |- ! rowspan="2" |یانەکان ! rowspan="2" |وڵات ! rowspan="2" |لە بەرواری ! rowspan="2" |کۆتا بەروار ! colspan="8" |ڕیکۆرد |- !{{Tooltip|G|Games managed}} !{{Tooltip|W|Games won}} !{{Tooltip|D|Games drawn}} !{{Tooltip|L|Games lost}} !{{Tooltip|GF|Goals for}} !{{Tooltip|GA|Goals against}} !{{Tooltip|GD|Goal difference}} !{{Tooltip|Win %|Winning percentage}} |- | align="center" |[[Fatih Karagümrük S.K.|Fatih Karagümrük]] |{{flagicon|TUR}} | align="center" |22 March 2021 | align="center" |16 December 2021 {{WDL|27|11|8|8|for=43|against=39|diff=yes}} |- | align="center" |[[Alanyaspor]] |{{flagicon|TUR}} | align="center" |31 December 2021 | align="center" |27 February 2023 {{WDL|48|20|12|16|for=82|against=76|diff=yes}} |- | align="center" |[[OGC Nice|Nice]] |{{flagicon|FRA}} | align="center" |30 June 2023 | align="center" |''present'' {{WDL|37|19|9|9|for=45|against=31|diff=yes}} |- ! colspan="4" |Total {{WDLtot|111|48|30|33|for=170|against=146|diff=yes}} |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئیتاڵیا]] [[پۆل:وەرزش]] [[پۆل:تۆپی پێ]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٩]] [[پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە فەڕەنسا]] [[پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی ئیتالی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە پرتغال]] c6nmafxe23jl0godpzo1ujvddpdcuit 1661327 1661117 2026-09-05T17:05:19Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ژیاننامە|ژیاننامە]] و [[دەروازە:تۆپی پێ|تۆپی پێ]] 1661327 wikitext text/x-wiki {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی یاریزانی تۆپی پێ|ڕێکەوتی لەدایکبوون=١٠ی نیسانی ١٩٨٩ (٣٥ ساڵ)|شوێنی لەدایکبوون=[[بارگا]] ئیتاڵیا|وڵاتی لەدایکبوون=ئیتاڵیا|یانەی ئێستا=یانەی ئەیاکس}} '''فرانسیسکۆ فاریۆلی'''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Francesco Farioli - Manager profile|ناونیشان=https://www.transfermarkt.com/francesco-farioli/profil/trainer/73923|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=www.transfermarkt.com|زمان=en}}</ref> لەدایکبووی ١٠ی نیسانی ١٩٨٩، ڕاهێنەرێکی پیشەگەری تۆپی پێی [[ئیتاڵیا|ئیتاڵییە]] و ڕاهێنەری یانەی [[یانەی تۆپی پێی ئایاکس ئامستردام|ئەیاکس ئەمێستردامە]] لەخولی هۆڵەندی == پیشە == فاریۆلی لە زانکۆ فەلسەفە و دواتر زانستی وەرزشی خوێندووە. سەرەتای یاریکردنی لە تۆپی پێدا وەک ڕاهێنەری گۆڵپارێزان لەگەڵ یانەی مارجین کۆپەرتا لە ساڵی ٢٠٠٩ تا ٢٠١١ بوو. دواتر ڕاهێنەری گۆڵپارێزان بووە لە یانەی فۆرتیس یۆڤانتۆس ، وە یانەی لوچێزی ، پێش ئەوەی بچێتە قەتەر لەگەڵ ئەکادیمیای ئاسپایر ، یانەی قەتەری خوار 16 ساڵ . ڕاهێنەر ڕۆبێرتۆ دی زێربی پەیوەندی پێوەکرد بۆ گەڕانەوە بۆ ئیتاڵیا، لە وەرزی ٢٠١٧-٢٠١٨ لەگەڵ یانەی بینێڤێنتۆ ڕاهێنەری گۆڵپارێزان بوو . لە ساڵی ٢٠١٨ تا ٢٠٢٠ بەدوای دی زێربیدا ڕۆیشت بۆ ساسۆلۆ . فاریۆلی یەکەم یاری خۆی وەک یاریدەدەری ڕاهێنەر لەگەڵ یانەی ئالانیاسپۆری خولی سوپەری تورکیا بۆ وەرزی ٢٠٢٠-٢٠٢١ ئەنجامدا، تیپەکە سەرەتایەکی سەرنجڕاکێشی هەبوو و نزیک بوو لە لوتکەی خولەکە. لە ٢١ی ئازاری 2021، وەک ڕاهێنەری یانەی فاتیح کاراگومروک ، یانەیەکی دیکەی خولی سوپەری تورکیا دەستنیشانکرا . لە تەمەنی ٣١ ساڵیدا، گەنجترین بەڕێوەبەری تۆپی پێ بوو لە خولێکی پڕۆ لە ئەوروپا لە کاتی واژۆکردنی گرێبەستەکەیدا. لە ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ فاتیح یانەی قەرەگومروکی بەجێهێشتووە . لە ٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ جارێکی دیکە پەیوەندی بە یانەی پێشووی ئالانیاسپۆرەوە کرد ، بەڵام ئەمجارەیان وەک ڕاهێنەر ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ وەک ڕاهێنەر پەیوەندی بە یانەی نیسەوە کرد و گرێبەستێکی دوو ساڵەی واژۆ کرد. ==ئاماری ڕاهێنەریەتی== {{نوێکردنەوەی|١٠ی ئایاری ٢٠٢٤}} {| class="wikitable" style="text-align: center" |+ Mتۆماری ڕاهێنەریەتی بەپێی یانە و ماوەی کارکردن |- ! rowspan="2" |یانەکان ! rowspan="2" |وڵات ! rowspan="2" |لە بەرواری ! rowspan="2" |کۆتا بەروار ! colspan="8" |ڕیکۆرد |- !{{Tooltip|G|Games managed}} !{{Tooltip|W|Games won}} !{{Tooltip|D|Games drawn}} !{{Tooltip|L|Games lost}} !{{Tooltip|GF|Goals for}} !{{Tooltip|GA|Goals against}} !{{Tooltip|GD|Goal difference}} !{{Tooltip|Win %|Winning percentage}} |- | align="center" |[[Fatih Karagümrük S.K.|Fatih Karagümrük]] |{{flagicon|TUR}} | align="center" |22 March 2021 | align="center" |16 December 2021 {{WDL|27|11|8|8|for=43|against=39|diff=yes}} |- | align="center" |[[Alanyaspor]] |{{flagicon|TUR}} | align="center" |31 December 2021 | align="center" |27 February 2023 {{WDL|48|20|12|16|for=82|against=76|diff=yes}} |- | align="center" |[[OGC Nice|Nice]] |{{flagicon|FRA}} | align="center" |30 June 2023 | align="center" |''present'' {{WDL|37|19|9|9|for=45|against=31|diff=yes}} |- ! colspan="4" |Total {{WDLtot|111|48|30|33|for=170|against=146|diff=yes}} |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|تۆپی پێ}} [[پۆل:ئیتاڵیا]] [[پۆل:وەرزش]] [[پۆل:تۆپی پێ]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٩]] [[پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە فەڕەنسا]] [[پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی ئیتالی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە پرتغال]] suaw9ncqdq0ad5fd06b88xi43mxmolr 0 253009 1661284 1502318 2026-09-05T16:34:50Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کەنەدا-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1661284 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox islands | name = نیوفاوندلاند | image name = Newfoundland OSE2002210.jpg | image caption = دیمەنێک لە بۆشایی ئاسمانەوە بۆ دوورگەی نیوفاوندلاند | image size = | locator map = Newfoundland map.png | map caption = نەخشەی دوورگەکە | location = ئۆقیانووسی ئەتڵانتیک }} '''دوورگەی نیوفاوندلاند''' ({{بە ئینگلیزی|Newfoundland Island}}) [[دوورگە|دوورگەیەکی]] گەورەیە لە [[کەنەدا]] و دەکەوێتە نزیک کەناری ڕۆژھەڵاتی [[ئەمریکای باکوور]]. ئەم دوورگەیە ٢٩٪ی ڕووبەری نیوفاوندلاند و لابرادۆر دەگرێتەوە؛ بەڵام زیاتر لە ٦٠٪ی دانیشتووانی پارێزگاکە لەخۆدەگرێت. ئەم دوورگەیە بە گەرووی دوورگەی بێڵ لە نیمچە دوورگەی لابرادۆر جیاکراوەتەوە. نزیکترین دراوسێی نیوفاوندلاند گرووپی دوورگەی فەرەنسی سانت پیێر و میکێلۆنە. نیوفاوندلاند بە ڕووبەری ١٠٨٬٨٦٠ کیلۆمەتری چوارگۆشە (٤٢٬٠٣١ میل چوارگۆشە)، ١٦ھەمین گەورەترین دوورگەی جیھانە، چوارەم گەورەترین دوورگەی کەنەدا و گەورەترین دوورگەی کەنەدییە لە دەرەوەی [[باکووری کەنەدا]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان =١٣ی ئایاری ٢٠٢٤}} {{تووڵی دەروازە|کەنەدا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دوورگەکان|جوگرافیا }} {{پۆلی کۆمنز|Newfoundland}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کەنەدا-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:دوورگەکانی کەنەدا]] joad2rry69vndrc2o78gl9aw77rtpue 0 253124 1661075 1638195 2026-09-05T13:36:00Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، عێراق-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1661075 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دووحێلە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| دوحیلة}}<br>{{lang-en| Duhela}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای کەرکووک.png{{!}} | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی [[قەزای کەرکووک]] و ناحیە و گوندەکانی | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 35.50472| 44.44321}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی دووحێلە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[باشووری کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.50472| 44.44321 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا| کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای کەرکووک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای کەرکووک]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای کەرکووک]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٠٦ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''دووحێلە''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای کەرکووک]]، [[قەزای کەرکووک]]، [[پارێزگای کەرکووک]]، [[باشووری کوردستان]]، لە [[عێراق]]([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]]).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = کوردستان دابەشی کارگێری و ترێتۆری 1927-1997 | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082807/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ماددەی ١٤٠ | ناونیشان = http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082804/http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دەکەوێتە باکووری شاری [[کەرکووک]] بە دووری (٣،٢کم).<ref>https://www.geonames.org/99237/republic-of-iraq.html</ref> == ناو == == جوگرافیا == گوندی دووحێلە ھاوسنوورە لەگەڵ: * لە باکوورەوە گوندی [[یاروەلی]]. * لە باشوورەوە شاری [[کەرکووک]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[زەوی ڕەشید]]. * لە ڕۆژئاواوە شاری [[کەرکووک]].<ref>https://www.openstreetmap.org/node/8032988617</ref> == مێژوو == * لە پاش [[شاڵاوی ئەنفال]] ئەم گوندە خاپوورکرا، لەدوای [[داگیرکردنی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣]]دا ئەم گوندە ئاوەدان کرایەوە. == دانیشتوان == دانیشتوانی ئەم گوندە سەرجەمیان [[کورد]]ن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240809161721/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٥٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە(١٥١) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشوری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٥٧، | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٧٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە(٦٢) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٧٧ | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[ناحیەی ناوەندی قەزای کەرکووک]] * [[قەزای کەرکووک]] * [[پارێزگای کەرکووک]] * [[پێڕستی گوندەکانی پارێزگای کەرکووک]] == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|عێراق|کوردستان}} {{گوندەکانی قەزای کەرکووک}} {{سەرچاوەکان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]] 2k5a01bsh8kwfj1buozye9n5yoqrh8h 0 253328 1661229 1511330 2026-09-05T15:49:15Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661229 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} [[پەڕگە:The Fall Guy (2024) poster.jpg|وێنۆک|پۆستەری فەرمیی فیلم ]] '''''فۆڵ گای''''' ({{بە ئینگلیزی|Fall Guy}}) [[کۆمیدیای ئەکشن|فیلمێکی کۆمیدی ئەکشنی]] ئەمریکییە لە ساڵی ٢٠٢٤ لە دەرھێنانی دەیڤید لیچ و نووسینی درو پیرسە و بە شێوەیەکی کەم لەسەر بنەمای زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکانی ساڵانی ھەشتاکانی سەدەی ڕابردووە بە ھەمان ناو. لە کاستی فیلمەکەدا [[ھانا وادینگھام]] و [[تێرێسا پاڵمەر|تێرێزا پاڵمەر]] و ستیفانی ھسو و وینستن دوک بەشدارن. ''فیلمی فۆڵ گای'' بۆ یەکەمجار لە کەناڵی ئێس ئێکس ئێس دەبلیوو لە ١٢ی ئازاری ٢٠٢٤ نمایشکرا، و لە ٣ی ئایار لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] نمایشکرا، لەلایەن [[یوونیڤەرساڵ پیکچەرز|کۆمپانیای یەونیڤەرساڵ پیکچەرزەوە]]. ئەم فیلمە لەلایەن ڕەخنەگرانەوە پێداچوونەوەی ئەرێنی وەرگرت و داھاتی ١٢٩ ملیۆن دۆلاری لە سەرانسەری جیھاندا بەدەستھێنا. ھەروەھا [[ئینسایکڵۆپیدیای گینس|''ژمارەی پێوانەیی جیھانی گینسی'']] تۆمارکرد لە زۆرترین ڕۆڵی تۆپھاوێژتن کە لە ئۆتۆمبێلێکدا ئەنجامدرا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان =٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|دەیەی ٢٠٢٠|شەڕ|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کۆمیدیا}} {{پۆلی کۆمنز|The Fall Guy (2024 film)}} [[پۆل:فیلمەکانی فۆڕ دی ئێکس]] [[پۆل:فیلمەکانی ئایماکس]] [[پۆل:فیلمەکانی یوونیڤەرساڵ پیکچەرز]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری سیدنی وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە سیدنی داندراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی کە لە ستۆدیۆکاندا داندراون]] [[پۆل:فیلمەکان لەسەر بنەمای زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە فیلمسازی]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی ئەکتەران]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنییە ھەستبزوێنە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدیی ئەکشنی ئەمریکی]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٠ بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:فیلمە ھەستبزوێنە ئەکشنەکانی ٢٠٢٤]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٤]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئاکشنەکانی ٢٠٢٤]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئاکشنە ئینگلیزییەکان]] [[پۆل:فیلمە وروژێنەرە ئاکشنە ئینگلیزی-زمانەکان]] hidpyep7704seieuhd1goqtn8uocten 1661628 1661229 2026-09-06T05:48:07Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1661628 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:The Fall Guy (2024) poster.jpg|وێنۆک|پۆستەری فەرمیی فیلم ]] '''''فۆڵ گای''''' ({{بە ئینگلیزی|Fall Guy}}) [[کۆمیدیای ئەکشن|فیلمێکی کۆمیدی ئەکشنی]] ئەمریکییە لە ساڵی ٢٠٢٤ لە دەرھێنانی دەیڤید لیچ و نووسینی درو پیرسە و بە شێوەیەکی کەم لەسەر بنەمای زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکانی ساڵانی ھەشتاکانی سەدەی ڕابردووە بە ھەمان ناو. لە کاستی فیلمەکەدا [[ھانا وادینگھام]] و [[تێرێسا پاڵمەر|تێرێزا پاڵمەر]] و ستیفانی ھسو و وینستن دوک بەشدارن. ''فیلمی فۆڵ گای'' بۆ یەکەمجار لە کەناڵی ئێس ئێکس ئێس دەبلیوو لە ١٢ی ئازاری ٢٠٢٤ نمایشکرا، و لە ٣ی ئایار لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] نمایشکرا، لەلایەن [[یوونیڤەرساڵ پیکچەرز|کۆمپانیای یەونیڤەرساڵ پیکچەرزەوە]]. ئەم فیلمە لەلایەن ڕەخنەگرانەوە پێداچوونەوەی ئەرێنی وەرگرت و داھاتی ١٢٩ ملیۆن دۆلاری لە سەرانسەری جیھاندا بەدەستھێنا. ھەروەھا [[ئینسایکڵۆپیدیای گینس|''ژمارەی پێوانەیی جیھانی گینسی'']] تۆمارکرد لە زۆرترین ڕۆڵی تۆپھاوێژتن کە لە ئۆتۆمبێلێکدا ئەنجامدرا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان =٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|دەیەی ٢٠٢٠|شەڕ|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کۆمیدیا}} {{پۆلی کۆمنز|The Fall Guy (2024 film)}} [[پۆل:فیلمەکانی فۆڕ دی ئێکس]] [[پۆل:فیلمەکانی ئایماکس]] [[پۆل:فیلمەکانی یوونیڤەرساڵ پیکچەرز]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری سیدنی وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە سیدنی داندراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی کە لە ستۆدیۆکاندا داندراون]] [[پۆل:فیلمەکان لەسەر بنەمای زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە فیلمسازی]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی ئەکتەران]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنییە ھەستبزوێنە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدیی ئەکشنی ئەمریکی]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٠ بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:فیلمە ھەستبزوێنە ئەکشنەکانی ٢٠٢٤]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٤]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئاکشنەکانی ٢٠٢٤]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئاکشنە ئینگلیزییەکان]] [[پۆل:فیلمە وروژێنەرە ئاکشنە ئینگلیزی-زمانەکان]] blyuyfxzayoupygny8bp3eu0qb1zir8 0 253338 1661370 1658715 2026-09-05T19:34:08Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە، ئیسپانیا-کۆلکە) 1661370 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} }} [[پەڕگە:Enemy poster.jpg|وێنۆک|پۆستەری فەرمیی فیلم ]] '''''دوژمن''''' ({{بە ئینگلیزی |Enemy}}) فیلمێکی [[ھەستبزوێنی دەروونی]] سووریالیستییە لە ساڵی ٢٠١٣ لە دەرھێنانی دێنیس ڤیلێنۆڤ و بەرھەمھێنانی لەلایەن ئێم ئەی فاورا و نیڤ فیچمانەوەیە. لەلایەن خاڤیێر گولۆنەوە نووسراوە و بە شێوەیەکی کەم لە ڕۆمانی ''دووانەی'' [[ژۆزێ ساراماگۆ|خۆسێ ساراماگۆ]] لە ساڵی ٢٠٠٢ وەرگیراوە. لەم فیلمەدا [[جەیک جیڵنھاڵ|جەیک جیلنھاڵ]] ڕۆڵی دووانە دەبینێت وەک دوو پیاو کە لە ڕووی جەستەیییەوە ھاوشێوەن، بەڵام لە ڕووی کەسایەتییەوە جیاوازن. [[میلانی لوران|مێلانی لۆران]] و سارا گادۆن و ئیزابێلا ڕۆسێلینی ڕۆڵی پاڵپشتن. بەرھەمێکی ھاوبەشی نێودەوڵەتییە لەلایەن کۆمپانیاکانی ئیسپانیا و فەرەنسا و کەنەدا. ''فیلمەکە'' بۆ یەکەمجار لە بەشی پێشکەشکردنی تایبەت لە فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی تۆرۆنتۆی ٢٠١٣ لە ٨ی ئەیلوول نمایشکرا. لەگەڵ بڵاوبوونەوەی بەرفراوانی لەلایەن [[ئەی ٢٤|کۆمپانیای ئەی ٢٤]] لە ١٤ی ئازاری ٢٠١٤، فیلمەکە ٣٫٤ ملیۆن دۆلاری لە بۆکس ئۆفیسدا بەدەستھێنا و پێداچوونەوەی ئەرێنی بەدەستھێنا. لە خەڵاتەکانی کۆمەڵەی ڕەخنەگرانی فیلمی تۆرۆنتۆ بۆ ساڵی ٢٠١٤ وەک باشترین فیلمی کەنەدی ساڵی ٢٠١٤ دەستنیشانکرا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان =٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|دەیەی ٢٠١٠|ئیسپانیا|کەنەدا}} {{پۆلی کۆمنز|Enemy (film)}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} {{ئیسپانیا-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی ئەکتەران]] [[پۆل:فیلمە ئیسپانییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە فەرەنسییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە کەنەدییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمەکانی ئەی ٢٤]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری تۆرنتۆ وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە تۆرنتۆ داندراون]] [[پۆل:فیلمەکانی ئیسپانیا بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمە فەرەنسییەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمە کەنەدییەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٣]] [[پۆل:فیلمە سەربەخۆ کەنەدییەکان]] [[پۆل:فیلمە سەربەخۆییەکانی فەرەنسا]] [[پۆل:فیلمە سەربەخۆییەکانی ئیسپانیا]] ipavtbabwjeny6ctlhxep7k2s5hs9xm 0 253367 1661161 1510895 2026-09-05T15:05:48Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661161 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Emergency movie poster.jpg|وێنۆک|پۆستەری فەرمیی فیلم]] '''''فریاکەوتن''''' ({{بە ئینگلیزی|Emergency}}) فیلمێکی درامای سیاسی [[فیلمی ژیاننامەیی|ژیاننامەیی]] ھیندییە کە لە چەشنی داھاتوویدایە و کاری دەرھێنان و بەرھەمھێنانی لەلایەن [[کانگانا ڕاناوت|کانگانا ڕاناوتەوە]] بۆ کراوە، لەسەر بنەمای سیناریۆی ڕیتێش شا و چیرۆکێک کە لەلایەن ڕاناوت خۆی نووسراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی تەممووزی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Kangana Ranaut's first look from her upcoming film 'Emergency' is out|ناونیشان=https://www.indulgexpress.com/entertainment/cinema/2022/jul/14/kangana-ranauts-first-look-from-her-upcoming-film-emergency-out-42335.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220825162919/https://www.indulgexpress.com/entertainment/cinema/2022/jul/14/kangana-ranauts-first-look-from-her-upcoming-film-emergency-out-42335.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئابی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=The Indian Express}}</ref> فیلمەکە لەسەر بنەمای باری نائاسایی ھیندستانە و ڕانۆت ڕۆڵی سەرۆکوەزیرانی پێشووی ھیندستان دەگێڕێت کە [[ئیندریا گاندی|ئیندیرا گاندییە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Kangana Ranaut to direct Indira Gandhi film Emergency|ناونیشان=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/kangana-ranaut-to-helm-indira-gandhi-movie-emergency-no-one-can-direct-it-better-than-me-7373258/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220825151407/https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/kangana-ranaut-to-helm-indira-gandhi-movie-emergency-no-one-can-direct-it-better-than-me-7373258/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئابی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئابی ٢٠٢٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی تەممووزی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Emergency First Look|ناونیشان=https://www.bollywoodhungama.com/videos/movie-promos/emergency-first-look-shooting-begins-kangana-ranaut-manikarnika-films/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220723090105/https://www.bollywoodhungama.com/videos/movie-promos/emergency-first-look-shooting-begins-kangana-ranaut-manikarnika-films/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=[[Bollywood Hungama]]}}</ref> ھەروەھا لە فیلمەکەدا ئەنوپام خێر و شریاس تالپادە و ماھیما چاودری و میلیند سۆمان و ساتیش کاوشیک ڕۆڵی سەرەکییان تێدا دەبینرێت. [[وێنەگرییی سەرەکی|وێنەگرتنی سەرەکی]] لە تەممووزی ٢٠٢٢ دەستی پێکرد و لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠٢٣ کۆتایی ھات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Emergency Movie by Kanagna Ranaut|ناونیشان=https://www.bollywoodhungama.com/movie/emergency/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220826151214/https://www.bollywoodhungama.com/movie/emergency/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئابی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=[[Bollywood Hungama]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ھیندستان|دەیەی ٢٠٢٠|بۆڵیوود}} [[پۆل:فیلمە داھاتووەکان بە زمانی ھیندی]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٠ بە زمانی ھیندی]] [[پۆل:فیلمەکانی داھاتوو]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٥]] kjpach9ltf82ulrmoln1s8c5yf0zfs5 0 253643 1661084 1502175 2026-09-05T13:37:30Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1661084 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Cast away film poster.jpg|وێنۆک|پۆستەری فەرمیی فیلم]] '''دوورکەوتوو''' ({{بە ئینگلیزی |Cast Away}}) فیلمێکی [[دراما (تەلەڤیزیۆن و فیلم)|درامیی]] [[فیلمی زیندوومانەوە|زیندوومانەوەیی]] [[فۆکسی سەدەی ٢٠ەم]] و [[دریم وۆرکس|دریم وۆرکە]] لە ساڵی ٢٠٠٠ لە دەرھێنانی [[ڕۆبێرت زێمێکس|ڕۆبەرت زێمێکیسە]]، و [[تۆم ھەنکس|تۆم ھانکس]] و [[ھێلین ھەنت|ھێلین ھانت]] ڕۆڵی سەرەکی تێدا دەگێڕن. ئەم فیلمە باس لە کارمەندێکی پۆستەی [[فێدئێکس|فێدێکس]] دەکات کە بۆ ماوەی ٤ ساڵ بە تەنیا لە دوورگەیەکدا دەژی بەھۆی کەوتنەخوارەوەی فڕۆکەکەیەوە. جگە لە [[وەرزش|وەرزشکردن]] و [[لەشجوانی|لەشجوانی،]] [[تۆم ھەنکس|تۆم ھانکس]] ڕێجیمێکی توندی گرتەبەر و نزیکەی ٢٥ کیلۆگرامی دابەزاند بۆ ئەم فیلمە بۆ ئەوەی ڕوخسارێکی واقیعیتر لە کەسێکی دوور لە دوورگەیەکی تەنیا نیشان بدات. فیلمەکە لەلایەن ڕەخنەگرانەوە ستایشی زۆری لێکرا و سەرکەوتنی بازرگانی بەدەستھێنا، [[تۆم ھەنکس|تۆم ھانکسیش]] پاڵێوراو بوو بۆ خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین ئەکتەر لە ٧٣ھەمین خەڵاتی ئۆسکار بەھۆی ئەو ڕۆڵە درەوشاوەیەی. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان =١ی حوزەیرانی ٢٠٢٤}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تۆم ھەنکس}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|تەلەڤیزیۆن|دەیەی ١٩٩٠|دەیەی ٢٠٠٠}} {{پۆلی کۆمنز|Cast Away}} {{فیلم-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ئۆقیانووسەکان داندراون]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٠٠]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە کەنار دەریاکان دانراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی کە لە دوورگە بێ دانیشتووەکاندا داندراون]] [[پۆل:فیلمە درامییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە لۆس ئەنجلۆس وێنەگیراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە فیجی وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:فیلمەکانی توێنتیت سێنچوری فۆکس]] [[پۆل:فیلمەکانی درێم وۆڕکس پیکچەرز]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی کەسە گیرخواردووەکان]] [[پۆل:فیلمەکان بە براوەی خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب بۆ باشترین نمایشی ئەکتەری درامیی]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٠]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان دەربارەی مانەوە]] 3el5wfozhgm8w3d10by8h5i1l5wgf16 0 253850 1661602 1502516 2026-09-06T04:38:22Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە) 1661602 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{وەرگێڕانی دەقاودەق}} {{Infobox video game | title = Hearts of Iron III | image = HeartsofIron3 temp packshot1.jpg | developer = [[Paradox Development Studio]] | publisher = [[Paradox Interactive]] | producer = [[Johan Andersson (game programmer)|Johan Andersson]] | designer = Johan Andersson<br />Christopher King | artist = Jonas Jakobsson<br />Fredrik Toll | programmer = Thomas Johansson | composer = Andreas Waldetoft | series = ''[[Hearts of Iron]]'' | engine = [[Clausewitz Engine]] | released = '''Microsoft Windows'''{{vgrelease|NA|August 7, 2009<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://pc.gamespy.com/pc/hearts-of-iron-3/|سەردێڕ=Gamespy Game Information, Hearts of Iron III|ڕێکەوت=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|وێبگە=GameSpy|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تەممووزی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی نیسانی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160423015013/http://pc.gamespy.com/pc/hearts-of-iron-3/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>|UK|August 14, 2009|AUS|September 24, 2009}}'''OS X'''<br />{{vgrelease|WW|December 7, 2009}} | genre = [[Grand strategy game|Grand strategy]] | modes = [[Single-player video game|Single-player]], [[Multiplayer video game|multiplayer]] | platforms = [[Microsoft Windows]], [[OS X]] }} <references /> '''''Hearts of Iron III''''' [[کایەی ڤیدیۆیی|یارییەکی ڤیدیۆیی]] [[ستراتیژیی گەورە|ستراتیژی گەورەیە]] کە لەلایەن ستۆدیۆی پەرەپێدانی پارادۆکسەوە پەرەی پێدراوە و لەلایەن کۆمپانیای پارادۆکس ئینتەراکتیڤەوە بڵاوکراوەتەوە. وەشانی [[مایکرۆسۆفت ویندۆز|مایکرۆسۆفت ویندۆزی]] یارییەکە لە ٧ی ئابی ٢٠٠٩ بڵاوکرایەوە، لە کاتێکدا وەشانی [[مەک ئۆئێس|ماک ئۆ ئێس ئێکس]] لە ٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩ بڵاوکرایەوە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی ئابی ٢٠٠٩|سەردێڕ=gamer's gate's hearts of iron 3 page|ناونیشان=http://www.gamersgate.com/DD-HOI3/hearts-of-iron-3|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171102050215/https://www.gamersgate.com/DD-HOI3/hearts-of-iron-3|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئابی ٢٠٠٩|وێبگە=Gamer's Gate}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">. </cite></ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|سەردێڕ=Hearts of Iron III Released|ناونیشان=http://www.insidemacgames.com/news/story.php?ArticleID=18412|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180612141604/http://www.insidemacgames.com/news/story.php?ArticleID=18412|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠١٠|وێبگە=[[Inside Mac Games]]}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.insidemacgames.com/news/story.php?ArticleID=18412 "Hearts of Iron III Released"]. </cite></ref> یارییەکی جەنگی ستراتیژی گەورەیە کە گرنگی بە [[جەنگی جیھانیی دووەم|جەنگی جیهانی دووەم]] دەدات، درێژەی ''فیلمی دڵەکانی ئاسنی دووەمە'' لە ساڵی ٢٠٠٥ و سێیەم قۆناغی سەرەکییە لە زنجیرەی ''دڵەکانی ئاسن'' . سەرەتا یارییەکە پێشوازییەکی تێکەڵاوی وەرگرت، ئەمەش بە شێوەیەکی بەرچاو بەهۆی ژمارەیەکی زۆری هەڵەکان کە لە یارییەکەدا هەبوون لە کاتی بڵاوکردنەوەدا. دوای چەندین پاچ، پێشوازی یارییەکە باشتر بوو. لە مانگی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩دا، تێکڕای نمرەی ٧٧ی لە [[مێتاکریتیک|مێتاکریتیکدا]] هەبووە. بەدواداچوونێکی بە ناوی ''Hearts of Iron IV'' لە ٦ی حوزەیرانی ٢٠١٦ بڵاوکرایەوە. {{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|دەیەی ٢٠٠٠}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} [[پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠٠٩]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکانی مێژووی جێگرەوە]] [[پۆل:کایەکانی مەک ئۆئێس]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزان و فرەیاریزانەکان]] [[پۆل:پاشکۆکانی یارییە ڤیدیۆییەکان]] [[پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لە سووید پەرەیان پێدراوە]] [[پۆل:یارییەکانی ویندۆز]] ebjls1phuglw2i0jjoxzhqpb2d71wih 0 253942 1661302 1638177 2026-09-05T16:37:50Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، عێراق-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1661302 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دووشیوان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| دوشیوان}} <br>{{lang-en| Dushiwan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 35.77536| 44.58615}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی دووشیوان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[باشووری کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.77536| 44.58615 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا| کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای کەرکووک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای کەرکووک]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی شوان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٥٣٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''دووشیوان''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی شوان]]، [[قەزای کەرکووک]]، [[پارێزگای کەرکووک]]، [[باشووری کوردستان]]، لە [[عێراق]]([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]]).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = کوردستان دابەشی کارگێری و ترێتۆری 1927-1997 | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082807/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ماددەی ١٤٠ | ناونیشان = http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082804/http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دەکەوێتە باکووری ڕۆژھەڵاتی شارەدێی [[ڕێدار]] بە دووری (١٧کم).<ref>https://www.geonames.org/99237/republic-of-iraq.html</ref> == ناو == == جوگرافیا == گوندی '''دووشیوان''' ھاوسنوورە لەگەڵ: * لە باکوورەوە گوندی [[ئۆمەرمەندانی سەروو]]. * لە باشوورەوە گوندی [[تەرەقە]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[کارێزەی خاڵخاڵان]]. * لە ڕۆژئاواوە گوندی [[ناڕوجەی گەورە]].<ref>https://www.openstreetmap.org/node/2488269106#map=13/35.7804/44.5875</ref> == مێژوو == * لە پاش [[شاڵاوی ئەنفال]] ئەم گوندە خاپوورکرا، لەدوای [[داگیرکردنی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣]]دا ئەم گوندە ئاوەدان کرایەوە. بنەماڵەی کوێخا عەبدی سەرکردەی دیار و دامەزرێنەری پێشمەرگەیە لە گوندی دوشیوان وە کوڕەکانی کوێخا کەریم و کوێخا حسن و کوێخا عبید لە کەسایەتیە دیارەکانی ناوچەکەن و کوێخایەتی و سەرکردە و ڕیش سپی دوشیوان بونە هەر لە کۆنەوە تا ئێستاش وە کوێخا فؤاد بچوکترین و کۆتا کوێخای بنەماڵەیە و ڕابەرایەتی و گەورەی بنەماڵە و گوندەکەیە .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٧٧ | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == دانیشتوان == دانیشتوانی ئەم گوندە سەرجەمیان [[کورد]]ن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240809161721/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٥٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە(١٤٢) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٥٧، | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٧٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە(١٧٩) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٧٧ | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[ناحیەی شوان]] * [[قەزای کەرکووک]] * [[پارێزگای کەرکووک]] * [[پێڕستی گوندەکانی پارێزگای کەرکووک]] == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|عێراق|کوردستان}} {{گوندەکانی قەزای کەرکووک}} {{سەرچاوەکان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]] 4jj7qq73skn3r7m46g3stmvswkcsekh 0 253978 1661604 1651994 2026-09-06T04:38:42Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە، ژاپۆن-کۆلکە) 1661604 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Kingdom Hearts III box art.jpg|وێنۆک|پۆستەری فەرمیی کایەکە]] '''دڵەکانی شانشین''' ({{بە ئینگلیزی| Kingdom Hearts III}})یارییەکی ڕۆڵگێڕانی ئەکشنی ساڵی ٢٠١٩یە کە لەلایەن کۆمپانیای [[سکوەیر ئینێکس]] بۆ [[پلەیستەیشن ٤]] و [[ئێکس بۆکس وەن]] و [[مایکرۆسۆفت ویندۆز]] و نینتێندۆ سویچ پەرەی پێدراوە و بڵاوکراوەتەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان =١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٤}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{چیرۆکی کایەکلێ}} {{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|دەیەی ٢٠١٠|ژاپۆن|دیزنی}} {{پۆلی کۆمنز|Kingdom Hearts}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} {{ژاپۆن-کۆلکە}} [[پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠١٩]] [[پۆل:کایەکانی نینتێندۆ سویچ]] [[پۆل:کایە بەرزکراوەکانی پلەیستەیشن ٤ پرۆ]] [[پۆل:یارییەکانی پلەی ستەیشن ٤]] [[پۆل:کایەکانی ئەنڕیەل ئینجن]] [[پۆل:پاشکۆکانی یارییە ڤیدیۆییەکان]] [[پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆییانەی لە ژاپۆن گەشەپیان پێدراوە]] [[پۆل:یارییەکانی ویندۆز]] [[پۆل:کایە بەرزکراوەکانی ئێکس بۆکس وەن ئێکس]] [[پۆل:گەمەکانی ئێکس بۆکس وان]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە ڕۆڵگێڕانە ئەکشنەکان]] [[پۆل:یارییەکانی پلەی ستەیشن ٥]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان کە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا داندراون]] [[پۆل:یارییەکانی ئێکس بۆکس سیریز ئێکس و سیریز ئێس]] efpu98kh497weajud4dzbmuafs0h9hw 0 254371 1661613 1511293 2026-09-06T05:45:37Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}؛ لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} 1661613 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''فۆشان''' ({{بە ئینگلیزی|Foshan}}) شارێکە دەکەوێتە پارێزگای [[گوانگدۆنگ]] لە [[چین]]. بە مێژووی دوور و درێژ و کولتوور و ئابووری ناسراوە. ھەروەھا فۆشان بە خواردنە نەریتییەکان و ھونەری جەنگی و بەرھەمھێنانی سیرامیک بەناوبانگە. شارەکە ناوەندێکی بەرھەمھێنانە، بەتایبەتی لە پیشەسازییەکانی وەک مۆبیلیات و قوماش و ئەلیکترۆنیات. فۆشان ناوچەی چەندین شوێنی مێژوویی و شوێنەوارە، لەوانە پەرستگای باوباپیرانی فۆشان کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ [[ئیمپراتۆریەتیی مینگ]] و تایبەتە بە خوداوەندی پارێزەری شارەکە، گوان یوو. ھەروەھا شارەکە بەناوبانگە بە مامۆستاکانی ھونەری جەنگی و قوتابخانەکانی، فۆشان شوێنی لەدایکبوونی مامۆستای ئەفسانەیی [[کۆنگ فو]]، [[ئیپ مان]]. لە ساڵانی ڕابردوودا فۆشان گەشەسەندن و مۆدێرنیزاسیۆنی خێرای شارەکانی بەخۆیەوە بینیووە، بە دروستکردنی مۆڵی بازرگانی و پەیوەندی شەمەندەفەری خێرا. ھەروەھا شارەکە بە ژیانی شەوانی پڕ و بازاڕە قەرەباڵغەکانی و شوێنە کولتوورییەکانی ناسراوە.<ref name=poetry>{{بیرخستنەوە|دوایین=Vogel |یەکەم=Ezra F. |سەردێڕ=One Step Ahead in China: Guangdong under Reform |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ١٩٩٠|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=NU2NLLjO1fUC |پەڕە=[https://books.google.com/books?id=NU٢NLLjO١fUC&pg=PA١٨٢ ١٨٢]|بڵاوکەرەوە=Harvard University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٦٧٤-٦٣٩١١-٩|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161030141657/https://books.google.com/books?id=NU2NLLjO1fUC |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}.</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|چین|جوگرافیا}} {{پۆلی کۆمنز|Foshan}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} gbwvokyj3u6bvk9w9cpdcburvig730p 0 254424 1661074 1638196 2026-09-05T13:35:50Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، عێراق-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1661074 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دووبزنی | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| دوبزني}} <br>{{lang-en| Doubzny}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 35.68248| 44.4017}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی دووبزنی''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[باشووری کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.68248| 44.4017 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا| کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای کەرکووک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای کەرکووک]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی شوان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٤٢ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''دووبزنی''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی شوان]]، [[قەزای کەرکووک]]، [[پارێزگای کەرکووک]]، [[باشووری کوردستان]]، لە [[عێراق]]([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]]).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = کوردستان دابەشی کارگێری و ترێتۆری 1927-1997 | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082807/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ماددەی ١٤٠ | ناونیشان = http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082804/http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دەکەوێتە باشووری ڕۆژاوای شارەدێی [[ڕێدار]] بە دووری (١٠کم).<ref>https://www.geonames.org/99237/republic-of-iraq.html</ref> == ناو == == جوگرافیا == گوندی '''دووبزنی''' ھاوسنوورە لەگەڵ: * لە باکوورەوە گوندی [[قادر زمە]]. * لە باشوورەوە گوندی [[وەلی پاشا]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[جانقزی خواروو]]. * لە ڕۆژئاواوە گوندی [[بیبانی گەورە]].<ref>https://www.openstreetmap.org/node/7983887509#map=13/35.6862/44.4012</ref> == مێژوو == * لە پاش [[شاڵاوی ئەنفال]] ئەم گوندە خاپوورکرا، لەدوای [[داگیرکردنی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣]]دا ئەم گوندە ئاوەدان کرایەوە. == دانیشتوان == دانیشتوانی ئەم گوندە سەرجەمیان [[کورد]]ن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240809161721/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٥٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە(٨١) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٥٧، | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٧٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە(١٨٢) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٧٧ | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[ناحیەی شوان]] * [[قەزای کەرکووک]] * [[پارێزگای کەرکووک]] * [[پێڕستی گوندەکانی پارێزگای کەرکووک]] == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|عێراق|کوردستان}} {{گوندەکانی قەزای کەرکووک}} {{سەرچاوەکان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]] dqs9slkzjml18htuopn35qlphoxe322 0 254501 1661615 1511295 2026-09-06T05:45:57Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1661615 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''فۆلکسڤاگن بیتل''' ({{بە ئینگلیزی|Volkswagen Beetle}}) ئۆتۆمبێلێکی بچووکە کە لەلایەن کۆمپانیای [[فۆلکسڤاگن]]ی ئەڵمانی لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٢٠٠٣ بەرھەم ھێنراوە. یەکێکە لە ئۆتۆمبێلە ئایکۆنییەکان لە مێژوو دا، و بەھۆی شێوە جیاوازەکەیەوە ناسراوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان =٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٤}} {{تووڵی دەروازە|ئۆتۆمۆبیل|ئەڵمانیا|تەکنۆلۆژیا|دەیەی ١٩٣٠|دەیەی ١٩٩٠|دەیەی ٢٠٠٠}} {{پۆلی کۆمنز|Volkswagen Type 1}} [[پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی دەیەی ١٩٥٠]] [[پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی دەیەی ١٩٦٠]] [[پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی دەیەی ١٩٧٠]] [[پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی دەیەی ١٩٨٠]] [[پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی دەیەی ١٩٩٠]] [[پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی دەیەی ٢٠٠٠]] [[پۆل:داھێنانە مەجارییەکان]] [[پۆل:ئۆتۆمۆبیلی سیدان]] 36xcnhtw84pjy547nhhhl4dozkcoyzx 0 254534 1661100 1502229 2026-09-05T13:40:00Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1661100 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''دوورگەکانی ماریانای باکوور''' ({{بە ئینگلیزی|Northern Mariana Islands، کورتکراوە: CNMI}}) [[سەرزەوییەکانی ئەمریکا|خاکێکی یەکگرتوو]] و ھاوبەشی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]یە کە لە ١٤ دوورگە لە باکووری ڕۆژاوای زەریای ھێمن پێکھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٩ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەڵمانیا|ژاپۆن|ئیسپانیا|جوگرافیا|شەڕ|ئۆقیانووسیا|دوورگەکان|ئۆقیانووسیا|ئاو|مێژوو|وڵاتەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Northern Mariana Islands}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:وڵاتەکانی ئینگلیزی ئاخێو]] [[پۆل:داگیرگەکانی ئیسپانیا]] [[پۆل:وڵاتە دوورگەییەکان]] [[پۆل:دوورگەکانی ئۆقیانووسیا]] [[پۆل:دوورگە بچووکە گەشەکردووەکان]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٩٨]] [[پۆل:پێگەکانی شەڕی جیھانیی دووەم]] 00332xk8qcpxu2jaosazar5q9qvhocv 4 254664 1661560 1627863 2026-09-06T01:50:17Z Dexbot 6403 بۆت: ئەرشیڤکردنی 1 بابەت لە [[ویکیپیدیا:داخوازی بەرامبەری کوردی]] 1661560 wikitext text/x-wiki {{ئەرشیڤی وتووێژ}} == District == سڵاو، لەزۆر شوێن پێی دەوترێت ناوچە، بەڵام بەپێی ویکیپیدیای فارسی نووسراوە بخش(لای خۆشمان بەپێی فەرهەنگ واتا بەش)، بۆیە بۆ چەند وتارێک وشەی بەش-م بەکارھێناوە، گەر باشتر هەبوو پێم بڵێن. <b><span style="font-family:Oswald;color:black"></span> [[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])</b> ‏٢٢:٠٦، ٤ی ئایاری ٢٠٢٤ (UTC) == stock character == سڵاو، ئەم ناوە بۆ وتاری سەرەکی پێویستمە. <b><span style="font-family:Oswald;color:black"></span> [[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])</b> ‏١٦:٢١، ١٤ی ئایاری ٢٠٢٤ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] بەختیار سەجادی لە فەرھەنگی زاراوەی ڕەخنەییدا کردوویە بە «کەسێتیی کلیشەیی» یا «کەسێتیی چەندپاتە». [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٦:٠٧، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٤ (UTC) ::دەست خۆش. <b><span style="font-family:Oswald;color:black"></span> [[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])</b> ‏١٦:٢٠، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٤ (UTC) == Coming-of-age == سڵاو، ئەم ناوەی لەسەرەوە ئاماژەم پێکردووە، چی بنووسین بۆ کوردی باشە؟ هەروەها پۆلی بۆ فیلمیش هەیە، بۆنموونە {Categor:Animated coming-of-age films}. <b><span style="font-family:Oswald;color:black"></span> [[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])</b> ‏١٠:٤٧، ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٤ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] بە واتای باڵغبوون یان تەمەنی پێگەیشتن دێ. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ‏٢١:٠٣، ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٤ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]]: دەزانم، بەڵام پێویستە بزانم ئەو پۆلەش چۆن ڕێک دەکرێت لەگەڵیدا. <b><span style="font-family:Oswald;color:black"></span> [[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])</b> ‏٠٨:٠٦، ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٤ (UTC) == Vertigo == سڵاوتان لێبێت، بۆ ئەم وشەیە لە کوردیدا «سەرسووڕان» هەیە، بەڵام نازانم کام شێوەی دروستە؛ سەرەخولێ، سەرسوڕکێ، سەرەسوڕە؟ وە ئەگەر ئەزیەت نەبێ سوڕان بە «و» یان «وو» دەنووسرێت؟ سوپاس. [[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ‏٠٨:٢٨، ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|د. توانا ع. بەرزنجی]] سەرگێژخواردن باوە، بۆیە من ئەڵێم سەرگێژە باشە. سووڕانیش بە دوو واوە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏٠٩:٠٥، ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ڕاستە لە فەرهەنگدا ئەو وشەیە نووسراوە، بەڵام سەرگێژبوون بەرامبەر بە Dizziness ی ئینگلیزییە، کەمێک جیاوازن لە یەکدی. دووبارە سوپاس [[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ‏٠٩:١٦، ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ (UTC) ::: سڵاو بەڕێز {{وب|د. توانا ع. بەرزنجی}} تکایە واژووەکەت بەتەواوی بکە [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢١:٠٥، ١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ (UTC) == Playoffs == سڵاو، Playoffs زیاتر لە تۆپی پێدا بەکاریەت، بۆ یارییە دواخراوەکان و ئەو یاریانەی نەکراون، یان بە یارییەک دەوترێت کە دوو یانەی دۆڕاو لە Tournamentێکدا بەیەک بگەن، وشەیەکی کوردی گونجاو ھەیە؟ سوپاس. [[بەکارھێنەر:Zamand Karim| <span style="font-weight: bold; background-color: #5B7830; color: #ffffff;">زەمەنCefayî</span>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zamand Karim|لێدوان]]) ‏١٨:١٣، ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ (UTC) :سڵاو، لە زۆر شوێن (یاری یەکلاکەرەوە)م بیستووە، وشەی یەکلاکەرەوە زۆر بەکاردێت لای ئێمە بۆ ئەم بارودۆخە. سوپاس [[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ‏٢٠:٥٤، ١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ (UTC) ::گەلەک سپاس! @[[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|د. توانا ع. بەرزنجی]] [[بەکارھێنەر:Zamand Karim| <span style="font-weight: bold; background-color: #5B7830; color: #ffffff;">زەمەنCefayî</span>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zamand Karim|لێدوان]]) ‏٢٢:١٩، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ (UTC) == Compact == سڵاو، پێویستم بە بەرامبەرێکی گونجاوە بۆ ئەم وشەیە لە وتاری [[ئۆتۆمۆبیلی کۆمپاکت]]، سپاس. <b><span style="font-family:Oswald;color:black"></span> [[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])</b> ‏١٠:٠٨، ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ (UTC) :سڵاو، زۆری لێنازانم بەڵام لە سیستەمی ئەوڕوپی ناوی نراوە «'''ئۆتۆمبێلی خێزانیی بچوک'''».[[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ‏٠٠:١٩، ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ (UTC) == Risk factor == سڵاو، من لە وتارەکاندا بە هۆکاری مەترسی وەرمگێڕاوە، بەڵام هەستدەکەم فاکتەر مانایەکی تری هەیە وەک هاوکۆلکە بۆ نمونە. کێ جێگرەوەی باشتری هەیە بە سوپاسەوە؟ [[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ‏٠٠:١٧، ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ (UTC) == Flower or Rose == سڵاو بەڕێزان، لە ویکی کرمانجی وتاری گوڵ هاوتای rose دانراوە، لای خۆشمان گوڵ کراوە بە flower. ئەی چیبکەین بۆ rose ؟ [[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ‏١١:٤١، ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|د. توانا ع. بەرزنجی]] گوڵەباخ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏٠٦:٣٠، ٥ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) ::دەستخۆش، گەڕانێکم کرد لە ویکیپیدیادا، [[گوڵەباخ|ئەم وتارە]] کراوە بەناوی گوڵەباخ Damask rose، جا نازانم چیلێبکەین، ئەو گوڵە دەیان ناوی تری هەیە ئەگەر دانەیەکی گونجاو هەڵبژێرین بەڵکو rose بکرێتەوە گوڵەباخ [[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ‏١١:٠١، ٦ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) :::بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]]، خۆی وێنەکەی بارکردووە بۆ کۆمنز، لەوەیە قسەیەکی هەبێت لەم بابەتە.[[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ‏١١:٠٣، ٦ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|د. توانا ع. بەرزنجی]] بە فارسی «گل سرخ»یشی پێ دەڵێن، کە ھەمان سوورەگوڵ -ی خۆمانە. گەرچی ئەمرۆکانێ ڕەنگی تریشی لێ دروست بووە و ھەر تەنیا سوور نییە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٢:٠٧، ٦ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) :::::سڵاو@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]، سوپاست دەکەم ئەگەر هەر خۆت بەدوایدا بچیت و چارەسەری بکەیت، زانیاری من لەوبارەیەوە تا ئێرەبوو و لەوە زیاتر وشەیەکی لێنازانم.[[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ‏١٣:٢٦، ٦ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|د. توانا ع. بەرزنجی]]: وشەی ڕۆز و فلاوەر جیاوازییەکەیان ئەوەیە کە فلاوەر گوڵە بە گشتی، وەکو چۆن بە هەموو بونەوەرەکان دەڵێین زیندەوەر، کەچی دنیایەک جۆری لێدەبێتەوە، بەڵام ڕۆز جۆرێکە لە گوڵ، بۆیە بە ڕۆز دەڵێین گوڵەباخ، ئیتر بە هەموو جۆرەکەیەوە، کە دەڵێین گوڵەباخ واتا سورەکەی نییە، کورد وا تێگەیشتووە، وەرە گوڵەباخ بۆ شڵۆڤە بکە، گوڵی باخ، واتا گوڵە زینەکان ئەوانەی زیاتر بۆ جوانین، بەڵام flower تەنانەت بە گوڵی شوتیش دەوترێت flower بەڵام ڕۆز ناگرێتەوە، ئەمە بیر و بۆچوونی منە، زۆر سوپاس.[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ‏٢٢:٠٦، ٦ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) : {{وب|د. توانا ع. بەرزنجی}} ئێمە بە ڕۆز دەڵێین '''شەسپەڕ''' (واتە شەستپەڕ). گوڵباخیش دەڵێین بەڵام گوڵباخ گشتی ترە و بە گشتی بنەماڵەکە دەوترێت. بۆ نموونە بەوەی هەورامی پێی دەڵێ ولەتسی و لە [[شیلان]] دەچێش هەر گوڵباخ دەڵێین. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ‏٠٢:١٥، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] شەسپەڕ گوڵباخی نییە، تۆپنە و دڕکیشی نییە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏٠٦:٢٤، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) :{{وب|Aza}} بیستوومە بە Tagetesیش ئەڵێن شەسپەڕ کە زەرد و نارنجییە. لە زمانی ئێمەدا بە ڕۆز/گوڵباخ ئەڵێین شەسپەڕ. بۆ نموونەکانی بڕوانە وشەی شەسپەڕ و چۆنێتیی بەکارهێنانی لە دیوانی قانعدا. سپاس [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ‏٠٤:٥٤، ٨ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] ھەر ئەوەیە، شەستپەڕ گوڵباخی نییە. تۆپن و زەردە. گوڵ تەبەقێ ھەن، پێش ماچان شەستپەڕ/ زەرد مەبۆ، بێ عەیب، جەمین قورسی خوەر. شەستپەڕ زەردە، گوڵباخی سوور و چێرەیییە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١١:٤٦، ٨ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) :::{{وب|Aza}}، سپاس. وتم بولبول بە دینی خۆت گوڵت پێ چاکە یا کوڵمی؟ بە بانگی ئاشکرا بولبول دووسەد تەعنەی لە شەسپەڕ دا. قانع؛ هەروەها: دڵم گوڵێکی شەستپەڕی ئاڵ بوو، عوسمان عوزێری. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ‏١٦:٠٦، ٨ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) :::::بڕوانە [https://lex.vejin.net/ck/def/xall/%D8%B4%DB%95%D8%B3%D8%AA%D9%BE%DB%95%DA%95 خاڵیش] کە بۆ شەستپەڕ نووسیویە: ١) گوڵێکی تۆپی زەردی بۆنخۆشە وەک گوڵە جۆری وایە بەڵام ئەم گەورەترە ٢) گوڵەباخ [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ‏١٦:١٥، ٨ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) == Pubic hair == لە ھەنبانەبۆرینەدا «ڕێو» بەم مانایە ھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ڤەژین |فەرھەنگ = ھەنبانەبۆرینە |وشە = ڕێو |ڕێکەوتی سەردان = ١٠ی ئایاری ٢٠٢٤}}</ref> لە فەرھەنگی کوردی-ئینگلیزیی دکتۆر محەممەدتەقی ئیبراھیمپووریشدا ھەر بەرانبەری pubesـە. بنۆڕە [https://imgur.com/a/p3mnWGa ئێرە] (ل. ٥٣٦). [https://en.wiktionary.org/wiki/Reconstruction:Proto-Iranian/Hr%C3%A1wma لێرەشدا] نووسراوە کە لەگەڵ «روم»ی فارسیدا ھاوڕیشەیە. '''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ‏١٠:٢٤، ٤ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) :سڵاو، «ڕوم»یش هەیە، لە [https://lex.vejin.net/ck/search?t=%DA%95%D9%88%D9%85&f=0 کرمانجیشدا ڕوڤک] ی پێدەوترێت، بەڵام هەستناکەی ئەم وشانە ناوچەیین زیاتر؟ چونکە وشەی باوتر هەیە کە زۆری خەڵک تێیدەگەن وەک تووکەبەر یان مووی بەرگەدە. سوپاس [[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ‏٠١:٣٩، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) ::لە زمانی ئێمەدا بەرەتووک دەوترێ. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ‏٠٢:١١، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|د. توانا]]، «ڕێو» وشەیەکی ڕەسەنە و دروستکراو نییە، لەبەر ئەمە پێم باشترە. وشەی ڕەسەن و سادە و کۆن لە وشەی دروستکراو باشترە. بێجگە لەمە، یەکێک لە وشە دروستکراوەکان نیوەی تورکییە. «تووک» لە «تووکەبەر (بەرەتووک)»دا تورکییە. ھەروەھا، «ڕۆڤ» یان «ڕێڤ» کرمانجییەکەیەتی. بنۆڕە [https://imgur.com/a/EgaKxva ئێرە]. ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ‏١٧:١٨، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]]، ببورە من باش حاڵی نەبووم، ئێستا ڕێو (ڕوڤک) بۆ Pubes یان Pubic hair بەکاردێت؟ ئەگەر جیایبکەیتەوە، چونکە بەڕاستی کێشەیە وشەیەک ماناکەی دیاریکراو نەبێت.[[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ‏٢٣:٠٥، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|د. توانا]]، ڕێو = pubic hair. ھەروەھا، pubes ھەر pubic hairـە. لە ویکیپیدیای ئینگلیزیدا pubes ڕەوانەکەری pubic hairـە. وا بزانم لەگەڵ [https://en.wikipedia.org/wiki/Pubis_(bone) pubis]دا لێت تێک چووە. ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ‏٠٨:٥٢، ٨ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) ::::::ڕاستدەکەیت خراپ تێکەڵمکردووە، خۆی لە ئەسڵدا pubis تاکە و pubes کۆیەکەیەتی لە لاتینی، بەڵام وا دیارە لە ئینگلیزی بۆ pube یش s ێکیان زیادکردووە. دووبارە سوپاس بۆ ڕوونکردنەوەکە [[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ‏٠٩:٣٨، ٨ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]]، پێمباشە ئەم وتووێژە بگاتە بنبەست و وتارەکە دروستبکەیت، منیش ئەوەندەی لە توانام هەبێت فراوانی دەکەم و شتەکانی تریش هەر لە وتووێژی وتارەکە با باسبکەین. [[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ‏٠٩:٤٤، ٨ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) {{سەرچاوەکانی وتووێژ}} == پیتی th == هاوڕێیان ئەم بابەتە زۆر ڕووبەڕووم دەبێتەوە، لەم ویکییەدا پیتی '''th''' کراوە بە ('''ت''') وەک وتاری [[پاتۆلۆجی]]، [[تایرۆید]] …هتد. ئایا ئەمە تا چەند دروستە؟ ئەی چی ئەگەر ('''س''') بەکاربێنین وەک پاسۆلۆجی، سایرۆید؟[[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ‏١٧:٠١، ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) :{{وب|د. توانا ع. بەرزنجی}} زۆر وتووێژ لەسەر ئەم باسە کراوە و با ئەنجامەکەت پێ بڵێم. :*بۆ دەنگی /θ/ ئەگەر وشەکە غەیری عەرەبی بوو، ئەوا ئێمە بە /ت/ دەیخوێنینەوە و دەینووسین. بۆ نموونە «mathematic» دەبێتە «ماتماتیک» نەک «ماسماتیک». ئەگەر وشەکە عەرەبی بوو، ئەوا بە /س/ دەیخوێنینەوە و دەینووسین. بۆ نموونە، «عثمان»، دەبێتە «عوسمان» نەک «عوتمان». :*بۆ دەنگی /ð/ ئەگەر وشەکە غەیری عەرەبی بوو، ئەوا ئێمە بە /د/ دەیخوێنینەوە و دەینووسین. بۆ نموونە «The» دەبێتە «دە» نەک «زە» و «ذە». بەڵام ئەگەر عەرەبی بوو، نازانم و شتێکی وام نەدۆزیوەتەوە بۆ ئەمەیان. :سپاس! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏١٨:٥٨، ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]، زۆر سوپاس، ڕێسایەکی جوانە بۆ θ، بەڵام بۆ ð کەمێک سەیرە، هەرچەندە هیچ وتارێکم نەدیتووە بۆ ئەو دەنگەی دواتریان. بەڵام بەگشتی ڕام وایە تا بکرێ وشەی کوردی بدۆزینەوە خۆمان لەو سەرئێشەیە نەدەین. [[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ‏١٩:١٩، ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) :::{{وب|د. توانا ع. بەرزنجی}} سەرچاوان، بۆ عەرەبییەکە بیرم چوو کە ئاماژە بە «میراث» بدەم کە لای ئێمە بووەتە «میرات» نەک «میراس» کە ئەمەیان کەس نەیکردووەتە کێشە. بۆ «The» وتار زۆرن بۆ نموونە بڕوانە [[وی ئاڕ دە ئەدەرز]]. یان لە ئینگلیزییش زۆر جار /ð/ بە /d/ دەردەبڕن نەک /ð/. بۆ نموونە «father» خۆی بە /ˈfɑːðər/ دەخوێنرێتەوە، بەڵام ھەر خۆشیان کە بەخێرایی دەیڵێن بە /ˈfɑːdər/ دەری دەبڕن نەک /ˈfɑːzər/. نموونە زۆرن. ڕاستییەکەی ژانەسەر نییە. ڕەنگە من کەسێکی زۆر باشیش نەبم تا ئەمانەت بۆ ڕوون بکەمەوە، بەس منیش لە ویکیپیدیا فێری ئەمانە بوومە نەک قوتابخانە. :) ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏٢٠:٠٧، ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]، نا بەپێچەوانەوە، ئەوەی تۆ دەیکەیت لێرە زۆر پیرۆزترە لەوەی قوتابخانە، بگرە لە زۆر دەزگا گەورەکانیشمان ڕۆژانە ئەتکی زمانی کوردی دەکرێ بەداخەوە😢[[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ‏٢٠:٢٦، ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) ::::: {{وب|د. توانا ع. بەرزنجی}} زۆر سپاس بۆ ستایشەکەتان و ھیوادارم وا بێت، و بۆ ڕستەی دووەمیشت بەداخەوە کە وایە. :( ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏٢٠:٣٨، ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) ::::::سڵاو کاک [[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]، ئەمڕۆ ئەم وتارەم لە (ئیلیزابێث باثۆری)وە گواستەوە بۆ ([[ئیلیزابێس باسۆری]]). کەواتە ئەبێت بیگوازینەوە بۆ (ئیلیزابێت باتۆری)؟ [[بەکارھێنەر:Arya sarhan|Arya sarhan]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Arya sarhan|لێدوان]]) ‏٢١:١٨، ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) :::::::سڵاو کاک @[[بەکارھێنەر:Arya sarhan|Arya sarhan]] بەخێربێیتەوە. بەڵێ و ڕێک وایە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏٢١:٢٤، ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) == reservation == سڵاو، گەر توانرا، وشەیەکی گونجاوم بۆ ئەم وشە بیانییە پێویستە، سپاس. <b><span style="font-family:Oswald;color:black"></span> [[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])</b> ‏٠٩:٢٢، ١ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) [[User:Tessla]] دەبێ بە گلدانەوە، دەستبەسەرداگرتن، شاردنەوە، شوێنگرتن. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ‏١٢:٤٧، ١٠ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]]: منیش کۆمەڵێک مانای دەزانم، بەڵام نازانم کامیان گونجاوە. <b><span style="font-family:Oswald;color:black"></span> [[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])</b> ‏١٤:٢٤، ١٠ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) == conjuring == سڵاو «conjuring» بە کوردی دەبێتە چی؟ بانگکردن؟ ئەگەر ھاوتای ''استحضار''ی عەرەبی و ''احضار''ی فارسی لە کوردیدا ھەمانبێت زۆر باش دەبێت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏١٩:١٩، ١٠ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] سلاوت لێبێت، conjuring لە زمانی کوردیدا هیچ واتایەکی نییە چونکە وشەیەکی جادوویە، کە لە کوردی خۆماندا دەبێت بە ڕاستە، کە بریتییە لە جادووی بانگکردنی ڕۆحەکان، کە ئەم جۆرە جادووە بەکارهێنراوە بۆ بانگکردنی ڕۆحەکان یان بوونەوەرە ڕۆحانییەکان بە باش یان خراپ [[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ‏٢١:٥٧، ٢٠ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] زۆر سپاس بۆ بەڕێزت، ناوەکەم بۆ فیلمی [[:en:The_Conjuring|کۆنجوورینگ]] دەویست. وابزانم ھەندێکی کورتتر بکەینەوە «بانگکردن» خراپ نابێت! [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏١٠:٣٨، ٢١ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] نەمزانی بۆ ئەوەتە! دە ئەوە دەبێت ڕێک بنوسیت جادووی بانگکردنی ڕۆحەکان [[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ‏١٢:٥١، ٢١ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] زۆر درێژ نابێت؟ بەتایبەت ئەگەر بەراوردی لەگەڵ conjuring، استحضار و احضار بکەین :) [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏٠٠:٣١، ٢٢ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] بەدڵی خۆت، من ڕای خۆمم وت [[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ‏١٧:٥٨، ٢٢ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) == Nun == «Nun» لە ئینگلیزی یان «الراهبة»/«راهبه» لە عەرەبی/فارسیدا بە کوردی دەبێتە چی؟ دەبێتە ھەمان ڕاھیبە؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏٢١:٥٧، ١٠ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ڕەبەن یان دەتوانی قەشەژن بەکاربێنی. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ‏٢٣:١١، ١٠ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] سپاس بۆ بەڕێزت وابزانم قەشەژن وشەیەکی باشە وەک مەلاژن. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏١٠:٣٩، ٢١ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) ::بەڕای من قەشە ژن هەڵەیە، لەنێو کریستانیەکاندا بە ژنەکان دەڵێن nun کە دەکاتە ڕەبەن، و بە ڕەبەنە پیاوەکان دەڵێن، باوکە [[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ‏١٨:٢٧، ٢٢ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] زۆر سپاس بۆ بەڕێزت، گەر وایە ڕەبەن چاکترە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏١١:٢٦، ٢٣ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) == gubernatorial == سڵاو @[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]]، @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]، @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]]، @[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]]: هەر کەسێک لە ئێوە بێت، گەر دەزانن بڵێن کە مانای ئەم وشەیە حاکم یان پارێزگار بنووسین، بۆنموونە بۆ ئەم ڕستەیە: ( 1911 Arizona gubernatorial election ). '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ‏١٥:٥٠، ٢٤ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] والییەتی. لە کۆنەوە بە governor دەڵێن والی و بەو مەڵبەندەی ژێر فەرمانیشی دەڵێن ویلایەت یا والینشین. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٠:٥٧، ٢٥ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) ::gubernatorial ئاوڵناوە نەک ناو، بۆیە نابێ بە حاکم و.... ناوەکەی وەک ئازا وتی لەگەڵ governator هاوڕیشەیه. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ‏١٨:٠٣، ٢٥ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]]: بە عەرەبی دەنووسرا حاکم، بۆیە وام دەگووت. بەهەرحاڵ سپاس بۆ هەردووکتان، وشەی والییەتی بەکاردەبەم بۆی. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ‏١٩:٣٣، ٢٥ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] و @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: ئەگەر بە کوردی بە Governor (ھەمان Gubernator) دەڵێن ''پارێزگار'' و بە Governorate دەڵێن ''پارێزگا'' دیارە Gubernatorial دەبێتە ''پارێزگاری''. ''ویلایەت'' ئەمڕۆکە زیاتر بۆ State ([[ویلایەتەکانی ئەمریکا]]) بە کار دەھێنرێ. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ‏٠٧:١٥، ٢٨ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] پارێزگا بە province یش دەڵێن. بۆ وێنە، [[پارێزگاکانی ئێران]]. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٤:٠٨، ٢٨ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: بەڵێ بەڵام ''استاندار'' هەر دەبێتەوە Governor و ''پارێزگار''. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ‏١٦:٣٤، ٢٨ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) == دانشکده == سڵاو @[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] و بەڕێزانی تر. «دانشکده» کە فارسییە لە کوردیدا دەبێتە چی؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏٢١:٠٣، ٣٠ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) :[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] سڵاو. پیموابی دەبێته زانستدەکه [[بەکارھێنەر:Sina Khezrii|سینا خزری ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sina Khezrii|لێدوان]]) ‏٢١:٢٧، ٣٠ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Sina Khezrii|Sina Khezrii]] سڵاوت لێ بێ، ئەمەیان پێموایە ڕێک شێوازی وەرگێڕدراوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏٢٢:٤٥، ٣١ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] به وەرگێڕان دەبێته «فەکەڵتی»، ئەوەم هەر ڕادەی گوێ لێ بوون کوت. [[بەکارھێنەر:Sina Khezrii|سینا خزری ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sina Khezrii|لێدوان]]) ‏٢٢:٥٣، ٣١ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Sina Khezrii|Sina Khezrii]] منیش ئەوەیان بیستووە و خراپ نییە، سپاس بۆ بەڕێزت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏٢٢:٥٤، ٣١ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] دانشکدە ھەر ئەوەیە کە لە باشوور پێی دەڵێن کۆلیژ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏٠٥:٣٥، ١ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] زۆر سپاس. بەڵام لە ویکیپیدیای فارسیدا [[:fa:کالج|کۆلێژ]] و [[:fa:دانشکده|دانشکدە]] وتاری جیایان ھەیە (لە ویکی ئینگلیزیشدا ھەر بەم شێوەیە). فەکەڵتی چۆنە، ئەو برایەش ئاماژەی پێدا کە لە گووگڵ ترانسلێیتدا دەیھێنێت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏٠٨:٣١، ١ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == Square Foot / Foveated rendering == سڵاو، ئەم ناوە لە وتاری [[سکوەیر فووت]] ئایا پێویست دەکات مانادار بکرێت یان ناوێکی تایبەتە؟ هەروەها هیچ ناوێکی گونجاو هەیە بۆ (Foveated rendering، [[ڕێندەرکردنی فۆڤیەیتد]])؟ سپاس. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ‏١١:٢٧، ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == divisibility == دابەشھەڵگری؟ [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏٠٦:٠٥، ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: :credibility دەبێتە ''بڕواپێکراوی'' بەم پێیە divisibility دەبێتە ''دابەش پێکراوی''. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ‏٠٨:٢٦، ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) == self-consciousness == بە کەسێک لەڕادەبەدەر ھەستیار بێ بە نیسبەت ڕواڵەت و ڕەفتاری خۆی، دەڵێن self-conscious -ە. لە لایەکی ترەوە، self-consciousness دەتوانێ بە مانای [[خۆئاگایی|خۆئاگاییش]] بێ. ئەگەر بکرێ بەرامبەرە کوردییەکەی ھەردوو ماناکەی بێ زۆر باش دەبێ. ئەگەریش نەکرا، زیاتر مانای یەکەم مەبەستە، یانی زۆر ھۆش و ھەواس بە لای ڕواڵەت و ئاکاری خۆوە بوون و ھەر سەرنجدان و دڵەودوابوونی و پێی شەرمەزاربوون. ئەم وشانەی خوارەوە دەبێ. ئێوە کامتان پێ باشترە یا خۆتان چی پێشنیار دەکەن؟ خۆپایین ھەرخۆپایین ھەرھۆشبەخۆوەبوون هۆشدانەخۆ هەرهۆشبەخۆدان زۆرھۆشبەخۆدان هۆش داگیری خۆ بوون کەڵکەڵەی خۆ هەبوون دڵ لە لای خۆ بوون هەواس بە لای خۆوە بوون هۆش بە لای خۆوە بوون هۆشبەخۆدان هۆشهەربەخۆدان هۆشەولایخۆیی هۆشەودوای خۆیی ھۆشەودواییی خۆ هۆشەودوایخۆبوون [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏٠٦:٠٧، ٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: دەڵێن فڵانی چاک ئاگای لە خۆیەتی. بۆیە دەتوانین بڵێین self-conscious دەبێتە ''ئاگالەخۆ'' و self-consciousnessیش ''ئاگالەخۆیی''. :لای ئێمە دەڵێن ئاگات لە خۆت بێ؛ وا بزانم لە ئەردەڵاندا دەڵێن ھۆش خۆتەو بێ. بۆیە پێشنیاری من بۆ ئەم دوو وشەیە ''ھۆشلەخۆ'' و ''ھۆشلەخۆیی''-یە چون ''ھۆش''-مان بۆ consciousness داناوە. :''ئاگالەخۆیی'' باشترە بۆ self-awareness دابنێین لە بریی ''[[خۆئاگایی]]''. سپاس. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ‏١٠:٢٥، ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] ئاگالەخۆبوون مانای ھەیە و بە کار دێ. وەک وتت دەڵێن ئاگات لە خۆت بێ. بەڵام نەمبیستووە بڵێن ھۆشت لە خۆت بێ، دەڵێن هۆشت بە خۆتەوە بێ. ئەردەڵانیش دەڵێ ھۆشۆ بە خوەتەو بێ. ھۆش لە خۆ بڕین ھەیە. ئاگات لە خۆت بێ و ھۆشت بە خۆتەوە بێ هەردوو یانی take care. ھۆشەولایخۆیی (ھۆش بە لای خۆوە بوون) و ھۆشەودوایخۆیی (ھۆشەودوایی وەک دڵەودوایی) چۆنن؟ [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٣:٠٧، ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: بەڕاستی مانای ئەم وشانە زۆر ئاڵۆزن و ناتوانین ئاوا بەھاسانی مامەڵەیان لەگەڵ بکەین. :::لە کوردیدا دەڵێن «ھۆشت لە کوێیە» ئەمە بە ئینگلیزی دەبێتە where is your mind بە فارسیش «حواست کجاست». دەزانین «حواس» یانی sense بەم پێیە ''ھۆش'' بە مانای mind و senseە. :::مەککێنزی لە کتێبی The Dialect of Awromanدا ''ھۆش''-ی ھەورامی "sense, awareness" مانا کردووەتەوە. لە پاڵیشیدا نووسیویەتی «ھۆشت جە وێت بۆ»؛ ئەمە بە سۆرانی دەبێتە «ھۆشت لە خۆت بێ» بۆیە ''ھۆشلەخۆ ''و ''ھۆشلەخۆیی'' ھەڵە نین. :::لە وشەنامەکانیشدا ئەم مانایانە گشتیان تۆمار کراون [https://lex.vejin.net/ck/def/wahby-edmonds/hosh][https://lex.vejin.net/ck/def/blau/hiş]. بۆیە منیش ڕەخنەم لەوەیە consciousnessت گواستووەتەوە بۆ ''[[ھۆش]]'' چون وشەیەکی فرەمانایە. :::جاران بۆ consciousness ''ھۆشیاری''-ت دانابوو (ھەڵبەت لە کوردیدا ''ھۆشیار''-مان نییە دەڵێن ''ھشیار'' یان ''وشیار''). ئەمە باشترە. لە پاڵەویدا ''ئۆشیار'' یانی conscious دیارە ''ئۆشیاری'' دەبێتە consciousness. بەڵام لێرەشدا ھەمان کێشەمان ھەیە. لای ئێمە دەڵێن «وشیار بە» بە ئینگلیزی دەبێتە Be careful بەم پێیە ''وشیاری'' دەبێتە Care! :::بە ھەر حاڵ ئەگەر ''ھۆشلەخۆ ''و ''ھۆشلەخۆیی''-شت بە دڵ نییە پێم وایە ''خۆوشیار'' و ''خۆوشیاری'' بەرامبەرێکی باش و دروست بن. ''خۆوشیار'' یانی وشیاری خۆیەتی و بۆ ھەر دووک مەبەست وا وتت دەست دەدا. سپاس. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ‏٠٩:٣٥، ٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] سپاس. لەبەر ئەوەی [[ھۆش]] و [[ھۆشە]] زۆر نزیکن و تێکەڵ دەکرێن منیش پێم باشە ھۆش ببێتەوە بە وشیاری. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٠:٣٤، ٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) == Hornet == ژەنگەسوورە؟ سوورەمۆزە؟ ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ١٩:٤٨، ١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]] ھەردووکی دەبێ. ژەنگەسوورەم نەبیستووە، شەنگەسوورە دەڵێن. سوورەمۆزە و سیرەمۆزەش دەڵێن. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٥:١٢، ٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::لای ئێمە پێی دەڵێن ''ژەنگەسوورە''. منیش ''شەنگەسوورە''-م نەبیستبوو. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٥:٤٠، ٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) == plus and minus == نیشانەکانی + و - چیی پێ دەڵێن. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٩:٢٨، ٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]، کۆ و کەم. ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ١٣:٤٧، ٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) == Arity == زاراوەیەکی ماتماتیکییە. بە مانای ژمارەی تێخراوەکانی ژمێرەکارییەکە. ژمێرەکاری دەتوانێ ھیچدانەیی nullary بێ، یەکدانەیی unary بێ، دوودانەیی binary بێ، ...، شەشدانەیی بێ، nدانەیی بێ. ئەو چەنددانەییبوونە پێی دەڵێن arity. چیی باشە؟ [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٩:٢٨، ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: ''ئانیتی'' (یان ''ئانیەتی''). [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ١٦:٤١، ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] سپاس. دەبێ. پاری «ئانی» لە یەکانی و دوانی و سیانی دەردێنێ و دەیلکێنی بە «یەتی»یەوە. بەڵام بۆ nullary و quaternary و ئەوانی تر چی؟ ئاخۆ ھیچانی و چوارانی دەگونجێ؟ ھەڵە نین؟ من بە ناچار بۆ unary یەکدانەیی و بۆ binary دوودانەییم بە کار ھێناوە، با یەکدەست بن و، بکرێ بۆ ئەوانیش بڵێین ھیچدانەیی و چواردانەیی و پێنجدانەیی. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٧:٠٠، ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) ::: {{وب|Aza|Calak}} تەنیا ویستم بڵێم تا بۆتان بکرێ، خۆتان لە پاشگری «یەتی» مەدەن؛ لەگەڵ «یەت» کە لە عەرەبی ھەیە تێکەڵ بوونە. تووڵامڕاز «{{قت|ئیمپڕاتۆریەت و عەقڵیەت}}» دەکاتە «ئیمپڕاتۆرییەت و عەقڵییەت»! پێم باشە ھەر واز لەو پاشگرە کوردییە بێنین و بیکەینە «ێتی» وەک چۆن پێشتر «{{قت|یەکیەتی}}» دەنووسرا و ئێستا بووەتە «یەکێتی» و ھەمان شتیش بۆ «وەسیەت» کە ھەست دەکەم بەرەو شێوازی «وەسێت» دەچێ. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٨:٥٦، ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: ھەر ئێمە لە کوردیدا پاشگری ''-ئانی''-مان ھەیە ڕێک وەکوو -aryی ئینگلیزی. دەڵێن ''وشکانی''، ''دۆستانی''، ''خۆرتانی''، ''لاوانی'' و ... . بە ھاسانی دەتوانین بڵێین ''ھیچانی'' لە ''ھیچ'' + ''-ئانی'' پێکھاتووە. تەنانەت ''دوانی''-ش دەتوانین دوو جۆر لێک بدەینەوە: ''دوو'' + ''-ان'' + ''-ی'' یان ''دوو'' + ''-انی''. ::::''دوودانەیی'' بۆ binary زۆر قورس و ناخۆشە. لە فەرهەنگی تەکنۆلۆژیای زانیاری-شدا ھەر ''دوانی'' دانراوە. ئەمانە گشتی بگوێزەوە و ھیچ شک مەکە دروستن. ::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]: لای ئێمەی موکری زۆر ئارایان لەگەڵ ''یە'' نییە یان دەیقرتێنن (وەک چۆن بە ''ڕایەخ'' دەڵێن ''ڕاخ'') یان دەیکەنە ''ئێ'' (وەک چۆن بە ''بامیە'' دەڵێن ''بامێ''). ئەمە دەبێ تایبەتی موکری و شێوەزارەکانی وەکوو موکری بێ (یانی ھەولێری و پژدەری و خۆشناوەتی و ...) و پێم وا نییە لە شێوەزارەکانی تردا باو بێ. ::::وشەی ''ئانی'' وەکوو ''برسی'' وایە. بە کوردی دەڵێن ''[[برسێتی]]'' یان ''برسیەتی'' یان ''برسیاتی'' یان ''برسیایەتی''. کێشەی ''برسێتی'' و ''برسیەتی'' ئەمەیە پیاو ھەست دەکا لە ''برس'' + ''ئێتی'' (یان ''یەتی'') پێکھاتووە کە وا نییە. بۆیە من زیاتر لەگەڵ پاشگری -''تی''-م کە لە کرمانجی و موکریدا ھەیە وەک دەڵێن ''براتی'' نەک ''برایەتی''، یان دەڵێن ''برچیتی''. ئێمەش بڵێین ''ئانیتی'' لە بریی ''ئانێتی'' یان ''ئانیەتی''. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٥:٥٠، ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) == connective == وەک لە [https://en.m.wikipedia.org/wiki/Logical_connective logical connective دا] خۆم ئەڵێم لێکگرێدەر. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:٢٣، ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]:لەکوردیدا بە ''[[:ar:حرف ربط]]'' دەڵێن ''ئامرازی پێکبەستن''. یانی ''ربط'' دەبێتە ''پێکبەستن''. لە زمانی پاڵەویشدا بە connection دەڵێن hambandīh کە ھەر ''پێکبەستن''-ی کوردییە. :بۆ connective لە فارسی و عەرەبیدا ''رابط''-یان داناوە کە ناوی بکەری ''ربط''-ە. دیارە ناوی بکەری ''پێکبەستن'' دەبێتە '''''پێکبەستەر'''''. سپاس. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٨:٠٠، ١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] سپاس. ناوی سەرەکیی وتارەکەم کرد بە ئامراز. چونکە لە سەرچاوەکانی فارسی و عەرەبیدا زیاتر دەڵێن ادوات منطقی. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٠:٤٢، ١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] پێکبەستن چاوگێکی ناسادە نییە؟ ئەگەر وایە، ناوی بکەرەکەی دەبێ پێکبەست یان پێکبەس بێ. ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ١٢:٢٨، ١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: ماڵە ''ئامراز'' ئاوەدان بێ ئەرکی ھەزار وشەی لەسەرە! کوردیش نییە. ::::@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]]: ''پێکبەست'' دەتوانێ ناوی چاوگیش بێ وەک ''داخواز'' کە ھەم ناوی بکەرە و ھەم ناوی چاوگ. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٥:٣٣، ٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] بەستن لە ئامراز خراپتر بۆ گەلێ شت بە کار ھاتووە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١١:١٧، ٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]]، وایە، بەڵام پێکبەستەر ھەڵەیە (وەکوو سەرسووڕھێنەر و بەکارھێنەر دروست بووە). دەتوانین پێکبەستی وەکوو ناو بە کار ببەین. ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ١٤:٠٩، ٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: ''بەستن'' نا ''پێکبەستن''. تۆ ناتوانی بڵێی ''ھاتن'' و ''پێکھاتن'' یەک شتن. :::::::@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]]: ''سەرسووڕمان'' و ''بەکارھێنان'' فیعلی لێکدراون بەڵام ''پێکبەستن'' فیعلی پێشگرییە. تۆ ھەم دەتوانی بڵێی ''ڕاھێن'' ھەم ''ڕاھێنەر''. لە ڕاستیدا ''ڕاھێن'' کورتکراوەی ''ڕابھێن''-ە وەک ''بکوژ'' و ''بنووس ''و ''بگۆڕ'' و ... . [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٦:٣٣، ٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::::::::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]]، دڵنیای؟ لە کوردیدا لێزان ھەیە، بەڵام لێبزان نییە. نموونەگەلی تر: پێنووس (نەک پێنووسەر یان پێبنووس)، پێخەف، ڕاماڵ، ھەڵگر، ڕاگوێز، وەرگر. من وا حاڵی بوومە کە تەنیا چاوگی سادە پێشگر یان پاشگر وەردەگرێ، چاوگی ناسادە (داڕێژراو یان لێکدراو) نایەوێ. ھەروەھا، بکوژ، بنووس و بگۆڕ ئەژ چاوگی سادە دێن، نەک ناسادە. ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ١٧:٣٨، ٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :::::::::@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]]: چاوگی ساده و داڕێژراو ھیچ فەرقێکیان نییە وە نەبێ داڕێژراو پێشگر یان پاشگرێکی ھەیە. :::::::::ئەگەر قسەی تۆ ڕاست بێ بۆ نموونە ناوی بکەری ''کێشانەوە'' دەبێ ببێتە ''کێشەوە'' کە دیارە وا نییە. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٤:٢٠، ٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::::::::::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] یانی، نەزان لە بنەڕەتدا «نەبزان» بووە؟ دەتوانین دڵنیا ببینەوە کە ئەم وشانە «ب»یان تێدا بووە؟ نەبزان و ڕابھێن و ھەڵبگر لە ھیچ جێیەکدا تۆمار نەکراون و نەمدیون. ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ١٨:٣٨، ١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::::@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]]: کە نە- ھات دیارە ب- دەقرتێ تۆ دەڵێی ''بچم'' یان ''نەچم'' ناڵێی نەبچم! زۆر جار دەڵێین دا ئەمە ھەڵگرە لە بریی بلێین ھەڵ بگرە! :::::::::::ئەوەی کە ڕابھێن تۆمار نەکراوە ھی ئەوەیە ھەر لە زووە ئەم پاشگرە سواوە و نەگیشتووەتە قۆناغی ئێستا. بەڵام جۆڕێکی تر پێت دەسەلمێنم. :::::::::::''سەندنەوە'' ناوە بکەرەکەی دەبێتە ''سێنەرەوە'' یان ''بسێنەوە''[https://lex.vejin.net/ck/def/henbaneborine/بسێنەوە]. دیارە ''گێڕانەوە''-ش دەبێ ببێتە ''گێڕەرەوە'' یان ''بگێڕەوە''. بەڵام لە فەرھەنگەکاندا ھەر ''گێڕەوە'' ھاتووە. ئاشکرایە ئەمەش وەک ''بسێنەوە''، ''بگێڕەوە'' بووه و دوایی سواوه و بووەتە ''گێڕەوە''. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٨:٤١، ١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) == Aerosol == چی بۆ ئەمە باشە؟ ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ١٠:٠٧، ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]] ھەواپرژ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٢:٥٣، ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) == preview == لە ویکیپیدیای خۆماندا بۆ ئەم وشەیە ''پیشبینین''-یان داناوە (وا بزانم لە ڕووی فەرهەنگی تەکنۆلۆژیای زانیاری). دەزانین ''پێشبینین'' یان ''[[پێشبینی]]'' شتێکی ترە بەرامبەری Prediction. ئەگەر دژایەتی نییە بۆ ئەمە پێشنیاری ''پێشنوێنی'' دەکەم وەک لە کوردیدا دەڵێن ''ڕێنوێنی'' یان ''خۆنوێنی''. سپاس. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ١٠:٣٢، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] {{لەگەڵ}} [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١١:٢٢، ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) :: «پێشبینین» لە پێش + بینین ھاتووە نەک پێش + بینی. ئەگەر چی وەرگێڕانێکی دەقاودەقە، بەڵام شوێنی خۆی گرتووە. گۆڕینیم پێ باش نییە تا ئەو کاتەی وشەیەکی تر جێی پێ لەق دەکات. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٨:٠٥، ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] وشەی preview یانی نیشاندان پێش بڵاوکردنەوە، پێشنواندن ئەم مانایەی ھەیە؟ یان پێشنواندن یانی پێشنیشاندان؟ دەزانم کە نواندن یان نموون یانی نیشاندان. ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ١٠:٠٦، ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]: وەک دەزانی چاو لە ژمارەی دەنگەکان ناکرێ، چاو لە مەنتقی پشت بیروڕایەکان دەکرێ. ئەگەر ''پێشبینین'' دەبێتە preview، تکایه پێمان بێژە prediction دەبێتە چی؟ ئەگەر نا دەبێتە prediction، ئەوە پێمان بڵێ پێشنیاری خۆت بۆ preview چییە؟ دیارە prediction و preview دوو شتی زۆر جیاوازن و ناتوانین بە ھەردووکیان بێژین ''پێشبینین''. ::::@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]]: ئەمە لە فارسیشدا پێی دەڵێن ''پیش‌نمایش''. نمایش ناوی چاوگی ''نمودن''-ە کە بە کوردی دەبێتە ''نواندن''. ''پێشنواندن'' وەک ''پێشکەوتن'' وایە: پێش + چاوگ. ::::ھەڵبەت ئەگەر ئێوە وشەیەکی تر شک دەبن بفەرموون ھەتا پەسند بکرێ. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٧:٥١، ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) ::::: @[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] پێشبینی بۆ prediction کە زۆر جاریش دەڵێین تەوەقع ھەر ھەبووە و قسەی تێدا نییە. بەڵام پێشبینین وشەیەکی وەرگێڕدراوی دەقاودەقە بۆ preview و ئەو کاتەی ئەو وشەی بۆ دانراوە بڕوا ناکەم فکریان بۆ ئەم باسە چووبێ و ڕاستەوخۆ لەسەر وشە ئینگلیزییەکە ئەم وشە کوردییەیان دروست کردووە. بە ڕای من ھەڵە بێ یان نا، شوێنی خۆی گرتووە. بیگۆڕین بە پێشنوێنی، دەیەوێ تا لەگەڵی ڕابێین و جگە لەمەش، نازانم درکت پێی کردووە یان نا، بەڵام زۆر کەس پێیان وایە بەکارھێنەرانی ویکی دەستیان خستووەتە ناوی زمان و بە ئارەزووی خۆیان جەڕی دەدەن. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٢:٤٤، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] زمان ھەر وایە، بڵێی و نەڵێی دەستی تێ دەخرێ. گرنگ ئەوەیە دەستتێخستنەکە ئەقڵ پەیەندی دەکا یان نا. لێرە ئەقڵی من پەسەندی دەکا. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٧:١٢، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) == introspection == تێڕوانین؟ [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٤:١٠، ٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: ''تێڕوانین'' نابێتە inspection؟ پێم وایە introspection دەبێتە ''تێوەڕوانین''. ئەی ''لەخۆڕوانین'' چۆنە؟ [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ‏٠٩:٠٦، ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] ھەردووکی دەبێ. بەڵام تێوەروانین باشترە. تێوەنواڕی چۆنە؟ [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏٠٩:٤٠، ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: بۆ ''ڕوانین'' و ''نواڕین'' لە کرمانجیدا دەڵێن ''نھێڕین'' و لە کەڵھوریشدا ''نووڕسن''. بۆیە منیش ''نواڕین''-م پێ باشترە. :::کێشە intro-یە بە کوردی دەبێتە چی. ھەروەھا دژماناکەی extro-. بۆ نموونە extrospection دەبێتە چی؟ :::ئێمە سێ پێشگرمان ھەیە ''تێدا-''، ''تێڕا-'' و ''تێوە-'' و فەرقی ئەمانە بە جوانی نازانین. داخۆم ناتوانین بڵێین ''تێداڕوانین'' وەک دەڵێن ''تیاڕامان''؟ :::دەزانین intro- یانی inward. پێم وا نییە ئێمە شتێکمان بۆ inward ھەبێ وەک چۆن بۆ outwardمان نییە. سپاس. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٨:٣٧، ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] بەرەوناو دەبێ بە inward. بەرەوناوڕوانین یا بۆناوەوەڕوانین یا بۆدەروونڕوانین بۆناخڕوانین ڕێک یانی introspection. دژەکەشی (extrospection) دەبێ بە بۆدەرەوەڕوانین. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:١٤، ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: ئەمانە زۆر دوورودرێژن. من خۆم ئەم ماوەیە ھەر فکرم لەمە دەکردەوە ئەگەر toward دەبێتە ''بەرەو''، چۆن دەتوانین لەسەر بنەمای ئەم وشەیە بۆ وشەکانی inward و outward و ... بەرامبەرێکی کورت و گونجاو دابنێین. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ١٣:٢٥، ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] دوورودرێژن بەڵام دروستن و ھەموو کەس بەئاسانی لیان تێ دەگەیێ. [https://lex.vejin.net/ck/search/?t=%D8%AF%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%95%D9%86%DB%95 ئەمە] و [https://lex.vejin.net/ck/def/wishename/%D8%A6%DB%95%D9%86%DB%95 ئەمەش] ببینە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٥:٣٤، ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]، نێو(ە)نۆڕی چۆنە؟ ئەژ نێو(ە)نۆڕین. ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ١٩:٥٩، ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::::::::@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]] دەمانەوێ intro ڕێک بەرەونێو بێ نەک نێو. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٢:٠٦، ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: ''دیایەنە''-م دی. دیایەنە یانی ''تێڕوانین''. پاشگرەکانی ھەورامی (و لەکی) لەگەڵ ھی سۆرانی جیاوازان. ''تێ''-ی سۆرانی بە ھەورامی دەبێتە ''-ئەنە''. ''ڕوانین''-یش بە ھەورامی دەبێتە ''دیای'' بەم پێیە ''تێڕوانین'' دەبێتە ''دیایەنە''. :::::::::پاشان ئەگەر بە دروستی بێ بۆچی نەڵێین ''خۆڕانی''؟ کێشەی چییە؟ [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٤:٥٣، ١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::::::::::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] کە من خۆڕوانی ئەبیسم وا ئەزانم مەبەست ئەوەیە ئینسان بە چاوی خۆی بڕوانێ. introspection یانی بۆ ناخی خۆت بڕوانی نە بە چاوی خۆت بڕوانی. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٦:٢١، ١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: ؽەی ''لەخۆڕوانی'' کێشەکەی چییە؟ [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ١٩:١١، ١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] ھیچ. وتم بەشکەم «خۆ»ی تیا نەبێ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٦:٢٩، ١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] لای ئێمە بە سراشیبیی فارسی دەڵێن «بەرەوخوارکە» ، «بەرەوخوارکا»، «بەرەوخوارکانە»، «بەرەوخوارکانێ» یا «بەرەوژوورکە» و «بەرەوژوورکا» و «بەرەژوورکایی» و لەمانە. ویستم بڵێم «بەرەو-» خۆی دەتوانێ پێشگر بێ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٤:٤٠، ١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: ھەروایە ''بەرەو'' یانی toward و لە وشەی پێکنراودا یانی -ward. ئەمانەی وتت لە فەرھەنگی وەھبیدا [https://lex.vejin.net/ck/def/wahby-edmonds/berew] ھاتووە: ::::::::::::::upward: بەرەوژوو ::::::::::::::downward: بەرەوخوار ::::::::::::::دیارە inward دەبێتە ''بەرەوناو'' بەڵام ئەمە ئاوەڵکارە. دەتوانین وەک پێشگر بڵێین ''بەرەوناوڕوانین'' بەڵام ئەمە لەچاو intro- کە کورتە، زیادی دوورودرێژە. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٦:٢٣، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] با دوورودرێژ بێ. وەختێ نیمانە، چار نییە. ئاڵمانیش گەلێ وشەی دوورودرێژی وایان ھەیە، کەچی کاتێ سەیری ئینگلیزی و فەڕانسە دەکەی (کە لاتینەکە بەکار دێنن) دەبینێ کورتە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٧:٠٩، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: خۆ بە خۆی کێشەی نییە بەڵام ئەمە شتێکە سەلیقەی ئاخێوەری زمان دەزانێ. ::::::::::::::::ئێمە لە کوردیدا پێشگری ''دەخۆ-''مان ھەیە. لای ئێمە دەڵێن ''دەخۆڕادیتن'' (وا بزانم لای ئێوە ''لەخۆڕاپەرموون''). وەک چۆن دەڵێین ''دەخۆڕادیتن''، دەتوانین بڵێین ''دەخۆڕوانین'' یان ''لەخۆڕوانین''. پێویست نییە پێشگرەکە دەقاودەق بەرامبەری لاتینییەکەی بێ. مەبەست ئەمەیە وشەکە لێڵیی ماناییی نەبێ و ماناکە بپێکێ. ھەڵبەت نابێ لە extrospection بغافڵێین. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ١٢:٢٠، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) == Countdown == داژمارد (وەکوو خۆرھەڵات < خۆرھەڵاتن) بۆ countdown و داژماردن بۆ to count down باشن؟ ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ٠٨:٥١، ٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]] جوانە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٦:٢٦، ١٨ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) == Acute == بۆ دۆخە پزیشکییەکان وەکو Acute gastric ulcer, یان acute hepatitis و ئەوانی تر. جا لە وەرگێڕەکان توند، تیژ و شتیوایان بەکارھێناوە، ئێوە چی دەڵێن. وشەکە مانای ئەو دۆخە پزیشکییانەیە کە کتوپڕ و بە ئازارێکی توندەوە دەستپێدەکەن، پێچەوانەی chronic کە ھێواش و ھەنگاو بە ھەنگاو نیشانەکان دەردەکەون. سوپاس [[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ١٥:٣٧، ١٢ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|د. توانا ع. بەرزنجی]] تیژتاو. یانی زوو دێ و زوو دەچێ. تاو لێرە ھەم دەتوانێ بە مانای پەلامار و ھێرش بێ (تاودانەسەر) ھەم بە مانای گوڕ (تاوسەندن) و ھەم بە مانای سوێ و ئێشی برین، ھەم بە مانای ماوەیەکی زۆر کەم. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٤:١٤، ١٨ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) ::هەنوکە یان هەنوکەیی چۆنە؟ [[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ١٧:٠١، ١٨ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|د. توانا ع. بەرزنجی]] نابێ. ھەنووکە ڕێک یانی now. «ھەنووکە»ی ناوەندی و «نوھا»ی باکووری و «اکنون»ی فارسی و «now»ی ئینگلیزی ھەموو ھەمان شتن و لە یەک ڕیشەن. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٧:٢٨، ١٨ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) == Waist == کەمبەر یان کەمەر؟ ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ١٩:٥١، ٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :تازە کەمەرە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢٠:١٣، ٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) == Bight == چ وشەیەک گونجاو بەرامبەر وشەی Bight، بەشێوەیەکی کات بۆ وتاری [[دەریای باشووری کالیفۆڕنیا]] وشەی دەریام بەکارهێناوە. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٤:٢٥، ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] باسەکە زۆری لێ تێپەڕ بووە :) بەڵام ئەگەر سەیری [https://lex.vejin.net/ck/search?t=Bight ڤەژینلێکس] بکەی، بەپێی کوردستانیکا دەبێتە؛ کەنداو. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٣:٤٦، ٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: دوو بەکارهێنەرمان هەیە بۆ ئەوەی بە ئەنقەست هەڵەی ناوت لێ بگرن دەڕۆنە ناو پێڕستی وتارەکانەوە و وتارێک دەدۆزنەوە و دەیکەنە باسێکی گەرم لە ویکیپیدیا، کەچی نازانم بۆ لێرەش هیچ ناکەن. بەهەرحاڵ سپاس بۆ یارمەتییەکەت، بەس Gulf واتا کەنداو، ئیدی نازانم گونجاوە یان نا هیڤجا. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٢:٠١، ٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) == Protostome و Deuterostome == یەکەمزار/یەکەمدەم بۆ Protostome و دووەمزار/دووەمدەم بۆ Deuterostome باشن؟ ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ٠٨:١٩، ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]] دەمیەکەم و دەمدووەم (یا زاریەکەم و زاردووەم) باشە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٣:٤٩، ٥ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) == Lynx == ئەم گیانەوەرە بە کوردی ناوی چییە؟ ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ١٣:١٠، ٢ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) :[https://lex.vejin.net/ck/def/henbaneborine/%D9%88%D8%B1%D8%B4%DB%95%DA%A9 ورشەک]. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٩:٠٦، ٣ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] سپاس. وشەکە بە شێوەی وشەگ، وشەک، ھوشەک، ورشەک و وەشەک ھەیە، کامەی دابنێین؟ لە عەرەبیشدا [[:ar:وشق|وشق]] (وەشەق) ھەیە. لە ئەوە دەچێ کە لە پاڵەوییەوە خوازرابێ و لە پاڵەویدا وەشەگ یان ڤەشەگ بووبێ. ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ١٨:٤١، ٣ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]] من دەڵێم وەشەک باوترە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٣:٣٧، ٥ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) ::::ئەمە ھەر پێی دەڵێن ''وەشەک'' و ھەر ئەمەم بیستووە. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٧:٥٩، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) == Tentacle == چی بۆ ئەمە باشە؟ ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ١٥:١٩، ١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]] وشەی «پەلاندن»مان ھەیە بە مانای لەمس کردن و دەستپیاھێنان. لە فەرھەنگی کوردستانی گیوی موکریانیدا ھەیە. ڕەنگە پەلاندن ھەمان «پالیدەن» یا «پەلیدەن»ی فارسی بێ بە مانای ھەڵکۆڵین بە قامک و بۆ شتێ گەڕان. پێم وایە پەلاندن ڕێک یانی palpation، بەڵام بۆ ئەمەش دەکرێ بە کار بھێنرێ و وشەی لێ دروست بکرێ بۆ tentacle، بۆ وێنە «پەلێن». بەڵام، ڕەنگە وشەی «پەل»ی کوردی کە بە دەست و پێ و باڵی گیانداران یا لقی داران دەڵێن، ھەر ئەم پەلاندنە بێ. ئەگەر وا بێ، tentacle دەبێتە «پەل»، کە ئەمڕۆژە بە دەست و لنگ و باڵ و لق دەڵێن و، لە ئەسڵا لە وێکەوتن و لەمسەوە ھاتووە. ڕەنگە وا بێ. @[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] زمانزانە، ئەو باشتر دەزانێ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٢٠:٣٩، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: بەپێی قسەی جنابت ئەم فیعلە بۆ palpus (= [[:en:Pedipalp|Pedipalp]]) باشترە کە ئەویش شتێکە وەکوو Tentacle. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ١١:٤٩، ٩ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) == Pheasant == تەزروو کوردییە؟ ناوی دیکەی ھەیە؟ ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ١٧:٠٤، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]] تەزروو نییە، تەزەرو tezerw - ە. لە شیعری مەولەوی و نالی و مەلای جزیری و خانیشدا ھەر بە شێوەی تەزەرو ھاتووە. ڕەنگە «تذرو» کە لە دیوانی شاعیرانا بە ڕێنووسی کۆن نووسراوە بۆیان نەخوێنراوەتەوە و لە خۆیانەوە وتوویانە ئەمە «تەزروو»ە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٦:٢٧، ٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) == Caracal == ئەمە بە کوردی ناوی ھەیە؟ ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ١٦:٣٨، ١٤ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]] [https://lex.vejin.net/ck/search/?t=%D8%B3%DB%8C%D8%A7%DA%AF%DB%86%D8%B4&f=0 سیاگۆش] [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٧:٠٠، ١٤ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ئەمە دەبێ فارسی بێ، فارس «سیاه‌گوش» دەڵێ. لە ھەنبانەبۆرینەدا «گوێڕەش»م دی،[https://lex.vejin.net/ck/def/henbaneborine/گوێ%20ڕەش]، ئەمە دەبێ کوردییەکەی بێ. ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ١٨:٠١، ١٤ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC) :::لێیم کۆڵی، وشەی caracal لە «قره قولاق»ی تورکیی عوسمانییەوە دێ (قره = ڕەش و قولاق = گوێ) کە ئەمیش calqueی «سیاه‌گوش»ی فارسیی کلاسیکە.[https://en.wiktionary.org/wiki/caracal#:~:text=From%20French%20caracal%2C%20from%20Ottoman%20Turkish%20%D9%82%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%20%D9%82%D9%88%D9%84%D8%A7%D9%82%20(kara%20kulak%2C%20literally%20%E2%80%9Cblack%20ear%E2%80%9D)%2C%20a%20calque%20of%20Classical%20Persian%20%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D9%87%E2%80%8C%DA%AF%D9%88%D8%B4%20(siy%C4%81h%2Dg%C5%8D%C5%A1).%20Compare%20modern%20Turkish%20karakulak.] لە کوردستانیکایشدا گوێڕەشە هاتووە. گوێڕەش یان گوێڕەشە ڕاستە و کوردییە. ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ١٨:٠٦، ١٤ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC) :منیش لە گەڕانی گووگڵ ئەم وشانەم دۆزییەوە جگە لە سیاگوش: :گوێڕەش، سیولۆ، وشەک، وشەگ، ورشەک، هەنگوێنخۆر جا کێ شارەزاترە دەتوانێ بڕیاربدا کە کامەیان گونجاوترە یان هەموویان هاوواتان. [[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ١٣:١٤، ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC) ::''گوێڕەش''-م بۆ ئەمە دیوە. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ١٢:٣٩، ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC) == Mushroom == سڵاو، [[وتووێژ:کوارگ|لێرە]] پێشتر قسە کراوە و بەڵام نەگەیشتمە ئەنجام دەربارەی وشەی مەشڕووم و فەنگس. هەربۆیە ئێستا من چ وشەیەک بەکاربێنم بۆ [[مەشڕووم|Mushroom]] '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٠:٣٢، ٧ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] [[مەشڕووم]] دەبێ بۆ کوارگ بگوێزرێ، کورد ھەر کوارگی پێ وتووە (قارچکیش دەبێژن). کوارگی ئێستا بۆ فەنگس دەگوێزم. کەڕوویش یانی mold و بۆ fungus نابێ. باوەڕ ناکەم ھیچ وشەیەکمان بۆ fungus ھەبێ، بۆیە جارێ با ھەر فەنگس بێ. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٩:٤٠، ١٢ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) == Hummingbird == چی بە ئەم باڵندەیە ببێژین؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٧:٥٨، ١٢ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] بەپێی ڤەژینلێکس دەبێتە؛{{ھن}} کوردی: (باڵندەناسی) زرنگەباڵندە، باڵندەی مێشی، ویزەمەل، باڵ‌زرنگە [خێزان Trochilidae: زۆر جۆرن] [https://lex.vejin.net/ck/search/?t=hummingbird &]. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٠:٠٠، ٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == sprite (lightning) == چی بە ئەم دیاردەیە ببێژین؟ red spirit و red spriteیشی پێ دەبێژن. جن، ڕۆح، دێو یان درنج؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٩:٣٤، ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :{{وب|حوسێن}} وابزانم دەبێتە جنۆکەی سوور. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٠:٠٥، ٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] بۆچی «جنۆکە»ی پێ بڵێین کە لە «جن»ی عەرەبییەوە دروست بووە؟ sprite بە ھەبوو (being)ی خەیاڵی و ژوورسروشتی (supernatural) دەبێژرێ، لە کوردیشدا «درنج» ھەیە کە بە ھەبووی خەیاڵییان وتووە.[https://lex.vejin.net/ck/def/henbaneborine/%D8%AF%D8%B1%D9%86%D8%AC] ئەم وشەیەیش باو نەماوە و دەتوانین ئاوھا بیبووژێنین. عەرەب «عفريت» بە ئەمە دەبێژێ و لە فەرھەنگی نۆبەرەیشدا «درنج» بۆ «عفريت» ھاتووە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:٢٦، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] وشەکەیش ڕەسەنە، لە [https://en.wiktionary.org/wiki/Reconstruction:Proto-Indo-Iranian/d%CA%B0r%C3%BAk%C5%A1 ئێرە] بنۆڕە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:٥٦، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] وایە ڕاستە، ھەر چۆنت پێ باشە وای دانێ. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٩:٠٧، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == aphid == کورد چی بە ئەم دەبێژێ؟ ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ٠٩:١٢، ٢٢ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :{{بەکارھێنەر|حوسێن}} سڵاو، سەیری [https://lex.vejin.net/ck/search/?t=aphid ڤەژینلێکس] بکە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٠:٠٣، ٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] لە ھەنبانەبۆرینەدا «شۆبە»، «شۆک» و «شۆکە» ھاتوون. فەرھەنگەکەی تۆفیق وەھبیش «سن»ی بە «a species of aphis» مانا کردووەتەوە، بەڵام پێم وایە کە ئەمە [[:en:corn bug|corn bug]]ـە، فارسیش «سن گندم»ی پێ دەڵێ. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٤:٤٧، ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] شیلەمژە چۆنە؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٧:٢٩، ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] پێم باش نییە. دەبێ بگەڕێین و بزانین ئەمە بە کوردی ناوی ھەیە یان نا. ئەگەر نەبوو، ئەودەم بۆی دادەڕێژین. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٨:٣٤، ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ڕاستە منیش هاوڕام لەگەڵت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٨:٥٢، ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]]@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]]@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] شۆک ماددەیەکە وەک گەزۆ. «شۆکە»ش جۆرێ نەخۆشییە لە گەڵای دار ئەدا. ئەوەش کە لە ھەنبانە بۆ شۆکە و شۆبە بە فارسی نووسراوە شتە پێم ھەڵەیە. شۆکە جانەوەر نییە. گیوی موکریانی بۆ «حشرە المن» دایناوە مەگەزی گەزۆ. من دەڵێم وەک مێشھەنگوێن ئەمە بکەینە مێشگەزۆ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٥٣، ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ئەڵبەت لە فەرھەنگی زاراوەشدا بۆ ئەم جانەوەرە ھەر شۆکە ھاتووە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٩:٠٩، ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] زۆر سپاس بۆ ڕوونکردنەوەت، مێشگەزۆش پێشنیارێکی باشە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١١:٠٩، ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] موکریانی لە فەرھەنگی کوردستاندا دەڵێ شۆکە دەعبایەکە لە مێش گەورەتر لەسەر بڕکان بنیشێ خراپیان دەکا. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٢١:٣١، ١٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] سپاس. ئێستا دڵنیا بووین کە «شۆک» شتێکی دیکەیە و aphid نییە. «شۆکە»یش گیانەوەرێکی دیکەیە یان ھەر گیانەوەر نییە. ئەی «شۆبە» چییە؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٧:٠٧، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] نا، من بەو ئاکامە گەیشتم کە شۆک نییە، بەڵام لەوانەیە شۆکە دروست بێ، بە پێی فەرھەنگەکان. ھەروا کە وتم، موکریانیش دەڵێ شۆکە دەعبایەکە. یانی من ھەڵە بووم کە وام دەزانی جانەوەر نییە و جۆرێ نەخۆشییە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٠:٣٠، ١٧ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] باشە ئەو فەرھەنگە وتوویەتی لە مێش گەورەترە، aphid کوا لە مێش گەورەترە؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:٢٧، ١٧ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == Citron == باروونە؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:٤٤، ٣١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == Birch == ھیچ ناوێکمان بۆ ئەم دارە ھەیە؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١١:٤٦، ١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] سڵاو بەپێی فەرھەنگەکان ئەمە ئەنجامەکەی بوو :{{لێدوان|فەرهەنگی کوردستانیکا|}}: درەختی بێتولە، بێتولە، تووس، تزز، داری توس :{{لێدوان|فەرهەنگی ئەندێک|}}: دار بێتولە (دارێکی گەڵاوەریوە) :بڕوانە [https://lex.vejin.net/ck/search?t=Birch ڤەژین] بۆ زانیاری زیاتر. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٢:١٣، ١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) == Mineralogy == چ ناوێک گونجاوە بۆ وتاری [[ماینرلۆجی]]؟ '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١١:٠٢، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) 16bcl142dmz6fykpnxd9ip5mpxtkv2r 0 258495 1661231 1511333 2026-09-05T15:49:34Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661231 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''فی شیانگ''' ({{بە ئینگلیزی|Fei Xiang}}؛ لەدایکبووی ٢٤ی کانوونی یەکەمی ١٩٦٠ لە [[تایپێ]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە. لە ١٩٨١ دەستی بە چالاکی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|1191525}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٠]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:دەرچووانی قوتابخانەی شانۆی نەیبەرھود پلەیھاوس]] 21pscbmefwcix76memcd5vqt5kt928j 1661630 1661231 2026-09-06T05:48:27Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1661630 wikitext text/x-wiki {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''فی شیانگ''' ({{بە ئینگلیزی|Fei Xiang}}؛ لەدایکبووی ٢٤ی کانوونی یەکەمی ١٩٦٠ لە [[تایپێ]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە. لە ١٩٨١ دەستی بە چالاکی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|1191525}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٠]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:دەرچووانی قوتابخانەی شانۆی نەیبەرھود پلەیھاوس]] rxw4n2yu8d7r3u62uvnfcn9ata64yzd 0 258505 1661235 1511386 2026-09-05T15:53:57Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661235 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''فیشەر ستیڤنز''' ({{بە ئینگلیزی|Fisher Stevens}}؛ لەدایکبووی ٢٧ی تشرینی دووەمی ١٩٦٣ لە [[شیکاگۆ]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە. لە ١٩٨١ دەستی بە چالاکی کردووە. بەشداریی لە زنجیرەکانی [[دە مێنتڵست]] و [[ونبوو (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|ونبوو]]دا کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0001770}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن|شانۆ}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Fisher Stevens}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٣]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:جولەکەکانی سەدەی بیست و یەکی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:سیناریۆنووسە کوڕە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:کوڕە نووسەرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:دەرھێنەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی]] [[پۆل:نووسەرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:دەرھێنەرانی شانۆی ئەمریکی]] [[پۆل:دەرھێنەرانی فیلم لە ئێڵەنۆی]] [[پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلم لە ئێڵەنۆی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:سیناریۆنووسانی ئێڵەنۆی]] [[پۆل:سیناریۆنووسانی نیویۆرک (ویلایەت)]] [[پۆل:بەرھەمھێنەرانی تەلەڤیزیۆنیی لە نیویۆرک]] [[پۆل:سیناریۆنووسە جولەکەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئیمی پرایم تایم]] i244m1mg5946ek8tt6ngfs3tjacblt0 0 258510 1661203 1511054 2026-09-05T15:24:41Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان؛ ھەروەھا لابردنی پۆل:زیندووان (ناکۆکە لەگەڵ پۆل:مردووانی ٢٠٢٦) 1661203 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''فلۆید ڤیڤینۆ''' ({{بە ئینگلیزی|Floyd Vivino}}؛ لەدایکبووی ١٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٥١ لە [[پاتێرسۆن]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە. لە ١٩٧٤ دەستی بە چالاکی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0900373}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Floyd Vivino}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥١]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیتالی]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦]] jmlekgukmqhpskbg2u62dw3w8khgmnb 1661415 1661203 2026-09-05T20:06:14Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}؛ لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ژکزی یەک سەرچاوە|ژکزی یەک سەرچاوە]]}} 1661415 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''فلۆید ڤیڤینۆ''' ({{بە ئینگلیزی|Floyd Vivino}}؛ لەدایکبووی ١٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٥١ لە [[پاتێرسۆن]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە. لە ١٩٧٤ دەستی بە چالاکی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0900373}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Floyd Vivino}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥١]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیتالی]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦]] g7lcb0j03zuk967nyusxmkxq4ye4tvx 0 258512 1661620 1511309 2026-09-06T05:46:47Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1661620 wikitext text/x-wiki {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''فۆنزۆرس بێنتلی''' ({{بە ئینگلیزی|Fonzworth Bentley}}؛ لەدایکبووی ١٣ی شوباتی ١٩٧٤ لە [[ئەتڵانتا]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە. لە ٢٠٠٢ دەستی بە چالاکی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|1347765}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Fonzworth Bentley}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٤]] [[پۆل:ڕاپەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی ڕاپی ئەفریقی-ئەمریکی]] [[پۆل:نمایشکارانی جلوبەرگی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ڕاپەران لە ئەتلەنتا]] sxh0i5ae75y51rgmbpb5dr3h4gr3qpa 0 258514 1661624 1511318 2026-09-06T05:47:27Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1661624 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''فۆڕێست کۆمپتۆن''' ({{بە ئینگلیزی|Forrest Compton}}؛ ١٥ی ئەیلوولی ١٩٢٥ لە [[ڕیدینگ، پێنسیلڤانیا]] – ٤ی نیسانی ٢٠٢٠ لە [[دوورگەی شێڵتەر، نیویۆرک]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]] بوو. لە ١٩٥٧ دەستی بە چالاکی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0174030}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٥]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٠]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] moiyijdojcr9nwn5d0y2uve7pg8p0kl 0 258515 1661625 1553543 2026-09-06T05:47:37Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1661625 wikitext text/x-wiki {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''فۆڕێست گودلاک''' ({{بە ئینگلیزی|Forrest Goodluck}}؛ لەدایکبووی ٦ی ئابی ١٩٩٨ لە [[ئەلبوکێرک، نیو مەکسیکۆ]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە. لە ٢٠١٥ دەستی بە چالاکی کردووە. بەشداریی لە فیلمی [[گەڕاوە لە مردن (فیلم)|گەڕاوە لە مردن]]دا کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|5569442}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن|شانۆ}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Forrest Goodluck}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٨]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی کایەی ڤیدیۆیی]] l7dprfmsv6019vqkijok05n6uw800a0 0 258516 1661224 1511316 2026-09-05T15:47:57Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661224 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''فۆڕێست ج ئاکەرمان''' ({{بە ئینگلیزی|Forrest J Ackerman}}؛ ٢٤ی تشرینی دووەمی ١٩١٦ لە [[لۆس ئانجلەس]] – ٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨ لە [[لۆس ئانجلەس]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]] بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0009969}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Forrest J Ackerman}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٦]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٠٨]] [[پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:نووسەرە ناخەیاڵییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ڕۆماننووسانی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:بێخوایانی ئەمریکی]] [[پۆل:نووسەرانی کۆمیکی ئەمریکی]] [[پۆل:ڕۆماننووسانی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:نووسەرانی خەیاڵی زانستیی ئەمریکی]] [[پۆل:بەخاک سپاردن لە پارکی یادگاری فۆڕێست لاون (گلێندەیل)]] [[پۆل:یادگاری فیلم]] [[پۆل:خەیاڵی ترسناک]] jbew4dm70i60hhzq203jrmsnh853mor 1661623 1661224 2026-09-06T05:47:17Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1661623 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''فۆڕێست ج ئاکەرمان''' ({{بە ئینگلیزی|Forrest J Ackerman}}؛ ٢٤ی تشرینی دووەمی ١٩١٦ لە [[لۆس ئانجلەس]] – ٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨ لە [[لۆس ئانجلەس]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]] بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0009969}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Forrest J Ackerman}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٦]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٠٨]] [[پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:نووسەرە ناخەیاڵییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ڕۆماننووسانی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:بێخوایانی ئەمریکی]] [[پۆل:نووسەرانی کۆمیکی ئەمریکی]] [[پۆل:ڕۆماننووسانی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:نووسەرانی خەیاڵی زانستیی ئەمریکی]] [[پۆل:بەخاک سپاردن لە پارکی یادگاری فۆڕێست لاون (گلێندەیل)]] [[پۆل:یادگاری فیلم]] [[پۆل:خەیاڵی ترسناک]] 9dxw9oh1onp0t9y7g4iwisj5u9ylxbv 0 258517 1661612 1511290 2026-09-06T05:45:27Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1661612 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''فۆستەر بروکس''' ({{بە ئینگلیزی|Foster Brooks}}؛ ١١ی ئایاری ١٩١٢ لە [[لویسڤیل، کنتاکی]] – ٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠١ لە [[ئینچینۆ، لۆس ئانجلەس]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]] بوو. لە ١٩٥٢ دەستی بە چالاکی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0111983}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن|مۆسیقا}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٢]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٠١]] [[پۆل:کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:مۆسیقاژەنی ئەمریکی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] 1fq4fp2l6nahggowmq4kt9kr699syf1 0 258519 1661626 1511327 2026-09-06T05:47:47Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1661626 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''فۆکس ھاریس''' ({{بە ئینگلیزی|Fox Harris}}؛ ٣ی ئایاری ١٩٣٦ لە [[پێنسیلڤانیا]] – ٢٧ی کانوونی یەکەمی ١٩٨٨ لە [[سێنتری سیتی]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]] بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0289051}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٦]] [[پۆل:مردووانی ١٩٨٨]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] 8ahmpyzbiir9ck4fen9sb3rvzh2bw7z 0 258532 1661119 1510764 2026-09-05T14:50:57Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661119 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''فرانک ئەلێتێر''' ({{بە ئینگلیزی|Frank Aletter}}؛ ١٤ی کانوونی دووەمی ١٩٢٦ لە [[کوینز]] – ١٣ی ئایاری ٢٠٠٩ لە [[کالیفۆڕنیا]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]] بوو. لە ١٩٥٥ دەستی بە چالاکی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0018173}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن|کالیفۆڕنیا|شانۆ}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Frank Aletter}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٦]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٠٩]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:مردنەکان بەھۆی شێرپەنجە لە کالیفۆرنیا]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی لۆس ئانجلەس]] gq7lp64rj3dz8mk3fztefz3eiipjug2 0 258534 1661121 1510767 2026-09-05T14:51:16Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661121 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''فرانک بانک''' ({{بە ئینگلیزی|Frank Bank}}؛ ١٢ی نیسانی ١٩٤٢ لە [[لۆس ئانجلەس]] – ١٣ی نیسانی ٢٠١٣ لە [[لۆس ئانجلەس]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]] بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0052039}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٢]] [[پۆل:مردووانی ٢٠١٣]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:جولەکەکانی سەدەی بیست و یەکی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:مردنەکان بەھۆی شێرپەنجە لە کالیفۆرنیا]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی لۆس ئانجلەس]] rzftqyf446pn9hs395d9x0jniyzpo3x 0 258541 1661148 1510841 2026-09-05T14:59:00Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661148 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''فرانک کۆنیف''' ({{بە ئینگلیزی|Frank Conniff}}؛ لەدایکبووی ٣٠ی ئابی ١٩٥٦ لە [[نیویۆرک]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە. لە ١٩٩٠ دەستی بە چالاکی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0175239}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Frank Conniff}} [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:کوڕە نووسەرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:نووسەرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:کۆمیدیاکارەکان لە شاری نیویۆرک]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەکتەرانی نێر لە ویلایەتی نیویۆرک]] [[پۆل:سیناریۆنووسانی نیویۆرک (ویلایەت)]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٦]] e01pxuwc1l6n0naleskwo8acwrqd3db 0 258543 1661126 1510775 2026-09-05T14:52:11Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661126 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''فرانک دانیال''' ({{بە ئینگلیزی|Frank Daniel}}؛ ١٤ی نیسانی ١٩٢٦ لە [[کۆلین]] – ٢٨ی شوباتی ١٩٩٦ لە [[پاڵم سپرینگز، کالیفۆرنیا]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]] بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0199629}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٦]] [[پۆل:مردووانی ١٩٩٦]] [[پۆل:بازرگانانی ئەمریکی لە سەدەی بیست و یەکەم]] [[پۆل:سیناریۆنووسانی ئەمریکی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:سیناریۆنووسە کوڕە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلم لە کالیفۆڕنیا]] [[پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] 02rdatzq2c0j7s1zbhxw051wel4oo96 0 258545 1661127 1510781 2026-09-05T14:52:54Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661127 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''فرانک دی کۆڤا''' ({{بە ئینگلیزی|Frank de Kova}}؛ ١٧ی ئازاری ١٩١٠ لە [[نیویۆرک]] – ١٥ی تشرینی یەکەمی ١٩٨١ لە [[باکووری ھۆلیوود، لۆس ئانجلەس]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]] بوو. لە ١٩٥١ دەستی بە چالاکی کردووە. بەشداریی لە زنجیرەی [[ھاڵکی باوەڕپێنەکراو (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|ھاڵکی باوەڕپێنەکراو]]دا کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0215308}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن|کالیفۆڕنیا|شانۆ}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٠]] [[پۆل:مردووانی ١٩٨١]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیتالی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە وێستێرنەکان]] [[پۆل:ئەکتەرانی نێر لە ویلایەتی نیویۆرک]] [[پۆل:ئەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ڕۆژاوایی (چەشن)]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی لۆس ئانجلەس]] 42kfgtz64eze8kfwa8vd3o54khsg2j5 0 258552 1661124 1510773 2026-09-05T14:51:51Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661124 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''فرانک دابلدەی''' ({{بە ئینگلیزی|Frank Doubleday}}؛ ٢٨ی کانوونی دووەمی ١٩٤٥ لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] – ٣ی ئازاری ٢٠١٨ لە [[لۆس ئانجلەس]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]] بوو. بەشداریی لە زنجیرەی [[ھاڵکی باوەڕپێنەکراو (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|ھاڵکی باوەڕپێنەکراو]]دا کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0234664}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٥]] [[پۆل:مردووانی ٢٠١٨]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:دەرھێنەرانی شانۆی ئەمریکی]] 9ximeiiarhcwhc4m66atu27i6ax0cqt 0 258555 1661135 1510801 2026-09-05T14:55:26Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661135 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''فرانک فۆنتێن''' ({{بە ئینگلیزی|Frank Fontaine}}؛ ١٩ی نیسانی ١٩٢٠ لە [[کامبریج، ماساچووسیتس]] – ٤ی ئابی ١٩٧٨ لە [[سپۆکەین، واشینگتن]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]] بوو. لە ١٩٤٨ دەستی بە چالاکی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0284803}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Frank Fontaine}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٠]] [[پۆل:مردووانی ١٩٧٨]] [[پۆل:کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:مۆسیقاژەنی ئەمریکی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ڕادیۆی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] rjkbvcv968a8k1qh9ci5fxxjjllintf 0 258562 1661136 1510803 2026-09-05T14:55:42Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661136 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''فرانک لانگێلا''' ({{بە ئینگلیزی|Frank Langella}}؛ لەدایکبووی ١ی کانوونی دووەمی ١٩٣٨ لە [[بایۆن، نیوجێرزی]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە. لە ١٩٦٣ دەستی بە چالاکی کردووە. بەشداریی لە فیلمەکانی [[کاپیتانی خەیاڵی]] و [[نەزاندراو (فیلم)|نەزاندراو]] و زنجیرەکانی [[ئەمریکییەکان (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|ئەمریکییەکان]] و [[گاڵتەکردن]]دا کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0001449}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن|شانۆ}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Frank Langella}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٨]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیتالی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی تۆنی]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی سەندیکای ئەکتەرانی شاشە بۆ نمایشی نایابی کاستێک لە فیلمێکی سینەماییدا]] h9zprmgw0ko6jnjknllxjnn449ys2w3 1661421 1661136 2026-09-05T20:08:44Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1661421 wikitext text/x-wiki {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''فرانک لانگێلا''' ({{بە ئینگلیزی|Frank Langella}}؛ لەدایکبووی ١ی کانوونی دووەمی ١٩٣٨ لە [[بایۆن، نیوجێرزی]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە. لە ١٩٦٣ دەستی بە چالاکی کردووە. بەشداریی لە فیلمەکانی [[کاپیتانی خەیاڵی]] و [[نەزاندراو (فیلم)|نەزاندراو]] و زنجیرەکانی [[ئەمریکییەکان (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|ئەمریکییەکان]] و [[گاڵتەکردن]]دا کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0001449}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن|شانۆ}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Frank Langella}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٨]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیتالی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی تۆنی]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی سەندیکای ئەکتەرانی شاشە بۆ نمایشی نایابی کاستێک لە فیلمێکی سینەماییدا]] s4abrz61u828v366u8xz5netvteazix 0 258566 1661138 1510809 2026-09-05T14:56:38Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661138 wikitext text/x-wiki {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''فرانک مارشال''' ({{بە ئینگلیزی|Frank Marshall}}؛ لەدایکبووی ١٣ی ئەیلوولی ١٩٤٦ لە [[گلێندەیڵ، کالیفۆرنیا]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە. لە ١٩٦٨ دەستی بە چالاکی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0550881}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن|تۆپی پێ}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Frank Marshall}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٦]] [[پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمی ئەنیمەیشنی ئەمەریکی]] [[پۆل:دەرھێنەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی]] [[پۆل:دەرھێنەرانی فیلم لە کالیفۆرنیا]] [[پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلم لە کالیفۆڕنیا]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرامی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی تۆنی]] [[پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمە ئەنیمەیشنە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:وەرگری خەڵاتی ڕێزلێنانی ئەکادیمیا]] [[پۆل:براوەکانی دەیڤد دی دۆناتێلۆ]] rlh03cp106pffpvsw8517l4avjwb9tp 0 258569 1661140 1510817 2026-09-05T14:57:10Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661140 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''فرانک مەکگرات''' ({{بە ئینگلیزی|Frank McGrath}}؛ ٢ی شوباتی ١٩٠٣ لە [[ماوند سیتی، میزۆری]] – ١٣ی ئایاری ١٩٦٧ لە [[بێڤەرلی ھیڵز، کالیفۆرنیا]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]] بوو. لە ١٩٢٥ دەستی بە چالاکی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0569795}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٣]] [[پۆل:مردووانی ١٩٦٧]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:بەخاک سپاردن لە پارکی یادگاری فۆڕێست لاون (گلێندەیل)]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە وێستێرنەکان]] [[پۆل:ئەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ڕۆژاوایی (چەشن)]] [[پۆل:ستەنتکارە ئەمریکییەکان]] npeo4y5ncr2artj3ka602n9vferp7l8 1661257 1661140 2026-09-05T16:09:39Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Frank McGrath (actor)}} 1661257 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''فرانک مەکگرات''' ({{بە ئینگلیزی|Frank McGrath}}؛ ٢ی شوباتی ١٩٠٣ لە [[ماوند سیتی، میزۆری]] – ١٣ی ئایاری ١٩٦٧ لە [[بێڤەرلی ھیڵز، کالیفۆرنیا]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]] بوو. لە ١٩٢٥ دەستی بە چالاکی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0569795}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Frank McGrath (actor)}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٣]] [[پۆل:مردووانی ١٩٦٧]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:بەخاک سپاردن لە پارکی یادگاری فۆڕێست لاون (گلێندەیل)]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە وێستێرنەکان]] [[پۆل:ئەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ڕۆژاوایی (چەشن)]] [[پۆل:ستەنتکارە ئەمریکییەکان]] l54hsdnx2ye2hyv5cfqlfdkcffvqh4f 0 258572 1661139 1510813 2026-09-05T14:56:53Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661139 wikitext text/x-wiki {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''فرانک میلەر''' ({{بە ئینگلیزی|Frank Miller}}؛ لەدایکبووی ٢٧ی کانوونی دووەمی ١٩٥٧ لە [[ئۆلنی، میریلاند]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە. بەشداریی لە فیلمی [[دێردێڤڵ (فیلم)|دێردێڤڵ]]دا کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0588340}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن|کۆمیک}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Frank Miller}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٧]] [[پۆل:نووسەرانی کۆمیکی ئەمریکی]] [[پۆل:ڕۆماننووسانی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری]] [[پۆل:دەرھێنەرانی فیلم لە ویلایەتی میریلاند]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:بێخوایانی ئەمریکی]] t1f1pp3l8c8u1fplv40zt9pqatrh0dk 0 258580 1661145 1510832 2026-09-05T14:58:31Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661145 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''فرانک ڕەی پێریلی''' ({{بە ئینگلیزی|Frank Ray Perilli}}؛ ٣٠ی ئابی ١٩٢٥ لە [[شیکاگۆ]] – ٨ی ئازاری ٢٠١٨ لە [[لۆس ئانجلەس]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]] بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0673772}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٥]] [[پۆل:مردووانی ٢٠١٨]] [[پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:سیناریۆنووسە کوڕە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:دەرھێنەرانی فیلم لە ئێڵەنۆی]] [[پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلم لە ئێڵەنۆی]] l8g9hmtbgexjmp4tjuo0e3d6pqdi1bz 0 258581 1661144 1510831 2026-09-05T14:58:21Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661144 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''فرانک ڕێنزولی''' ({{بە ئینگلیزی|Frank Renzulli}}؛ لەدایکبووی ٢١ی شوباتی ١٩٥٨ لە [[بۆستن]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە. لە ١٩٩١ دەستی بە چالاکی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0719982}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٨]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:سیناریۆنووسە کوڕە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:کوڕە نووسەرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:نووسەرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیتالی]] bhu8hoqfimgctxahh23yohehihnhmuf 0 258586 1661134 1510798 2026-09-05T14:55:17Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661134 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''فرانک سێکستۆن''' ({{بە ئینگلیزی|Frank Sexton}}؛ ١ی کانوونی دووەمی ١٩١٤ لە [[مید وەی، ئۆھایۆ]] – ١ی کانوونی دووەمی ١٩٩٠) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]] بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Frank Sexton (wrestler)}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٤]] [[پۆل:مردووانی ١٩٩٠]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:زۆرانبازە پیشەگەرە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٠]] [[پۆل:مردووانی ١٩٩١]] 2a63qhfkrvu32xhyqa1sppc3x0z9q64 0 258588 1661132 1510795 2026-09-05T14:54:31Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661132 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''فرانک سیلڤا''' ({{بە ئینگلیزی|Frank Silva}}؛ ٣١ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٠ لە [[ساکرامێنتۆ، کالیفۆرنیا]] – ١٣ی ئەیلوولی ١٩٩٥ لە [[سیاتڵ]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]] بوو. لە ١٩٨٣ دەستی بە چالاکی کردووە و تا ١٩٩٣ بەردەوام بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0798310}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠]] [[پۆل:مردووانی ١٩٩٥]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرانی پیاوی ئەمریکی]] 7pi6bcdqq1w2t5zzwyrh5bl4aki31w2 0 258590 1661133 1510797 2026-09-05T14:55:06Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661133 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''فرانک سیناترا''' ({{بە ئینگلیزی|Frank Sinatra}}؛ ١٢ی کانوونی یەکەمی ١٩١٥ لە [[ھۆبۆکن، نیوجێرزی]] – ١٤ی ئایاری ١٩٩٨ لە [[لۆس ئانجلەس]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]] بوو. لە ١٩٣٥ دەستی بە چالاکی کردووە و تا ١٩٩٥ بەردەوام بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0000069}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن|مۆسیقا}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Frank Sinatra}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٥]] [[پۆل:مردووانی ١٩٩٨]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:چالاکوانانی مافە مەدەنییە ئەفریقی-ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەو ئەمریکییانەی پەیڕەوی کڵێسای کاتۆلیکی ڕۆم دەکەن]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی جازی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەمریکییە کوڕە گۆرانیبێژە پۆپەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ڕادیۆی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیتالی]] [[پۆل:خێرخوازە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:براوەکانی باشترین ئەکتەری میوزیک یان کۆمیدیای گۆڵدن گڵۆب (فیلم)]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین ئەکتەری یارمەتیدەر]] [[پۆل:براوەکانی باشترین ئەکتەری پاڵپشتی گۆڵدن گڵۆب (فیلم)]] [[پۆل:ھونەرمەندانی کاپیتۆڵ ڕیکۆردز]] [[پۆل:ھونەرمەندانی کۆڵۆمبیا ڕیکۆردز]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرامی]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی پیبۆدی]] [[پۆل:وەرگرانی مەدالیای سەرۆککۆماری ئازادی]] [[پۆل:خەڵاتی دەستکەوتی ژیانی سەندیکای ئەکتەرانی شاشە]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] omb8dt6b16exwavtncc0jvbgm8b12a9 0 258591 1661129 1510788 2026-09-05T14:54:01Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661129 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''فرانک ستاڵۆن''' ({{بە ئینگلیزی|Frank Stallone}}؛ لەدایکبووی ٣٠ی تەممووزی ١٩٥٠ لە [[نیویۆرک]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە. لە ١٩٧٦ دەستی بە چالاکی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0821734}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن|مۆسیقا}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Frank Stallone}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠]] [[پۆل:جولەکەکانی ئەشکەنازی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:خەڵکی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک بریتۆنی]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز فەڕەنسی]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیتالی]] [[پۆل:گەلی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک ڕووسی-جوولەکە]] [[پۆل:گەلی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک ئۆکراینی-جوولەکە]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەکتەرانی نێر لە ویلایەتی نیویۆرک]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]] j0ws93egg83odmrrehisutsce8mt877 1661422 1661129 2026-09-05T20:09:14Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1661422 wikitext text/x-wiki {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''فرانک ستاڵۆن''' ({{بە ئینگلیزی|Frank Stallone}}؛ لەدایکبووی ٣٠ی تەممووزی ١٩٥٠ لە [[نیویۆرک]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە. لە ١٩٧٦ دەستی بە چالاکی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0821734}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن|مۆسیقا}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Frank Stallone}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠]] [[پۆل:جولەکەکانی ئەشکەنازی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:خەڵکی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک بریتۆنی]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز فەڕەنسی]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیتالی]] [[پۆل:گەلی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک ڕووسی-جوولەکە]] [[پۆل:گەلی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک ئۆکراینی-جوولەکە]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەکتەرانی نێر لە ویلایەتی نیویۆرک]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]] fe1kz8us8lhsf2dm7mtcnyct0o7cvab 0 258592 1661131 1510791 2026-09-05T14:54:21Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661131 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''فرانک ستیڤنس''' ({{بە ئینگلیزی|Frank Stephens}}؛ لەدایکبووی ١ی کانوونی دووەمی ١٩٨٠ لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Frank Stephens (advocate)}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٢]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فێرفاکس، ڤیرجینیا]] [[پۆل:ئەو ئەکتەرانەی کە نەخۆشی داونیان ھەیە]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] 4xkyqtg553iip6ra67cnh5nl5hj8354 0 258596 1661141 1510822 2026-09-05T14:57:37Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661141 wikitext text/x-wiki {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''فرانک وێڵکەر''' ({{بە ئینگلیزی|Frank Welker}}؛ لەدایکبووی ١٢ی ئازاری ١٩٤٦ لە [[دێنڤەر]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە. لە ١٩٦٧ دەستی بە چالاکی کردووە. بەشداریی لە فیلمی [[تریستان و ئایسۆلد]]دا کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0919798}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن|کایەی ڤیدیۆیی|دیزنی|ئەنیمەیشن|کۆمیدیا}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Frank Welker}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٦]] [[پۆل:کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی]] [[پۆل:خۆدزینەوە لە گیانلەبەران]] [[پۆل:خەڵکی دیزنی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خەڵکی نیکلۆدیۆن]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی کایەی ڤیدیۆیی]] 2m6t91tuw6lqf9n82jwu6lrm4gmr4cz 0 258599 1661128 1510786 2026-09-05T14:53:51Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661128 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''فرانک زاپا''' ({{بە ئینگلیزی|Frank Zappa}}؛ ٢١ی کانوونی یەکەمی ١٩٤٠ لە [[بالتیمۆر]] – ٤ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٣ لە [[لۆس ئانجلەس]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]] بوو. لە ١٩٥٥ دەستی بە چالاکی کردووە و تا ١٩٩٣ بەردەوام بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0953261}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن|فەڕەنسا|کالیفۆڕنیا|کۆمیدیا|مۆسیقا}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Frank Zappa}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٠]] [[پۆل:مردووانی ١٩٩٣]] [[پۆل:ئاوازدانەرانی ئەمریکی لە سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:مۆسیقاژەنانی پیاوی ئەمریکی لە سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئاوازدانەرە کلاسیکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:بێخوایانی ئەمریکی]] [[پۆل:گۆرانیبێژ و ئاوازدانەرە کوڕە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز فەڕەنسی]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیتالی]] [[پۆل:گیتارژەنانی ڕۆکی ئەمریکی]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی ڕۆکی ئەمریکی]] [[پۆل:ناشتەکان لە گۆڕستانی وێستوود]] [[پۆل:ڕەخنەگرانی کڵێسەی کاتۆلیک]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرامی]] [[پۆل:گۆرانیبێژ-گۆرانینووسانی خەڵکی لۆس ئانجلەس]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی خەڵکی لۆس ئانجلەس]] [[پۆل:ئاوازدانەرانی تۆماری فیلمی ئەمریکی]] [[پۆل:ئاوازدانەرانی نێری تۆماری فیلمی ئەمریکی]] luhkhg39xeh3kmx0d7llc7b179c9oki 0 258617 1661156 1510864 2026-09-05T15:02:11Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661156 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''فرانکی جی''' ({{بە ئینگلیزی|Franky G}}؛ لەدایکبووی ٣٠ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٥ لە [[بڕۆکلین]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە. لە ١٩٩٨ دەستی بە چالاکی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|1065281}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٥]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] m7a8a610i6k58i29tflcwq08vmzs9oa 0 258619 1661177 1510925 2026-09-05T15:13:01Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661177 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''فرێد ئاڵدریچ''' ({{بە ئینگلیزی|Fred Aldrich}}؛ ٢٣ی کانوونی یەکەمی ١٩٠٤ لە [[نیویۆرک]] – ٢٥ی کانوونی دووەمی ١٩٧٩ لە [[لۆس ئانجلەس]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]] بوو. لە ١٩٣٩ دەستی بە چالاکی کردووە و تا ١٩٦٩ بەردەوام بووە. بەشداریی لە زنجیرەی [[باتمان (زنجیرە)|باتمان]]دا کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0017674}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Fred Aldrich}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٤]] [[پۆل:مردووانی ١٩٧٩]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرانی نێر لە ویلایەتی نیویۆرک]] [[پۆل:ئەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ڕۆژاوایی (چەشن)]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە وێستێرنەکان]] h9kry4mij0dfxnvdvtspwhar9bus5zh 0 258624 1661185 1510960 2026-09-05T15:15:41Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661185 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''فرێد کلارک''' ({{بە ئینگلیزی|Fred Clark}}؛ ١٩ی ئازاری ١٩١٤ لە [[لینکۆڵن، کالیفۆرنیا]] – ٥ی کانوونی یەکەمی ١٩٦٨ لە [[سانتا مۆنیکا، کالیفۆرنیا]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]] بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0163939}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن|کالیفۆڕنیا}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Fred Clark}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٤]] [[پۆل:مردووانی ١٩٦٨]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی لۆس ئانجلەس]] avrzs05fhscxbrssjydwus6trwwx71e 0 258628 1661180 1510938 2026-09-05T15:14:01Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661180 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''فرێد دورست''' ({{بە ئینگلیزی|Fred Durst}}؛ لەدایکبووی ٢٠ی ئابی ١٩٧٠ لە [[جاکسنڤیل، فلۆریدا]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە. لە ١٩٩٣ دەستی بە چالاکی کردووە. بەشداریی لە زنجیرەی [[ھاوس (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|ھاوس]]دا کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0004890}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Fred Durst}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٠]] [[پۆل:ڕاپەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:گۆرانیبێژ و ئاوازدانەرە کوڕە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ھونەرمەندانی تاتۆی ئەمریکی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەکتەرانی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] 6gg4c0cojhnmpz47uztpwzcw53gj74b 0 258630 1661188 1510964 2026-09-05T15:16:41Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661188 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''فرێد گراھام''' ({{بە ئینگلیزی|Fred Graham}}؛ ٢٦ی تشرینی یەکەمی ١٩٠٨ لە [[سپرینگەر، نیو مەکسیکۆ]] – ١٠ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٩ لە [[سکۆتسدەیل، ئەریزۆنا]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]] بوو. لە ١٩٣٤ دەستی بە چالاکی کردووە و تا ١٩٧٣ بەردەوام بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0334040}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Fred Graham (actor)}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٨]] [[پۆل:مردووانی ١٩٧٩]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ستەنتکارە ئەمریکییەکان]] 2vqp48d0n6lhsk0lyrmkzajbcqdfom4 0 258637 1661187 1510962 2026-09-05T15:16:21Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661187 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''فرێد کیتینگ''' ({{بە ئینگلیزی|Fred Keating}}؛ لەدایکبووی ١ی کانوونی دووەمی ١٩٤٩ لە [[کۆڵومبس، ئۆھایۆ]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە. لە دەیەی ١٩٧٠ دەستی بە چالاکی کردووە و تا ئێستا بەردەوامە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0444104}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٩]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی کەنەدا لە سەدەی بیستەم]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی کەنەدا لە سەدەی بیست و یەک]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە کەنەدییەکان]] [[پۆل:ئەکتەری دەنگی پیاوی کەنەدی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ھاوڵاتیە سروشتیەکانی کەنەدا]] j809nlx37v5j8jv2bbsh67ozx8h6a1u 0 258638 1661186 1510961 2026-09-05T15:16:01Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661186 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''فرێد کۆھلەر، جونیۆر''' ({{بە ئینگلیزی|Fred Kohler, Jr.}}؛ ٨ی تەممووزی ١٩١١ لە [[لۆس ئانجلەس]] – ٧ی کانوونی دووەمی ١٩٩٣ لە [[سکۆتسدەیل، ئەریزۆنا]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]] بوو. لە ١٩٢٩ دەستی بە چالاکی کردووە و تا ١٩٧٨ بەردەوام بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0463249}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Fred Kohler, Jr.}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١١]] [[پۆل:مردووانی ١٩٩٣]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی لۆس ئانجلەس]] o4z4sshy9umolz6pqykzf6mztwcsuxj 0 258648 1661181 1510940 2026-09-05T15:14:21Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661181 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''فرێد سادۆف''' ({{بە ئینگلیزی|Fred Sadoff}}؛ ٢١ی تشرینی یەکەمی ١٩٢٦ لە [[بڕۆکلین]] – ٦ی ئایاری ١٩٩٤ لە [[لۆس ئانجلەس]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]] بوو. لە ١٩٤٩ دەستی بە چالاکی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0755589}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٦]] [[پۆل:مردووانی ١٩٩٤]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرە نێرەکانی کالیفۆڕنیا]] oocranbmedvfcoaj2frphbbtg55sfsh 0 258649 1661182 1510943 2026-09-05T15:14:41Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661182 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''فرێد شنایدەر''' ({{بە ئینگلیزی|Fred Schneider}}؛ لەدایکبووی ١ی تەممووزی ١٩٥١ لە [[نیوارک، نیوجێرزی]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە. لە ١٩٧٥ دەستی بە چالاکی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0773686}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن|مۆسیقا}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Fred Schneider}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥١]] [[پۆل:کەسایەتییە ئێڵ جی بی تییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:کەسایەتییە ئێڵ جی بی تییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی ڕۆکی ئەمریکی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:گۆرانیبێژ و ئاوازدانەرە کوڕە ئەمریکییەکان]] sfxectgqlopggk5f81qs4bbm5jirmqv 0 258652 1661179 1510935 2026-09-05T15:13:41Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661179 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''فرێد تۆمپسۆن''' ({{بە ئینگلیزی|Fred Thompson}}؛ ١٩ی ئابی ١٩٤٢ لە [[شێفیلد، ئەلاباما]] – ١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥ لە [[نەشڤیل]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]] بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0000669}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن|سیاسەت|دەیەی ٢٠١٠}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Fred Thompson}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٢]] [[پۆل:مردووانی ٢٠١٥]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەمریکییە سیاسەتوانەکانی سەدەی بیست و یەکەم]] [[پۆل:ئەکتەر-سیاسەتمەدارە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرە نێرەکانی ئەلاباما]] [[پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی تێنێسی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] b7rhelnzhfnw0lf5am7dgpvhsk82d5m 1661419 1661179 2026-09-05T20:07:45Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1661419 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''فرێد تۆمپسۆن''' ({{بە ئینگلیزی|Fred Thompson}}؛ ١٩ی ئابی ١٩٤٢ لە [[شێفیلد، ئەلاباما]] – ١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥ لە [[نەشڤیل]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]] بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0000669}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن|سیاسەت|دەیەی ٢٠١٠}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Fred Thompson}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٢]] [[پۆل:مردووانی ٢٠١٥]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەمریکییە سیاسەتوانەکانی سەدەی بیست و یەکەم]] [[پۆل:ئەکتەر-سیاسەتمەدارە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرە نێرەکانی ئەلاباما]] [[پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی تێنێسی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] maw97gv1svu2w6y527kjul1d5rr1hxe 0 258655 1661183 1510951 2026-09-05T15:15:01Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661183 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''فرێد وارد''' ({{بە ئینگلیزی|Fred Ward}}؛ ٣٠ی کانوونی یەکەمی ١٩٤٢ لە [[سان دییگۆ]] – ٨ی ئایاری ٢٠٢٢ لە [[سان دییگۆ]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]] بوو. لە ١٩٧٣ دەستی بە چالاکی کردووە و تا ٢٠١٥ بەردەوام بووە. بەشداریی لە فیلمی [[ھەڵاتن لە ئەلکەتراز]]دا کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0911542}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن|کالیفۆڕنیا}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Fred Ward (1942–2022)}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٢]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٢]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:براوەکانی جامی ڤۆڵپی]] [[پۆل:خەڵکی ئەمریکی کە خۆیان وەک بە ڕەچەڵەک چێرۆکی دەناسێنن]] t22qb22j66hei52vb5vdsd3172h9r05 1661256 1661183 2026-09-05T16:06:34Z AramBot 39807 بۆت: گۆڕینی بەستەری پۆلی کۆمنز لە [[:Commons:Category:Fred Ward (1942–2022)|Fred Ward (1942–2022)]] بۆ [[:Commons:Category:Fred Ward|Fred Ward]] 1661256 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''فرێد وارد''' ({{بە ئینگلیزی|Fred Ward}}؛ ٣٠ی کانوونی یەکەمی ١٩٤٢ لە [[سان دییگۆ]] – ٨ی ئایاری ٢٠٢٢ لە [[سان دییگۆ]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]] بوو. لە ١٩٧٣ دەستی بە چالاکی کردووە و تا ٢٠١٥ بەردەوام بووە. بەشداریی لە فیلمی [[ھەڵاتن لە ئەلکەتراز]]دا کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0911542}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن|کالیفۆڕنیا}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Fred Ward}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٢]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٢]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:براوەکانی جامی ڤۆڵپی]] [[پۆل:خەڵکی ئەمریکی کە خۆیان وەک بە ڕەچەڵەک چێرۆکی دەناسێنن]] sqyjdtxv3p04cyls9whzqopbexeztts 0 258656 1661184 1510953 2026-09-05T15:15:21Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661184 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''فرێد ویلیارد''' ({{بە ئینگلیزی|Fred Willard}}؛ ١٨ی ئەیلوولی ١٩٣٣ لە [[کلیڤلاند]] – ١٥ی ئایاری ٢٠٢٠ لە [[لۆس ئانجلەس]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]] بوو. لە ١٩٥٩ دەستی بە چالاکی کردووە و تا ٢٠٢٠ بەردەوام بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0929609}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Fred Willard}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٣]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٠]] [[پۆل:کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:مردنەکان بەھۆی شێرپەنجە لە کالیفۆرنیا]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی کایەی ڤیدیۆیی]] hgr2h54u315ta7zgg06282mswr97jgl 0 258660 1661196 1510992 2026-09-05T15:19:21Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661196 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''فرێدی پرینزی جونیۆر''' ({{بە ئینگلیزی|Freddie Prinze Jr.}}؛ لەدایکبووی ٨ی ئازاری ١٩٧٦ لە [[لۆس ئانجلەس]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە. لە ١٩٩٥ دەستی بە چالاکی کردووە. بەشداریی لە فیلمی [[دەزانم دوایین ھاوین چیت کرد (فیلم)|دەزانم دوایین ھاوین چیت کرد]]دا کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0005327}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن|کایەی ڤیدیۆیی}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Freddie Prinze, Jr.}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٦]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:سیناریۆنووسە کوڕە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:کوڕە نووسەرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:بێژەرە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلم لە کالیفۆڕنیا]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:سیناریۆنووسەکانی کالیفۆرنیا]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی کایەی ڤیدیۆیی]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی لۆس ئانجلەس]] s324bvrgq7qxrtflji67ypp2fun1x16 1661255 1661196 2026-09-05T16:05:28Z AramBot 39807 بۆت: گۆڕینی بەستەری پۆلی کۆمنز لە [[:Commons:Category:Freddie Prinze, Jr.|Freddie Prinze, Jr.]] بۆ [[:Commons:Category:Freddie Prinze Jr.|Freddie Prinze Jr.]] 1661255 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''فرێدی پرینزی جونیۆر''' ({{بە ئینگلیزی|Freddie Prinze Jr.}}؛ لەدایکبووی ٨ی ئازاری ١٩٧٦ لە [[لۆس ئانجلەس]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە. لە ١٩٩٥ دەستی بە چالاکی کردووە. بەشداریی لە فیلمی [[دەزانم دوایین ھاوین چیت کرد (فیلم)|دەزانم دوایین ھاوین چیت کرد]]دا کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0005327}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن|کایەی ڤیدیۆیی}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Freddie Prinze Jr.}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٦]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:سیناریۆنووسە کوڕە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:کوڕە نووسەرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:بێژەرە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلم لە کالیفۆڕنیا]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:سیناریۆنووسەکانی کالیفۆرنیا]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی کایەی ڤیدیۆیی]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی لۆس ئانجلەس]] dlb7wrz2q5d1juh4xw0e38fqmqqbipm 0 258661 1661197 1510994 2026-09-05T15:19:41Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661197 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''فرێدی ڕۆمان''' ({{بە ئینگلیزی|Freddie Roman}}؛ ٢٨ی ئایاری ١٩٣٧ لە [[جامایکا، کوینز]] – ٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ لە [[بۆینتۆن بیچ، فلۆریدا]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]] بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0738688}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٧]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٢]] [[پۆل:جولەکەکانی سەدەی بیست و یەکی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی پاڵم بیچ کاونتی، فلۆریدا]] 882uw2uuwddv965xyhg951slmok3aus 0 258668 1661192 1510974 2026-09-05T15:18:01Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661192 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''فرێدریک فۆڕێست''' ({{بە ئینگلیزی|Frederic Forrest}}؛ ٢٣ی کانوونی یەکەمی ١٩٣٦ لە [[واکساھاچی، تێکساس]] – ٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ لە [[سانتا مۆنیکا، کالیفۆرنیا]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]] بوو. لە ١٩٦٧ دەستی بە چالاکی کردووە و تا ٢٠٠٦ بەردەوام بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0002078}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن|کالیفۆڕنیا}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Frederic Forrest}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٦]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٣]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی تێکساس]] 0aec674ervck6frxrfvwihs3mhhgzj7 0 258673 1661193 1510976 2026-09-05T15:18:21Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661193 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''فرێدریک لێھنی''' ({{بە ئینگلیزی|Fredric Lehne}}؛ لەدایکبووی ٣ی شوباتی ١٩٥٩ لە [[بوفالۆ، نیویۆرک]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە. لە ١٩٧٨ دەستی بە چالاکی کردووە. بەشداریی لە زنجیرەکانی [[زەینی تاوانباران]] و [[ونبوو (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|ونبوو]]دا کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0499791}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٩]] opr54hk9l8diujs6dmcu0j6e6nxpq7w 0 258674 1661189 1510969 2026-09-05T15:17:01Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661189 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''فرێدرۆ ستار''' ({{بە ئینگلیزی|Fredro Starr}}؛ لەدایکبووی ١٨ی نیسانی ١٩٧١ لە [[سەنتەری نەخۆشخانەی کینگز کاونتی]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە. لە ١٩٨٨ دەستی بە چالاکی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0823507}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧١]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:مۆسیقاژەنانی پیاوی ئەمریکی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ڕاپەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ڕاپەڕە نێرە ئەفریقی-ئەمریکییەکان]] [[پۆل:گۆرانینووسانی ئەفریقی-ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ڕاپەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] mt55o6arhczl4nmfo3w1twxhyf4z8hl 0 259635 1661565 1632897 2026-09-06T04:16:44Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661565 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''جەیک پاوڵ''' ({{بە ئینگلیزی|Jake Paul}}؛ لەدایکبووی ١٧ی کانوونی دووەمی ١٩٩٧ لە [[کلیڤلاند]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە. لە ٢٠١٣ دەستی بە چالاکی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|4777243}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن|ئینتەرنێت|ژن|شانشینی یەکگرتوو|ھیندستان|کۆمیدیا|مۆسیقا}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Jake Paul}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٧]] [[پۆل:کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:بۆکسەرە نێرە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:مناڵە کوڕە ئەکتەرە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز فەڕەنسی]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:یووتیووبەرە مۆسیقییەکان]] [[پۆل:جولەکەکانی سەدەی بیست و یەکی ئەمریکی]] [[پۆل:مشتومڕەکانی دیزنی]] 2h0ojfvm9bc7529cchtju4ljpz305q5 0 263511 1661241 1511410 2026-09-05T15:55:48Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661241 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''فیل مۆر''' ({{بە ئینگلیزی|Phil Moore}}؛ لەدایکبووی ٢٤ی ئابی ١٩٦١ لە [[بالتیمۆر]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە. لە ١٩٨٦ دەستی بە چالاکی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0601750}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Phil Moore (actor)}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦١]] [[پۆل:خەڵکی ئەفریقایی-ئەمریکی سەدەی ٢١]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خەڵکی نیکلۆدیۆن]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] 3fr9a9ss5bsotc9kn3ynvfw1hgyo392 0 263517 1661239 1511406 2026-09-05T15:55:28Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661239 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''فیل سنایدەر''' ({{بە ئینگلیزی|Phil Snyder}}؛ لەدایکبووی ٦ی شوباتی ١٩٥٣ لە [[ئێلێنسبێرگ، واشینگتن]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە. لە ١٩٧٤ دەستی بە چالاکی کردووە و تا ئێستا بەردەوامە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|5311035}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٣]] [[پۆل:سیناریۆنووسە کوڕە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی نۆرسریدج ویلایەتی کالیفۆڕنیا]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی کایەی ڤیدیۆیی]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی لۆس ئانجلەس]] qer6gx58kgifmbtfpwngxvjililp9ob 0 263543 1661240 1511408 2026-09-05T15:55:38Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661240 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''فیل لویس''' ({{بە ئینگلیزی|Phill Lewis}}؛ لەدایکبووی ١٤ی شوباتی ١٩٦٨ لە [[ئاروا]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە. لە ١٩٨٦ دەستی بە چالاکی کردووە. بەشداریی لە زنجیرەی [[چۆن دایکتانم ناسی]]دا کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0507629}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن|ئەفریقا|دیزنی}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Phill Lewis}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٨]] [[پۆل:کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:خەڵکی ئەفریقایی-ئەمریکی سەدەی ٢١]] [[پۆل:کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:کاتۆلیکەکانی ئەفریقایی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:دەرھێنەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خەڵکی دیزنی]] kzgdlfevjmybmh3agt6qflocvd11tzk 0 266325 1661205 1547935 2026-09-05T15:25:49Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661205 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''''فلینتسۆنز''''' ({{بە ئینگلیزی |The Flintstones}}) ئەنیمەیشنی ئەمریکییە کە لەلایەن [[ھانا-باربارا|کۆمپانیای هانا-باربێرا پرۆداکشنز]] بەرهەم هێنراوە، کە لە شوێنێکی ڕۆمانسیکراوی [[سەردەمی بەردین|سەردەمی بەرددا]] ڕوودەدات و بەدوای خێزانی سەرەکیدا دەگەڕێت. لە سەرەتادا لە [[کۆمپانیای پەخشی ئەمریکی|کەناڵی ئەی بی سی]] لە ٣٠ی ئەیلوولی ١٩٦٠ تا ١ی نیسانی ١٩٦٦ پەخشکرا و یەکەم زنجیرە ئەنیمەیشن بوو کە شوێنی سەرەکی لە تەلەڤیزیۆنەکاندا هەبوو.<ref name="Woolery">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Woolery|یەکەم=George W.|ناونیشان=https://archive.org/details/childrenstelevis0000wool/page/106/mode/2up|سەردێڕ=Children's Television: The First Thirty-Five Years, 1946–1981|ڕێکەوت=١٩٨٣|بڵاوکەرەوە=Scarecrow Press|ژپنک=٠-٨١٠٨-١٥٥٧-٥|پەڕەکان=١٠٣–١٠٨|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئازاری ٢٠٢٠}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٨ی ئازاری ٢٠٢٤}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|تەلەڤیزیۆن|ئەنیمەیشن|کارتۆن|کۆمیدیا}} {{کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|The Flintstones}} [[پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییانەی کە تەلەڤیزیۆنی واڕنەر بڕۆز بەرھەمیھێناوە]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکانی ھانا باربێرا]] [[پۆل:ئەو بەرنامە تەلەڤیزیۆنییانەی کە خۆیان لەگەڵ یارییە ڤیدیۆیییەکان گونجاندووە]] [[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان کە وەرگیراون بۆ فیلم]] [[پۆل:ئەو بەرنامە تەلەڤیزیۆنییانەی کە خۆیان لەگەڵ کۆمیکدا گونجاندووە]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان دەربارەی خێزان]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمەیشنییەکان سەبارەت بە منداڵ]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە کۆمیدییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییە ئینگلیزی-زمانە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:چاندی ئەمریکی]] b3sm967cp4islp2yio1prittjjoaiqr 0 266382 1661120 1510765 2026-09-05T14:51:06Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661120 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''فرانک ئەلێکساندەر''' ({{بە ئینگلیزی| Frank Alexander }}) ئەکتەرێکی ئەمریکییە، و بەشداری چەندین فیلمی لە [[سینەمای ویلایەتە یەکگرتووەکان]] (ھۆڵیوود) کردووە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٨ی ئازاری ٢٠٢٤}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|تەلەڤیزیۆن|ئەکتەران|ژیاننامە}} {{کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Frank Alexander (actor)}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٩]] [[پۆل:مردووانی ١٩٣٧]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ناشتنەکان لە گۆڕستانی ھۆڵیوود فۆرێڤەر]] qzkco105t90kakuleoo3ox5s89fyv8j 0 266783 1661086 1502177 2026-09-05T13:37:50Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1661086 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:United States Minor Outlying Islands.png|وێنۆک]] '''دوورگە بچووکەکانی دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا''' نۆ خاکی دوورگەی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکان]]. ئەوانیش بریتین لە دوورگەی بەیکەر و دوورگەی ھاولاند و دوورگەی جارڤیس و جۆنستۆن ئەتۆڵ و کینگمان ڕیف و مید وەی ئەتۆڵ و پاڵمیرا ئەتۆڵ و دوورگەی وەیک لە [[زەریای ھێمن]] ; و دوورگەی ناڤاسا لە [[دەریای کاری بی]]. دوورگەکان بە ھۆکاری [[ئامار]]ی بەیەکەوە گرووپ کراون. پێکەوە بەڕێوەنابرێن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٨ی ئازاری ٢٠٢٤}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|جوگرافیا|ئاو|دوورگەکان|ئۆقیانووسیا}} {{پۆلی کۆمنز|United States Minor Outlying Islands}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:وڵاتەکانی ئینگلیزی ئاخێو]] 34032uhu1piymdk8n8fwouq5cabydnh 0 267260 1661125 1510774 2026-09-05T14:52:01Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661125 wikitext text/x-wiki {{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''فرانک دارابۆنت''' ({{بە ئینگلیزی|Frank Darabont}}) سیناریۆنووس و دەرھێنەر و بەرھەمھێنەرێکی ئەمریکییە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٨ی ئازاری ٢٠٢٤}} {{تووڵی دەروازە|ھۆڵیوود|فیلم|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Frank Darabont}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٩]] [[پۆل:سیناریۆنووسە کوڕە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:کوڕە نووسەرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:دەرھێنەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی]] [[پۆل:نووسەرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:دەرھێنەرانی فیلم لە لۆس ئانجلەس]] [[پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلم لە کالیفۆڕنیا]] [[پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلم لە ئێڵەنۆی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:سیناریۆنووسەکانی کالیفۆرنیا]] [[پۆل:سیناریۆنووسانی ئێڵەنۆی]] [[پۆل:دەرھێنەرانی فیلم لە ئێڵەنۆی]] fd8rgiwe6lg6zio4eepthzgs86boep4 0 268027 1661102 1502231 2026-09-05T13:40:20Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1661102 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''دوورگەکانی ڤێرجینیای ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا''' دەکەوێتە دەریای کاری بی و ڕۆژھەڵاتی [[پۆرتۆ ڕیکۆ|پورتوگال]] و باشووری ڕۆژاوای دوورگەکانی ڤێرجینیای بەریتانیا. دوورگەکانی ڤێرجینیای ئەمریکا یەکێکە لە ناوچە خۆبەڕێوەبەرەکانی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٨ی ئازاری ٢٠٢٤}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دوورگەکان|جوگرافیا }} {{پۆلی کۆمنز|United States Virgin Islands}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:ھەرێمە دابەشکراوەکان]] [[پۆل:کۆلۆنیەکانی پێشوی دانیمارک]] [[پۆل:وڵاتە دوورگەییەکان]] [[پۆل:دوورگە بچووکە گەشەکردووەکان]] [[پۆل:وڵاتەکانی کارایبی]] [[پۆل:وڵاتەکانی ئینگلیزی ئاخێو]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩١٧]] [[پۆل:دوورگەکانی ڤێرجینی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] pe6bzjt148f6yn1yk7wc7ncn8cxsprj 0 268071 1661288 1502322 2026-09-05T16:35:30Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1661288 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Skull Island (fictional island) map.jpg|وێنۆک]] '''دوورگەی کەلەسەر''' ({{بە ئینگلیزی|Skull Island}}) ئەو ناوەیە کە زۆرترین جار بۆ وەسفکردنی دوورگەیەکی خەیاڵی بەکاردێت کە بۆ یەکەمجار لە فیلمی [[کینگ کۆنگ (فیلمی ١٩٣٣)|کینگ کۆنگ]] لە ساڵی ١٩٣٣ دەرکەوتووە و دواتر لە بەدواداچوونەکانی و سێ دووبارە دروستکردنەوە و ھەر میدیایەکی دیکەی [[کۆنگ]] دەرکەوتووە. شوێنی نیشتەجێبوونی کینگ کۆنگ و چەند جۆرێکی دیکەی بوونەوەرە کە زۆربەیان [[پێش مێژوو]]ن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٨ی ئازاری ٢٠٢٤}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|دەیەی ١٩٣٠}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} 6ffbzzefibt3222mzwsxnr4aowmi473 0 268105 1661541 1653446 2026-09-06T01:36:12Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (وێژە-کۆلکە، ژینناسی-کۆلکە) 1661541 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:B5bugerbear.jpg|وێنۆک| وێنەی دڕندەیەکی خەیاڵی بەناوی بیگ فووت "پێ گەورە"]] '''ئەھریمەن''' یان '''دڕندە''' ({{بە ئینگلیزی |Monster}}) جۆرێکە لە بوونەوەر لە [[خەیاڵ (وێژە)|چیرۆکی خەیاڵیدا]]. بەزۆری لە [[ئەفسانە]] یان چیرۆکی ترسناکدا دەبینرێن. زۆرجار ناشرینن و لەوانەیە [[مرۆڤ]] و بوونەوەرەکانی تر [[ترس|بترسێنن]]. ھەروەھا ھەندێک جار مرۆڤ دەخۆن. ئەھریمەنێک دەتوانێت بەڕاستی ھەر بوونەوەرێک بێت، وەک [[خوێنمژ|خوێنمژێک]]، جادووگەرێک یان تەنانەت گورگێک. بە شێوەیەکی خەیاڵی، ''ئەھریمەن'' کەسێکی زۆر [[خراپە]]. ھەندێک جار ئەم بوونەوەرانە خراپ نین یان ئەھریمەن نین بەو واتایە چونکە ھەندێکیان [[مرۆڤ|کەسانی]] تر دەپارێزن و یان بێ ھێرشن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٨ی ئازاری ٢٠٢٤}} {{پۆلی کۆمنز|Monsters}} {{تووڵی دەروازە|وێژە|ژینناسی}} {{وێژە-کۆلکە}} {{ژینناسی-کۆلکە}} [[پۆل:خەیاڵی ترسناک]] [[پۆل:خەیاڵی بیرکردنەوەیی]] 7p8a2qo3yd7q0jzuskzm0rpp1vauoq9 0 268157 1661622 1511314 2026-09-06T05:47:07Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1661622 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''فۆڕت وەڕت''' ({{بە ئینگلیزی|Fort Worth}}) شارێکە دەکەوێتە ویلایەتی تێکساس، [[ئەمریکا]]، و ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠٢٠ " ٩٢٧٬٧٢٠ " کەس بووە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٠ی ئابی ٢٠٢٤}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|جوگرافیا|شارەکان|مێژوو}} {{کۆلکە}} [[en:Fort Worth]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} rsssvjrwlehbnwu147lvnm13dl0e20k 0 268228 1661555 1613354 2026-09-06T01:38:32Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (وێژە-کۆلکە) 1661555 wikitext text/x-wiki {{بەکارھێنانەکانی دیکە}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''Antithesis''' ( pl. : '''antitheses''' ; [[زمانی یۆنانی|بە یۆنانی]] بۆ "دانانی پێچەوانە"، لە "دژی" و "دانان") لە نووسین یان قسەکردندا بەکاردێت یان وەک گەڵاڵەیەک کە دژایەتی لەگەڵ هەندێک گەڵاڵەی پێشتر باسکراودا دەکات یان پێچەوانە دەکاتەوە، یان کاتێک دوو پێچەوانە پێکەوە دەناسێنرێن بۆ کاریگەری دژبەیەک. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Ferreira|یەکەم=Gladwyn|سەردێڕ=English Kumarbharati Grammar,Language Study & Writing Skills Std.X|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=QCzeDfeUe30C&q=Antithesis+figure+of+speech&pg=PA168}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Cody|یەکەم=Sherwin|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=9xF14SzHIBAC&q=Antithesis+figure+of+speech&pg=PA111|سەردێڕ=The Art of Writing and Speaking the English Language|ڕێکەوت=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧|ژپنک=٩٧٨-١٤٠٦٨٤٦٥٧٧}}</ref> == ئاماژەکان == Ferreira, Gladwyn. "English Kumarbharati Grammar,Language Study & Writing Skills Std.X". <nowiki>{{cite journal}}</nowiki>: Cite journal requires |journal= (help) Cody, Sherwin (December 31, 2007). The Art of Writing and Speaking the English Language. <nowiki>ISBN 978-1406846577</nowiki>. "Antithesis". The Columbia Encyclopedia. Columbia University Press. 1963. Lloyd, Alfred (May 25, 1911). "The Logic of Antithesis". The Journal of Philosophy, Psychology, and Scientific Methods. 8 (11): 281–289. doi:10.2307/2013034. JSTOR 2013034. Preminger, Alex; Brogan, T.V.F. (1993). Antithesis. Princeton University Press. Nick Skellon, "Antithesis: examples and definition," Speak Like A Pro. 2013   One or more of the preceding sentences incorporates text from a publication now in the public domain: Chisholm, Hugh, ed. (1911). "Antithesis". Encyclopædia Britannica. Vol. 2 (11th ed.). Cambridge University Press. pp. 146–147. Craig R. Koester, 2014. Revelation (New Haven, CT: Yale University Press, 2014), 853. Burke, Kenneth. A Rhetoric of Motives. University of California Press, 1969. p. 58. Slater, Jarron. "Attitudes of Collaborative Expectancy: Antithesis, Gradatio, and A Rhetoric of Motives, Page 58." Rhetoric Review 37.3 (2018): 247-258. BBC News online, 17 May 2005. Matt. 5:17–48 E.g. Cicero, de Officiis 3.54-57. Williams, Robert R. (1992). Recognition: Fichte and Hegel on the Other. SUNY Press. p. 46, note 37. Kaufmann, Walter, Hegel: A Reinterpretation, 1966, Anchor Books, p.154.{{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|وێژە|زمانی عەرەبی}} {{وێژە-کۆلکە}} [[پۆل:ڕەوانبێژی]] [[پۆل:شێوەکانی قسەکردن]] srn6j99gw8426736zi0tstkmc04nsge 0 269109 1661247 1511436 2026-09-05T15:58:03Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661247 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''فیلمی ترسناک ٣''' ({{بە ئینگلیزی|Scary Movie 3}}) فیلمێکی [[کۆمیدیا]]ی [[خەیاڵی زانستی]]یە ئەمریکییە لە ساڵی ٢٠٠٣. تێچووی فیلمەکە (٤٨) ملیۆن دۆلار بووە، و داھاتی فیلمەکە لە [[بۆکس ئۆفیس]] (٢٢٠٫٧) ملیۆن دۆلار بووە. لە ڕێکەوتی (٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٣) لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] بڵاوکرایەوە، و ماوەی فیلمەکە ٨٤ خولەکە. چیرۆکی فیلمەکە گاڵتەجاڕی بە چەندین فیلمی ترسناک و خەیاڵی زانستی دەکات، بە تایبەتی فیلمەکانی "The Ring" و "Signs". کارەکتەری سەرەکی، سیندی کەمپبێڵ، ھەوڵ دەدات نھێنی ڤیدیۆیەکی کوشندە و ھێرشێکی بیانی ھەڵبێنجێنێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٧ی ئابی ٢٠٢٤}} {{تووڵی دەروازە|ھۆڵیوود|دیزنی|فیلم|دەیەی ٢٠٠٠|کۆمیدیا}} [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٠٠]] [[پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمە گاڵتەبازییەکانی دەیەی ٢٠٠٠]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٣]] [[پۆل:فیلمە پاشکۆیە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ترسناکە سەروو سروشتییەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی ژیانی دەرەوەی زەوی]] [[پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە سەرۆکە خەیاڵییەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە ئایین]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە واشینگتن داندراون]] [[پۆل:فیلمەکان لە ڤانکۆڤەر وێنەگیراون]] [[پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە دین]] ouwes2tjrwogxc0lbxj4rt82zsb0fxw 0 269116 1661655 1502552 2026-09-06T07:35:08Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، ژاپۆن-کۆلکە) 1661655 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی ئەنیمانگا/سەر|ناو=دۆرۆرۆ|وێنە=|چەشن=[[خەیاڵی ئەکشن|ئەکشن]]{{ھن}}[[فەنتازیای تاریک|خەیاڵی تاریک]]{{ھن}}[[خەیاڵی مێژوویی]]|سەردێڕ=بەرگی وەشانی یەکەم|دروستکەر=[[ئۆسامۆ تێزوکا]]}} {{زانیاریدانی ئەنیمانگا/پێ|دەروازە=بەڵێ}} '''''دۆرۆرۆ''''' (どろろ) زنجیرەیەکی [[مانگا (کۆمیک)|مانگای]] [[ژاپۆن]]ییە کە لەلایەن [[مانگاکا|ھونەرمەندی مانگا]]، [[ئۆسامۆ تێزوکا]] نووسراوە و وێنەکێشراوە. دۆرۆرۆ بۆ یەکەم جار لە ڕۆژنامەی شۆکۆکان لە نێوان ئابی ١٩٦٧ و تەممووزی ١٩٦٨ بڵاوکرایەوە، پێش ئەوەی ھەڵوەشێندرێتەوە. مانگاکە لە گۆڤاری بۆکێنۆی (Bōken'ō) [[ئاکیتا شۆتێن]] لە ساڵی ١٩٦٩ کۆتایی پێھات. زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی [[ئەنیمێ]]ی ٢٦ ئەڵقەیی کە لەلایەن کۆمپانیای موشی پرۆداکشنەوە بەرھەم ھێنراوە و لە ساڵی ١٩٦٩ پەخشکرا. == میدیا == === مانگا === ''دۆرۆرۆ'' بۆ یەکەمجار لە ''[[ھەفتانەی شۆنن سەندەی]]'' لە نێوان ٢٧ی ئابی ١٩٦٧ و ٢٢ی تەممووزی ١٩٦٨ زنجیرەیی کرا، پێش ئەوەی ھەڵبوەشێتەوە. ھاوپێچ لەگەڵ پەخشی ئەنیمێیەکەی، پاشان مانگاکە گواسترایەوە و لە گۆڤاری بۆکێنۆی ئاکیتا شۆتێن لە مانگی ئایار تا تشرینی یەکەمی ساڵی ١٩٦٩ کۆتایی ھات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ja: どろろ|ناونیشان=http://tezukaosamu.net/jp/manga/310.html|سەردێڕ=どろろ｜マンガ｜手塚治虫 TEZUKA OSAMU OFFICIAL|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150525055623/http://tezukaosamu.net/jp/manga/310.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئایاری ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠١٥|وێبگە=TezukaOsamu.net(JP) 手塚治虫 公式サイト|بڵاوکەرەوە=Tezuka Productions|زمان=ja}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=どろろ|ناونیشان=http://www.e-kataribe.com/movie/tezuka/dororo.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150715205702/http://www.e-kataribe.com/movie/tezuka/dororo.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تەممووزی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠١٥|وێبگە=電子かたりべ.COM|زمان=ja}}</ref> ئاکیتا شۆتێن مانگاکەی لە چوار ''[[تانکۆبۆن]]'' لە نێوان ١٢ی ئابی ١٩٧١ و ٢٠ی ئایاری<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ja:どろろ 第1巻|ناونیشان=https://www.akitashoten.co.jp/comics/4253062571|سەردێڕ=どろろ 第1巻|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190327091008/https://www.akitashoten.co.jp/comics/4253062571|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئازاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=[[Akita Shoten]]|زمان=ja}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ja:どろろ 第4巻|ناونیشان=https://www.akitashoten.co.jp/comics/4253062601|سەردێڕ=どろろ 第4巻|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190327090933/https://www.akitashoten.co.jp/comics/4253062601|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئازاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=[[Akita Shoten]]|زمان=ja}}</ref> لە چوارچێوەی چاپی بەرھەمە تەواوەکانی مانگای ئۆسامو تێزوکا، کۆدانشا مانگاکەی کۆکردەوە بۆ چوار تاکۆبۆن<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ja:どろろ（４）|ناونیشان=http://kc.kodansha.co.jp/product/top.php/1234572487|سەردێڕ=サイトリニューアルのお知らせ｜講談社|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20140614153145/http://kc.kodansha.co.jp/product/top.php/1234572488|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=[[Kodansha]]|زمان=Ja}}</ref> لە نێوان ١٢ی ئازار و ١٢ی حوزەیرانی ١٩٨١.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ja:どろろ（１）|ناونیشان=http://kc.kodansha.co.jp/product/top.php/1234572485|سەردێڕ=サイトリニューアルのお知らせ｜講談社|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20081021034633/http://kc.kodansha.co.jp/product/top.php/1234572485|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=[[Kodansha]]|زمان=Ja}}</ref> === ڕۆمان === ڕۆمانێک لە نووسینی ماساکی تسوجی و وێنەکێشانی ھیدێکی کیتانۆ لە ئەیلوولی ١٩٧٨ لەلایەن ئاساھی سۆنۆراما بڵاوکرایەوە؛<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Tsuji, Masaki|دوایین٢=Kitano, Hideki|ڕێکەوت=ئەیلوولی ١٩٧٨|بڵاوکەرەوە=[[Asahi Sonorama]]|ژپنک=٤-٢٥٧-٧٦١١٣-X|زمان=ja|script-title=ja:小説 どろろ (ソノラマ文庫)|بەستەری نووسەر=Masaki Tsuji}}</ref> دواتر لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠٠٧ چاپکرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ja:小説どろろ （改訂新版）|ناونیشان=https://www.kinokuniya.co.jp/f/dsg-01-9784257790563|سەردێڕ=ヤングシリーズ 小説どろろ （改訂新版）|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220504195229/https://www.kinokuniya.co.jp/f/dsg-01-9784257790563|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=Kinokuniya|زمان=ja}}</ref> === فلیم === فیلمێکی لایڤ ئەکشن لە دەرھێنانی ئاکیھیکۆ شیۆتا لە ساڵی ٢٠٠٧ نمایشکرا. === ئەنیمێ === یەکەم زنجیرە ئەنیمەیشن، ئەنیمەیشنی لەلایەن موشی پرۆدەکشن، لە نێوان ٦ی نیسان و ٢٨ی ئەیلوولی ١٩٦٩ لە [[تەلەڤیزیۆنی فوجی|کەناڵی فوجی]] پەخشکرا، کە ٢٦ ئەڵقە بوو. لە دەرھێنانی جیسابورۆ سوگی بووە، لەگەڵ مۆسیقای ئیساو تۆمیتا. بە پێچەوانەی مانگاکە، وەشانی ئەنیمێ کۆتایییەکی یەکلاکەرەوەی ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Tezuka World Dororo Episode Summary|ناونیشان=http://en.tezuka.co.jp/anime/sakuhin/subtitle/ts010.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20081009230154/http://en.tezuka.co.jp/anime/sakuhin/subtitle/ts010.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦}}</ref> === کایەی ڤیدیۆیی === گەشەپێدەر [[سێگا]] لە ساڵی ٢٠٠٤ یارییەکی ڤیدیۆیی لەسەر مانگای ''دۆرۆرۆ'' بۆ ئامێری [[پلەیستەیشن ٢]] دروست کرد. لە ئەمریکا و ئەورووپا لەژێر ناوی ''Blood Will Tell'' بڵاوکرایەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Dororo}} * [http://en.tezuka.co.jp/manga/sakuhin/m060/m060_01.html ''دۆرۆرۆ'' لە جیھانی تێزوکا ئۆسامو] – وێبگەی فەرمی بەرھەمەکانی تێزوکا ئۆسامو * [http://www.vertical-inc.com/books/dororo.html پەیجی فەرمی ''دۆرۆرۆ'' لە ڤێرتیکاڵ ئینک] * {{ھێڵی ھەواڵی ئەنیمێ|manga|6638}} {{تووڵی دەروازە|ژاپۆن|ئەنیمێ و مانگا|کایەی ڤیدیۆیی|تەلەڤیزیۆن|ڕۆمانەکان|دەیەی ٢٠٠٠}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{ژاپۆن-کۆلکە}} [[پۆل:ناونیشانەکانی بڵاوکەرەوەی ڤێرتیکاڵ]] [[پۆل:شۆنن مانگا]] [[پۆل:مانگای شۆگاکوکان]] [[پۆل:ئەو مانگایانەی گۆڕدراوە بۆ فیلم]] [[پۆل:نەفرەتلێکراوەکان لە خەیاڵ]] [[پۆل:ئەنیمێ و مانگای فەنتازیای تاریک]] [[پۆل:ئەنیمێ و مانگای جووڵە]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ژاپۆنی]] [[پۆل:زنجیرە مانگاکان]] 52dtxprda6pfog5oycx4hzua1k9kuef 0 270139 1661283 1448360 2026-09-05T16:34:40Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە) 1661283 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''دوورگەی مان''' دوورگەیەکی خۆبەڕێوەبەری وابەستەی تاجی بەریتانیایە لە [[دەریای ئیرلەند|دەریای ئێرلەندا]] لە نێوان [[بەریتانیای مەزن|بەریتانیا]] و [[ئیرلەند|ئێرلەندا]] . وەک یەکێک لە گەلانی سێلتیک و نیشتمانی مانکسییەکان ناسراوە، کە گرووپێکی نەتەوەیی خەڵکی سێلتیکن. وەک سەرۆکی دەوڵەت، [[چارڵسی سێیەم|چارڵی سێیەم]] نازناوی لۆرد/حاکمی ھەیە و لەلایەن جێگری حاکمەوە نوێنەرایەتی دەکرێت. حکومەتی بەریتانیا بەرپرسیارە لە بەرگری سەربازی دوورگەکە و ھەروەھا نوێنەرایەتی دەکات لە دەرەوەی وڵات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Manx National Heritage|ناونیشان=https://manxnationalheritage.im/?s=mann|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240506030630/https://manxnationalheritage.im/?s=mann|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> ئەم دوورگەیە لە پێش ساڵی ٦٥٠٠ پێش زایینەوە بە دانیشتوو دادەنرێت. کاریگەری کولتووری گەیلیک لە سەدەی پێنجەمی زایینی دەستی پێکرد، کاتێک مژدەدەرە ئێرلەندییەکان دەستیان کرد بە نیشتەجێکردنی دوورگەکە لەسەر بنەمای فێرکارییەکانی قەشە پاتریک، تاکو زمانی مینک کە لقێکە لە زمانەکانی گاودایک دەرکەوت. لە ساڵی ٦٢٧ شا ئێدوین لە نۆرسەمبریا دەستی کرد بە داگیرکردنی دوورگەی مان و زۆربەی ناوچەی مێرسیا. لە سەدەی نۆیەمدا باکوورییەکان شانشنی تالاسۆکراسییان دامەزراند، کە دوورگەی مانی لەخۆگرتبوو. ماگنوس بێرفوت، پاشای نەرویج لە ساڵی ١٠٩٣ تا ١١٠٣، لە نێوان ساڵانی ١٠٩٩ بۆ ١١٠٣ وەک پاشای شانشینی دوورگەکان کاری کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٤|سەردێڕ=Magnus 3 Olavsson Berrføtt – Norsk biografisk leksikon|ناونیشان=https://nbl.snl.no/Magnus_3_Olavsson_Berrf%C3%B8tt|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130515031012/http://snl.no/.nbl_biografi/Magnus_3_Olavsson_Berrf%C3%B8tt/utdypning|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئایاری ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠١٩|وێبگە=Store norske leksikon|زمان=no}}</ref> لە ساڵی ١٢٦٦ شا ماگنوسی شەشەمی [[نەرویژ]] بەپێی پەیمانی پێرس تەختی پاشایەتی خۆی لە دوورگەی مان فرۆشت بە ئەلێکساندەر سێیەمی [[سکۆتلەندا]]. دوای ماوەیەک لە فەرمانڕەوایی یەک لە دوای یەک لەلایەن پاشاکانی سکۆتلەندا و [[ئینگلتەرا]]، دوورگەکە لە ساڵی ١٣٩٩دا کەوتە ژێر دەسەڵاتی فیۆداڵی تاجی ئینگلیز، دوورگەکە لە ساڵی ١٧٦٥ کڕدرا، بەڵام نەبووە بەشێک لە شانشینی [[سەدەی ١٨]]ی [[بەریتانیای گەورە]]، و نە ھیچ کام لە ھاوپێچەکانی، دوورگەکە ھەمیشە سەربەخۆیی ناوخۆیی خۆی پاراستووە. لە ساڵی ١٨٨١دا ماڵی ئەنجوومەنی تاینڤاڵد لە دوورگەی مان بووە یەکەمین [[دەسەڵاتی یاسادانان]]ی نیشتمانی لە جیھاندا کە مافی دەنگدانی بە ژنان لە ھەڵبژاردنە گشتییەکاندا بەخشی، ھەرچەندە ژنانی ھاوسەردار لەم ھەڵبژاردنانە دوورخرانەوە. == جوگرافیا == دوورگەی مان بەشێکە لە دوورگەکانی بەریتانیا، کە زاراوەیەکە بۆ دوورگەکانی باکووری ڕۆژاوای ئەورووپا. دەکەوێتە ناوەڕاستی دەریای [[ئێرلەندا]] لە نێوان ئینگلتەرا و سکۆتلەندا و ئێرلەندا. درێژییەکەی ٤٨ کم و پانییەکەی لە نێوان ١٣ بۆ ٢٤ کم و ڕووبەرەکەی ٥٧٢ کیلۆمەتر دووجایە. لە باکوور و باشووری دوورگەکەدا ھەندێک گرد ھەیە و بەشی باکووری دوورگەکە دەشتاییە. بەرزترین شاخی دوورگەکە، چیای سنێفێل، بەرزییەکەی ٦٢١ مەترە و دەوترێت کەسێک کە لەسەر لوتکەی وەستابێت دەتوانێت ٦ شانشین ببینێت کە بریتین لە شانشینی مان، ئینگلتەرا، .سکۆتلەندا، ئێرلەندا، [[وێڵز]]، شانشینی بەھەشت. == سیستمی حوکمڕانی == دوورگەکە جیایە لە شانشینی یەکگرتوو، بەڵام دەکەوێتە ژێر دەسەڵاتی تاجی بەریتانیاوە بەرزترین پێگەی لە ویلایەتەکەدا لۆردی دوورگەی مانە لە ساڵی ١٧٦٥ی زایینییەوە ئەم پۆستە پێشتر لەلایەن پاشای بەریتانیاوە بووە ئەلیزابێسی دووەم، و ئێستا لەلایەن شا چارڵزەوەیە شانشینی یەکگرتوو بەرپرسیارە لە بەرگریکردن لە دوورگەکە و نوێنەرایەتیکردنی لە کۆنفرانسە نێونەتەوەیییەکان. لە لایەکی دیکەوە دوورگەکە پەرلەمانێکی ناوخۆیی ھەیە کە بەرپرسیارە لە نزیکەی ھەموو کاروباری ناوخۆی دوورگەکە. پەرلەمانی دوورگەکە کە ناوی تای ولودە، دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ٩٧٩ی زایینی، ئەمڕۆ پەرلەمان دوو بەشی سەرەکی لەخۆدەگرێت: ئەنجومەنی کلیلەکان کە ئەندامە ڕاستەوخۆ ھەڵبژێردراوەکان لەخۆدەگرێت، ھەروەھا بەشی دووەم، ئەنجومەنی یاسادانان کە بە شێوەیەکی ناڕاستەوخۆ ئەندامانی ھەڵبژێردراو لەخۆدەگرێت. دوورگەکە کابینەیەکی ھەیە و سەرۆکی ئێستای ھاوارد کوایلە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Isle of Man}} {{تووڵی دەروازە|ئەورووپا|شانشینی یەکگرتوو|جوگرافیا|وڵاتەکان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}} [[پۆل:دوورگە بریتانییەکان]] [[پۆل:وڵاتەکانی ئینگلیزی ئاخێو]] [[پۆل:کۆلۆنیەکانی پێشووی نەرویج]] [[پۆل:وڵاتە دوورگەییەکان]] [[پۆل:دوورگەی مەن]] 5obltebijy14w6tghyzz0o5m2x1i7b6 0 270372 1661629 1511331 2026-09-06T05:48:17Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1661629 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''فۆڵس پاس''' ({{بە ئینگلیزی|False Pass}}) شارێکە دەکەوێتە ویلایەتی [[ئالاسکا]]، [[ئەمریکا]]. ژمارەی دانیشتووانی بەپێی [[سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (٢٠٢٠)|سەرژمێریی ٢٠٢٠]] (٣١) کەس بووە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣٠ی ئابی ٢٠٢٤}} {{کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|False Pass, Alaska}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} [[پۆل:شارەکانی ئەلاسکا]] g16uku28185t00asyu27cvrtb806a4y 0 270798 1661616 1511302 2026-09-06T05:46:07Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1661616 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''فۆلکلۆری ئەمریکی''' ({{بە ئینگلیزی|American Folk}}) فیلمێکی [[فیلمی درامایی|درامایی]]ی ئەمریکییە لە ساڵی ٢٠١٧. تێچووی فیلمەکە و داھاتی فیلمەکە لە [[بۆکس ئۆفیس]] نەزانراوە. لە ڕێکەوتی (٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨) لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] بڵاوکرایەوە، و ماوەی فیلمەکە ٩٩ خولەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}</ref> == کورتەی چیرۆک == فیلمەکە چیرۆکی دوو کەس دەگێڕێتەوە کە لە ڕۆژی ١١ی ئەیلوولی ٢٠٠١دا لە فڕۆکەخانەی نیویۆرک گیریان خواردووە. ئەوان بڕیار دەدەن بە ئۆتۆمبیل سەفەر بکەن بۆ کالیفۆرنیا. لە ڕێگادا، ئەوان لەگەڵ خەڵکی جۆراوجۆر چاویان پێدەکەوێت و گۆرانی فۆلکلۆری ئەمریکی دەچڕن، کە دەبێتە ھۆی دروستبوونی پەیوەندییەکی تایبەت لە نێوانیاندا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٧]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ٢٠٠١ بەرھەمھێنراون]] [[پۆل:فیلمەکان لە لۆس ئەنجلۆس دانراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک داندراون]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە پەنسێلڤانیا داندراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە تێکساس، ئەمریکا نمایش کراون]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە ڤێرجینیا داندراون]] 4vjb82zxaq7d5pm32r8s1sumbpxbynw 0 270814 1661661 1652003 2026-09-06T07:36:08Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1661661 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''دۆزینەوەی دۆری''' ({{بە ئینگلیزی|Finding Dory}}) فیلمێکی [[فیلمی ئەنیمەیشن|ئەنیمەیشن]]ی ئەمریکییە لە ساڵی ٢٠١٦. تێچووی فیلمەکە نزیکەی ٢٠٠ ملیۆن دۆلار بووە و داھاتی فیلمەکە لە [[بۆکس ئۆفیس]] زیاتر لە ١ ملیار دۆلار بووە. لە ڕێکەوتی (١٧ی حوزەیرانی ٢٠١٦) لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] بڵاوکرایەوە، و ماوەی فیلمەکە ٩٧ خولەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}</ref> == کورتەی چیرۆک == دۆری، ماسییە شینە بیرکۆڵەکە، لەپڕ بیرەوەرییەکانی سەبارەت بە دایک و باوکی دێتەوە یاد. لەگەڵ ھاوڕێکانی مارلین و نێمۆ، دۆری دەست بە گەشتێکی سەرنجڕاکێش دەکات بەناو زەریادا بۆ دۆزینەوەی خێزانەکەی. لە ڕێگادا، ئەوان ڕووبەڕووی کۆمەڵێک کێشە و ئاستەنگ دەبنەوە، بەڵام یارمەتی کۆمەڵێک دۆستی نوێ وەردەگرن. لە کۆتاییدا، دۆری دەگاتە ئامانجی و فێری بەھای خێزان و ھاوڕێیەتی دەبێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Finding Dory}} {{تووڵی دەروازە|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دیزنی|ئەنیمەیشن|فیلم|دەیەی ٢٠١٠|کالیفۆڕنیا|کارتۆن|کۆمیدیا}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە ئەمریکییەکانی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە منداڵانەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە منداڵانەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییەکانی ٢٠١٦]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییەکانی ٢٠١٦]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە کۆمپیوتەریییەکانی ٢٠١٦]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٦]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە سێ ڕەھەندییەکان]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ھاوڕێییە کۆمیدییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئەنیمەیشنەکانی منداڵانی ئەمریکی]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە کۆمپیوتەرییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە چیرۆکییە ناھێڵییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە پاشکۆیە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی ھاوڕێیەتی]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکان سەبارەت بە ماسی]] [[پۆل:فیلمە وەچەرخانەکان]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی لەبیرچوونەوە]] [[پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە کەمتوانی]] [[پۆل:فیلمەکان کە لەلایەن تۆماس نیومانەوە تۆمارکراون]] [[پۆل:فیلمەکانی ئایماکس]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی پیکسار]] [[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی سەرکێشیی ئاژەڵان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکان سەبارەت بە خێزانەکان]] k9bir1is2ar6q79b0a1d68nwzwd1qxk 0 270816 1661543 1553422 2026-09-06T01:36:32Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1661543 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''دڕندەکان دژی بیانییەکان''' ({{بە ئینگلیزی|Monsters vs. Aliens}}) فیلمێکی [[فیلمی ئەنیمەیشن|ئەنیمەیشن]]ی ئەمریکییە لە ساڵی ٢٠٠٩. تێچووی فیلمەکە نزیکەی ١٧٥ ملیۆن دۆلار بووە و داھاتی فیلمەکە لە [[بۆکس ئۆفیس]] زیاتر لە ٣٨١ ملیۆن دۆلار بووە. لە ڕێکەوتی (٢٧ی ئازاری ٢٠٠٩) لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] بڵاوکرایەوە، و ماوەی فیلمەکە ٩٤ خولەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}</ref> == کورتەی چیرۆک == کاتێک بیانییەکان ھێرش دەکەنە سەر زەوی، کۆمەڵێک دێوی ناوازە بەرپرسیارێتی ڕزگارکردنی جیھان لە ئەستۆ دەگرن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Monsters vs. Aliens}} {{تووڵی دەروازە|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەنیمەیشن|فیلم|دەیەی ٢٠٠٠|کالیفۆڕنیا|کارتۆن|کۆمیدیا}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی ئەمریکی دەیەی ٢٠٠٠]] [[پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمە ئەھریمەنەکانی دەیەی ٢٠٠٠]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٩]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە سێ ڕەھەندییەکان]] [[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە کۆمپیوتەرییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەھریمەنە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی دەربارەی مەیموونەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکان سەبارەت بە ڕۆبۆتەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکانی درێم وۆڕکس]] [[پۆل:لەشکرکێشی بوونەوەرە ئاسمانییەکان لە فیلمەکاندا]] [[پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە سەرۆکە خەیاڵییەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە تەکنۆلۆژیا]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی بۆ بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان وەرگێڕدراون]] [[پۆل:فیلمەکان لە دەرھێنانی کۆنراد ڤێرنۆن]] [[پۆل:فیلمەکان کە لەلایەن ھێنری جاکمانەوە تۆمارکراون]] [[پۆل:فیلمەکانی ئایماکس]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی پاراماونت پیکچەرز]] [[پۆل:فیلمەکانی پاراماونت پیکچەرز]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی مناڵان لە ٢٠٠٠]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی سەبارەت بە ئاژەڵە قسەکەرەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی سیناریۆی جۆناتان ئایبڵ و گلێن بێرگەر]] he7f1yu1q55nkzuwo1a70ixazm2dbue 0 270899 1661246 1511433 2026-09-05T15:57:42Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661246 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''فیلمی برایانی سوپەر ماریۆ''' ({{بە ئینگلیزی|The Super Mario Bros. Movie}}) فیلمێکی [[فیلمی ئەنیمەیشن|ئەنیمەیشن]]ی ئەمریکی-یابانییە لە ساڵی ٢٠٢٣. تێچووی فیلمەکە نزیکەی ١٠٠ ملیۆن دۆلار بووە و داھاتی فیلمەکە لە [[بۆکس ئۆفیس]] زیاتر لە ١٫٣٥ ملیار دۆلار بووە. لە ڕێکەوتی (٥ی نیسانی ٢٠٢٣) لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] بڵاوکرایەوە، و ماوەی فیلمەکە ٩٢ خولەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}</ref> == کورتەی چیرۆک == ماریۆ و لویجی، دوو برای بۆڕیکار لە نیویۆرک، لەناکاو دەکەونە ناو جیھانێکی سەیر و سەمەرەوە. ماریۆ دەبێت سەفەرێکی پڕ لە کێشە بکات بۆ دۆزینەوەی براکەی و ڕزگارکردنی شانشینی قارچک لە دەستی پاشا باوسەر. لەم ڕێگایەدا، ئەو یارمەتی لە شاژن پیچ و تۆد وەردەگرێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|The Super Mario Bros. Movie}} {{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ژاپۆن|ئەنیمەیشن|فیلم|دەیەی ٢٠٢٠|کارتۆن|کۆمیدیا}} [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٠ بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە منداڵانەکانی دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٣]] [[پۆل:فیلمە فانتازیا ئەنیمەیشنە منداڵە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە کۆمپیوتەرییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە فانتازیا-کۆمیدییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی دەربارەی مەیموونەکان]] [[پۆل:فیلمەکان کە لەلایەن برایەن تایلەر تۆمارکراون]] [[پۆل:فیلمەکانی ئایماکس]] [[پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی ڕووناککردنەوە (کۆمپانیا)]] [[پۆل:فەنتازیای دەروازە]] [[پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی یونێڤێرساڵ پیکچەرز]] [[پۆل:فیلمەکانی یوونیڤەرساڵ پیکچەرز]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە ئەمریکییەکانی ٢٠٢٣]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئەنیمەیشنەکانی منداڵانی ئەمریکی]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە ڕێکخراوەکانی شاری نیویۆرک]] [[پۆل:فیلمەکان بەرھەم ھێنراون لەلایەن کریس مێلێداندری]] oen6tnux3zlwn4hb6p47go3rfkilqhc 0 270996 1661332 1660674 2026-09-05T17:12:30Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]، [[دەروازە:فیلم|فیلم]] و [[دەروازە:دەیەی ٢٠١٠|دەیەی ٢٠١٠]] 1661332 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} '''دواتر''' ({{بە ئینگلیزی|After}}) فیلمێکی [[فیلمی درامای|درامای]] ئەمریکییە لە ساڵی ٢٠١٢. تێچووی فیلمەکە و داھاتی فیلمەکە لە [[بۆکس ئۆفیس]] بەردەست نییە. لە ڕێکەوتی (٨ی حوزەیرانی ٢٠١٢) لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] بڵاوکرایەوە، و ماوەی فیلمەکە ٩٩ خولەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{فیلم-کۆلکە}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فیلم|دەیەی ٢٠١٠}} [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:یەکەم فیلمە دەرھێنراوەکانی ساڵی ٢٠١٢]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٢]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ١٩٩٢ داندراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ساڵی ٢٠١٢ داندراون]] 0ib1l6ynzamfs3honscn84wsp7i3qey 0 271004 1661567 1502452 2026-09-06T04:32:32Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1661567 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} '''دژی خۆر''' ({{بە ئینگلیزی|Against the Sun}}) فیلمێکی [[فیلمی ئەکشن|ئەکشن]] و [[فیلمی درامای|درامای]] ئەمریکییە لە ساڵی ٢٠١٤. تێچووی فیلمەکە و داھاتی فیلمەکە لە [[بۆکس ئۆفیس]] بەردەست نییە. لە ڕێکەوتی (٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥) لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] بڵاوکرایەوە، و ماوەی فیلمەکە ١٠٠ خولەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فیلم}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠١٠ی چەشنی کارەسات]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٤]] [[پۆل:فیلمە کارەساتییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان دەربارەی مانەوە]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە دەیەی ١٩٤٠ داندراون]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە زەریای ھێمن ڕوودەدەن]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە مەکسیک گیراون]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە دەریاییەکان]] hom09t1duvt7iuk37xjj6u53m45iupv 0 271097 1661245 1511432 2026-09-05T15:57:26Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661245 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''فیلمی ئەنیمەیشنی ھونەری''' ({{بە ئینگلیزی|Arthouse animation}}) بریتییە لە [[چەشنی فیلم|چەشنێکی فیلم]]. فیلمی کارتۆنی ھونەری ئاماژەیە بۆ ئەو فیلمە کارتۆنیانەی کە بە شێوازێکی ھونەری و ناباو دروست کراون. ئەم فیلمانە زۆر جار لە دەرەوەی سیستەمی ھۆڵیوود بەرھەم دەھێنرێن و جەخت لەسەر داھێنان لە شێواز و ناوەڕۆکدا دەکەنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:فیلم لە دەیەی ١٩٥٠]] [[پۆل:فیلم لە دەیەی ١٩٦٠]] [[پۆل:فیلم لە دەیەی ١٩٧٠]] [[پۆل:فیلم لە دەیەی ١٩٨٠]] [[پۆل:فیلم لە دەیەی ١٩٩٠]] [[پۆل:فیلم لە دەیەی ٢٠٠٠]] [[پۆل:فیلم لە دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلم لە دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:چەشنەکانی فیلم]] [[پۆل:مێژووی ئەنیمەیشن]] [[پۆل:فیلم لە دەیەی ١٩١٠]] [[پۆل:فیلم لە دەیەی ١٩٢٠]] [[پۆل:فیلمەکان لە دەیەی ١٩٣٠]] [[پۆل:فیلمەکان لە دەیەی ١٩٤٠]] f1hldw3qfbq1a6s5fgxu5jn532n1gfl 0 271404 1661644 1502536 2026-09-06T07:33:18Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (وێژە-کۆلکە، ژاپۆن-کۆلکە) 1661644 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''دۆجینشی''' ({{بە ئینگلیزی|Doujinshi}}) دۆجینشی بریتییە لە بڵاوکراوەی خۆبەخشانە، زۆربەی جار کۆمیکس یان ڕۆمانی کورت کە لەلایەن ھەوادارانەوە بەرھەم دەھێنرێن. زۆر جار لەسەر کارەکتەر و چیرۆکی بەرھەمە بەناوبانگەکانی ئەنیمێ و مانگا دەبن.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|وێژە|ئەنیمێ و مانگا|ژاپۆن}} {{پۆلی کۆمنز|Dōjinshi}} {{وێژە-کۆلکە}} {{ژاپۆن-کۆلکە}} [[پۆل:زاراوەکانی ئەنیمێ و مانگا]] [[پۆل:گرێ و دەستەواژە ژاپۆنییەکان]] eo9owzkne3ujrm5hxyzrm6u4q800g4t 0 271406 1661476 1502405 2026-09-05T22:35:00Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئەنیمێ-کۆلکە) 1661476 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''دووکانی دۆجین''' ({{بە ئینگلیزی|Doujin shop}}) دوکانی دۆجین ئەو شوێنانەن کە تایبەتن بە فرۆشتنی [[دۆجینشی]] و بەرھەمە پەیوەندیدارەکان. ئەم دوکانانە زۆر جار لە ژاپۆن و وڵاتانی تردا دەبینرێن کە کەلتووری ئەنیمێ و مانگایان تێدا بەھێزە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Dōjin shops}} {{ئەنیمێ-کۆلکە}} [[پۆل:زاراوەکانی ئەنیمێ و مانگا]] te1e6stjqt3e9pye1p961gu3w3y2j6n 0 271694 1661175 1510920 2026-09-05T15:12:21Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661175 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''فریشتەی شەقام''' ({{بە ئینگلیزی|Street Angel }}) فیلمێکی درامایی ڕۆمانسی بێدەنگی ئەمریکییە کە لەلایەن فرانک بۆرزەیجەوە دەرھێنراوە و باس لە کچێکی ھەژار دەکات کە لە ناپۆلی دەژی و عاشقی ھونەرمەندێک دەبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Street Angel (1928 film)}} {{تووڵی دەروازە|ھۆڵیوود|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ١٩٢٠]] [[پۆل:فیلمەکانی ١٩٢٨]] [[پۆل:فیلمە ڕەش و سپییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان کە نمایشێکی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین ئەکتەریان تێدایە]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییە دووبارە دۆزراوەکان]] [[پۆل:فیلمەکان کە ڕووداوەکانیان لە ناپۆلییە]] mmw2szp0ii8ci9iwy1k3qki3f49qx47 0 271849 1661595 1576405 2026-09-06T04:37:12Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ھونەر-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1661595 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''دڵشاد محەممەد ئەمین مەجید بەگ''' ناسراو بە '''دڵشاد کوێستانی''' (١٣ی ئابی ١٩٥٧ لە [[کەرکووک]]، [[عێراق]])<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/culture/120520222|سەردێڕ=دڵشاد کوێستانی داهاتی بەشێک لە تابلۆکانی بۆ کارێکی خێرخوازی تەرخان دەکات|ڕێکەوت=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=rudaw.net}}</ref> شێوەکارێکی کوردی دانیشتووی [[فەڕەنسا|فەڕەنسایە]]. دەستپێکی کاری ھونەریی گۆرانیگوتن بووە و شیعریشی نووسیووە، دواتر لە تەمەنی ١٦ ساڵیدا دەستی بە ھونەری وێنەکێشان کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://artfrosh.krd/artist/%D8%AF%DA%B5%D8%B4%D8%A7%D8%AF-%DA%A9%D9%88%DB%8E%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C/?lang=ku|سەردێڕ=دڵشاد کوێستانی|ڕێکەوت=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=artfrosh.krd}}</ref> لە ١٩ وڵاتی جیھان بەشداری لە پێشانگەی ھاوبەشدا کردووە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://vimfoundation.krd/%D9%BE%D8%B1%DB%86%DA%98%DB%95%DB%8C-%D8%A6%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%81%D8%B1%DB%86%D8%B4-%D9%BE|سەردێڕ=پرۆژەی ئارتفرۆش پێشانگەی (بۆنی خاک)ی هونەرمەند دڵشاد کوێستانی دەکاتەوە|ڕێکەوت=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=vimfoundation.krd}}</ref> و لەماوەی ٢٢ ساڵدا زیاتر لە ٧٠ پێشانگای لە ١٩ وڵاتدا کردووەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/213968|سەردێڕ=تابلۆکانی دڵشاد کوێستانی لە هەڵەبجە نمایش دەکرێن|ڕێکەوت=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=Kurdistan24.net}}</ref> ھەروەھا وەکو ئەکتەر لە چەند فیلمێکی فەڕەنسیی و کوردیدا بەشدار بووە و چەندین خەڵاتی ھونەریی پێ بەخشراوە، بە تایبەت لە فەڕەنسا.<ref name=":0"/> == ژیاننامە == === ژیانی تایبەتی === لە ١٣ی ئابی ١٩٥٧ لە گەڕەکی ئیمام قاسم لە [[کەرکووک]] لە دایک بووە. لە ساڵی ١٩٦١ لەگەڵ ماڵباتەکەی رووی لە سلێمانی کردووە. لە ساڵی ١٩٨٠ بووەتە پێشمەرگە و تاوەکو ساڵی ١٩٨٥ بەردەوام بوو، دواتر دەستی بە کاری ھونەری کردووە. لە کەسە یەکەمەکان بووە کە بەشداری لە [[ڕاپەڕینی ١٩٩١|ڕاپەڕینی ١٩٩١یان]] لە شاری سلێمانی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://wishe.net/dreja.aspx?Jmare=11874&Jor=3|سەردێڕ=شێوەكارێكی كورد بەرهەمەكانی لە ئوردن نمایش دەكات|ڕێکەوت=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=wishe.net}}</ref> لە ساڵی ١٩٩٤ بە ھۆی شەڕی ناوخۆییەوە کوردستانی جێھێشتووە و لە فەڕەنسا نیشتەجێ بووە. وەک پەنابەرێکی سیاسی لە ساڵی ٢٠١٠ ڕەگەزنامەی فەرەنسی بەدەست ھێناوە و ئێستا لە شاری چاومۆنت لە فەرەنسا دەژی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://wooarts.com/dilshad-questani-gallery/nggallery/image/dilshad-questani-painting-wooarts-007/|سەردێڕ=Dilshad Questani Gallery|ڕێکەوت=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=wooarts.com|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240917120812/https://wooarts.com/dilshad-questani-gallery/nggallery/image/dilshad-questani-painting-wooarts-007/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === ژیانی ھونەری === ==== شیعر و گۆرانی ==== سەرەتای دەرکەوتنی دڵشاد کوێستانی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵانی نەوەدەکان و بە شیعر و گۆرانی دەست پێ دەکات و چەند گۆرانیەک تۆمار دەکات، وەک «سەمای مەرگ» و «دووری»، دوایین بەرھەمیشی بە ناوی «ژووان» بووە لە ساڵی ١٩٩٤، بەڵام بارودۆخی ئەو کاتەی [[باشووری کوردستان]] ھۆکار دەبێت بۆ فەوتانی بەشێک لە بەرھەمەکانی.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ku.964media.com/96320/|سەردێڕ=دوای نزیکەی 30 ساڵ دابڕان دڵشاد کوێستانی گۆرانی دەڵێتەوە|ڕێکەوت=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=ku.964media.com}}</ref> ==== شێوەکاری ==== لە ساڵی ١٩٩٤ بۆ یەکەم جار یەکەمین پێشانگای تایبەتی لە سلێمانی کردووەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=63720&Jor=5|سەردێڕ=دڵشاد كوێستانی پێشانگای تایبه‌تی كرده‌وه‌|ڕێکەوت=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=wishe.net}}</ref> لە ساڵی ١٩٩٦ لە پێشانگەیەکی ھاوبەشدا لە [[یۆنان]] بەشدار بووە. لە ساڵی ٢٠٠٥ وەک سەرۆکی رێکخراوی کولتوقوری فەرەنسیی و ئەفریقیی دەسنیشان کراوە. لە ساڵی ٢٠١٧ پێشانگەیەکی تایبەتی بەناونیشانی «سەفەرێک بە ناو رۆحدا» لە [[سلێمانی]] کردووەتەوە. ئەو شێوەکارە کوردە، گەلەری تایبەت بە خۆی لە [[فەڕەنسا]] ھەیە، زیاتر لە ٧٠ پێشانگەی تایبەتی کردووەتەوە و لە زیاتر لە ٣٠ پێشانگەی ھاوبەشدا بەشدار بووە، بەرھەمەکانی لە زیاتر لە ١٨ وڵاتدا خراونەتەڕوو. ==== نواندن ==== گوێستانی جگە لە کاری گۆرانیگوتن و شێوەکاریی، کاری نواندنیشی کردووە و لە چەند فیلمێکی فەرەنسی و کوردیدا بەشداری کردووە وەک فیلمی فەرەنسی ALEPH by" Stephanie".<ref name=":1"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://raprsi.com/so/nawdaran/dllshadkwestani ماڵپەڕی ڕاپرسی] {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ھونەر|کوردستان|عێراق|فەڕەنسا}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ھونەر-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:خەڵکی کەرکووک]] [[پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٧]] cgeai6epurdo3zgy9f3ygtc47n5e5ej 0 272042 1661558 1651986 2026-09-06T01:39:02Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1661558 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''دژی تاریکی''' ({{بە ئینگلیزی|Against the Dark}}) فیلمێکی ترسناکی ئەکشنی ئەمریکییە لە ساڵی ٢٠٠٩. لە ڕێکەوتی (١٠ی شوباتی ٢٠٠٩) بڵاوکرایەوە، و ماوەی فیلمەکە ٩٤ خولەکە. == کورتەی چیرۆک == گرووپێک لە ڕزگارکەران ھەوڵ دەدەن لە دژی ڤامپایەرەکان بجەنگن و ژمارەیەک مرۆڤ ڕزگار بکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|دەیەی ٢٠٠٠|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن}} {{فیلم-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٠٠]] [[پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٩]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنییە ھەستبزوێنە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان دەربارەی تۆڵەسەندنەوە]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنییە زانستییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە خوێنمژە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ھۆشیارە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان سەبارەت بە زۆمبییەکان]] [[پۆل:فیلمە وروژێنەرە ئاکشنە ئینگلیزی-زمانەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنە خەیاڵییە زانستییە ئینگلیزییەکان]] 5tlxxd7zdx8srcxqs90s8zcto846mp3 0 272046 1661568 1502456 2026-09-06T04:32:42Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1661568 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''دژی ڕەوت''' ({{بە ئینگلیزی|Against the Current}}) فیلمێکی درامای ئەمریکییە لە ساڵی ٢٠٠٩. لە ڕێکەوتی (١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩) بڵاوکرایەوە، و ماوەی فیلمەکە ٩٨ خولەکە. == کورتەی چیرۆک == پیاوێک بڕیار دەدات بە درێژایی ڕووباری ھەدسۆن مەلە بکات، لەکاتێکدا ڕووبەڕووی کێشە کەسییەکانی دەبێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|دەیەی ٢٠٠٠|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن}} {{فیلم-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٠٠]] [[پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٩]] 74cavtn8kz1lgnv0jhiwcyjqxar8obd 0 272553 1661592 1502497 2026-09-06T04:36:42Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، فیلم-کۆلکە، ھونەر-کۆلکە) 1661592 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''دڵسۆز ماوەتی''' ناوی ڕاستەقینەی '''(لاڤە)'''یە<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nrttv.com/nrt2/detail2/8218|سەردێڕ=دڵسۆز ماوەتی دوای دەرکەوتنی لە بەرنامەیەکی ئێن ئاڕ تیدا چی دەڵێت؟|ڕێکەوت=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=nrttv.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.basnews.com/so/babat/521541|سەردێڕ=دڵسۆز ماوەتی وێنەیەكی جیاوازی خۆی بڵاو كردەوە|ڕێکەوت=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=basnews.com}}</ref> (لەدایکبووی ١٩٨٥)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://westganews.net/style/dreja.aspx?=hewal&jmara=9406&jor=3|سەردێڕ=بەوێنە ...دڵسۆز ماوەتی لە میهرەجانی قرتاج بەستایلێكی جیاوازەوە دەركەوت|ڕێکەوت=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=westganews.net}}</ref> خانمە ئەکتەرێکی کوردە. بەشداری چەندین کاری شانۆ، فیلم و درامای کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://speemedia.com/dreja.aspx?=hewal&jmare=36425&Jor=25|سەردێڕ=بە وێنە.. باوەڕناکەیت دڵسۆز ماوەتی چەند کێشی خۆی دابەزاندووە و زەعیف بووە|ڕێکەوت=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=speemedia.com}}</ref> یەکێکە لەو خانمە ئەکتەرانەی کە بەشدارییەکی زۆری لە فیلمە کۆمیدییەکاندا ھەیە و دیارترینیشیان بەشداریکردنی بووە لە زنجیرەی کۆمیدی "[[فەنتەڵۆس]]" بە رۆڵی کەسایەتی "گوڵئەندام".<ref name=":0"/> ماوەیەکیش وەک ئەکتەری سەرەکیی بەرنامەی [[بەزمی بەزم]] کاری کردووە. ھەروەھا چەند جارێک لە فێستیڤاڵە ناوخۆییەکاندا خەڵات کراوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فیلم|ھونەر|کوردستان|عێراق}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ھونەر-کۆلکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٥]] pq3bgr8u2p3894uuw2vb54if7uta19p 0 272724 1661651 1502548 2026-09-06T07:34:28Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە) 1661651 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''دۆرسێت''' ({{بە ئینگلیزی|Dorset}}) شارستانێکی ڕێوڕەسمییە لە باشووری ڕۆژاوای ئینگلتەرا. سنووری لە باکووری ڕۆژاواوە لەگەڵ سۆمەرسێت، لە باکوور و باکووری ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ ویڵتشایەر، لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ ھامپشایەر، لە باشووری ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ دوورگەی وایت لە ئەوبەری کەناڵی سۆلێنت، لە باشوورەوە لەگەڵ [[نۆکەندی ئینگلیز|کەناڵی ئینگلیزی]]، و لە ڕۆژاواوە لەگەڵ دێڤن ھاوسنوورە. گەورەترین شوێنی نیشتەجێبوون بۆرنماوسە، و [[شارۆچکەی شارستان|ناوەندی شارستانەکەش]] دۆرچێستەرە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٥}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Dorset}} {{تووڵی دەروازە|شانشینی یەکگرتوو|جوگرافیا|ئینگلتەرا }} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}} llozzgfsb7npcwi10q39frkwpakzd6b 0 274869 1661346 1377339 2026-09-05T18:17:56Z ~2026-48198-34 78919 /* */ 1661346 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict|conflict=ڕاپەڕینی جەعفەر ئاغا|image=|date=پاییزی ١٩٣١<ref name=berch>Berch Berberoglu. ''Turmoil in the Middle East: Imperialism, War, and Political Instability''. p86.</ref><ref>Gérard Chaliand. ''A People Without a Country: The Kurds and Kurdistan''. p105,249.</ref>|partof=[[سەربەخۆییخوازیی کوردان لە ئێران]]|place=[[ھەورامان]]|result=ڕاپەڕینەکە سەرکوتکرا|combatant1=[[File:Roj emblem.svg|20px]] یاخیبووە کوردەکانی جەعفەر ئاغا|combatant2={{flagicon image|State Flag of Iran (1964).svg}} [[ئێرانی پەھلەوی|ئێران]]|commander1=جەعفەر ئاغا|commander2=[[حاجعەلی ڕەزمارا]]|strength1=|strength2=}} '''ڕاپەڕینی جەعفەر ئاغا''' ({{بە فارسی|شورش جعفر سلطان}}) ئاماژەیە بۆ ڕاپەڕینێکی خێڵەکی [[کورد]] لە ئێرانی پەھلەوی کە لە ساڵی ١٩٣١ سەریھەڵدا، و یەکێک بوو لە ڕاپەڕینە خێڵەکی-نەتەوەیییە سەرەتایییەکانی کورد دژی دەسەڵاتی ناوەندیی ئێران لە قۆناغی سەرەتایی [[سەربەخۆییخوازیی کوردان لە ئێران|سەربەخۆییخوازیی کورد لە ئێراندا]]. == پشت ڕووداوەکان == جەعفەر سوڵتانی [[ھەورامان]]، ناوچەی نێوان [[مەریوان]] و باکووری [[ھەڵەبجە]]ی کۆنترۆڵکرد و تا ساڵی ١٩٢٥ دەسەڵاتی لەوێ مایەوە. جەعفەر سوڵتان وەک سەرۆکی بنەماڵەی سوڵتانی شاھانە سەیر دەکرا، لە ساڵی ١٩٢٧ تا ١٩٣٤ کۆمەڵێک ڕاپەڕینی خێڵەکی کورد لە ناوچەی [[ھەورامان]] و مەریوان سەریانھەڵدا.<ref name="mcdawall">David McDowall. ''A Modern History of the Kurds: Third Edition''. p225.</ref> لە ساڵی ١٩٢٦ ھێزەکانی ئێران کە شەڕی یاخیبووانیان دەکرد لە ناوچەکانی پشدەر، ھەورامان و مەریوان، ھەموو دیلەکانیان لە کردەوەیەکی دڕندەییدا لە سێدارەدا، پێدەچێت ئەمە یەکێک لەو ھۆکارانە بێت کە بووە ھۆی ئەوەی ٣١ سەرۆک عەشیرەتی کورد لە ناوچەکەدا داوای پاراستنی بەریتانیا بکەن.<ref name="mcdawall"/> == ئەمانەش ببینە == * [[کاتھێڵی ڕاپەڕینی کوردەکان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تد|کوردستان|ئێران|شەڕ|دەیەی ١٩٣٠}} [[پۆل:ڕاپەڕینەکان]] [[پۆل:شەڕەکان]] [[پۆل:١٩٣١]] qaen4hiz223pw3blr65n97ga6s8ntkm 0 275144 1661077 1502168 2026-09-05T13:36:20Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە) 1661077 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''دوودڵبەگ''' [[کورتەفیلم|کورتە]] فیلمێکی [[ھەستبزوێنی دەروونی|دەروونییە]] لە ساڵی ١٩٩٧ کە لەلایەن [[کریستۆفەر نۆلان|کریستوفر نۆلانەوە]] نووسراوە و دەرھێنراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Sciretta |یەکەم=Peter |ڕێکەوت=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨|ناونیشان=http://www.slashfilm.com/big-directors-small-films-christopher-nolans-doodlebug/|سەردێڕ=Big Directors Small Films: Christopher Nolan's Doodlebug |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181113075527/https://www.slashfilm.com/big-directors-small-films-christopher-nolans-doodlebug/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠١٢|وێبگە=/Film}}</ref> چیرۆکی پیاوێک بەدوای خۆیدا دەھێنێت کە بە دڵەڕاوکێیەوە ھەوڵی کوشتنی بوونەوەرێک دەدات. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{کریستۆفەر نۆڵان}} {{تووڵی دەروازە|شانشینی یەکگرتوو|دەیەی ١٩٩٠|فیلم}} {{فیلم-کۆلکە}} {{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمە بەریتانییەکانی دەیەی ١٩٩٠]] [[پۆل:فیلمەکانی دەیەی ١٩٩٠ کە بە زمانی ئینگلیزین]] [[پۆل:کورتەفیلمە بەڕیتانییەکان]] [[پۆل:فیلمە ڕەش و سپییە بەریتانییەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی ١٩٩٧]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] 4w5ni7kjdvzodhn417g3dnkjrievl9a 0 275596 1661173 1510918 2026-09-05T15:12:01Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661173 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''فریشتەی تاریک''' ({{بە ئینگلیزی|Dark Angel}}) زنجیرە درامایەکی زانستی خەیاڵی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکییە لە ساڵی ٢٠٠٠–٢٠٠٢. لە ڕێکەوتی "٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٠" لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] بڵاوکرایەوە، و ماوەی ھەر ئەڵقەیەک نزیکەی ٦٠ خولەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{جەیمز کامێرۆن}} {{کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Dark Angel}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن|دەیەی ٢٠٠٠|ھونەرەکان|کەنەدا}} [[پۆل:یەکەم زنجیرەی تەلەڤزیۆنی ئەمریکی کە لە ساڵی ٢٠٠٠ نمایشکرا]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە خەیاڵییە زانستییە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٠٠]] [[پۆل:کۆتا زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکانی ساڵی ٢٠٠٢]] [[پۆل:زنجیرە ئەکشنییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:پەخشەکانی ھێڵی فۆکس]] [[پۆل:زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی پاش کۆتاییی جیھانی]] [[پۆل:زنجیرەی تەلەڤیزیۆنییەکانی فۆکس لە سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان کە لە ساڵی ٢٠١٩ داندراون]] [[پۆل:ئەو بەرنامە تەلەڤیزیۆنییانەی کە خۆیان لەگەڵ یارییە ڤیدیۆیییەکان گونجاندووە]] [[پۆل:بەرنامە تەلەفزیۆنییەکان لە شاری ڤانکۆڤەر وێنەگیراون]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە دوای-کارەساتە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییە ئینگلیزی-زمانە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە براوەکانی خەڵاتی ساتورن]] cjrg00pmojitz4cc7cha2juwohr06r7 0 275762 1661160 1510894 2026-09-05T15:05:28Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661160 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''فریاکەوتن''' ({{بە ئینگلیزی|ER}}) [[زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی|زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنیی]] درامای پزیشکی ئەمریکییە. یەکەم ئەڵقەی لە ڕێکەوتی ١٩ی ئەیلوولی ١٩٩٤ بڵاوکرایەوە. == کورتەی چیرۆک == ژیانی ڕۆژانەی کارمەندانی بەشی فریاکەوتنی نەخۆشخانەیەک لە شیکاگۆ پیشان دەدات، لەگەڵ کێشە کەسی و پیشەییەکانیان.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|ER (TV series)}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن|دەیەی ١٩٩٠|دەیەی ٢٠٠٠}} [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە پزیشکییە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٠٠]] [[پۆل:کۆتا زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکانی ساڵی ٢٠٠٩]] [[پۆل:نمایشەکانی تۆڕی ئێن بی سی]] [[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان کە خەڵاتی پیبۆدییان وەرگرتووە]] [[پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییانەی کە خەڵاتی پرایم تایم ئێمیان وەرگرتووە]] [[پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییانەی کە تەلەڤیزیۆنی واڕنەر بڕۆز بەرھەمیھێناوە]] [[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییە ئینگلیزی-زمانە ئەمریکییەکان]] jrai65flniznhggzadtyr4u2skqipv5 0 277008 1661268 1510235 2026-09-05T16:28:28Z DiyarKamaran 50583 1661268 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس|وێنە=عبد_الخاق_السامرائ.jpg }}'''عەبدولخالق ئیبراھیم خەلیل ئەلسامەڕایی''' (١٩٣٥–١٩٧٩ز) [[سیاسەتوان|سیاسەتمەدارێکی]] [[عێراق|عێراقییە]] و یەکێکە لە سەرکردەکانی [[حیزبی بەعس|حیزبی بەعسی سۆسیالیستی عەرەبی]] لە [[عێراق]] لەدایکبووی شاری [[بەغدا|بەغدایە]] و سەر بە ھۆزی جبووری شاری [[سامەڕا|سامەرایە]]. == مردن == لە مانگی تەممووزی ساڵی ١٩٧٣ بە پیلانگێڕیی [[نازم کەزار]] تۆمەتبار کرا و بەشێکی زۆر لە بەعسییەکان و عێراقییەکان قەناعەتیان بە تێوەگلانی ئەو لەو پیلانەدا نەبوو، بەڵام سزای لە سێدارەدانی گۆڕدرا بۆ زیندانی ھەتا ھەتایی بەھۆی دەستێوەردانی کەسایەتی عێراقی و عەرەبی و لایەنە بیانییەکان، لەوانەش [[حیزبی شیووعیی عێراقی|حیزبی شیووعیی عێراق]]، و ناڕەزایەتییەکان بە سەرۆکایەتی کەمال جوونبووڵات، و دەستێوەردانی سەرکردەکانی فەلەستین، لەوانەش سەرۆکی [[ڕێکخراوی ڕزگاریخوازی فەلەستین]]، [[یاسر عەرەفات]] و سەرکردەکانی حیزبەکان لە وڵاتانی عەرەبی. عەبدولخالق شەش ساڵ لە ژوورێکی تاکەکەسی لە باڵەخانەی ئەلحەیاتی ئیتلاعاتی گشتی نزیک کۆشکی سەرۆکایەتی بەسەر بردووە. لە مانگی تەممووزی ساڵی ١٩٧٩ دوای ئەوەی [[سەددام حوسێن]] دەسەڵاتی گرتە دەست، پیلانگێڕیی بەناو محەممەد عائیش ڕوویدا و جارێکی دیکە ناوی عەبدولخالق سەمەڕایی تێوەگلاوە لەم پیلانەدا، ھەرچەندە لە زیندانی تاکەکەسیدایە و لە ٨ی ئابی ١٩٧٩ بە دەستڕێژی گوللە کوژرا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بیرخستنەوەی ویکیی عەرەبی | سەردان = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ژیاننامە|عێراق|بەغدا}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٥]] [[پۆل:مردووانی ١٩٧٩]] [[پۆل:وەزیرانی حکوومەتی عێراق]] i5olq1jbltfzwthupm1ye1guqkea2kt 0 277133 1661371 1547430 2026-09-05T19:34:18Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1661371 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''دووڤاڵ کاونتی''' یەکێکە لە [[شارستان|پارێزگاکانی]] ویلایەتی [[فلۆریدا]]ی [[ویلایەتەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]]. لە ١٢ی ئابی ١٨٢٢ پێکھاتووە. تا ساڵی ٢٠٢٠ ٩٩٥ ھەزار و ٥٦٧ کەس لەوێ نیشتەجێ بوون.<ref name="2020QF">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.census.gov/quickfacts/fact/table/duvalcountyflorida|سەردێڕ=U.S. Census Bureau QuickFacts |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=[[United States Census Bureau]]}}</ref> [[ناوەندی شارستان]]ی دوڤاڵ کاونتی [[جاکسۆنڤیل، فلۆریدا|جاکسۆنڤیلە]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤}} {{پۆلی کۆمنز|Duval County, Florida}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|جوگرافیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٢٢]] f19qe4wqebabvmugp49ig7dn48e8c9k 0 277195 1661195 1510987 2026-09-05T15:19:01Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661195 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''فریدریک چارڵز فریمان''' (لە ١٢ی ئەیلوولی ١٩٨٩ لەدایک بووە) بەیسبۆڵوانێکی پیشەیی کەنەدی و ئەمریکییە و یاریزانی یەکەمی بنکەیە لە تیپی لۆس ئەنجلۆس دۆجەرز لە خولی گەورەی بەیسبۆڵ. فریمان لە ساڵی ٢٠١٠دا لەگەڵ ئەتلانتا برەیڤز دەستی بە یاریکردن کرد لە خولی گەورەی بەیسبۆڵ و بۆ ماوەی ١٢ وەرز لەگەڵیان مایەوە. دوای ئەوەی برەیڤز لە جامی جیھانی ٢٠٢١دا بەسەر ھیوستن ئاسترۆسدا سەرکەوت، فریمان بوو بە یاریزانێکی ئازاد و گرێبەستێکی شەش ساڵەی بە بڕی ١٦٢ ملیۆن دۆلار لەگەڵ دۆجەرز واژوو کرد. براوەی ھەشت خولی ئۆڵستاری خولی گەورەی بەیسبۆڵ و دوو جار براوەی جامی جیھانی، فریمان لە ٢٠١٨دا دەستکێشی زێڕینی بردەوە؛ لە ساڵەکانی ٢٠١٩، ٢٠٢٠، و ٢٠٢١ خەڵاتی لێدەری زیوی بردەوە؛ و لە ٢٠٢٠دا خەڵاتی باشترین یاریزانی خولی نیشتمانی بردەوە. لە ٢٠٢٤دا، بوو بە باشترین یاریزانی جامی جیھانی دوای تۆمارکردنی ژمارەی پێوانەیی لە یارییەکانی بەدوای یەکی جامی جیھان بە لێدانی ھۆمڕەن، لەوانە یەکەم گراند سلامی کۆتایی لە مێژووی جامی جیھاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Castrovince |یەکەم١=Anthony |سەردێڕ=Freeman named World Series MVP after record-setting homer spree |ناونیشان=https://www.mlb.com/news/freddie-freeman-2024-world-series-most-valuable-player |وێبگە=MLB |بڵاوکەرەوە=Major League Baseball |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤}}</ref> لە کێبڕکێ نێودەوڵەتییەکاندا، فریمان لەگەڵ تیپی نیشتمانی کەنەدا یاری دەکات. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Freddie Freeman}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کەنەدا}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٩]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خەڵکی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک کەنەدی]] hwk7lgx5jp0ze1n5y23n6xasfogf1ow 0 277987 1661166 1510902 2026-09-05T15:08:17Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661166 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Nb pinacoteca stieler friedrich wilhelm joseph von schelling.jpg|وێنۆک|شێلینگ]] '''فریدریش ڤیلھێلم یۆزێف شێلینگ''' (Friedrich Wilhelm Joseph Schelling؛ ١٨٥٤-١٧٧٥) [[فەیلەسووف|فەیلەسووفێکی]] [[ئەڵمانیا|ئەڵمانی]] بوو. دەقەکانی مێژووی فەلسەفە لە چەقی ڕێگای [[ئیدیالیزمی ئەڵمانی]] و لە نێوان [[فیشتە]] و [[ھێگڵ|ھێگڵدا]] جێی بۆ دیاری دەکەن. لە دەسپێکا، فیشتە یارمەتیی کردووە و ڕێگەی پێی نیشان داوە. لەگەڵ ھێگڵیشدا ھاوماڵ و ھاوڕێ بووە لە زانستگا، بەڵام دواتر دەبنە ڕەقیبی یەکتر. فەلسەفەکەی، لەبەر خاتری ئەوە کە وردەوردە و نەختەنەختە بارەوبار دەبێ، بە فەلسەفەیەکی «دژوار» دادەنرێ. == سەرچاوەکان == * [[:en:Friedrich_Wilhelm_Joseph_Schelling|Friedrich Wilhelm Joseph Schelling (enwiki)]] {{پۆلی کۆمنز|Friedrich Wilhelm Schelling}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئەڵمانیا|فەلسەفە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٧٧٥]] [[پۆل:مردووانی ١٨٥٤]] [[پۆل:نووسەرە ناخەیاڵییەکانی ئەڵمانیا]] [[پۆل:فەیلەسووفانی سروشتی]] [[پۆل:وەرگێڕەکانی دانتێ ئەلیگیێری]] rhlu4rpj6g804wsjazobi0g0rz03834 0 278096 1661498 1502415 2026-09-05T22:38:30Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (خۆراک-کۆلکە، ھیندستان-کۆلکە) 1661498 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Durian_in_black.jpg|وێنۆک| میوەی دوڕیان کراوەتەوە بۆ نیشاندانی خواردنی ناوەوەی میوەکە]] '''دوڕیان''' بریتییە لە بەرھەمی خواردنی ژمارەیەک لە جۆرەکانی دار کە سەر بە [[جۆر (ژینناسی)|ڕەگەزی]] (دوریۆ)یە. ٣٠ جۆری ناسراو ھەن، بەلایەنی کەمەوە ٩ جۆریان بەرھەمی خۆراکی بەرھەم دەھێنن.<ref name="Morton">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Morton|یەکەم=J.F.|سەردێڕ=Fruits of Warm Climates|بڵاوکەرەوە=Florida Flair Books; republished in New Crop Resource Online Program, Center for New Crops and Plant Products, Department of Horticulture and Landscape Architecture, Purdue University|ساڵ=١٩٨٧|ژپنک=٩٧٨-٠-٩٦١٠١٨٤-١-٢|chapter=Durian|ڕێکەوتی سەردان=٥ی شوباتی ٢٠٠٤|chapter-url=http://www.hort.purdue.edu/newcrop/morton/durian_ars.html|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210215065648/https://hort.purdue.edu/newcrop/morton/durian_ars.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی شوباتی ٢٠٢١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="straits">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.straitstimes.com/singapore/hail-the-king-of-fruit-10-types-of-durians-from-malaysia|سەردێڕ=Hail the king of fruit – 10 types of durians from Malaysia|ڕێکەوت=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ئیش=The Straits Times|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190527000840/https://www.straitstimes.com/singapore/hail-the-king-of-fruit-10-types-of-durians-from-malaysia}}</ref> ''دوریان زیبێتینۆس'' ڕەسەنی بۆرنیۆ و سوماترایە، تاکە جۆرە کە لە بازاڕی نێودەوڵەتیدا بەردەستە. لە [[تایلەند]] زیاتر لە ٣٠٠ جۆری ناودار ھەیە و لە [[مالیزیا]] ١٠٠ جۆر ھەیە، وەک لە ساڵی ١٩٨٧دا تۆمار کراوە. جۆرەکانی تر تەنھا لە ناوچە خۆجێیەکانیاندا دەفرۆشرێن.<ref name="Morton"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Durian}} {{تووڵی دەروازە|ھیندستان|ڕوەک|خۆراک}} {{خۆراک-کۆلکە}} {{ھیندستان-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە قسەکراوەکان]] rwzrebicr8xtwswjdcduhijrigz4opq 1661694 1661498 2026-09-06T09:13:32Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661694 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Durian_in_black.jpg|وێنۆک| میوەی دوڕیان کراوەتەوە بۆ نیشاندانی خواردنی ناوەوەی میوەکە]] '''دوڕیان''' بریتییە لە بەرھەمی خواردنی ژمارەیەک لە جۆرەکانی دار کە سەر بە [[جۆر (ژینناسی)|ڕەگەزی]] (دوریۆ)یە. ٣٠ جۆری ناسراو ھەن، بەلایەنی کەمەوە ٩ جۆریان بەرھەمی خۆراکی بەرھەم دەھێنن.<ref name="Morton">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Morton|یەکەم=J.F.|سەردێڕ=Fruits of Warm Climates|بڵاوکەرەوە=Florida Flair Books; republished in New Crop Resource Online Program, Center for New Crops and Plant Products, Department of Horticulture and Landscape Architecture, Purdue University|ساڵ=١٩٨٧|ژپنک=٩٧٨-٠-٩٦١٠١٨٤-١-٢|chapter=Durian|ڕێکەوتی سەردان=٥ی شوباتی ٢٠٠٤|chapter-url=http://www.hort.purdue.edu/newcrop/morton/durian_ars.html|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210215065648/https://hort.purdue.edu/newcrop/morton/durian_ars.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی شوباتی ٢٠٢١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="straits">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.straitstimes.com/singapore/hail-the-king-of-fruit-10-types-of-durians-from-malaysia|سەردێڕ=Hail the king of fruit – 10 types of durians from Malaysia|ڕێکەوت=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ئیش=The Straits Times|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190527000840/https://www.straitstimes.com/singapore/hail-the-king-of-fruit-10-types-of-durians-from-malaysia}}</ref> ''دوریان زیبێتینۆس'' ڕەسەنی بۆرنیۆ و سوماترایە، تاکە جۆرە کە لە بازاڕی نێودەوڵەتیدا بەردەستە. لە [[تایلەند]] زیاتر لە ٣٠٠ جۆری ناودار ھەیە و لە [[مالیزیا]] ١٠٠ جۆر ھەیە، وەک لە ساڵی ١٩٨٧دا تۆمار کراوە. جۆرەکانی تر تەنھا لە ناوچە خۆجێیەکانیاندا دەفرۆشرێن.<ref name="Morton"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Durian}} {{تووڵی دەروازە|ھیندستان|ڕوەک|خۆراک}} {{خۆراک-کۆلکە}} {{ھیندستان-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە قسەکراوەکان]] [[پۆل:ڕوەکە پزیشکییەکانی ئاسیا]] 0n1q2smjvu0cjylcnuze4blxctyjt6u 0 278741 1661336 1658174 2026-09-05T17:49:27Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ژیاننامە|ژیاننامە]] و [[دەروازە:عێراق|عێراق]] 1661336 wikitext text/x-wiki {{کورد}} [[پەڕگە:Kiwex_Ezidi_Temple.jpeg|وێنۆک| ئارامگەی خاتوونی فەخر لە تورکیا]] '''خاتوونی فەخر''' ژنێکی پیرۆزی ئێزیدییە کە وەک خودانی ژن و منداڵان و ھەروەھا مامانی منداڵبوون و دووگیانی ڕێزی لێدەگیرێت.<ref name="Kreyenbroek 2005">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kreyenbroek|یەکەم=Philip|سەردێڕ=God and Sheikh Adi are perfect: sacred poems and religious narratives from the Yezidi tradition|بڵاوکەرەوە=Harrassowitz Verlag|ساڵ=٢٠٠٥|ژپنک=٩٧٨-٣-٤٤٧-٠٥٣٠٠-٦|شوێنی بڵاوکردنەوە=Wiesbaden|oclc=٦٣١٢٧٤٠٣|بەستەری نووسەر=Philip G. Kreyenbroek}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Omerxalî|یەکەم=Xanna|سەردێڕ=Êzdiyatî: Civak, Sembol, Rîtûel û Mît|بڵاوکەرەوە=Avesta Yayınları|ساڵ=٢٠٠٧|شوێن=Istanbul|پەڕەکان=٩٢, ١٠٥|زمان=ku|oclc=٩٦٨٣١٠٤٦٩}}</ref> ''قوبا خاتونا فەخرا'' (پەرستگای خاتوونی فەخر) لە شاری مەغارە، ئیدیل، [[پارێزگای شرنەخ|پارێزگای شرناخ]]، باکووری کوردستان، بۆ ڕێزلێنان لێی دروست کراوە. ھەروەھا ئارامگەیەک ھەیە کە بۆ ڕێزلێنان لێی لە [[لالش|لالیش]] دروست کراوە.<ref name="Kreyenbroek 1995">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kreyenbroek|یەکەم=Philip|سەردێڕ=Yezidism: its background, observances, and textual tradition|بڵاوکەرەوە=E. Mellen Press|ساڵ=١٩٩٥|ژپنک=٠-٧٧٣٤-٩٠٠٤-٣|شوێنی بڵاوکردنەوە=Lewiston NY|oclc=٣١٣٧٧٧٩٤|بەستەری نووسەر=Philip G. Kreyenbroek}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{Commons category-inline}} {{تووڵی دەروازە|ئایین|کۆمەڵگا|کوردستان|ژیاننامە|عێراق}} {{پۆلی کۆمنز|Khatuna Fekhra}} {{ئایین-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:کوردەکانی سەدەی ١٢یەم]] [[پۆل:مردووانی سەدەی ١٢یەم]] [[پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ١٢یەم]] [[پۆل:کوردەکان]] [[پۆل:باکووری کوردستان]] [[پۆل:وشە و دەستەوشە کوردییەکان]] bjju5uyhn7255pawanwetj93fb7u523 0 279578 1661301 1638178 2026-09-05T16:37:40Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، عێراق-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1661301 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دووشمانی گەورە | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord= {{Coord| 35.22929| 44.18561}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی دووشمانی گەورە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[باشووری کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.22929| 44.18561 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا| کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای کەرکووک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای کەرکووک]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی تازەخورماتوو]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٠٣ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) و [[زمانی تورکمانی|تورکمانی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''دووشمانی گەورە''' (''{{lang-ar| دوشمان الکبیر}})، ({{lang-en| Great Dushman }}'') یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی تازەخورماتوو]]، [[قەزای کەرکووک]]، [[پارێزگای کەرکووک]]، [[باشووری کوردستان]]، لە [[عێراق]]([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]]).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = کوردستان دابەشی کارگێری و ترێتۆری 1927-1997 | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082807/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ماددەی ١٤٠ | ناونیشان = http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082804/http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دەکەوێتە باکووری شارەدێی [[تازەخورماتوو]] بە دووری (٣٤)کم.<ref>https://www.geonames.org/99237/republic-of-iraq.html</ref> == ناو == == جوگرافیا == گوندی '''دووشمانی گەورە''' ھاوسنوورە لەگەڵ: * لە باکوورەوە گوندی [[ئیمام، تازەخورماتوو|ئیمام]]. * لە باشوورەوە گوندی [[دووشمانی بچووک]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[بەشیر]]. * لە ڕۆژئاواوە گوندی [[عەلی دەحام]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = دووشمانی گەورە | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/node/2489280107#map=14/35.22781/44.18538 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = openstreetmap |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == == دانیشتوان == دانیشتوانی ئەم گوندە لە نەتەوەی [[کورد]] پێکهاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240809161721/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٥٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە (١٣٦) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٥٧، | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٧٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە (١١٢) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٧٧ | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[ناحیەی تازەخورماتوو]] * [[قەزای کەرکووک]] * [[پارێزگای کەرکووک]] * [[پێڕستی گوندەکانی پارێزگای کەرکووک]] == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|عێراق|کوردستان}} {{گوندەکانی قەزای کەرکووک}} {{سەرچاوەکان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]] g9sxpmfzy8tx1go1gq3fd656y4cbykz 0 279579 1661300 1638179 2026-09-05T16:37:30Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، عێراق-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1661300 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دووشمانی بچووک | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord= {{Coord| 35.21057| 44.18141}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی دووشمانی بچووک''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[باشووری کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.21057| 44.18141 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا| کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای کەرکووک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای کەرکووک]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی تازەخورماتوو]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٠٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) و [[زمانی تورکمانی|تورکمانی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''دووشمانی بچووک''' (''{{lang-ar| دوشمان اصغیر}})، ({{lang-en| Lower Dushman }}'') یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی تازەخورماتوو]]، [[قەزای کەرکووک]]، [[پارێزگای کەرکووک]]، [[باشووری کوردستان]]، لە [[عێراق]]([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]]).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = کوردستان دابەشی کارگێری و ترێتۆری 1927-1997 | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082807/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ماددەی ١٤٠ | ناونیشان = http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082804/http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دەکەوێتە باکووری شارەدێی [[تازەخورماتوو]] بە دووری (٣٥)کم.<ref>https://www.geonames.org/99237/republic-of-iraq.html</ref> == ناو == == جوگرافیا == گوندی '''دووشمانی بچووک''' ھاوسنوورە لەگەڵ: * لە باکوورەوە گوندی [[دووشمانی گەورە]]. * لە باشوورەوە گوندی [[عەسریە]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[تەل گویل]]. * لە ڕۆژئاواوە گوندی [[ساراس سوس]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = دووشمانی بچووک | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/node/2489280111#map=14/35.20930/44.18169 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = openstreetmap |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == == دانیشتوان == دانیشتوانی ئەم گوندە لە نەتەوەی [[کورد]] پێکهاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240809161721/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٥٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە (١٣٦) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٥٧، | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٧٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە (١١٢) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٧٧ | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[ناحیەی تازەخورماتوو]] * [[قەزای کەرکووک]] * [[پارێزگای کەرکووک]] * [[پێڕستی گوندەکانی پارێزگای کەرکووک]] == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|عێراق|کوردستان}} {{گوندەکانی قەزای کەرکووک}} {{سەرچاوەکان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]] 64ft7937lvsh5mwaqz533nsq52oa357 0 279655 1661493 1502410 2026-09-05T22:37:40Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەکنۆلۆژیا-کۆلکە) 1661493 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} لە [[ئابوورناسیی زل|ئابووری گەورەدا]]، کەرتی دووەمی ئابووری بریتییە لە کەرتێکی ئابووری لە [[بیردۆزی سێ جۆرەکەی کەرتی کار|تیۆری سێ-کەرتیدا]] کە ڕۆڵی پیشەسازی ڕوون دەکاتەوە. ئەم کەرتە ئەو پیشەسازییانە لەخۆ دەگرێت کە بەرھەمی تەواوکراو و بەکارھێنراو [[بەرھەمھێنی|بەرھەم دەھێنن]] یان لە بواری بیناسازیدا کار دەکەن. ئەم کەرتە بە گشتی [[بەرھەم (کاسبی)|بەرھەمی]] کەرتی یەکەم (واتە کەرەستەی خاو وەک کانزاکان، دار) وەردەگرێت و دەیکات بە کاڵای تەواوکراو کە گونجاو بێت بۆ فرۆشتن بە [[کاسبی|کۆمپانیا ناوخۆیییەکان]] یان [[بەرخۆر|بەکاربەران]] و بۆ [[ھەناردەکردن]] (لە ڕێگەی دابەشکردن لە کەرتی سێیەمەوە). زۆرێک لەم پیشەسازییانە بڕێکی زۆر وزە بەکاردەھێنن، پێویستیان بە [[کارخانە]] ھەیە و ئامێر بەکاردەھێنن؛ زۆرجار وەک سووک یان قورس پۆلێن دەکرێن بەپێی ئەو بڕانە. ھەروەھا پاشماوە و گەرمی زیادە بەرھەم دەھێنێت کە لەوانەیە کێشەی ژینگەیی یان [[پیسبوونی ژینگە|پیسبوون]] دروست بکات. نموونەکان بریتین لە بەرھەمھێنانی ڕستن و چنین، دروستکردنی ئۆتۆمبێل، و پیشەسازی دەستی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.businessdictionary.com/definition/secondary-sector.html |سەردێڕ=What is secondary sector? Definition and meaning - BusinessDictionary.com |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200805141751/http://www.businessdictionary.com/definition/secondary-sector.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> پیشەسازی چالاکییەکی گرنگە لە پێشخستنی [[گەشەی ئابووری]] و پەرەپێدان. ئەو نەتەوانەی کە بەرھەمی پیشەسازی ھەناردە دەکەن، بە شێوەیەکی گشتی گەشەی زیاتری [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|کۆبەرھەمی ناوخۆیی]] بەدەست دەھێنن، کە پشتگیری داھاتی بەرزتر دەکات و بەمەش داھاتی باجی زیاتر دابین دەکات کە بۆ خەرجییەکانی حکوومەت وەک [[چاودێریی تەندروستی|چاودێری تەندروستی]] و [[ژێرخان]] پێویستە. لە نێو وڵاتە پێشکەوتووەکاندا، سەرچاوەیەکی گرنگی کاری باشداھاتە بۆ چینی ناوەند (بۆ نموونە، ئەندازیاری) کە ڕێگە بە جووڵانەوەی کۆمەڵایەتی زیاتر دەدات بۆ نەوەکانی داھاتوو لە ئابووریدا. لە ئێستادا، مەزەندە دەکرێت ٢٠٪ی [[ھێزی کار]] لە وڵاتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە پیشەسازی دووەمدا کار دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.marketing91.com/?s=Secondary+Industry%3A+Meaning%2C+Types%2C+Characteristics%2C+and+Examples |سەردێڕ=Secondary Industry: Meaning, Types, Characteristics, and Examples}}</ref> کەرتی دووەم پشت بە کەرتی یەکەم دەبەستێت بۆ کەرەستە خاوەکان کە بۆ بەرھەمھێنان پێویستن. ئەو وڵاتانەی کە بە شێوەیەکی سەرەکی بەرھەمی [[وەرزێری|کشتوکاڵی]] و کەرەستەی خاوی تر بەرھەم دەھێنن (واتە کەرتی یەکەم) بە ھێواشی گەشە دەکەن و وەک ئابووری دواکەوتوو یان [[وڵاتی پەرەئەستێن|پەرەسەندوو]] دەمێننەوە. بەھای زیادکراو لە ڕێگەی گۆڕینی کەرەستە خاوەکان بۆ کاڵای تەواوکراو بە شێوەیەکی جێگیر قازانجی زیاتر بەرھەم دەھێنێت، کە بنەمای گەشەی خێراتری ئابوورییە پێشکەوتووەکانە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Secondary sector of the economy}} {{تووڵی دەروازە|ئابووری|تەکنۆلۆژیا}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{تەکنۆلۆژیا-کۆلکە}} jchau1nlgod4kb0zy60pdoavo8ivycw 0 279871 1661069 1502160 2026-09-05T13:34:40Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1661069 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''دووارتی''' شارێکە لە دەڤەری لۆس ئەنجلس، کالیفۆرنیا، لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا. بەپێی ئەنجامی ژماردنی دانیشتووان لە ساڵی ٢٠٢٠، ژمارەی دانیشتووانی شارەکە ٢١٬٧٢٧ کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کالیفۆڕنیا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{پۆلی کۆمنز|Duarte, California}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:شار و شارۆچکەکانی کالیفۆرنیا]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٩٥٧]] 9ovdhctqqv42d1fv8zpy3w6rk6r029w 0 279902 1661490 1477421 2026-09-05T22:37:10Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مێژوو-کۆلکە، چین-کۆلکە، ژاپۆن-کۆلکە) 1661490 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی پێکدادانی سەربازی|پێکدادان=یەکەم جەنگی چین و ژاپۆن|بەشێک_لە=[[شەڕی پاسفیک]]، سەردەمی نێوان جەنگەکان|وێنە=[[File:Second Sino-Japanese War collection.png|Second Sino-Japanese War|250px]]|ڕێکەوت=٧ی تەممووزی ١٩٣٧–٢ی ئەیلوولی ١٩٤٥ (٨ساڵ،١مانگ، ٣ھەفتە،٥ڕۆژ)|شوێن=چین و ھیندۆچین و میانمار (بوڕما)|تەوەرەکان=|جۆری_نەخشە=|پشووی_نەخشە=|latitude=|longitude=|قەبارەی_نەخشە=|ھێماقەبارەی_نەخشە=|سەرنووسی_نەخشە=|ڕووی_نەخشە=|ھەرێمی=|دۆخ=|سەرەی_جەنگاوەران=|جەنگاوەر١={{flagicon image|Flag of the Republic of China.svg}} [[تایوان|کۆماری چین]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party.svg}}[[حیزبی کۆمۆنیستی چین]]|جەنگاوەر٢={{flagicon image|War flag of the Imperial Japanese Army.svg}}[[ئیمپراتۆریەتیی ژاپۆن]]|جەنگاوەر٣=|فەرماندە١={{flagicon image|Flag of the Republic of China.svg}}[[چیانگ کای شیک]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party.svg}}[[ماو تسی تۆنگ]]|فەرماندە٢={{flagicon image|War flag of the Imperial Japanese Army.svg}}[[ھیرۆھیتۆ]]|فەرماندە٣=|یەکەکان١=|یەکەکان٢=|یەکەکان٣=|ھێز١=|ھێز٢=|ھێز٣=|تێبینییەکان=|campaignbox=|conflict=یەکەم جەنگی چین و ژاپۆن|place=چین، میانمار، ھیندۆچین|image=[[File:Second Sino-Japanese War collection.png|Second Sino-Japanese War]]}}'''دووەم جەنگی''' '''چین و ژاپۆن''' لە نێوان [[تایوان|کۆماری چین]] و [[ئیمپراتۆریەتیی ژاپۆن|ئیمپراتۆرییەتی ژاپۆن]] لە نێوان ساڵانی ١٩٣٧ بۆ ١٩٤٥ ڕوویدا، دوای قۆناغێکی شەڕ کە لە [[مەنچوڕیا|مانچوریادا]] جێگیر بوو کە لە ساڵی ١٩٣١ دەستی پێکرد<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.history.ox.ac.uk/chinas-war-japan|سەردێڕ=China's War with Japan |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Faculty of History, University of Oxford}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Carter |یەکەم=James |ڕێکەوت=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://thechinaproject.com/2023/09/20/the-origins-of-world-war-ii-in-asia/|سەردێڕ=The origins of World War II in Asia |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=The China Project}}</ref> و بە بەشێک لە [[جەنگی جیھانیی دووەم|جەنگی جیھانی دووەم]] دادەنرێت، و زۆرجار وەک سەرەتای جەنگی جیھانی دووەم لە [[ئاسیا]] دادەنرێت؛ و دووەم جەنگی چین و ژاپۆن گەورەترین جەنگ بووە لە [[ئاسیا]] لە [[سەدەی ٢٠ەم|سەدەی بیستەمدا]]<ref>{{بیرخستنەوە|دوایین=Bix |یەکەم=Herbert P. |سەردێڕ=The Showa Emperor's 'Monologue' and the Problem of War Responsibility |ئیش=Journal of Japanese Studies |بەرگ=١٨|issue=2 |پەڕەکان=٢٩٥–٣٦٣|ساڵ=١٩٩٢|doi=10.2307/132824 |issn=0095-6848 |jstor=132824}}</ref> و بە "[[ھۆلۆکۆست]]ی [[ئاسیا]] " وەسف کراوە، ئەمەش وەک ئاماژەیەکە بۆ قەبارەی ئەو تاوانە جەنگییەی ژاپۆن کە دژی ھاووڵاتیانی مەدەنی چینی کردی. {{Sfn|Hsiung|Levine|1992}}<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Todd|یەکەم=Douglas|سەردێڕ=Douglas Todd: Lest we overlook the 'Asian Holocaust'|ناونیشان=https://vancouversun.com/news/metro/douglas-todd-lest-we-overlook-the-asian-holocaust|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210709184534/https://vancouversun.com/news/metro/douglas-todd-lest-we-overlook-the-asian-holocaust|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢١|ئیش=Vancouver Sun}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Kang|یەکەم=K.|ڕێکەوت=٤ی ئابی ١٩٩٥|سەردێڕ=Breaking Silence: Exhibit on 'Forgotten Holocaust' Focuses on Japanese War Crimes|ناونیشان=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1995-08-04-me-31301-story.html|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220119212048/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1995-08-04-me-31301-story.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢١|ئیش=Los Angeles Times}}</ref> و ئەم جەنگە لە وڵاتی [[چین]] بە '''شەڕی بەرخودان لە دژی دەستدرێژی ژاپۆن''' ناسراوە ({{بە چینی|抗日战争}}). لە ١٨ی [[ئەیلوول]]ی ساڵی ١٩٣١، [[ژاپۆن|ژاپۆنییەکان]] ڕووداوی موکدێنیان سازکرد، کە ڕووداوێکی ئاڵای درۆینە بوو بۆ پاساوھێنانەوە بۆ داگیرکردنی مانچوریا، و دامەزراندنی [[دەوڵەت|دەوڵەتێکی]] بووکەڵەیی کە لە مانچوکوو دروست کرابوو. ئەمەش ھەندێک جار وەک سەرەتای [[شەڕ|شەڕەکە]] دیاری دەکرێت.<ref name="Hotta2007">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hotta|یەکەم=E.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Kih_DAAAQBAJ&pg=PA75|سەردێڕ=Pan-Asianism and Japan's War 1931–1945|ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Palgrave Macmillan|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣٠-٦٠٩٩٢-١|پەڕە=٤٠}}</ref><ref name="Paine2012">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Paine|یەکەم=S. C. M.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=bAYgAwAAQBAJ&pg=PA123|سەردێڕ=The Wars for Asia, 1911–1949|ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٩-٥٦٠٨٧-٠|پەڕە=١٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧}}</ref> لە ساڵانی ١٩٣١ تا ١٩٣٧، [[چین]] و [[ژاپۆن]] تووشی [[شەڕ]] و پێکدادان ھاتن، کە لەوانە لە شەنگەھای و و لە باکووری چین. ھێزە [[نەتەوەپەرستی|نەتەوەپەرست]] و [[حیزبی کۆمۆنیستی چین|کۆمۆنیستەکانی چین]] کە چیانگ کای شێک و [[ماو تسی تۆنگ]] سەرۆکایەتیان دەکرد، لە ساڵی ١٩٢٧ەوە لە جەنگدا بوون لە [[شەڕی نێوخۆییی چین]]. کە لە کۆتایی ساڵی ١٩٣٣ چیانگ کای شێک [[حیزبی کۆمۆنیستی چین|کۆمۆنیستەکانی چینی]] گەمارۆدا کە لە ھەوڵێکدا بوو بۆ ئەوەی دواجار کۆمۆنیستەکان لەناو ببات، و ئەوەش کۆمۆنیستەکانی ناچارکرد بچنە ناو ڕێپێوانی درێژەوە، لە ئەنجامدا [[کۆمۆنیزم|کۆمۆنیستەکان]] نزیکەی ٩٠٪ی پیاوەکانیان لەدەستدا. لەگەڵ نزیکبوونەوەی لەشکرکێشییەکی ژاپۆن، چیانگ کای شێک ھێشتا ڕەتیکردەوە بەرەیەکی یەکگرتوو پێکبھێنێت لەگەڵ کۆمۆنیستەکان بۆ ئەوەی شەڕ لە دژی ژاپۆنییەکان بکەن، پێش ئەوەی لەلایەن ژێردەستەکانییەوە بخرێتە ژێر دەستگیرکردنەوە بە زۆرەملێیی، لە کۆتایی ساڵی ١٩٣٦دا بەرەی یەکگرتووی دووەم پێکھێنرا بۆ ئەوەی پێکەوە بەرەنگاری لەشکرکێشی ژاپۆن بۆ سەر چین ببنەوە. == سەرچاوەکان == {{پۆلی کۆمنز|Second Sino-Japanese War}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{چین-کۆلکە}} {{ژاپۆن-کۆلکە}} [[پۆل:ژاپۆن لە دەیەی ١٩٤٠]] [[پۆل:ژاپۆن لە دەیەی ١٩٣٠]] [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:شەڕەکانی ژاپۆن]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی چینی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ژاپۆنی]] {{سەرچاوەکان|٢}}{{تووڵی دەروازە|شەڕ|چین|ژاپۆن|ئاسیا|دەیەی ١٩٣٠|دەیەی ١٩٤٠|مێژوو}} q6sj0hd6la7gt8g6g0cmicxzt40q4ux 0 279916 1661213 1511131 2026-09-05T15:32:01Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661213 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:From title card.jpg|وێنۆک]] '''فڕۆم''' (FROM) زنجیرە تەلەڤیزیۆنێکی ئەمریکی چەشنی خەیاڵی زانستی و ترسناکە کە لەلایەن جۆن گریفینەوە دروست کراوە. وەرزی یەکەمی لە ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٢ لە کەناڵی ئیپیکس نمایشکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن|دەیەی ٢٠٢٠}} [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان، دەستپێکردنی ٢٠٢٢]] [[پۆل:دووبارە دەرکەوتنەوە لە تەلەڤیزیۆن]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ترسناکە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییە ئینگلیزی-زمانە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکانی ئێم جی ئێم تەلەڤیژن]] 8cyqe4yi5uvd5yehamxv53arubo8qw5 0 280739 1661308 1502347 2026-09-05T16:38:50Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئامار-کۆلکە، شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە) 1661308 wikitext text/x-wiki {{Infobox event|title=تەم و مژە گەورەکەی لەندەن|name=تەم و مژەکەی ساڵی ١٩٥٢|image=Nelson's Column during the Great Smog of 1952.jpg|Imagesize=300px|caption=وێنەیەک لە ماوەی تەم و مژەکەدا|date=٥ی [[کانوونی دووەم]]ی ١٩٥٢–٩ی [[کانوونی دووەم]]ی ١٩٥٢|location=[[لەندەن|لەندەن، ئینگلتەرا]]|casualties1=* ١٠٠،٠٠٠ کەس زیانی پێگەشت، کە ژمارەیەکی نەزانراو تووشی ھەناسەدانی سەخت و شێرپەنجەی سی یەکان بوون|deaths=* ٤٠٠٠ کەس مردن (بەپێی ئاماری حکوومەت) * ١٠٬٠٠٠ تا ١٢٬٠٠٠ کەس مردن (بەپێی ئامارە نوێیەکان و ئامارەکانی تر)}} '''دوومژی مەزنی لەندەن'''، یان '''تەم و مژە گەورەکەی ساڵی ١٩٥٢'''، لە ٥ی کانوونی یەکەمی ساڵی ١٩٥٢ [[مژ]]ێکی [[دووکەڵ]]اویی کوشندە بۆ ماوەی ٥ ڕۆژ شاری [[لەندەن]]ی گرتەوە، کە زۆر لە دووکەڵی [[خەڵووز]]ی سوتێنراو دەچوو کە بەھۆی تێکەڵەیەک پیسبوونی [[پیشەسازی]] و باروودۆخی [[پەستانی کەش|پەستانی بەرزی کەشوھەواوە]] بوو، کە تەم و مژەکە بووە ھۆی زیانگەیاندنێکی زۆر بە [[سی (ئەندام)|سییەکانی مرۆڤ]] و لە ماوەی چوار بۆ پێنج ڕۆژدا بووە ھۆی گیانلەدەستدانی ھەزاران کەس.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Great Smog of London {{!}} 1952, Cause, Deaths, & Facts {{!}} Britannica |ناونیشان=https://www.britannica.com/event/Great-Smog-of-London |ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٥|وێبگە=www.britannica.com |زمان=en}}</ref><ref name=":1">{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=زانست بۆ هەمووان|سەردێڕ=کتێبی زانستەکان|بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پەروەردەی ھەرێمی کوردستان|ساڵ=٢٠٢٣|شوێن=ھەرێمی کوردستان|پەڕەکان=١٧٨}}</ref><ref name=":2">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Bell |یەکەم=Michelle L |دوایین٢=Davis |یەکەم٢=Devra L |دوایین٣=Fletcher |یەکەم٣=Tony |ڕێکەوت=2004-01 |سەردێڕ=A retrospective assessment of mortality from the London smog episode of 1952: the role of influenza and pollution. |ناونیشان=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC1241789/ |journal=Environmental Health Perspectives |زمان=en |بەرگ=١١٢|issue=1 |پەڕەکان=٦–٨|doi=10.1289/ehp.6539 |issn=0091-6765 |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20250114210431/https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC1241789/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref> ئەو تەمە ڕەشە دووکەڵاوییە کوشندەیەی لەندەن ھەڕەشەیەکی ترسناک بوو بۆ ھەموو جیھان و بووە ھۆی ئەنجامدانی گۆڕانکاری لە [[یاسا]] و [[دەستوور]]ی تایبەت بە [[پیسبوونی ھەوا]] لە سەرتاسەری [[بەڕیتانیا]] و [[ئینگلتەرا]] کە لێکەوتەکانی وای کرد کە [[پەرلەمانی شانشینی یەکگرتوو]] یاسای ھەوای پاک دەربکات، ئەمەش بە خاڵێکی گرنگی [[پاراستنی ژینگە|ژینگەپارێزی]] دادەنرێت و دەبێت بە نموونەی سەرەکی بۆ [[پیسبوونی ھەوا|پیس بوونی ھەوا]].<ref name=":0"/><ref name=":1"/> ڕاپۆرتەکانی حکوومەتی بەریتانیا پاش چەند ھەفتەیەک لە ڕوودانی ڕووداوەکە مەزەندەیان کردووە کە زیاتر لە ٤٠٠٠ کەس لە ئەنجامی تەمەکە مردوون<ref name=":2"/> و ١٠٠٬٠٠٠ کەسی تریش بەھۆی کاریگەری تەمەکەوە لەسەر [[کۆئەندامی ھەناسە|کۆئەندامی ھەناسەیان]] نەخۆش کەوتوون و زیانیان پێگەشتووە. لێکۆڵینەوەکانی تر ئەوەیان خستە ڕوو کە ژمارەی کوژراوان زۆر زیاتر بووە بە مەزەندەی ١٠٬٠٠٠ بۆ ١٢٬٠٠٠ کەس کە گیانیان لەدەستداوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Stone |یەکەم=Richard |ڕێکەوت=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٢|سەردێڕ=Counting the Cost of London's Killer Smog |ناونیشان=https://www.science.org/doi/10.1126/science.298.5601.2106b |journal=Science |بەرگ=٢٩٨|issue=5601 |پەڕەکان=٢١٠٦–٢١٠٧|doi=10.1126/science.298.5601.2106b}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Great Smog of 1952 |ناونیشان=https://education.nationalgeographic.org/resource/great-smog-1952/ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٥|وێبگە=education.nationalgeographic.org |زمان=en}}</ref> == پشت ڕووداوەکە == خراپی [[ھەوا]]ی [[لەندەن]] لە [[سەدەی ١٣]]وە کێشە بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Brimblecombe |یەکەم=Peter |ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٦|سەردێڕ=Attitudes and Responses Towards Air Pollution in Medieval England |ناونیشان=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/00022470.1976.10470341 |journal=Journal of the Air Pollution Control Association |بەرگ=٢٦|issue=10 |پەڕەکان=٩٤١–٩٤٥|doi=10.1080/00022470.1976.10470341 |issn=0002-2470}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Brimblecombe|یەکەم=Peter|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=bTKGdPwzYCwC&redir_esc=y|سەردێڕ=The Big Smoke (Routledge Revivals): A History of Air Pollution in London since Medieval Times|ڕێکەوت=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٦-٧٠٣٢٩-٤|زمان=en}}</ref> نووسەری ئینگلیز جۆن ئێڤیلین لە کتێبی فیومیفیۆجیۆمدا کە یەکەم کتێب بوو دەربارەی [[پیسبوونی ھەوا]] نووسرابوو، کە لەبارەی ناجێگیری و ناڕەحەتی ھەوا و [[دووکەڵ]]ی لەندەن دەربارەی نووسیبووی.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Evelyn|یەکەم=John|ناونیشان=https://archive.org/details/fumifugium00eveluoft/page/n5/mode/2up|سەردێڕ=Fumifugium|ڕێکەوت=١٩٧٦|بڵاوکەرەوە=Exeter, Eng. : University of Exeter, the Rota|ئەوانی تر=W. D. Jordan Special Collections and Music Library Queen's University Library|ژپنک=٩٧٨-٠-٩٠٤٦١٧-٠٦-١}}</ref> بەڵام تەم و مژە گەورەکەی لەندەن زۆر لەوە گەورەتر بوو لەوەی کە پێشتر شارەکە بینیویەتی کە بە خراپترین ڕووداوی پیسبوونی ھەوا دادەنرێت لە مێژووی [[شانشینی یەکگرتوو]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=تەم و مژە گەورەکەی لەندەن |ناونیشان=https://www.theguardian.com/uk/2002/nov/24/greenpolitics.waste |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٢ |وێبگە=زە گاردییەن}}</ref> [[پەڕگە:1952 Great London Smog mortality.png|وێنۆک|330x330پیکسڵ|ئامارەکان کە بەرزبوونەوەی ڕێژەی ماددە زیانبەخشەکان لە هەوادا نیشاندەدات لەگەڵ قوربانییەکانی کە لێیکەوتەوە]] === سەرچاوەکانی پیس بوون === [[کەشوھەوا|کەشوھەوایەکی]] [[سەرما|سارد]] و نائاسایی پێش [[مژ|تەم و مژە]] گەورەکە و لە ماوەی تەم و مژە گەورەکە، وای کرد خەڵکی [[لەندەن|شاری لەندەن]] [[خەڵووز]] و [[ڕەژوو]]ی زیاد لە ئاستی ئاسایی [[سووتان|بسووتێنن]] بۆ خۆ گەرمکردنەوەیان لەم [[سەرما|وەرزە سەرمایەدا]]. کە لەکاتێکدا بوو خەڵووزە باش و ئاست بەرزەکان «خەڵووزی ڕەق» ھەناردە دەکران بۆ دانەوەی [[قەرز|قەرزەکانی]] [[جەنگی جیھانیی دووەم]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Wills |یەکەم=Matthew |ڕێکەوت=٢٤ی ئابی ٢٠١٥|سەردێڕ=Old Smoke: London's Famous Fog |ناونیشان=https://daily.jstor.org/old-smoke-londons-famous-fog/ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٥|وێبگە=JSTOR Daily |زمان=en-US}}</ref> خەڵووزی ناوخۆیی پاش [[شەڕ|جەنگ]] پلەیەکی تاڕادەیەک نزم و [[گۆگرد]]ی ھەبوو کە جۆرێک بوو پێی دەوترێ «نەتی سلاک».<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Dawson|یەکەم=Kate Winkler|ناونیشان=https://archive.org/details/deathinairtruest0000daws_z7w2|سەردێڕ=Death in the air: the true story of a serial killer, the great London smog, and the strangling of a city|ڕێکەوت=٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=New York, NY: Hachette Books|ئەوانی تر=Internet Archive|ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٦-٥٠٦٨٦-١}}</ref> کە بڕی [[کاربۆن دی ئۆکسید|دوانەئۆکسیدی کاربۆن]] لە دووکەڵدا زیادتر دەکات. ھەروەھا چەندین وێستگەی کارەبای خەڵووز لە [[لەندەن]] و لە ناوچەکانی لەندەن ھەبوون کە ھەموویان پیس بوونەکەیان زیاتر دەکرد و بەھۆیانەوە [[پیسبوونی ھەوا|پیس بوونی ھەوا]] و [[مژ|تەم و مژەکە]] زیاتری دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=The Great Smog of 1952: seventy years on |ناونیشان=https://www.britsafe.org/safety-management/2022/the-great-smog-of-1952-seventy-years-on |ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٥|وێبگە=British Safety Council |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=تەمە گەورەکەی لەندەن |ناونیشان=https://www.bbc.com/weather/features/67549533 |وێبگە=بی بی سی}}</ref> بەپێی ئامارەکانی فەرمانگەی کەشناسی [[بەڕیتانیا]]، لە ماوەی تەم و مژەکەدا ڕۆژانە ھەزاران گەردیلەی [[دووکەڵ]]، بڕی ١٤٠تۆن [[ترشی ھایدرۆکلۆرید|ترشی ھایدرۆکلۆریک]]، ١٤تۆن پێکھاتەی فلۆرین و ٣٧٠تۆن دووەم ئۆکسیدی گۆگرد کە ڕەنگە گۆڕدرابێت بۆ ٨٠٠تۆن ترشی سولفۆریک.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی ئەیلوولی ٢٠١٤|سەردێڕ=The Great Smog of 1952 - Met Office Education|ناونیشان=http://www.metoffice.gov.uk/education/teens/case-studies/great-smog|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٥|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی ئەیلوولی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140903190137/http://www.metoffice.gov.uk/education/teens/case-studies/great-smog|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=The Great Smog of 1952 |ناونیشان=https://www.metoffice.gov.uk/weather/learn-about/weather/case-studies/great-smog |ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٥|وێبگە=Met Office |زمان=en}}</ref> سەرەڕای ئەمانەش، پیس بوون و دووکەڵ لە [[ئۆتۆمۆبیل|ئۆتۆمۆبێلەکان]] و [[مەکینە]] و ئەو ئامرازە گواستەوانەی سەر بە ئۆتۆمۆبێلن ھەبووە، بە تایبەتی [[شەمەندەفەر]] و پاسەکان، و ھەروەھا سەرچاوە [[پیشەسازی]] و [[بازرگانی|بازرگانییەکانی]] دیکەش بەشداریان لە پیس بوونی ھەوادا کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Mason|یەکەم=Nigel J. (Nigel John)|ناونیشان=https://archive.org/details/introductiontoen0000maso/page/112|سەردێڕ=Introduction to environmental physics: planet earth, life and climate|ڕێکەوت=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=London ; New York: Taylor & Francis|ئەوانی تر=Internet Archive|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٤٨٤-٠٧٦٤-٤}}</ref> == چارەسەرکردنی ڕووداوەکە == [[پەڕگە:1952 Great London Smog mortality-2.png|وێنۆک|295x295پیکسڵ|ئاماری مردنەکانی دوومژەکە کە لەساڵی ١٩٥٢دا تۆمارکراوە (هێڵی ڕوونکردنەوەیی)]] لە کۆتاییدا تەم و مژەی گەورەی لەندەن لە سێشەممەی ٩ی [[کانوونی دووەم|کانوونی دووەمی]] ساڵی ١٩٥٢ پاک بووەوە لە کاتێکدا کە بارودۆخی [[کەشوھەوا|کەشوهەوا]] گۆڕا. بووە هۆی دەرکردنی یاسای هەوای پاک لە ساڵی ١٩٥٦ کە بەکارهێنانی [[سووتەمەنی]] ڕەقی دوکەڵاوی و خەڵووز لە ناوچە شارییەکان قەدەغە کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=The Great Smog of London: What was it, what caused it and how did it end? |ناونیشان=https://www.whodoyouthinkyouaremagazine.com/feature/great-smog |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی شوباتی ٢٠٢٥|وێبگە=Who Do You Think You Are Magazine |زمان=en}}</ref> سەرەتا [[حکوومەتی شانشینی یەکگرتوو|حکومەتی بەریتانیا]] خاو بوو لە کارکرەکانیدا، دواجار دوای چوار ساڵ، لە ساڵی ١٩٥٦، یاسای هەوای پاکی دەرکرد، وەک وەڵامێکی ڕاستەوخۆ بۆ ئەو تەم و مژە کوشندەیە. یاسای ناوچەی بێ دوکەڵی لە سەرانسەری شارەکەدا دامەزراند و سووتاندنی [[خەڵووز|خەڵووزی]] لە [[ئاگر|ئاگری]] ناوماڵ و هەروەها لە کورەکاندا سنووردار کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Great Smog of London {{!}} 1952, Cause, Deaths, & Facts {{!}} Britannica |ناونیشان=https://www.britannica.com/event/Great-Smog-of-London |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی شوباتی ٢٠٢٥|وێبگە=www.britannica.com |زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}}{{تووڵی دەروازە|شانشینی یەکگرتوو|لەندەن|دەیەی ١٩٥٠|کەشوھەوا|زانست|ڕۆژنامەوانی|ئامار}} {{پۆلی کۆمنز|Great Smog of London}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ئامار-کۆلکە}} {{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}} orje6vaoxskqu4lkovm1di1vhw9ged4 0 281503 1661176 1510921 2026-09-05T15:12:41Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661176 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''فریشتەیەک لە گیرفانمدا''' ({{بە ئینگلیزی|Angel in My Pocket}}) فیلمێکی کۆمیدی ئەمریکییە، و لەلایەن کۆمپانیای [[یوونیڤەرساڵ پیکچەرز]] لە ساڵی ١٩٦٩ بڵاوکرایەوە. کاری دەرھێنانی لەلایەن دەرھێنەر ئارچی مایۆر بۆکراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٢ی شوباتی ٢٠٢٥}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ١٩٦٠]] [[پۆل:فیلمەکانی ١٩٦٩]] [[پۆل:فیلمە کۆمێدییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە دین]] [[پۆل:فیلمەکانی یوونیڤەرساڵ پیکچەرز]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە کانزاس ڕوودەدەن]] caugixylgdmylrhtgp2em51m6hljqss 0 281537 1661079 1638193 2026-09-05T13:36:40Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، عێراق-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1661079 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دوورم | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord= {{Coord| 35.51885| 44.09887}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی دوورم''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[باشووری کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.51885| 44.09887 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا| کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای کەرکووک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای دووبز]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای دووبز]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٦٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''دوورم''' (''{{lang-ar| دورم}})، ({{lang-en| Doorm }}'') یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای دووبز]]، [[قەزای دووبز]]، [[پارێزگای کەرکووک]]، [[باشووری کوردستان]]، لە [[عێراق]]([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]]).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = کوردستان دابەشی کارگێری و ترێتۆری 1927-1997 | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082807/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ماددەی ١٤٠ | ناونیشان = http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082804/http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دەکەوێتە باکووری شارۆچکەی [[دووبز]] بە دووری (٢٦)کم.<ref>https://www.geonames.org/99237/republic-of-iraq.html</ref> == ناو == == جوگرافیا == گوندی '''دوورم''' ھاوسنوورە لەگەڵ: * لە باکوورەوە گوندی [[کونەڕێوی]]. * لە باشوورەوە گوندی [[ئیسماعیلاوا]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[ڕەمڵ]]. * لە ڕۆژئاواوە گوندی [[دوورمی کۆن]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = دوورم | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/node/2486472608 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = openstreetmap |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == == دانیشتوان == دانیشتوانی ئەم گوندە لە نەتەوەی [[کورد]] پێکهاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240809161721/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٥٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە (٢٩٤) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٥٧، | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٧٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە (٢٨٤) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٧٧ | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[ناحیەی ناوەندی قەزای دووبز]] * [[قەزای دووبز]] * [[پارێزگای کەرکووک]] * [[پێڕستی گوندەکانی پارێزگای کەرکووک]] == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|عێراق|کوردستان}} {{گوندەکانی قەزای دووبز}} {{سەرچاوەکان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]] oltkj686d52tkcuc9ham13sn4rnrbb7 0 281540 1661080 1638192 2026-09-05T13:36:50Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، عێراق-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1661080 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دوورمی کۆن | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord= {{Coord| 35.50802| 44.064}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی دوورمی کۆن''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[باشووری کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.50802| 44.064 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا| کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای کەرکووک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای دووبز]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای دووبز]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٧٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''دوورمی کۆن''' (''{{lang-ar| دورم القدیم}})، ({{lang-en| Old Durm }}'') یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای دووبز]]، [[قەزای دووبز]]، [[پارێزگای کەرکووک]]، [[باشووری کوردستان]]، لە [[عێراق]]([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]]).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = کوردستان دابەشی کارگێری و ترێتۆری 1927-1997 | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082807/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ماددەی ١٤٠ | ناونیشان = http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082804/http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دەکەوێتە باکووری شارۆچکەی [[دووبز]] بە دووری (٢٥)کم.<ref>https://www.geonames.org/99237/republic-of-iraq.html</ref> == ناو == == جوگرافیا == گوندی '''دوورمی کۆن''' ھاوسنوورە لەگەڵ: * لە باکوورەوە گوندی [[تەقتەق، دووبز|تەقتەق]]. * لە باشوورەوە گوندی [[بریمە]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[ئیسماعیلاوا]]. * لە ڕۆژئاواوە گوندی [[ڕوبێزە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = دوورمی کۆن | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/node/2482641438 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = openstreetmap |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == == دانیشتوان == دانیشتوانی ئەم گوندە لە نەتەوەی [[کورد]] پێکهاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240809161721/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٥٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە (٢٩٤) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٥٧، | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٧٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە (٢٨٤) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٧٧ | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[ناحیەی ناوەندی قەزای دووبز]] * [[قەزای دووبز]] * [[پارێزگای کەرکووک]] * [[پێڕستی گوندەکانی پارێزگای کەرکووک]] == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|عێراق|کوردستان}} {{گوندەکانی قەزای دووبز}} {{سەرچاوەکان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]] 8xymdwfskijfnddyleayhrmaa3dvq0v 0 281577 1661742 1638020 2026-09-06T10:39:07Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، عێراق-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1661742 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دۆنیسە | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord= {{Coord| 35.52329| 43.93025}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی دۆنیسە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[باشووری کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.52329| 43.93025 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا| کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای کەرکووک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای دووبز]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای دووبز]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٥١ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''دۆنیسە''' (''{{lang-ar| دونیسة}})، ({{lang-en| Donisa }}'') یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای دووبز]]، [[قەزای دووبز]]، [[پارێزگای کەرکووک]]، [[باشووری کوردستان]]، لە [[عێراق]]([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]]).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = کوردستان دابەشی کارگێری و ترێتۆری 1927-1997 | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082807/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ماددەی ١٤٠ | ناونیشان = http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082804/http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دەکەوێتە باکووری شارۆچکەی [[دووبز]] بە دووری (٢٦)کم.<ref>https://www.geonames.org/99237/republic-of-iraq.html</ref> == ناو == == جوگرافیا == گوندی '''دۆنیسە''' ھاوسنوورە لەگەڵ: * لە باکوورەوە گوندی [[تویلعە]]. * لە باشوورەوە گوندی [[حەمدانیە]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[خەرابەڕووت]]. * لە ڕۆژئاواوە گوندی [[بەتمە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = دۆنیسە | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/node/11365868267#map=14/35.52367/43.92819 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = openstreetmap |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == == دانیشتوان == دانیشتوانی ئەم گوندە لە نەتەوەی [[کورد]] و [[عەرەب]] پێکهاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240809161721/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٥٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە (-) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٥٧، | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٧٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە (٢٧) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٧٧ | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[ناحیەی ناوەندی قەزای دووبز]] * [[قەزای دووبز]] * [[پارێزگای کەرکووک]] * [[پێڕستی گوندەکانی پارێزگای کەرکووک]] == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|عێراق|کوردستان}} {{گوندەکانی قەزای دووبز}} {{سەرچاوەکان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]] aiz0w8avpp2r6kuzdbm92shywev5ret 0 281683 1661137 1510806 2026-09-05T14:56:03Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661137 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''فرانک لۆید''' (لەدایکبووی ٢ی شوباتی ١٨٨٦ - کۆچی دوایی ١٠ی ئابی ١٩٦٠) دەرھێنەرێکی سکۆتلەندی-ئەمریکی بوو، لە ساڵی ١٩١٣ ھەتا ١٩٥٥ چالاک بوو، و براوەی سێ خەڵاتی ئۆسکار بوو بۆ باشترین دەرھێنەر.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٣ی شوباتی ٢٠٢٥}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Frank Lloyd}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ھۆڵیوود|شانشینی یەکگرتوو|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فیلم}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٦]] [[پۆل:مردووانی ١٩٦٠]] [[پۆل:بازرگانانی ئەمریکی لە سەدەی بیست و یەکەم]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:سیناریۆنووسانی ئەمریکی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین دەرھێنەر]] [[پۆل:بەخاک سپاردن لە پارکی یادگاری فۆڕێست لاون (گلێندەیل)]] [[پۆل:دەرھێنەرانی فیلم لە کالیفۆرنیا]] [[پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلم لە کالیفۆڕنیا]] 1mwvasbg2rohw85tbtrn84kxlhc3ojd 0 282207 1661430 1660917 2026-09-05T20:12:14Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} 1661430 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''دورا''' ({{Langx|ar|دورا}}) شارێکی [[فەلەستینییەکان|فەلەستینە]] و دەکەوێتە یازدە کیلۆمەتر لە باشووری ڕۆژاوای [[خەلیل|شاری خەلیل]] لە باشووری [[کەناری ڕۆژاوا]] لە [[پارێزگای خەلیل]] لە [[دەوڵەتی فەلەستین]]. بەپێی ئاماری نووسینگەی ناوەندی ئاماری فەلەستین، ژمارەی دانیشتووانی شارۆچکەکە لە ساڵی ٢٠١٧دا ٣٩ ھەزار و ٣٣٦ کەس بووە و سەرۆکی شارەوانی ئێستا ئەحمەد سەلحوبە. لە ساڵی ١٥١٧ دورا لەگەڵ باقی سووریادا خرایە نێو [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|دەوڵەتی عوسمانی]]. لە کۆتایییەکانی سەردەمی عوسمانی و سەرەتای ئینتیدابدا، دورا تاکە شوێنی نیشتەجێبوونی ھەمیشەیی بوو لە ڕیزبەندی باشووری ڕۆژھەڵاتی بەرزایییەکانی ناوەڕاست. وەک گوندێک دەستی پێکرد و پەرەی سەند و بوو بە شارۆچکەیەک، بەسەر خاکە گەورەکاندا بڵاوبووەوە، بووە ناوەندێک بۆ خێزانە کاریگەرەکان، کە بەکۆمەڵ بە ئەبو-دەرھام ناودەبرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Grossman|یەکەم=D.|سەردێڕ=Expansion and Desertion: the Arab Village and its Offshoots in Ottoman Palestine|بڵاوکەرەوە=Yad Izhak Ben-Zvi|ساڵ=١٩٩٤|شوێن=Jerusalem|پەڕەکان=٢٢٠–٢٢١|زمان=he}}</ref> دوای ئینتیدابی بەریتانیا، لە دوای [[شەڕی عەرەب و ئیسرائیل (١٩٤٨)|شەڕی عەرەبی و ئیسرائیل لە ساڵی ١٩٤٨]]، دورا کەوتە ژێر دەسەڵاتی ئوردن. دورا لە یەکەمی کانوونی دووەمی ١٩٦٧ وەک [[شارەوانی]] دامەزراوە، پێنج مانگ پێش ئەوەی دوای [[جەنگی ١٩٦٧|جەنگی شەش ڕۆژە]] بچێتە ژێر داگیرکاری ئیسرائیلەوە. لە ساڵی ١٩٩٥ەوە لەلایەن [[دەسەڵاتی نیشتمانیی فەلەستین|دەسەڵاتی نیشتمانی فەلەستینەوە]] بەڕێوەدەبرێت، وەک بەشێک لە ناوچەی A لە کەناری ڕۆژاوا و وەک بەشێک لە [[پارێزگای خەلیل]] لە [[دەوڵەتی فەلەستین|ویلایەتی فەلەستین]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|25em}} == کتێبنامە == {{سەری سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Avi-Yonah|یەکەم=M.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=v51tAAAAMAAJ|سەردێڕ=The Holy Land: a historical geography from the Persian to the Arab conquest (536 B.C. to A.D. 640)|بڵاوکەرەوە=Baker Book House|ساڵ=١٩٧٧|شوێن=Grand Rapids|بەستەری نووسەر=Michael Avi-Yonah}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://archive.org/details/PalestineCensus1922|سەردێڕ=Palestine: Report and General Abstracts of the Census of 1922|بڵاوکەرەوە=Government of Palestine|ساڵ=١٩٢٣|editor-last=Barron, J.B.}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Berrett, L.M.C.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=GzWS9al8ZUEC|سەردێڕ=Discovering the World of the Bible|ڕێکەوت=١٩٩٦|بڵاوکەرەوە=Grandin Book Company|ژپنک=٩٧٨-٠-٩١٠٥٢٣-٥٢-٣|پەڕە=١٩٦|بەستەری نووسەر=LaMar C. Berrett|ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Conder|یەکەم=C.R.|ناونیشان=https://archive.org/details/surveyofwesternp03conduoft|سەردێڕ=The Survey of Western Palestine: Memoirs of the Topography, Orography, Hydrography, and Archaeology|دوایین٢=Kitchener|یەکەم٢=H.H.|بڵاوکەرەوە=[[Palestine Exploration Fund|Committee of the Palestine Exploration Fund]]|ساڵ=١٨٨٣|بەرگ=٣|شوێن=London|بەستەری نووسەر=Claude Reignier Conder|بەستەری نووسەر٢=Herbert Kitchener, 1st Earl Kitchener}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Dauphin|یەکەم=C.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=FC1mAAAAMAAJ|سەردێڕ=La Palestine byzantine, Peuplement et Populations|بڵاوکەرەوە=Archeopress|ساڵ=١٩٩٨|ژپنک=٠-٨٦٠٥٤-٩٠٥-٤|زنجیرە=BAR International Series 726|بەرگ=III: Catalogue|شوێن=Oxford|زمان=fr|بەستەری نووسەر=Claudine Dauphin}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Government of Jordan, Department of Statistics|ناونیشان=http://cs.anu.edu.au/~bdm/yabber/census/JordanCensus1961bits.pdf|سەردێڕ=First Census of Population and Housing. Volume I: Final Tables; General Characteristics of the Population|ساڵ=١٩٦٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Government of Palestine, Department of Statistics|ناونیشان=http://web.nli.org.il/sites/nli/Hebrew/library/Pages/BookReader.aspx?pid=856390|سەردێڕ=Village Statistics, April, 1945|ساڵ=١٩٤٥}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Guérin|یەکەم=V.|ناونیشان=https://archive.org/details/descriptiongogr06gugoog|سەردێڕ=Description Géographique Historique et Archéologique de la Palestine|بڵاوکەرەوە=L'Imprimerie Nationale|ساڵ=١٨٦٩|بەرگ=١: Judee, pt. ٣|شوێن=Paris|زمان=fr|بەستەری نووسەر=Victor Guérin}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hadawi|یەکەم=S.|ناونیشان=http://www.palestineremembered.com/Articles/General-2/Story3150.html|سەردێڕ=Village Statistics of 1945: A Classification of Land and Area ownership in Palestine|بڵاوکەرەوە=Palestine Liberation Organization Research Center|ساڵ=١٩٧٠|بەستەری نووسەر=Sami Hadawi|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181208215837/http://www.palestineremembered.com/Articles/General-2/Story3150.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Hartmann |یەکەم=M. |بەستەری نووسەر=Martin Hartmann |ساڵ=١٨٨٣|سەردێڕ=Die Ortschaftenliste des Liwa Jerusalem in dem türkischen Staatskalender für Syrien auf das Jahr 1288 der Flucht (1871) |ناونیشان=https://archive.org/details/bub_gb_BZobAQAAIAAJ |journal=Zeitschrift des Deutschen Palästina-Vereins |بەرگ=٦|پەڕەکان=١٠٢–١٤٩}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hütteroth|یەکەم=W. -D.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=wqULAAAAIAAJ|سەردێڕ=Historical Geography of Palestine, Transjordan and Southern Syria in the Late 16th Century|دوایین٢=Abdulfattah|یەکەم٢=K.|بڵاوکەرەوە=Erlanger Geographische Arbeiten, Sonderband 5. Erlangen, Germany: Vorstand der Fränkischen Geographischen Gesellschaft|ساڵ=١٩٧٧|ژپنک=٣-٩٢٠٤٠٥-٤١-٢|بەستەری نووسەر=Wolf-Dieter Hütteroth|بەستەری نووسەر٢=Kamal Abdulfattah}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Kitchener, H.H. |بەستەری نووسەر=Herbert Kitchener, 1st Earl Kitchener |ساڵ=١٨٧٨|سەردێڕ=Lieut Kitchener's reports |ناونیشان=https://archive.org/details/quarterlystateme09pale |journal=Quarterly Statement - Palestine Exploration Fund |بەرگ=١٠|پەڕەکان=١٠–١٥|doi=10.1179/peq.1878.10.1.10}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://archive.org/details/CensusOfPalestine1931.PopulationOfVillagesTownsAndAdministrativeAreas|سەردێڕ=Census of Palestine 1931. Population of Villages, Towns and Administrative Areas|بڵاوکەرەوە=Government of Palestine|ساڵ=١٩٣٢|editor-last=Mills, E.|شوێن=Jerusalem}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Mukaddasi|ناونیشان=https://archive.org/stream/libraryofpalesti03paleuoft#page/n188/mode/1up|سەردێڕ=Description of Syria, including Palestine|بڵاوکەرەوە=[[Palestine Pilgrims' Text Society]]|ئەوانی تر=Translator: [[Guy Le Strange|G. Le Strange]]|ساڵ=١٨٩٥|بەستەری نووسەر=Mukaddasi}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Palmer|یەکەم=E.H.|ناونیشان=https://archive.org/details/surveyofwesternp00conduoft|سەردێڕ=The Survey of Western Palestine: Arabic and English Name Lists Collected During the Survey by Lieutenants Conder and Kitchener, R. E. Transliterated and Explained by E.H. Palmer|بڵاوکەرەوە=[[Palestine Exploration Fund|Committee of the Palestine Exploration Fund]]|ساڵ=١٨٨١|بەستەری نووسەر=Edward Henry Palmer}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Robinson|یەکەم=E.|ناونیشان=https://archive.org/details/biblicalresearch03robiuoft|سەردێڕ=Biblical Researches in Palestine, Mount Sinai and Arabia Petraea: A Journal of Travels in the year 1838|دوایین٢=Smith|یەکەم٢=E.|بڵاوکەرەوە=[[Crocker & Brewster]]|ساڵ=١٨٤١|بەرگ=٣|شوێن=Boston|بەستەری نووسەر=Edward Robinson (scholar)|بەستەری نووسەر٢=Eli Smith}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Sharon|یەکەم=M.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=X1uNAgAAQBAJ|سەردێڕ=Corpus Inscriptionum Arabicarum Palaestinae, H-I|بڵاوکەرەوە=BRILL|ساڵ=٢٠١٣|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٢٥٠٩٧-٠|بەرگ=٥|بەستەری نووسەر=Moshe Sharon}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Socin |یەکەم=A. |بەستەری نووسەر=Albert Socin |ساڵ=١٨٧٩|سەردێڕ=Alphabetisches Verzeichniss von Ortschaften des Paschalik Jerusalem |ناونیشان=https://archive.org/details/zeitschriftdesde01deut |journal=Zeitschrift des Deutschen Palästina-Vereins |بەرگ=٢|پەڕەکان=١٣٥–١٦٣}} {{کۆتایی سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [http://www.palestineremembered.com/GeoPoints/Dura_982/index.html بەخێربێن بۆ شاری دورا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250215201933/https://palestineremembered.com/GeoPoints/Dura_982/index.html |date=١٥ی شوباتی ٢٠٢٥ }} * [https://www.welcometopalestine.com/destinations/hebron/dura/ Dura], بەخێربێن بۆ فەلەستین * ڕووپێوی ڕۆژاوای فەلەستین، نەخشەی ٢١: [http://www.iaa-archives.org.il/zoom/zoom.aspx?folder_id=93&type_id=6&id=8383 IAA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240927011459/http://www.iaa-archives.org.il/zoom/zoom.aspx?folder_id=93&type_id=6&id=8383 |date=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ }}, [//commons.wikimedia.org/wiki/File:Survey_of_Western_Palestine_1880.21.jpg Wikimedia commons] * [http://vprofile.arij.org/hebron/pdfs/Dura%20Town.pdf Dura Town (Fact Sheet)], پەیمانگای توێژینەوەی کارپێکراو–قودس (ARIJ) * [http://vprofile.arij.org/hebron/pdfs/Dura%20Town_pr_en.pdf پڕۆفایلی شارۆچکەی دورا], ARIJ * [http://vprofile.arij.org/hebron/images/Dura%20Areal%20Photo.jpg وێنەی ناوچەی دورا], ARIJ * [http://vprofile.arij.org/hebron/pdfs/needsfordevelopment/Dura_tp_en.pdf ئەولەویەت و پێداویستییەکان بۆ گەشەپێدان لە شارۆچکەی دورا بە پشتبەستن بە ھەڵسەنگاندنی کۆمەڵگا و دەسەڵاتە ناوخۆییەکان], ARIJ * [http://www.archives.gov.il/en/archives/#/Archive/0b071706800225ea/File/0b0717068070c6c9 ڕاپرسی ساڵی ١٩٤٦] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230408115228/https://www.archives.gov.il/en/archives/#/Archive/0b071706800225ea/File/0b0717068070c6c9 |date= ٨ی نیسانی ٢٠٢٣ }} بە پلانی وردەوە. {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Dura, Hebron}} {{تووڵی دەروازە|ڕۆژھەڵاتی ناوین|فەلەستین}} {{فەلەستین-کۆلکە}} [[پۆل:شارەوانییەکانی دەوڵەتی فەلەستین]] [[پۆل:شارەکانی کەناری ڕۆژاوا]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عەرەبی]] mgopi30rarny52rwa1h4x8cmobtt0e2 0 283804 1661494 1553735 2026-09-05T22:37:50Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، کۆمپانیا-کۆلکە، میسر-کۆلکە) 1661494 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''کەناڵی دووەمی میسری''' تیشک دەخاتە سەر پاراستنی ناسنامەی کولتووری و بەرنامەی بیانی و میسری و کات بەسەربردن و هەروەها بۆنە ئاینییە مەسیحییەکان پەخش دەکات. ''.کەناڵی دووەم لە سەرانسەری میسر لەسەر شەپۆلی زەمینی پەخش دەکرێت.'' ''کەناڵەکە حکومییە، و لە [[نايلسات|نایلسات]] پەخش دەکرێت لەسەر فرێکوێنسی 11488 ئاسۆیی (H)، ڕێژەی هێما 27500، ڕێژەی ڕاستکردنەوەی هەڵە (FEC) 3/4.'' {| class="wikitable sortable" !''حکومی/تایبەت'' !''فرێکوێنسیەکان'' ! |- |''تایبەت'' |''خاکەکەم'' | |- | |''نوێ'' | |- | |''نایلسات'' | |} {{تووڵی دەروازە|تەلەڤیزیۆن|کۆمپانیا|میسر}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{کۆمپانیا-کۆلکە}} {{میسر-کۆلکە}} [[پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکانی زمانی عەرەبی]] [[پۆل:میدیای دەوڵەتی]] [[پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکان و وێستگەکان کە لە ١٩٦١ دامەزراون]] 6k9vppic8pxccyngym1n3znnm7w7a2w 0 284399 1661569 1502460 2026-09-06T04:32:52Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، تورکیا-کۆلکە) 1661569 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Anti-Erdogan-protest-DSC 0067.jpg|وێنۆک|دژە ئەردۆغانێک لە خۆپیشاندان]] '''دژە ئەردۆغانیزم''' بزووتنەوەیەکی سیاسییە کە دژایەتی [[ئەردۆغانیزم]] و [[ڕەجەب تەییب ئەردۆغان|ڕەجەب تەیب ئەردۆغان]] و ئەردۆغانیستەکان دەکات. دژە ئەردۆغانیزم لە ھەموو کوتلە و فڕاکسیۆنە سیاسییەکانی تورکیادا بوونی ھەیە، لە چەپی دوورەوە تا [[ڕاستڕەوی توندڕەو|ڕاستی توند]] ، ھەروەھا لە [[لیبرالیزم|لیبڕاڵ]] و [[سۆسیالیزم|سۆسیالیستەکانەوە]] تا [[شۆپپارێزی|کۆنەپەرستان]] و [[ناسیۆنالیزمی تورکی|ناسیۆنالیستەکان]] و [[ئیسلامەتی|ئیسلامییەکان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٤ی ئازاری ٢٠٢٥|سەردێڕ=Why are anti-Erdogan protests escalating across Turkey? |ناونیشان=https://www.firstpost.com/explainers/turkey-protests-mayor-imamoglu-arrest-opposition-crackdown-erdogan-13873942.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=Firstpost |زمان=en-us}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سیاسەت-کۆلکە}} {{تورکیا-کۆلکە}} [[پۆل:سیاسەتی تورکیا]] <references />{{تووڵی دەروازە|تورکیا|سیاسەت|زانستی سیاسەت|مافەکانی مرۆڤ}} 0npo0evdcrerud6c9ne1mvadrzpln62 0 284986 1661368 1658720 2026-09-05T19:33:48Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فەلسەفە-کۆلکە) 1661368 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} {{سەرچاوەکان|٢}} [[پەڕگە:Igelfamilie_(4).jpg|وێنۆک| چەند ژیشکێکی ئەورووپی]] '''دووڕیانەی ژووشک''' (ھەروەھا بە '''دووڕیانەی سووچڕ،''' '''دووڕیانەی ژیشک،''' یانیش '''دووفاقیی ژووشک''' ناسراوە؛ {{ئینگ|Hedgehog's dilemma}}) مێتافۆرێکە سەبارەت بە تەحەددیاتی گەرموگوڕیی مرۆڤەکان لەگەڵ یەکتری. باس لە دۆخێک دەکات کە کۆمەڵێک [[ژووشک]] ھەوڵدەدەن لە یەکتر نزیک ببنەوە بۆ ئەوەی لە کاتی کەشوھەوای سارددا گەرمیی جەستەیان ھاوبەش بکەن؛ کەچی دەبێت لە یەک نزیک نەکەونەوە، گەرنا بە دڕووە تیژەکانیان ئازاری یەکتری دەدەن. ھەرچەندە ھەموویان پەیوەندییەکی نزیکیان لەگەڵ یەکتری دەخوازن، ھێشتا ناتوانن لەبەر ھۆکارێکی حەتمی بەدەستی بھێنن. [[ئارتەر شۆپنھاوەر]] ئەم مێتافۆرەی بۆ دۆخی تاک لە کۆمەڵگەدا ھێنایە ئاراوە. سەرەڕای نیازپاکی، مرۆڤەکان ناتوانن بەبێ مەترسیی زیانگەیاندن بە یەکتری تێکەڵاو بن، ئەمەش دەبێتە ھۆی دروستبوونی پەیوەندیی ھۆشیار و کاتی یان تاقیکاری. ژیرانەیە ھەوڵی پاراستنی خود یان کەسانی تر لە ئازار بدرێت. ڕەنگە ئەو دووفاقییە ھاندەری [[گۆشەگیری کۆمەڵایەتی|گۆشەگیری]] خۆسەپێنراو بێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Veit |یەکەم=Walter |ڕێکەوت=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٠|ناونیشان=https://www.psychologytoday.com/gb/blog/science-and-philosophy/202003/the-hedgehog-s-dilemma|سەردێڕ=The Hedgehog’s Dilemma {{!}} Psychology Today United Kingdom |ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٣}}</ref> == شۆپنھاوەر == [[پەڕگە:Schopenhauer_2.jpg|وێنۆک| [[ئارتەر شۆپنھاوەر|شۆپنھاوەر]] یەکەم وەسفی دووفاقیی ژووشکەکانی لە ساڵی ١٨٥١ بڵاوکردەوە.<ref name="Schopenhauer-1851">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Schopenhauer|یەکەم=A.|سەردێڕ=Parerga and Paralipomena: Short philosophical essays|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ساڵ=١٨٥١|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٨٧١٨٥-٣|لە=volume&nbsp;II, chapter&nbsp;XXXI, section&nbsp;396, pages&nbsp;651–652|بەستەری نووسەر=Arthur Schopenhauer}}</ref>]] چەمکەکە لەم ڕازەیەی فەیلەسووفی ئەڵمانی [[ئارتەر شۆپنھاوەر|شۆپنھاوەر]] سەرچاوەی گرتووە:<ref name="Schopenhauer-1851">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Schopenhauer|یەکەم=A.|سەردێڕ=Parerga and Paralipomena: Short philosophical essays|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ساڵ=١٨٥١|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٨٧١٨٥-٣|لە=volume&nbsp;II, chapter&nbsp;XXXI, section&nbsp;396, pages&nbsp;651–652|بەستەری نووسەر=Arthur Schopenhauer}}</ref> <blockquote>ڕۆژێکی ساردی زستان، ژمارەیەک ژووشک زۆر لە یەکتر نزیک بوونەوە تاکوو بە گەرمیی یەکتری خۆیان لە بەستن بپارێزن؛ بەڵام زۆری نەخایاند ھەستیان بە کاریگەریی دڕووەکانیان کرد لەسەر یەکتری، ئەمەش وای لێکردن دیسانەوە لێک جیاببنەوە. ئێستا کاتێک پێویستیی گەرمی جارێکی تر کۆیانی کردەوە، گرفتی دڕووەکان بە جۆرێک دووبارە بووەوە کە ژووشکەکان لە نێوان دوو ناحەزیدا دەھاوێژران، ھەتاکوو مەودایەکی گونجاویان دۆزییەوە کە یارمەتیی دان بە باشترین شێوە بەرگەی یەکتری بگرن. بەم شێوەیە پێویستیی کۆمەڵگە کە لە بۆشایی و ناخۆشیی ژیانی مرۆڤەوە سەرچاوە دەگرێت، پێکەوە کۆیان دەکاتەوە؛ بەڵام زۆرێک لە سیفەتە دڵنەگر و قێزەونەکانیان و کەموکوڕییە بەرگە نەگیراوەکانیان جارێکی تر لەیەکتر جیایان دەکاتەوە. ئەو مەودا پیسەی کە دواجار دەیدۆزنەوە و وایان لێدەکات بەرگەی پێکەوەبوون بگرن، ئەدەب و ڕەوشتی باشە. ھەرکەسێک پابەند نەبێت بەم شتە، لە ئینگلتەرا پێی دەوترێت ''<nowiki/>'مەودای خۆی بپارێزێت'<nowiki/>''. بەھۆی ئەوەوە، ڕاستە کە پێویستیی دوولایەنەی گەرموگوڕی تەنیا بە شێوەیەکی ناتەواو تێر دەبێت، بەڵام لە لایەکی دیکەوە، چەقۆی دڕووەکان ھەستی پێناکرێت؛ بەڵام ھەرکەسێک ناو خۆی گەرم بێت، پێی باشترە لە کۆمەڵگە دوور بکەوێتەوە بۆ ئەوەی لە بەخشین یان وەرگرتنی کێشە و ناڕەحەتی بەدوور بێ. : - [[ئارتەر شۆپنھاوەر]] (١٨٥١) ''پارێرگا و پارالیپۆمێنا''<ref name="Schopenhauer-1851">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Schopenhauer|یەکەم=A.|سەردێڕ=Parerga and Paralipomena: Short philosophical essays|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ساڵ=١٨٥١|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٨٧١٨٥-٣|لە=volume&nbsp;II, chapter&nbsp;XXXI, section&nbsp;396, pages&nbsp;651–652|بەستەری نووسەر=Arthur Schopenhauer}}</ref> </blockquote> == فرۆید == [[پەڕگە:The_porcupine_on_Freud's_desk,_Freud_Museum_London,_18M0139_(cropped).jpg|وێنۆک| ژووشکی سەر مێزەکەی فرۆید کە لە ژووری خوێندنەوەی ھەبوو لە ماڵەکەی لە لەندەن کە ئێستا بە مۆزەخانەی فرۆید ناسراوە.]] دوای ئەوەی چیرۆکەکە لەلایەن [[زیگمۆند فرۆید|زیگمۆند فرۆیدەوە]] دۆزرایەوە و وەرگیرا، ھاتە ناو کایەی [[دەروونناسی|دەروونناسییەوە]]. چیرۆکی شۆپنھاوەر لەلایەن فرۆیدەوە لە ژێدەری بەرھەمێکی ساڵی ١٩٢١ بە ناوی ''گرووپی دەروونناسی و شیکاری ئیگۆ'' ({{Langx|de|Massenpsychologie und Ich-Analyse}}) ئاماژەی پێ دراوە. فرۆید لەبارەی گەشتەکەی بۆ ئەمریکا لە ساڵی ١٩٠٩دا وتی: «دەچمە ئەمریکا بۆ ئەوەی چاوم بە سووچڕێکی کێوی بکەوێت و ھەندێک وانەی پێ بڵێمەوە.» == ئەمانەش ببینە == * [[گۆشەگیریی کۆمەڵایەتی]] == ئاماژەکان == {{شریتی دەروازە|فەلسەفە|کۆمەڵگا|دەروونناسی}} {{فەلسەفە-کۆلکە}} [[پۆل:فەلسەفەی ژیان]] [[پۆل:پەیوەندییە کەسییەکان]] ekr6pstldylxlk1dawc5yb4dmgghpit 0 286110 1661496 1659108 2026-09-05T22:38:10Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مێژوو-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1661496 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی وڵات|ناو_خۆماڵی=دووەمین کۆماری عێراق|ناو_فەرمی=کۆماری عێراق|ئاڵا_وێنە=Flag of Iraq (1963–1991).svg|نیشانی_نەتەوەیی_وێنە=Coat of arms of Iraq (1965–1991).svg|سروودی_نیشتمانی=وەڵڵا زەمان یا سەلاحی|نەخشە_وێنە=Flag-map of Iraq (Ba'athist).png|پایتەخت=[[بەغدا]]|زمانەکان_فەرمی=[[عەرەبی]]|زمانەکان=|ڕەگەز_گرووپەکان=[[عەرەب]]{{ھن}}[[کورد]]{{ھن}}[[تورکمان]]{{ھن}}[[فارس]]{{ھن}}[[ئاشوورییەکان]]|ناوی_ھاووڵاتی=|دراو=[[دیناری عێراقی]]|ناوی_سەرۆک١=[[عەبدولسەلام عارف]]|ناوی_سەرۆک٢=[[عەبدولڕەحمان بەزاز]]|ناوی_سەرۆک٣=[[عەبدولڕەحمان عارف]]}} '''دووەمین کۆماری عێراق''' بە فەرمی بە '''کۆماری عێراق''' دەناسرا'''،''' ناوێکە کە ئاماژەیە بۆ دەوڵەتی عێراق لە دوای [[شۆڕشی ڕەمەزان|کودەتاکەی مانگی شوبات]] (شۆڕشی ڕەمەزان) و باڵادەستیی [[ناسیۆنالیزمی عەرەبی|بزووتنەوە ناسیۆنالیستەکان]] بەسەر دەسەڵات لە [[عێراق]] لە [[٨ی شوبات|٨ی شوباتی]] [[١٩٦٣]]. خوولەکەی بە [[کوودەتا]]یەکی سەربازی کۆتایی ھات، کە [[حیزبی بەعسی عێراق|حیزبی بەعسی]] لە [[١٧ی تەممووز|١٧ی تەمموزی]] [[١٩٦٨]] ھێنایە سەر دەسەڵات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Wolfe-Hunnicutt |یەکەم=Brandon |ڕێکەوت=٣ی نیسانی ٢٠١٧|سەردێڕ=Oil Sovereignty, American Foreign Policy, and the 1968 Coups in Iraq |ناونیشان=https://www.tandfonline.com/doi/10.1080/09592296.2017.1309882 |journal=Diplomacy & Statecraft |بەرگ=٢٨|issue=2 |پەڕەکان=٢٣٥–٢٥٣|doi=10.1080/09592296.2017.1309882 |issn=0959-2296 |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20241113022253/https://www.tandfonline.com/doi/10.1080/09592296.2017.1309882 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Wolfe-Hunnicutt |یەکەم=Brandon Roy |دوایین٢=Stanford University |یەکەم٢=Department of History |ڕێکەوت=٢٠١١|سەردێڕ=The end of the concessionary regime : oil and American power in Iraq, 1958-1972 |ناونیشان=https://purl.stanford.edu/tm772zz7352 |زمان=en |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20241113022416/https://purl.stanford.edu/tm772zz7352 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[یەکەمین کۆماری عێراق]] * [[ڕژێمی بەعس|عێراق لە سەردەمی دەسەڵاتی پارتی بەعسدا]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}}{{تووڵی دەروازە|مێژوو|عێراق|دەیەی ١٩٦٠|شەڕ}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:عێراق]] [[پۆل:عێراق لە دەیەی ١٩٦٠]] [[پۆل:عێراق لە دەیەی ١٩٥٠]] ssfgam67ff7udjxtbuk2a9uyjazx069 3 286434 1661749 1453379 2026-09-06T11:48:31Z Arian 21402 Arian پەڕەی [[لێدوانی بەکارھێنەر:سوشیانت2020]]ی گواستەوە بۆ [[لێدوانی بەکارھێنەر:Soshiyant nr]]: لە کاتی گۆڕینی ناوی بەکارھێنەر «[[Special:CentralAuth/سوشیانت2020|سوشیانت2020]]» بۆ «[[Special:CentralAuth/Soshiyant nr|Soshiyant nr]]»، پەڕە بە شێوەی خۆگەڕ گوازرایەوە 1453379 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} == [[ویکیپیدیا:سڕینەوەی پێشنیارکراو|پێشنیاری سڕینەوە]] بۆ [[:زوم اسپورت]] == [[پەڕگە:Ambox warning yellow.svg|left|link=|alt=تێبینی|48px|]] وتاری [[:زوم اسپورت]] [[ویکیپیدیا:سڕینەوەی پێشنیارکراو|پێشنیاری سڕینەوە]]ی بۆ کراوە. تاگی پێشنیاری سڕینەوە کە لەسەر وتارەکە داندراوە ڕوونی دەکاتەوە بۆچی. ھەرچەندە ھەموو بەشدارییە سوودبەخشەکان لە ویکیپیدیا بەرز دەنرخێندرێن، بەڵام لەوانەیە پەڕەکان [[وپ:پسخ|لەبەر چەند ھۆکارێک بسڕدرێنەوە]]. دەتوانیت ئەم سڕینەوەیە بوەستێنیت بە لابردنی ئاگاداری {{Tlc|پێشنیاری سڕینەوە/ڕێکەوتکراو}}، بەڵام تکایە ھەوڵی ڕوونکردنەوە لە [[یارمەتی:کورتەی دەستکاری|کورتەی دەستکارییەکە]] یان لە [[وتووێژ:زوم اسپورت|پەڕەی وتووێژی وتارەکە]] بدە کە بۆچی نابێت بسڕدرێتەوە. تکایە بیر لە چاکسازیکردنی پەڕەکە و چارەسەرکردنی ئەو کێشانە بکەرەوە کە ڕوون کراوەتەوە. لابردنی {{Tlc|پێشنیاری سڕینەوە/ڕێکەوتکراو}} [[ویکیپیدیا:سڕینەوەی پێشنیارکراو|پڕۆسەی پێشنیاری سڕینەوەکە]] دەوەستێنێت، بەڵام [[:en:Wikipedia:Deletion process|پڕۆسەکانی تری سڕینەوە]] بوونیان ھەیە. بەتایبەتی، پڕۆسەی [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] دەتوانێت بەبێ وتووێژ ببێتە ھۆی سڕینەوە، و [[ویکیپیدیا:وتارەکان بۆ سڕینەوە|وتارەکان بۆ سڕینەوە]] ڕێگە بە وتووێژ دەدات تا [[ویکیپیدیا:یەکدەنگی|بگەین بە یەکدەنگی]] بۆ سڕینەوە.<!-- داڕێژە:ئاگاداریی پێشنیاری سڕینەوە --> ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢٠:٠٠، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC) mav6xrpufs1gzqb6by38nonevya2xj3 0 287311 1661356 1660821 2026-09-05T19:00:42Z مامۆستا 39489 1661356 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''خونەیس کوڕی حوزافە''' ([[زمانی عەرەبی|بە عەرەبی]]: خنیس بن حذافة) (کۆچی دوایی ٢ کۆچی/٦٢٤) [[ھاوەڵان|ھاوەڵێکی]] [[محەممەد|پێغەمبەر محەممەد]] بووە. دوای بیست و پێنج مانگ لە [[کۆچی مسوڵمانان|کۆچی]] پێغەمبەر بۆ [[مەدینە]] کۆچی دوایی کردووە.<ref>د.عبد السلام الترمانینی، " أحداث التاریخ الإسلامی بترتیب السنین: الجزء الأول من سنة 1 ھ إلی سنة 250 ھ"، المجلد الأول (من سنة 1 ھ إلی سنة 131 ە) دار طلاس ، دمشق.</ref> == ژیان == خونەیس کوڕی حوزافەی کوڕی قەیس بووە لە خێڵی سەھم لە ھۆزی [[قوڕەیش]] لە [[مەککە]]. دوو برای ھەبوو بە ناوەکانی عەبدوڵڵا و قەیس. لەژێر کاریگەری [[ئەبووبەکر]] لە سەرەتای ئیسلام"پێش ئەوەی پێغەمبەری خوا بچێتە ماڵی [[ئەڕقەم کوڕی ئەبوو ئەڕقەم|ئەرقەم]] " [[ئیسلام|موسڵمان]] بووە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * https://web.archive.org/web/20070927051200/http://www.quraan.com/index.aspx?tabindex=9&tabid=24&bid=2&cid=60 * [http://www.themodernreligion.com/women/woman_man_compare.htm http://www.themodernreligion.com/women/پیاوی_ژن بەراورد بکە.htm] {{شریتی دەروازە|ژیاننامە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:نێژراوانی بەقیع]] [[پۆل:ساڵی لەدایکبوونی نەزانراو]] [[پۆل:مردووانی ٦٢٤]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عەرەبی]] [[پۆل:موھاجرین]] 6r3cag9ggvzxj2c3rdgy6iedmvsdek6 0 287482 1661645 1502537 2026-09-06T07:33:28Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە، فەلسەفە-کۆلکە) 1661645 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''دۆخی زەینی''' بریتییە لە ھەر کام لەو چۆنیەتی و حاڵەتە جۆراوجۆرانە کە [[زەین]] لە کات و ساتی جیاجیادا ھەیەتی. بۆ وێنە، کاتێ کەسێ لە [[باوەڕ|باوەڕێکدایە]]، یا وەختێ [[ئێش]] و ئازارێ دەکێشێ، یا ئەو کاتەی [[مەیل|مەیلی]] لە شتێکە، یا عانێ شتێ [[ھەستپێکردن|بەدیی دەکا]]، یا شتێ وە [[بیر]] دێنێتەوە، زەینی [ئەو کەسە] دەق و حاڵەتێکی تایبەت وە خۆ دەگرێ کە پێی دەڵێن دۆخی زەینی. دۆخی زەین لە کاتی چێشتنی ژان و ئێشدا ھەمان دۆخی کاتی بیرھێنانەوە یا کاتی خەیاڵکردن نییە. لە ھەر یەک لەمانەدا زەین دەق و حاڵەتێکی جیاوازی ھەیە. دۆخە زەینییەکان دوو جۆرن: [[چلۆنی (فەلسەفەی زەین)|چلۆنییە ھەستپێکراوەکان]] و ھەڵوێستەکانی ھەمبەر بە قەزیە (propositional attitudes). == سەرچاوەکان == * [https://en.m.wikipedia.org/wiki/Mental_state Mental state (enwiki)] {{شریتی دەروازە|پزیشکی|دەروونناسی|فەلسەفە}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{پزیشکی-کۆلکە}} {{فەلسەفە-کۆلکە}} n2h0lgqj2hnxtuha44iov1t2yn9ydes 0 288151 1661286 1502321 2026-09-05T16:35:10Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1661286 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Databox}}'''دوورگەی کنعۆس''' دوورگەیەکی عێراقییە و دەکەوێتە باشووری [[مووسڵ|شاری مووسڵ]] پایتەختی [[پارێزگای نەینەوا]] لە باکووری [[عێراق]]. دوورگەکە دەکەوێتە سەر ڕووباری دیجلە و نزیکە لە [[قەزای شەرقات]] (١١٠ کم). شوێنێکی ستراتیژی گرنگی ھەیە چونکە دەکەوێتە چوارڕێیانێکەوە کە دەچێتە پارێزگاکانی [[کەرکووک]] و [[پارێزگای دیالە|دیالە]] و [[پارێزگای سەلاحەددین| سەلاحەددین]] و [[پارێزگای ئەنبار|ئەنبار]] و [[نەینەوا| نەینەوا]]. دوورگەکە خاڵی بەرکەوتنی جوگرافییە و دوورگەیەکی جوانە بە دارە چڕ و ئاوە چڕەکانییەوە. ئەو دوورگەیە بووە قەڵای [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|داعش]] دوای ئەوەی لە سەردەمی یاخیبوونی عێراقدا دەستی بەسەردا گرت . لە ١٠ی ئەیلولی ٢٠١٩ فڕۆکە جەنگییەکانی ئەمریکا ٤٠ تۆن بۆمبی ئاراستەکراوی لەیزەریان خستە سەر ئەو دوورگەیە. ھاوپەیمانی نێونەتەوەیی بە سەرۆکایەتی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] ڕای گەیاند کە فڕۆکە جەنگییەکانی [[ئێف-١٥]] و [[ئێف-٣٥| ئێف ٣٥]] لە چوارچێوەی ئۆپەراسیۆنێکی ھاوبەش لەگەڵ [[ھێزە چەکدارەکانی عێراق|ھێزەکانی عێراق]] بەشدارییان لە ئەرکەکەدا کردووە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Leon |یەکەم=Melissa |ڕێکەوت=١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ناونیشان=https://www.foxnews.com/world/before-after-satellite-image-isis-infested-island-destroyed|سەردێڕ=Satellite image shows 'ISIS-infested' island bombed by US reduced to smoking craters |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230204165409/https://www.foxnews.com/world/before-after-satellite-image-isis-infested-island-destroyed |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Fox News |زمان=en-US}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=US airstrikes target island 'infested' with IS|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/av/world-us-canada-49669610|ئیش=BBC News|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|زمان=en-GB|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230114234614/https://www.bbc.com/news/av/world-us-canada-49669610|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref> ئاماژەی بەوەدا کە ھێزەکانی ئەم بڕە بۆمبانەی لەسەر دوورگەکە بەکارھێناوە بۆ ڕێگریکردن لە خۆحەشاردان بە چەکدارانی داعش لەنێو ڕووەکی چڕ و پڕی ناو دوورگەکەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://news.sky.com/story/is-infested-island-wiped-out-by-40-tonnes-of-explosives-11806797|سەردێڕ='IS-infested' island wiped out by 40 tonnes of explosives |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230114234612/https://news.sky.com/story/is-infested-island-wiped-out-by-40-tonnes-of-explosives-11806797 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Sky News |زمان=en}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/politics/2019/9/11/%d9%85%d9%82%d8%a7%d8%aa%d9%84%d8%a7%d8%aa-%d8%a3%d9%85%d9%8a%d8%b1%d9%83%d9%8a%d8%a9-%d8%aa%d9%84%d9%82%d9%8a-%d8%a3%d8%b7%d9%86%d8%a7%d9%86-%d9%85%d9%86-%d8%a7%d9%84%d9%82%d9%86%d8%a7%d8%a8%d9%84|سەردێڕ=مقاتلات أميركية تلقي 40 طنا من القنابل على جزيرة في العراق |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230115094238/https://www.aljazeera.net/politics/2019/9/11/%d9%85%d9%82%d8%a7%d8%aa%d9%84%d8%a7%d8%aa-%d8%a3%d9%85%d9%8a%d8%b1%d9%83%d9%8a%d8%a9-%d8%aa%d9%84%d9%82%d9%8a-%d8%a3%d8%b7%d9%86%d8%a7%d9%86-%d9%85%d9%86-%d8%a7%d9%84%d9%82%d9%86%d8%a7%d8%a8%d9%84 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.aljazeera.net |زمان=ar}}</ref> == سەرچاوەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|عێراق|جوگرافیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:پارێزگای سەلاحەددین]] qsd62sk0kiwlvcoqyw861sns81ohphs 0 288822 1661619 1511305 2026-09-06T05:46:37Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1661619 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''''فۆن ستۆری''''' کایەیەکی ڤیدیۆییی [[یاری مۆبایل|مۆبایل]]ی تەنزئامێزە کە بیرۆکەکەی لەلایەن چالاکوانی یەس لاب، مایکڵ پینێسکییەوە دانراوە و لەلایەن پاولۆ پێدێرچینی بۆ مۆلێئیندوستریا دیزاین کراوە، بە ئامانجی ڕاگەیەندراوی نیشاندانی ئەوەی کە گەشەپێدەران بە «لایەنە تاریکەکەی مۆبایلە زیرەکەکەت» ناوی دەبەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://phonestory.org/index.html|سەردێڕ=Phone Story - Android/iPhone game by Molleindustria |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230430131638/http://phonestory.org/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی نیسانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢}}</ref> کایەکە لە چوار یاریی بچووک پێکدێت کە یاریزان تێیدا پێویستە چەند چالاکییەک ئەنجام بدات. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:مشتومڕی یارییە ڤیدیۆییەکان]] [[پۆل:یارییەکانی ئای ئۆ ئێس]] [[پۆل:یارییەکانی ئەندرۆید]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠١١]] 9zxjxxtsvbw2im4y6n58c9f8vd8m7is 0 289032 1661360 1547914 2026-09-05T19:11:29Z 1silent scientist 51740 1661360 wikitext text/x-wiki ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق ٢٠٢٥ ھەڵبژاردنێکی پەرلەمانیە، لە ١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ ڕوویدا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Iraq sets November 11 for parliamentary election |ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/iraq-sets-november-11-parliamentary-election-2025-04-09/ |وێبگە=Reuters |زمان=En}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Voting closes in Iraq's parliamentary elections |ناونیشان=https://www.aa.com.tr/en/middle-east/voting-closes-in-iraqs-parliamentary-elections/3741117 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ |وێبگە=www.aa.com.tr |زمان=En}}</ref> کە تێیدا ٣٢٩ نوێنەر بۆ [[ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق]] ھەڵدەبژێردرێت. نوێنەرانی ھەڵبژێردراو [[سەرۆک کۆماری عێراق]] ھەڵدەبژێرن و متمانە بە کارنامەی [[سەرۆک وەزیرانی عێراق|سەرۆک وەزیران]]ی دەستنیشانکراو دەبەخشن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Nearly 30 million Iraqis eligible to vote in 2025 elections |ناونیشان=https://shafaq.com/en/Iraq/Nearly-30-million-Iraqis-eligible-to-vote-in-2025-elections |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی دوەەمی ٢٠٢٥ |وێبگە=Shafaq News |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Iraqi Parliament 2025: New Map for Shiite Seats, Sudani Set to Win Sizable Share |ناونیشان=https://english.aawsat.com/node/4857601 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی دوەەمی ٢٠٢٥ |وێبگە=english.aawsat.com |زمان=en}}</ref> ==یاسا و سیستەمی ھەڵبژاردن == == ڕێکار و ڕێنماییەکانی ھەڵبژاردن == == بازنەکانی ھەڵبژاردن == == تۆمارکردن و پەسەندکردنی قەوارە و پاڵێوراوان == == ئامێرەکانی دەنگدان و ھەژمارکردنی دەنگەکان == == بانگەشەی ھەڵبژاردن == == بەڕێوەچوونی ھەڵبژاردن == == ئەنجامی ھەڵبژاردن == ===پارتی دیموکراتی کوردستان=== بەپێی کوردستان 24، [[مەسروور بارزانی]] جێگری سەرۆکی [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] ڕایگەیاندووە کە پارتەکە لە ھەڵبژاردنەکانی پەرلەمانی عێراقدا ١،٠٥٥،٧٨٧ دەنگی تێپەڕاندووە، ئەمەش سەرکەوتنی ھەڵمەتی «یەک ملیۆن دەنگ»ی بوو. و ئەو دەستکەوتە وەک بڕگەیەکی مێژووییە بۆ سیاسەتی کوردی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین= |ڕێکەوت=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ |سەردێڕ=KDP VP Masrour Barzani Celebrates KDP’s One Million Vote Milestone in Iraqi Elections |ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/en/story/874936/slug |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ |وێبگە=Kurdistan24 |زمان=en}}</ref> ئەنجامە سەرەتاییەکان کە لەلایەن شەفەق نیوزەوە بڵاوکراونەتەوە پشتڕاستی دەکەنەوە کە [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] یەک ملیۆن دەنگی تێپەڕاندووە لە سەرانسەری چەند پارێزگایەکدا، لەنێویاندا نزیکەی ٣٨٣ ھەزار لە [[پارێزگای دھۆک]]، ٣٤١ هەزار دەنگ لە [[پارێزگای ھەولێر]]، و ١٢٥ هەزار دەنگ لە [[پارێزگای نەینەوا]] ([[پارێزگای مووسڵ]])، کە باڵادەستی حیزب لە قەڵغە نەریتییەکانیدا چەسپاندووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Preliminary results: KDP surpasses one million votes in the Region |ناونیشان=https://shafaq.com/en/Kurdistan/Preliminary-results-KDP-surpasses-one-million-votes-in-the-Region |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ |وێبگە=Shafaq News |زمان=en}}</ref> ==کاردانەوەکانی پاش ھەڵبژاردن == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|عێراق|دەیەی ٢٠٢٠}} [[پۆل:ھەڵبژاردنەکان لە عێراق]] rn5ng0o0p0e387hags1wdmz9jxro7c5 0 291096 1661278 1602352 2026-09-05T16:33:50Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ڕووسیا-کۆلکە) 1661278 wikitext text/x-wiki {{خاوێنکردن}} {{Infobox islands|name=Ziegler Island|nickname=|location=[[Arctic]]|coordinates={{coord|81|06|N|56|11|E|}} (?)|archipelago=[[Zichy Land]] in [[Franz Josef Land]]|area_km2=٤٤٨|length_km=|width_km=|elevation_m=٥٥٤|population=٠|density_km2=|country=[[Russia]]}} [[پەڕگە:Ziegler_Island.jpg|alt=Cape Brice, Ziegler Island, Franz Josef Land|وێنۆک|264x264پیکسڵ|کیپ بریس، دوورگەی زیگلێر، فرانز جۆزێف لاند]] '''دوورگەی زیگلێر''' (بە ڕووسی: Остров Циглера؛ Ostrov Tsiglera) دوورگەیەک لە شاری فرانز جۆزێف لاند لە [[ڕووسیا]]. == جوگرافیا == درێژی ئەم دوورگەیە {{Convert|45|km|mi}} ە و لە باکووری باشوورەوە تا باشووری باشوور درێژ دەبێتەوە. ڕووبەرەکەی {{Convert|448|km²|sqmi|0}} و نزیکەی تەواو سەھۆڵبەندان نییە. بەرزترین خاڵ لە دوورگەی زیگلەر {{Convert|554|m|ft|0}} یە. کیپ بریس (мыс Брайса) گۆشەی باکووری ڕۆژاوا دیاری دەکات. کیپ واشنتۆن (мыс Вашингтона) لە زۆر ڕۆژھەڵات دایە. باشوورترین خاڵەکەی پێی دەوترێت کیپ بیلۆسۆڤ (мыс Белоусова). === دوورگەکانی تەنیشت یەکتر === دوورگەی زیگلێر بەشێکە لەژێر گرووپی زیچی لاند لە دوورگەکانی فرانز جۆزێف. کەناڵی بووت (пролив Бута) لە دوورگەی پایەر و دوورگەی گرێلی لە باکوور جیای دەکاتەوە. دوورگەی سالزبێری لە باشوورەوە لە بەرامبەر کەناڵی ڕۆدس (пролив Родса) دایە. لە ڕۆژھەڵاتەوە، لە دەرەوەی کەناڵی کۆلینسۆن (пролив Коллинсона)، دوورگەی ڤینەر نیوستاد ھەیە. '''ئۆسترۆڤ ئوگۆڵنۆی کۆپی''' (остров Угольной Копи)یان دوورگەی کانگای خەڵوز دوورگەیەکی گۆڕاوە کە لە نێوان دوورگەی زیگلێر و دوورگەی گرێلی لە ٨٠٫٩٦٤٤°N 58.0461°E چەقاوە. تیرەکەی نزیکەی ٣٫٥ کیلۆمەتر (٢٫٢ میل)ە. بەرزترین خاڵی دوورگە سەھۆڵبەندانەکە ٣٩٣ م (١٢٨٩ پێ)یە. ئوگۆڵنۆی کۆپی نزیکەی ٦٠٠ مەتر لە دوورگەی زیگلێر جیاکراوەتەوە.{{Wide image|Frozen Franz Josef Land - NASA Earth Observatory.jpg|500px|Various islands of Franz Josef Land}} == مێژوو == باشووری ڕۆژھەڵاتی دوورگەی زیگلێر لەلایەن گەشتی جەمسەری باکووری نەمسا-مەجارستانەوە لە ساڵی ١٨٧٤ بینرا. سەرکردەی ھاوگەشتەکە جوولیۆس پایەر گریمانە دەکات کە پەیوەندی بە دوورگەکانی تری زیچی لاندەوە ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Payer |یەکەم=Julius |ڕێکەوت=١٨٧٥|سەردێڕ=The Austro-Hungarian Polar Expedition of 1872-4 |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/1798702 |journal=The Journal of the Royal Geographical Society of London |بەرگ=٤٥|پەڕەکان=١–١٩|doi=10.2307/1798702 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠}} map.</ref> ئەو گەڕانەی کە لەلایەن گەشتی جاکسۆن-ھارمسوۆرسەوە لە ساڵانی ١٨٩٤–١٨٩٧ ئەنجامدرا، ئەو بارستەی کە گوایە زیچی لاند لەسەر نەخشەکان دەرکەوتبوو، زۆر کەمکردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Jackson |یەکەم=Frederick |ساڵ=١٨٩٨|سەردێڕ=Three Years' Exploration in Franz Josef Land |ناونیشان=https://zenodo.org/record/1449206 |journal=The Geographical Journal |بەرگ=١١|issue=2 |پەڕەکان=١١٣–١٣٨|doi=10.2307/1774430 |jstor=1774430}} map.</ref> جاکسۆن لە باکووری ڕۆژاواوە دوورگەی زیگلەری بینی و ناوی کیپ بریسی بە ناوی {{Interlanguage link|Arthur Montefiore Brice|fr}} ناوە، سکرتێری گەشتەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Capelotti |یەکەم=Peter |دوایین٢=Forsberg |یەکەم٢=Magnus |ڕێکەوت=٢٠١٥|سەردێڕ=The place names of Zemlya Frantsa-Iosifa: the Wellman polar expedition, 1898–1899 |journal=Polar Record |بەرگ=٥١|issue=261 |پەڕەکان=٦٢٤–٦٣٦|doi=10.1017/S0032247414000801}} p. 630.</ref> {| |- valign="top" |[[پەڕگە:Payer_map_Franz_Josef_Land_1874.jpg|وێنۆک|264x264پیکسڵ| زیچی لاند لە نەخشەی فرانز جۆزێف لاند لە ساڵی ١٨٧٤ لەلایەن جوولیۆس پایەرەوە .]] |[[پەڕگە:Map_of_Franz_Josef_Land_showing_journeys_and_discoveries_of_Frederick_G._Jackson,_F.R.G.S._-_UvA-BC_OTM_HB-KZL_61_18_38.jpg|وێنۆک|350x350پیکسڵ| زیچی لاند لە نەخشەیەکی ساڵی ١٨٩٨ی گەڕانەکانی فرێدریک جاکسۆن کە پێشتر ھەندێک دوورگەی جیاواز نیشان دەدات.]] |} گەشتی جەمسەری باڵدوین-زیگلێر لە ساڵانی ١٩٠١-زیگلێر لەسەر کەشتییەکانی ''ئەمریکا'' و ''فریتجۆف'' و ''بەلجیکا'' ناوی کیپ واشنتۆنیان ناوە و یەکەم کەس بوون کە پێیان لەسەر دوورگەکە دانا. لە مانگی ئایاری ساڵی ١٩٠٢ {{Interlanguage link|Evelyn Briggs Baldwin|de}} دڵنیای کردەوە کە دوورگەی زیگلێر بوونێکی جیاوازە. ناوی دوورگەکەی ناوە بە ناوی سپۆنسەری ئەو گەشتە، بازرگانی نیویۆرک ویلیام زیگلێر.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=P.J. Capelotti|سەردێڕ=The greatest show in the Arctic: the American exploration of Franz Josef Land, 1898-1905|بڵاوکەرەوە=University of Oklahoma Press|ساڵ=٢٠١٦|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠٦١-٥٢٢٢-٦|پەڕەکان=٣٠١, ٣١٩f}}</ref> ھەروەھا زیگلێر سپۆنسەری گەشتی جەمسەری زیگلێر-فیالا بوو لە ساڵانی ١٩٠٣–١٩٠٥ کە نەخشەی باڵدوین باشتر بوو. شوێنی چاودێری نەمسایی پایر-ڤایپرێخت (پێدەچێت ٨١°٠٦′N 56°١١′E) لە دەوروبەری سەرەتای سەدەی بیستەمدا لەم دوورگەیەدا دامەزراوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [[:ru:Список островов России|ناوی دوورگەکان بە زمانی ڕووسی]] * گەشتەکانی جەمسەری باکوور:{{Usurped|[https://web.archive.org/web/20020609081119/http://www.arcticwebsite.com/expeditions.html]}} * [https://www.franz-josef-land.info/index.php?id=658&L=5 دوورگەی زیگلێر - فرانز-جۆزێف-لاند] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251011231544/https://www.franz-josef-land.info/index.php?id=658&L=5 |date=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ }} لە [https://www.franz-josef-land.info/ www.franz-josef-land.info] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210116062919/https://www.franz-josef-land.info/ |date=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ }} {{تووڵی دەروازە|دوورگەکان|ڕووسیا}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{پۆلی کۆمنز|Ziegler Island}} {{ڕووسیا-کۆلکە}} [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ڕووسی]] 85kjvnn8qyaj8o5ysw6pqlzdoqs73yq 0 291324 1661520 1553267 2026-09-06T01:32:42Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تورکیا-کۆلکە، یۆنان-کۆلکە) 1661520 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Subdivision | native_name = {{native name|el|Δουκάτο του Αρχιπελάγους}}<br/>{{native name|it|Ducato dell'arcipelago}}<br/>{{native name|vec|Ducato de l'arcipelago}} | conventional_long_name = دوکایەتی دوورگەکان | common_name = Duchy of Naxos | image_flag = | image_coat = Sanudo family coa.svg | symbol_type = ئاڵای ماڵی حوکمڕانی ماڵی سانۆدۆ (١٢٠٧-١٣٨٣) | image_map = Duchy of Naxos locator.svg | image_map_caption = دوکایەتی ناکسۆس، ١٤٥٠، لەناو [[دەریای ئێژە|دەریای ئیجە]]دا تیشک خراوەتە سەر. | era = [[سەدەکانی ناوین]] | status = دۆخی موکل * | status_text = دۆخی موکل * | empire = Republic of Venice | government_type = [[دەرەبەگایەتی]] [[داچی]] | year_start = ١٢٠٧ | year_end = ١٥٧٩| | event_pre = کیسی قوستەنتینیە | date_pre = ١٢٠٤ | event_start = دوکی دامەزراند | date_start = | event1 = [[کوودەتا]]ی کریسپۆ'' | date_event1 = ١٣٨٣ | event2 = سەروەری [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]] | date_event2 = ١٥٣٧ | event_end = لەلایەن [[مورادی سێیەم]]ەوە زەوت کراوە. | date_end = | p1 = ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی | s1 = سنجاقی نەکشا بێرێ | capital = [[ناکسوس]] | common_languages = [[Italian language|Italian]] and [[Venetian language|Venetian]] officially,<br/>[[Medieval Greek|Greek]] popularly | religion = [[Roman Catholicism|Roman Catholic]],<br/>[[Greek Orthodox]] popularly| | leader1 = مارکۆ یەکەم سانۆدۆ | year_leader1 = ١٢٠٧–٢٧ | leader2 = فرانسیسکۆ یەکەم کریسپۆ | year_leader2 = ١٣٨٣–٩٧ | leader3 = جەیمسی چوارەم کریسپۆ | year_leader3 = ١٥٦٤–٦٦ | leader4 = جۆزێف ناسی | year_leader4 = ١٥٦٦–٧٩ | title_leader = [[دووک]] | footnotes = * دوکایەتی دەوڵەتێکی موکلیمان بوو، بە ڕێکوپێکی، ئیمپراتۆرەکانی لاتینی لە [[قوستەنتینە]]، شانشینی ڤیلھاردوینی شازادەکانی ئەخیا، ئەنجێڤینەکانی [[شانشینی ناپۆلی]] و (دوای ساڵی ١٤١٨) [[کۆماری ڤێنیز]]. لە ساڵانی ١٥٦٦-١٥٦٧، دوکایەتییەکە وەک بەشێک لە [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] بەڕێوەدەبرا پێش ئەوەی بە تەواوی لکێنرابێت. | demonym = | area_km2 = | area_rank = | GDP_PPP = | GDP_PPP_year = | HDI = | HDI_year = | today = | image_flag2 = }} '''دوکایەتی دوورگەکان''' (بە [[زمانی یۆنانی|یۆنانی]]: Δουκάτο του Αρχιπελάγους، ڕۆمانی: Doukáto tou Archipelágous، [[زمانی ئیتاڵی|ئیتاڵی]]: Ducato dell'arcipelago، ڤێنیزایی: Ducato de l'arcipelago)، ھەروەھا بە '''دوکایەتی ناکسۆس''' یان '''دوکایەتی ئیجە''' ناسراوە، دەوڵەتێکی دەریایی بووە کە لەلایەن بەرژەوەندییەکانی [[کۆماری ڤێنیز|ڤێنیزەوە]] لە دوورگەکانی سیکلادس لە [[دەریای ئێژە|دەریای ئیجە]]دا دروستکراوە، لە دوای جەنگی خاچپەرستی چوارەم، کە ناوەندی دوورگەکانی [[ناکسوس]] و [[پاروس]] بووە. ھەموو سایکلادەکانی لەخۆگرتبوو (جگە لە میکۆنۆس و تینۆس). لە ساڵی ١٥٣٧ بوو بە لقێکی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]، و لە ساڵی ١٥٧٩ لەلایەن عوسمانییەکانەوە لکێندرا؛ بەڵام دەسەڵاتی [[مەسیحی]] لە دوورگەکانی وەک سیفنۆس (لە ساڵی ١٦١٧ لەلایەن عوسمانییەکانەوە داگیرکرا) و تینۆس (لە ساڵی ١٧١٥ داگیرکرا) بەردەوام بوو.<ref>Repubblica di Venezia or Repubblica Veneta; Venetian: Repùblega de Venèsia or Repùblega Vèneta</ref> بیست و یەک دوکی ئەو دوو شانشینە حوکمڕانی دوورگەکانیان دەکرد، یەک لە دوای یەک وەک وەسیلی ئیمپراتۆرەکانی لاتینی لە [[قوستەنتینیە]]، لە شانشینی ڤیلھاردوین لە شازادەکانی ئەخیا، لە ئەنجێڤینەکانی [[شانشینی ناپۆلی]] (لە ساڵی ١٢٧٨) و دوای ساڵی ١٤١٨ لە [[کۆماری ڤێنیز]]. لە ساڵی ١٢٤٨دا، دەسەڵاتی دوکایەتی بە ناو لەلایەن ئیمپراتۆری لاتینی باڵدوینی دووەمەوە بە ویلیامی ڤیلھاردوین، شازادەی ئەخیا بەخشرا. مارکۆی دووەم سانۆدۆ زۆرێک لە دوورگەکانی لەدەستدا، جگە لە [[ناکسوس]] و [[پاروس]]، بەھۆی ھێزەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی]] نوێبووەوە لە ژێر دەستی دەریاوان لیکاریۆ لە کۆتایی سەدەی ١٣دا. بەڵام بووژانەوەی بیزەنتین دەبوو تەمەنی کورت بێت، چونکە لە ساڵی ١٣١٠دا دەستیان لە کۆنترۆڵی دەستکەوتەکانیان ھێنا.<ref>R-J Loenertz, Les seigneurs tierciers de Négrepont, Byzantion, vol. 35, 1965, re-edited in Byzantina et Franco-Graeca : series altera p 152. The date of 1236, proposed by Hopf without justification, has been rejected by Longnon in Problèmes de l'histoire de la principauté de Morée, Journal des savants (1946) pp. 149-150.</ref> لە ساڵی ١٣١٧ کۆمپانیای کەتەلۆنی ھەڵیکوتایە سەر پاشماوەکانی دوکایەتی؛ لە ساڵی ١٣٨٣ بنەماڵەی کریسپۆ سەرکردایەتی یاخیبوونێکی چەکدارییان کرد و میراتگرانی سانۆدۆیان وەک دوکی دوورگەکان ڕووخاند. لە سەردەمی دوکەکانی کریسپۆدا نەزمی کۆمەڵایەتی و کشتوکاڵ خراپ بوو و چەتەی دەریایی زاڵ بوو. لە ساڵی ١٤١٨ لە کاردانەوەی سەرھەڵدانی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]دا بە فەرمی بووە وەسیلەی [[کۆماری ڤێنیز|ڤێنیز]].<ref>https://www.academia.edu/733644/Characterizing_the_Historic_Landscapes_of_Naxos</ref> پێش ئەوەی دوا دوکی مەسیحی لاتینی، جیاکۆمۆی چوارەم کریسپۆ، لە ساڵی ١٥٦٦ لەلایەن سوڵتانی عوسمانی [[سەلیمی دووەم]]ەوە لە پۆستەکەی لاببرێت، ئەو پێشتر [[باج]]ی سوڵتانی دەدا. نوێنەری دەستنیشانکراوی سوڵتان، دوا دوکی دوورگەکان (١٥٦٦-٧٩) جولەکەیەکی پورتوگالی بوو (مارانۆ)، جۆزێف ناسی. دەسەڵاتی مەسیحی لاتینی لەو بەروارەدا بە تەواوی کۆتایی نەھات: بنەماڵەی گۆزادینی لە بۆلۆنیا وەک ئاغای سیفنۆس و دوورگە بچووکەکانی دیکەی سیکلادس تا ساڵی ١٦١٧ لە ژیاندا مانەوە و دوورگەی تینۆس تا ساڵی ١٧١٤ بە ڤێنیزایی مایەوە. دوایین بەندەرەکانی ڤێنیز لە مۆریا (پێلۆپۆنێس) لە ساڵی ١٧١٨ گیرا. گاسپار گرازیانی، ئاغایەکی دالماتی، لە ساڵی ١٦١٦ لەلایەن سوڵتانەوە نازناوی دوکی دوورگەکان'ی پێبەخشرا، بەڵام دوورگەکە لە کۆتایی ساڵی ١٦١٧دا دیسانەوە لە ژێر دەسەڵاتی ڕاستەوخۆی عوسمانیدا بوو؛ دوا کەس بوو کە نازناوەکەی بەدەستەوە بوو.<ref>https://evenimentulistoric.ro/italianul-gaspar-graziani-isi-face-un-rost-pe-tronul-moldovei-dar-puterea-ii-pierde-repede-capul.html</ref> ئەمڕۆ دوورگەکانی سایکلادس وەک سیرۆس و تینۆس ھەندێک گوند و پەرستگای تەواو کاسۆلیکییان ھەیە، لە کاتێکدا زۆرێک لە یۆنانیەکانی سایکلادس ناوی بنەماڵەیان ھەیە کە بە ڕەچەڵەکێکی دیار ئیتالۆ-ڤێنتیایە بۆ نموونە. ڤێنیێریس، ڕاگۆسیس، دێلاپۆرتاس، دامیگۆس و ھتد. [[پەڕگە:Eastern Mediterranean 1450.svg|200px|وێنۆک|ڕاست|ڕۆژھەڵاتی دەریای ناوەڕاست لە ساڵی ١٤٥٠]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Duchy of the Archipelago}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|یۆنان|مێژوو|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|وڵاتەکان|ئەورووپا}} {{دابەشبوونە کارگێڕییەکانی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی}} {{تووڵی دەروازە|تورکیا|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|یۆنان|وڵاتەکان}} {{تورکیا-کۆلکە}} {{یۆنان-کۆلکە}} [[پۆل:ویلایەتەکانی ئیمپراتۆریەتی عوسمانی]] [[پۆل:ڕۆژاوای ئاسیا]] [[پۆل:وڵاتەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٢٢]] [[پۆل:ڕۆژھەڵاتی دەریای ناوەڕاست]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٦٧]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٩٢٥]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی دەیەی ٩٦٠]] [[پۆل:وڵاتە دوورگەییەکان]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی دەیەی ١٥٧٠]] [[پۆل:ناوچەکانی کۆماری ڤێنیز]] 5jz0au1coq4l2f246j3i248qtb192gw 0 291548 1661525 1582446 2026-09-06T01:33:32Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1661525 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دوھۆلا | ناوی_فەرمی = Dohula - دھولا | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Duhola1.jpeg | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی گوندی دوھۆلا | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord= {{Coord| 36.49136| 41.81356}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی دوھۆلا''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[باشووری کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.49136| 41.81356 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای نەینەوا|نەینەوا]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای شنگال|شنگال]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی سنونێ]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٧٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٣،٥١٦ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = دوھۆلایی | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئێزیدی]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''دوھۆلا''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''دھولا''، [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Dohula''<ref> https://web.archive.org/web/20191219132839/https://www.tigrishaber.com/pesmerge-li-basiqa-bi-tundi-bersiva-dais-dide-u-ser-li-xazir-berdewame-24202h.htm </ref>) گوندێکە لە [[ناحیەی سنونێ]] لە [[قەزای شنگال]] لە [[پارێزگای نەینەوا]] لە باکووری [[عێراق]].<ref> https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/265734 </ref> دوھۆلا دەکەوێتە ڕۆژاوای [[باشووری کوردستان]].<ref> https://syriaca.org/place/184 </ref><ref> https://www.aa.com.tr/ks/تورکیا/لێدوانی-چاوشئۆغڵو-لەبارەی-عێراق-و-بەعشیقە/659211 </ref> ھەروەھا دەکەوێتە [[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]]. گوندەکە بە دووری ١٤ کیلۆمەتر لە باشووری ڕۆژھەڵاتی [[سنونێ]] ھەڵکەوتووە. ھەروەھا دەکەوێتە باکووری [[چیای شنگال]].<ref>https://web.archive.org/web/20200413091205/http://docs.neu.edu.tr/library/6421411229.pdf</ref> گوندەکە لە [[کورد]]ە ئاینزا [[ئێزیدییەکان]] پێکھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.aina.org/reports/acetste.pdf |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی شوباتی ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200216045323/http://www.aina.org/reports/acetste.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کۆمەڵگایەکە لەلایەن ڕژێمی پێشووەوە دروستکراوە دوای ڕۆیشتن و کۆچکردنی گوندنشینانی [[چیای شنگال]] و دەوروبەری شاری [[شنگال]] لە ناوەڕاستی حەفتاکانی سەدەی ڕابردوودا، کە ھیچ پڕۆژە و تۆڕی ئاوی تێدا نەبووە.<ref>https://www.lalishduhok.com/ezidiyati/post/38361/</ref> == مێژوو == دوھۆلا بەناو "گوندی مۆدێرن" بە(قادسیە)ش ناو دەبرێت و لە نێوان ساڵانی ١٩٦٥ بۆ ١٩٧٠ی سەدەی ڕابردوو دامەزراوە. گوندەکانی تری ئێزدیەکان بێ دانیشتووان کران بۆ ئەوەی بوار بۆ نیشتەجێبوونی [[ئێزیدییەکان]] بکەنەوە. لە ساڵی ١٩٦٥ حکومەتی ئەوکاتی [[عێراق]] بڕیاریدا گوندەکانی ئێزیدی [[چیای شنگال]] وێران بکات و دانیشتوانەکەی ناچار بە گواستنەوە بکەن. نزیکەی ٤٠٠ گوندی ئێزیدی [[چیای شنگال]] بەشێکیان بە بولدۆزەر وێرانکران و دانیشتووانەکەی دەرکراون. [[ڕژێمی بەعس]] ئەم ڕێوشوێنە زۆرەملێیانەی نیشتەجێکردنی بە پڕۆژەی مۆدێرنیزاسیۆن وەسف کرد.<ref>https://www.hlrn.org/img/documents/YAZIDI%20HLP%20REPORT_EN.pdf</ref> دوھۆلا ھاوشێوەی تەواوی [[قەزای شنگال|دەڤەری شنگال]] و تەواوی [[پارێزگای نەینەوا]]، لە دوای ڕووخانی سەدام حوسێن لە ساڵی [[٢٠٠٣]] لە نێو [[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە کێشەلەسەرەکانی باکووری عێراق]] بووە. گوندەکە تا مانگی ئابی ٢٠١٤ لەلایەن [[پێشمەرگە]]ی [[کورد]]ەوە کۆنترۆڵکرابوو.<ref>https://www.hrw.org/report/2009/11/10/vulnerable-ground/violence-against-minority-communities-nineveh-provinces-disputed</ref> لە مانگی ئابی ٢٠١٤دا گوندەکە لەلایەن [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|دەوڵەتی ئیسلامییەوە]] ھێرشی کرایە سەر و خراوەتە ژێر کۆنترۆڵی ئەوانەوە.<ref>https://www.telepolis.de/article/Nordirak-Jesiden-befuerchten-erneut-Vertreibungen-3605217.html?seite=all</ref> دواتر داعش لە گوندەکە و تەواوی [[قەزای شنگال|دەڤەری شنگال]] دەرکرا و شوێنەکە بە ئازادکراو و کۆنترۆڵکراو دادەنرێت. سەرەڕای ئەوەش تەنھا چەند دانیشتوویەکی کەم گەڕاونەتەوە گوندەکە.<ref>https://www.deutschlandfunk.de/sindschar-gebirge-im-nordirak-zoegerliche-rueckkehr-der-100.html</ref> لە ئێستادا گوندەکە لەلایەن ھێزەکانی ئێزیدییەوە کۆنترۆڵکراوە.<ref>https://www.derstandard.at/consent/tcf/2000066236563/Barzanis-Niederlage-in-Sindschar</ref> == دانیشتوان == دانیشتوانی شاری دوھۆلا تەنیا لە [[ئێزیدییەکان]] پێکدێن. ئەم کەسانە لە ئەنجامی جینۆسایدەکەی داعش لە ساڵی ٢٠١٤ لە دژی ئێزیدییەکان ڕفێندراون، کوژراون، یان ئاوارە بوون. زۆرێک لە دانیشتوانی گوندەکە لە ئێستادا لە کەمپەکانی ئاوارەکان لە [[ھەرێمی کوردستان]] نیشتەجێن.<ref>https://www.tagesspiegel.de/gesellschaft/hoffnung-in-trummern-4895488.html</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق}} {{پۆلی کۆمنز|Bahzani}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ]] 7uc9d5dbzk275m6kzs87osvgwm6oim8 0 291550 1661673 1660735 2026-09-06T07:37:58Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1661673 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دۆغاتا | ناوی_فەرمی = Dughata - دوغات | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Dughat Ezidi Temple.jpeg | شرۆڤەی_وێنە = پەرستگای ئێزیدیەکان لە دۆغاتا | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord= {{Coord| 36.64329| 43.11569}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی دۆغاتا''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[باشووری کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.64329| 43.11569 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای نەینەوا|نەینەوا]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای تلکێف|تلکێف]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ئەلقۆش]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٧٣ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = بۆرکی | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئێزیدی]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''دۆغاتا''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''دوغات''، [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Dughata''<ref> https://web.archive.org/web/20191219132839/https://www.tigrishaber.com/pesmerge-li-basiqa-bi-tundi-bersiva-dais-dide-u-ser-li-xazir-berdewame-24202h.htm </ref>) گوندێکە لە [[ناحیەی ئەلقۆش]] لە [[قەزای تلکێف]] لە [[پارێزگای نەینەوا]] لە باکووری [[عێراق]].<ref> https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/265734 </ref> دۆغاتا دەکەوێتە ڕۆژاوای [[باشووری کوردستان]].<ref> https://syriaca.org/place/184 </ref><ref> https://www.aa.com.tr/ks/تورکیا/لێدوانی-چاوشئۆغڵو-لەبارەی-عێراق-و-بەعشیقە/659211 </ref> ھەروەھا دەکەوێتە [[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]]. گوندەکە بە دووری ١٢ کیلۆمەتر لە باشووری ڕۆژھەڵاتی [[ئەلقۆش]] ھەڵکەوتووە. ھەروەھا دەکەوێتە باکووری [[چیای شنگال]].<ref>https://web.archive.org/web/20200413091205/http://docs.neu.edu.tr/library/6421411229.pdf</ref> گوندەکە لە [[کورد]]ە ئاینزا [[ئێزیدییەکان]] پێکھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.aina.org/reports/acetste.pdf |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی شوباتی ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200216045323/http://www.aina.org/reports/acetste.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> گوندەکە لە ڕۆژهەڵاتەوە لەگەڵ گوندی [[سرێچکا]]، لە ڕۆژئاوا لەگەڵ گوندی خەتارێی گەورە، لە باشوورەوە لەگەڵ گوندی [[تەلسقۆف]] و لە باکوورەوە لەگەڵ گوندی [[بێبان]]. گوندەکە چەندین بارەگای حزبە سیاسییەکانی وەک [[حیزبی شیووعیی عێراقی]] و [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] تێدایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://sparechangenews.net/2016/06/iraq-thousands-flee-fallujah-raise-questions-mosul/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250328070723/https://sparechangenews.net/2016/06/iraq-thousands-flee-fallujah-raise-questions-mosul/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئێستاش زۆرێک لە خێزانەکانی گوندەکە پشت بە کشتوکاڵ و ئاژەڵداری دەبەستن کە لە ڕابردوودا سەرچاوەیەکی سەرەکی بژێوی ژیانیان بوون. گوندەکە چەندین قوتابخانەی هەیە، لەوانە سێ قوتابخانەی سەرەتایی و یەک قوتابخانەی ناوەندی. هەروەها کلینیکێک هەیە کە لە ساڵی ٢٠١١ دروستکراوە. گوندەکە بەهۆی نەبوونی خزمەتگوزاریی پێویست و نەبوونی تۆڕی ئاوەڕۆی تەندروستی و سنوورداربوونی تۆڕی ئاوی خواردنەوە و ستوونی کارەبایی تووشی کێشەی زۆری شارەوانی بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ezidipress.com/blog/isis-greift-norden-von-mosul-an-tausende-christen-auf-der-flucht/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ |archive-url=https://web.archive.org/web/20251115125242/https://www.ezidipress.com/blog/isis-greift-norden-von-mosul-an-tausende-christen-auf-der-flucht/ |url-status=dead }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق}} {{پۆلی کۆمنز|Bahzani}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ]] 28v31xx552jvpmm7aip4xblnkotubti 0 291551 1661524 1582447 2026-09-06T01:33:22Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1661524 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دوگورێ | ناوی_فەرمی = Dugure - دوكوري | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = دوكري سنجار.jpg | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی گوندی دوگورێ | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord= {{Coord| 36.47431| 41.74503}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی دوگورێ''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[باشووری کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.47431| 41.74503 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای نەینەوا|نەینەوا]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای شنگال|شنگال]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی سنونێ]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٦٩ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٣،٤٣٩ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = دوگورێی | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئێزیدی]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''دوگورێ''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''دوكوري''، [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Dugure''<ref> https://web.archive.org/web/20191219132839/https://www.tigrishaber.com/pesmerge-li-basiqa-bi-tundi-bersiva-dais-dide-u-ser-li-xazir-berdewame-24202h.htm </ref>) گوندێکە لە [[ناحیەی سنونێ]] لە [[قەزای شنگال]] لە [[پارێزگای نەینەوا]] لە باکووری [[عێراق]].<ref> https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/265734 </ref> بۆرک دەکەوێتە ڕۆژاوای [[باشووری کوردستان]].<ref> https://syriaca.org/place/184 </ref><ref> https://www.aa.com.tr/ks/تورکیا/لێدوانی-چاوشئۆغڵو-لەبارەی-عێراق-و-بەعشیقە/659211 </ref> ھەروەھا دەکەوێتە [[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]]. گوندەکە بە دووری ٥ کیلۆمەتر لە باشووری ڕۆژھەڵاتی [[سنونێ]] ھەڵکەوتووە. ھەروەھا دەکەوێتە باکووری [[چیای شنگال]].<ref>https://web.archive.org/web/20200413091205/http://docs.neu.edu.tr/library/6421411229.pdf</ref> گوندەکە لە [[کورد]]ە ئاینزا [[ئێزیدییەکان]] پێکھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.aina.org/reports/acetste.pdf |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی شوباتی ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200216045323/http://www.aina.org/reports/acetste.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق}} {{پۆلی کۆمنز|Bahzani}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ]] nzvcbpdquwyw27z5clf41flavv8n2gp 0 291653 1661527 1638113 2026-09-06T01:33:52Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1661527 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دویرێ | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Doorehassyrian.jpg | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی گوندی دویرێ | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord= {{Coord| 37.22356| 43.46824}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی دویرێ''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[باشووری کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 37.22356| 43.46824 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا| کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای ئامێدی]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی کانی ماسێ]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٢٧٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) و [[زمانی سوریانی|سریانی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[مەسیحی]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''دویرێ''' یان '''دورێ''' (''{{lang-ar| دویري}})، ({{lang-en|Dooreh }}، {{langx|syr|ܒܝܬ ܬܢܘܪܐ}}'') یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی کانی ماسێ]]، [[قەزای ئامێدی]]، [[پارێزگای دھۆک]]، [[باشووری کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = کوردستان دابەشی کارگێری و ترێتۆری 1927-1997 | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082807/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ماددەی ١٤٠ | ناونیشان = http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082804/http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دەکەوێتە ڕۆژاوای شارۆچکەی [[کانی ماسێ]] بە دووری (٣)کم.<ref>https://www.geonames.org/99237/republic-of-iraq.html</ref> هەروەها گوندەکە دەکەوێتە ناوچەی مێژوویی [[بەرواری]]. لە گوندەکەدا، کڵێسایەکی مار گێوەرگیس،<ref>https://www.ishtartv.com/en/viewarticle,35514.html</ref> و کەلاوەکانی دێری مار قەیۆمە. پێشتر دوو مەزارگەی تایبەت بە [[مریەم|ماری مەریەم]] و ماریا پیۆس و چوار گۆڕستان هەبووە.<ref>Donabed, Sargon George (2015). Reforging a Forgotten History: Iraq and the Assyrians in the Twentieth Century. Edinburgh University Press.</ref> == ناو == پێشنیار دەکرێت کە ناوی گوندەکە لە وشەی "دوورو(م)" وەرگیرابێت کە بە واتای ("[[قەڵا]]، [[دیوار]]" ) دێت بە [[زمانی ئەکەدی]].<ref>Donabed, Sargon George (2015). Reforging a Forgotten History: Iraq and the Assyrians in the Twentieth Century. Edinburgh University Press</ref> == مێژوو == پاشماوەی قەڵایەک لە نزیک دویرێ دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی سەرەتای [[ئیمپراتۆریەتیی ئاشوور]] لە کۆتایی ھەزارەی سێیەمی پێش زایین، و پێدەچێت ئیلھامبەخش بووبێت بۆ ناوی گوندەکە.<ref>https://utoronto.scholaris.ca/server/api/core/bitstreams/3ae867a1-c19c-48c5-a75a-daa1fc2c9335/content</ref> دێری مار قەیوما لە سەدەی چوارەمی زایینی دامەزراوە و کڵێسای مار گەیوارگیس بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٩٠٩ دروستکراوە. دێری مار قەیوما بۆ یەکەمجار لە ژیانی سەدەی ١٠ی ڕەبان جۆزێف بوسنایادا باسکراوە، و تا ساڵی ١٦١٠ بووەتە شوێنی نیشتەجێبوونی کەنیسەی ڕۆژھەڵاتی ئەپستۆریای بەرواری. خودی دویرێ لە دەستنووسێکی ساڵی ١٦٨٣دا ئاماژەی پێکراوە. لە ساڵی ١٨٥٠دا ٢٠-٤٠ خێزانی کڵێسای ڕۆژھەڵات لە دوورە نیشتەجێ بوون، و دوو کڵێسای کارا و چوار [[قەشە]] خزمەتیان دەکرد.<ref>http://www.aina.org/books/ecclesiastical-organisation-of-the-church-of-the-east.pdf</ref> پێش [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]، دویرێ ٢٠٠ [[ئاشوورییەکان|ئاشووری]] تێدابووە، کە بە سەرکردایەتی [[ئاغا پەتڕۆس]] ناچار بوون بەرەو دەوروبەری [[ورمێ]] لە [[ئێران]]، لەناو [[کۆمەڵکوژیی سەیفۆ|کۆمەڵکوژی ئاشوورییەکان]] ھەڵبێن. لە کاتێکدا لە [[ئێران]] ٩٠ گوندنشین گیانیان لەدەستدا و ٣٠ ژن و منداڵ یان کوژران یان ڕفێنران و ڕزگاربووان لە ساڵی ١٩١٨ لە کەمپی پەنابەران لە [[بەعقووبە]] نیشتەجێ کران. دوای ئەوەی بۆ ماوەی دوو ساڵ لەوێ نیشتەجێ بوون، لە کۆتاییدا ٩٠ کەس گەڕانەوە بۆ دویرێ. دویرێ لە سەرەتای سییەکانی سەدەی ڕابردوودا بە ھۆی ململانێی نێوان حکوومەتی تورکیا و میری کوردی بەرواری، جارێکی دیکە بۆ ماوەیەکی کاتی چۆڵ کرا. لە ساڵی ١٩٣٨دا ٣٥ بنەماڵە لەو گوندەدا نیشتەجێ بوون و ژمارەی دانیشتوانی دویرێ لە ساڵی ١٩٥٧دا ٢٩٦ کەس تۆمارکراوە.<ref>Khan, Geoffrey (2008). The Neo-Aramaic Dialect of Barwar. Brill.</ref> لە سەرەتای [[شۆڕشی ئەیلوول|شەڕی یەکەمی عێراق و کورد]] لە ساڵی ١٩٦١، ٧٥ خێزان لە ٤٠ ماڵدا لە دویرێ نیشتەجێ بوون، و گوندەکە بەھۆی ھێرشی ناپاڵمەوە لە کاتی جەنگدا لە ساڵی ١٩٦٨ زیانێکی زۆری بەرکەوت. سەرەڕای ئەم زیانانە، تا ساڵی ١٩٧٨ ژمارەی دانیشتووانەکەی بۆ ١٠٠ خێزان لە ٧٥ خانوودا زیادی کرد، لەو ساڵەدا لە ٨ی ئابدا گوندەکە لەلایەن [[حکوومەتی عێراق]]ەوە وێرانکرا و بەشێکی زۆری دانیشتوانەکەی بە زۆرەملێ لە [[باتیفا]] نیشتەجێ کران. وێرانکاری گوندەکە بە تەواوی بوو، چونکە ھەموو خانوو و کڵێسا و کێڵگە و باخچەکان سڕدرانەوە. لە دوای [[ڕاپەڕینی ١٩٩١|ڕاپەڕینەکانی ساڵی ١٩٩١]] لە عێراق، ٣٠ بنەماڵە گەڕانەوە بۆ دویرێ، و کڵێسای مار گێوارگیس لە ساڵی ١٩٩٥ بە پشتیوانی کڵێسای ئینجیلی-لۆتەران لە ڤورتێمبێرگ دووبارە دروستکرایەوە.<ref>http://www.aina.org/reports/avod.pdf</ref> تا ساڵی ٢٠١١ لیژنەی باڵای کاروباری مەسیحییەکان ٣٧ خانوو و ھۆڵێکی دروستکردبوو، و گوندەکە لە ساڵی دواتردا ٢٥٠ لایەنگری [[کڵێسای ئاشووریی ڕۆژھەڵات]] نیشتەجێ بوون. دورە لە ١ی ئەیلولی ٢٠١٨ لە چوارچێوەی [[ناکۆکیی تورکیا و پەکەکە|ململانێی کورد و تورکیا]]، ھێرشی ئاسمانی تورکیای لێکەوتەوە.<ref>https://d31b23d6-d93c-47aa-ae44-216fd7db435b.filesusr.com/ugd/10c0ba_be8659e1c1d44b4c8d199b5980cc3387.pdf</ref> == کەسانی دیار == [[مارگرێت جۆرج|مارگرێت جۆرج شێلۆ]] (١٩٤٢-١٩٦٩)، چەکداری ئاشووری.<ref>Donabed, Sargon George (2015). Reforging a Forgotten History: Iraq and the Assyrians in the Twentieth Century. Edinburgh University Press.</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] qwnisubkb9t1zqsrxc4rckx69fke62m 0 291928 1661589 1594826 2026-09-06T04:36:12Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە) 1661589 wikitext text/x-wiki '''دڵتێکەڵھاتن''' یان '''هێڵنج''' ({{بە ئینگلیزی|Nausea}}) ھەستێکی بڵاوی نائارامی و ناڕەحەتییە، ھەندێک جار وەک پاڵنەرێک بۆ [[ڕشانەوە]] ھەستی پێ دەکرێت.<ref name=AFP/> ئەگەر درێژخایەن بێت دەکرێت نیشانەیەکی پەکخەر بێت و بەوە وەسف کراوە کە دەبێتە ھۆی ناڕەحەتی لە سنگ، زگ، یان پشتی گەروو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= http://www.medicinenet.com/script/main/mobileart.asp?articlekey=24732|سەردێڕ= Nausea|ڕێکەوتی سەردان= ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئازاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20160304081033/http://www.medicinenet.com/script/main/mobileart.asp?articlekey=24732|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە کتێبێکدا لە ساڵی ٢٠١١ سەبارەت بەم بابەتە، زیاتر لە ٣٠ پێناسە بۆ دڵتێکەڵھاتن پێشنیار کراون. دڵتێکەڵھاتن نیشانەیەکی نادیاریکراوە، بەو واتایەی کە چەندین ھۆکاری ھەبووی ھەیە. ھەندێک لە ھۆکارە باوەکانی دڵتێکەڵھاتن بریتین لە ھەوکردنی گەدە و ڕیخۆڵە و [[کۆئەندامی ھەرس|تێکچوونەکانی دیکەی کۆئەندامی ھەرس]]، ژەھراویبوونی خۆراک، [[نەخۆشیی جووڵە]]، سەرگێژخواردن، [[شەقیقە]]، بوورانەوە، نزمیی شەکرەی خوێن، [[دڵەڕاوکێ]]، [[بەرزبوونەوەی پلەی گەرمی]]، [[وشکبوونەوە]] و [[کەمخەوی]]. دڵتێکەڵھاتن کاریگەرییەکی لاوەکیی زۆرێک لە دەرمانەکانە لەوانە [[چارەسەری کیمیایی]]، یان نەخۆشیی بەیانیان لە سەرەتای [[دووگیانی|دووگیانیدا]]. ھەروەھا دڵتێکەڵھاتن لەوانەیە بەھۆی بێزکردنەوە و [[خەمۆکی]]یەوە دروست ببێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Nausea in humans}} {{شریتی دەروازە|پزیشکی}} {{پزیشکی-کۆلکە}} [[پۆل:ڕشانەوە]] 34jizccngwfj7gi3txw8uhz7dxz6ze3 0 292113 1661303 1638176 2026-09-05T16:38:00Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1661303 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دووشیوان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| دوشیوان}}<br>{{lang-en| Dushiwan }} ''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Arbil Districs.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ھەولێر|ھەولێر]]، [[قەزای عەنکاوە|عەنکاوە]]، [[قەزای بەحرکە|بەحرکە]]، [[قەزای خەبات|خەبات]]، [[قەزای قوشتەپە|قوشتەپە]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان). | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe|zoom=12|coord= {{Coord|35.98141| 44.18424}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی دووشیوان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.98141| 44.18424 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بنەسڵاوە|بنەسڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی بێستانە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٩٣ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٣٢٩ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''دووشیوان''' یەکێکە لە کوندەکانی [[ناحیەی بێستانە]] لە [[قەزای بنەسڵاوە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بنەسڵاوە}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] 7dm1fpv69g4n6nnjvi9v3am2ccbcjtb 0 292179 1661478 1638164 2026-09-05T22:35:20Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1661478 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دووکەلە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| دوکلة}}<br>{{lang-en| Dukala }} ''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Arbil Districs.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ھەولێر|ھەولێر]]، [[قەزای عەنکاوە|عەنکاوە]]، [[قەزای بەحرکە|بەحرکە]]، [[قەزای خەبات|خەبات]]، [[قەزای قوشتەپە|قوشتەپە]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان). | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe|zoom=12|coord= {{Coord|35.93465| 43.96663}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی دووکەلە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.93465| 43.96663 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای قوشتەپە|قوشتەپە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای قوشتەپە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٥١ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٥٨٢ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٢ی شوباتی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''دووکەلە''' یەکێکە لە کوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای قوشتەپە]] لە [[قەزای قوشتەپە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای قوشتەپە}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] 83glv0zrqcijfw7wkffig5ufu3h290v 0 292180 1661480 1638163 2026-09-05T22:35:40Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1661480 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دووگردکان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| دوکردکان}}<br>{{lang-en| Dugrdkan }} ''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Arbil Districs.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ھەولێر|ھەولێر]]، [[قەزای عەنکاوە|عەنکاوە]]، [[قەزای بەحرکە|بەحرکە]]، [[قەزای خەبات|خەبات]]، [[قەزای قوشتەپە|قوشتەپە]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان). | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe|zoom=12|coord= {{Coord|35.97354| 43.94864}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی دووگردکان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.97354| 43.94864 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای قوشتەپە|قوشتەپە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای قوشتەپە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٤٩ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٧١٧ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٢ی شوباتی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''دووگردکان''' یەکێکە لە کوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای قوشتەپە]] لە [[قەزای قوشتەپە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای قوشتەپە}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] 4hstosmwb2j5b5aemaz5y76vqki5rme 0 292182 1661707 1638040 2026-09-06T10:33:16Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1661707 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دۆلەبەکرە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| دولةبکرة}}<br>{{lang-en| Dolabakra }} ''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Arbil Districs.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ھەولێر|ھەولێر]]، [[قەزای عەنکاوە|عەنکاوە]]، [[قەزای بەحرکە|بەحرکە]]، [[قەزای خەبات|خەبات]]، [[قەزای قوشتەپە|قوشتەپە]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان). | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe|zoom=12|coord= {{Coord|35.94216| 44.07303}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی دۆلەبەکرە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.94216| 44.07303 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای قوشتەپە|قوشتەپە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای قوشتەپە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٩٢ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٤٨ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٢ی شوباتی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''دۆلەبەکرە''' یان '''ئیلنجاغی بچووک''' یەکێکە لە کوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای قوشتەپە]] لە [[قەزای قوشتەپە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای قوشتەپە}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] kcnkem75dml5er5izu3c1naja69miiw 0 292183 1661709 1638024 2026-09-06T10:33:36Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1661709 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دۆلەزەی گردی | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| دولةزةکردي}}<br>{{lang-en| Dolazai Grdi }} ''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Arbil Districs.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ھەولێر|ھەولێر]]، [[قەزای عەنکاوە|عەنکاوە]]، [[قەزای بەحرکە|بەحرکە]]، [[قەزای خەبات|خەبات]]، [[قەزای قوشتەپە|قوشتەپە]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان). | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe|zoom=12|coord= {{Coord|35.90545| 44.05055}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی دۆلەزەی گردی''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.90545| 44.05055 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای قوشتەپە|قوشتەپە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای قوشتەپە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٥٤ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٣٥ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٢ی شوباتی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''دۆلەزەی گردی''' یەکێکە لە کوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای قوشتەپە]] لە [[قەزای قوشتەپە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای قوشتەپە}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] s4j3cgc8m85edvidvh2k5dxnxz1y729 0 292184 1661710 1638023 2026-09-06T10:33:46Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1661710 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دۆلەزەی گەورە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| دولةزة الکبیر}}<br>{{lang-en| Great Dolaza }} ''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Arbil Districs.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ھەولێر|ھەولێر]]، [[قەزای عەنکاوە|عەنکاوە]]، [[قەزای بەحرکە|بەحرکە]]، [[قەزای خەبات|خەبات]]، [[قەزای قوشتەپە|قوشتەپە]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان). | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe|zoom=12|coord= {{Coord|35.89616| 44.03497}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی دۆلەزەی گەورە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.89616| 44.03497 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای قوشتەپە|قوشتەپە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای قوشتەپە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٣٨ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٤٦ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٢ی شوباتی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''دۆلەزەی گەورە''' یەکێکە لە کوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای قوشتەپە]] لە [[قەزای قوشتەپە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای قوشتەپە}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] g9s16zn5d46aa8g2zawjt35gtgp4e9g 0 292185 1661708 1638025 2026-09-06T10:33:27Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1661708 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دۆلەزەی ناوەند | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| دولةزة الوسط}}<br>{{lang-en| Middle Dolaza }} ''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Arbil Districs.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ھەولێر|ھەولێر]]، [[قەزای عەنکاوە|عەنکاوە]]، [[قەزای بەحرکە|بەحرکە]]، [[قەزای خەبات|خەبات]]، [[قەزای قوشتەپە|قوشتەپە]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان). | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe|zoom=12|coord= {{Coord|35.89253| 44.03498}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی دۆلەزەی ناوەند''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.89253| 44.03498 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای قوشتەپە|قوشتەپە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای قوشتەپە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٣٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١١٣ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٢ی شوباتی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''دۆلەزەی ناوەند''' یەکێکە لە کوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای قوشتەپە]] لە [[قەزای قوشتەپە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای قوشتەپە}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] 4560zlmoheglrqlqtuzgwv8bfhgh7du 0 292235 1661605 1638065 2026-09-06T04:38:52Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1661605 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دھێمات | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| دهیمات}}<br>{{lang-en| Dhemat }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Arbil Districs.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ھەولێر|ھەولێر]]، [[قەزای عەنکاوە|عەنکاوە]]، [[قەزای بەحرکە|بەحرکە]]، [[قەزای خەبات|خەبات]]، [[قەزای قوشتەپە|قوشتەپە]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان). | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe|zoom=12 |coord={{Coord| 36.09489| 43.79603}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی دھێمات''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.09489| 43.79603 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای ھەولێر|ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی شەمامک]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = قایمقام | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٩٨ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٥٤ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٣ی شوباتی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''دھێمات''' یەکێکە لە کوندەکانی [[ناحیەی شەمامک]] لە [[قەزای ھەولێر]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. == ئەمانەش ببینە == * [[قەزای ھەولێر]] * [[ناحیەی شەمامک]] ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای ھەولێر}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] j6vefftcgdxxc5k2h8ruzmi7sfj1gs8 0 292238 1661297 1638188 2026-09-05T16:37:00Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1661297 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دووسەرە جەبار | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| دوسرة جبارا}}<br>{{lang-en| Dusara Jabar }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Arbil Districs.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ھەولێر|ھەولێر]]، [[قەزای عەنکاوە|عەنکاوە]]، [[قەزای بەحرکە|بەحرکە]]، [[قەزای خەبات|خەبات]]، [[قەزای قوشتەپە|قوشتەپە]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان). | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe|zoom=12 |coord={{Coord| 36.05159| 43.89879}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی دووسەرە جەبار''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.05159| 43.89879 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای ھەولێر|ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی شەمامک]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = قایمقام | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٣٢ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٣٩ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٣ی شوباتی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''دووسەرە جەبار''' یەکێکە لە کوندەکانی [[ناحیەی شەمامک]] لە [[قەزای ھەولێر]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. == ئەمانەش ببینە == * [[قەزای ھەولێر]] * [[ناحیەی شەمامک]] ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای ھەولێر}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] oqv2bno3kszys3gftbnp9225av0w16q 0 292239 1661293 1638191 2026-09-05T16:36:20Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1661293 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دووزتەپە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| دوزتبة}}<br>{{lang-en| Duztapa }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Arbil Districs.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ھەولێر|ھەولێر]]، [[قەزای عەنکاوە|عەنکاوە]]، [[قەزای بەحرکە|بەحرکە]]، [[قەزای خەبات|خەبات]]، [[قەزای قوشتەپە|قوشتەپە]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان). | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe|zoom=12 |coord={{Coord| 36.10022| 43.87853}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی دووزتەپە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.10022| 43.87853 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای ھەولێر|ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی شەمامک]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = قایمقام | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٣١ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٩٦ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٣ی شوباتی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''دووزتەپە''' یەکێکە لە کوندەکانی [[ناحیەی شەمامک]] لە [[قەزای ھەولێر]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. == ئەمانەش ببینە == * [[قەزای ھەولێر]] * [[ناحیەی شەمامک]] ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای ھەولێر}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] nbwtllkovhbrekm123r73f0om2nr66f 0 292240 1661674 1638053 2026-09-06T07:38:08Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1661674 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دۆغان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| دوغان}}<br>{{lang-en| Doghan }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Arbil Districs.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ھەولێر|ھەولێر]]، [[قەزای عەنکاوە|عەنکاوە]]، [[قەزای بەحرکە|بەحرکە]]، [[قەزای خەبات|خەبات]]، [[قەزای قوشتەپە|قوشتەپە]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان). | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe|zoom=12 |coord={{Coord| 36.02235| 43.84362}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی دۆغان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.02235| 43.84362 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای ھەولێر|ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی شەمامک]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = قایمقام | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣١٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٣ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٣ی شوباتی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''دۆغان''' یەکێکە لە کوندەکانی [[ناحیەی شەمامک]] لە [[قەزای ھەولێر]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. == ئەمانەش ببینە == * [[قەزای ھەولێر]] * [[ناحیەی شەمامک]] ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای ھەولێر}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] p40jo339kpibakyj1xypkcg9rtvu08k 0 292359 1661481 1638162 2026-09-05T22:35:50Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1661481 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دووگردکان حاجی حوسێن | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| دوکردکان حاج حسین}}<br>{{lang-en| Dugrdkan Haji Husen}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای مەخموور.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی [[قەزای مەخموور]] و ناحیەکانی و ناحیەکانی دەورووبەری | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe|zoom=12 |coord={{Coord| 35.78412| 43.47393}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی دووگردکان حاجی حوسێن''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.78412| 43.47393 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای مەخموور|مەخموور]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای مەخموور]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٣٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٧٣ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''دووگردکان حاجی حوسێن''' یەکێکە لە کوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای مەخموور]] لە [[قەزای مەخموور]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای مەخموور}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] bp480xev8vmsm47yalii5c7l40jp4a6 0 292360 1661482 1638157 2026-09-05T22:36:00Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1661482 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دووگردکان حاجی مستەفا | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| دوکردکان حاج مصطفی}}<br>{{lang-en| Dugrdkan Haji Mstafa}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای مەخموور.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی [[قەزای مەخموور]] و ناحیەکانی و ناحیەکانی دەورووبەری | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe|zoom=12 |coord={{Coord| 35.78694| 43.44913}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی دووگردکان حاجی مستەفا''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.78694| 43.44913 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای مەخموور|مەخموور]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای مەخموور]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٣٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٧٣ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''دووگردکان حاجی مستەفا''' یەکێکە لە کوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای مەخموور]] لە [[قەزای مەخموور]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای مەخموور}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] 8d9mqpsq28eghlkc94g0w7u9dep6aan 0 292430 1661304 1638175 2026-09-05T16:38:10Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1661304 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دووشیوان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| دوشیوان}}<br>{{lang-en| Dushiwan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای مەخموور.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی [[قەزای مەخموور]] و ناحیەکانی و ناحیەکانی دەورووبەری | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe|zoom=12 |coord={{Coord| 35.84408| 43.68238}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی دووشیوان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.84408| 43.68238 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای مەخموور|مەخموور]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی مەلا قەرە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٠٤ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٦٧ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''دووشیوان''' یەکێکە لە کوندەکانی [[ناحیەی مەلا قەرە]] لە [[قەزای مەخموور]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای مەخموور}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] o1m0o3367k34a6ya56k7rtiu999j245 0 292530 1661298 1638185 2026-09-05T16:37:10Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1661298 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دووسەرەی باڵا | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| دوسرة بالا}}<br>{{lang-en| Dusara Bala}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای مەخموور.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی [[قەزای مەخموور]] و ناحیەکانی و ناحیەکانی دەورووبەری | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe|zoom=12 |coord={{Coord| 35.64724| 43.66559}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی دووسەرەی باڵا''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.64724| 43.66559 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای مەخموور|مەخموور]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی قەراج]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٢٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٥٥ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''دووسەرەی باڵا''' یەکێکە لە کوندەکانی [[ناحیەی قەراج]] لە [[قەزای مەخموور]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای مەخموور}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] 64xvsb9pcl1p3k1zswh5eyqoj5s5p0k 0 292593 1661299 1655445 2026-09-05T16:37:20Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1661299 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دووسەرەی ژێری | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| دوسري السفلی}}<br>{{lang-en| Lower Dusara}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای مەخموور.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی [[قەزای مەخموور]] و ناحیەکانی و ناحیەکانی دەورووبەری | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe|zoom=12 |coord={{Coord| 35.56847| 43.73032}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی دووسەرەی ژێری''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.56847| 43.73032 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای مەخموور|مەخموور]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی قەراج]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٢١ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١١٢ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانیباشووری کوردستان - لە سەرژمێری ساڵی(١٩٧٧)دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF | ڕێکەوتی سەردان = ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240618223223/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''دووسەرەی ژێری''' یەکێکە لە کوندەکانی [[ناحیەی قەراج]] لە [[قەزای مەخموور]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای مەخموور}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] 2wskug404yzno1xqdithe6d6pq3og6j 0 293057 1661277 1565414 2026-09-05T16:33:40Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1661277 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''دوورگەی خارگ''' ({{Langx|fa|جزیرە خارک}})، ھەروەھا '''بە دوورگەی خارک''' دەنووسرێت و زۆرجار بە «دوورگەی قەدەغەکراو» ناودەبرێت، [[دوورگە|دوورگەیەکی کیشوەری]]ی [[ئێران]]ە لە [[کەنداوی فارس]]. دوورگەکە ٢٥ کم لە کەناراوەکانی ئێران و ٤٨٣ کم لە باکووری ڕۆژاوای [[تەنگاوی ھورمز|گەرووی ھورمز]]. کۆی ڕووبەرەکەی ٢٠ کم٢ە، و سەرچاوەی تایبەتی خۆی ھەیە لە ئاوی شیرین. دوورگەی خارگ کە لەلایەن [[پارێزگای بووشێھر]] بەڕێوەدەبرێت، بەندەرێکی دەریایی بۆ ھەناردەکردنی تا ٩٠٪ی بەرھەمە نەوتییەکانی ئێران دابین دەکات، ھەربۆیە لە ڕووی ستراتیژییەوە گرنگە. دوورگەکە چەندین شوێنەواری مێژوویی گرنگی تێدایە، لەوانە وێرانەی دێرێکی مەسیحی کە پێدەچێت مێژووەکەی بگەڕێتەوە بۆ سەدەی حەوتەم. ھەروەھا [[گۆڕ]]، [[پەرستگا]] و نووسراوەی [[خەتی بزماری|بزماریی]] [[خەتی ھەخامەنشی|ھەخامەنشی]] تێدایە کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی نێوان ٥٥٠ و ٣٣٠ی [[پێش زایین]]. ئەم دوورگەیە بۆ چەندین سەدە بنکەیەکی بازرگانیی گرنگ بووە، و لە سەدەی ھەژدەھەمدا بەشێک بووە لە ئیمپراتۆرییەتیی داگیرکاری ھۆڵەندا. بۆ یەکەم جار لە ساڵانی شەستەکاندا لە سەردەمی شادا، بە ھاوبەشی لەگەڵ کۆمپانیای نەوتی ئەمریکی [[ئامۆکۆ]]، وەک تێرمیناڵێکی [[نەوت]]ی پەرەی پێدرا. == مێژوو == خارگ لە کتێبی حودوودوولعالەمدا وەک سەرچاوەیەکی باشی [[مرواری]] لە دەوروبەری ساڵی ٩٨٢ی زایینیدا ئاماژەی پێکراوە. لەلایەن [[ئەبوو ئیسحاق ئەستەخری]]یەوە بە بەشێک لە ناوچەی [[ئەردەشیر خوڕە]] ھەژمار دەکرا، و وێستگەیەکی گرنگ بوو بۆ ئەو کەشتییە بازرگانییانەی لە نێوان [[ھیندستان]] و [[بەندەری باشووری بەسرە]]دا گەشتیان دەکرد. لە ساڵی ١٢١٨دا، جوگرافیناس و کتێبناس [[شەھابەددین ئەبوو عەبدوڵڵا یاقووت]] سەردانی دوورگەکەی کردووە. لەو کاتەدا، چاندنی [[میوە]] و [[دارخورما]] بۆ سەر بەرھەمە بازرگانییەکان زیاد کرا.<ref>https://iranicaonline.org/articles/kharg-island-02</ref> لە ساڵی ١٦٤٥دا، دەریاوانە ھۆڵەندییەکان لە کەشتیگەلێکی تێپەڕبوودا ناوی دوورگەکەیان نا «دێڵفت»، کە بە ناوی یەکێک لە بارەگاکانی کۆمپانیای ڕۆژھەڵاتی ھیندستانی ھۆڵەندییەوە ناونرا بوو. گەشتیاری فەڕەنسی [[ژان دێ تێڤێنۆت]] لە ساڵی ١٦٦٥ سەردانی خارگی کرد، و ئاماژەی بە بازرگانیی ئەو کاتە لەگەڵ [[ئەسفەھان]] و [[بەسرە]] کردووە.<ref>J. R. Perry, "The Banu Ka'b: An amphibious brigand state in Khuzistan", Le monde iranien et l'Islam, 1, 1971, p. 131-152. Idem, "Mir Muhanna and the Dutch: Patterns of piracy in the Persian Gulf", Stud. Ir. 2, 1973, p. 85.</ref> لە ساڵی ١٧٥٣دا، [[ئیمپراتۆریەتیی داگیرکاری ھۆڵەندا]] دوای دەستەبەرکردنی خاوەندارێتیی ھەمیشەیی دوورگەکە لە [[میر ناسر]]، فەرمانڕەوای عەرەبی [[بەندەری ڕیگ]]، لە بەرامبەر دیارییەکی ٢٠٠٠ ڕووپییەییدا، بنکەیەکی بازرگانی و قەڵایەکی (مۆسێلشتاین) لە دوورگەکەدا دروست کرد. لە ساڵی ١٧٦٦دا، قەڵا ھۆڵەندییەکە لەلایەن میر مەھەننا، حاکمی بەندەری ڕیگەوە دەستی بەسەردا گیرا؛ کە کۆمپانیای ڕۆژھەڵاتی ھیندستانی ھۆڵەندی وەک وێستگەیەکی بازرگانی بەکاری دەھێنا.<ref>https://books.google.com/books?id=t6v2HHoWgbsC&q=Kharg+Island+captured&pg=PA50</ref> دوورگەکە بۆ ماوەیەکی کورت لە ساڵی ١٨٣٧ لەلایەن بەریتانییەکانەوە داگیرکرا بۆ ڕێگریکردن لە [[گەمارۆدانی ھیرات]] (١٨٣٨)، بەڵام زۆری نەخایاند گەڕێندرایەوە. پێش جەنگی ئینگلیز-فارس لەلایەن [[فارس]]ەکانەوە چۆڵ کرا، و لە کانوونی یەکەمی ١٨٥٦دا جارێکی دیکە لەلایەن ھێزەکانی [[بەریتانیا]]وە داگیرکرایەوە. لە دەوروبەری ساڵی ١٩٠٠دا، دانیشتووانی دوورگەکە ملکەچی فەرمانڕەوای گەلی حەیات-داوودی بوون، کە بارەگاکەی لە بەندەری ڕیگ بوو.<ref>https://www.abc.net.au/news/2026-03-12/donald-trump-and-iran-oil-could-involve-kharg-island/106429772</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Kharg Island}} {{شریتی دەروازە|مێژوو|جوگرافیا|ئاسیا|ئێران}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی ئێران]] [[پۆل:دوورگەکانی ئێران]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عەرەبی]] bvz89uaa5uj27eayldc1a3bfrd8nmdw 0 293161 1661153 1566289 2026-09-05T15:01:28Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661153 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} '''''فرانکشتاین''''' فیلمێکی [[فیلمی وەرزشی|خەیاڵی زانستیی]] [[دراما (تەلەڤیزیۆن و فیلم)|درامای]] گۆتیکی ئەمریکیی ساڵی ٢٠٢٥ە کە لەلایەن گیلێرمۆ دێل تۆرۆوە نووسراوە، بەرھەم ھێنراوە و دەرھێنراوە، لەسەر بنەمای ڕۆمانی ساڵی ١٨١٨ی [[ماری شیللی|ماری شێڵی]] دروست کراوە. فیلمەکە [[ئۆسکار ئایزک]] وەک ڤیکتۆر فرانکشتاین و جەیکوب ئێلۆردی وەک مەخلوقەکە ڕۆڵی تێدا دەگێڕن، لەگەڵ میا گۆت و [[کریستۆف ڤاڵتز]] لە ڕۆڵە پاڵپشتەکاندا. چیرۆکەکە باس لە ژیانی فرانکشتاین دەکات، زانایەکی خۆپەرست کە تاقیکردنەوەی دروستکردنی ژیانێکی نوێ دەبێتە ھۆی لێکەوتەی مەترسیدار. دێل تۆرۆ ماوەیەکی زۆر بوو وێنای فیلمێکی دڵسۆزانەی ''فرانکشتاین''ی وەک «پڕۆژەیەکی خەون» دەکرد. ئەمە لە سەرەتادا لە قۆناغی پەرەپێداندان بوو بۆ [[یوونیڤەرساڵ پیکچەرز]]، کە دێل تۆرۆ ھاوکارە ھەمیشەیییەکەی خۆی [[دۆگ جۆنز]]ی وەک مەخلوقەکە دیاری کردبوو، و [[بێرنی رایتسن|بێرنی ڕایتسن]]یش بۆ دیزاینی دێوەکە لەبەرچاو گیرابوو؛ بەڵام، یوونیڤەرساڵ پڕۆژەکەی ڕاگرت بەھۆی پەیوەندی بە زنجیرە فیلمی پلانداڕێژراوی «گەردوونی تاریک» (Dark Universe). [[نێتفلیکس]] پڕۆژەکەی لە ساڵی ٢٠٢٣دا زیندوو کردەوە، و ئێلۆردی لە جیاتی ئەو ڕۆڵی مەخلوقەکەی گێڕا. وێنەگرتن لە شوبات تا ئەیلوولی ٢٠٢٤ ئەنجامدرا. ھەرچەندە ڕایتسن لە ساڵی ٢٠١٧ کۆچی دوایی کرد، بەڵام کۆمەڵە وێنەکێشراوەکەی بە ناوی «فرانکشتاینی بێرنی ڕایتسن» ئیلھامبەخشێکی سەرەکی بوو بۆ شێوەی فیلمەکە. ''فرانکشتاین'' بۆ یەکەمجار لە ٨٢ەمین فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی ڤینیسیا لە ٣٠ی ئابی ٢٠٢٥ نمایشکرا. فیلمەکە لە ١٧ی تشرینی یەکەمەوە نمایشێکی سینەمایی سنوورداری لە ویلایەتە یەکگرتووەکان ھەبوو و لە ٧ی تشرینی دووەمدا بە شێوەیەکی جیھانی لەسەر [[نێتفلیکس]] بڵاوکرایەوە. فیلمەکە بە گشتی پێداچوونەوەی ئەرێنی لەلایەن ڕەخنەگرانەوە وەرگرت. ھەردوو دەستەی نیشتمانیی پێداچوونەوە و [[پەیمانگای فیلمی ئەمریکی]] وەک یەکێک لە دە باشترین فیلمەکانی ساڵی ٢٠٢٥ ناویان برد.<ref name="NBR">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Lewis |یەکەم=Hilary |ڕێکەوت=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/one-battle-after-another-best-film-national-board-review-1236441439/|سەردێڕ=National Board of Review Names ‘One Battle After Another’ as Best Film of 2025 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251206042202/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/one-battle-after-another-best-film-national-board-review-1236441439/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=[[The Hollywood Reporter]]}}</ref><ref name="AFI">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Hammond |یەکەم=Pete |ڕێکەوت=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://deadline.com/2025/12/afi-awards-2025-top-movies-list-1236636128/|سەردێڕ=AFI Awards Movie Top 10: ‘Sinners’, ‘Avatar: Fire And Ash’, ‘Jay Kelly’ Among Honorees |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251204212103/https://deadline.com/2025/12/afi-awards-2025-top-movies-list-1236636128/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> پێنج کاندیدکردنی لە ٨٣ەمین خەڵاتەکانی گۆڵدن گڵۆب بەدەستھێنا، لەوانە باشترین فیلم – دراما، و نۆ کاندیدکردنی لە [[٩٨ەمین خەڵاتەکانی ئۆسکار]]، لەوانە [[خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین فیلم|باشترین فیلم]]، [[خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین سیناریۆی وەرگێڕدراو|باشترین سیناریۆی وەرگێڕدراو]] و باشترین ئەکتەری پاڵپشت (ئێلۆردی)، و خەڵاتی باشترین دیزاینی جلوبەرگ، باشترین ماکیاژ و جوانکاری قژ، و [[خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین دیزاینی بەرھەمھێنان|باشترین دیزاینی بەرھەمھێنان]]ی بردەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Frankenstein (2025 film)}} {{شریتی دەروازە|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فیلم|دەیەی ٢٠٢٠}} [[پۆل:ئەو فیلمانەی کە دەرھێنەری ھونەرییان خەڵاتی ئۆسکاری باشترین دەرھێنانی ھونەری بەدەستھێناوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی کە خەڵاتی ئۆسکاریان بۆ باشترین دیزاینی جلوبەرگ بەدەستھێناوە]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی ھاوڕێیەتی باوک و کوڕ]] [[پۆل:فیلمە ڕاستەقینەکانی نێتفلیکس]] [[پۆل:فیلمەکانی فرانکشتاین]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری تۆرنتۆ وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری ئیدینبەرا وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:فیلمە ئەھریمەنە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە درامییە ترسناکە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەھریمەنەکانی دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٥]] [[پۆل:فیلمە درامایییە خەیاڵییە زانستییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی ٢٠٢٥]] [[پۆل:فیلمە ئینگلیزییەکانی ٢٠٢٥]] [[پۆل:فیلمە درامایییە خەیاڵییە زانستییە ئینگلیزییەکان]] d5xp81aimz52bgqtgvqrq4g1sbg5d6j 0 293180 1661367 1565995 2026-09-05T19:33:38Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (وەرزش-کۆلکە) 1661367 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Cycliste_à_place_d'Italie-Paris_crop.jpg|وێنۆک|پاسکیلی شاریی ئەورووپی]] [[پەڕگە:Two_siblings_on_their_way_home_after_school.jpg|وێنۆک|منداڵان سواری پاسکیل دەبن لە [[گانا]]]] '''دووچەرخەسواری'''،<ref>{{Cite OED|cycling}}</ref> کە بە '''پاسکیلسواری'''<ref>{{Cite OED|bicycling}}</ref> یان '''بایسکیلێنی'''<ref>{{Cite OED|biking}}</ref>یش دەناسرێت، بریتییە لە چالاکیی لێخوڕینی [[دووچەرخە|پاسکیل]] یان جۆرەکانی تری پێڕاگوێزە مرۆکردەکان کە بە پەدال کار دەکەن وەک پاسکیلی ھاوسەنگی، یەکچەرخە، سێچەرخە، و چوارچەرخە. دووچەرخەسواری لە سەرتاسەری جیھاندا بۆ مەبەستگەلێک ئەنجام دەدرێت لەوانە [[گواستنەوە]]، کات بەسەربردن، [[ڕاھێنان]]، و [[ڕکابەری|وەرزشی کێبڕکێکاری]].<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Heinen |first=Eva |last2=Götschi |first2=Thomas |year=2022 |title=Chapter One - Cycling: Past, current and future |journal=Advances in Transport Policy and Planning |volume=10 |pages=1–6 |doi=10.1016/bs.atpp.2022.04.001}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{وەرزش-کۆلکە}} [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:پاسکیلسواری]] fne51ctfx1wjtpb3l7gbm6s1x3h2xae 0 293235 1661552 1638078 2026-09-06T01:38:02Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1661552 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دڕەمیر | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| درةمیر}}<br>{{lang-en| Dramir}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Maps of Pirmam, Shaqlawa & Harir districts.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ھەریر|ھەریر]]، [[قەزای شەقڵاوە|شەقڵاوە]]، [[قەزای پیرمام|پیرمام]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان) | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.54315| 44.08627}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی دڕەمیر''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.54315| 44.08627 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای ھەریر|ھەریر]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای ھەریر]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٥٤٧ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٥٧ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''دڕەمیر''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای ھەریر]] لە [[قەزای ھەریر]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای ھەریر}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|عێراق}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] blvj8lkfd42z3v0g9jx3u8qbe4y561j 0 293642 1661530 1638102 2026-09-06T01:34:22Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1661530 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دوین | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| دوین}}<br>{{lang-en| Dwin}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Maps of Pirmam, Shaqlawa & Harir districts.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ھەریر|ھەریر]]، [[قەزای شەقڵاوە|شەقڵاوە]]، [[قەزای پیرمام|پیرمام]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان) | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.48932| 44.16432}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی دووین''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.48932| 44.16432 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای پیرمام|پیرمام]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی کۆڕێ|کۆڕێ]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٥٧٣ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٧ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''دوین''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی کۆڕێ]] لە [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پیرمام}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 2mhcd0xnbjjld6h1zfv5b240y9y6z0c 0 293680 1661646 1575059 2026-09-06T07:33:38Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژینگە-کۆلکە، ژینناسی-کۆلکە) 1661646 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{بنبەست|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} }} [[پەڕگە:Status iucn3.1.svg|وێنۆک|گرافیکێکی تایبەت بە هەڵسەنگاندنی دۆخی پاراستن]] '''دۆخی پاراستن''' یان '''دۆخی قڕان''' سیستەمێکی هەڵسەنگاندنی کۆمەڵێک زیندەوەرە و ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە ئایا گروپەکە هێشتا بوونی بەرفراوانی هەیە لە ژینگەدا یاخود ئەگەری لەناوچوونی لەسەرە لە داهاتوویەکی نزیکدا. زۆر هۆکار لە کاتی هەڵسەنگاندنی دۆخی پاراستندا لەبەرچاو دەگیرێن- وەک (ژمارەی ئەو تاکانەی بە زیندوویی ماونەتەوە، زیادبوون و کەمبوونەوەی گشتی زیندەوەرەکان لەگەڵ تێپەڕبوونی کات، و ڕێژەی سەرکەوتنی زاوزێکردن یاخود هەڕەشە دیارەکان) لەسەر ئەو گروپەی هەڵسەنگاندنی بۆ دەکرێت. ==سەرچاوەکان== ۱. https://en.wikipedia.org/wiki/Conservation_status {{تووڵی دەروازە|ژینگە|ژینناسی|}} {{پۆلی کۆمنز|Conservation status}} {{ژینگە-کۆلکە}} {{ژینناسی-کۆلکە}} [[پۆل:قڕان]] [[پۆل:ژینناسیی پەرەسەندنی]] hpl8zlwk96z491ibnyi6wwk8caw8kmq 0 293719 1661551 1638083 2026-09-06T01:37:52Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1661551 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دڕەش | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| درش}}<br>{{lang-en| Drash}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Maps of Pirmam, Shaqlawa & Harir districts.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ھەریر|ھەریر]]، [[قەزای شەقڵاوە|شەقڵاوە]]، [[قەزای پیرمام|پیرمام]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان) | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.3803| 44.07492}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی دڕەش''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.3803| 44.07492 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای پیرمام|پیرمام]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی بەستۆڕە|بەستۆڕە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٥٤٩ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٥ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''دڕەش''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی بەستۆڕە]] لە [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پیرمام}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 850xvaxk1wn7pjfrybktwy9qajdg3gx 0 294182 1661276 1574123 2026-09-05T16:33:30Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە) 1661276 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''دوورگەی بەیکەر'''، کە کاتی خۆی لە سەرەتای سەدەی نۆزدەھەمدا بە '''نیو نانتوکێت''' ناسرابوو،<ref>Rauzon, Mark J. (2016). ''Isles of Amnesia: The History, Geography, and Restoration of America's Forgotten Pacific Islands''. University of Hawai'i Press, Latitude 20. Page 110. {{ISBN|9780824846794}}.</ref> دوورگەیەکی مەرجانیی بچووک و بێکەسە کە ڕێک لە باکووری [[ھێڵی کەمەرەیی]] لە ناوەڕاستی [[ئۆقیانووسی ئارام|ئۆقیانووسی ھێمن]] ھەڵکەوتووە، نزیکەی {{Convert|1920|mi|km}} لە باشووری ڕۆژاوای [[ھۆنۆلولو]]وە دوورە. کەوتووەتە نزیکەی نیوەی ڕێگای نێوان [[ھاوایی]] و ئوسترالیا، نزیکترین دراوسێی دوورگەی ھاولاندە کە {{Convert|42|mi|km}} لە باکووری-باکووری ڕۆژاوایەوەیە. ھەردوو دوورگەی بەیکەر و ھاولاند لە ساڵی ١٨٥٧ەوە وەک [[سەرزەوییەکانی ئەمریکا|سەرزەوییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] داوا کراون، ئەگەرچی [[شانشینی یەکگرتوو]] لە نێوان ساڵانی ١٨٩٧ و ١٩٣٦دا بە بەشێک لە [[ئیمپراتۆریەتیی بەریتانیا]]ی دادەنان بەڵام لە ڕاستیدا لکاندنی بۆ نەکردن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.infoplease.com/countries/baker|سەردێڕ=Baker, Howland, and Jarvis Islands {{!}} Facts & Information {{!}} Infoplease |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=www.infoplease.com |زمان=en}}</ref> بەکارنەدەھێنران کاتێک ھەوڵێکی نیشتەجێکردنی ئەمریکی لە ساڵی ١٩٣٥ دەستی پێکرد، و ساڵی دواتر دووپاتکردنەوەی فەرمیی سەروەریی ویلایەتە یەکگرتووەکان دەرچوو. لە ماوەی [[جەنگی جیھانیی دووەم|جەنگی جیھانیی دووەمدا]] ئیمپراتۆرییەتیی ژاپۆن ھێرشی کردە سەر دوورگەکە، و چۆڵکرا و بنکەیەکی سەربازیی بچووکی تێدا دامەزرا. دوورگەکە نیشانەیەکی گرنگی ڕێدۆزی بوو لە ئاوە دوورەکانی ھێمن لە کاتی جەنگی جیھانیی دووەم و دوای جەنگەکەش. لە حەفتاکانی سەدەی ڕابردوودا کرا بە پارێزگارییەکی سروشتی و تا سەدەی ٢١یش بەو شێوەیە ماوەتەوە. بە ڕووبەری {{Convert|0.81|sqmi|km2}}، لەگەڵ {{Convert|3.0|mi|km}} کەناراو،<ref name="CIAWF"/> دوورگەی بەیکەر [[ئاووھەوا|ئاووھەوایەکی]] کەمەرەیی ھەیە، کە بە تێکڕای پلەی گەرمی نزیکەی {{Convert|80|F|C}}، بارانبارینی زۆر کەم، باوەشە بەردەوامەکان، و تیشکی بەھێزی خۆر دەناسرێتەوە. زەوییەکەی تەخت و لمەڵانە، بە مەرجانێکی تەسکی کەناراو دەورە دراوە. بە پێچەوانەی زۆرێک لە دوورگە مەرجانییەکان، دوورگەی بەیکەر گۆماوێکی ناوەندیی نییە، کە بەرزترین خاڵی {{Convert|26|ft|m}} لەسەر [[ئاستی دەریا|ئاستی دەریاوەیە]].<ref name="CIAWF"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.britannica.com/place/Howland-Island|سەردێڕ=Howland Island {{!}} Wildlife, Coral Reefs & Lagoons {{!}} Britannica |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=www.britannica.com |زمان=en}}</ref> ئەمڕۆ دوورگەی بەیکەر بەشێکە لە پەناگەی نیشتمانیی ژیانی کێوی دوورگەی بەیکەر، کە سەرزەوییەکی [[ناوچەی تۆمارنەکراو|تۆمارنەکراو]] و ڕێکنەخراوی ویلایەتە یەکگرتووەکانە. دوورگەکە لەلایەن خزمەتگوزاریی ماسی و ژیانی کێوی ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە بەڕێوە دەبرێت و ساڵانە بۆ مەبەستی پاراستن سەردانی دەکرێت. لە ڕوو ئامارییەوە، دوورگەی بەیکەر لەگەڵ [[دوورگە بچووکەکانی دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] پۆلین کراوە و لەگەڵ دوورگەی ھاولاند، لەنێوان دواھەمین شوێنەکانی سەر زەویدان کە پێشوازی لە سەری ساڵ دەکەن، چونکە لە ناوچەی کاتیی UTC−١٢:٠٠ کار دەکەن کە ڕێک لە ڕۆژھەڵاتی ھێڵی ڕێکەوتی نێودەوڵەتییەوەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Richmond |یەکەم=Laurie |دوایین٢=Kotowicz |یەکەم٢=Dawn |ڕێکەوت=ئایاری ٢٠١٥|سەردێڕ=Equity and access in marine protected areas: The history and future of 'traditional indigenous fishing' in the Marianas Trench Marine National Monument |ناونیشان=https://doi.org/10.1016/j.apgeog.2014.11.007 |journal=Applied Geography |بەرگ=٥٩|پەڕەکان=١١٧–١٢٤|bibcode=2015AppGe..59..117R |doi=10.1016/j.apgeog.2014.11.007 |issn=0143-6228 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> ئەمە یەکێکە لە دوورترین موڵکەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ناوچە کەمەرەییەکانی ھێمندا.<ref>Rauzon, Mark J. (2016). ''Isles of Amnesia: The History, Geography, and Restoration of America's Forgotten Pacific Islands''. University of Hawai'i Press, Latitude 20. Pages 38 and 104. {{ISBN|9780824846794}}.</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Baker Island}} {{شریتی دەروازە|ئەندازیاری|جوگرافیا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئۆقیانووسیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} 2rcdeehu2w9cc54ax1xl2gbmepc4jxl 0 294183 1661289 1574463 2026-09-05T16:35:40Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە) 1661289 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''دوورگەی ھاولاند''' دوورگەیەکی مەرجانی و پارێزگارییەکی سروشتیی توندە کە ڕێک لە باکووری [[ھێڵی کەمەرەیی]] لە ناوەڕاستی ئۆقیانووسی ھێمندا ھەڵکەوتووە، نزیکەی {{Convert|1700|nmi|km}} لە باشووری ڕۆژاوای [[ھۆنۆلولو]]وەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://dlab.epfl.ch/wikispeedia/wpcd/wp/h/Howland_Island.htm|سەردێڕ=Howland Island |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|وێبگە=dlab.epfl.ch}}</ref> دوورگەکە نزیکەی لە نیوەی ڕێگای نێوان [[ھاوایی]] و ئوسترالیایە و [[سەرزەوییەکانی ئەمریکا|سەرزەوییەکی تۆمارنەکراو و ڕێکنەخراوی]] ویلایەتە یەکگرتووەکانە. لەگەڵ دوورگەی بەیکەردا، بەشێک لە دوورگەکانی فینیکس پێکدەھێنێت. بۆ مەبەستی ئاماری، ھاولاند وەک یەکێک لە [[دوورگە بچووکەکانی دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] پۆلین دەکرێت.<ref>{{Cite gnis|access-date=February 24, 2009}}</ref> دوورگەکە شێوەیەکی [[خەیار|خەیاریی]] درێژکۆڵەی لەسەر تەوەرەی باکوور-باشوور ھەیە، {{Convert|1.40 x 0.55|mi|km}}، و ڕووبەری {{Convert|1|mi2|acre km2}} دادەپۆشێت. پەناگەی نیشتمانیی ژیانی کێوی دوورگەی ھاولاند لە تەواوی دوورگەکە و {{Convert|32074|acre|km2}} زەویی نوقمبووی دەوروبەری پێکدێت. دوورگەکە لەلایەن خزمەتگوزاریی ماسی و ژیانی کێوی ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە وەک ناوچەیەکی دابڕاو لەژێر چاودێریی [[وەزارەتی ناوخۆی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|وەزارەتی ناوخۆی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] بەڕێوە دەبرێت. بەشێکە لە شوێنەواری نیشتمانیی دەریاییی میراتی دوورگەکانی ھێمن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Howland Island}} {{شریتی دەروازە|ئەندازیاری|جوگرافیا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئۆقیانووسیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} p66ovsyaj6n2m5u8m2fwq2o6oriqedx 0 294485 1661214 1605614 2026-09-05T15:40:25Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661214 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''فڕۆکەخانەی ھیتڕۆ''' ھەروەھا بە '''فڕۆکەخانەی لەندەن ھیتڕۆ''' دەناسرێت و تا ساڵی ١٩٦٦ ناوی فڕۆکەخانەی لەندەن بوو، سەرەکیترین و گەورەترین فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتییە کە خزمەت بە [[لەندەن]] دەکات، کە پایتەختی ئینگلتەرا و شانشینی یەکگرتووە. گەورەترینە لە نێوان شەش فڕۆکەخانە نێودەوڵەتییەکەی ناو سیستەمی فڕۆکەخانەی لەندەن (ئەوانی تر بریتین لە گاتویک، ستانستێد، لووتۆن، سیتی و ساوسێند).<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|London Heathrow Airport}} {{شریتی دەروازە|شانشینی یەکگرتوو|فڕین|لەندەن}} [[پۆل:CS1 Italian-language sources (it)]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} [[پۆل:فڕۆکەخانەکانی ئینگلتەرا]] 9vpeti3v9fsn5at9xxlqvd0vl86u161 1661413 1661214 2026-09-05T20:05:14Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1661413 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''فڕۆکەخانەی ھیتڕۆ''' ھەروەھا بە '''فڕۆکەخانەی لەندەن ھیتڕۆ''' دەناسرێت و تا ساڵی ١٩٦٦ ناوی فڕۆکەخانەی لەندەن بوو، سەرەکیترین و گەورەترین فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتییە کە خزمەت بە [[لەندەن]] دەکات، کە پایتەختی ئینگلتەرا و شانشینی یەکگرتووە. گەورەترینە لە نێوان شەش فڕۆکەخانە نێودەوڵەتییەکەی ناو سیستەمی فڕۆکەخانەی لەندەن (ئەوانی تر بریتین لە گاتویک، ستانستێد، لووتۆن، سیتی و ساوسێند).<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|London Heathrow Airport}} {{شریتی دەروازە|شانشینی یەکگرتوو|فڕین|لەندەن}} [[پۆل:CS1 Italian-language sources (it)]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] [[پۆل:فڕۆکەخانەکانی ئینگلتەرا]] h8q3qukk0kx5msnyo3wdf8b7h39qexc 0 295157 1661099 1578736 2026-09-05T13:39:50Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە) 1661099 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''دوورگەکانی لیوارد''' کۆمەڵە [[دوورگە|دوورگەیەکەن]] لە ئەنتیلی بچووک لە دوورگەکانی ھیندستانی ڕۆژاوا لە [[کاریبی|ناوچەی کاری بی]] لە [[ئەمریکاکان|ئەمریکا]]، کە لەو شوێنەدا ھەڵکەوتوون کە باکووری ڕۆژھەڵاتی [[دەریای کاری بی]] بە ڕۆژاوای [[ئۆقیانووسی ئەتلانتیک|باکووری ئۆقیانووسی ئەتلانتیک]] دەگات. بە دوورگەکانی ڤێرجن لە ڕۆژھەڵاتی دوورگەی سەرەکیی ئەنتیلی گەورە لە [[پۆرتۆ ڕیکۆ]] دەست پێدەکەن و بەرەو باشووری ڕۆژھەڵات تا [[گوادلۆپ]] و پاشکۆکانی درێژ دەبنەوە. ئەوان دەکەونە باکووری دوورگەکانی ویندوار، دوورگە باشوورییەکان لە [[دۆمینیکا]]وە تا [[ترینیداد و تۆباگۆ]]، و لە باکووری ڕۆژاوای ئەنتیلی لیوارد، دوورگە باشووریی ڕۆژاوایییەکان لە پاشکۆ فیدراڵییەکانی ڤێنیزوێلاوە تا [[ئارووبا]]. لە زمانی ئینگلیزیدا، دەستەواژەی «دوورگەکانی لیوارد» ئاماژەیە بۆ دوورگە باکوورییەکانی زنجیرەی ئەنتیلی بچووک. بەشە باشوورییەکەی تری ئەم زنجیرەیە، لە دۆمینیکاوە تا ترینیداد و تۆباگۆ، بە «دوورگەکانی ویندوار» ناسراوە. دۆمینیکا سەرەتا بە بەشێک لە دوورگەکانی لیوارد دادەنرا، بەڵام لە ساڵی ١٩٤٠دا لە دوورگەکانی لیواردی بەریتانییەوە بۆ دوورگەکانی ویندواردی بەریتانی گواسترایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٨ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Leeward Islands (Lesser Antilles)}} {{شریتی دەروازە|جوگرافیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} 0s82ffxd1xkq75altflqveusmjlb42l 0 295272 1661103 1584023 2026-09-05T13:40:40Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە) 1661103 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''دوورگەکانی ڤێرجنی بەریتانیا''' ('''بی ڤی ئای''')، بە فەرمی '''دوورگەکانی ڤێرجن'''، [[ھەرێمەکانی دەرەوەی وڵاتی بەریتانیا|ھەرێمێکی دەرەوەی وڵاتی بەریتانیایە]] لە [[کاری بی]]، کە دەکەوێتە ڕۆژھەڵاتی [[پۆرتۆ ڕیکۆ]] و [[دوورگەکانی ڤیرجینیای ئەمریکا|دوورگەکانی ڤێرجنی ئەمریکا]] و باکووری ڕۆژاوای [[ئەنگویلا]]. دوورگەکان لە ڕووی جوگرافییەوە بەشێکن لە کۆمەڵە دوورگەی ڤێرجن و لە [[دوورگەکانی لیوارد]] لە [[ئەنتیلی بچووک]] و بەشێک لە [[ھیندستانی ڕۆژاوا|دوورگەکانی ھیندستانی ڕۆژاوا]] ھەڵکەوتوون. دوورگەکانی ڤێرجنی بەریتانیا لە دوورگە سەرەکییەکانی تورتۆلا، ڤێرجن گۆردا، ئەنیگادا و جۆست ڤان دایک، لەگەڵ زیاتر لە ٥٠ دوورگە و دوورگە بچووکەکانی تر پێکدێن.<ref name="Encyclopedia Britannica – BVI">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.britannica.com/place/British-Virgin-Islands|سەردێڕ=British Virgin Islands {{!}} History, Geography, & Maps {{!}} Britannica |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠١٩}}</ref> نزیکەی ١٦ لە دوورگەکان نیشتەجێیان تێدایە. پایتەختەکەی، ڕۆود تاون، لەسەر تورتۆلایە کە گەورەترین دوورگەیە، و نزیکەی {{Convert|20|km|0}} درێژ و {{Convert|5|km|0}} پانە. ژمارەی دانیشتووانی دوورگەکان لە سەرژمێریی ٢٠١٠دا ٢٨٬٠٥٤ کەس بووە، کە ٢٣٬٤٩١ کەسیان لە تورتۆلا دەژیان؛ خەمڵاندنە ئێستایییەکان ژمارەی دانیشتووان بە ٣٥٬٨٠٢ کەس (تەممووزی ٢٠١٨) دادەنێن.<ref name="cia.gov"/> دوورگەکانی ڤێرجنی بەریتانیا سنوورێکی دەریایییان لەگەڵ [[دوورگەکانی ڤیرجینیای ئەمریکا|دوورگەکانی ڤێرجنی ئەمریکا]]دا ھەیە. ئابووریی ھەرێمەکە بە شێوەیەکی بەرچاو لەلایەن گەشتیاری و خزمەتگوزارییە دارایییەکانەوە زاڵە. لە ڕووی خزمەتگوزارییە دارایییەکانەوە، ھەرێمەکە وەک ناوەندێکی پێشەنگ بۆ خۆدزینەوە لە باج و شاردنەوەی دارایییەکان ناسراوە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.transparency.org/en/news/dirty-money-hiding-spots-how-corruption-funds-disappear-overseas-billions-africa-assets|سەردێڕ=Dirty money’s hiding spots: How corruption funds disappear overseas -… |وێبگە=Transparency.org |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.icij.org/investigations/paradise-papers/british-virgin-islands-corruption-scandal-threatens-its-dependable-tax-haven-reputation/|سەردێڕ=British Virgin Islands corruption scandal threatens its dependable tax haven reputation - ICIJ |وێبگە=ICIJ |زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Butts |یەکەم=Dylan |ڕێکەوت=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.cnbc.com/2024/10/17/corporate-tax-abuse-highest-in-overseas-uk-territories-tjn-says.html#:~:text=Law%20and%20Regulations-,Overseas%20UK%20territories%20are%20the%20'biggest%20enablers%20of%20corporate,abuse,'%20tax%20advocacy%20group%20says&text=Advocacy%20group%20the%20Tax%20Justice,corporations%20underpay%20corporate%20income%20tax.|سەردێڕ=Overseas UK territories are the ‘biggest enablers of corporate tax abuse,’ tax advocacy group says |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.thebureauinvestigates.com/stories/2026-01-08/why-fraudsters-are-drawn-to-britains-overseas-territories|سەردێڕ=Why fraudsters are drawn to Britain’s overseas territories |وێبگە=TBIJ |زمان=en}}</ref> خەڵکی دوورگەکانی ڤێرجنی بەریتانیا ھاووڵاتیی ھەرێمەکانی دەرەوەی وڵاتی بەریتانیان و لە ساڵی ٢٠٠٢ەوە، ھاووڵاتیی بەریتانیشن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|British Virgin Islands}} {{شریتی دەروازە|شانشینی یەکگرتوو|جوگرافیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} [[پۆل:دوورگە بچووکە گەشەکردووەکان]] [[پۆل:ھەرێمەکانی دەرەوەی وڵاتی بەریتانیا]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی پشتڕاستکراو نین]] [[پۆل:ئەو وتارانەی بەئاشکرا دەقی ئینگلیزییان تێدایە]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی لاتینی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 5im9f1bmg3lga7yunukx225legrmbb6 0 295294 1661101 1583748 2026-09-05T13:40:10Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە) 1661101 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''دوورگەکانی پیتکەرن'''، بە فەرمی '''دوورگەکانی پیتکەرن، ھێندێرسۆن، دووسی و ئۆینۆ'''،<ref name="BNA1981">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠١٦|ناونیشان=http://www.legislation.gov.uk/ukpga/1981/61|سەردێڕ=British Nationality Act 1981 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180412135054/http://www.legislation.gov.uk/ukpga/1981/61 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی نیسانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٦}}</ref><ref name="Order2010">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠١٦|ناونیشان=http://www.legislation.gov.uk/uksi/2010/244/pdfs/uksi_20100244_en.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160910124941/http://www.legislation.gov.uk/uksi/2010/244/pdfs/uksi_20100244_en.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥}}</ref><ref name="PitcainLaws">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠١٦|ناونیشان=http://www.government.pn/Laws/|سەردێڕ=Laws — The Official Website of the Government of the Pitcairn Islands |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180129105738/http://www.government.pn/Laws/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٨ی نیسانی ٢٠١٢}}</ref><ref name="TheOverTerr">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠١٦|ناونیشان=https://www.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/14929/ot-wp-0612.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171020062536/https://www.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/14929/ot-wp-0612.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٦}}</ref> کۆمەڵە دوورگەیەکی گڕکانین لە باشووری [[ئۆقیانووسی ئارام]] کە تاقە [[ھەرێمەکانی دەرەوەی وڵاتی بەریتانیا|ھەرێمی دەرەوەی وڵاتی بەریتانیا]] لە ئۆقیانووسی ئارامدا پێکدەھێنن. چوار دوورگەکە—پیتکەرن، ھێندێرسۆن، دووسی و ئۆینۆ—بە سەر چەندین سەد کیلۆمەتر لە ئۆقیانووسەکەدا بڵاوبوونەتەوە و کۆی ڕووبەری زەوییەکەیان نزیکەی ٤٧ کیلۆمەتر دووجایە (١٨ میل دووجا). دوورگەی ھێندێرسۆن ٨٦٪ی ڕووبەری زەوییەکە پێکدەھێنێت، بەڵام تەنھا دوورگەی پیتکەرن نیشتەجێی تێدایە. نزیکترین دوورگە نیشتەجێکراوەکان لە دوورگەکانی پیتکەرن بریتین لە مانگارێڤا (سەر بە پۆلینێزیای فەڕەنسی)، کە ٦٨٨ کم (٤٢٨ میل) لە لای ڕۆژاوایە، ھەروەھا [[دوورگەی زیندووبوونەوە|دوورگەی ئیستەر]]، کە ١٬٩٢٩ کم (١١٩٩ میل) لە لای ڕۆژھەڵاتە. خەڵکی دوورگەکانی پیتکەرن بە پلەی یەکەم لە نەوەی نۆ یاخیبووی کەشتیی ئێچ ئێم ئێس باونتیی بەریتانی و دوازدە ژنی تاھیتیین. لە ساڵی ٢٠٢٣دا، ھەرێمەکە ژمارەی دانیشتووانی ھەمیشەیی ٣٥ کەس بوو، کە وای لێکرد ببێتە بچووکترین ھەرێمی جیھان لە ڕووی ژمارەی دانیشتووانی ھەمیشەیییەوە. بەھۆی دابڕانی زۆری دوورگەکە و کەمیی ژمارەی دانیشتووانەکەی، ڕووداوەکانی دەستدرێژیی سێکسی بەردەوام تا ساڵی ١٩٩٩ بە نادیاری مانەوە، کە لە کۆتاییدا لە ساڵی ٢٠٠٤دا بووە ھۆی دادگاییکردنێکی گەورەی دەستدرێژیی سێکسی. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئۆقیانووسیا|شانشینی یەکگرتوو|جوگرافیا}} {{پۆلی کۆمنز|Pitcairn Islands}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} [[پۆل:کۆلۆنیال و پارێزەرانی پێشووی بەریتانیا لە ئۆشیانیا]] [[پۆل:ھەرێمەکانی دەرەوەی وڵاتی بەریتانیا]] [[پۆل:وڵاتە دوورگەییەکان]] [[پۆل:دوورگەکانی پیتکێرن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] q5m0wce5yxuvvqgobpxdbw16outkgum 0 295296 1661274 1584018 2026-09-05T16:33:10Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە) 1661274 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''دوورگەی ئەسێنشێن''' دوورگەیەکی گڕکانیی دابڕاوە، ٧°٥٦′ لە باشووری [[ھێڵی کەمەرەیی]] لە [[ئۆقیانووسی ئەتلانتیک|باشووری ئۆقیانووسی ئەتلانتیکدا]] ھەڵکەوتووە. نزیکەی {{Convert|960|mi}} لە کەناراوەکانی ئەفریقا و {{Convert|1,400|mi}} لە کەناراوەکانی [[ئەمریکای باشوور|ئەمریکای باشوورەوە]] دوورە. وەک بەشێک لە [[ھەرێمەکانی دەرەوەی بەریتانیا|ھەرێمی دەرەوەی وڵاتی بەریتانیای]] سەینت ھێلینا، ئەسێنشێن و تریستان دا کونا بەڕێوەدەبرێت،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.opsi.gov.uk/si/si2009/plain/uksi_20091751_en#sch1-pt5|سەردێڕ=The St Helena, Ascension and Tristan da Cunha Constitution Order 2009 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100312113746/http://www.opsi.gov.uk/si/si2009/plain/uksi_20091751_en#sch1-pt5 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئازاری ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٠٩}}</ref> کە دوورگە سەرەکییەکەی، [[سانت ھێلانە|سەینت ھێلینا]]، نزیکەی {{Convert|800|mi}} بەرەو باشووری ڕۆژھەڵاتە. ھەرێمەکە کۆمەڵە دوورگەی تریستان دا کونا کە نیشتەجێی کەمی تێدایە لەخۆدەگرێت، {{Convert|2,000|mi}} لە لای باشوورەوە، کە نزیکەی نیوەی ڕێگایە بۆ [[بازنەی جەمسەری باشوور]]. پێدەچێت دوورگەی ئەسێنشێن لەلایەن دەریاوانی پورتوگالی ژواو دا نۆڤا لە ساڵی ١٥٠١دا دۆزرابێتەوە، پێش ئەوەی لە ساڵی ١٥٠٣دا لەلایەن ئەفۆنسۆ دی ئەلبوکێرکەوە لە ڕۆژی «بەرزبوونەوە» دا ناوی بنرێت ئەسێنشێن.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ascension.gov.ac/section/history|سەردێڕ=A History of Ascension Island – Ascension Island Government |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201009153254/https://www.ascension.gov.ac/section/history |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠}}</ref> دوورگەی ئەسێنشێن لە ٢٢ی تشرینی یەکەمی ١٨١٥ تا ١٩٢٢ لەلایەن دەریاوانی بەریتانییەوە پاسەوانی لێ دەکرا و وێستگەیەکی گرنگی سووتەمەنی بوو بۆ کەشتییەکان و فڕۆکە بازرگانییەکان لە سەردەمی گەشتی ئاسمانی نێونەتەوەییدا بە [[فڕۆکەی دەریایی|فڕۆکە دەریایییەکان]]. لە ماوەی [[جەنگی جیھانیی دووەم|جەنگی جیھانیی دووەمدا]]، وێستگەیەکی دەریایی و ئاسمانیی گرنگ بوو، بەتایبەتی دابینکردنی بنکەکانی جەنگی دژە ژێردەریا لە شەڕی ئەتڵەسیدا. دوورگەکە شوێنی ئاڕ ئەی ئێفی دوورگەی ئەسێنشێنە، کە وێستگەیەکی ھێزی ئاسمانیی شاھانەیە، وێستگەیەکی شوێنکەوتنی مووشەکی [[دەزگای بۆشاییی ئەورووپی|دەزگای بۆشاییی ئەورووپییە]]، دامەزراوەیەکی ھەواڵگریی ئاماژەی بەریتانی-ئەمریکییە و وێستگەی گواستنەوەی ئەتڵەسیی [[خزمەتگوزاریی جیھانیی بی بی سی|خزمەتگوزاریی جیھانیی بی بی سییە]]. دوورگەکە لەلایەن سوپای بەریتانیاوە وەک خاڵی کۆبوونەوە لە کاتی جەنگی فۆڵکلانددا بە شێوەیەکی بەرفراوان بەکارھێنرا. دوورگەی ئەسێنشێن میوانداری یەکێک لە چوار ئەنتێنە زەمینییەکان دەکات کە یارمەتی کارپێکردنی سیستمی ڕێدۆزیی [[سیستمی شوێندۆزیی جیھانی]] (جی پی ئێس) دەدات (ئەوانی تر لە دوورگەی کواجالین، دیێگۆ گارسیا، و [[کیپ کانیڤیرال]]ن). [[ناسا]] تەلەسکۆپێکی خۆکار لە دوورگەی ئەسێنشێن بۆ شوێنکەوتنی پاشماوە خولگەیییەکان بەڕێوەدەبات، کە ئەگەری مەترسییان بۆ سەر مەکۆکە ئاسمانییەکان و ئاسمانییەکان ھەیە، لە دامەزراوەیەکدا کە پێی دەوترێت ڕوانگەی پاشماوە خولگەیییەکانی جۆن ئەفریکانۆ ناسا/ئەی ئێف ئاڕ ئێڵ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Garcia |یەکەم=Mark |ڕێکەوت=١١ی ئابی ٢٠١٦|ناونیشان=http://www.nasa.gov/feature/searching-for-space-junk-in-paradise|سەردێڕ=Searching for “Space Junk” in Paradise |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160815115548/http://www.nasa.gov/feature/searching-for-space-junk-in-paradise/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠١٦|وێبگە=NASA}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئەفریقا|شانشینی یەکگرتوو|جوگرافیا}} {{پۆلی کۆمنز|Ascension Island}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} [[پۆل:چەقی ناوەڕاستی ئەتڵەسی]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٢٢]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨١٥]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] pn70m23qtr0p1w187kksm8fb26tctqe 0 295462 1661609 1601909 2026-09-06T05:36:39Z Sano Ary 78925 چاکسازی لە شێوازی نووسین و داڕشتنەوەی دەق بۆ شێوازی بێلایەنی. چاکسازی چاککردنەوەی ھەڵەی ڕێنووس/ڕێزمان 1661609 wikitext text/x-wiki {{شێواز}} {{وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}} [[پەڕگە:Flag of the Bergkaukasien Legion.svg|alt=نیشانەی فەرمیی لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز لە سەردەمی جەنگی جیھانیی دووەمدا|وێنۆک|نیشانەی فەرمیی لەشکری موسڵمانانی قەوقاز]] '''لەشکری موسوڵمانانی قەوقاز (بە ئەڵمانی: ''Kaukasische-Mohammedanische Legion'')''' یەکەیەکی سەربازیی سەر بە سوپای ئەڵمانیای نازیدا (ڤێرماخت) بوو، کە لە ساڵی ١٩٤٢دا لە چوارچێوەی بەرنامەی «لەشکرەکانی ڕۆژھەڵات» (''Ostlegionen'') لە سەردەمی جەنگی جیهانیی دووەمدا دامەزرا. ئەم یەکەیە لە خۆبەخشان و دیلەکانی جەنگی سەر بە کۆمەڵە نەتەوەییەکانی ناوچەی قەوقاز پێکدەهات. بەشداربووان لە چەندین نەتەوەی جیاواز ببوون، لەوانە: ئابخازی، چەرکەس، بەلقار، کاراچای، چیچان، ئینگۆش، کورد، تالش، و ئۆستی، لەگەڵ نوێنەرانی گەلانی داغستان. ئامانجی سەرەکیی تەشکیکردنی ئەم هێزە بەکارهێنانیان بوو لە بەرەکانی جەنگ لە دژی سوپای سۆڤییەت لە بەرەی ڕۆژهەڵاتدا. = دروستبوون و ئامانجەکانی دامەزراندن = دوای دەستپێکردنی «ئۆپەراسیۆنی باربارۆسا» و هێرشی ئەڵمانیای نازی بۆ سەر یەکێتیی سۆڤییەت لە ساڵی ١٩٤١، سوپای ئەڵمانیا (ڤێرماخت) لە بەرەکانی جەنگی ڕۆژهەڵاتدا ڕووبەڕووی پێویستییەکی زۆری هێزی مرۆیی بووەوە. بۆ پڕکردنەوەی ئەم کەلەێنە، فەرماندەیی باڵای ئەڵمانیا ستراتیژییەکی نوێی لەژێر ناوی «لەشکرەکانی ڕۆژهەڵات» (''Ostlegionen'') پەیڕەو کرد. ئامانجی سەرەکی لەم ستراتیژییە، ڕێکخستنی ئەو سەرباز و دیلانە بوو کە لە نەتەوە غەیرە ڕووسییەکانی ناو یەکێتیی سۆڤییەتەوە هاتبوون. سەرکردایەتیی ئەڵمانیا هەوڵیدا ناڕەزایەتییە مێژوویی و سیاسییەکانی نێوان گەلانی قەوقاز و دەسەڵاتی کۆمۆنیستی سۆڤییەت بەکاربهێنێت لە ڕێگەی بەڵێندانی ئۆتۆنۆمی یان سەربەخۆیی نەتەوەیی، هەوڵی بەدەست هێنانی پشتیوانیی گەلانی ناوچەکەیان دەدا. پێکهێنانی ئەم هێزانە، جگە لە لایەنی سەربازی، بەشێک بوو لە جەنگی دەروونی بۆ لاوازکردنی ورەی سوپای سووری سۆڤییەت، بە مەبەستی نیشاندانی ئەوەی کە بەشێک لە نەتەوەکانی یەکێتیی سۆڤییەت پشتیوانی لە سیستەمەکە ناکەن. پڕۆسەی پەیوەندیکردن بەم لەشکرانەوە تێکەڵەیەک بوو لە خۆبەخشین، ناچاری، و هەوڵدان بۆ ڕزگاربوون لە مەرجی سەختی کەمپەکانی دیلەکانی جەنگ. = چالاکییە سەربازییەکانی = چالاکییە سەربازییەکانی «لەشکری موسڵمانانی قەوقاز» لە چوارچێوەی بەشداریکردنی بەرفراوانی «لەشکرە ڕۆژھەڵاتییەکان» (''Ostlegionen'') لە بەرەی ڕۆژھەڵاتدا ڕێکخران، کە بە پلەی یەکەم بۆ پشتیوانیکردنی ھێزەکانی ڤێرماخت لە ناوچە شاخاوییەکانی قەوقاز و پاراستنی ھێڵەکانی گواستنەوە و دابینکردن بەکارھێنران، ھەرچەندە ئەرکی سەرەکییان لە ڕووبەڕووبوونەوەی گرووپە [[پارتیزان]]ییەکانی سۆڤیەت و ئەنجامدانی ئۆپەراسیۆنی ئاسایش لە پشت ھێڵەکانی پێشەوەی شەڕدا بەرجەستە دەبوو. لەگەڵ پەرەسەندنی شکستەکانی ئەڵمانیا لە ساڵانی کۆتایی جەنگدا، زۆربەی ئەم یەکانە لە بەرەی ڕۆژھەڵات کشانەوە و بۆ ئەنجامدانی ئەرکەکانی بەرگریی کردن لە کەناراوەکان و پاراستنی ھێڵەکانی ئاسایش لە ناوچەکانی وڵاتانی باڵقان، ئیتاڵیا و فەڕەنسا، کە ئەمەش ئاماژەیە بۆ گۆڕانکاری لە ستراتیژی سەربازیی ئەڵمانیا بۆ سوودوەرگرتن لەم ھێزانە لە بەرەکانی بەرگریی دا. = چارەنوسی و کۆتای = لەگەڵ شکستی یەکلاکەرەوەی ئەڵمانیای نازی لە کۆتایییەکانی ساڵی ١٩٤٥، «لەشکری موسڵمانانی قەوقاز» و سەرجەم یەکە ھاوشێوەکانی تری «لەشکرە ڕۆژھەڵاتییەکان» ھەڵوەشانەوە و چارەنووسی ئەندامانی ئەم ھێزە کەوڵتە ژێر کاریگەریی ڕێککەوتننامە نێودەوڵەتییەکانی دوای جەنگ، بەتایبەت «''ڕێککەوتنی یاڵتا''» لەو چوارچێوەیەدا، زۆربەی ئەو سەربازانەی کە ھەوڵیان دابوو خۆیان ڕادەستی ھێزەکانی ھاوپەیمانان (بەریتانیا و ئەمریکا) بکەن لە ڕۆژئاوای ئەورووپا، بە زۆرەملێ بۆ یەکێتیی سۆڤیەت گەڕێنرانەوە، کە لەوێدا وەک «خیانەتکار» و «ھاوکاری نازییەکان» سەیر کران و ڕووبەڕووی لێپرسینەوەی توندی دەزگا ئەمنییەکانی سۆڤیەت بوونەوە، بەجۆرێک دەرەنجامی ئەم لێپرسینەوانە بۆ بەشێکی زۆر لە سەربازەکان بریتی بوو لە سزای لەسێدارەدان، زیندانیکردنی درێژخایەن لە کەمپەکانی کاری زۆرەملێی (گولاگ) لە سیبیریا، یان دوورخستنەوەی زۆرەملێ بۆ ناوچە دوورەدەستەکانی ناوەندی ئاسیا، کە ئەمەش بووە بەشێک لەو مێژووە ئاڵۆزەی کە نەتەوەکانی قەوقاز لە سەردەمی ستالیندا بەھۆی ئەم پەیوەندییە سەربازییانەوە دووچاری سزای بەکۆمەڵ و ڕاگواستنی دیموگرافی بوونەوە. == سەرچاوەکان == Eduard Mark (1994)، ''Defending the Assembly Line: Soviet Industry and the Joint Chiefs of Staff'', Washington, D.C<ref>{{Cite journal |last=Mari |first=Will |date=2021-07-03 |title=Editor &amp; Publisher, 1901–2015, Internet Archive |url=https://doi.org/10.1080/08821127.2021.1949564 |journal=American Journalism |volume=38 |issue=3 |pages=381–383 |doi=10.1080/08821127.2021.1949564 |issn=0882-1127}}</ref> Joachim Hoffmann (1984)، Die Ostlegionen 1941–1945: Unterhaltung und Einsatz der ostischen Freiwilligen-Verbände im deutschen Heer, Freiburg: Rombach Verlag.<ref>{{Cite journal |last=Haywood |first=Antoine |date=2025-04-03 |title=Community Media Archive, Access Humboldt and the Internet Archive, https://archive.org/details/community_media?tab=collection |url=https://doi.org/10.1080/08821127.2025.2487958 |journal=American Journalism |volume=42 |issue=2 |pages=206–208 |doi=10.1080/08821127.2025.2487958 |issn=0882-1127}}</ref> Christopher Ailsby (2004)، Hitler's Renegades: Foreign Volunteers in the Service of the Third Reich, Spellmount.<ref>{{Cite journal |last=Mari |first=Will |date=2021-07-03 |title=Editor &amp; Publisher, 1901–2015, Internet Archive |url=https://doi.org/10.1080/08821127.2021.1949564 |journal=American Journalism |volume=38 |issue=3 |pages=381–383 |doi=10.1080/08821127.2021.1949564 |issn=0882-1127}}</ref> David Littlejohn (1987)، Foreign Legions of the Third Reich, Vol. 4, R. James Bender Publishing.<ref>{{Cite journal |last=Haywood |first=Antoine |date=2025-04-03 |title=Community Media Archive, Access Humboldt and the Internet Archive, https://archive.org/details/community_media?tab=collection |url=https://doi.org/10.1080/08821127.2025.2487958 |journal=American Journalism |volume=42 |issue=2 |pages=206–208 |doi=10.1080/08821127.2025.2487958 |issn=0882-1127}}</ref>{{تووڵی دەروازە|شەڕ|ئیسلام|مێژوو|جەنگی جیھانیی دووەم|ئەڵمانیا}} {{پۆلی کۆمنز|Kaukasisch-Mohammedanische Legion}} [[پۆل:مێژووی قەوقاز لەژێر دەسەڵاتی یەکێتیی سۆڤیەت]] p4t9bfk30bihednyj7211ra9w5z8pwq 0 296429 1661499 1589352 2026-09-05T22:38:41Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (دەروونناسی-کۆلکە) 1661499 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Yevgeny_Onegin_by_Repin.jpg|وێنۆک|[[دوئێل]] لە نێوان دوو دووژمن]] '''دوژمن''' کەسێک یان گرووپ و کۆمەڵەیێکە کە بە نەیار یان ھەڕەشەیەکی زۆرەملێ دادەنرێت. چەمکی دوژمن وەک «بنەڕەتی بۆ تاک و کۆمەڵگا» سەیرکراوە.<ref>Mortimer Ostow, ''Spirit, Mind, & Brain: A Psychoanalytic Examination of Spirituality and Religion'' (2007), p. 73.</ref> زاراوەی «دوژمن» خزمەت بە ئەرکی کۆمەڵایەتی دەکات کە بوونێکی دیاریکراو وەک ھەڕەشەیەک دیاری دەکات، بەمەش وەڵامێکی سۆزداریی بەھێز بۆ ئەو بوونە دەورووژێنێت.<ref name="IPP2">Martha L. Cottam, Beth Dietz-Uhler, Elena Mastors, ''Introduction to Political Psychology'' (2009), p. 54.</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|دەروونناسی}} {{دەروونناسی-کۆلکە}} [[پۆل:پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان]] [[پۆل:پەیوەندییە کەسییەکان]] i436i9d2mf3xxdq7zjkshvhoo326ahq 0 296515 1661614 1592604 2026-09-06T05:45:47Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1661614 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''فۆلارین جێری بالۆگان''' (لەدایکبووی ٢٠٠١)بالۆگون نوێنەرایەتی ھەردوو وڵاتی ئەمریکا و ئینگلتەرای کرد لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی لاوان. لە مانگی ئایاری ٢٠٢٣ بڕیاریدا یاری بۆ ھەڵبژاردەی باڵای ئەمریکا بکات. یەکەم یاری خۆی لە مانگی حوزەیرانی ٢٠٢٣ ئەنجامدا و لە خولی نەتەوەکانی کۆنکاکافی ٢٠٢٣ی بردەوە و یەکەم گۆڵی لە یاری کۆتاییدا تۆمارکرد.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/articles/c72r90y5dvgo|سەردێڕ=Arsenal: Folarin Balogun future will be 'subject of intense debate' |وێبگە=BBC Sport}}</ref> == پیشەی نێودەوڵەتی == [[پەڕگە:Folarin_Balogun_USMNT_v_Belgium_Mar_28_2026-109.jpg|وێنۆک|بالۆگان لە ساڵی ٢٠٢٦]] بالۆگان لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە دایک و باوکی نێجیری لەدایکبووە، و لە بەریتانیا گەورە بووە، پێش ئەوەی یاری بۆ ھەڵبژاردەی ئەمرکیا بکات، مافی ئەوەی ھەبووە نوێنەرایەتی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ئەمریکا]] و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئینگلتەرا|ئینگلتەرا]] و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی نێجیریا|نێجیریا]] بکات لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Wynalda |یەکەم=Eric |ڕێکەوت=٢٥ی ئایاری ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/2023/may/25/folarin-balogun-chose-the-us-over-england-he-may-have-created-a-2026-contender|سەردێڕ=Folarin Balogun chose the US over England. He may have created a 2026 contender |via=The Guardian}}</ref> === یاریکردن بۆ ھەڵبژاردەی باڵا === لە ١٦ی ئایاری ٢٠٢٣، [[فیفا]] داواکارییەکەی بالۆگونی پەسەند کرد بۆ گۆڕینی نوێنەرایەتیکردنی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ھەڵبژاردەی ئەمریکا]]. لە ڕێگەی چەندین کۆبوونەوەوە لەلایەن ئەمریکاوە وەرگیرابوو، کە بریتی بوون لە سەیرکردنی یارییەکانی ئۆرلاندۆ ماجیک و نیویۆرک نیکس لە فلۆریدا. بالۆگون یەکەم بانگێشت نامەی بۆ پێکھاتەی سەرەکی ئەمریکا لە یەکی حوزەیران پێگەیشت، کە لە پێکھاتەی کۆتایی خولی نەتەوەکانی کۆنکاکافی ٢٠٢٣ دا بەشداری کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.ussoccer.com/stories/2023/06/callaghan-selects-24-player-biosteel-usmnt-training-camp-roster-ahead-of-concacaf-nations-league|سەردێڕ=Callaghan Selects 24-Player BioSteel USMNT Training Camp Roster Ahead Of Concacaf Nations League Title Defense {{!}} U.S. Soccer Official Website |ڕێکەوتی سەردان=١ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=ussoccer.com}}</ref> لە ١٨ی حوزەیران، بالۆگون یەکەم گۆڵی خۆی بۆ ئەمریکا تۆمارکرد لە یاریی کۆتاییی خولی نەتەوەکانی کۆنکاکافی بەرامبەر [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کەنەدا|کەنەدا]].<ref name=":1"/> بالۆگون لە یارییەکانی [[کۆپا ئەمریکای ٢٠٢٤]] ھەڵبژێردرا. لە یاری یەکەمدا، بالۆگون گۆڵی دووەمی ئەمریکای تۆمارکرد لە بردنەوەیەکی ٢–٠ بەرامبەر [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بۆلیڤیا|بۆلیڤیا]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/40417439/copa-america-2024-usa-christian-pulisic-leader-bolivia |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=ESPN}}</ref> و لە دووەم یاریشدا گۆڵی یەکەمی تۆمارکرد لە دۆڕاندنەکەی ٢–١ لەسەر دەستی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی پەنەما|پەنەما]] کاتێک ئەمریکا بە ١٠ یاریزان یاریدەکرد دوای کارتێکی سوور کە لە خولەکی ١٨دا بە تیمۆسی ویا درا. سەرەڕای دۆڕاندنەکە، بالۆگان خەڵاتی باشترین پیاوی یارییەکەی پێبەخشرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/40445847/player-ratings-tim-weah-red-sets-usmnt-back-folarin-balogun-effort |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=ESPN.com |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/live/c844jrxewv8t|سەردێڕ=Copa America: USA 1-2 Panama - Timothy Weah suffers racist abuse after red card |وێبگە=BBC Sport}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.cbssports.com/soccer/news/usa-soccer-condemns-racism-after-folarin-balogun-shared-abuse-he-received-on-social-media-following-usmnt-loss/|سەردێڕ=USA soccer condemns racism after Folarin Balogun shared abuse he received on social media following USMNT loss |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=CBSSports.com |زمان=en}}</ref> لە ٢٦ی ئایاری ٢٠٢٦، بالۆگون لە پێکھاتەی ٢٦ یاریزانی بۆ [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٦]] ھەڵبژێردرا. لە ١٢ی حوزەیران لە یەکەم یاری جامی جیھانیی و یەکەم یاری قۆناغی کۆمەڵەکانی تیپەکە بەرامبەر [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی پاراگوای|پاراگوای]]، بالۆگان دوو گۆڵی تۆمارکرد و وەک باشترین یاریزانی یارییەکە دەستنیشانکرا. ئەم یارییە یەکەمجار بوو کە ئەمریکییەک لە ماوەی ٩٦ ساڵدا زیاتر لە گۆڵێک تۆمار بکات، لە دوای [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٣٠]] لە ئۆرۆگوای، کاتێک بێرت پاتینۆید یەکەم ھاتریکی لە مێژووی مۆندیالدا تۆمارکرد، بەڕێکەوتیش بەرامبەر پاراگوای.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Rindl |یەکەم=Live ReportingJoe |ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/live/c78y1jyknv1t|سەردێڕ=USA 4-1 Paraguay LIVE: Hosts open their World Cup campaign in impressive style |وێبگە=BBC Sport}}</ref> == ئاماژەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://www.asmonaco.com/en/joueurs/folarin-balogun/ پڕۆفایلی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260521133056/https://www.asmonaco.com/en/joueurs/folarin-balogun |date=٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ }} لە ماڵپەڕی ئەی ئێس مۆناکۆ ئێف سی {{پۆلی کۆمنز|Folarin Balogun}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تۆپی پێ}} [[پۆل:وەرزشکارانی تاراوگەی ئینگلیزی لە فەرەنسا]] [[پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی ئارسناڵ]] [[پۆل:یاریزانانی لیگ ١]] [[پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئینگلتەرا]] [[پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ]] [[پۆل:ھەڵبژاردەی ئینگلتەرای خوار تەمەن ٢١ ساڵ]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی لاوانی ئینگلتەرا]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠١]] [[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٦]] l69em4sxe497aphcmf7jzuel4exefhb 0 296558 1661088 1653436 2026-09-05T13:38:10Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ھیندستان-کۆلکە) 1661088 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئابی ٢٠٢٦}} '''دوورگەکانی ئاندامان و نیکۆبار''' (بە بەنگالی: ''আন্দামান নিকোবর দ্বীপপুঞ্জ''، بە [[زمانی ھیندی|ھیندی]]: ''अण्डमान और निकोबार'')، کۆمەڵە دوورگەیەکە لە کەنداوی بەنگال و ناوچەیەکی فیدراڵیی وڵاتی [[ھیندستان]]ە. پایتەخت و گەورەترین شاری ئەم ناوچەیە شاری '''پۆرت بلێر'''ە (ناوی فەرمی: شەری ڤیجایا پوورام). بەپێی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١، ژمارەی دانیشتووانی ٣٨٠٬٥٨١ کەس بووە و کۆی ڕووبەری وشکانییەکەی نزیکەی ٨٬٢٤٩ کیلۆمەتر چوارگۆشەیە. == سەرچاوەکان == * ویکیپیدیای فارسی، ڕێکەوتی ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦. {{تووڵی دەروازە|ئاسیا|ھیندستان|جوگرافیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ھیندستان-کۆلکە}} [[پۆل:ناوچە فیدراڵییەکانی ھیندستان]] [[پۆل:دوورگەکانی ئاندامان و نیکۆبار]] [[پۆل:دەریای ئاندامان]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٥٦]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکانی ھیندستان]] a3noh8ef54mtr0t2j76px1wvgdfzy2e 1661259 1661088 2026-09-05T16:15:02Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Andaman and Nicobar Islands}} 1661259 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئابی ٢٠٢٦}} '''دوورگەکانی ئاندامان و نیکۆبار''' (بە بەنگالی: ''আন্দামান নিকোবর দ্বীপপুঞ্জ''، بە [[زمانی ھیندی|ھیندی]]: ''अण्डमान और निकोबार'')، کۆمەڵە دوورگەیەکە لە کەنداوی بەنگال و ناوچەیەکی فیدراڵیی وڵاتی [[ھیندستان]]ە. پایتەخت و گەورەترین شاری ئەم ناوچەیە شاری '''پۆرت بلێر'''ە (ناوی فەرمی: شەری ڤیجایا پوورام). بەپێی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١، ژمارەی دانیشتووانی ٣٨٠٬٥٨١ کەس بووە و کۆی ڕووبەری وشکانییەکەی نزیکەی ٨٬٢٤٩ کیلۆمەتر چوارگۆشەیە. == سەرچاوەکان == * ویکیپیدیای فارسی، ڕێکەوتی ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦. {{تووڵی دەروازە|ئاسیا|ھیندستان|جوگرافیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ھیندستان-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Andaman and Nicobar Islands}} [[پۆل:ناوچە فیدراڵییەکانی ھیندستان]] [[پۆل:دوورگەکانی ئاندامان و نیکۆبار]] [[پۆل:دەریای ئاندامان]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٥٦]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکانی ھیندستان]] gwr5bg3qvqgifgezehx5i01ibr8kmeq 0 297069 1661731 1594783 2026-09-06T10:37:17Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، ژاپۆن-کۆلکە) 1661731 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} {{Nihongo foot|'''''دۆنکی کۆنگ ٣'''''|ドンキーコング٣|'''''Donkī Kongu Surī'''''}} یارییەکی ڤیدیۆییی تەقەکردنی ساڵی ١٩٨٣یە کە لەلایەن [[نینتێندۆ]] بۆ [[کایەی ڤیدیۆییی ئارکەید|ئارکەید]] پەرەی پێدراوە و بڵاوکراوەتەوە. ئەمە سێیەمین وەشانی [[دۆنکی کۆنگ (کایەی ڤیدیۆیی)|زنجیرەی دۆنکی کۆنگ]]ە، کە لە دوای یاریی دۆنکی کۆنگ جونیۆری ساڵی ١٩٨٢ ھات. یارییەکە لە ساڵی ١٩٨٤ بۆ فامیلی کۆمپیوتەر و دواتر لە ساڵی ١٩٨٦ لە باکووری ئەمریکا بۆ [[سیستمی چێژبەخشی نینتێندۆ]] (ئێن ئی ئێس) گواسترایەوە. شێوازی یارییەکە لە یارییەکانی پێشووی دۆنکی کۆنگ جیاوازە، و لەبری [[ماریۆ]]، مێرووکوژێک بە ناوی ستانلی ڕۆڵی سەرەکی تێدا دەگێڕێت.<ref name="ah">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.arcade-history.com/?n=donkey-kong-3&page=detail&id=667|سەردێڕ=Donkey Kong 3 (1983) - Arcade Video game by Nintendo Co., Ltd. |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211204014833/https://www.arcade-history.com/?n=donkey-kong-3&page=detail&id=667 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئابی ٢٠٢٠|وێبگە=Arcade History}}</ref> یارییەکە لە ژاپۆن داھاتێکی دارایی ھەبوو، بەڵام لە ویلایەتە یەکگرتووەکان فرۆشێکی کەمی ھەبوو، کە دواتر لەلایەن شرۆڤەکارانەوە وەک ھۆکارێک بۆ کەمبوونەوەی چالاکییەکانی ئەم زنجیرەیە ھەتا کاتی بڵاوکردنەوەی دۆنکی کۆنگ (١٩٩٤) و [[دۆنکی کۆنگ کانتری]] ئاماژەی پێدرا.<ref name="Birch20152">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Birch |یەکەم=Nathan |ڕێکەوت=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ناونیشان=https://uproxx.com/gaming/30-black-box-nes-games-ranked/|سەردێڕ=Gaming |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=UPROXX}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|ژاپۆن}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} {{ژاپۆن-کۆلکە}} [[پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆییانەی لە ژاپۆن گەشەپیان پێدراوە]] [[پۆل:پاشکۆکانی یارییە ڤیدیۆییەکان]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزان و فرەیاریزانەکان]] [[پۆل:CS1 Japanese-language sources (ja)]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ژاپۆنی]] [[پۆل:وتارەکان بە وەسف]] enm9zvm4n0tcwqdo73wnojvozyvkatn 0 297070 1661734 1594780 2026-09-06T10:37:47Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە) 1661734 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''دۆنکی کۆنگ کانتری ٣: کێشەی دووھێندەی دیکسی کۆنگ!''' یارییەکی [[کایەی سەکۆ|سەکۆی]] ساڵی ١٩٩٦ە کە لەلایەن [[ڕەیر (کۆمپانیا)|ڕەیر]] پەرەی پێدراوە و لەلایەن [[نینتێندۆ]] بۆ [[سوپەر نینتێندۆ]] (ئێس ئێن ئی ئێس) بڵاوکراوەتەوە. ئەمە سێیەمین وەشانی [[دۆنکی کۆنگ (کایەی ڤیدیۆیی)|زنجیرەی دۆنکی کۆنگ کانتری]]یە، و وەک پاشکۆی یاریی [[دۆنکی کۆنگ کانتری ٢: دیدیس کۆنگ کوێست]]ی ساڵی ١٩٩٥ خزمەت دەکات. ھەروەھا لە ساڵی ٢٠٠٥دا بۆ [[گەیم بۆی ئەدڤانس]] (جی بی ئەی) دووبارە بڵاوکرایەوە. یارییەکە لە ساڵی ٢٠٠٧ بۆ خزمەتگوزاریی ڤێرچواڵ کۆنسۆڵی [[وی]] و لە ساڵی ٢٠١٤ بۆ ڤێرچواڵ کۆنسۆڵی [[وی یوو]] بۆ دابەزاندن بەردەست کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|شانشینی یەکگرتوو|دەیەی ١٩٩٠}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} {{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}} [[پۆل:یارییە ڤیدیۆییەکان کە لە بەریتانیا پەرەیان پێدراوە]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزان و فرەیاریزانەکان]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان بە وێنەی سێ ڕەھەندیی پێشوەخت-ئامادەکراو]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان بە بەشداریی کەسایەتیی سەرەکیی مێ]] [[پۆل:ئەو کایە ڤیدیۆیانەی سەبارەت بە منداڵانن]] [[پۆل:پاشکۆکانی یارییە ڤیدیۆییەکان]] [[پۆل:یارییەکانی سیستەمی سووپەر نێنتێندۆ ئینتەرتەیمێنت]] [[پۆل:گەمە ڤیدیۆیییە ھەرەوەزییەکان]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠٠٥]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ١٩٩٦]] [[پۆل:CS1 Portuguese-language sources (pt)]] [[پۆل:CS1 Japanese-language sources (ja)]] [[پۆل:CS1 French-language sources (fr)]] [[پۆل:وتارەکان بە وەسف]] 9ceo6fntx158cg4otca7y9emgw86o2l 0 297072 1661733 1603252 2026-09-06T10:37:37Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە) 1661733 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''''دۆنکی کۆنگ کانتری''''' زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنیی ئەنیمەیشنی ساڵی ١٩٩٧ە کە لەسەر بنەمای کایەی ڤیدیۆییی ''[[دۆنکی کۆنگ کانتری]]''ی [[نینتێندۆ]] و [[ڕەیر (کۆمپانیا)|ڕەیر]] دروست کراوە. ئەم زنجیرەیە بە ھاوبەشی لەلایەن نێڵڤانا لیمیتید، میدیالاب ستۆدیۆ ئێڵ ئەی (وەرزی ١) و ھۆنگ گوانگ ئەنیمەیشن (وەرزی ٢)، بە ھاوکاریی دەبلیوو ئای سی ئینتەرتەینمەنت و بەشداریی تێلیتۆن بەرھەم ھێنراوە؛ بۆ وەرزی یەکەم، بە ھاوبەشی لەگەڵ فەڕەنسا ٢، کانال پڵەس، و بە ھاوکاریی ڤالار ٤ بەرھەم ھێنراوە. بەرنامەکە بۆ یەکەمجار لە ٤ی ئەیلوولی ١٩٩٦ لە فەڕەنسا لەسەر کەناڵی فەڕەنسا ٢، لەناو بڕگەیەکی تێکەڵاوی جووڵەی ڕاستەوخۆ و ئەنیمەیشنی جووڵەگرتن بە ناوی '''''La Planète de Donkey Kong''''' ('''''ھەسارەی دۆنکی کۆنگ''''') پێشکەش کرا. دواتر بوو بە زنجیرەیەکی تەواو و لە ١٥ی ئابی ١٩٩٧ تا ٧ی تەممووزی ٢٠٠٠ پەخش کرا. ''دۆنکی کۆنگ کانتری'' یەکەم زنجیرەی تەلەڤیزیۆنییە کە بە پلەی یەکەم بە بەکارھێنانی تەکنەلۆژیای [[جووڵەگرتن]] ئەنیمەیشنەکەی کراوە. چەندین توخمی زنجیرەکە، وەک کریستاڵ کۆکۆنات، لە کایە ڤیدیۆیییەکانی دواتری دۆنکی کۆنگدا دەرکەوتن وەک ''[[دۆنکی کۆنگ ٦٤]]'' (کە خۆی سێ ساڵ دوای دەستپێکردنی پەخشی زنجیرەکە لە تەلەڤیزیۆن بڵاوکرایەوە). وەرزی دووەم لەلایەن ستۆدیۆی [[سی جی ئای]]ی تایوانیی سی جی سی جی بەرھەم ھێنرا (کە مۆدێلی نوێکراوەی کەسایەتییەکان، ڕووناکی نەرمتر و کلیلە فرەیم لەبری [[جووڵەگرتن]] لەخۆدەگرت)، و بۆ یەکەمجار لە ئایاری ١٩٩٩ ڕاگەیەندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cgcgxm.com.cn/web/showcase/showcase_tv_pj_donkeykongcountry.html|سەردێڕ=index|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231107082137/http://www.cgcgxm.com.cn/web/showcase/showcase_tv_pj_donkeykongcountry.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} [[پۆل:پەخشی تەلەڤیزیۆنی تۆکیۆ]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] k48k65ev99ayt72alq5fzdazzbxyg1s 0 297074 1661730 1594795 2026-09-06T10:37:07Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە) 1661730 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} {{Nihongo foot|'''''دۆنکی کۆنگ بەنانزا'''''|ドンキーコングバナンザ|Donkī Kongu Bananza}} کایەیەکی [[کایەی سەکۆ|سەکۆی]] ساڵی ٢٠٢٥ە کە لەلایەن نینتێندۆ ئی پی دی بۆ [[نینتێندۆ سویچ ٢]] پەرەی پێدراوە. یاریزان کۆنتڕۆڵی مەیموون [[دۆنکی کۆنگ (کارەکتەر)|دۆنکی کۆنگ]] دەکات، کە لەگەڵ [[پۆلین (کارەکتەر)|پۆلینی]] ھەرزەکاردا دەچێت بۆ ناوکی ھەسارە. ھاوشێوەی کایەی ''سوپەر ماریۆ ئۆدیسی'' (٢٠١٧)ی کۆمپانیای ئی پی دی، یاریزان گەڕان لە [[ئاست (کایەی ڤیدیۆیی)|ئاستە]] ھاوشێوەکانی [[یاری خۆڵەپەتانێ|سەندبۆکسدا]] دەکات لەکاتێکدا ئەرکەکان تەواو دەکات، شەڕی دوژمنان دەکات و شتومەکەکان کۆدەکاتەوە. ''بەنانزا'' بە [[ژینگەی شیاوی تێکدان|ژینگەی شیاوی تێکدانەکانی]] جیادەکرێتەوە؛ یاریزان دەتوانێت زۆربەی زەوییەکان تێک بدات بۆ دروستکردنی ڕێڕەو و دۆزینەوەی کەلوپەلەکان. دەتوانن تواناکانی دۆنکی کۆنگ بەرز بکەنەوە لە ڕێگەی کۆکردنەوەی ئەڵماسی شێوە-مۆز و بەدەستھێنانی گۆڕانکارییەکانی بەھێزکەر.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی کایەکان]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان بە بەشداریی کەسایەتیی سەرەکیی مێ]] [[پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆییانەی لە ژاپۆن گەشەپیان پێدراوە]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە جیھان کراوەکان]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزان و فرەیاریزانەکان]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی گۆڵدن جۆیستیک]] [[پۆل:گەمە ڤیدیۆیییە ھەرەوەزییەکان]] [[پۆل:کایەکانی ئەکشن-سەرکێشی]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠٢٥]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ژاپۆنی]] [[پۆل:وتارەکان بە وەسف]] s3ch0ab5natrnrco4j0jpke1sekbbgj 0 297843 1661746 1660347 2026-09-06T10:50:57Z ~2026-47193-76 78797 /* عەبدوڵڵا ناڵبەند */ 1661746 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نووسەر|ناو=عەبدوڵڵا ناڵبەند{{ھن}}Abdullah Nalbend|سەردێڕ=عەبدوڵڵا ناڵبەند|ناوی کاتی لەدایکبوون=|شوێنی لەدایکبوون=[[هەولێر]]|شوێنی مردن=[[هەولێر]]|شوێنی ناشتن=[[گۆڕستانى نێو بازاڕى هەولێر]]|پیشە=خاوەنکار، خانچی، خاوەن هۆتێل|ڕەگەزنامە=[[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]|سەردەم=[[عوسمانی]]، [[ئینگلیز]] ، [[شانشینی عێراق]]|منداڵەکان=جمعە عەبدوڵڵا قۆجە (جمعە عەبدوڵڵا ناڵبەند)|شوێنی گۆڕ=گۆڕستانى نێو بازاڕى هەولێر|ناوی خۆماڵی=عەبدوڵڵا قۆجە|وێنە=Karwansaraa.png|نازناو=[[عەبدوڵڵا ناڵبەند]]|نەوەکانى=مام واحید، حاجى حەمید، مام اسماعیل، حاجى ڕەزا، حاجى سوار|زمان=[[تورکمانی]]، [[کوردی]]}} == '''عەبدوڵڵا ناڵبەند''' == '''عەبدوڵڵا ناڵبەند''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''عبداللة نالبند'' ، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Abdullah Nalband'', بە [[زمانی تورکمانی|تورکمانی]]: ''Abdullah Nalbend'')، ناوى تەواوى (عەبدوڵڵاى کوڕى قۆجە) یە، بە (مام عەبدوڵڵا ناڵبەند) یاخود (مام عەبدوڵا خانچى)ناسراوە، لە بنەماڵەیەکى دێرینى شارى هەولێر (بنەماڵەى قۆجە) لە قەڵاى هەولێر لە دایک بووە، خاوەنکار و کەسایەتییەکى دیارى سەردەمى خۆى بووە، کارى خانچییەتى کردووە و خاوەنى (خان و کاروانسەراى مام عەبدوڵڵا ناڵبەند) بووە، دواتر ناوی خانەکە گۆڕاوە بۆ (هۆتێل دونیا). ئەم خانە جێگەى لەنێو بازاڕى قەسابان بووە، ژوورەکانى تایبەت بوو بە کارگەچیەکان و خمچیەکان. ئەم خان و کاروانسەرایە لە شوێنى ئێستاى (بانکى نیشتیمان) و (بازاڕى سیروان)ـدا بووە لە نێو بازاڕی گەورەی سەنتەرى شارى هەولێر. هەندێک لە کرێکارەکانى ئەم خانەش لە جولەکەکانى ئەوکاتى هەولێر پێکهاتبوون.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=ئەربیلى |یەکەم=ئەرشەد |ڕێکەوت=١٩٩٣ |سەردێڕ=بنەماڵە خانەدان و ڕەسەنەکانى هەولێر و لە سەردەمى عوسمانییەکانەوسەرەتاى سەدەى بیستەم، بەشى حەوتەم |journal=برایەتى |پەڕەکان=١٣-١٤}}</ref> [[پەڕگە:Abdulwahid jumma Abdullah Qoja.jpg|وێنۆک|447x447پیکسڵ|عبدالواحید جمعە عەبدوڵڵا قۆجە(نەوەى مام عەبدوڵڵاى ناڵبەند)]] عەبدوڵڵا ناڵبەند، کوڕێکى هەبووە بەناوى (جمعە)، کە ئەویش خاوەنکار بووە و موڵکێکى زۆرى هەبووە لە سەنتەرى شارى هەولێر. خاوەنی پێنج کوڕ بووە، بە ناوەکانى (عبدالواحید، حامید، اسماعیل، ڕەزا، سوار).<ref name=":1" /> هەروەها (جمعە)، سێ کچی هەبووە، بە ناوەکانی (سەعدیە) و (علمیە) و (فەتحیە "خێزانی پارێزگاری پێشووی هەولێر").<ref name=":1" /> عبدالواحید جمعە عبداللە، کوڕە گەورەى مام (جمعە عەبدوڵڵا ناڵبەند) بووە، بە مام واحید ناسرابوو، هاوسەرگیرى لەگەڵ (نجیة [[لطيف زینل بزاز]]) کردووە و لە دواى کۆچی دوایی باوکى سەرپەرشتى بنەمالەکەى کردووە. مام واحیدیش، خاوەنکاربووە و موڵکێکى زۆرى لە سەنتەرى [[ھەولێر|شارى هەولێر]] هەبووە، هەروەها چەند سەیارەیەکى جێبى هەبووە و سایەقى لەسەر دامەزراندوون و لە هێڵى نێوان ([[ھەولێر|هەولێر]] و [[مەخموور|مەخمور]]) کاریان کردووە.<ref name=":1" /> حەمیدیش، بە (حاجى حەمید) ناسراوە، هاوسەرگیرى لەگەڵ (فخریە حمید صبرى بارزانى) کردووە. ئەویش خاوەنکار بووە و چەند پاسێکى گەورەى هەبووە و لە هێلى نێوان ([[ھەولێر|هەولێر]] و [[بەغدا|بەغداد]]) کاریان کردووە، منداڵەکانى بازرگانى ئۆتۆمبێل دەکەن.<ref name=":1" /> هەروەها کوڕەکانیتری، اسماعيل، هاوسەرگیری لەگەڵ (صبریة سعيد غريب راعي) كردووه، لەگەڵ دوو براکەیتری (مام ڕەزا و حاجی سوار) خەریکی کار و پیشەی ئاسایی بوونە.<ref name=":1" /> == <small>'''خان و کاروانسەراکانى هەولێر (هوتێل و کۆمەڵگەى بازرگانى جاران)'''</small> == دەستەواژەى (خان و کاروان سەراى)  بە واتاى کۆشکى مێوانخانە و شوێنى مانەوە و حەوانەوەی کاروانچییەکان، بەکارهاتووە. لە زمانی عەرەبیدا (منزل المسافرین) بەکارهاتووە کە ئەویش بە واتاى شوێنی مانەوەى رێبواران و بازرگان و گەشتیار و کاروانچییەکان دێت، هەروەها لە هەمانکاتدا جێگەى کڕین و فرۆشتنیش بووە، بە گشتى بۆ مێوانخانە و قەیسەریەکانیش بەکارهاتووە و شوێنى کۆمەڵگەى بازرگانى (مۆڵ) و هۆتێلی ئێستا دەگرێتەوە.<ref name=":0" /> == <small>'''خان و خانچییەتى'''</small> == خان، ئەو شوێنە دەگرێتەوە کە جاران وەک کۆگشتێک جێگاى ( حەوانەوە و مامەڵەت و سەوداکردن و کۆگا و خواردنگە و مەیدانى بازرگانى بووە ).<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=مخمورى|یەکەم=پيرداود|سەردێڕ=پيرە هەولێر (لێكۆلينەوە)|ساڵ=٢٠٠٤|شوێن=هەولێر|پەڕەکان=ل١١}}</ref> خانچى، سیفەتێکە دەدرێتە پاڵ ئەو کەسەى کە كاروبارى خان بەرێوەدەبات و ساخبێرى دەکات، مەرج نییە هەموو خاوەن خانێک (خانچى) بێت، يان ئەو کۆمەڵە کەسەى کە لە خاندا كار دەکەن خانچى بن , خانى وا هەبووە چەند پیشەگەرێکى دەستى تێدا بووە وەک (سەفارچى، کەبابخانە، ناڵبەندى، خمچى، خەلوزفرۆش، جامبازى، دەڵالى، چایخانە ...)<ref name=":2" /> [[پەڕگە:هەولێر-erbil.png|چوارچێوە|دیمەنێکى کۆنى هەولێر لە ئاسمانەوە کە زۆرێک لە خان و کاروانسەراکان دەردەکەون|سنوور|ناوەڕاست]] == '''خانەکانى هەولێر، لە کۆندا لەم خانانە پێکهاتبوون:''' == == '''<small>بەیاز خان (خانى سپى)</small>''' == ئەم خانە بە یەکێک لە خانە کۆنەکانى شارى هەولێردەژمێردرێت. دیسان خەڵکى هەولێر پێیان دەوت خانى گەورە. ئەم خانە لەسەرەتاى سەدەى (١٨)دەم، وەستایەک دروستى کردووە ناوى وەستا جەعفەر ئازەرى بووە . هەروەها بە دوکانەکانى پێش ئەم خانە دەوترا (خان ئۆجە). تاکو ئێستا لە هەولێر بەشوێنی ئەم خانە دەڵێن خان ئۆجە. ئەم خانە تاکو سەرەتاى شەستەکان مابوو. پاشان لەشوێنەکەى ئوتێڵى بێخال دروستکرا. یەکەم خاوەنى ئەم خانە رەشید ئاغا بوو، ئینجا ئەحمەد چەلەبى لێی کڕییەوە، بووە موڵکى ئەحمەد چەلەبی. دەرگاى ئەم خانە ڕووى لە رۆژئاوا بووە و دەرگایەکى دارى گەورەى هەبووە کە بە بزمارى گەورە داڕێژراو بوو. دەرگاکەى جیاکەرەوەیەکی زۆر بەرزى هە بووە، حوشترەوانیش لەم خانە دابەزیوون . ئەم خانە لە دوو نهۆم پێک هاتبوو. ژوورەکانى نهۆمى زەوى ١٢ ژوور بوو، چەند ژوورێکی تایبەت بە کارگەچیەکان هەبوو، وەک ئەنور کارگەچى وعەزیز کارگەچى.<ref name=":0" /> گارگەچیەکان لبادیان دروست دەکرد. هەروەها چەند ژوورێکى دیکەش تایبەت بوو بە خمچیەکان، وەکو یاسین ، مام تاها و مام قادر هەروەها چەند ژورێک هەبوو خورییان تیادا دادەنا. هەروەها لەم خانە گەنم و جۆ دادەندرا. لەم دواییانە مستۆ شابان کە خۆی کاری بەقاڵی دەکرد خانچى ئەم خانە بوو.<ref name=":0" /> بەیانیان ماست و کەرەو سەرتووى لە خەڵکى دێهاتەکان دەکرى. هەروەها نهۆمى دووەمى ئەم خانە سێ ژوور بوو <ref name=":0" /> == <small>'''ئەلەگچلر خانى (خانى هێلەگکەران)'''</small> == ئەو خانە لە پاڵ مزگەوتى بازار بوو. لە نهۆمێک پێک هاتبوو، خاوەنەکەى (عالى ئاغا  کورى ئەحمەد ئاغا) بووە. لەم خانە چەند ژوورێک هەبووە، تیادا چەند پیاوێکى دۆم هەبوو هێلەگ، غەربیل، بێژینگ وقەفەسى کەو و بولبول و شتى دیکەیان دروست دەکرد. مام فەتاح ومام نورەدین لەم خانە خانچى بوون و ژووریان هەبووە.  مازى و پیستى گۆڵک و مەرو بزنیان دەکرى و دەفرۆشت.  چەند ناڵبەندێک هەبووە. هەروەها تەوێڵە یەکیشى هەبووە، بۆ بەستنى گوێدریژ و وڵاخ. لە ناوەڕاستى ئەم خانە ناعورى مزگەوتى بازار هەبووە. دەرگاى ئەم خانە رووى لە باکوور بووە. ئەویش لە دار دروستکرابوو بزمار ڕێژ بوو.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=ئەربیلى |یەکەم=ئەرشەد |ڕێکەوت=١٩٩٥ |سەردێڕ=خان و کاروانسەراکانى هەولێر لە سەردەمى عوسمانییەکانەوە تاکوو ساڵانى حەفتا |journal=برایەتى |پەڕەکان=١٧-١٨}}</ref> == خانى مام قۆجە == ئەم خانە شوێنى لە نزیک مزگەوتى خانەقا بووە. بەرامبەر باغى شار نزیک خانى حاجی بەیرام بوو. ناوى خانچییەکەى قوربانى خانچى بوو. لە یەک نهۆم پێک هاتبوو، لەم خانە چەند ناڵبەندێک هەبووە. حاجى نەجمەدین کوڕى حاجى نورەدین دەڵێ: ئەم خانەیان کە رووخاند، بینایەى نوێیان دروست کرد لە بناغەکەى پارەى کۆن دەرچوو، دەگەڕاوە سەردەمى خەلیفەى ئەمەویەکان (عەبدولمەلیک بکوڕی مەروان). هەروها پەیکەرى گڵێنى (فەخارى) کەڵەشێرێک بەدەرکەوت. لەم خانەخەڵکی ناوچەی خۆشناوەتى دار و شەقلە و کاریتەیان دەفرۆشت. هەروەها چەند خمچیەک ژوورى هەبووە لەم خانە. لەوانە ئیسحاق، خدرۆکە یەهودى، مام یۆنە و بەبۆ یەهودی.<ref name=":0" /> == خانى حاجى ئەحمەد ئاغا == ئەم خانەش لە دوو نهۆم پێکهاتبوو، لە بەرامبەر مزگەوتى ئاڵتى بەرماغ بوو. خاوەنەکەى حاجى ئەحمەد ئاغاى باوکى عەلى ئاغا بوو. دەرگایەکى دارى گەورەى هەبوو دەگێڕنەوە دەڵێن، ” نرخى وەستانى ئاژەڵ لەم خانە یەک عانە بووە، نووستنیش هەر یەک عانە بووە. هەر لەبەر دەرگاى ئەم خانە ئەحمەد ئاغا سەکۆیەکى دروستکرد بوو حەسیرى لەسەر راخستبوو، ئاغاکانى هەولێر کە دەهاتنە لاى لەسەر ئەم سەکۆیە دادەنیشتن. لەو خانە چەند ژوورێک هەبوو کە کۆگاى بەقاڵەکان بوو، تیایدا هیزەى روون، پەنیر، ژاژی، قەسپی عەشرەیی، بەڕوو، گوێز و مێوژ و شتیتریان کۆدەکردەوە. هەروەها لەم خانە ژوورى یەکەم ژوورى رۆستەم قەساب بوو کە بازرگان بووە و ئیش و کارى لەم ژوورە بەڕێوە دەچوو. لە حەفتاکان خاوەنى ئەم خانە خانەکەى روخاند و کردیە باڵەخانە.<ref name=":0" /> == خانى حەسەن بەیرام == ئەم خانە نزیک دەرگاى بچووکى مزگەوتى خانەقا بووە. مام حەسەن لە تەنیشت دەرگاى دەرەوەى ئەم خانە، سەکۆیەکى دروستکردبوو. لەسەر ئەم سەکۆیە دادەنیشت. ئەم خانە لەیەک نهۆم پێکهاتبوو. چەند ژوورێکى تایبەت بەخمچیەکان. هەروەها گەنم و جۆ و کەلوپەلى ناوچەی خۆشناوەتى تێدا دەفرۆشرا.<ref name=":0" /> == خانى مستۆک == ئەم خانە لە پشت دەرمانخانەى سەلاحەدینی کۆن بوو خاوەنەکەى ناوى وەهان بووە پێان دەووت خانى موسڵاوییەکان چونکە موسڵاوییەکان کە دەهاتنە هەولێر لەم خانە پشوویان دەدا. لەم خانە چەند عەلافێک (ئالیک فرۆش) هەبووە، گەنم وجۆیان دەفرۆشت. هەروەها کا و ڕەژووشی تێادا دەفرۆشرا.<ref name=":0" /> == کومر خانى (خانى ڕەژوو فرۆشان) == ئەم خانە شوێنى لەپشت بانقى رافیدەین بووە و تایبەت بووە بە ڕەژوو فرۆشان، خاوەنەکەى عوسمان بوو باپیرى کەسایەتى ناودارى هەولێر (ویداد ئەرسەلان)، سەرۆکى ئۆجاغى تورکمان. ئەم خانە یەک نهۆم بووە و دەرگایەکى دارى گەورەى هەبووە <ref name=":0" /> == چیرەگچیلر خانى (خانى گەچ فرۆشەکان) == ئەم خانە لە پشت قوتابخانەى ئیبن خەلەکان بووە ئیستاکە شوێنەکەى گەراجى وەستانى ئۆتۆمبێلە. لەیەک نهۆم پێکهاتبوو لەوخانە گەچ فرۆشەکان لە کەندێناوە دەهاتن گەچیان دەفرۆشت.<ref name=":0" /> == سەید عەزیز خانى (خانى سەید عەزیزى) == ئەم خانە لە نزیک مزگەوتى نەجاڕان بووە بەرامبەر دەرگاى گەورەى قەڵات. ئەم خانە لە دوو نهۆم پێکهاتبوو. لە ژوورەکانى نهۆمی زەوى چەند خمچیەک هەبووە. هەروەها چەند دەباغێکیش هەبوو. وەک سەکران دەباغ حەوزیان هەبوو لەم خانە پێستى ئاژەڵیان دەکرى لە قەسابەکان و لەم حەوزانە چاکیان دەکرد. هەروەها تەپل و دەفیشیان دروست دەکرد. وە چەند ژووریک تایبەت بووە بەخورى فرۆشان .<ref name=":0" /> == خانى فەتاح ناڵبەند == ئەم خانە لە بەرامبەر سینەما حەمرا بووە لە یەک نهۆم پێک هاتبوو زۆربەى خەڵکی خۆشناوەتى دار و ڕەژوویان بۆ ئەم خانە دەهێنا.<ref name=":0" /> == خانى سەعید جامباز == شوێنەکەى لە گەرەگى تەعجیلى جولەکان بوو لەم خانە مامەڵەى ئاژەڵیان دەکرد وەکو مەر و بزن گۆلک و جوانەگا. لە یەک نهۆم پێک هاتبوو.<ref name=":0" /> [[پەڕگە:Erbıl-هەولێر.jpg|ناوەڕاست|وێنەیەکى کۆنى شاری هەولێر|وێنۆک]] {{تووڵی دەروازە|پارێزگای ھەولێر|مێژوو|4=عێراق|5=ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} 8mvrxtueamnhucinm43k6tl4rvnld0o 0 298215 1661078 1603481 2026-09-05T13:36:30Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە) 1661078 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''دووربان''' سێیەمین پڕدانیشتووترین شاری [[ئەفریقای باشوور]]ە، لە دوای [[جۆھانسبێرگ]] و [[کەیپ تاون]]، و گەورەترین شاری پارێزگای کوازولو-ناتالە. دەکەوێتە کەناری ڕۆژھەڵاتی ئەفریقای باشوور، لەسەر کەنداوی ناتالی [[ئۆقیانووسی ھیند]]. دووربان قەرەباڵغترین شاری بەندەرییە لە ئەفریقای ژێر بیابان و پێشتر ناوی پۆرت ناتال بووە. لە باکووری بەندەرەکە و ناوەندی شارەکە، دەمی ڕووباری ئومگێنی ھەڵکەوتووە؛ ناوەندی تەختی شارەکە بەرەو گردەکانی بێریا لە لای ڕۆژاوا بەرز دەبێتەوە؛ و لە لای باشووریش، بە درێژاییی کەنارەکە، ناوچەی بلەف ھەڵکەوتووە. دووربان بنکەی شارەوانیی کۆمەڵەشاری ئیتێکۆینی گەورەیە، کە ڕووبەرەکەی {{Cvt|2556|km2|sqmi}} دەگرێتەوە و لە ساڵی ٢٠٢٢دا ژمارەی دانیشتووانی ٤٫٢ ملیۆن کەس بووە، ئەمەش دانیشتووانی کۆمەڵەشارەکە دەکاتە یەکێک لە گەورەترین دانیشتووانی [[ئەفریقا]] لەسەر ئۆقیانووسی ھیند. لە سنوورەکانی شارەکەدا، ژمارەی دانیشتووانی دووربان لە ساڵی ٢٠١١دا ٥٩٥٬٠٦١ کەس بووە. شارەکە کەشوھەوایەکی نیمچەگەرمسێریی شێداری ھەیە، بە ھاوینی گەرم و باراناوی و زستانی فێنک و وشک.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Roberts |یەکەم=Debra |دوایین٢=O'Donoghue |یەکەم٢=Sean |ڕێکەوت=٢٠١٣|سەردێڕ=Urban environmental challenges and climate change action in Durban, South Africa |journal=Environment and Urbanization |بەرگ=٢٥|issue=2 |پەڕەکان=٢٩٩–٣١٩|doi=10.1177/0956247813500904 |doi-access=free}}</ref> بەڵگە شوێنەوارییەکان لە چیاکانی دراکێنسبێرگەوە ئاماژە بەوە دەکەن کە ناوچەکە ھەزاران ساڵ لەمەوبەر لەلایەن ڕاوچی-کۆکەرەوەکانەوە نیشتەجێ کراوە. دواتر، گەلی نگونی لە ناوچەکەدا نیشتەجێ بوون. لە ماوەی [[کریسمس]]ی ١٤٩٧دا، [[ڤاسکۆ دا گاما]] کەناراوەکەی بینی و ناوی نا {{Lang|pt|Natal}}، کە وشەیەکی پورتوگالییە بۆ کریسمس. لە ساڵی ١٨٢٤دا، بازرگانە ئینگلیزەکانی کۆلۆنیی کەیپ، بە سەرکردایەتیی فرانسیس فێروێڵ و ھێنری فین، بنکەیەکی بازرگانییان لە پۆرت ناتال دامەزراند، و لە کۆتاییی ئەو ساڵەدا، شاکا، پاشای زولو، زەوییەکانی دەوروبەری کەنداوەکەی پێبەخشین. لە ساڵی ١٨٣٥دا، ئاوەدانییەکە بە ناوی سێر بێنجامین دوربان، کە ئەو کاتە پارێزگاری کۆلۆنیی کەیپ بوو، ناوزەد کرا و لە ساڵی ١٨٥٤دا بوو بە شارۆچکە. لە ساڵی ١٨٦٠ بەدواوە، کرێکارانی گرێبەستدار لە ھیندستانی بەریتانییەوە گەیشتنە دووربان، لەگەڵ کۆچبەرە ھیندییە سەربەخۆکانی دواتر. کۆلۆنیی ناتال، کە گەشەی کردبوو، لە ساڵی ١٩١٠دا بوو بە پارێزگایەک لە یەکێتیی ئەفریقای باشوور، و لە ساڵی ١٩٣٥دا پێگەی شاری بە دووربان بەخشرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.sahistory.org.za/article/durban-timeline-1497-1990|سەردێڕ=Durban Timeline 1497-1990 {{!}} South African History Online |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240302005422/https://www.sahistory.org.za/article/durban-timeline-1497-1990 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=ساوس ئەفریکان ھیستۆری ئۆنلاین}}</ref> دووربان خاوەنی میراتێکی جۆراوجۆرە، کە ژمارەیەکی زۆر لە دانیشتووانی زولو، ھیندی، سپی پێست، و ڕەنگین پێستەکان لەخۆدەگرێت. لە ڕووی مێژووییەوە، بەھۆی کەناراوەکان و کەشوھەوای گەرمەکەیەوە، شوێنێکی گەشتیاریی ناسراو بوو لەسەر ئاستی ناوخۆ،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Maharaj |یەکەم=Brij |دوایین٢=Pillay |یەکەم٢=Vino |دوایین٣=Sucheran |یەکەم٣=Reshma |name-list-style=and |ڕێکەوت=٢٠٠٨|سەردێڕ=Durban - A subtropical coastal paradise? Tourism dynamics in a post-apartheid city |ناونیشان=https://journals.openedition.org/etudescaribeennes/1192?lang=en |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Études caribéennes |issue=9–10 |doi=10.4000/etudescaribeennes/1192 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240315111156/https://journals.openedition.org/etudescaribeennes/1192?lang=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئازاری ٢٠٢٤|doi-access=free}}</ref> بەڵام لە ساڵانی دواییدا، گەشتوگوزار تێیدا ڕووی لە دابەزین کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Sikhakhane |یەکەم=Naledi |ڕێکەوت=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.dailymaverick.co.za/article/2024-01-04-durban-tourism-still-limping-following-lacklustre-holiday-season-while-kzn-overall-sees-uptick/|سەردێڕ=Durban tourism still limping following lacklustre holiday season while KZN overall sees uptick |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240315111157/https://www.dailymaverick.co.za/article/2024-01-04-durban-tourism-still-limping-following-lacklustre-holiday-season-while-kzn-overall-sees-uptick/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=[[Daily Maverick|دەیلی ماوریک]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Dludla |یەکەم=Siphelele |ڕێکەوت=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.iol.co.za/business-report/economy/durban-can-wave-tourism-goodbye-if-it-doesnt-get-its-act-together-fast-07fb7153-284b-46c4-8c0d-205a905d2479|سەردێڕ=Durban can wave tourism goodbye if it doesn’t get its act together fast |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240315111156/https://www.iol.co.za/business-report/economy/durban-can-wave-tourism-goodbye-if-it-doesnt-get-its-act-together-fast-07fb7153-284b-46c4-8c0d-205a905d2479 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=[[Independent Online|ئیندیپێندێنت ئۆنلاین]]}}</ref> ھەندێک لە شوێنە ناسراوەکان بریتین لە: کەناراوی گۆڵدن مایل، باخچە بۆتانیکییەکان، گەلەریی ھونەری و مۆزەخانەی زانستی سروشتی لە تەلاری شارەوانی، شانۆی پلەیھاوس بە شێوازی تیودۆر، جیھانی دەریاییی یوشاکا، و ناوەندی کۆنگرە نێودەوڵەتییەکان. جگە لە شێوازە جیاوازەکانی تەلارسازی، کە لە ڤیکتۆریاییەوە تا ھاوچەرخ دەستپێدەکات، شێوازی ئارت دیکۆ شوێنپەنجەی خۆی لەسەر زۆرێک لە تەلارەکانی دووربان بەجێھێشتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Munro |یەکەم=Kathy |ڕێکەوت=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشان=https://www.theheritageportal.co.za/article/art-deco-durban|سەردێڕ=Art Deco Durban {{!}} The Heritage Portal |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240401102849/https://www.theheritageportal.co.za/article/art-deco-durban |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی نیسانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١ی نیسانی ٢٠٢٤|وێبگە=زە ھێریتج پۆرتال}}</ref> ھەتا ساڵی ٢٠١٨، [[ناوچەی گەورە|ناوچەی کۆمەڵەشارەکە]] بە ڕێژەی ٥٩٫٩٪ و ٩٫٦٪ بەشداریی لە [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] لەسەر ئاستی پارێزگا و نیشتمانیدا کردووە؛ کەرتە سەرەکۆکانیش بریتین بوون لە دارایی، خزمەتگوزارییە کۆمەڵایەتییەکان، پیشەسازیی بەرھەمھێنان، بازرگانی، گواستنەوە، و گەشتوگوزار.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.durban.gov.za/pages/government/about-ethekwini|سەردێڕ=eThekwini Municipality – About us (eThekwini Municipality) |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240330183734/https://www.durban.gov.za/pages/government/about-ethekwini |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=شارەوانیی ئیتێکۆینی}}</ref> دووربان یەکێک بوو لە شارە میواندارەکانی [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٠]]، کە یاریگای مۆسس مابھیدای بۆ دروست کرا،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Bason |یەکەم=Tom |دوایین٢=Cook |یەکەم٢=David |دوایین٣=Anagnostopoulos |یەکەم٣=Christos |name-list-style=and |ڕێکەوت=٢٠١٥|سەردێڕ=Legacy in major sport events: empirical insights from the 2010 FIFA World Cup in South Africa |ناونیشان=https://irep.ntu.ac.uk/id/eprint/34940/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Choregia |بەرگ=١١|issue=1 |پەڕەکان=٤٤–٦١|doi=10.4127/ch.2015.0096 |issn=1791-4027 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240426075700/https://irep.ntu.ac.uk/id/eprint/34940/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٤|doi-access=free}}</ref> و یەکەمین شاری ئەدەبیاتی [[یوونێسکۆ]]یە لە ئەفریقا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=David |یەکەم=Darryl |دوایین٢=Meyer |یەکەم٢=Naomi |ڕێکەوت=١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.litnet.co.za/durban-first-city-african-continent-become-unesco-world-city-literature/|سەردێڕ=Durban first city on the African continent to become a Unesco World City of Literature - LitNet |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240315132022/https://www.litnet.co.za/durban-first-city-african-continent-become-unesco-world-city-literature/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=لیتنێت}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Durban}} {{تووڵی دەروازە|ئەفریقا|جوگرافیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} [[پۆل:شارە بەندەرییەکانی ئەفریقای باشوور]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٢٤]] [[پۆل:شارەکانی ئەفریقای باشوور]] [[پۆل:Articles which use infobox templates with no data rows]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی زوولوو]] [[پۆل:وتارەکان بە وەسف]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 6fmtxmzelod70vhh6hgj9ld1lirqf78 0 299319 1661667 1638055 2026-09-06T07:36:58Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1661667 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دۆستانای دەشتی ھێرت | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|دوستانا دشتي هیرت}}<br>{{lang-en| Dostana Dashty Hert}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.834342| 44.592481}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی دۆستانای دەشتی ھێرت''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.834342| 44.592481|region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای سیدەکان|سیدەکان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای سیدەکان|ناحیەی ناوەند]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٩١٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = چۆڵ<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''دۆستانای دەشتی ھێرت''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای سیدەکان]] لە [[قەزای سیدەکان]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (-) [[خێزان]] و (-) کەس، کە (-) [[نێر]] و (-) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای سیدەکان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] os3gdsfexy9sqs84ym4n9odnphbsg8p 0 299325 1661659 1638056 2026-09-06T07:35:48Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1661659 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دۆرە ملک | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|دورةملک}}<br>{{lang-en| Doramlk}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.807696| 44.531236}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی دۆرە ملک''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.807696| 44.531236|region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای سیدەکان|سیدەکان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای سیدەکان|ناحیەی ناوەند]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٧٤٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٥٨ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''دۆرە ملک''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای سیدەکان]] لە [[قەزای سیدەکان]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٢٩)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (١٠) [[خێزان]] و (٥٨) کەس، کە (٣٦) [[نێر]] و (٢٢) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای سیدەکان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 1wpikid1izda193n9qubktu1pi09ozk 0 299439 1661678 1638052 2026-09-06T07:38:48Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1661678 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دۆلا | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|دولا}}<br>{{lang-en| Dola}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 37.017646| 44.659064}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی دۆلا''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 37.017646| 44.659064|region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای سیدەکان|سیدەکان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای سیدەکان|ناحیەی ناوەند]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٤١٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = چۆڵ<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''دۆلا''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای سیدەکان]] لە [[قەزای سیدەکان]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (١٢)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (-) [[خێزان]] و (-) کەس، کە (-) [[نێر]] و (-) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای سیدەکان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 5o8ffipskr2tvr48orgte0uofuel7zn 0 299454 1661677 1613825 2026-09-06T07:38:38Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە) 1661677 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|name=دۆقوز خاتوون|title=|more=|type=|image=HulaguAndDokuzKathun.JPG|image_size=|alt=|caption=[[ھۆلاکۆ خان]] و دۆقوز خاتوون لە تەنیشت یەک|succession=[[خاتوون]]ی [[ئیلخانی]]یەکان|reign=١٢٥٦ – ٨ی شوباتی ١٢٦٥|coronation=|predecessor=|successor=[[بولوغان خاتوون]]|regent=|succession1=|reign1=|coronation1=|predecessor1=|successor1=|regent1=|succession2=|reign2=|coronation2=|predecessor2=|successor2=|regent2=|succession3=|reign3=|coronation3=|predecessor3=|successor3=|regent3=|birth_name=|birth_date=<!-- For Gregorian dates: {{birth date and age|YYYY|MM|DD|df=y}} -->|birth_place=|death_date=١٦ی حوزەیرانی ١٢٦٥ <!-- {{death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD|df=y}} -->|death_place=|burial_date=|burial_place=|spouse=[[ھۆلاکۆ خان]]|consort=بەڵێ|issue=<!--list children in order of birth. Use {{plainlist}} or {{unbulleted list}} -->|house=[[کیراییتەکان]]|father=ئوویکوو|mother=|religion=[[مەسیحییەت]] * کڵێسای ڕۆژھەڵات|occupation=|signature_type=|signature=}}'''دۆقوز خاتوون''' (١٢٦٥ کۆچی دواییی کردووە) شازادەیەکی [[کیراییتەکان]] بووە کە ھاوسەرگیریی لەگەڵ [[ھۆلاکۆ خان]] کرد؛ ھاوسەرەکەی دامەزرێنەری [[ئیلخانی|دەوڵەتی ئێلخانی]] بووە و نەوەیەکی [[چەنگیزخان|جەنگیزخان]] بووە.{{Sfn|Runciman|1987}} دۆقوز خاتوون لەسەر دینی [[مەسیحییەت]] بوو. == ژیان == ڕەنگە دۆقوز خاتوون نەوەیەکی خانی کیراییی [[تۆغروول]] بووبێت، لە ڕێگەی کوڕەکەیەوە ئوویکوو یان ئەباقوو.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=May|یەکەم=Timothy|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=4gB9DQAAQBAJ&q=%22Doquz%20Khatun%22%20uyku&pg=PA146|سەردێڕ=The Mongol Empire: A Historical Encyclopedia [2 volumes]: A Historical Encyclopedia|ڕێکەوت=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=ABC-CLIO|ژپنک=٩٧٨١٦١٠٦٩٣٤٠٠|پەڕەکان=١٤٦|زمان=en}}</ref> سەرەتا دوای کۆچی دواییی باپیرەی، درا بە [[تۆلی خان|تۆلی خانی]] کوڕە بچووکەکەی جەنگیز خان و [[بۆرتە|بۆرتەی]] ھاوسەری. دوای مردنی لە ساڵی ١٢٣٢، ھاوسەرگیریی کرد لەگەڵ [[ھۆلاکۆ خان|ھۆلاکۆ خانی]] زڕکوڕی. ئەو بە یاوەری ھۆلاکۆ لە ھەڵمەتەکاندا ناسرابوو. لە [[گەمارۆدانی بەغدا (١٢٥٨)]]، [[مەغۆل|مەغۆلەکان]] دەیان ھەزار دانیشتوویان کۆمەڵکوژکرد، بەڵام لە ڕێگەی کاریگەریی دۆقوزەوە مەسیحییەکان ڕزگاریان بوو.{{Sfn|Runciman|1987}} ھەندێک سەرچاوە ئاماژە بەوە دەکەن کە دۆقوز خاتوون لە بنەڕەتدا [[ئاشوورییەکان|ئاشووری]] بووە<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Wigram|یەکەم=W. A. (William Ainger)|ناونیشان=http://archive.org/details/assyrianstheirne0000wigr|سەردێڕ=The Assyrians and their neighbours|ڕێکەوت=١٩٢٩|بڵاوکەرەوە=London : G. Bell & sons|ئەوانی تر=Internet Archive|پەڕەکان=١٢٩}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Prazniak|یەکەم=Roxann|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=mVnGDwAAQBAJ|سەردێڕ=Sudden Appearances: The Mongol Turn in Commerce, Belief, and Art|ڕێکەوت=٣١ی ئازاری ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=University of Hawaii Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٢٤٨-٧٨٠٨-٥|پەڕەکان=١٢٤|زمان=en}}</ref>، کە پابەند بووە بە کەنیسەی ڕۆژھەڵاتەوە، و زۆرجار وەک خێرخوازێکی گەورەی باوەڕی مەسیحی باس دەکرێت. == سەرچاوەکان == <references /> {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ژن}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:ساڵی لەدایکبوونی نەزانراو]] [[پۆل:مردووانی ١٢٦٥]] su7zoc2crwgm7kb7ab0827v57f9nlxi 10 299909 1661635 1656506 2026-09-06T07:22:23Z MFTG 21816 1661635 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = گوندەکانی قەزای تلکێف |title = [[پێڕستی گوندەکانی قەزای تلکێف]] |listclass = hlist | above = [[کوردستان]] > [[باشووری کوردستان|باشوور]] > [[پارێزگای نەینەوا]] > [[قەزای تلکێف]] | group1 = [[ناحیەی ناوەندی قەزای تلکێف|ناحیەی ناوەند]] | list1 = * '''[[تلکێف]]'''(ناوەند) * [[باتنایا]] * [[باعوێزا]] * [[باقۆفا]] * [[تلیابس]] * [[تەلسقۆف]] * [[تەلسین]] * [[چقلۆ]] * [[سادە]] * [[سماقیە]] * [[شریخانی خواروو]] * [[شریخانی سەروو]] * [[شۆرکی بچووک]] * [[شۆرکی گەورە]] * [[عەباسیە، تلکێف|عەباسیە]] * [[فلفێل]] * [[قایم]] * [[قەرەقۆینلو]] * [[قەوسیات]] * [[کانی شیرین، تلکێف|کانی شیرین]] * [[کەڤرۆک]] * [[گرئیسحاق]] * [[موسقەڵاوە]] * [[نەجمۆک]] | group2 = [[ناحیەی ئەلقۆش]] | list2 = * '''[[ئەلقۆش]]'''(ناوەند) * [[ئەمبەقرە]] * [[بابیرێ]] * [[باورسان]] * [[بەدریکێ]] * [[بۆزا]] * [[بیندوایا]] * [[بێبان]] * [[بێبۆز]] * [[پیرۆزاوە]] * [[تەفتیان]] * [[جەڕەحیێ]] * [[جەمبور]] * [[خەتارێ]] * [[خۆرەزان]] * [[خۆشابا]] * [[داکا بچیک]] * [[داکا مەزن]] * [[دەشقۆتان]] * [[دۆغاتا]] * [[دێر سەیدە]] * [[دێرستون]] * [[ڕوونک]] * [[سرێچکا]] * [[سندانکی ژووری]] * [[سندانکی ژێری]] * [[شەرەفیە]] * [[شێخکا]] * [[عەمێری]] * [[عەین حلوە]] * [[قەسرونە]] * [[کرکە]] * [[کەرانە]] * [[کەلاتە]] * [[کیرانجو]] * [[گابارا]] * [[گرساڤە]] * [[گەرماوە، ئەلقۆش|گەرماوە]] * [[گەمبس]] * [[نەسیرێ]] * [[نەڤیریە]] | group3 = [[ناحیەی وانکێ]] | list3 = * '''[[وانکێ]]'''(ناوەند) * [[بابنێت]] * [[تەروجەدیدە]] * [[تەل عەدەس]] * [[تەل ھەمیان]] * [[تەلیعە]] * [[جانک]] * [[جەدیدە ملح]] * [[جەمالیە]] * [[حەسەن جەلاد]] * [[حەمد]] * [[خەراب شتائی]] * [[خواجە خەلیل]] * [[دەحلاڕەش خواروو]] * [[دەحلاڕەش سەروو]] * [[دەرنەجوخ]] * [[دەوانش]] * [[دواسە]] * [[دیرام توسە]] * [[سیمحلا]] * [[شیحیە]] * [[شێخ محەممەد]] * [[عەلەملو]] * [[عەمار بێت]] * [[عەمار کەبر]] * [[عەوێنە، وانکێ|عەوێنە]] * [[غەزعیل]] * [[قەرەخەراب]] * [[کەرج]] * [[کەفرج]] * [[مسرج جەدیدە]] * [[مسرج قەدیمە]] * [[ملح عولیا]] * [[منارە، وانکێ|منارە]] * [[موستاح]] * [[موشرەف حەبێت]] |below = ناوەند: [[تلکێف]]، شارۆچکەکان: [[وانکێ]] و [[ئەلقۆش]] }}<includeonly>[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]</includeonly> <noinclude> [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] </noinclude> 53glb324fphkpn2byyj4qku4hm21jhu 1661636 1661635 2026-09-06T07:24:51Z MFTG 21816 1661636 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = گوندەکانی قەزای تلکێف |title = [[پێڕستی گوندەکانی قەزای تلکێف]] |listclass = hlist | above = [[کوردستان]] > [[باشووری کوردستان|باشوور]] > [[پارێزگای نەینەوا]] > [[قەزای تلکێف]] | group1 = [[ناحیەی ناوەندی قەزای تلکێف|ناحیەی ناوەند]] | list1 = * '''[[تلکێف]]'''(ناوەند) * [[باتنایا]] * [[باعوێزا]] * [[باقۆفا]] * [[تلیابس]] * [[تەلسقۆف]] * [[تەلسین]] * [[چقلۆ]] * [[سادە]] * [[سماقیە]] * [[شریخانی خواروو]] * [[شریخانی سەروو]] * [[شۆرکی بچووک]] * [[شۆرکی گەورە]] * [[عەباسیە، تلکێف|عەباسیە]] * [[فلفێل]] * [[قایم]] * [[قەرەقۆینلو]] * [[قەوسیات]] * [[کانی شیرین، تلکێف|کانی شیرین]] * [[کەڤرۆک]] * [[گرئیسحاق]] * [[موسقەڵاوە]] * [[نەجمۆک]] | group2 = [[ناحیەی ئەلقۆش]] | list2 = * '''[[ئەلقۆش]]'''(ناوەند) * [[ئەمبەقرە]] * [[بابیرێ]] * [[باورسان]] * [[بەدریکێ]] * [[بۆزا]] * [[بیندوایا]] * [[بێبان]] * [[بێبۆز]] * [[پیرۆزاوە]] * [[تەفتیان]] * [[جەڕەحیێ]] * [[جەمبور]] * [[خەتارێ]] * [[خۆرەزان]] * [[خۆشابا]] * [[داکا بچیک]] * [[داکا مەزن]] * [[دەشقۆتان]] * [[دۆغاتا]] * [[دێر سەیدە]] * [[دێرستون]] * [[ڕوونک]] * [[سرێچکا]] * [[سندانکی ژووری]] * [[سندانکی ژێری]] * [[شەرەفیە]] * [[شێخکا]] * [[عەمێری]] * [[عەین حلوە]] * [[قەسرونە]] * [[کرکە]] * [[کەرانە]] * [[کەلاتە]] * [[کیرانجو]] * [[گابارا]] * [[گرساڤە]] * [[گەرماوە شێخان]] * [[گەرماوە، ئەلقۆش|گەرماوە]] * [[گەمبس]] * [[نەسیرێ]] * [[نەڤیریە]] | group3 = [[ناحیەی وانکێ]] | list3 = * '''[[وانکێ]]'''(ناوەند) * [[بابنێت]] * [[تەروجەدیدە]] * [[تەل عەدەس]] * [[تەل ھەمیان]] * [[تەلیعە]] * [[جانک]] * [[جەدیدە ملح]] * [[جەمالیە]] * [[حەسەن جەلاد]] * [[حەمد]] * [[خەراب شتائی]] * [[خواجە خەلیل]] * [[دەحلاڕەش خواروو]] * [[دەحلاڕەش سەروو]] * [[دەرنەجوخ]] * [[دەوانش]] * [[دواسە]] * [[دیرام توسە]] * [[سیمحلا]] * [[شیحیە]] * [[شێخ محەممەد]] * [[عەلەملو]] * [[عەمار بێت]] * [[عەمار کەبر]] * [[عەوێنە، وانکێ|عەوێنە]] * [[غەزعیل]] * [[قەرەخەراب]] * [[کەرج]] * [[کەفرج]] * [[مسرج جەدیدە]] * [[مسرج قەدیمە]] * [[ملح عولیا]] * [[منارە، وانکێ|منارە]] * [[موستاح]] * [[موشرەف حەبێت]] |below = ناوەند: [[تلکێف]]، شارۆچکەکان: [[وانکێ]] و [[ئەلقۆش]] }}<includeonly>[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]</includeonly> <noinclude> [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] </noinclude> k5tqe6hzo4ui7lv2isiits26a4rjmao 2 299999 1661700 1656807 2026-09-06T09:54:34Z SakuraBot 51806 بۆت: نوێکردنەوەی پێڕستی وتارە کورتەکان دەربارەی ژنان 1661700 wikitext text/x-wiki {{Center|''ئەم پەڕەیە بە شێوەی خۆکار نوێدەکرێتەوە. ئەو وتارانەی دەربارەی ژنانن و کورتن لێرەدا ڕیز کراون، لە کورتترینەوە، بۆ ئەوەی بزانرێت کام وتار زۆرترین پێویستی بە کارکردن ھەیە. ژمارەکان بە بایتی ناوەڕۆک تەواون واتا: سەرچاوە و داڕێژە و خشتەکان ژمار ناکرێن.''}} '''کۆی وتارەکان دەربارەی ژنان:''' 2804 · '''پێویستیان بە کارکردن ھەیە:''' 200 · '''دوایین نوێکردنەوە:''' 2026-09-06 09:54 UTC {| class="wikitable sortable" style="margin:1em auto;" ! # !! وتار !! ناوەڕۆک (بایت) !! قەبارەی پەڕە !! کۆلکە؟ |- |1 |[[لۆرن ھۆڵی]] |68 |1177 |{{Green|بەڵێ}} |- |2 |[[ھان نا-نا]] |79 |1841 |{{Red|نەخێر}} |- |3 |[[سوزان رۆکێت]] |80 |581 |{{Green|بەڵێ}} |- |4 |[[ھا جی-یۆنگ]] |82 |1269 |{{Red|نەخێر}} |- |5 |[[جوونۆ]] |96 |466 |{{Green|بەڵێ}} |- |6 |[[ھۆنگ ڕی-نا]] |97 |1275 |{{Red|نەخێر}} |- |7 |[[رافایلا دێ لۆرنتیس]] |103 |765 |{{Green|بەڵێ}} |- |8 |[[کواک جی-مین]] |103 |1901 |{{Red|نەخێر}} |- |9 |[[شیرا ھاس]] |108 |1894 |{{Red|نەخێر}} |- |10 |[[مریەم بووبانی]] |109 |1477 |{{Green|بەڵێ}} |- |11 |[[ماریسۆل گۆنزالێز]] |114 |732 |{{Green|بەڵێ}} |- |12 |[[سێریس (میتۆلۆژیا)]] |117 |527 |{{Green|بەڵێ}} |- |13 |[[ھان سوو-یۆن]] |120 |1359 |{{Red|نەخێر}} |- |14 |[[ھۆنگ جی-یوون]] |120 |1414 |{{Red|نەخێر}} |- |15 |[[فو جینگ]] |120 |1739 |{{Red|نەخێر}} |- |16 |[[کیم یوو-ری]] |120 |1797 |{{Red|نەخێر}} |- |17 |[[کیم ھێ-جون]] |122 |1912 |{{Red|نەخێر}} |- |18 |[[ڤینوس (میتۆلۆژیا)]] |124 |679 |{{Green|بەڵێ}} |- |19 |[[چۆی یوو-جونگ (خانمەکتەر)]] |124 |1578 |{{Red|نەخێر}} |- |20 |[[ھان چی-ئاھ]] |124 |1910 |{{Red|نەخێر}} |- |21 |[[ھۆنگ یۆ-جین]] |126 |1396 |{{Red|نەخێر}} |- |22 |[[ژانگ یوچی]] |128 |1850 |{{Red|نەخێر}} |- |23 |[[ئەڵایڤ فیلمز]] |132 |512 |{{Green|بەڵێ}} |- |24 |[[ھۆنگ سوو-ھیون]] |132 |1832 |{{Red|نەخێر}} |- |25 |[[ھیۆ یی-جەی]] |134 |1465 |{{Red|نەخێر}} |- |26 |[[چو یێ-جین]] |135 |1409 |{{Red|نەخێر}} |- |27 |[[ھوانگ سیۆک-جیۆنگ]] |135 |1689 |{{Red|نەخێر}} |- |28 |[[ھۆنگ سیونگ-ھی]] |136 |1613 |{{Red|نەخێر}} |- |29 |[[چۆی یو-ھوا]] |137 |1259 |{{Red|نەخێر}} |- |30 |[[ڤیرۆنیکا کووپەر]] |138 |1040 |{{Green|بەڵێ}} |- |31 |[[کیم ئیون-سووک]] |140 |1690 |{{Red|نەخێر}} |- |32 |[[ھان سونگ-یون]] |140 |1710 |{{Red|نەخێر}} |- |33 |[[بۆن مۆت پرۆداکشنز]] |141 |936 |{{Green|بەڵێ}} |- |34 |[[ھان جی-ئان]] |141 |1628 |{{Red|نەخێر}} |- |35 |[[ھۆنگ ئین-یۆنگ]] |142 |1391 |{{Red|نەخێر}} |- |36 |[[سالی بلەین]] |142 |1575 |{{Red|نەخێر}} |- |37 |[[ستەیسی تایتڵ]] |147 |833 |{{Green|بەڵێ}} |- |38 |[[ماریا بێڵۆ]] |147 |1510 |{{Green|بەڵێ}} |- |39 |[[ئان سێر]] |149 |1741 |{{Green|بەڵێ}} |- |40 |[[یوو دا-ئین]] |149 |1864 |{{Red|نەخێر}} |- |41 |[[کیم کۆت-بی]] |149 |1904 |{{Red|نەخێر}} |- |42 |[[ئاڤا ئاکریس]] |150 |1165 |{{Green|بەڵێ}} |- |43 |[[پێگی ئەھێرن]] |150 |1310 |{{Green|بەڵێ}} |- |44 |[[ھوانگ سون-ھی]] |150 |1502 |{{Red|نەخێر}} |- |45 |[[ئان سکات]] |151 |1669 |{{Green|بەڵێ}} |- |46 |[[بانگ ئیون-جین]] |151 |1881 |{{Green|بەڵێ}} |- |47 |[[ھان یۆ-ریوم]] |152 |1525 |{{Red|نەخێر}} |- |48 |[[ڕۆبن توونی]] |153 |1475 |{{Red|نەخێر}} |- |49 |[[لیو ڕوشی]] |153 |1511 |{{Red|نەخێر}} |- |50 |[[ئان کەلیف]] |153 |1606 |{{Green|بەڵێ}} |- |51 |[[ئان پوارێ]] |153 |1606 |{{Green|بەڵێ}} |- |52 |[[ئان گۆدار]] |153 |1686 |{{Green|بەڵێ}} |- |53 |[[گیدیەن ئادڵن]] |154 |1646 |{{Green|بەڵێ}} |- |54 |[[لورانس ئیشێ]] |155 |1685 |{{Green|بەڵێ}} |- |55 |[[میشێل لێبر]] |155 |1795 |{{Green|بەڵێ}} |- |56 |[[ماریاما با]] |155 |1868 |{{Green|بەڵێ}} |- |57 |[[لویس لابێ]] |155 |1930 |{{Green|بەڵێ}} |- |58 |[[ئیبرۆ تیمتیک]] |156 |1349 |{{Green|بەڵێ}} |- |59 |[[کارێل مێنین]] |157 |1621 |{{Green|بەڵێ}} |- |60 |[[فاتوو دیۆمێ]] |157 |1679 |{{Green|بەڵێ}} |- |61 |[[ماری نۆئێل]] |157 |1733 |{{Green|بەڵێ}} |- |62 |[[ژی بروونۆ]] |157 |1748 |{{Green|بەڵێ}} |- |63 |[[ئانی دۆگرۆت]] |157 |1752 |{{Green|بەڵێ}} |- |64 |[[فرێد ڤارگاس]] |157 |1903 |{{Green|بەڵێ}} |- |65 |[[ماریز کۆندێ]] |157 |1927 |{{Green|بەڵێ}} |- |66 |[[ئیزابێڵا ئاکریس]] |158 |1089 |{{Green|بەڵێ}} |- |67 |[[بێڤەرڵی ئادڵەند]] |158 |1269 |{{Green|بەڵێ}} |- |68 |[[ئەلێگرا ئاکۆستا]] |158 |1281 |{{Green|بەڵێ}} |- |69 |[[ئابی وۆلکە]] |159 |1024 |{{Green|بەڵێ}} |- |70 |[[بێاتریس لێکا]] |159 |1716 |{{Green|بەڵێ}} |- |71 |[[سۆفی کۆتەن]] |159 |1864 |{{Green|بەڵێ}} |- |72 |[[ئامێلی نۆتوم]] |159 |1890 |{{Green|بەڵێ}} |- |73 |[[ماری ئێندیای]] |159 |1902 |{{Green|بەڵێ}} |- |74 |[[سەمیرا بێلیل]] |159 |1919 |{{Green|بەڵێ}} |- |75 |[[ئان-ماری سیمۆن]] |160 |1674 |{{Green|بەڵێ}} |- |76 |[[سکایلەر وایت]] |161 |738 |{{Green|بەڵێ}} |- |77 |[[میریەم سێلاسو]] |161 |912 |{{Green|بەڵێ}} |- |78 |[[نێلی ئارکان]] |161 |1447 |{{Green|بەڵێ}} |- |79 |[[بێئاتریکس بێک]] |161 |1686 |{{Green|بەڵێ}} |- |80 |[[جیۆنگ دا-بین]] |161 |1897 |{{Green|بەڵێ}} |- |81 |[[دۆمینیک ڕۆلەن]] |161 |1911 |{{Green|بەڵێ}} |- |82 |[[ماری شرایدەر]] |162 |859 |{{Green|بەڵێ}} |- |83 |[[ئەلێکس ھیرشی]] |163 |827 |{{Green|بەڵێ}} |- |84 |[[کلۆئێ دولۆم]] |163 |1049 |{{Green|بەڵێ}} |- |85 |[[ئێدیت پیاف]] |163 |1244 |{{Green|بەڵێ}} |- |86 |[[جێسیکا سترۆپ]] |163 |1358 |{{Green|بەڵێ}} |- |87 |[[فرانسواز نیمال]] |163 |1595 |{{Green|بەڵێ}} |- |88 |[[ڤیڤیەن موور]] |163 |1627 |{{Green|بەڵێ}} |- |89 |[[کیکوو یاماتا]] |163 |1669 |{{Green|بەڵێ}} |- |90 |[[مادلێن بوردووک]] |163 |1698 |{{Green|بەڵێ}} |- |91 |[[بێئاتریس ئامێر]] |163 |1732 |{{Green|بەڵێ}} |- |92 |[[کارۆلین لامارش]] |163 |1741 |{{Green|بەڵێ}} |- |93 |[[ماریلین دێبیۆل]] |163 |1760 |{{Green|بەڵێ}} |- |94 |[[ئاندرێ بروونن]] |163 |1847 |{{Green|بەڵێ}} |- |95 |[[گابریێل ڤیتکاپ]] |163 |1912 |{{Green|بەڵێ}} |- |96 |[[فرانسین دو سێلڤ]] |164 |1644 |{{Green|بەڵێ}} |- |97 |[[دێلفین دو ڤیگان]] |164 |1900 |{{Green|بەڵێ}} |- |98 |[[ماریاما ئێندوای]] |165 |1630 |{{Green|بەڵێ}} |- |99 |[[نیکۆل مالانکۆنی]] |165 |1701 |{{Green|بەڵێ}} |- |100 |[[تاوۆس ئامراوش]] |165 |1830 |{{Green|بەڵێ}} |- |101 |[[مارگۆریت ئۆدو]] |165 |1860 |{{Green|بەڵێ}} |- |102 |[[فران واڵش]] |166 |1019 |{{Green|بەڵێ}} |- |103 |[[ژانین بواسار]] |166 |1766 |{{Green|بەڵێ}} |- |104 |[[سیمۆن شڤارز-بارت]] |166 |1787 |{{Green|بەڵێ}} |- |105 |[[کلۆد پووژاد-رۆنو]] |166 |1836 |{{Green|بەڵێ}} |- |106 |[[کەتی ڕێمی]] |167 |1599 |{{Green|بەڵێ}} |- |107 |[[لوویز درێڤێ]] |167 |1762 |{{Green|بەڵێ}} |- |108 |[[ژۆنڤیێ فۆکۆنیێ]] |167 |1839 |{{Green|بەڵێ}} |- |109 |[[لیندا ماریا بارۆس]] |168 |1292 |{{Green|بەڵێ}} |- |110 |[[مێلیس دو کێرانگێل]] |168 |1819 |{{Green|بەڵێ}} |- |111 |[[ڕاندی زووکەربێرگ]] |169 |1026 |{{Green|بەڵێ}} |- |112 |[[ژۆئێل برێت]] |169 |1613 |{{Green|بەڵێ}} |- |113 |[[ھا یۆن-سوو]] |169 |1841 |{{Red|نەخێر}} |- |114 |[[ڕووت ڕۆز]] |170 |948 |{{Green|بەڵێ}} |- |115 |[[ھۆنگ سوو-ئاھ]] |170 |1738 |{{Red|نەخێر}} |- |116 |[[گیل ئیون-ھێ]] |171 |1666 |{{Red|نەخێر}} |- |117 |[[ئیلا مایار]] |171 |1784 |{{Green|بەڵێ}} |- |118 |[[پاتی کار]] |172 |1008 |{{Green|بەڵێ}} |- |119 |[[ھۆپ بووت]] |172 |1064 |{{Green|بەڵێ}} |- |120 |[[ماری ئان باربیێ]] |172 |1699 |{{Green|بەڵێ}} |- |121 |[[لیندا ھامیڵتن]] |173 |1290 |{{Green|بەڵێ}} |- |122 |[[لێسلی کاپلان]] |173 |1873 |{{Green|بەڵێ}} |- |123 |[[مەی بەکڵی]] |174 |963 |{{Green|بەڵێ}} |- |124 |[[ماگی کیلی]] |174 |967 |{{Green|بەڵێ}} |- |125 |[[لۆرن جۆنز]] |174 |1156 |{{Green|بەڵێ}} |- |126 |[[کاتی کێلی]] |174 |1218 |{{Green|بەڵێ}} |- |127 |[[ڕائوول دو نێڤری]] |174 |1745 |{{Green|بەڵێ}} |- |128 |[[گرێتە ھێرمان]] |174 |1892 |{{Red|نەخێر}} |- |129 |[[مێرسێدێس دێئامبرۆزیس]] |175 |977 |{{Green|بەڵێ}} |- |130 |[[ئێلین دو مۆنفێران]] |175 |1833 |{{Green|بەڵێ}} |- |131 |[[کریستی بوس]] |176 |1012 |{{Green|بەڵێ}} |- |132 |[[سابرا جۆنز]] |176 |1050 |{{Green|بەڵێ}} |- |133 |[[ستۆرم لارج]] |176 |1284 |{{Green|بەڵێ}} |- |134 |[[ژۆرژ دو بێربروون]] |176 |1835 |{{Green|بەڵێ}} |- |135 |[[ئیرێن ئاموا]] |177 |1861 |{{Green|بەڵێ}} |- |136 |[[کاترین پوتزی]] |177 |1896 |{{Green|بەڵێ}} |- |137 |[[فۆرتونا]] |178 |474 |{{Green|بەڵێ}} |- |138 |[[جۆنیکا بووت]] |178 |909 |{{Green|بەڵێ}} |- |139 |[[کینان کامپا]] |178 |1137 |{{Green|بەڵێ}} |- |140 |[[فرانسواز اوربان-منینگر]] |178 |1645 |{{Green|بەڵێ}} |- |141 |[[مەنسوورە خوجەستە باقرزادە]] |179 |1133 |{{Red|نەخێر}} |- |142 |[[شایلا ستایلز]] |179 |1429 |{{Red|نەخێر}} |- |143 |[[فیدجا سیمۆ]] |180 |909 |{{Green|بەڵێ}} |- |144 |[[جولی ڕۆبینسن]] |180 |958 |{{Green|بەڵێ}} |- |145 |[[جۆنستن بێنێت]] |180 |1005 |{{Green|بەڵێ}} |- |146 |[[باربارا لانگ]] |180 |1018 |{{Green|بەڵێ}} |- |147 |[[ئانیکا بۆراس]] |180 |1108 |{{Green|بەڵێ}} |- |148 |[[ئالیسن مارتن]] |180 |1313 |{{Green|بەڵێ}} |- |149 |[[ڕەی سیھۆرن]] |180 |1453 |{{Green|بەڵێ}} |- |150 |[[دیمە ئەکتا]] |180 |1694 |{{Green|بەڵێ}} |- |151 |[[بریتانی لاودا]] |181 |1342 |{{Green|بەڵێ}} |- |152 |[[ھاروکا ئابێ]] |181 |1741 |{{Green|بەڵێ}} |- |153 |[[سیۆ وو]] |181 |1828 |{{Red|نەخێر}} |- |154 |[[نانسی کوان]] |182 |1331 |{{Green|بەڵێ}} |- |155 |[[مارسولین دێبۆردو ڤالمۆر]] |182 |1788 |{{Green|بەڵێ}} |- |156 |[[کاترین لابووبێ]] |183 |1647 |{{Green|بەڵێ}} |- |157 |[[ڕووچی سانگڤی]] |184 |782 |{{Green|بەڵێ}} |- |158 |[[لۆرا فرایزەر]] |184 |967 |{{Green|بەڵێ}} |- |159 |[[ئاریانا مادیکس]] |184 |1257 |{{Green|بەڵێ}} |- |160 |[[بێتسی بڕاندت]] |184 |1477 |{{Green|بەڵێ}} |- |161 |[[مۆنیک تۆماسێتیێ]] |184 |1653 |{{Green|بەڵێ}} |- |162 |[[فاننی کەدێو]] |184 |1714 |{{Green|بەڵێ}} |- |163 |[[لوویز ڤیکتۆرین ئاکلارمان]] |184 |1866 |{{Green|بەڵێ}} |- |164 |[[ئۆقیانووسەکان]] |185 |957 |{{Green|بەڵێ}} |- |165 |[[سۆفی فونتانێل]] |185 |1685 |{{Green|بەڵێ}} |- |166 |[[ئاتیا شیتی]] |186 |1220 |{{Green|بەڵێ}} |- |167 |[[جیۆ سۆ-مین]] |187 |1114 |{{Green|بەڵێ}} |- |168 |[[ئاروشی نیشانک]] |187 |1364 |{{Green|بەڵێ}} |- |169 |[[یاسکۆ سەواگوچی]] |187 |1449 |{{Green|بەڵێ}} |- |170 |[[بێلیندا کانۆن]] |187 |1629 |{{Green|بەڵێ}} |- |171 |[[لۆرانس کۆسێ]] |187 |1830 |{{Green|بەڵێ}} |- |172 |[[لیندسی ئێڵیس جۆنز]] |188 |1299 |{{Red|نەخێر}} |- |173 |[[شانتال تۆما]] |188 |1895 |{{Green|بەڵێ}} |- |174 |[[لیتۆ]] |189 |681 |{{Green|بەڵێ}} |- |175 |[[سۆفی لووبیێر]] |189 |1696 |{{Green|بەڵێ}} |- |176 |[[چۆی یوو-یۆنگ]] |190 |1842 |{{Red|نەخێر}} |- |177 |[[مارتو بیبێسکو]] |191 |1842 |{{Green|بەڵێ}} |- |178 |[[مادلێن دو سکوودێری]] |192 |1347 |{{Green|بەڵێ}} |- |179 |[[فرانسواز مال-ژۆریس]] |192 |1892 |{{Green|بەڵێ}} |- |180 |[[ئینسا]] |193 |590 |{{Green|بەڵێ}} |- |181 |[[جەین جۆزێف]] |193 |1164 |{{Green|بەڵێ}} |- |182 |[[یویوکۆ تاکێمیا]] |193 |1432 |{{Red|نەخێر}} |- |183 |[[ڤیرژینی دێپانت]] |194 |1292 |{{Green|بەڵێ}} |- |184 |[[ژیزێل پینو]] |194 |1859 |{{Green|بەڵێ}} |- |185 |[[ئاولا پۆڵسن]] |195 |816 |{{Green|بەڵێ}} |- |186 |[[ئوم ئاینگ-ڕان]] |195 |1883 |{{Green|بەڵێ}} |- |187 |[[لین کۆلینز]] |196 |1557 |{{Green|بەڵێ}} |- |188 |[[مۆ کۆلینز]] |196 |1643 |{{Green|بەڵێ}} |- |189 |[[سۆفیا ھوبلیتز]] |198 |810 |{{Green|بەڵێ}} |- |190 |[[ئێمیڵی کینی]] |198 |1458 |{{Green|بەڵێ}} |- |191 |[[لۆرن ڕیدلۆف]] |198 |1601 |{{Green|بەڵێ}} |- |192 |[[ئیدی پاتەرسن]] |199 |1240 |{{Green|بەڵێ}} |- |193 |[[پاولا لازارۆ]] |200 |952 |{{Green|بەڵێ}} |- |194 |[[ئەنجێڵ تیۆری]] |200 |1105 |{{Green|بەڵێ}} |- |195 |[[کاتلین ناکۆن]] |200 |1208 |{{Green|بەڵێ}} |- |196 |[[لەیلا ڕۆبینز]] |200 |1351 |{{Green|بەڵێ}} |- |197 |[[قەدەم خەیر]] |202 |640 |{{Green|بەڵێ}} |- |198 |[[نادیە ھێڵکەر]] |202 |1024 |{{Green|بەڵێ}} |- |199 |[[کایڵی فڵێمینگ]] |202 |1274 |{{Green|بەڵێ}} |- |200 |[[کاتیا زامۆلۆدچیکۆڤا]] |202 |1407 |{{Green|بەڵێ}} |} l5gwp4inml7nlrwkg47ln1cww1stlex 0 300132 1661687 1623036 2026-09-06T08:58:08Z Ari Qasm 57423 /* */ 1661687 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict|conflict=|width=|partof=[[کاتھێڵی ڕاپەڕینی کوردەکان]]|image=Bohtan-ku.png|caption=نەخشەی میرنشینی بۆتان دوای فراوانبوونی ڕاپەڕینەکەی بەدرخان بەگ لە ١٨٤٦ و ئەو شوێنانەی کۆنتڕۆڵی کردن|date=١٨٤٥–١٨٤٧{{ھن}}١٨٥٤–١٨٥٥|place=[[کوردستان]]، [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]|coordinates=|map_type=|map_relief=|latitude=|longitude=|map_size=|map_marksize=|map_caption=|map_label=|territory=|result=عوسمانییەکان سەرکەوتن * ڕاپەڕینەکە سەرکوتکرا * [[میرنشینی بۆتان]] ھەڵوەشایەوە|status=|combatants_header=|combatant1={{tree list}} *{{flagicon image|Bohtan Flag.jpg}} [[میرنشینی بۆتان|بۆتان]] {{tree list/end}}|combatant2={{tree list}} *{{flagicon image|Flag of Ottoman Empire.png}} [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|دەوڵەتی عوسمانی]] **{{flagicon image|Êzîdxan Protection Force.svg}} [[میرنشینی شێخان|داسنی]] *'''پاڵپشتانی ناسەربازی:''' *{{flagicon image|Flag of the United Kingdom (1-2).svg}} [[شانشینی یەکگرتوو|بەڕیتانیا]] *{{flagicon image|Flag of Russia (1858–1896).svg}} [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی|ڕووسیا]] {{tree list/end}}|combatant3=|commander1={{tree list}} *{{flagicon image|Bohtan Flag.jpg}} [[بەدرخان بەگ]] *{{flagicon image|Bohtan Flag.jpg}} [[خان مەحموود]] *{{flagicon image|Bohtan Flag.jpg}} [[یەزدانشێر]]{{جاش}} {{tree list/end}}|commander2={{tree list}} *{{flagicon image|Flag of Ottoman Empire.png}} [[عەبدولمەجیدی یەکەم|عەبدولمەجید ١]] *{{flagicon image|Flag of Ottoman Empire.png}} عوسمان پاشا *{{flagicon image|Flag of Ottoman Empire.png}} [[عومەر پاشا]] *{{flagicon image|Êzîdxan Protection Force.svg}} [[میرنشینی شێخان|حسێن بەگ]] {{tree list/end}}|commander3=|units1=|units2=|units3=|strength1=نەزانراو|strength2=نەزانراو|strength3=|casualties1=*نەزانراو|casualties2=*بەتەواوەتی نازانرێت **١٤٤ زیانلێکەوتوو لە کاتی گەمارۆدانی قەڵای ئەرووخ (٢٩ کوژراو، ١١٥ بریندار)<ref>Ahmet Kardam, ''Cizre-Bohtan Beyi Bedirhan: Direniş ve İsyan Yılları'', p. 357.</ref>|casualties3=|notes=|campaignbox=}} '''یەکەم ڕاپەڕینی بەدرخانییەکان''' ململانێیەکی سەربازی بوو لە نێوان [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] و حاکمی خۆسەری کورد [[بەدرخان بەگ|بەدرخان بەگی]] میری [[میرنشینی بۆتان|بۆتان]]. ئەم ململانێیە بەشێک بوو لە دەرئەنجامی لە سیاسەتە ناوەندگەرایییەکانی عوسمانی لە سەدەی نۆزدەھەمدا. عوسمانییەکان ئامانجیان ئەوە بوو کە دەسەڵاتی خۆیان لە ڕۆژھەڵاتی ئانادۆڵدا ناوەندی بکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gökhan Çetinsaya|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=3PagEQAAQBAJ&pg=PA177|سەردێڕ=The Ottoman Empire|بڵاوکەرەوە=I.B. Tauris|ساڵ=٢٠٢٣|پەڕە=١٧٧}}</ref> شۆڕشەکە بە شکستی بەدرخان بەگ و ھەڵوەشاندنەوەی میرنشینی بۆتان کۆتاییی ھات. ئەم ڕووداوە وەرچەرخانێکی گەورەی لە ھەیکەلی سیاسیی میرنشینە کوردییەکانی ناو ئیمپراتۆریەتیی عوسمانیدا بەدیھێنا. یەزدانشێر کە کوڕی میر سەیفەددینی میری پێشتری [[میرنشینی بۆتان|بۆتان]] بوو،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Henning|یەکەم=Barbara|ناونیشان=https://d-nb.info/1156601185/34|سەردێڕ=Narratives of the History of the Ottoman-Kurdish Bedirhani Family in Imperial and Post-Imperial Contexts: Continuities and Changes|بڵاوکەرەوە=University of Bamberg Press|ساڵ=٢٠١٨|ژپنک=٩٧٨-٣٨٦٣٠٩٥٥١٢|پەڕەکان=٩٥}}</ref> ھەروەھا نەوەى مامی بەدرخان بەگ و فەرماندەی سوپای بەدرخان بەگ بوو لە کاتی ڕاپەڕینەکەی لە دژی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|دەوڵەتی عوسمانی]] لە ساڵی ١٨٤٧،<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Galip|یەکەم=Özlem Belçim|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=FCSPDwAAQBAJ&dq=bedir+khan+beg+Yazidis+ottomans&pg=PA48|سەردێڕ=Imagining Kurdistan: Identity, Culture and Society|ڕێکەوت=٢٤ی نیسانی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Publishing|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٥٧٧٢-٦٤٣-٨|پەڕەکان=٤٨|زمان=en}}</ref> دواتر خیانەتی لە بەدرخان بەگ کرد و ڕێنوێنیی ھێزەکانی عوسمانیی کرد بەرەو سەرکەوتن بەسەر بەدرخان بەگدا.<ref name=":0" /> لە بەرامبەر خزمەتەکانیدا، یەزدانشێر بەڵێنی ھەندێک پۆستی لە بیرۆکراسیی عوسمانیدا پێدرا و دوای شکستی بەدرخان بەگ وەک [[موتەسەللیم|موتەسەللیمی]] [[جزیر]] لە [[ئەیالەتی کوردستان]] دەستنیشانکرا.<ref name=":Badem">{{بیرخستنەوە|دوایین=Badem |یەکەم=Candan |سەردێڕ=The Impact of the war on Ottoman social and political life |ڕێکەوت=٢٠١٠|ئیش=The Ottoman Crimean War (1853-1856) |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/10.1163/j.ctt1w8h1kf.12 |بڵاوکەرەوە=Brill publishers |jstor=10.1163/j.ctt1w8h1kf.12}}</ref> زۆری نەخایاند عوسمانییەکان یەزدانشێریان لەکار لادا و [[قایمقام|قایمقامێکی]] تورکی عوسمانییان لە جێگای دانا کە لە ھەمان ساڵدا و لە مانگی ئازاری ساڵی ١٨٤٩ ڕەوانەی [[ئەستەمبوڵ|قوستەنتینیە]] کرا دواتر ڕەوانەی [[مووسڵ]] کرا<ref name=":Badem" /> و گەڕانەوەی بۆ [[جزیر]] لێ قەدەغەکرا.<ref name=":Badem" /> == پێشینە == سەرکوتکردنی میرنشینی بۆتان دەستکەوتێکی بەرچاو بوو لە دابەزینی دەسەڵاتی میرنشینە کوردییەکان لە ناو سیستەمی ئیمپریالیی عوسمانیدا. میرێکی گرنگی بۆتان [[بەدرخان بەگ]] بوو کە شوێنی میر سەیفەددینی گرتەوە.<ref>Henning, Barbara (2018), p. 95</ref> بەدرخان بەگ لە نێوان ساڵانی ١٨٢١ بۆ ١٨٤٧ [[میر (نازناو)|میری میرنشین]] بووە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Galip|یەکەم=Özlem Belçim|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=FCSPDwAAQBAJ&dq=bedir+khan+beg+Yazidis+ottomans&pg=PA48|سەردێڕ=Imagining Kurdistan: Identity, Culture and Society|ڕێکەوت=٢٤ی نیسانی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Publishing|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٥٧٧٢-٦٤٣-٨|پەڕەکان=٤٨|زمان=en}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFGalip2015">Galip, Özlem Belçim (2015-04-24). [https://books.google.com/books?id=FCSPDwAAQBAJ&dq=bedir+khan+beg+Yazidis+ottomans&pg=PA48 ''Imagining Kurdistan: Identity, Culture and Society'']. Bloomsbury Publishing. p.&nbsp;48. [[ژمارەی پێوانەییی نێونەتەوەییی کتێب|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-85772-643-8|<bdi>978-0-85772-643-8</bdi>]].</cite></ref> چاکسازیی لە ھێزە سەربازییەکان کرد لە دامەزراندنی ھێزێکی زۆر کە ئەندامانی چەندین ھۆزی ناو میرنشینەکەی دەگرتەوە<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=van Bruinessen|یەکەم=Martin|ناونیشان=https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/420970/ASS_Zed.pdf?sequence=1|سەردێڕ=Agha, Sheik and State|پەڕەکان=١٧٩}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bruinessen|یەکەم=Martin van|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=PGptAAAAMAAJ|سەردێڕ=Agha, Shaikh and State: The Social and Political Structures of Kurdistan|ڕێکەوت=١٩٩٢|بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Academic|ژپنک=٩٧٨-١-٨٥٦٤٩-٠١٨-٤|پەڕە=١٧٩|زمان=en}}</ref> کە ئاسایشی لە ناو میرنشینی بۆتاندا بەرقەرار کرد.<ref name=":12">Gökçe, Hasan (1997). Kieser, Hans-Lukas (ed.), p. 80</ref> بە گوتەی دیپلۆماتکارە ئەورووپییەکانی ناوچەکە، بەدرخان بەگ تەنانەت تاقیکردنەوەی ئەوەی کردووە کە ئایا سەرۆکە ناوچەیییەکان بە ڕاددەی پێویست وریا و چاودێر بوونە یان نا.<ref name=":1">Gökçe, Hasan (1997). Kieser, Hans-Lukas (ed.), p. 80</ref> بەدرخان بەگ شەوانە بەئەنقەست کۆمەڵەیەکی دەناردە سەر ھۆزێک بۆ دزیکردن لێی، وە ئەگەر ئەو دزییە سەرکەوتوو بووایە، ئەوا بەدرخان بەگ سزای ئەو سەرۆکعەشیرەتەی دەدا کە دزییەکە لە خاکەکەیدا سەرکەوتوو بووە و دەبووایە وریاتر بووایە.<ref name=":1" /> پاشان ئەوەی شەوی پێشتر دزیبووی بۆ سەرۆکعەشیرەتەکەی دەگەڕاندەوە بە مەرجی وریاییی زیاتر.<ref name=":1" /> ستانداردی ئەمنی لە بۆتان بە جۆرێک بوو، کە ھانی دانیشتوانی پارێزگاکانی دراوسێی دەدا کە بچنە ناو خاکی ژێر دەسەڵاتی میرنشینی بۆتان و بەدرخان بەگەوە لەبەر باشیی گوزەران و باری ئەمنی.<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gökçe|یەکەم=Hasan|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=8LAlAQAAMAAJ|سەردێڕ=Kurdistan et l'Europe|ڕێکەوت=١٩٩٧|بڵاوکەرەوە=Chronos|ژپنک=٩٧٨-٣-٩٠٥٣١٢-٣٢-٤|editor-last=Kieser|editor-first=Hans-Lukas|پەڕە=٨١|زمان=fr}}</ref> ئەمەش بووە ھۆی دژایەتی لەلایەن والیی عوسمانی لە [[مووسڵ]]، کە داوای کۆتاییھێنانی بە کۆچی دانیشتووانی لە [[ویلایەتی مووسڵ|پارێزگای مووسڵەوە]] بۆ بۆتان دەکرد.<ref name=":2" /> دواتر بەدرخان بەگ ٢٠٠٠ کۆچبەری دەرکرد لە خاکی بۆتان کە لە سەردەمی پارێزگاری محەممەد پاشا لە مووسڵ لە بۆتان نیشتەجێ ببوون،<ref name=":2" /> بەڵام دوای چوار ساڵ گەڕانەوە دەستی پێکردەوە.<ref name=":2" /> نوێبوونەوەی کۆچکردن وای لە والیی مووسڵ محەممەد پاشا کرد کە ڕاپۆرتێک لە دژی بەدرخان بەگ تۆمار بکات، کە لە ساڵی ١٨٤٧دا ناچار بوو ڕازی ببێت بە کۆتاییھێنان بە کۆچی بیانییەکان لە بۆتان.<ref name=":2" /> بەدرخان بەگ دوای ڕاپەڕینێکی سەرنەکەوتوو لە دژی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] دەستی لەکارکێشایەوە و دوای ئەوە، بۆتان سەربەخۆییی خۆی لەدەستدا.<ref name=":0" /> == کۆتاییھاتنی ئۆتۆنۆمیی کورد == میرنشینە کوردییەکان (وەک [[میرنشینی بابان|بابان]] و [[میرنشینی بۆتان|بۆتان]] و [[میرنشینی حەکاری|ھەکاری]]) لەژێر دەسەڵاتی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانیدا نیمچەسەربەخۆ وەک [[دەوڵەتی ژێردەستە|دەوڵەتێکی ژێردەستە]] کاریان دەکرد. عوسمانییەکان بۆ بەڕێوەبردنی پەراوێز پشتیان بە ئەرستۆکراتی کوردی ناوخۆیی بەستبوو. ئەم نیمچەسەربەخۆیییە لە بەرامبەر داننان بە سەروەریی سوڵتان و پێشکەشکردنی پاڵپشتیی سەربازی بوو لە کاتی شەڕەکاندا، ئەم دەوڵەتە کوردییانە خودموختارییەکی بەرچاوی ناوخۆیییان بەدەستھێنابوو. سەرھەڵدانی دەوڵەتی ناوەندیی مۆدێرن لە سەدەی نۆزدەھەمدا ئەم سیستەمە کۆنەی وەک بەسەرچوو لێکرد. ناوەندگەرایی بریتی بوو لە: حکوومەتی عوسمانی دەستی کرد بە گۆڕینی پێکھاتە لامەرکەزی و «کۆنفیدراڵییەکان» بە ڕژێمێکی ئیداریی یەکگرتوو و بەستراو بە ناوەندی دەوڵەت و یەک سەرکردایەتییەوە. لە شوێنی سەرکردە ناوچەیییە کوردەکان بەرپرسانی دەستنیشانکراو لەلایەن حکوومەتەوە کە لە ناوەندی ئیمپراتۆریەتەوە نێردرابوون دادەنران. کۆتاییھێنان بە خودموختاریی کورد وەک بەفەرمیکردنی سنوورەکانی دەوڵەتی عوسمانی و ئێران بوو. پێشتر سەرکردە کوردەکان لە ناوچە سنوورییەکانی نێوان ئەو دوو ئیمپراتۆریەتەدا دەسەڵاتیان بەدەستەوە بوو. لەگەڵ جووڵەی ئەو دوو دەوڵەتە بۆ دیاریکردنی سنوورێکی ھەمیشەیی و ڕەق، وەک بەربەستێک تەماشای سەرکردە سەربەخۆخوازە کوردەکانیان دەکرد. لابردنی ئەم سەرکردە ناوخۆیییانە ئاسانکاری بوو بۆیان بۆ دیاریکردنی سنوورەکان، ئەم قۆناغە ھەڵوەشاندنەوەی پێکھاتە ئیدارییە کوردییەکان بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Sabri Ateş|ناونیشان=https://www.cambridge.org/core/books/cambridge-history-of-the-kurds/end-of-kurdish-autonomy/9FA3CB919480C3748DA40C082FC2E5BF|سەردێڕ=The Cambridge History of the Kurds|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ساڵ=٢٠٢١|editor-last=Hamit Bozarslan|پەڕەکان=٧٣–١٠٣|chapter=The End of Kurdish Autonomy|editor-last2=Cengiz Gunes|editor-last3=Veli Yadirgi}}</ref> == ڕاپەڕینی بەدرخان بەگ == === ھاوپەیمانیی نێوان بەدرخان بەگ و میرە کوردەکانی تر === بەدرخان بەگ بە ھۆی کاریگەری و دەسەڵاتی لە ھەرێمی [[کوردستان|کوردستاندا]] پێگەیەکی بەرچاوی ھەبوو. ھەر لەبەر ئەم ھۆکارە، دوابەدوای ئەو چاکسازیانەی لە سەردەمی [[تەنزیمات|تەنزیماتدا]] ھاتنە ئاراوە، [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] وەک ''موتەسەللیمی'' [[جزیر]] دەستنیشانی کرد و پلەی سەربازیی ''ڕەزیف میرالای'' (عەقید یەدەگی)ی پێبەخشی.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=İ.MSM|بڵاوکەرەوە=Ottoman Archives (BOA)|بەرگ=٤٨|پەڕە=١٢٢٥, Lef ٦}}</ref> دوابەدوای یاخیبوونی [[خان مەحموود]] لە دوای ساڵی ١٨٤٢، ھەڵوێستی بەدرخان بەگ و پەیوەندییە نزیکەکانی لەگەڵ خان مەحموود بووە ھۆی ئەوەی بانگەشەی ئەوە بکرێت کە بەدرخان بەگ و خان مەحموود و [[نووروڵڵا بەگ]] ھاوپەیمانییان پێکھێناوە. <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=İ.MSM|بڵاوکەرەوە=Ottoman Archives (BOA)|بەرگ=٤٨|پەڕە=١٢٢٥, Lef ٥, ١١}}</ref> بەڵام بەدرخان بەگ چەندین جار ئەو تۆمەتانەی ڕەتکردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=İ.MSM|بڵاوکەرەوە=Ottoman Archives (BOA)|بەرگ=٤٨|پەڕە=١٢٢٥, Lef ٢٤}}</ref> [[پەڕگە:Bedirkhan Beg in herd of horses.jpg|وێنۆک|320x320پیکسڵ|[[بەدرخان بەگ]] لە کاتی شەڕێکدا لەسەر ئەسپەکەی]] سەرەڕای ئەوەی چەندین جار ئینکاریی کرد، دەسەڵاتدارانی عوسمانی بەبێ قەناعەت مانەوە و بەردەوام بوون لە بێمتمانەیی. لە کاتی گواستنەوەی ئیدارەی جزیر بۆ [[مووسڵ]] لە ساڵی ١٨٤٢، ئەو سیاسەتانەی کە حکوومەتی عوسمانی پەیڕەوی کردبوو، بەشدارییان کرد لە پەرەپێدانی پەیوەندییە نزیکەکانی نێوان بەدرخان بەگ و خان مەحموود. ھاوپەیمانییەکی فەرمی تەنیا لە ساڵی ١٨٤٦ بەدواوە بەڕوونی دەرکەوت، کە میرەکانی دیکەی کورد لە ناوچەکە پەیوەست بوون بەم ھاوکارییە و گۆڕینی بۆ ھاوپەیمانییەکی سیاسیی فراوانتر.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hakan|یەکەم=Sinan|سەردێڕ=Osmanlı Arşiv Belgelerinde Kürtler ve Kürt Direnişleri (1817–1867)|بڵاوکەرەوە=Doz Yayınları|پەڕە=١٧٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kendal|یەکەم=M. Nazdar|سەردێڕ=The Kurds: A Concise Handbook|پەڕە=١٣٤}}</ref> یەکێک لە کەسایەتییە گرنگەکانی ئەم ھاوپەیمانییە کوردییە [[نووروڵڵا بەگ|نووروڵڵا بەگی]] میری [[میرنشینی حەکاری|ھەکاری]] بوو. ئەویش بەھاوبەشی لەگەڵ بەدرخان بەگ بە پاڵپشتیکردن لە یاخیبوونی خان مەحموود تۆمەتبارکرا، بەڵام وەک بەدرخان بەگ ئەو تۆمەتانەی ڕەتکردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=İ.MSM|بڵاوکەرەوە=Ottoman Archives (BOA)|بەرگ=٤٨|پەڕە=١٢٢٥, Lef ١٥, ٤١}}</ref> لە دوای ساڵی ١٨٤٦ میرە کوردەکان بەشداربوون لەو ھاوپەیمانییە و قەڵاکانیان بەھێزتر کرد و ژمارەی سەربازەکانیان زیادکرد و دەستیان کرد بە فراوانکردن و بەھێزترکردنی چەکوچۆڵەکانیان.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Celil|یەکەم=Celile|سەردێڕ=XIX. Yüzyıl Osmanlı İmparatorluğu’nda Kürtler|پەڕە=١٣٠}}</ref> بەدرخان بەگ کارخانەی چەک و بارووتی دامەزراند و سککەی خۆی لێدا وەک ھێمایەکی سەربەخۆیی و وتاری ھەینی (''خوتبە'') بە ناوی خۆیەوە دەخوێندرایەوە نەک ناوی سوڵتان.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kabacalı|یەکەم=İlpay|سەردێڕ=Tarihimizde Kürtler ve Ayaklanmaları|بڵاوکەرەوە=Cem Yayınları|ساڵ=١٩٩٩|شوێن=Istanbul|پەڕە=١٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Özer|یەکەم=Ahmet|سەردێڕ=Kürtler ve Kürdistan Tarihi|پەڕە=١٩٦}}</ref> بەپێی وتەی ئەفسەری بەڕیتانی کلاودیووس جەیمس ڕیچ، کاتێک دوای فەرمانێکی ئیمپراتۆری سەردانی بەدرخان بەگی کردووە لە شاری جزیر، کە بەپێی ڕاپۆڕتەکە بەدرخان بەگ ڕایگەیاندووە؛<blockquote>من دان بە ھیچ سوڵتانێکدا نانێم. ئەم سوڵتان کێیە؟ ئەسڵەن بۆچی فەرمانەکانی بۆ من دەنێردرێت؟ من لێرە فەرمانڕەوام و من دیاری دەکەم بە باشەی بزانم کە میوانێک بەخۆی بێتە ئێرە، یان لە فەرمانەکانی دەستی ئەو.{{ھن}}—[[بەدرخان بەگ]]<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Malmîsanij|سەردێڕ=Bedirhan Bey|پەڕە=٥٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kieser|یەکەم=Hans-Lukas|سەردێڕ=Neuer Nationalismus in der Türkei und die Kurdenfrage|پەڕە=٩٨}}</ref></blockquote> === ڕاپەڕینی وان === دوابەدوای ئەو چاکسازییە ئیدارییانەی کە لەدوای [[تەنزیمات|تەنزیماتەوە]] لە [[کوردستان]] ھاتە ئاراوە، بەدرخان بەگ متمانەی بە حکوومەتی ناوەندی لەدەستدا و ھەوڵیدا بە پێکھێنانی ھاوپەیمانی لەگەڵ میرە کوردەکانی دیکە، بەتایبەتی [[خان مەحموود]]، پێگەی خۆی بەھێزتر بکات.<ref>{{cite thesis|last=Doğan|first=Cabir|title=Cizre ve Bohtan Emiri Bedirhan Bey|location=Afyonkarahisar|year=2010|page=126}}</ref> سەبارەت بەو یاخیبوونەی کە لەلایەن بەدرخان بەگ و میرەکانی دیکەی کورد لە [[وان]] دەستی پێکرد، ئەسەد پاشا، مارشاڵی مەیدانیی [[ئەرزڕۆم]] لە نامەیەکدا کە لە بەرواری ٢٢ی شوباتی ١٨٤٦دا بۆ [[باب ئەلعالی]] ڕاپۆرتی دا کە سەرەڕای ھەوڵەکانی نێوەندگیری، نائارامییەکان بەردەوامە و مستەفا بەگی وان، خان مەحموود، نووروڵڵا بەگ، و بەدرخان بەگ لە دژی دەوڵەت یاخیبوونە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=İ.MSM|ڕێکەوت=٢٢ی شوباتی ١٨٤٦|بڵاوکەرەوە=Ottoman Archives (BOA)|بەرگ=٤٩|پەڕە=١٢٣٥, Lef ٦}}</ref> دواتر ئەسەد پاشا ھەوڵی دا بە دانووستان لەگەڵ میرە کوردەکان کێشەکە چارەسەر بکات بەڵام شکستی ھێنا. ھۆشداریشی دا لەوەی پێویستە بەبێ گوێدانە وەرزەکە ھەنگاوی سەربازی بگیرێتە بەر، گەر بەپێچەوانەوەش بێت، ئەوا یاخیبوونەکە زیاتر تەشەنە دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hakan|یەکەم=Sinan|سەردێڕ=Osmanlı Arşiv Belgelerinde Kürtler ve Kürt Direnişleri (1817–1867)|بڵاوکەرەوە=Doz Yayınları|پەڕە=١٧٩}}</ref> لەم ماوەیەدا کونسوڵخانەی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی|ڕووسیا]] و [[شانشینی یەکگرتوو|بەڕیتانیا]] لە نزیکەوە چاودێریی یاخیبوونەکەی وانیان دەکرد و ئامۆژگاریی [[باب ئەلعالی|باب ئەلعالییان]] دەکرد کە پێویستە بە زووترین کات ئەو ڕاپەڕینانە سەرکوت بکرێت. پێکھێنانی ھاوپەیمانیی بەدرخان بەگ لەگەڵ چەند میرێکی کورد لە ساڵی ١٨٤٥ و دواتر یاخیبوونەکەی،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=İ.MSM|بڵاوکەرەوە=Ottoman Archives (BOA)|بەرگ=٤٨|پەڕە=١٢٣٥}}</ref> لەگەڵ زیادبوونی فشارەکانی زلھێزانی ڕۆژاوا لەسەر عوسمانییەکان دوای ھەڵمەتەکەی بەدرخان بەگ لە دژی نەستوورییەکان لە ساڵی ١٨٤٦دا کە داوای سزادانی بەدرخان بەگیان دەکرد،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=İ.MSM|بڵاوکەرەوە=Ottoman Archives (BOA)|بەرگ=٤٨|پەڕە=١٢٢٨, Lef ٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=AD|بڵاوکەرەوە=Ottoman Archives (BOA)|پەڕە=١٢|issue=609}}</ref> وای کرد کە [[باب ئەلعالی]] بڕیاری دوورخستنەوەی بەدرخان بەگ بدات. لە کاتێکدا کە [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|دەوڵەتی عوسمانی]] دەستی بە ئامادەکارییە سەربازییەکان دەکرد، ھەروەھا ھەوڵی دا لە ڕێگەی پارێزگار و ناوەندەکانی پارێزگاکانەوە کێشەکە بە شێوەیەکی ئاشتییانە چارەسەر بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hakan|یەکەم=Sinan|سەردێڕ=Müküs Kürt Mirleri Tarihi ve Han Mahmud (1817–1867)|پەڕە=١٩٣}}</ref> سەرەتا پارێزگاری ئەرزڕۆم حافز پاشا، کەسایەتییەکی ناوچەییی بە ناوی شێخ مەحموود بایەزیدی وەک ناوبژیوان نارد، بەڵام بێئەنجام بوو. حکوومەت ھەوڵی بەرفراوانی دا بۆ ڕازیکردنی بەدرخان بەگ. داوا لە شێخە پێشەنگەکانی [[نەقشبەندی]] کرا کە ئامۆژگاریی بکەن و چەند کەسێکی دیاری ئایینی نامەیان نووسی کە ئەگەر ئەو ئامۆژگارییەکانیان پشتگوێ بخات پشتیوانیی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] دەکەن. دواتر ئیسماعیل نازم ئەفەندی ڕەوانەی ناوچەکە کرا و بە شێوەیەکی شەخسی لەگەڵ بەدرخان بەگ کۆبووەوە. ئیسماعیل نازم ئەفەندی لە ٧ی ئەیلوولی ١٨٤٦ لە [[ئەستەمبوڵ|ئەستەنبوڵەوە]] بەڕێکەوت و گەیشتە [[جزیر|شاری جزیر]] و لەوێ چەند خاڵێکی ڕێککەوتن لە نێوان ھەردوو لایەنەکەدا کرا: * ئەگەر نووسینگەی ''موتەسەللیمی'' [[جزیر]] لەلایەن حکوومەتی ناوەندییەوە بۆ تاکێکی دیکە دابنرێت، بەدرخان بەگ ئەو دۆخە نوێیە قبووڵ دەکات و ھەر لە شوێنی نیشتەجێبوونی خۆی لە جزیر دەمێنێتەوە، بە مەرجێک شەرەف و ژیان و موڵک و ماڵی پارێزراو بێت، یان ئەگەر بە گونجاو بزانرێت وەک ''کەتخودا'' بۆ ئەو بەرپرسە تازە دەستنیشانکراوە خزمەت دەکات. * ئەگەر ڕێگەی پێبدرێت درێژە بە میرنشینەکەی بدات، ئەوا تا ئاستی توانای خۆی فەرمانە ئیمپراتۆرییەکان جێبەجێ دەکات و دڵنیایی دەدات لەوەی ئەوانەی لە قەزاکانی دەوروبەرەوە کۆچیان کردووە دەگەڕێنەوە بۆ شوێنی نیشتەجێبوونی سەرەتاییی خۆیان. * ئەو باجانەی کە پێشتر لەو شوێنانەی لە ژێر دەسەڵاتی خۆیدا بوون، وەرگیرابوون و ئەو شوێنانە پەیوەستکرابوون بە [[مووسڵ|مووسڵەوە]] دەبێت بەتەواوی ئەو باجانە کە بوونەتە قەرز، بداتەوە بە مووسڵ. * بەپێی ڕێسا دامەزراوەکان، دەبێت ھەر کاتێک داواکرا، سەربازەکانی لە خاکەکانی ژێر دەسەڵاتی خۆیەوە بۆ سوپای عوسمانی دابین بکات. * بەرپرسێک کە لەلایەن پارێزگاری مووسڵەوە دەستنیشانکرابێت، بڕی ئەو [[جزیەت|جزیەیە]] دیاری دەکات کە لە نەستوورییەکان وەردەگیرێت و بەدرخان بەگ ئەگەر پێویست بێت ھاوکاریی دەکات و چیتر دەستوەردان لە کۆکردنەوەیدا ناکات. * ھەرچەندە جزیر بە مووسڵەوە بەستراوەتەوە، بەڵام ھاوسنوورە لەگەڵ پارێزگاکانی دیاربەکر و ئەرزڕۆم کە پێشتر پارێزگارەکانی دەستوەردانیان لە کاروباری ناوچەکەدا کردبوو. بۆیە تەنھا پارێزگاری مووسڵ دەسەڵاتی لەم ڕووەوە نیشان دەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hakan|یەکەم=Sinan|سەردێڕ=Osmanlı Arşiv Belgelerinde Kürtler ve Kürt Direnişleri (1817–1867)|پەڕەکان=١٩٥–١٩٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=İ.MSM|بڵاوکەرەوە=Ottoman Archives (BOA)|بەرگ=٤٩|پەڕە=١٢٥٤, Lef ٢}}</ref> دوابەدوای ئەم کۆبوونەوەیە، بەدرخان بەگ لە ٢٢ی کانوونی دووەمی ١٨٤٧ نامەیەکی بۆ [[پێڕستی سوڵتانەکانی دەوڵەتی عوسمانی|سوڵتان]] نارد و دڵسۆزیی خۆی ڕاگەیاند و ڕای گەیاند کە پابەند دەبێت بەو مەرجانەی کە ڕێککەوتوون، ھەر سزایەکیش قبووڵ دەکات ئەگەر نەیکرد. ھەروەھا داوای لێبوردن لە کارەکانی پێشووی کرد و ئامادەییی خۆی دەربڕی کە گیانی خۆی بەخت بکات لە پێناو سوڵتاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=İ.MSM|بڵاوکەرەوە=Ottoman Archives (BOA)|بەرگ=٤٩|پەڕە=١٢٥٤, Lef ١}}</ref> بەڵام زۆرێک لە گەورەکانی عوسمانی، لەنێویاندا سوڵتان، [[عەبدولمەجیدی یەکەم]]، بەردەوام بوون لە سەیرکردنی کارەکانی بەدرخان بەگ بە گومانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=İ.MSM|بڵاوکەرەوە=Ottoman Archives (BOA)|بەرگ=٤٨|پەڕە=١٢٤٨}}</ref> نیگەرانییەکانیان زۆرتر بوون بەھۆی ئەو ھەواڵانەی کە باسیان لەوە دەکرد کە بەدرخان بەگ بەنھێنی دیسانەوە دەستی کردووەتەوە بە خوێندنەوەی [[خوتبە]] بە ناوی خۆیەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Özçelik |یەکەم=Mehmet |دوایین٢=Hasan Babacan |ساڵ=١٩٩٦|سەردێڕ=Bedir Han İsyanı Üzerine Bir Destan |journal=Süleyman Demirel Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi |issue=2 |پەڕە=١٦٢}}</ref> ڕاپۆرتەکەی نازم ئەفەندی کە لە [[ئەنجوومەنی باڵای فەرمانە دادوەرییەکان|ئەنجوومەن]] باسکرا، لەوێ بڕیاردرا سەرەڕای ئەو ئیمتیازانەی کە پێی دراوە، بەدرخان بەگ بە جێگای متمانە نەماوە و پێویستە لە جزیر دووربخرێتەوە.<ref>{{cite thesis|last=Doğan|first=Cabir|title=Cizre ve Bohtan Emiri Bedirhan Bey|location=Afyonkarahisar|year=2010|page=157}}</ref> [[پەڕگە:Forces of the Botan Emirate near Cizir.jpg|وێنۆک|454x454پیکسڵ|ھێزەکانی [[میرنشینی بۆتان]] لە نزیک [[جزیر]] لە ساڵی ١٨٤٧]] بەمەش، گەیشتنە ئەو ئەنجامەی کە بەدرخان بەگ ھەوڵی بەلاڕێدابردنی نازم ئەفەندیی داوە بۆ ئەوەی کات بۆ ئامادەکارییە سەربازییەکان بەدەستبھێنێت. بۆیە نامەیەکی کۆتایی نێردرا کە داوای تەسلیمبوونی دەکرد، کە تێیدا ھاتووە ئەگەر لە ماوەی یەک ھەفتەدا پابەند نەبێت، ئەوا ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان دەستپێدەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hakan|یەکەم=Sinan|سەردێڕ=Osmanlı Arşiv Belgelerinde Kürtler ve Kürt Direnişleri (1817–1867)|پەڕەکان=١٩٦–١٩٧}}</ref> ھاوکات بەدرخان بەگ شێخ یووسفی [[مووسڵ|مووسڵی]] نارد بۆ کونسوڵخانەی بەڕیتانیا لەوێ و ڕای گەیاند کە ئەگەر گەرەنتی بدرێت، ئەوا ملکەچی سوڵتان دەبێت. کونسوڵخانەی بەڕیتانیا کۆپییەکی ڕێککەوتنەکەی بۆ باڵیۆزی بەڕیتانیا لە ئەستەنبوڵ نارد و لەوێشەوە بۆ [[وەزارەتی دەرەوەی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|وەزارەتی دەرەوەی عوسمانیی]] گواستەوە. ئەم پێشھاتە گومانەکانی ناو حکوومەتی عوسمانیی سەبارەت بە نیازی بەدرخان بەگ زیاتر کرد. لە ١٩ی نیسانی ١٨٤٧دا، دووبارە نووسراوێکی ئیمپراتۆری کە پێشکەشی سوڵتان کرابوو، تێیدا ھاتبوو کە بەیاننامەکانی دڵسۆزیی بەدرخان بەگ جێی متمانە نین و پێدەچێت پێشکەشکردنی پاڵنەرەکەی لە ترسی ئامادەکارییە سەربازییە بەردەوامەکان بێت. بۆیە جێبەجێکردنی ئەو ڕێوشوێنە سەربازییانەی پێشتر دیاریکرابوون، دەبوو بەردەوام بێت.<ref>{{cite thesis|last=Doğan|first=Cabir|title=Cizre ve Bohtan Emiri Bedirhan Bey|location=Afyonkarahisar|year=2010|page=159}}</ref> ئەم فەرمانە ئیمپراتۆرییە لەلایەن سەدری ئەعزەمەوە بۆ مارشاڵی مەیدانیی [[ئامەد|دیاربەکر]] (ئامەد) گواسترایەوە. ھاوکات [[Osman Pasha (Ottoman general)|عوسمان پاشا]] فەرماندەی سوپای ئانادۆڵ لە ڕێگەی [[سامسون|سامسوونەوە]] بەرەو دیاربەکر پێشڕەویی کرد و سەرکردە ھۆزەکان و میرە کوردەکانی پەیوەندیدار بە بەدرخان بەگی بانگھێشتی دیاربەکر کرد بە مەبەستی ھەڵسەنگاندنی ھێزی خۆی و بەدەستھێنانی پشتیوانییان. بە گوتەی عوسمان پاشا، پێشتر گرژی لەنێوان بەدرخان بەگ و چەند میرێکی کورددا ھەبووە، ھەندێک لە میرەکان بە بەدرخانیان ڕاگەیاندووە، لە ئەگەری ھەڵمەتێکی عوسمانیدا ھاوکاریی سەربازیی بۆ دابین ناکەن. دەوڵەتی عوسمانی ھەوڵی دا ئەو دابەشبوون و ناکۆکی و دووبەرەکییە بقۆزێتەوە بە پێدانی نازناو و دیاری بە سەرکردە کاریگەرەکانی کورد. بەو پێیەی ھاوپەیمانیی نێوان بەدرخان بەگ و [[خان مەحموود]] ناسراو بوو، [[Ahmed Pasha (Ottoman officer)|فەریک ئەحمەد پاشا]] بۆ ڕێگری لە ئەگەری ھاوکاریی خان مەحموود بۆ ناوچەی [[مووش]] ڕاسپێردرا. بۆ ئەم مەبەستە یەکەکانی پیادە و سوارەی ئاسایی لە ناوچەکە جێگیر بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=A.MKT.MHM|بڵاوکەرەوە=Ottoman Archives (BOA)|بەرگ=٢|پەڕە=١٠٣, Lef ٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=İ.MSM|بڵاوکەرەوە=Ottoman Archives (BOA)|بەرگ=٤٩|پەڕە=١٢٤٣}}</ref> عوسمان پاشا لە حوزەیرانی ساڵی ١٨٤٧ ئۆپەراسیۆنی سەربازیی بۆ سەر بەدرخان بەگ لە ھەردوو باکوور و باشوورەوە دەستپێکرد. دواتر ھێزەکانی عوسمانی قەڵاکەیان لە قەڵای ئەرووخ گەمارۆدا و تۆپخانەی قورسیان لە مووسڵەوە ھێنا بۆ گەمارۆدان. قەڵاکە لە ٢٧ی حوزەیرانی ١٨٤٧ەوە بۆردوومانکردنەکەی دەستی پێکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=A.DV.MHM|بڵاوکەرەوە=Ottoman Archives (BOA)|بەرگ=٤-A|پەڕە=٦٨}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=A.MKT.MHM|بڵاوکەرەوە=Ottoman Archives (BOA)|بەرگ=٢|پەڕە=٧١}}</ref> بەدرخان بەگ کە نەیتوانی بەرەنگاریی گەمارۆکە بکات، لە ٢٩ی حوزەیرانی ١٨٤٧دا خۆی ڕادەستی سوپای ئەنادۆڵ کرد لە بەرامبەر گەرەنتی سەبارەت بە ژیان و ماڵی خۆی.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=AD|بڵاوکەرەوە=Ottoman Archives (BOA)|پەڕە=٣١|issue=609}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=A.MKT.MHM|بڵاوکەرەوە=Ottoman Archives (BOA)|بەرگ=٢|پەڕە=٧٠}}</ref> == ڕاپەڕینی یەزدانشێر == یەزدانشێر بێھیوا بوو لەم مامەڵەیە، سەرکردایەتیی ڕاپەڕینێکی کرد کە لە کاتی [[جەنگی کریمیا|شەڕی قرم]] دەستی پێکرد، ڕەنگە لە کۆتاییی ساڵی ١٨٥٤، کە ئەو کاتە بوو کە مووچەکەی بڕدرا. لە کاتی [[جەنگی کریمیا|شەڕی قرمدا]]، زەخت لەسەر سەرچاوە سەربازییەکانی عوسمانییەکان زەمینەی بۆ یاخیبوونێکی گەورەی کورد لە ناوچەکەدا ڕەخساند. [[یەزدانشێر|یەزدانشێر بەگ]] برازای [[بەدرخان بەگ]]، سەرکردەی پێشووی کورد ھێزێکی کۆکردەوە و دەستی بەسەر [[جزیر|جزیردا]] گرت لە تشرینی دووەمی ساڵی ١٨٥٤، کارگێڕانی ناوخۆییی عوسمانیی کوشت و کۆنتڕۆڵی خۆی بەرەو [[زاخۆ]] درێژکردەوە.<ref name=":3">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Guest|یەکەم=John S.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=0h0U-f8FbDEC&dq=hakkari+Kurdish+tribe&pg=PA312|سەردێڕ=Survival Among The Kurds|ڕێکەوت=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٦-١٥٧٣٦-٣|زمان=en}}</ref> لە مانگی یەکی ساڵی ١٨٥٥دا ڕەتیکردەوە یاخیبووبێت و یەکێک لە خزمەکانی وەک بارمتە پێشکەش کرد.<ref name=":1" /> ھەروەھا چەندین داواکاریی بەرامبەر عوسمانییەکان خستەڕوو وەک مۆڵەتدان بە خێزانەکەی لە [[مووسڵ|مووسڵەوە]] بۆ ئەوەی لە جزیر لەگەڵیدا بن کە پێویستە بخرێتە ژێر ئیدارەی ئەو یان ئازادکردنی زیندانییەکان لە جزیر و [[مدیاد]].<ref name=":1" /> لە وەڵامی عوسمانی ڕازی نەبوو، [[بدلیس|بدلیسی]] داگیرکرد و ھەڵی کوتایە سەر مدیاد.<ref name=":1" /> ھەڵکوتانەکەی سەر مدیاد سەرکەوتوو نەبوو، چوونکە دوای ئەوەی کەنیسەی مەسیحییان وێرانکرد، عوسمانییەکان ھاتبوون بۆ ڕزگارکردنی شارۆچکەکە و چەندانیان بەدیل گرت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Barsoum|یەکەم=Aphrem|ناونیشان=http://archive.org/details/the-history-of-tur-abdin|سەردێڕ=The History of Tur Abdin|ڕێکەوت=٢٠٠٨|پەڕەکان=٨٤–٨٥}}</ref> یەزدانشێر بە تێڕوانینی ئاشکرای دوژمنکارانەی بەرامبەر ئێزدییەکان ناسرابوو؛ میسیۆنەری ئەمریکی ھێنری لۆبدێل تۆماری کردووە کە گوێی لێبووە ڕای دەگەیەنێت کە ئارەزووی خواردنی خوێنی ھەر [[ئێزیدییەکان|ئێزدی]] و [[جوو|جوولەکە]] و [[مەسیحی|مەسیحییەک]] دەکات کە ڕووبەڕووی ببێتەوە. لە ڕیدوان, سەرچاوەیەکی جێگری کونسوڵگەری بەڕیتانیا باسی لە شایەتحاڵێک کرد کە یەزدانشێر بە شێوەیەکی شەخسی لە نێوان بیست و پێنج بۆ سی ئێزدیی کوشتووە، دوای ئەوەی بەخششی پێشکەشکردووە بەرامبەر لەسێدارەدانی ئێزدییەکان.{{Sfn|Guest|2023}} لە سەرەتای ساڵی ١٨٥٥دا، حلمی پاشا ھێزێکی بۆ سەرکوتکردنی یاخیبوونەکە ڕێکخست، کە پێکھاتبوو لە ٢٠٠٠ سوارچاکی ئێزدی لە سەردەمی میر حسێن بەگی [[میرنشینی شێخان|میرنشینی داسنی]]. بە گوتەی ڕەسسام، حسێن بەگ یەزدانشێری وەک دوژمنێکی مەترسیدارتر بینیوە لە پارێزگارە عوسمانییەکە کە بەم دوایییە لە پۆستەکەی لای دابوو، حسێن بەگ سەرکردایەتیی ھێزەکانی کرد دژی یاخیبووانی دەرەوەی [[زاخۆ]] و شکستی پێھێنان و بەبێ بەرخۆدان چوونە ناو شارۆچکەکە، کە حوسێن بەگ بەفەرمی «بە ناوی خاوەنشکۆ، سوڵتان»ـەوە دەستی بەسەردا گرت.{{Sfn|Guest|2023}} دوای شکستی یەزدانشێر، سوڵتان بە ئامادەبووان پێشوازیی لە حوسێن بەگ کرد و نازناوی ''کاپی'' ''[[:tr:Çuhadar#:~:text=Çuhadar_ve_Başçuhadar_veya_Kahya,hizmetlerinde_bulunanlardan_birine_verilen_ad.|چوخاداری]]''، پارێزەری دەروازەی فەرمیی پێ بەخشی.{{Sfn|Guest|2023}} کاربەدەستانی ئیمپراتۆریەتیی بەڕیتانیا نیگەران بوون کە عوسمانیەکان ئەو سەربازانە بکشێننەوە کە لە شەڕی قرمدا شەڕیان دەکرد بۆ سەرکوتکردنی ڕاپەڕینی یەزدانشێر و ھەوڵیان دەدا پەیوەندییەکانی نێوان ئەو دوو لایەنە چاک بکەنەوە. ژەنەڕاڵی بەڕیتانی فێنویک ویلیامز ئامۆژگاریی یەزدانشێری کرد کە ھێرش نەکاتە سەر سوپایەکی سێ دەوڵەتی و سەرەنجام، ئینگلیزەکان یەزدانشێریان ناچار کرد کە پێکەوە لەگەڵ براکەیدا خۆیان ڕادەست بکەن و پەنا بۆ کونسوڵخانەی بەڕیتانیا لە مووسڵ ببەن.<ref name=":1" /> بەرپرسانی عوسمانی دوای گەیشتنیان بە مووسڵ، ھەوڵیان دا دەستگیری بکەن، فەڕەنسییەکان ڕێگرییان لێ کرد.<ref name=":1" /> یەزدانشێر و ھاوپەیمانەکانی تا مانگی ئەیلوولی ساڵی ١٨٥٥ لە مووسڵ مانەوە و بە یاوەرییەوە بە ناو [[ئامەد|دیاربەکردا]] بردرانە قوستەنتینیە.<ref name=":1" /> بەبێ سەرکردەش ڕاپەڕین بڵاوە بووەوە.<ref name=":1" /><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bengio|یەکەم=Ofra|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=DZ90BQAAQBAJ&dq=Izz+ad-Din+Shir+and+Ottoman+revolt&pg=PA58|سەردێڕ=Kurdish Awakening: Nation Building in a Fragmented Homeland|ڕێکەوت=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=University of Texas Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٩٢-٧٦٣٠١-٢|پەڕەکان=٦٠|زمان=en}}</ref> گەیشتنیان بە ئەستەنبوڵ، یاخیبووەکان دەستگیرکران و دواتر بەبێ ئاگاداریی ئینگلیزەکان دوورخرانەوە بۆ ڤیدین.<ref name=":1" /> لۆرد ستراتفۆرد، باڵیۆزی بەڕیتانیا لە قوستەنتینیە ناڕەزایەتیی دەربڕی بەرامبەر بە دەرکردنەکەی و داوای گەڕانەوەیان بۆ قوستەنتینیە کرد، بەڵام بێسوود بوو.<ref name=":1" /> == دەرئەنجام == [[دووەم ڕاپەڕینی بەدرخانەکان|دووەم ڕاپەڕینی بەدرخانییەکان]] بەرپا بوو کە [[کاتھێڵی ڕاپەڕینی کوردەکان|ڕاپەڕینێکی کورد]] بوو دژی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] کە لە ساڵانی ١٨٧٧-١٨٧٨ سەری ھەڵدا، دوای [[شەڕی ڕووسیا و عوسمانی (١٨٧٧–١٨٧٨)|شەڕی ڕووسیا و عوسمانی لە ساڵانی ١٨٧٧-١٨٧٨]]. ڕاپەڕینەکە لەلایەن دوو کوڕی [[بەدرخان بەگ]]: عوسمان پاشا و حوسێن کەنعان پاشا سەرپەرشتیی کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gürsel|یەکەم=İbrahim Etem|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=AoMtAQAAIAAJ|سەردێڕ=Kürtçülük Gerçeği|بڵاوکەرەوە=Kömen Yayın ve Dağıtım Limited Şirketi|ساڵ=١٩٧٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥}}</ref> ئەمەش ھەوڵێکی ئەو دوو برایە بوو بۆ زیندووکردنەوەی [[میرنشینی بۆتان]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Astourian|یەکەم=Stephan|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=FJ3UDwAAQBAJ&q=1877+bedirkhan|سەردێڕ=Collective and State Violence in Turkey: The Construction of a National Identity from Empire to Nation-State|دوایین٢=Kévorkian|یەکەم٢=Raymond|ڕێکەوت=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=[[Berghahn Books]]|ژپنک=٩٧٨-١-٧٨٩٢٠-٤٥١-٣|پەڕە=٦٣|زمان=en}}</ref> ڕاپەڕینەکە بزووتنەوەیەکی قەبارە زۆر بچووکتر بوو بەراورد بە [[1847 Bedirkhan revolt|ڕاپەڕینەکەی بەدرخان ساڵی ١٨٤٧]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ateş|یەکەم=Sabri|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=y2EUAgAAQBAJ&q=1847+bedirkhan|سەردێڕ=Ottoman‑Iranian Borderlands: Making a Boundary, 1843–1914|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ساڵ=٢٠١٣|ژپنک=٩٧٨١١٠٧٠٣١١٤٢|پەڕە=٧٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Atabaki|یەکەم=Touraj|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=RxOJDwAAQBAJ&q=1847+bedirkhan|سەردێڕ=Iran and the First World War: Battleground of the Great Powers|بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Publishing|ساڵ=٢٠٠٦|ژپنک=٩٧٨١٧٨٦٧٢٤٦٧٠|پەڕە=١٥٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=lnQ3EAAAQBAJ&q=1847+bedirkhan|سەردێڕ=Di Destana Bedirxan Beg de Rengê Serhildana wî|بڵاوکەرەوە=Pak Ajans Yayıncılık|ساڵ=٢٠٢١|ژپنک=٩٧٨٦٠٥٩٤١٣٧٠١|پەڕە=٣٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥}}</ref> [[شەڕی ڕووسیا و عوسمانی (١٨٧٧–١٨٧٨)|شەڕی ڕووسیا و عوسمانی (١٨٧٧-١٨٧٨)]] قۆناغێکی پشێوی و بۆشاییی دەسەڵاتی لە [[باکووری کوردستان|ناوچەکەدا]] دروستکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Popek |یەکەم=Krzysztof |ساڵ=٢٠٢١|سەردێڕ=Liberation and exile: The fate of civilians during the Russo-Turkish War of 1877–1878 in Bulgarian and Turkish historiography |ناونیشان=https://ruj.uj.edu.pl/server/api/core/bitstreams/7b8c79d7-82e6-46ec-ab1d-f7f7a1a46d42/content |journal=Prace Historyczne |بەرگ=١٤٨|issue=3 |پەڕەکان=٥١٥–٥٣٣|doi=10.4467/20844069PH.21.035.14011 |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥}}</ref> عوسمان و حوسێن کەنعان بەدرخان کە لە دەربەدەریدا بوون، سوودیان لە ژینگەی شەڕ و بێتواناییی دەوڵەتی عوسمانی لە پاراستنی بڕە سەربازێکی پێویست لە ناوچەکەدا وەرگرت بۆ ئەوەی لە شوێنی دەربەدەری خۆیان دەرباز ببن و بگەڕێنەوە بۆ [[میرنشینی بۆتان|جزیر]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Örs|یەکەم=Orhan|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=bFh9EAAAQBAJ|سەردێڕ=Aşiretçilik, Milliyetçilik ve İslamcılık Kavşağında Osmanlı'nın Kürt Siyaseti (1876-1909)|بڵاوکەرەوە=Pak Ajans Yayıncılık Turizm ve Dış Ticaret Ltd.|ساڵ=٢٠٢٢|ژپنک=٩٧٨٦٠٥٩٤١٣٧٠١|پەڕە=٨٥|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥}}</ref> حوسێن کەنعان پاشا پێشتر بەشداریی [[شەڕی ڕووسیا و عوسمانی (١٨٧٧–١٨٧٨)|شەڕی ڕووسیا و عوسمانیی ساڵی ١٨٧٧ی]] کردبوو کە ٣٨٠٠ خۆبەخشی [[کورد|کوردی]] لە [[ئادانا|ناوچەی ئاداناوە]] سەرکردایەتی دەکرد و لەوێ [[بریندار لە شەڕدا|بریندار]] بوو. دوای چاکبوونەوە، پەشیمانیی خۆی دەربڕی بۆ خزمەتکردن بە دەوڵەتی عوسمانی. [[پەڕگە:Hussein_Pasha,_Son_of_Bedir_Khan_Beg.jpg|چەپ|وێنۆک| حوسێن بەدرخان پاشا کوڕی [[بەدرخان بەگ]]]] ڕاپەڕین لە ناوچەی [[جزیر]] و [[سێرت]] دەستی پێکرد. حوسێن کەنعان و عوسمان، دوای بەشداریکردن لە [[شەڕی ڕووسیا و عوسمانی (١٨٧٧–١٨٧٨)|شەڕی عوسمانی و ڕووسیا لە ساڵی ١٨٧٧]]، چوونە بۆتان و ھەوڵیان دا ڕاپەڕینێک لە دژی حکوومەتی ناوەندی ڕێکبخەن. ڕاپەڕینەکە بە خێرایی بۆ ناوچەکانی ناوەوەی [[دەریاچەی وان]] بڵاوبووەوە و ناوچەکانی وەک [[وان]] و [[مووش]] و [[بدلیس|بەدلیس]] و [[حەکاری (ناوچەی مێژوویی)|ھەکاری]] و [[ئامێدی|ئامێدیی]] گرتەوە.{{Sfn|Ulugana|2022}} عوسمان پاشا فەرماندەییی [[جزیر]] و دەوروبەری دەکرد، حوسێن کەنعان پاشا بەرەی باکووری بەڕێوە دەبرد. دەوترێت بەرەی باشوور تا [[حەکاری (ناوچەی مێژوویی)|ھەکاری]] و [[زاخۆ]] و [[مێردین|ماردین]] و [[نسێبین]] درێژبووەتەوە. [[بەدرخان|بەدرخانییەکان]] و ئەو ھێزانەی کە کۆیان کردەوە ھێرشیان کردە سەر سەربازانی حکوومەتی ناوەندی لە [[جزیر|ناوچەکانی جزیر]]. ھەموو بەرپرسانی عوسمانییان لە دەوروبەری خۆیان دەستگیر کرد و دەستیان بەسەر خەزێنە و کۆگاکانی چەکدا گرت. و وتار ([[خوتبە]]) بە ناوی عوسمان بەدرخانەوە دەخوێندرایەوە. دەوڵەتی عوسمانی ھێزی سەربازیی ناوخۆییی کۆکردەوە، بۆ سەرکوتکردنی ڕاپەڕینەکە. پشتیوانیی ڕاپەڕینەکە لەلایەن چەند [[ھۆزە کوردەکان|ھۆزێکی کوردەوە]] پاڵپشتیی دەکرا. ھۆزەکانی وەک [[ھۆزە کوردەکان|ڕەشکۆتان]] و [[ھۆزە کوردەکان|مۆتکان]] و سیلڤان پشتگیرییان لە ڕاپەڕینەکە کرد.{{Sfn|Temel|2023}} ھەروەھا ئەم ڕاپەڕینە پشتیوانیی خەڵکی جزیر و ژمارەیەکی زۆر لە ھۆزەکانی کوردی دەوروبەری وەرگرت. ھەندێک لە سەرکردەکانی عەشیرەتەکان بە خۆیان ھەر لە پێشترەوە لە حاڵەتی یاخیبوون و داننەنان بە دەسەڵاتی حکوومەتدا بوون. کوردانی ھەکاریش پشتیوانیی ئەو ڕاپەڕینەیان کرد. بڵاوبوونەوەی خێرای ڕاپەڕینەکە دەگەڕێتەوە بۆ پەیوەندییە کێشەدارەکەی نێوان دەسەڵاتی ناوەندی و ھۆزەکان لە دوای [[میرنشینە کوردییەکان|ھەڵوەشاندنەوەی میرنشینە کوردییەکانەوە]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Eppel|یەکەم=Michael|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=-tuPDAAAQBAJ&q=1877+bedirkhan|سەردێڕ=A People Without a State: The Kurds from the Rise of Islam to the Dawn of Nationalism|ڕێکەوت=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=University of Texas Press|ژپنک=٩٧٨-١-٤٧٧٣-١١٠٧-٣|پەڕە=٦٧|زمان=en}}</ref> عوسمان بەدرخان لە کاتی ڕاپەڕینەکەدا لەگەڵ عەبدولڕەحمان پاشا، پارێزگاری [[ئامەد|دیاربەکر]] نامەیەکی ناردووە و ڕای گەیاندووە کە پەیوەندیی عەشیرەتە کوردەکان لەگەڵ دەوڵەت لاواز بووە، بە ھۆی چەوساندنەوەی ئەو والییانەی کە دەوڵەت دایانمەزراندوون. کونسوڵەکانی ڕووسیا لە نزیکەوە چاودێریی ڕاپەڕینەکەیان دەکرد و بەنھێنی پشتیوانییان دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Akgül|یەکەم=Suat|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=snNWEAAAQBAJ|سەردێڕ=Rusya'nın Doğu Anadolu Politikası|بڵاوکەرەوە=Net Kitaplık Yayıncılık|ساڵ=٢٠٢٣|ژپنک=٩٧٨٦٠٥٢٣٩٢٩٨٠|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥}}</ref> [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] لەلایەن ھێزە ڕێکخراوەکانی سەرکردەی سریانی-[[ئاشوورییەکان|ئاشووری]] ھانە سەفەری [[مدیاد|مدیادەوە]] پشتیوانیی دەکرا. بەھۆی خزمەتەکەیەوە دواتر نازناوی ''[[پاشا|پاشای]]'' پێبەخشرا و شمشێرێکی بەرەکەتداری خودی [[عەبدولحەمیدی دووەم|سوڵتانی]] پێبەخشرا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=FJ3UDwAAQBAJ&dq=Hanne+Safar&pg=PA63|سەردێڕ=Collective and State Violence in Turkey: The Construction of a National Order|بڵاوکەرەوە=Berghahn Books|ژپنک=٩٧٨١٧٨٩٢٠٤٥١٣|editor-last=Astourian|editor-first=Stephan|پەڕە=٦٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|editor-last2=Kévorkian|editor-first2=Raymond}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=F9E9DQAAQBAJ&dq=Hanne+Safar+1877&pg=PA60|سەردێڕ=Let Them Not Return: Sayfo – The Genocide Against the Assyrian, Syriac, and Aramean Christians|بڵاوکەرەوە=Berghahn Books|ژپنک=٩٧٨١٧٨٥٣٣٤٩٩٣|editor-last=Gaunt|editor-first=David|پەڕە=٦٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|editor-last2=Atto|editor-first2=Naures|editor-last3=Barthoma|editor-first3=Soner O.}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=3fQyAQAAQBAJ&dq=hanne+safar+1877&pg=PA256|سەردێڕ=Social Relations in Ottoman Diyarbekir, 1870-1915|بڵاوکەرەوە=Brill|ساڵ=٢٠١٢|ژپنک=٩٧٨٩٠٠٤٢٣٢٢٧٣|editor-last=Jongerden|editor-first=Joost|زنجیرە=The Ottoman Empire and its Heritage, Vol. 51|editor-last2=Verheij|editor-first2=Jelle}}</ref> سەرەنجام ئەو ڕاپەڕینە لە لایەن ھێزە سەربازییەکانی عوسمانییەوە سەرکوتکرا. بەرپرسێکی دەستنیشانکراوی عوسمانی بە ناوی [[بەدری پاشا بەدرخان|بەدری بەدرخان]] (برای حوسێن کەنعان و عوسمان) ڕەوانەی براکانی کرا کە خۆیان ڕادەست بکەن و بگەڕێنەوە بۆ [[ئەستەمبوڵ|ئەستەنبوڵ]].{{Sfn|Temel|2023}} لەگەڵ گەڕانەوەیان حوسێن کەنعان و عوسمان پاشا بۆ ماوەیەکی کورت زیندانی کران و دواتر ئازادکران بەو مەرجەی ئەستەنبوڵ بەجێ نەھێڵن.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Özoğlu|یەکەم=Hakan|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=vEAu4L1oz_4C|سەردێڕ=Kurdish Notables and the Ottoman State: Evolving Identities, Competing Loyalties, and Shifting Boundaries|بڵاوکەرەوە=SUNY Press|ساڵ=٢٠٠٤|ژپنک=٠٧٩١٤٥٩٩٣٤|پەڕە=١٥٢|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥}}</ref> == سەرچاوەکان == <references responsive="" /> == پەراوێزەکان == * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ulugana|یەکەم=Sedat|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=CtqoEAAAQBAJ|سەردێڕ=Kürt-Ermeni Coğrafyasının Sosyopolitik Dönüşümü (1908–1914)|بڵاوکەرەوە=İletişim Yayınları|ساڵ=٢٠٢٢|ژپنک=٩٧٨-٩٧٥-٠٥-٣٣٣٤-١|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئابی ٢٠٢٦}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Temel|یەکەم=Celal|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=0qpUEQAAQBAJ|سەردێڕ=İlk ve Orta Kuşak Kürd Önder ve Aydınlar|بڵاوکەرەوە=İsmail Beşikçi Vakfı Yayınları|ساڵ=٢٠٢٣|ژپنک=٩٧٨٦٠٥٩٠٧٣٧١٤|پەڕە=٨١|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئابی ٢٠٢٦}} == خوێندنەوەی زیاتر == * Mehmet Alagöz, ''Old Habits Die Hard, A Reaction to the Application of Tanzimat Edict: Bedirhan Bey's Revolt'', MA Thesis, Boğaziçi University, Istanbul, Turkey, 2003 * Martin van Bruinessen, ''Agha, shaikh, and state : the social and political structures of Kurdistan'' * Nazmi Sevgen, ''Doğu ve Güneydoğu Anadolu'da Türk beylikleri: Osmanlı belgeleri ile Kürt Türkleri tarihi'' * ''{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=[[محەممەد ئەمین زەکی بەگ]]|سەردێڕ=[[خولاسەیەکی تاریخی کورد و کوردستان]]|ساڵ=١٩٣١|ژپنک=٩٧٨-٩٧٥-٨٦٣٧-٢٠-١|بەرگ=١|chapter=تەشەبوسی ئەمیر بەدر خان بەگ|chapter-url=https://books.vejin.net/ck/text/28363}}'' {{تووڵی دەروازە|شەڕ|کوردستان|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی}} [[پۆل:ڕاپەڕینەکانی کورد لە ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] [[پۆل:مێژووی کورد]] [[پۆل:مێژووی کوردستان]] [[پۆل:١٨٤٦]] [[پۆل:١٨٤٧]] [[پۆل:١٨٥٤]] [[پۆل:١٨٥٥]] [[پۆل:Harv and Sfn no-target errors]] 0joqoeidk7syl3kpgo9pl5foqypv6fv 10 300326 1661632 1656830 2026-09-06T06:48:40Z MFTG 21816 1661632 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = گوندەکانی قەزای شێخان |title = [[پێڕستی گوندەکانی قەزای شێخان]] |listclass = hlist | above = [[کوردستان]] > [[باشووری کوردستان|باشوور]] > [[پارێزگای نەینەوا]] > [[قەزای تلکێف]] | group1 = [[ناحیەی ناوەندی قەزای شێخان|ناحیەی ناوەند]] | list1 = * '''[[شێخان]]'''(ناوەند) * [[ئاشکا جفتە]] * [[باسڤنێ]] * [[باقەسرێ]] * [[بێتنار]] * [[پیران شێخان]] * [[پیربیب]] * [[جفتە]] * [[جەروانا]] * [[داربەستا]] * [[ڕکابا بچیک]] * [[سەروکانی، شێخان|سەروکانی]] * [[شێخ مەلوان]] * [[شێڤ شرین]] * [[کیس قەلێ]] * [[کێتکێ]] * [[گرخاس]] * [[گرمبارک]] * [[گەلیێ خودیدا]] * [[گەلیێ نوێ]] * [[مام ڕەشان]] * [[نێرگزلیە]] | group2 = [[ناحیەی قەسرۆک]] | list2 = * '''[[چڕە]]'''(ناوەند) * [[ئاشکان]] * [[باجەلێ سەرکەڤرۆک]] * [[باجەلێ کەڤن]] * [[باڤیان]] * [[بەرکجکێ]] * [[بەرگرێ]] * [[بەرەشا]] * [[بیباڤا]] * [[بێستا ژووری]] * [[بێستا ژێری]] * [[تلبزێنە مزوری]] * [[تلبزێنە ھەرکی]] * [[چەم ھەرزن]] * [[خرابا شەرەفا]] * [[درێنێ]] * [[ڕۆڵکێ]] * [[زیناڤا غازی]] * [[زیناڤا میری]] * [[سێگرکا شەرەفان]] * [[سێلکا]] * [[شیفکا ژووری]] * [[شیفکا ژێری]] * [[شێخکا ژووری]] * [[شێخکا ژێری]] * [[قەسرۆک، شێخان|قەسرۆک]] * [[کانی فەلا]] * [[کانی گولی]] * [[کفرێ]] * [[کندێ]] * [[کەڤرەسوور]] * [[کەمێ]] * [[کوپێ]] * [[کوخیێ]] * [[گرزەنگڵ]] * [[گەرمیشان]] * [[مرێبا]] * [[مەلا بروان]] | group3 = [[ناحیەی ئەترویش]] | list3 = * '''[[ئەترویش]]'''(ناوەند) * [[ئازەخ]] * [[ئاڤریڤا]] * [[ئالوکا]] * [[ئستنکین]] * [[ئەساس]] * [[ئێکمالە، ئەترویش|ئێکمالە]] * [[بادیناڤا]] * [[باسفرێ]] * [[باسکەدێرێ]] * [[باسەوا]] * [[بافکێ]] * [[بالەتە]] * [[بریفکا]] * [[بستاڤا]] * [[بلان]] * [[بلدێشا]] * [[بلکێف]] * [[بنگەلی]] * [[بھیک]] * [[بەربیرێ ژووری]] * [[بەربیرێ ژێری]] * [[بەرتوون]] * [[بیری، ئەترویش|بیری]] * [[بینارینکێ]] * [[بێبۆزێ]] * [[بێدارک]] * [[بێدۆل ژووری]] * [[بێدۆل ژێری]] * [[بێشار]] * [[بێگەھێ]] * [[پیرمادینا]] * [[تلان]] * [[تلدێڤ]] * [[توسب]] * [[ختارێ]] * [[خنس]] * [[خەرزا]] * [[خورتا بچیک]] * [[خورتا مەزن]] * [[خورکێ]] * [[دحلێنوێ]] * [[دزێ، ئەترویش|دزێ]] * [[دەکان]] * [[دێرخدرێ]] * [[دێرشکێ]] * [[ڕکاڤا]] * [[ڕەبتکێ]] * [[زێری]] * [[زێوە، ئەترویش|زێوە]] * [[سەرکاف]] * [[شکەفتندیان]] * [[شەھیا]] * [[شیریناڤا]] * [[کانیا باسکا]] * [[کەریماڤا]] * [[کەلێنیێ]] * [[کێفسن]] * [[گبێ]] * [[گڤارا]] * [[گەلیکێ]] * [[گەلیێ ڕومان]] * [[گەلیێ مام سنکێ]] * [[لالش]] * [[مغارا]] * [[مکێرس]] * [[مەلکیشان]] * [[میتکێ ژووری]] * [[میتکێ ژێری]] * [[میسەکا]] * [[مێرسیدا ئێک]] * [[مێرسیدا دوو]] * [[مێرگەیێ]] * [[نزیرکێ]] * [[نسرا]] * [[نورەدیناڤا]] * [[نێروەک]] * [[ھارینا]] * [[ھەرماشێ]] * [[ھەسنەکا، ئەترویش|ھەسنەکا]] | group4 = [[ناحیەی زێلکان]] | list4 = * '''[[زێلکان]]'''(ناوەند) * [[باباو]] * [[بەرازی بچیک]] * [[بەرازی مەزن]] * [[پیران مەقلوب]] * [[تاڕق حەرب]] * [[تاڕق حەمە]] * [[تاڕق میکائیل]] * [[چەم ڕەش]] * [[خاتیناوە]] * [[ڕکابا مەزن]] * [[سێگرکا، زێلکان|سێگرکا]] * [[قەیماوە]] * [[کانی ساردک]] * [[کەندالا]] * [[گرفەقیر]] * [[گرکاڵ]] * [[گلەشین]] * [[محەممەد ڕەشان]] * [[مەحمودان، زێلکان|مەحمودان]] * [[مەھەتێ]] * [[موسەکا ئیسلام]] * [[موسەکا ئێزدی]] * [[موقبلێ]] * [[نێچەری]] * [[ھەنجیرۆک]] | group5 = [[ناحیەی باعەدرێ]] | list5 = * '''[[باعەدرێ]]'''(ناوەند) * [[ئاڵمەمان]] * [[ئیسیان]] * [[بیرستەک]] * [[جەبەل زھێرا]] * [[حەسەنێ]] * [[دووشیڤان]] * [[دیدەڤان]] * [[دیرکێ]] * [[زھێرا]] * [[شکەفتیان]] * [[شیخ ھەسەن]] * [[مامێزدینا]] * [[مەلا چەپرا]] | group6 = [[ناحیەی کەلەکچی]] | list6 = * '''[[کەلەکچی]]'''(ناوەند) * [[ئاڤدەلی]] * [[تەل گۆمل]] * [[دارەتوو خازر]] * [[دەروێشان، کەلەکچی|دەروێشان]] * [[زیناڤا کەڤن]] * [[زیناڤا نوێ]] * [[گرک سوباشی]] * [[گەرمک گچکە]] * [[گەرمک مەزن]] |below = ناوەند: [[شێخان]]، شارۆچکەکان: [[وانکێ]] و [[ئەترویش]] و [[چڕە]] و [[زێلکان]] و [[کەلەکچی]] }}<includeonly>[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]</includeonly> <noinclude> [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] </noinclude> syk5i4el0165wfy8nd9t1vajr28kdnf 1661702 1661632 2026-09-06T10:07:25Z MFTG 21816 1661702 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = گوندەکانی قەزای شێخان |title = [[پێڕستی گوندەکانی قەزای شێخان]] |listclass = hlist | above = [[کوردستان]] > [[باشووری کوردستان|باشوور]] > [[پارێزگای نەینەوا]] > [[قەزای تلکێف]] | group1 = [[ناحیەی ناوەندی قەزای شێخان|ناحیەی ناوەند]] | list1 = * '''[[شێخان]]'''(ناوەند) * [[ئاشکا جفتە]] * [[باسڤنێ]] * [[باقەسرێ]] * [[بێتنار]] * [[پیران شێخان]] * [[پیربیب]] * [[جفتە]] * [[جەروانا]] * [[داربەستا]] * [[ڕکابا بچیک]] * [[سەروکانی، شێخان|سەروکانی]] * [[شێخ مەلوان]] * [[شێڤ شرین]] * [[کیس قەلێ]] * [[کێتکێ]] * [[گرخاس]] * [[گرمبارک]] * [[گەلیێ خودیدا]] * [[گەلیێ نوێ]] * [[مام ڕەشان]] * [[نێرگزلیە]] | group2 = [[ناحیەی قەسرۆک]] | list2 = * '''[[چڕە]]'''(ناوەند) * [[ئاشکان]] * [[باجەلێ سەرکەڤرۆک]] * [[باجەلێ کەڤن]] * [[باڤیان]] * [[بەرکجکێ]] * [[بەرگرێ]] * [[بەرەشا]] * [[بیباڤا]] * [[بێستا ژووری]] * [[بێستا ژێری]] * [[تلبزێنە مزوری]] * [[تلبزێنە ھەرکی]] * [[چەم ھەرزن]] * [[خرابا شەرەفا]] * [[درێنێ]] * [[ڕۆڵکێ]] * [[زیناڤا غازی]] * [[زیناڤا میری]] * [[سێگرکا شەرەفان]] * [[سێلکا]] * [[شیفکا ژووری]] * [[شیفکا ژێری]] * [[شێخکا ژووری]] * [[شێخکا ژێری]] * [[قەسرۆک، شێخان|قەسرۆک]] * [[کانی فەلا]] * [[کانی گولی]] * [[کفرێ]] * [[کندێ]] * [[کەڤرەسوور]] * [[کەمێ]] * [[کوپێ]] * [[کوخیێ]] * [[گرزەنگڵ]] * [[گەرمیشان]] * [[مرێبا]] * [[مەلا بروان]] | group3 = [[ناحیەی ئەترویش]] | list3 = * '''[[ئەترویش]]'''(ناوەند) * [[ئازەخ]] * [[ئاڤریڤا]] * [[ئالوکا]] * [[ئستنکین]] * [[ئەساس]] * [[ئێکمالە، ئەترویش|ئێکمالە]] * [[بادیناڤا]] * [[باسفرێ]] * [[باسکەدێرێ]] * [[باسەوا]] * [[بافکێ]] * [[بالەتە]] * [[بریفکا]] * [[بستاڤا]] * [[بلان]] * [[بلدێشا]] * [[بلکێف]] * [[بنگەلی]] * [[بھیک]] * [[بەربیرێ ژووری]] * [[بەربیرێ ژێری]] * [[بەرتوون]] * [[بیری، ئەترویش|بیری]] * [[بینارینکێ]] * [[بێبۆزێ]] * [[بێدارک]] * [[بێدۆل ژووری]] * [[بێدۆل ژێری]] * [[بێشار]] * [[بێگەھێ]] * [[پیرمادینا]] * [[تلان]] * [[تلدێڤ]] * [[توسب]] * [[ختارێ]] * [[خنس]] * [[خەرزا]] * [[خورتا بچیک]] * [[خورتا مەزن]] * [[خورکێ]] * [[دحلێنوێ]] * [[دزێ، ئەترویش|دزێ]] * [[دەکان]] * [[دێرخدرێ]] * [[دێرشکێ]] * [[ڕکاڤا]] * [[ڕەبتکێ]] * [[زێری]] * [[زێوە، ئەترویش|زێوە]] * [[سەرکاف]] * [[شکەفتندیان]] * [[شەھیا]] * [[شیریناڤا]] * [[کانیا باسکا]] * [[کەریماڤا]] * [[کەلێنیێ]] * [[کێفسن]] * [[گبێ]] * [[گڤارا]] * [[گەلیکێ]] * [[گەلیێ ڕومان]] * [[گەلیێ مام سنکێ]] * [[لالش]] * [[مغارا]] * [[مکێرس]] * [[مەلکیشان]] * [[میتکێ ژووری]] * [[میتکێ ژێری]] * [[میسەکا]] * [[مێرسیدا ئێک]] * [[مێرسیدا دوو]] * [[مێرگەیێ]] * [[نزیرکێ]] * [[نسرا]] * [[نورەدیناڤا]] * [[نێروەک]] * [[ھارینا]] * [[ھەرماشێ]] * [[ھەسنەکا، ئەترویش|ھەسنەکا]] | group4 = [[ناحیەی زێلکان]] | list4 = * '''[[زێلکان]]'''(ناوەند) * [[باباو]] * [[بەرازی بچیک]] * [[بەرازی مەزن]] * [[پیران مەقلوب]] * [[تاڕق حەرب]] * [[تاڕق حەمە]] * [[تاڕق میکائیل]] * [[چەم ڕەش]] * [[خاتیناوە]] * [[ڕکابا مەزن]] * [[سێگرکا، زێلکان|سێگرکا]] * [[قەیماوە]] * [[کانی ساردک]] * [[کەندالا]] * [[گرفەقیر]] * [[گرکاڵ]] * [[گلەشین]] * [[محەممەد ڕەشان]] * [[مەحمودان، زێلکان|مەحمودان]] * [[مەھەتێ]] * [[موسەکا ئیسلام]] * [[موسەکا ئێزدی]] * [[موقبلێ]] * [[نێچەری]] * [[ھەنجیرۆک]] | group5 = [[ناحیەی باعەدرێ]] | list5 = * '''[[باعەدرێ]]'''(ناوەند) * [[ئاڵمەمان]] * [[ئێسیان]] * [[بێرستەک]] * [[جەبەل زھێرا]] * [[حەسەنێ]] * [[دووشیڤان]] * [[دێدەڤان]] * [[دێرکێ]] * [[زھێرا]] * [[شکەفتیان]] * [[شێخ ھەسەن]] * [[مامێزدینا]] * [[مەلا چەپرا]] | group6 = [[ناحیەی کەلەکچی]] | list6 = * '''[[کەلەکچی]]'''(ناوەند) * [[ئاڤدەلی]] * [[تەل گۆمل]] * [[دارەتوو خازر]] * [[دەروێشان، کەلەکچی|دەروێشان]] * [[زیناڤا کەڤن]] * [[زیناڤا نوێ]] * [[گرک سوباشی]] * [[گەرمک گچکە]] * [[گەرمک مەزن]] |below = ناوەند: [[شێخان]]، شارۆچکەکان: [[وانکێ]] و [[ئەترویش]] و [[چڕە]] و [[زێلکان]] و [[کەلەکچی]] }}<includeonly>[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]</includeonly> <noinclude> [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] </noinclude> 1wakla9069mqf1hhw0dqsgcyi0a0ez2 3 300330 1661062 1660275 2026-09-05T12:47:44Z SakuraBot 51806 Bot: open advanced-rights requests 1661062 wikitext text/x-wiki {{Center|''This page collects SakuraBot's notes about advanced-rights requests on Meta and Simple English Wikipedia, which used to be posted on [[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|the talk page]]. New notes are added here automatically.''}} <!--- ئەرشیڤ بۆت ---> {{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot |archive = User_talk:Sakura_emad/Meta/ئەرشیڤی %(counter)s |algo = old(20d) |counter = 1 |maxarchivesize = 150K |archiveheader = {{ئەرشیڤی وتووێژ}} |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 2 }} {{ئەرشیڤەکان}} == Global permission requests on Meta == The following request is open at [[m:Steward requests/Global permissions|Steward requests/Global permissions]] and may be worth your comment: * [[m:Steward requests/Global permissions#Global sysop for NDG|Global sysop for NDG]] — <small>Requests for global sysop permissions</small> : <small>4 other requests are also open (rename / IP block exemption); stewards action those without a vote.</small> [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٧:٥٩، ١٣ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests on Meta (13 August 2026) == The following requests are open on Meta and may be worth your comment: === [[m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[m:Steward requests/Permissions#Htawmonzel@mnw.wiktionary|Htawmonzel@mnw.wiktionary]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-02</small> * [[m:Steward requests/Permissions#B722N@lgwikipedia|B722N@lgwikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-12</small> * [[m:Steward requests/Permissions#B722N@lgwikipedia_2|B722N@lgwikipedia]] — <small>Interface administrator access · filed 2026-08-12</small> * [[m:Steward requests/Permissions#Astroneering@global|Astroneering@global]] — <small>Removal of access · filed 2026-08-12</small> === [[m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[m:Meta:Requests for adminship/Icodense|Icodense]] — <small>Requests for regular adminship</small> : <small>5 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٢٨، ١٣ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (16 August 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Global permissions|Global permissions]] === * [[:m:Steward requests/Global permissions#Global rollback for Der-Wir-Ing|Global rollback for Der-Wir-Ing]] — <small>Requests for global rollback permissions · filed 2026-08-15</small> === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#RAPTOR7762@bol.wikipedia|RAPTOR7762@bol.wikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-15</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Anthonymunthali44@tumwikipedia|Anthonymunthali44@tumwikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-15</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Viyowoyero-vya-Malaŵi@tumwikipedia|Viyowoyero-vya-Malaŵi@tumwikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-15</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Tumbuka Arch@tumwikipedia|Tumbuka Arch@tumwikipedia]] — <small>Interface administrator access · filed 2026-08-15</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for translation adminship/Gerges|Gerges]] — <small>Requests for translation adminship</small> : <small>6 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٦ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (17 August 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Global permissions|Global permissions]] === * [[:m:Steward requests/Global permissions#Abuse Filter Helper for XaxeLoled|Abuse Filter Helper for XaxeLoled]] — <small>Requests for other global permissions · filed 2026-08-16</small> === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#DERDAKI ILIAS@ary.wikipedia|DERDAKI ILIAS@ary.wikipedia]] — <small>Interface administrator access · filed 2026-08-16</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#GryffindorD@itwikiquote|GryffindorD@itwikiquote]] — <small>Removal of access · filed 2026-08-16</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#XXBlackburnXx@nlwiki|XXBlackburnXx@nlwiki]] — <small>Removal of access · filed 2026-08-17</small> : <small>5 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٧ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (18 August 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Satirdan kahraman@trwiktionary|Satirdan kahraman@trwiktionary]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-17</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Kinenkey@lg.wikipedia|Kinenkey@lg.wikipedia]] — <small>Interface administrator access · filed 2026-08-17</small> : <small>8 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٨ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (19 August 2026) == The following request is open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#787IYOIncubator.wikimedia.org|787IYOIncubator.wikimedia.org]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-18</small> : <small>8 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٩ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (20 August 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Pac.macX@global|Pac.macX@global]] — <small>Removal of access · filed 2026-08-20</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#苏东东坡@global|苏东东坡@global]] — <small>Removal of access · filed 2026-08-20</small> : <small>9 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٠ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (22 August 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Nirajan pant@newiktionary|Nirajan pant@newiktionary]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-21</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Billinghurst@global|Billinghurst@global]] — <small>Removal of access · filed 2024-08-19</small> : <small>8 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٢ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (23 August 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#The.shahab@fawiktionary|The.shahab@fawiktionary]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-22</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Billinghurst@labswiki|Billinghurst@labswiki]] — <small>Removal of access · filed 2026-08-22</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Mamad100s@global|Mamad100s@global]] — <small>Removal of access · filed 2026-08-22</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for translation adminship/Borhan|Borhan]] — <small>Requests for translation adminship</small> : <small>9 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٣ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (24 August 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Anass Sedrati@arywikipedia|Anass Sedrati@arywikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-23</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#İmmortalance@trwiki|İmmortalance@trwiki]] — <small>Removal of access · filed 2026-08-23</small> : <small>9 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٤ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (25 August 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Danjuma Anthony@kcgwikipedia|Danjuma Anthony@kcgwikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-24</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#El-hussain14@bolwiki|El-hussain14@bolwiki]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-24</small> : <small>9 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٥ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (26 August 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#だ＊ぜ@global|だ＊ぜ@global]] — <small>Removal of access · filed 2025-08-24</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Alhen@eswikibooks|Alhen@eswikibooks]] — <small>Removal of access · filed 2026-08-25</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for translation adminship/Sadads|Sadads]] — <small>Requests for translation adminship</small> : <small>10 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٦ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (27 August 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Global permissions|Global permissions]] === * [[:m:Steward requests/Global permissions#Abuse filter helper for HouseBlaster|Abuse filter helper for HouseBlaster]] — <small>Requests for other global permissions · filed 2026-08-26</small> === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#TFerenczy@global|TFerenczy@global]] — <small>Removal of access · filed 2025-08-26</small> : <small>9 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٧ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (28 August 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#MilicevicBot@srwiki|MilicevicBot@srwiki]] — <small>Removal of access · filed 2026-08-28</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for oversight/EggRoll97|EggRoll97]] — <small>Requests for Oversight access</small> : <small>5 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٨ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (29 August 2026) == The following request is open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Zrsv07@global|Zrsv07@global]] — <small>Removal of access · filed 2026-08-28</small> : <small>4 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٩ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (30 August 2026) == The following request is open and may be worth your comment: === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for CentralNotice adminship/Aude|Aude]] — <small>Requests for CentralNotice adminship</small> : <small>4 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٣٠ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (31 August 2026) == The following request is open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Global permissions|Global permissions]] === * [[:m:Steward requests/Global permissions#Global rollback for Lemonaka|Global rollback for Lemonaka]] — <small>Requests for global rollback permissions · filed 2026-08-30</small> : <small>5 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (1 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Global permissions|Global permissions]] === * [[:m:Steward requests/Global permissions#Abuse filter helper for PaterMcFly|Abuse filter helper for PaterMcFly]] — <small>Requests for other global permissions · filed 2026-09-01</small> === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#HERODOE@yowiki|HERODOE@yowiki]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-31</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#787IYO@Wt/nup (https://incubator.wikimedia.org)|787IYO@Wt/nup (https://incubator.wikimedia.org)]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-01</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Ow! That Hurts!@iswiktionary|Ow! That Hurts!@iswiktionary]] — <small>Bureaucrat access · filed 2026-08-31</small> : <small>6 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (3 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Global permissions|Global permissions]] === * [[:m:Steward requests/Global permissions#Global sysop for NguoiDungKhongDinhDanh|Global sysop for NguoiDungKhongDinhDanh]] — <small>Requests for global sysop permissions · filed 2026-09-03</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for bot status/NellieBly Bot|NellieBly Bot]] — <small>Requests for bot flags</small> : <small>9 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (4 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Global permissions|Global permissions]] === * [[:m:Steward requests/Global permissions#Global sysop for Saroj|Global sysop for Saroj]] — <small>Requests for global sysop permissions · filed 2026-09-03</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for translation adminship/Alan Colin Arce (WMCA)|Alan Colin Arce (WMCA)]] — <small>Requests for translation adminship</small> : <small>10 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (5 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#El-hussain14@bolwiki|El-hussain14@bolwiki]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-04</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Lee@siwiktionary|Lee@siwiktionary]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-05</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Lee@siwikibooks|Lee@siwikibooks]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-05</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#El-hussain14@bolwiki_2|El-hussain14@bolwiki]] — <small>Bureaucrat access · filed 2026-09-05</small> : <small>9 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ١٢:٤٧، ٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) f18z1bxkvr7m6znbti22oggxehr1ts1 1661682 1661062 2026-09-06T08:00:47Z SakuraBot 51806 Bot: open advanced-rights requests 1661682 wikitext text/x-wiki {{Center|''This page collects SakuraBot's notes about advanced-rights requests on Meta and Simple English Wikipedia, which used to be posted on [[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|the talk page]]. New notes are added here automatically.''}} <!--- ئەرشیڤ بۆت ---> {{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot |archive = User_talk:Sakura_emad/Meta/ئەرشیڤی %(counter)s |algo = old(20d) |counter = 1 |maxarchivesize = 150K |archiveheader = {{ئەرشیڤی وتووێژ}} |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 2 }} {{ئەرشیڤەکان}} == Global permission requests on Meta == The following request is open at [[m:Steward requests/Global permissions|Steward requests/Global permissions]] and may be worth your comment: * [[m:Steward requests/Global permissions#Global sysop for NDG|Global sysop for NDG]] — <small>Requests for global sysop permissions</small> : <small>4 other requests are also open (rename / IP block exemption); stewards action those without a vote.</small> [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٧:٥٩، ١٣ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests on Meta (13 August 2026) == The following requests are open on Meta and may be worth your comment: === [[m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[m:Steward requests/Permissions#Htawmonzel@mnw.wiktionary|Htawmonzel@mnw.wiktionary]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-02</small> * [[m:Steward requests/Permissions#B722N@lgwikipedia|B722N@lgwikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-12</small> * [[m:Steward requests/Permissions#B722N@lgwikipedia_2|B722N@lgwikipedia]] — <small>Interface administrator access · filed 2026-08-12</small> * [[m:Steward requests/Permissions#Astroneering@global|Astroneering@global]] — <small>Removal of access · filed 2026-08-12</small> === [[m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[m:Meta:Requests for adminship/Icodense|Icodense]] — <small>Requests for regular adminship</small> : <small>5 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٢٨، ١٣ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (16 August 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Global permissions|Global permissions]] === * [[:m:Steward requests/Global permissions#Global rollback for Der-Wir-Ing|Global rollback for Der-Wir-Ing]] — <small>Requests for global rollback permissions · filed 2026-08-15</small> === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#RAPTOR7762@bol.wikipedia|RAPTOR7762@bol.wikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-15</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Anthonymunthali44@tumwikipedia|Anthonymunthali44@tumwikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-15</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Viyowoyero-vya-Malaŵi@tumwikipedia|Viyowoyero-vya-Malaŵi@tumwikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-15</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Tumbuka Arch@tumwikipedia|Tumbuka Arch@tumwikipedia]] — <small>Interface administrator access · filed 2026-08-15</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for translation adminship/Gerges|Gerges]] — <small>Requests for translation adminship</small> : <small>6 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٦ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (17 August 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Global permissions|Global permissions]] === * [[:m:Steward requests/Global permissions#Abuse Filter Helper for XaxeLoled|Abuse Filter Helper for XaxeLoled]] — <small>Requests for other global permissions · filed 2026-08-16</small> === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#DERDAKI ILIAS@ary.wikipedia|DERDAKI ILIAS@ary.wikipedia]] — <small>Interface administrator access · filed 2026-08-16</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#GryffindorD@itwikiquote|GryffindorD@itwikiquote]] — <small>Removal of access · filed 2026-08-16</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#XXBlackburnXx@nlwiki|XXBlackburnXx@nlwiki]] — <small>Removal of access · filed 2026-08-17</small> : <small>5 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٧ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (18 August 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Satirdan kahraman@trwiktionary|Satirdan kahraman@trwiktionary]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-17</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Kinenkey@lg.wikipedia|Kinenkey@lg.wikipedia]] — <small>Interface administrator access · filed 2026-08-17</small> : <small>8 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٨ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (19 August 2026) == The following request is open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#787IYOIncubator.wikimedia.org|787IYOIncubator.wikimedia.org]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-18</small> : <small>8 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٩ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (20 August 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Pac.macX@global|Pac.macX@global]] — <small>Removal of access · filed 2026-08-20</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#苏东东坡@global|苏东东坡@global]] — <small>Removal of access · filed 2026-08-20</small> : <small>9 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٠ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (22 August 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Nirajan pant@newiktionary|Nirajan pant@newiktionary]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-21</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Billinghurst@global|Billinghurst@global]] — <small>Removal of access · filed 2024-08-19</small> : <small>8 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٢ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (23 August 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#The.shahab@fawiktionary|The.shahab@fawiktionary]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-22</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Billinghurst@labswiki|Billinghurst@labswiki]] — <small>Removal of access · filed 2026-08-22</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Mamad100s@global|Mamad100s@global]] — <small>Removal of access · filed 2026-08-22</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for translation adminship/Borhan|Borhan]] — <small>Requests for translation adminship</small> : <small>9 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٣ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (24 August 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Anass Sedrati@arywikipedia|Anass Sedrati@arywikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-23</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#İmmortalance@trwiki|İmmortalance@trwiki]] — <small>Removal of access · filed 2026-08-23</small> : <small>9 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٤ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (25 August 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Danjuma Anthony@kcgwikipedia|Danjuma Anthony@kcgwikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-24</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#El-hussain14@bolwiki|El-hussain14@bolwiki]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-24</small> : <small>9 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٥ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (26 August 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#だ＊ぜ@global|だ＊ぜ@global]] — <small>Removal of access · filed 2025-08-24</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Alhen@eswikibooks|Alhen@eswikibooks]] — <small>Removal of access · filed 2026-08-25</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for translation adminship/Sadads|Sadads]] — <small>Requests for translation adminship</small> : <small>10 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٦ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (27 August 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Global permissions|Global permissions]] === * [[:m:Steward requests/Global permissions#Abuse filter helper for HouseBlaster|Abuse filter helper for HouseBlaster]] — <small>Requests for other global permissions · filed 2026-08-26</small> === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#TFerenczy@global|TFerenczy@global]] — <small>Removal of access · filed 2025-08-26</small> : <small>9 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٧ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (28 August 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#MilicevicBot@srwiki|MilicevicBot@srwiki]] — <small>Removal of access · filed 2026-08-28</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for oversight/EggRoll97|EggRoll97]] — <small>Requests for Oversight access</small> : <small>5 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٨ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (29 August 2026) == The following request is open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Zrsv07@global|Zrsv07@global]] — <small>Removal of access · filed 2026-08-28</small> : <small>4 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٩ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (30 August 2026) == The following request is open and may be worth your comment: === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for CentralNotice adminship/Aude|Aude]] — <small>Requests for CentralNotice adminship</small> : <small>4 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٣٠ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (31 August 2026) == The following request is open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Global permissions|Global permissions]] === * [[:m:Steward requests/Global permissions#Global rollback for Lemonaka|Global rollback for Lemonaka]] — <small>Requests for global rollback permissions · filed 2026-08-30</small> : <small>5 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (1 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Global permissions|Global permissions]] === * [[:m:Steward requests/Global permissions#Abuse filter helper for PaterMcFly|Abuse filter helper for PaterMcFly]] — <small>Requests for other global permissions · filed 2026-09-01</small> === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#HERODOE@yowiki|HERODOE@yowiki]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-31</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#787IYO@Wt/nup (https://incubator.wikimedia.org)|787IYO@Wt/nup (https://incubator.wikimedia.org)]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-01</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Ow! That Hurts!@iswiktionary|Ow! That Hurts!@iswiktionary]] — <small>Bureaucrat access · filed 2026-08-31</small> : <small>6 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (3 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Global permissions|Global permissions]] === * [[:m:Steward requests/Global permissions#Global sysop for NguoiDungKhongDinhDanh|Global sysop for NguoiDungKhongDinhDanh]] — <small>Requests for global sysop permissions · filed 2026-09-03</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for bot status/NellieBly Bot|NellieBly Bot]] — <small>Requests for bot flags</small> : <small>9 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (4 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Global permissions|Global permissions]] === * [[:m:Steward requests/Global permissions#Global sysop for Saroj|Global sysop for Saroj]] — <small>Requests for global sysop permissions · filed 2026-09-03</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for translation adminship/Alan Colin Arce (WMCA)|Alan Colin Arce (WMCA)]] — <small>Requests for translation adminship</small> : <small>10 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (5 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#El-hussain14@bolwiki|El-hussain14@bolwiki]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-04</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Lee@siwiktionary|Lee@siwiktionary]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-05</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Lee@siwikibooks|Lee@siwikibooks]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-05</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#El-hussain14@bolwiki_2|El-hussain14@bolwiki]] — <small>Bureaucrat access · filed 2026-09-05</small> : <small>9 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ١٢:٤٧، ٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (6 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Shahadusadik@dagwiki|Shahadusadik@dagwiki]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-05</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Dnshitobu@dagwiki|Dnshitobu@dagwiki]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-05</small> : <small>8 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) 4ezeh5380l79e5glta6cbhcmb8j539j 0 303078 1661265 1660991 2026-09-05T16:23:27Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Military rank insignia of Iraq}} 1661265 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئابی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئابی ٢٠٢٦}} }} '''پلە سەربازییەکانی عێراق''' بریتیین لەو نیشانە سەربازییانەی کە لەلایەن [[سوپای عێراق|ھێزە چەکدارەکانی عێراق]]ەوە بەکاردەھێندرێن. ئەگەرچی پێکھاتەی پلەکان بەگشتی پەیڕەوی لە پێکھاتەی پلەکانی [[دەوڵەتی عوسمانی]] دەکات، بەڵام نیشانەکان ئیلھامیان لە نیشانە سەربازییەکانی [[بەریتانیا]]وە وەرگرتووە.<ref>Dyer, Gwynne (1979). "Iraq". In Keegan, John (ed.). World Armies. Royal Military Academy Sandhurst. p. 348. ISBN 9780871964076.</ref> == پلەی ئەفسەران == نیشانەی پلەی [[ئەفسەر|ئەفسەران]]: <div style="overflow-x:auto;"> {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:95%; min-width:850px;" |- style="background-color:#f2f2f2;" ! style="min-width:90px;" | عێراق !! style="min-width:65px;" | ملازم !! style="min-width:65px;" | ملازمی یەکەم !! style="min-width:65px;" | نەقیب !! style="min-width:65px;" | ڕائید !! style="min-width:65px;" | موقەدەم !! style="min-width:65px;" | عەقید !! style="min-width:65px;" | عەمید !! style="min-width:65px;" | لیوا !! style="min-width:65px;" | فەریق !! style="min-width:65px;" | فەریقی یەکەم !! style="min-width:65px;" | موهیب |- ! [[سوپای عێراق]] | [[File:IraqArmyRankInsignia-11.png|x135px]] || [[File:IraqArmyRankInsignia-10.png|x135px]] || [[File:IraqArmyRankInsignia-9.png|x135px]] || [[File:IraqArmyRankInsignia-8.png|x200px]] || [[File:IraqArmyRankInsignia-7.png|x175px]] || [[File:IraqArmyRankInsignia-6.png|x135px]] || [[File:IraqArmyRankInsignia-5.png|x135px]] || [[File:IraqArmyRankInsignia-4.png|x200px]] || [[File:IraqArmyRankInsignia-3.png|x135px]] || [[File:IraqArmyRankInsignia-2.png|x135px]] || [[File:IraqArmyRankInsignia-1.png|x135px]] |- ! [[ھێزی دەریایی عێراقی|ھێزی دەریایی]] | [[File:IraqNavyRankInsignia-11.png|x135px]] || [[File:IraqNavyRankInsignia-10.png|x135px]] || [[File:IraqNavyRankInsignia-9.png|x135px]] || [[File:IraqNavyRankInsignia-8.png|x200px]] || [[File:IraqNavyRankInsignia-7.png|x175px]] || [[File:IraqNavyRankInsignia-6.png|x135px]] || [[File:IraqNavyRankInsignia-5.png|x135px]] || [[File:IraqNavyRankInsignia-4.png|x200px]] || [[File:IraqNavyRankInsignia-3.png|x135px]] || [[File:IraqNavyRankInsignia-2.png|x135px]] || [[File:IraqNavyRankInsignia-1.png|x135px]] |- ! [[ھێزی ئاسمانیی عێراق|ھێزی ئاسمانی]] | [[File:IraqAirForceRankInsignia-11.png|x135px]] || [[File:IraqAirForceRankInsignia-10.png|x135px]] || [[File:IraqAirForceRankInsignia-9.png|x135px]] || [[File:IraqAirForceRankInsignia-8.png|x200px]] || [[File:IraqAirForceRankInsignia-7.png|x175px]] || [[File:IraqAirForceRankInsignia-6.png|x135px]] || [[File:IraqAirForceRankInsignia-5.png|x135px]] || [[File:IraqAirForceRankInsignia-4.png|x200px]] || [[File:IraqAirForceRankInsignia-3.png|x135px]] || [[File:IraqAirForceRankInsignia-2.png|x135px]] || [[File:IRQAF Muhib (FM).svg|x135px]] |} </div> == پلەکانی تر == نیشانەی پلەی ئەفسەرانی نەپلەدار و سەربازان: <div style="overflow-x:auto;"> {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:95%; min-width:550px;" |- style="background-color:#f2f2f2;" ! style="min-width:90px;" | عێراق !! style="min-width:75px;" | جوندی !! style="min-width:75px;" | جوندی یەکەم !! style="min-width:75px;" | نائیب عەرەفە !! style="min-width:75px;" | عەرەفە !! style="min-width:75px;" | ڕەئیس عورەفا |- ! [[سوپای عێراق]] | [[File:IraqNCOArmyRankInsignia-5.png|x110px]] || [[File:IraqNCOArmyRankInsignia-4.png|x110px]] || [[File:IraqNCOArmyRankInsignia-3.png|x110px]] || [[File:IraqNCOArmyRankInsignia-2.png|x110px]] || [[File:IraqNCOArmyRankInsignia-1.png|x110px]] |- ! [[ھێزی دەریایی عێراقی|ھێزی دەریایی]] | [[File:IraqNCONavyRankInsignia-5.png|x110px]] || [[File:IraqNCONavyRankInsignia-4.png|x110px]] || [[File:IraqNCONavyRankInsignia-3.png|x110px]] || [[File:IraqNCONavyRankInsignia-2.png|x110px]] || [[File:IraqNCONavyRankInsignia-1.png|x110px]] |- ! [[ھێزی ئاسمانیی عێراق|ھێزی ئاسمانی]] | [[File:IraqNCOAirForceRankInsignia-5.png|x110px]] || [[File:IraqNCOAirForceRankInsignia-4.png|x110px]] || [[File:IraqNCOAirForceRankInsignia-3.png|x110px]] || [[File:IraqNCOAirForceRankInsignia-2.png|x110px]] || [[File:IraqNCOAirForceRankInsignia-1.png|x110px]] |} </div> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [http://iraqld.hjc.iq:8080/LoadLawBook.aspx?page=1&SC=&BookID=8067 قاعدة التشريعات العراقية/ نظام رتب وضباط الجيش لعام 1965] * [http://109.224.24.124/pdf/1942/m0459.pdf قاعدة الترشيعات العراقية/نظام شارات رتب ضباط الجيش لعام 1942] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170915184801/http://109.224.24.124/pdf/1942/m0459.pdf |date=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٧ }} * [http://www.uniforminsignia.org/index.php?option=com_insigniasearch&Itemid=53&search_id=main&state=148&search_id=top The International Encyclopedia of Uniform Insignia - Iraq] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211025183952/http://www.uniforminsignia.org/index.php?option=com_insigniasearch&Itemid=53&search_id=main&state=148&search_id=top |date=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ }} {{تووڵی دەروازە|عێراق|شەڕ}} {{پۆلی کۆمنز|Military rank insignia of Iraq}} [[پۆل:سەربازیی عێراق]] s0yn77cj58jh9ctfv0qzdyddtlpghtv 0 303132 1661610 1653311 2026-09-06T05:38:29Z Aza 86 /* */ 1661610 wikitext text/x-wiki لە [[زانست|زانستەکاندا]]، '''ھەراوگە'''<ref>«ھەراو» بە مانای پان و بەرین و بەرفرە، لە فارسیدا بووە بە «فراخ»؛ جا ئەمانە ھەردووکیان ھاوڕیشەی وشەی fieldی ئینگلیزین. ھەراوگە یانی مەیدان، جێگای بەرفرە. لە کۆندا، لە ھەندێ لە شارە فارسەکانی ئێراندا، «فراخگاھ» مەیدانێ بووە بۆ بەڕێوەبردنی ڕێوڕەسمی پرسەی ئیمام حوسێن.</ref> یان '''بوار''' [[چەندایەتی|چەندایەتییەکی]] فیزیکییە کە بۆ ھەر شوێنێک لە [[بۆشایی]] و [[کات|کاتدا]] [[بایەخ (ماتماتیک)|بایەخێکی]] ھەیە. ئەو چەندایەتییە دەتوانێ [[پێوانەیی (فیزیک)|پێوانەیی]] یان [[گوێزەرەوە (ماتماتیک و فیزیک)|گوێزەرەوە]] بێ. بۆ نموونە، نەخشەیەکی کەشوھەوایی کە پلەی گەرمیی سەر عەرز نیشان دەدا و، بۆ ھەر شوێنێک لەسەر نەخشەکە ژمارەیەکی دیاری کردووە کە نوێنەری پلەی گەرمیی ئەو شوێنەیە، ھەراوگەیەکی پێوانەیی بە ئەژمار دێ. بەڵام، ئەگەر بێت و ھەمان نەخشە لە جیاتیی پلەی گەرمی، «با»کانی سەر عەرز نیشان بدا و، بۆ ھەر شوێنێک، وێڕای ژمارەیەک کە نوێنەری خێراییی باکەیە، «تیر»ێکیشی بۆ نواندنی ئاراستەی باکە دانابێ، ئەوە ئیتر ھەراوگەیەکی گوێزەرەوەیە. ھەر وەکوو ئەمە، [[ھەراوگەی کارەبایی]] و [[ھەراوگەی موگناتیسی|ھەراوگەی موگناتیسیش]] چەشنێک ھەراوگەی گوێزەرەوەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Field {{!}} Definition, Examples, & Facts {{!}} Britannica |ناونیشان=https://www.britannica.com/science/field-physics |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠٢٦|وێبگە=www.britannica.com |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوە |سەردێڕ=Field (physics) |ڕێکەوت=٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|ئیش=Wikipedia |ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Field_(physics)&oldid=1358105611 |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠٢٦|زمان=en}}</ref> تێگەیشتەی ھەراوگە زۆرتر بۆ چارەسەرکردنی گیروگرفتە بنەڕەتییەکانی فیزیکی نیووتنی داھاتووە. لە فیزیکی نیووتنیدا [[ھێز (فیزیک)|ھێزەکان]] (زۆرھێنانی تەنەکان بۆ یەکتری) کوتوپڕ و بێناوبژی (وەکوو کردەوەیەکی دووراودوور) ڕەچاو دەکران. واتە، بۆ نموونە، تەسەوور ئەوە بوو کە زەوی [[گرانایی|ھێزی گرانیی]] خۆی ڕاستەوخۆ و دەسبەجێ و بێمەحتەلی و بەبێ ھیچ ناوبژییەک بە سەر مانگدا دەسەپێنێ. بەڵام، ئەمە دوو گرفتی ھەیە؛ یەک، چی ئەو ھێزە دەگوازێتەوە و، دوو، بە پێی [[ڕێژەییی تایبەت|ڕێژەییبوونی تایبەت]] ھیچ شتێک خێراتر لە [[ڕووناکی]] نییە و خێراییی ڕووناکیش سنووردارە، کەوایە، ناکرێ ھێزی زەوی دەسبەجێ و بێمەحتەلی بە مانگ بگات. نیووتن خۆی زۆر لەوە دوودڵ بوو کە گرانایی بەبێ ناوبژی و لە دوورەوە شوێن دابنێ.<ref>نیوتن لە [https://www.newtonproject.ox.ac.uk/view/texts/normalized/OTHE00078 نامەی سێیەمی خۆی بۆ ڕیچارد بێتڵی] دەڵێ: That gravity should be innate inherent & essential to matter so that one body may act upon another at a distance through a vacuum without the mediation of any thing else by & through which their action or force may be conveyed from one to another is to me so great an absurdity… </ref> تێگەیشتەی ھەراوگە ئەم گیروگرفتانە چارە دەکا. ھەراوگە بۆ ھەر خاڵێک لە بۆشاییدا لە ھەر ساتدا بایەخێک (ژمارەیەک، یان ژمارەیەک و ئاراستەیەک) دەداتەوە. ھەر تەنێک بۆشاییکاتی دەوروبەری خۆی دەگۆڕێ و ھەراوگەیەکی تێدا دروست دەکا. تەنەکانی تر ڕاستەوخۆ کار لەو تەنە ناکەن و کاریشی لێ ناگرن، بەڵکوو لەگەڵ ھەراوگەکەیدا کار دەکەن و کار دەگرن، ئەویش ھەر لە جێگەکەی خۆیاندا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Field theory (physics)}} {{تووڵی دەروازە|فیزیک|زانست}} [[پۆل:فیزیکی ماتماتیکی]] [[پۆل:چەندێتییە فیزیکییەکان]] qajcqhyh5j6sn126qlda5duvolkirdk 0 303329 1661633 1655925 2026-09-06T07:21:46Z MFTG 21816 MFTG پەڕەی [[گەرماوە شێخان]]ی گواستەوە بۆ [[کیتکێ]]: ناوی ھەڵە 1655925 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = گەرماوە شێخان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|کرماوة شیخان}}<br>{{lang-en| Garmawa Shaykhan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.63216| 43.25385}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی گەرماوە شێخان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.63216| 43.25385|region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای نەینەوا|نەینەوا]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای تلکێف|تلکێف]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ئەلقۆش|ئەلقۆش]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٩٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٩٩٩ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) و [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) و [[ئێزیدی (دین)|ئێزیدی]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''گەرماوە شێخان''' یان '''جرغان''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ئەلقۆش]] لە [[قەزای تلکێف]] لە [[پارێزگای نەینەوا]] لە [[باشووری کوردستان]] لە [[عێراق]]. ھەروەھا دەکەوێتە [[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای مووسڵ و دھۆک) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=20220828220741430931&lng=1q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=20220828220741430931&lng=1q=20220828220324430930&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (١٦٥)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٢٧٠)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٢٣١) [[خێزان]] و (١٩٩٩) کەس، کە (١٠١٤) [[نێر]] و (٩٨٥) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> * ئەم گوندە بە عەرەبکراوە و لە پێش بە [[عەرەباندن|عەرەبکردندا]] دانیشتوانەکەی [[کورد]]ی [[ئێزیدی (دین)|ئێزیدی]] بوون. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای تلکێف}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] maso3vw1j7qn4j7mv94ur931z2iuiez 1661637 1661633 2026-09-06T07:25:11Z MFTG 21816 MFTG پەڕەی [[کیتکێ]] گواستەوە بۆ [[گەرماوە شێخان]] کە پێشتر ڕەوانەکەر بوو 1655925 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = گەرماوە شێخان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|کرماوة شیخان}}<br>{{lang-en| Garmawa Shaykhan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.63216| 43.25385}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی گەرماوە شێخان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.63216| 43.25385|region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای نەینەوا|نەینەوا]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای تلکێف|تلکێف]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ئەلقۆش|ئەلقۆش]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٩٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٩٩٩ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) و [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) و [[ئێزیدی (دین)|ئێزیدی]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''گەرماوە شێخان''' یان '''جرغان''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ئەلقۆش]] لە [[قەزای تلکێف]] لە [[پارێزگای نەینەوا]] لە [[باشووری کوردستان]] لە [[عێراق]]. ھەروەھا دەکەوێتە [[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای مووسڵ و دھۆک) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=20220828220741430931&lng=1q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=20220828220741430931&lng=1q=20220828220324430930&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (١٦٥)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٢٧٠)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٢٣١) [[خێزان]] و (١٩٩٩) کەس، کە (١٠١٤) [[نێر]] و (٩٨٥) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> * ئەم گوندە بە عەرەبکراوە و لە پێش بە [[عەرەباندن|عەرەبکردندا]] دانیشتوانەکەی [[کورد]]ی [[ئێزیدی (دین)|ئێزیدی]] بوون. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای تلکێف}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] maso3vw1j7qn4j7mv94ur931z2iuiez 0 303457 1661675 1658597 2026-09-06T07:38:18Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، تورکیا-کۆلکە) 1661675 wikitext text/x-wiki {{وەسف|گوندێک لە پارێزگای باتمان، باکووری کوردستان}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} {{Infobox settlement | name = هەتەتکێ | native_name = Hethetkê | native_name_lang = ku | settlement_type = گوند | subdivision_type = [[وڵات]] | subdivision_name = [[تورکیا]] | subdivision_type1 = [[پارێزگاکانی تورکیا|پارێزگا]] | subdivision_name1 = [[پارێزگای باتمان|باتمان]] | subdivision_type2 = [[قەزاکانی تورکیا|قەزا]] | subdivision_name2 = [[قەزای بەشیری|بەشیری]] | population_total = 1471 | population_as_of = ٢٠٢١ | population_footnotes = <ref name=":0" /> | coordinates = {{Coord|37.962|41.226|display=inline,title}} | pushpin_map = Turkey | pushpin_map_caption = شوێنی هەتەتکێ لە باکووری کوردستان }} '''دۆغانکاڤاک''' (بە [[کوردیی باکووری]]: Hethetkê، هەتەتکێ) گوندێکە لە قەزای بەشیری لە [[پارێزگای باتمان]] لە [[باکووری کوردستان]].<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Türkiye Mülki İdare Bölümleri Envanteri |ناونیشان=https://www.e-icisleri.gov.tr/Anasayfa/MulkiIdariBolumleri.aspx |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=T.C. İçیشلەری Bakanlığı |زمان=tr |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی ئازاری ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230306001414/https://www.e-icisleri.gov.tr/Anasayfa/MulkiIdariBolumleri.aspx |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دانیشتووانی گوندەکە لە [[کورد|کوردی]] عەشیرەتی ڕەشکۆتان پێکدێن، و ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠٢١دا ١٬٤٧١ کەس بووە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=31 ARALIK 2021 TARİHLİ ADRESE DAYALI NÜFUS KAYIT SİSTEMİ (ADNKS) SONUÇLARI |ناونیشان=https://www.tuik.gov.tr/indir/duyuru/favori_raporlar.xlsx |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=TÜİK |زمان=tr |format=XLS}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Temel |یەکەم=Mihemed Seid |سەردێڕ=Eşîra Reşkotan |بڵاوکەرەوە=[[Nûbihar]] |ساڵ=٢٠١٦|پەڕەکان=١٣|زمان=ku}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}}{{تووڵی دەروازە|کوردستان|تورکیا|جوگرافیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{تورکیا-کۆلکە}} [[پۆل:باکووری کوردستان]] [[پۆل:پارێزگای باتمان]] 7xl3ylpm46u1ka3qjl3ksxmqzr3xrz5 0 303482 1661271 1660853 2026-09-05T16:31:07Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Hossein-Qoli Nezam al-Saltaneh Mafi}} 1661271 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} {{زانیاریدانی دەسەڵاتدار|name=میرزا حوسێن قوولیخانی مافی|image=Nezam al-Saltaneh Mafi.png|caption=وێنەی فەرمی (نزیکەی ١٩٠٠–١٩٠٨)|office=٤ەمین [[سەرۆک وەزیرانی ئێران]]|monarch=[[محەممەدعەلی شا]]|term_start=٢١ی کانوونی یەکەمی ١٩٠٧|term_end=٢١ی ئایاری ١٩٠٨|predecessor=[[ئەبولقاسم ناسرولمولک]]|successor=[[ئەحمەد موشیرولسەڵتەنە]]|birth_date=١٨٣٢|birth_place=[[تاران]]، [[قاجاڕەکان|دەوڵەتی قاجاڕی]]|death_date=٦ی ئابی ١٩٠٨ (لە تەمەنی ٧٥–٧٦ ساڵیدا)|death_place=تاران، دەوڵەتی قاجاڕی|resting_place=[[ئیمامزادە عەبدوڵڵا (ڕەی)|ئیمامزادە عەبدوڵڵا]]، [[ڕەی (شار)|ڕەی]]|nickname=سەعدولمولک<br>نیزاموسسەڵتەنە|nationality=ئێرانی|religion=[[ئیسلام]] ([[شیعە]])|blank1=هۆز|data1=[[کورد]] (خێڵی مافی)|relations=محەممەد شەریف خان مافی قەزوینی (باوک)}}'''میرزا حوسێن قوولیخانی مافی''' (بە فارسی: میرزا حسینقلی خان مافی؛ ١٨٣٢–١٩٠٨)، ناسراو بە نازناوەکانی '''سەعدولمولک''' و '''نیزاموسسەڵتەنە'''، سیاسەتوانێکی ئێرانیی بەڕەچەڵەک [[کورد]] بوو لە سەردەمی کۆتاییی [[قاجاڕەکان|قاجاڕەکاندا]]. لە ماوەی ژیانی درێژخایەنی کارگێڕیی خۆیدا چەندین پۆستی باڵای بەڕێوەبرد و لە ٢١ی کانوونی یەکەمی ١٩٠٧ تا ٢١ی ئایاری ١٩٠٨ وەک [[سەرۆک وەزیرانی ئێران|سەرۆکوەزیرانی ئێران]] خزمەتی کرد. == ژیاننامە == حوسێن قوولی لە ڕەچەڵەکدا کورد بوو و سەر بە خێڵی مافی بوو.<ref>Britain and the opening up of South-West Persia, 1880–1914: A study in imperialism and economic dependence, Shahbaz Shahnavaz, 2005, pp. 154, ISBN 041530802X.</ref><ref name=":0">نقش حسین‌قلی‌خان نظام‌السلطنه مافی در توسعه خلیج‌فارس، نادره جلالی، ص. 42، فصلنامۀ تخصصی مطالعات خلیج‌فارس، سال چهارم، شمارۀ چهارم (پیاپی 16)، بهار 1398.</ref> پێش سەردەمی سەفەوییەکان، خێڵی مافی لە [[پارێزگای کرماشان|کرماشانەوە]] کۆچیان کرد بەرەو [[پارێزگای لوڕستان|لوڕستان]] و بوونە بەشێک لە هۆزی بەیرانوەند، بەڵام دواتر لەلایەن سەفەوییەکانەوە بۆ [[پارێزگای فارس|فارس]] گوازرانەوە. لەوێ پەیوەندییەکی نزیکیان لەگەڵ [[زەندییەکان]] دروست کرد، بەڵام پاشان لەلایەن [[ئاغا محەممەدخانی قاجاڕ|ئاغا محەممەد خان قاجاڕەوە]] بەرەو [[قەزوین]] کۆچیان پێ کرا. حوسێن قوولی لە ساڵی ١٨٣٢ لە تاران لەدایک بوو. باوکی، محەممەد شەریف خان مافی قەزوینی، فەرماندەیەکی باڵای سەربازی و حاکمێکی خۆجێیی بوو؛ براکانیشی بە هەمان شێوە چوونە نێو کایەی سەربازی و دیوانیی دەوڵەت. لە تەمەنی شازدە ساڵیدا و پاش کۆچی دواییی باوکی، دەستی بە کار کرد. لە هەمان کاتدا تا ساڵی ١٨٥٨ فێری بنەماکانی زمانی عەرەبی، فیقھ، تەفسیر و کێشی شیعر بوو، کاتێک بۆ یەکەمجار وەک سکرتێری موراد میرزا حیساموسسەڵتەنە چووە نێو حکوومەتی قاجاڕەوە. لە سەرەتای کاروانی کارگێڕیی خۆیدا نازناوی «سەعدولمولک» و دواتریش نازناوی «نیزاموسسەڵتەنە»ی پێ بەخشرا.<ref name=":1">{{Cite web |url=https://www.iranicaonline.org/articles/nezam-al-saltana-hosaynqoli/ |access-date=2026-08-27 |website=Encyclopaedia Iranica |language=en-US |title=NEẒĀM-AL-SALṬANA, ḤOSAYNQOLI KHAN}}</ref><ref name=":0" /> دوای خزمەتکردن وەک سکرتێری حیساموسسەڵتەنە، چەندین پۆستی باڵای لە ناوچە جیاوازەکان وەرگرت، لەوانە: حاکمی [[بوشەهر]]، حاکمی [[ئەسفەهان]]، حاکمی [[یەزد]]، حاکمی بوشەهر و دەشتستان، سەرۆکی ئیدارەی بەندەرەکان و گومرگی کەنداوی فارس، حاکمی خەمسە ([[زەنگان]])، حاکمی عەرەبستان (خووزستان)، چوارمەحاڵ و بەختیاری، حاکمی [[پارێزگای فارس|فارس]]، وەزیری داد و بازرگانی، سەرۆکی دیوانی باڵا و وەزیری دارایی، حاکمی [[ئازەربایجان (ھەرێم)|ئازەربایجان]]، و لە کۆتاییشدا سەرۆکوەزیرانی ئێران کە باڵاترین پۆستی سیاسیی بوو.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> لە پۆستی سەرۆکوەزیرانیدا جێگەی [[ئەبولقاسم ناسرولمولک|ئەبولقاسم ناسرولمولکی]] گرتەوە و لە ٢١ی کانوونی یەکەمی ١٩٠٧ کابینەکەی پێکهێنا. ئەرکی سەرەکیی ئەو ئاشتکردنەوەی شا، [[محەممەدعەلی شا|محەممەد عەلی شای قاجاڕ]]، بوو لەگەڵ [[یەکەم مەجلیسی شۆرای نەتەوەیی|مەجلیس]].<ref>The Turban for the Crown: The Islamic Revolution in Iran, Said Amir Arjomand, 1988, pp. 43, ISBN 9780195042580.</ref> لە ماوەی سەرۆکایەتییەکەیدا، بەهۆی پەرەسەندنی گرژییەکانی نێوان شا و پەرلەمان، بەتایبەت دوای هەوڵی تیرۆرکردنی شا لە شوباتی ١٩٠٨، کەوتە ژێر گوشارێکی توندەوە. حوسێن قوولی کەوتبووە نێوان دەربارییەکانی کە دەیانویست لە پۆستەکەی دووری بخەنەوە و نوێنەرە توندڕەوەکانی مەجلیس کە وەک کەسێکی کۆنەپەرست سەیریان دەکرد. لە ئایاری ١٩٠٨ دەستی لە کار کێشایەوە و تەنها چەند هەفتەیەک دوای ئەوە، پێکدادان و شەڕی ناوخۆ لە ئێراندا دەستی پێکرد.<ref name=":1" /> لە ئابی ١٩٠٨، لە سەرەتای دەستپێکردنی شەڕی ناوخۆدا کۆچی دوایی کرد؛ ساڵی کۆتاییی تەمەنی بەهۆی لەدەستدانی میرزا حوسێن خانی تاقانە کوڕییەوە بە خەمێکی قورسەوە تێپەڕی.<ref name=":1" /> لە [[ئیمامزادە عەبدوڵڵا (ڕەی)|ئیمامزادە عەبدوڵڵا]] لە شاری [[ڕەی (شار)|ڕەی]] نێژرا.<ref name=":0" /> سەرچاوە هاوچەرخەکان حوسێن قوولی وەک بەڕێوەبەرێکی بەئەمەک، بیرمەند و جێگەی متمانە وەسف دەکەن. موسڵمانێکی دیندار و نیشتمانپەروەرێکی دڵسۆز بوو. پابەندی دابونەریتە کۆمەڵایەتییە نەریتییەکان بوو و لەگەڵ محەممەد حەسەن خانی برایدا، دژی ئەو شەپۆلە باوە بوون کە هەموو دیاردە ئەورووپییەکانیان بە کوێرانە کۆپی دەکردەوە. حوسێن قوولی پشتیوانی لە شاعیرانی وەک [[ئیرەج میرزا]] و [[فورسەتوددەولەی شیرازی]] دەکرد و شارەزایییەکی باشی لە ئەدەبیاتی کلاسیکی فارسی و مێژووی ئێراندا هەبوو. سەردانەکەی بۆ وێرانەکانی شاری [[مەدائین]] لە عێراقی سەردەمی عوسمانیدا بە تەنز و دیدێکی واقیعییانە باسکردووە و نووسیویەتی: «مەدائینم بینی، بەڵام پەندم وەرنەگرت»، کە ئەمەش ئاماژەیە بۆ قەسیدە بەناوبانگەکەی شاعیری سەدەی دوازدەهەم [[خاقانی]] کە تێیدا بینەری وێرانەکانی مەدائین هۆشیار دەکاتەوە لە وەرگرتنی پەند لە گۆڕانکارییەکانی ڕۆژگار.<ref name=":1" /> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئێران}} {{پۆلی کۆمنز|Hossein-Qoli Nezam al-Saltaneh Mafi}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٣٢]] [[پۆل:مردووانی ١٩٠٨]] [[پۆل:سەرۆک وەزیرانی ئێران]] nnfrd4u7nbrw2n4th87fiuhza0xr7xq 1661410 1661271 2026-09-05T20:03:44Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1661410 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی دەسەڵاتدار|name=میرزا حوسێن قوولیخانی مافی|image=Nezam al-Saltaneh Mafi.png|caption=وێنەی فەرمی (نزیکەی ١٩٠٠–١٩٠٨)|office=٤ەمین [[سەرۆک وەزیرانی ئێران]]|monarch=[[محەممەدعەلی شا]]|term_start=٢١ی کانوونی یەکەمی ١٩٠٧|term_end=٢١ی ئایاری ١٩٠٨|predecessor=[[ئەبولقاسم ناسرولمولک]]|successor=[[ئەحمەد موشیرولسەڵتەنە]]|birth_date=١٨٣٢|birth_place=[[تاران]]، [[قاجاڕەکان|دەوڵەتی قاجاڕی]]|death_date=٦ی ئابی ١٩٠٨ (لە تەمەنی ٧٥–٧٦ ساڵیدا)|death_place=تاران، دەوڵەتی قاجاڕی|resting_place=[[ئیمامزادە عەبدوڵڵا (ڕەی)|ئیمامزادە عەبدوڵڵا]]، [[ڕەی (شار)|ڕەی]]|nickname=سەعدولمولک<br>نیزاموسسەڵتەنە|nationality=ئێرانی|religion=[[ئیسلام]] ([[شیعە]])|blank1=هۆز|data1=[[کورد]] (خێڵی مافی)|relations=محەممەد شەریف خان مافی قەزوینی (باوک)}}'''میرزا حوسێن قوولیخانی مافی''' (بە فارسی: میرزا حسینقلی خان مافی؛ ١٨٣٢–١٩٠٨)، ناسراو بە نازناوەکانی '''سەعدولمولک''' و '''نیزاموسسەڵتەنە'''، سیاسەتوانێکی ئێرانیی بەڕەچەڵەک [[کورد]] بوو لە سەردەمی کۆتاییی [[قاجاڕەکان|قاجاڕەکاندا]]. لە ماوەی ژیانی درێژخایەنی کارگێڕیی خۆیدا چەندین پۆستی باڵای بەڕێوەبرد و لە ٢١ی کانوونی یەکەمی ١٩٠٧ تا ٢١ی ئایاری ١٩٠٨ وەک [[سەرۆک وەزیرانی ئێران|سەرۆکوەزیرانی ئێران]] خزمەتی کرد. == ژیاننامە == حوسێن قوولی لە ڕەچەڵەکدا کورد بوو و سەر بە خێڵی مافی بوو.<ref>Britain and the opening up of South-West Persia, 1880–1914: A study in imperialism and economic dependence, Shahbaz Shahnavaz, 2005, pp. 154, ISBN 041530802X.</ref><ref name=":0">نقش حسین‌قلی‌خان نظام‌السلطنه مافی در توسعه خلیج‌فارس، نادره جلالی، ص. 42، فصلنامۀ تخصصی مطالعات خلیج‌فارس، سال چهارم، شمارۀ چهارم (پیاپی 16)، بهار 1398.</ref> پێش سەردەمی سەفەوییەکان، خێڵی مافی لە [[پارێزگای کرماشان|کرماشانەوە]] کۆچیان کرد بەرەو [[پارێزگای لوڕستان|لوڕستان]] و بوونە بەشێک لە هۆزی بەیرانوەند، بەڵام دواتر لەلایەن سەفەوییەکانەوە بۆ [[پارێزگای فارس|فارس]] گوازرانەوە. لەوێ پەیوەندییەکی نزیکیان لەگەڵ [[زەندییەکان]] دروست کرد، بەڵام پاشان لەلایەن [[ئاغا محەممەدخانی قاجاڕ|ئاغا محەممەد خان قاجاڕەوە]] بەرەو [[قەزوین]] کۆچیان پێ کرا. حوسێن قوولی لە ساڵی ١٨٣٢ لە تاران لەدایک بوو. باوکی، محەممەد شەریف خان مافی قەزوینی، فەرماندەیەکی باڵای سەربازی و حاکمێکی خۆجێیی بوو؛ براکانیشی بە هەمان شێوە چوونە نێو کایەی سەربازی و دیوانیی دەوڵەت. لە تەمەنی شازدە ساڵیدا و پاش کۆچی دواییی باوکی، دەستی بە کار کرد. لە هەمان کاتدا تا ساڵی ١٨٥٨ فێری بنەماکانی زمانی عەرەبی، فیقھ، تەفسیر و کێشی شیعر بوو، کاتێک بۆ یەکەمجار وەک سکرتێری موراد میرزا حیساموسسەڵتەنە چووە نێو حکوومەتی قاجاڕەوە. لە سەرەتای کاروانی کارگێڕیی خۆیدا نازناوی «سەعدولمولک» و دواتریش نازناوی «نیزاموسسەڵتەنە»ی پێ بەخشرا.<ref name=":1">{{Cite web |url=https://www.iranicaonline.org/articles/nezam-al-saltana-hosaynqoli/ |access-date=2026-08-27 |website=Encyclopaedia Iranica |language=en-US |title=NEẒĀM-AL-SALṬANA, ḤOSAYNQOLI KHAN}}</ref><ref name=":0" /> دوای خزمەتکردن وەک سکرتێری حیساموسسەڵتەنە، چەندین پۆستی باڵای لە ناوچە جیاوازەکان وەرگرت، لەوانە: حاکمی [[بوشەهر]]، حاکمی [[ئەسفەهان]]، حاکمی [[یەزد]]، حاکمی بوشەهر و دەشتستان، سەرۆکی ئیدارەی بەندەرەکان و گومرگی کەنداوی فارس، حاکمی خەمسە ([[زەنگان]])، حاکمی عەرەبستان (خووزستان)، چوارمەحاڵ و بەختیاری، حاکمی [[پارێزگای فارس|فارس]]، وەزیری داد و بازرگانی، سەرۆکی دیوانی باڵا و وەزیری دارایی، حاکمی [[ئازەربایجان (ھەرێم)|ئازەربایجان]]، و لە کۆتاییشدا سەرۆکوەزیرانی ئێران کە باڵاترین پۆستی سیاسیی بوو.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> لە پۆستی سەرۆکوەزیرانیدا جێگەی [[ئەبولقاسم ناسرولمولک|ئەبولقاسم ناسرولمولکی]] گرتەوە و لە ٢١ی کانوونی یەکەمی ١٩٠٧ کابینەکەی پێکهێنا. ئەرکی سەرەکیی ئەو ئاشتکردنەوەی شا، [[محەممەدعەلی شا|محەممەد عەلی شای قاجاڕ]]، بوو لەگەڵ [[یەکەم مەجلیسی شۆرای نەتەوەیی|مەجلیس]].<ref>The Turban for the Crown: The Islamic Revolution in Iran, Said Amir Arjomand, 1988, pp. 43, ISBN 9780195042580.</ref> لە ماوەی سەرۆکایەتییەکەیدا، بەهۆی پەرەسەندنی گرژییەکانی نێوان شا و پەرلەمان، بەتایبەت دوای هەوڵی تیرۆرکردنی شا لە شوباتی ١٩٠٨، کەوتە ژێر گوشارێکی توندەوە. حوسێن قوولی کەوتبووە نێوان دەربارییەکانی کە دەیانویست لە پۆستەکەی دووری بخەنەوە و نوێنەرە توندڕەوەکانی مەجلیس کە وەک کەسێکی کۆنەپەرست سەیریان دەکرد. لە ئایاری ١٩٠٨ دەستی لە کار کێشایەوە و تەنها چەند هەفتەیەک دوای ئەوە، پێکدادان و شەڕی ناوخۆ لە ئێراندا دەستی پێکرد.<ref name=":1" /> لە ئابی ١٩٠٨، لە سەرەتای دەستپێکردنی شەڕی ناوخۆدا کۆچی دوایی کرد؛ ساڵی کۆتاییی تەمەنی بەهۆی لەدەستدانی میرزا حوسێن خانی تاقانە کوڕییەوە بە خەمێکی قورسەوە تێپەڕی.<ref name=":1" /> لە [[ئیمامزادە عەبدوڵڵا (ڕەی)|ئیمامزادە عەبدوڵڵا]] لە شاری [[ڕەی (شار)|ڕەی]] نێژرا.<ref name=":0" /> سەرچاوە هاوچەرخەکان حوسێن قوولی وەک بەڕێوەبەرێکی بەئەمەک، بیرمەند و جێگەی متمانە وەسف دەکەن. موسڵمانێکی دیندار و نیشتمانپەروەرێکی دڵسۆز بوو. پابەندی دابونەریتە کۆمەڵایەتییە نەریتییەکان بوو و لەگەڵ محەممەد حەسەن خانی برایدا، دژی ئەو شەپۆلە باوە بوون کە هەموو دیاردە ئەورووپییەکانیان بە کوێرانە کۆپی دەکردەوە. حوسێن قوولی پشتیوانی لە شاعیرانی وەک [[ئیرەج میرزا]] و [[فورسەتوددەولەی شیرازی]] دەکرد و شارەزایییەکی باشی لە ئەدەبیاتی کلاسیکی فارسی و مێژووی ئێراندا هەبوو. سەردانەکەی بۆ وێرانەکانی شاری [[مەدائین]] لە عێراقی سەردەمی عوسمانیدا بە تەنز و دیدێکی واقیعییانە باسکردووە و نووسیویەتی: «مەدائینم بینی، بەڵام پەندم وەرنەگرت»، کە ئەمەش ئاماژەیە بۆ قەسیدە بەناوبانگەکەی شاعیری سەدەی دوازدەهەم [[خاقانی]] کە تێیدا بینەری وێرانەکانی مەدائین هۆشیار دەکاتەوە لە وەرگرتنی پەند لە گۆڕانکارییەکانی ڕۆژگار.<ref name=":1" /> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئێران}} {{پۆلی کۆمنز|Hossein-Qoli Nezam al-Saltaneh Mafi}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٣٢]] [[پۆل:مردووانی ١٩٠٨]] [[پۆل:سەرۆک وەزیرانی ئێران]] cyxmqahxuxmv5cuvobqa8n1eqahodhv 0 303484 1661270 1660854 2026-09-05T16:30:47Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Abolqasem Naser ol-Molk}} 1661270 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی دەسەڵاتدار|name=ئەبولقاسم ناسرولمولک|native_name=ابوالقاسم ناصرالملک|native_name_lang=fa|image=The strangling of Persia; a story of the European diplomacy and oriental intrigue that resulted in the denationalization of twelve million Mohammedans, a personal narrative (1912) (14596848220).jpg|caption=وێنەی ناسرولمولک لە پەڕتووکی «خنکاندنی فارس» (١٩١٢)|office1=[[نایب‌السەلتەنە]]ی ئێران|termstart1=ئازاری ١٩١١|termend1=٢١ی تەممووزی ١٩١٤|monarch1=[[ئەحمەد شا]]|appointer1=[[مەجلیسی شۆرای نەتەوەیی|مەجلیس]]|predecessor1=عەلیڕەزا خان عەزودولمولک|order2=٣یەمین|office2=سەرۆکوەزیرانی ئێران|termstart2=٢٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٠٧|termend2=٢١ی کانوونی یەکەمی ١٩٠٧|monarch2=[[محەممەدعەلی شا]]|predecessor2=[[ئەحمەد موشیرولسەڵتەنە]]|successor2=[[حوسێنقوولی خان مافی|حوسێنقوولی نیزاموسسەڵتەنە]]|office3=[[وەزارەتی کاروباری ئابووری و دارایی (ئێران)|وەزیری دارایی]]|termstart3=١٩٠٤|termend3=١٩٠٦|monarch3=[[موزەفەرەدین شای قاجاڕ]]|primeminister3=عەبدولمەجید میرزا عەینوددەولە|office4=وەزیری دارایی|termstart4=شوباتی ١٨٩٧|termend4=حوزەیرانی ١٨٩٨|monarch4=[[موزەفەرەدین شای قاجاڕ]]|primeminister4=عەلی خان ئەمینوددەولە|office5=والیی [[پارێزگای کوردستان|کوردستان]]|termstart5=١٩٠٠|termend5=١٩٠٤|monarch5=[[موزەفەرەدین شای قاجاڕ]]|primeminister5=میرزا عەلی ئەسغەر خان ئەمینوسسوڵتان|birth_name=ئەبولقاسم خان قەرەگۆزلوو|birth_date=١٣ی تەممووزی ١٨٥٦|birth_place=شەڤەرین، [[پارێزگای هەمەدان|هەمەدان]]، [[دەوڵەتی قاجاڕی]]|death_date=٢٦ی کانوونی یەکەمی ١٩٢٧ (لە تەمەنی ٧١ ساڵیدا)|death_place=[[تاران]]، [[دەوڵەتی پەهلەوی]]|resting_place=[[حەرەمی شا عەبدولعەزیم]]، [[ڕەی (شار)|ڕەی]]|party=حیزبی سۆسیالیستە میانڕەوەکان (ئیعتدالییون)|alma_mater=[[کۆلێژی بالیۆل (ئۆکسفۆرد)|کۆلێژی بالیۆل، زانکۆی ئۆکسفۆرد]]<br>زانستە سیاسییەکانی پاریس (Sciences Po)|relations=[[حوسێن عەلا]] (زاوا)|awards=نیشانی سەینت مایکڵ و سەینت جۆرج|children=٣}}'''ئەبولقاسم خان قەرەگۆزلوو''' (بە فارسی: ابوالقاسم‌خان قراقزلو؛ ١٣ی تەممووزی ١٨٥٦ – ٢٦ی کانوونی یەکەمی ١٩٢٧)، ناسراو بە نازناوی '''ناسرولمولک''' (بە فارسی: ناصرالملک؛ بە واتای «یاریدەدەری دەسەڵات»)، سیاسەتوانێکی ئێرانی بوو لە سەردەمی [[قاجاڕەکان|قاجاڕەکاندا]]. لە ماوەی ژیانی سیاسیی خۆیدا چەندین پۆستی باڵای وەک [[نایب‌السەلتەنە]]، [[سەرۆکوەزیرانی ئێران|سەرۆکوەزیران]] و وەزیری داراییی ئێران بەڕێوەبردووە.<ref name=":0">{{cite encyclopedia|title=NĀṢER-AL-MOLK, ABU'L-QĀSEM|encyclopedia=[[Encyclopædia Iranica]]|publisher=Bibliotheca Persica Press|location=New York City|url=http://www.iranicaonline.org/articles/naser-al-molk-abul-qasem|access-date=September 12, 2016|date=May 16, 2016|last1=Bakhash|first1=Shaul}}</ref> == سەرەتای ژیان و خوێندن == ناسرولمولک لە نێوان ساڵانی ١٨٧٩ تا ١٨٨٢ لە [[کۆلێژی بالیۆل (ئۆکسفۆرد)|کۆلێژی بالیۆل]] لە [[زانکۆی ئۆکسفۆرد]] خوێندوویەتی. لەنێو هاوپۆلەکانیدا کەسایەتیی وەک [[ئێدوارد گرەی|سێر ئێدوارد گرەی]] (دواتر بوو بە وەزیری دەرەوەی بەریتانیا) و سێسیل سپرینگ ڕایس (دواتر باڵیۆزی بەریتانیا لە تاران و واشنتۆن) هەبوون. == کاروانی سیاسی == === سەرۆکوەزیران === دوای گەڕانەوەی بۆ ئێران، بوو بە وەرگێڕی [[ناسرەدین شا|ناسردین شا]]. دواتر وەک وەزیری دارایی، والی، و بۆ ماوەیەکی کورت لە سەردەمی [[بزووتنەوەی دەستووریی ئێران|شۆڕشی دەستووری]] لە سەردەمی پاشایەتیی [[محەممەدعەلی شا|محەممەد عەلی شای قاجاڕ]] لە ساڵی ١٩٠٧ وەک سەرۆکوەزیران کاری کرد. بەهۆی گوشاری بەشێک لە پەرلەمانتاران دەستی لە کار کێشایەوە، بەڵام لەبەر ئەوەی پێش دەستلەکارکێشانەوە مۆڵەتی لە محەممەد عەلی شا وەرنەگرتبوو، شا دەستگیری کرد. ناسرولمولک تەنها پاش دەستێوەردانی باڵیۆزی بەریتانیا لە زیندان ئازاد کرا. لە ترسی گیانی خۆی، ئێرانی بەجێهێشت و بەرەو ئینگلتەرا هەڵات. === نایب‌السەلتەنە (سەرپەرشتیاری پاشایەتی) === تا دوای ڕووخانی محەممەد عەلی شا لە هاوینی ١٩٠٩ نەگەڕایەوە بۆ ئێران؛ لەو کاتەدا وەک [[نایب‌السەلتەنە]] (سەرپەرشتیاری پاشایەتی) بۆ [[ئەحمەد شا|ئەحمەد شای قاجاڕ]] کە هێشتا منداڵ بوو دەستنیشان کرا، و هاوکات بۆ ماوەیەکی کورت پۆستی سەرۆکوەزیرانیشی گرتە دەست. ئەو تا ساڵی ١٩١٤ کە ئەحمەد شا گەیشتە تەمەنی یاسایی، لە پۆستی نایب‌السەلتەنەدا مایەوە. لە شیکارییەکی سیاسیی قووڵدا، خەزنەداری گشتیی ئەمریکی لە ئێران، [[ویلیام مۆرگان شوستەر]]، ئاماژەی بەوە کردبوو کە ناسرولمولک توانای سەرکردایەتییەکی بەهێزی لە پۆستەکەیدا پێوە دیار نەبووە.<ref>{{cite web |year=1912 |url=https://archive.org/details/stranglingofpers00shusuoft |work=Internet Archive |at=chapter IX |title=The strangling of Persia; a record of European diplomacy and oriental intrigue : Shuster, William Morgan, 1877-1960 : Free Download & Streaming : Internet Archive}}</ref> == ژیان لە ئینگلتەرا == لە ساڵی ١٩١٥ ناسرولمولک ئێرانی بەجێهێشت و هەتا کۆتاییی تەمەنی لە ئینگلتەرا ژیا. لە ساڵی ١٩١٩ وەک ڕاوێژکاری لۆرد کێرزن لە داڕشتنی ڕێککەوتننامەی ١٩١٩ی نێوان ئینگلیز و ئێران دەرکەوتەوە. لە ساڵی ١٩٢٧ لە تەمەنی ٧١ ساڵیدا لە تاران کۆچی دوایی کرد.<ref>Cyrus Ghani: Iran and the rise of Reza Shah. From Qajar collapse to Pahlavi rule. I. B. Tauris, London u. a. 1998, ISBN 1-86064-258-6.</ref> == چالاکیی ئەدەبی و وەرگێڕان == ناسرولمولک لە ساڵی ١٩١٦ شانۆنامەی ''[[ئۆتێلۆ|ئۆتێللۆ]]''ی [[ویلیام شکسپیر|ویلیام شکسپیری]] بە ناونیشانی «داستان غم‌انگیز اتللو مغربی در وندیک» وەرگێڕایە سەر زمانی فارسی. بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩١٧ لە پاریس چاپکرا، و لە ساڵی ١٩٣٢ لە تاران بە ڕۆڵگێڕانی ئەکتەری ئەرمەنیی سۆڤیەتی، [[ڤەهرام پاپازیان]] لە ڕۆڵی سەرەکیدا نمایش کرا (لەبەر ئەوەی پاپازیان فارسیی نەدەزانی، دێڕەکانی بە فەڕەنسی دەوت و ئەکتەرەکانی تر بە فارسی وەڵامیان دەدایەوە).<ref name=":1">{{Cite web |last=Ali Amini |first=Najafi |date=27 April 2014 |script-title=fa:شکسپیر در ایران، از اولین تا آخرین ترجمه‌ها |trans-title=Shakespeare in Iran, from the first to the last translations |url=https://www.bbc.com/persian/arts/2014/04/140427_l51_shakespeare_book_translation |access-date=26 April 2025 |website=[[BBC Persian]] |language=fa |title=Shekspir dar Irān, az avalin tā ākharin tarjomeh-hā}}</ref> هەروەها شانۆنامەی ''[[بازرگانەکەی ڤینیسیا|بازرگانی ڤینیسیا]]''ی شکسپیریشی وەرگێڕاوەتە سەر زمانی فارسی.<ref name=":0" /> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئێران|سیاسەت|شانشینی یەکگرتوو|فەڕەنسا}} {{پۆلی کۆمنز|Abolqasem Naser ol-Molk}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٥٦]] [[پۆل:مردووانی ١٩٢٧]] [[پۆل:خەڵکی ھەمەدان]] [[پۆل:سەرۆک وەزیرانی ئێران]] [[پۆل:وەرگێڕەکانی ویلیام شێکسپیر]] jvjdh5usfi1dfcon80mpa7sdtt8ki9l 0 303533 1661066 1660862 2026-09-05T12:58:37Z DreamHourFlight 39788 زیادکردنی سەرچاوە 1661066 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Veiled head of Augustus, end of 1st century BC, Moi, Auguste, Empereur de Rome exhibition, Grand Palais, Paris - 14671108463.jpg|وێنۆک|سەری پەچەپۆشی ئەگوستوس، سەدەی یەکەمی پێش زایین]] '''سەردەمی ئەگوستوس''' وەک یەکەمین ئیمپراتۆری [[ڕۆمای کۆن|ڕۆما]] لە ساڵی ٢٧ی پێش زایین بە یەکەمین ڕێککەوتنی لەگەڵ [[ئەنجوومەنی پیرانی ڕۆم]] دەستی پێکرد، کە تێیدا دەسەڵاتی نائاساییی پرۆکۆنسوڵ، کۆنترۆڵی نیوەی پارێزگاکانی ڕۆما، زۆربەی سوپاکانی، و ناونیشانی فەرمیی «ئەگوستوس» (بە واتای پیرۆز یان ڕێزدار)ی پێ بەخشرا.<ref name="Eck-2007-10">Eck, Werner; Takács, Sarolta A. (2007). ''The Age of Augustus''. Blackwell Publishing, p. 10. ISBN 978-1-4051-5149-8.</ref> پێش ئەم ڕووداوە لەلایەن مێژوونووسانەوە بە ناوی [[ئەگوستوس|ئۆکتاڤیان]] دەناسرا،<ref>Southern, Pat (2014). ''Augustus''. Routledge, pp. 37, 45. ISBN 978-0-415-62838-9; Goldsworthy, Adrian (2014). ''Augustus: First Emperor of Rome''. Yale University Press, pp. 6–7, 88–89. ISBN 978-0-300-17827-2; Eck & Takács (2007), p. 10.</ref> کە لە بنەڕەتدا بە ناوی گایۆس ئۆکتاڤیۆس لەدایک ببوو، پێش ئەوەی ناوی مامی گەورەی خۆی، [[جولیوس سێزار]] وەربگرێت کە لە وەسیەتنامەکەیدا وەک میراتگری سەرەکیی خۆی دەستنیشانی کردبوو.<ref>Galinsky, Karl (2012). ''Augustus: Introduction to the Life of an Emperor''. Cambridge University Press, pp. xv, 2–3, 9–10, 15. ISBN 978-0-521-74442-3; Bringmann, Klaus (2007). ''A History of the Roman Republic''. Polity, p. 283. ISBN 978-0-7456-3371-8.</ref> لە ساڵی ٣٠ی پێش زایین، ئۆکتاڤیان شکستی بە ھاوپەیمانەکەی لە سێقۆڵیی دووەمدا، [[مارک ئەنتۆنی]] و ھاوسەرەکەی [[کلیۆپاترا]]، شاژنی شانشینی تۆڵمی ھێنا و [[میسری کۆن|میسری]] داگیر کرد و خستییە ژێر موڵکایەتیی تایبەتیی خۆیەوە.<ref>Roller, Duane W. (2010). ''Cleopatra: a biography''. Oxford University Press, pp. 145–148. ISBN 978-0-19-536553-5; Burstein, Stanley M. (2004). ''The Reign of Cleopatra''. Greenwood Press, p. 31. ISBN 978-0-313-32527-4.</ref> ئەگوستوس بە بەکارھێنانی ناونیشانی «پرینسیپس» (''princeps''؛ بە واتای «یەکەمین ھاووڵاتی» یان «پێشەنگی ھاووڵاتیان»)، ھەوڵی دا ڕواڵەتی ئەوە بپارێزێت کە ئەو پارێزەر و نوێکەرەوەی [[کۆماری ڕۆمانی]]یە، ھەرچەندە سەردەمی دەسەڵاتەکەی وەک دەستپێکی قۆناغی «پرینسیپات» لە [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]] دادەنرێت کە دواتر لەلایەن ئەندامانی [[زنجیرە فەرمانرەوایەتیی جولیۆ-کلاودیوس|زنجیرە فەرمانڕەوایەتیی جولیۆ-کلاودیوس]] بەڕێوەبرا.<ref>Richardson, John Stuart (2012). ''Augustan Rome, 44 BC to AD 14''. Edinburgh University Press, p. 89. ISBN 978-0-7486-1955-9; Bringmann (2007), pp. 304–305; Galinsky (2012), pp. 70–71.</ref> دوای مردنی لە ساڵی ١٤ی زایینی، ئەگوستوس کرا بە خوداوەند و لەلایەن [[تایبیریەس|تایبیریەسی]] کوڕەزاو و کوڕی ھەڵگیراوەیەوە شوێنی گیرایەوە.<ref>Shotter, David (1966). "Tiberius and the Spirit of Augustus". ''Greece and Rome'', 13(2), pp. 210–212; Claes, Liesbeth (2022). ''Augustus through the Ages''. Peeters Publishers, pp. 81–83. ISBN 978-90-429-4962-1.</ref> لە کاتی دووەمین ڕێککەوتنیدا لەگەڵ ئەنجوومەنی پیرانی ڕۆم لە ساڵی ٢٣ی پێش زایین، ئەگوستوس دەستی لە پۆستی کۆنسوڵی کێشایەوە و تا ساڵانی ٥ و ٢ی پێش زایین بۆ ئەم پۆستە ھەڵنەبژێردرایەوە، کە تێیدا پۆستەکەی وەرگرتەوە تا یارمەتیی دەستپێکی ژیانی سیاسیی نەوەکانی، گایۆس و لووسیۆس سێزار بدات.<ref>Eck, Werner; Takács, Sarolta A. (2003). ''The Age of Augustus''. Blackwell Publishing, p. 56. ISBN 0-631-22957-4; Southern (2014), pp. 280, 288.</ref> سەرەڕای ئەوەش، دەسەڵاتی تریبیۆنی گەل و دەسەڵاتی سانسۆری بۆ تەواوی ژیانی و بێ ئەنجامدانی ھەڵبژاردنی فەرمی پێ بەخشرا.<ref>Galinsky (2012), pp. 72–73; Goldsworthy (2014), pp. 268, 270–272, 318–319.</ref> لە ڕێگەی نوێنەرەکانیەوە، کۆنترۆڵی ڕاستەوخۆی بەسەر ئەو پارێزگایانەدا پەیڕەو دەکرد کە سەنا پێی بەخشیبوو، ھەروەھا دەستێوەردانیشی لە بەڕێوەبردنی ئەو پارێزگایانەدا دەکرد کە لەژێر کۆنترۆڵی سەزادا بوون.<ref>Drogula, Fred K. (2015). ''Commanders & Command in the Roman Republic and Early Empire''. University of North Carolina Press, p. 362. ISBN 978-1-4696-2126-5; Southern (2014), pp. 357–358.</ref> لەگەڵ مردنی لیپیدۆس لە ساڵی ١٢ی پێش زایین، ئەگوستوس ناونیشانی «پۆنتیفێکس ماکسیموس» (گەورە پیاوی ئایینی)ی وەرگرت.<ref>Bowersock, G. W. (1990). "The Pontificate of Augustus". In Raaflaub, Kurt A.; Toher, Mark (eds.). ''Between Republic and Empire''. University of California Press, p. 380. ISBN 978-0-520-08447-6; Goldsworthy (2014), p. 350.</ref> لە ساڵی ٢ی پێش زایین، سەنا نازناوی «باوکی نیشتمان» (Pater Patriae)ی پێ بەخشی.<ref>Mackay, Christopher S. (2004). ''Ancient Rome: A Military and Political History''. Cambridge University Press, p. 186. ISBN 978-0-521-80918-4; Goldsworthy (2014), pp. 394–396.</ref> لە بواری پەیوەندییە دەرەکییەکاندا، ئەگوستوس سەرکردایەتیی دیپلۆماسیی ڕۆمای دەکرد؛ پەیمانی ئاشتیی لەگەڵ [[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی]] لە ڕۆژاوای ئاسیا و شانشینی کووش لە باکووری ڕۆژھەڵاتی ئەفریقا بەست.<ref>Southern (2014), pp. 211–213, 237–238; Goldsworthy (2014), pp. 300, 303–305.</ref> ھەروەھا سەرپەرشتیی ھەڵمەتە سەربازییەکانی کرد لە ناوچە جیاوازەکان؛ داگیرکردنی [[ھیسپانیا]]ی لە ڕێگەی جەنگەکانی کانتەبری تەواو کرد، و لە باشووری ڕۆژھەڵات و ناوەڕاستی ئەورووپا ناوچەکانی داڵماتیا، پانۆنیا، نۆریکۆم و ڕایتیای خستە سەر خاکی ئیمپراتۆریەتەکە.<ref>Eck & Takács (2003), pp. 94, 97–99; Southern (2014), pp. 235–236.</ref> لە ناوچەی جەرمانیا، سوپای ڕۆما تا [[ڕووباری ئیلبە|ڕووباری ئیلب]] پێشڕەویی کرد، بەڵام دوای شکستی پۆبلیوس کوینکتلیوس ڤاروس لە بەرامبەر ھۆزە جێرمانییەکان بە سەرکردایەتیی ئارمینیۆس لە شەڕی دارستانی تیووبۆرگ لە ساڵی ٩ی زایینی، ئەگوستوس بڕیاری دا [[ڕاینلاند]] بکاتە سنووری باکووری ئیمپراتۆریەتیی ڕۆما.<ref>Eck & Takács (2003), pp. 101–102; Southern (2014), pp. 308–309; Goldsworthy (2014), pp. 446–454, 473.</ref> == کۆنترۆڵکردنی میسر == [[پەڕگە:Augustus-in-Kalabsha.jpg|وێنۆک|ئەگوستوس وەک فیرعەونی ڕۆمانی لە نەخشاندنێکی بەردیندا بە شێوازی ھونەری میسری لە پەرستگای کelabsha لە نوبییە؛ لە ھونەری میسریی کۆندا ئەگوستوس زۆرجار لە کاتی پێشکەشکردنی قوربانی بۆ [[خودایە میسرییە کۆنەکان]] وێنا دەکرا.]] [[پەڕگە:Octavianus Aegypto Capta 2020154.jpg|وێنۆک|دراوێکی دیناریۆسی ئۆکتاڤیان کە لە ساڵی ٢٨ی پێش زایین لە پێرگامۆن لێدراوە، لەسەر ڕووەکەی تری وێنەی تیمساحێکی نیل و دەقی «AEGVPTO CAPTA» (میسر داگیرکرا) نەخشێنراوە.]] لە ساڵی ٣١ی پێش زایین، مارکۆس ڤیپسانیۆس ئاگریپای ژەنەڕاڵی ئۆکتاڤیان، لە شەڕی دەریاییی ئەکتیۆم لە نزیک کەناراوەکانی [[یۆنانی ڕۆمی]] شکستی بە ھێزە دەریایییەکانی مارک ئەنتۆنی و ھاوسەرەکەی، کلیۆپاترای شاژنی بەتڵیمۆسی ھێنا.<ref>Roller (2010), pp. 139–142; Galinsky (2012), p. 55; Burstein (2004), pp. 30–31; Southern (2014), pp. 163–164.</ref> لە ئابی ٣٠ی پێش زایین، ھێزەکانی ئۆکتاڤیان لە [[ئەسکەندەریە]] گەمارۆی ئەنتۆنی و کلیۆپاترایان دا و پاشان ھەردووکیان کۆتایییان بە ژیانی خۆیان ھێنا.<ref>Eck & Takács (2003), p. 39; Roller (2010), pp. 145–148; Galinsky (2012), pp. 31, 55–56; Burstein (2004), p. 31.</ref> داگیرکردنی میسر قەرزە دارایییەکانی ئۆکتاڤیانی لە کاتی شەڕی ناوخۆدا سووک کرد.<ref>Galinsky (2012), p. 56; Southern (2014), pp. 165, 173–174; Roller (2010), p. 151.</ref> ئەو کۆنترۆڵی ڕاستەوخۆی میسری گرتە دەست، سەردانی سیناتۆرەکانی بۆ ئەوێ قەدەغە کرد، و کۆرنێلیۆس گالوسی وەک پارێزگار بۆ چاودێریکردنی ئیدارە و باجە دارایییە زۆرەکانی دەستنیشان کرد.<ref>Bringmann (2007), p. 304; Galinsky (2012), pp. 56–58; Southern (2014), pp. 165, 173–174, 184–185; Eck & Takács (2007), pp. 59–60.</ref> لە کاتی مانەوەی لە ئەسکەندەریە لە ساڵی ٣٠ی پێش زایین، ئۆکتاڤیان سەردانی گۆڕی [[ئەسکەندەری مەزن]]ی کرد کە زۆر سەرسامی بوو و لاسایی دەکردەوە.<ref>Galinsky (2012), p. 56; Goldsworthy (2014), pp. 206–207.</ref> داگیرکردنی میسر کۆتایی بە [[سەردەمی ھێلینیستی]] ھێنا کە بە ئەسکەندەری مەزن دەستی پێکردبوو، و ڕۆڵی ڕۆمای وەک زلھێزی بێڕکابەری دەریای ناوەڕاست چەسپاند.<ref>Burstein (2004), pp. xxiii, 1; Galinsky (2012), p. 59; Roller (2010), p. 151; Goldsworthy (2014), pp. 206–207, 408–409.</ref> ئەگوستوس بوو بە یەکەمین ئیمپراتۆری ڕۆما و یەکەمین فیرعەونی ڕۆمانی لە میسردا، ھەرچەندە بەشداریی لە ڕێوڕەسمە ئایینییە نەریتییەکانی میسردا نەکرد و دوای ساڵی ٣٠ی پێش زایین ھەرگیز نەگەڕایەوە بۆ میسر.<ref>Burstein (2004), pp. 65–66; Roller (2010), p. 151.</ref> ئەگوستوس ڕێوڕەسمە ئایینییە میسرییەکانی لە ناو شاری [[ڕۆما]] قەدەغە کرد، بەڵام ھونەر و تەلارسازیی بە شێوازی میسری لە سەردەمی ئەودا لە ڕۆمادا بڵاوبووەوە، وەک ھەرەمی گایۆس سێستیۆس لە ساڵی ١٥ی پێش زایین.<ref>Roller (2010), pp. 151–152.</ref> شاعیری ڕۆمانی [[ڤێرجیل]] لە داستانی ''ئینیاد''دا سەرکەوتنی ئەکتیۆمی وەک سەرکەوتنێک بۆ بەھا نەریتییەکانی ئیتاڵیا لە بەرامبەر ھێزە ڕۆژھەڵاتییەکان و خوداوەندە نامۆکانیان وەک [[ئەنوبیس]] وێنا کردووە.<ref>Goldsworthy (2014), p. 196.</ref> لە ئابی ساڵی ٢٩ی پێش زایین، ئۆکتاڤیان لە ڕۆما بە سێ ڕێپێوانی سەرکەوتن (تڕایۆمف) بۆ سەرکەوتنەکانی لە ئیلیریا، یۆنان و میسر خەڵات کرا.<ref>Galinsky (2012), p. 72; Goldsworthy (2014), pp. 199, 211–212.</ref> لە ساڵی ٢٨ی پێش زایین، ئۆکتاڤیان و ئاگریپا وەک کۆنسوڵ ھەڵبژێردران و ئەرکی سەرژمێریی گشتیی ڕۆمایان پێ سپێردرا.<ref>Goldsworthy (2014), pp. 212–213; Eck & Takács (2003), p. 45.</ref> == سەردەمی پرینسیپات == [[پەڕگە:Domus-augusti-2.jpg|وێنۆک|نیگارەکانی سەر دیواری ماڵی ئەگوستوس لەسەر گردی پالاتین لە ڕۆما.]] دوای شەڕی ئەکتیۆم و شکستی ئەنتۆنی و کلیۆپاترا، ئۆکتاڤیان لە پێگەیەکدا بوو کە تەواوی کۆمار لەژێر دەسەڵاتی سیستمێکی نافەرمیی «پرینسیپات»دا بەڕێوەببات — کە تێیدا خۆی وەک «پرینسیپس» (''princeps''؛ بە واتای یەکەمین ھاووڵاتی) نیشان دەدا.<ref>Richardson (2012), p. 89; Goldsworthy (2014), p. 7; Bringmann (2007), pp. 304–305; Galinsky (2012), p. 70.</ref> ئەم دەسەڵاتەی لە ڕێگەی دەستکەوتی ھەنگاو بە ھەنگاوەوە بەدەستھێنا، بەبێ ئەوەی بە ئاشکرا ناوی پاشایەتی یان دیکتاتۆری لێ بنێت تا ھەستی دژە پاشایەتیی ڕۆمانییەکان نەورووژێنێت.<ref>Eder (2005), pp. 24–25; Gruen (2005), pp. 38–39; Galinsky (2012), pp. 63, 70–74; Eck & Takács (2007), pp. 57–58; Goldsworthy (2014), p. 237.</ref> ساڵانێکی زۆری شەڕی ناوخۆ ڕۆمای تووشی ناسەقامگیری کردبوو، بەڵام خەڵکی ڕۆما ئامادە نەبوون دەسەڵاتی تاکڕەوانە قبووڵ بکەن.<ref>Eck & Takács (2003), pp. 44–45; Galinsky (2012), pp. 68–70; Goldsworthy (2014), p. 198.</ref> خەڵک و سەنا خوازیاری گەڕانەوەی سەقامگیری، یاسا و ھەڵبژاردنی ئازاد بوون — کە بە شێوەیەکی فەرمی لە سەردەمی ئەگوستوسدا مابووەوە.<ref>Eck & Takács (2003), pp. 44–45; Galinsky (2012), pp. 68–71; Goldsworthy (2014), pp. 197–200, 237.</ref> مێژوونووسان ئاماژە بەوە دەکەن کە ئەگوستوس بۆ پاراستنی گیانی خۆی، ئەزموونی جولیوس سێزاری لەبەرچاو گرتبوو کە دوای وەرگرتنی پۆستی [[دیکتاتۆری ڕۆم|دیکتاتۆری ھەمیشەیی]] لە [[تیرۆرکردنی جولیوس سێزار|ئازاری ٤٤ی پێش زایین تیرۆر کرا]].<ref>Southern (2014), pp. 49, 182; Goldsworthy (2014), pp. 70, 74, 78–79, 83–84.</ref> == ڕێککەوتنی یەکەم (٢٧ی پێش زایین) == [[پەڕگە:Octave (13668015683).jpg|وێنۆک|پەیکەری نیوەیی ئۆکتاڤیان، نزیکەی ٣٠ی پێش زایین، مۆزەخانەی کاپیتۆلین، ڕۆما.]] لە ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٧ی پێش زایین، ئۆکتاڤیان بە شێوەیەکی سیمبولی دەسەڵاتی ڕادەستی سەنا و گەلی ڕۆما کردەوە.<ref>Bringmann (2007), pp. 307, 317; Eck & Takács (2003), pp. 45–50; Galinsky (2012), p. 66.</ref> ھەرچەندە بە فەرمی دەسەڵاتی ڕادەست کرد، بەڵام دڵسۆزیی سەربازان و ژەنەڕاڵەکان بۆ ئەو مایەوە، چونکە سامانە دارایییە بێوێنەکەی پێگەی دەسەڵاتی ئەوی پتەو کردبوو.<ref>Eck & Takács (2003), pp. 45–50, 113.</ref> لە ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٧ی پێش زایین، سەنا داوای لێکرد کە بۆ ماوەی دە ساڵ سەرپەرشتیی ئەو پارێزگایانە بکات کە پێویستیان بە جێگیرکردنی سوپا ھەبوو، وەک ھیسپانیا، گال (فەڕەنسا)، سووریا، [[کیلیکیە]] و میسر؛ ئەمەش وای کرد فەرماندەییی زۆربەی لەشکری ڕۆما لەژێر دەستی ئەودا بمێنێتەوە.<ref>Scullard (1982), p. 210; Galinsky (2012), pp. 62, 66; Gruen (2005), p. 34; Goldsworthy (2014), p. 233; Southern (2014), pp. 355, 358.</ref> === ناونیشانی ئەگوستوس === لە ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٧ی پێش زایین، سەنا ناونیشانی نوێی «ئەگوستوس» (Augustus)ی بە ئۆکتاڤیان بەخشی.<ref>Eck & Takács (2007), pp. 3, 50, 55–57; Bringmann (2007), pp. 304–307; Galinsky (2012), pp. 62, 66–67; Goldsworthy (2014), pp. 235–236.</ref> ئەم وشەیە لە زمانی لاتینیدا بە واتای «پیرۆز»، «مەزن» یان «ڕێزدار» دێت.<ref>Galinsky (2012), pp. 66–67; Levick (2010), p. 72; Bringmann (2007), p. 304.</ref> لە نیوەی ڕۆژھەڵاتی ئیمپراتۆریەتەکە و لە [[زمانی یۆنانیی کۆن]]دا بە «سێباستۆس» (Sebastos) وەرگێڕدرا.<ref>Levick (2010), p. 72; Chaniotis (2018), p. 239; Goldsworthy (2014), p. 287.</ref> ئەم ناونیشانە زیاتر پێگەیەکی پیرۆز و ئایینیی بە ئەگوستوس بەخشی نەک تەنھا دەسەڵاتێکی سیاسی.<ref>Eder (2005), p. 24; Galinsky (2012), pp. 66–67; Goldsworthy (2014), pp. 235–237.</ref> ناوی «ڕۆمولوس»یش پێشنیار کرابوو، بەڵام بەھۆی پەیوەستبوونی بە پاشایەتییەوە ڕەتکرایەوە.<ref>Eck & Takács (2007), pp. 55–57; Galinsky (2012), p. 67; Goldsworthy (2014), pp. 235–236.</ref> ئەگوستوس ناوی فەرمیی خۆی کردە «Imperator Caesar divi filius» (فەرماندە سێزار، کوڕی خوداوەند).<ref>Eck & Takács (2003), p. 50; Galinsky (2012), pp. 66–67; Goldsworthy (2014), p. 236.</ref> ھەروەھا تاجی مەدەنی (corona civica) لە سەرووی دەرگای ماڵەکەی ھەڵواسرا و قەڵغانێکی زێڕین لە تەلاری سەنا دانرا کە چوار خەسڵەتی سەرەکیی ئەوی لەسەر نووسرابوو: ئازایەتی، دڵسۆزی، بەزەیی و دادپەروەری (''virtus, pietas, clementia, iustitia'').<ref>Eder (2005), p. 24; Eck & Takács (2003), p. 3; Galinsky (2012), p. 70; Goldsworthy (2014), p. 237; Brizzi (2022), p. 43.</ref> == ڕێککەوتنی دووەم (٢٣ی پێش زایین) == [[پەڕگە:Roman - Portrait of Emperor Augustus - Walters 2321.jpg|وێنۆک|پەیکەری سەری ئەگوستوس بە شێوازی کلاسیکی ڕۆمانی.]] لە ساڵی ٢٣ی پێش زایین، کێشەی دەسەڵاتەکان دیسان سەریھەڵدایەوە. بەردەوامیی ھەڵبژاردنی ئەگوستوس وەک کۆنسوڵ لە ھەموو ساڵێکدا ناڕەزایەتیی لەلایەن ئەرستۆکراتەکانەوە دروست کردبوو.<ref>Wells (1995), p. 51; Southern (2014), pp. 182–183, 205; Galinsky (2012), pp. 72–73.</ref> لە ھەمان کاتدا ئەگوستوس تووشی نەخۆشییەکی توند بوو لە جگەریدا؛ لەسەر جێگەی نەخۆشییەکەی ئەڵقەی مۆری خۆی دا بە ئاگریپا و بەڵگەنامە فەرمییەکانی دەوڵەتی ڕادەستی ھاوکۆنسوڵەکەی، کالپۆرنیۆس پیسۆ کرد.<ref>Eder (2005), p. 25; Eck & Takács (2003), p. 56; Goldsworthy (2014), pp. 264–266; Southern (2014), p. 203.</ref> دوای چاکبوونەوەی بەھۆی چارەسەری ئاوی سارد لەلایەن پزیشکەکەی ئەنتۆنیۆس موسا، ئەگوستوس لە ١ی تەممووزی ٢٣ی پێش زایین بە فەرمی دەستی لە پۆستی کۆنسوڵی کێشایەوە.<ref>Eck & Takács (2003), p. 56; Eder (2005), p. 26; Goldsworthy (2014), pp. 265–267; Southern (2014), p. 204.</ref> === دەسەڵاتە فراوانکراوەکان === لە ڕێککەوتنی دووەمدا، سەنا دەسەڵاتی تریبیۆنی گەل (tribunicia potestas)ی بۆ تەواوی ژیانی بە ئەگوستوس بەخشی.<ref>Galinsky (2012), pp. 72–73; Eck & Takács (2003), p. 57; Southern (2014), p. 145; Goldsworthy (2014), pp. 268, 270–272.</ref> ئەم دەسەڵاتە ڕێگەی پێدەدا کۆبوونەوەی سەنا و گەل ڕێکبخات، ڤیتۆی بڕیارەکان بکات، و پارێزبەندیی تەواوی پێ بەخشی.<ref>Eder (2005), p. 26; Eck & Takács (2003), pp. 57–58; Goldsworthy (2014), p. 268; Southern (2014), p. 207.</ref> ھەروەھا دەسەڵاتی باڵای پرۆکۆنسوڵی (imperium proconsulare maius)ی پێ درا کە لە ھەموو پارێزگاکانی ئیمپراتۆریەتەکە و تەنانەت لە ناو شاری ڕۆماشدا لە سەرووی ھەموو پارێزگار و کۆنسوڵەکانی ترەوە بوو.<ref>Eck & Takács (2003), pp. 57, 60; Eder (2005), p. 26; Goldsworthy (2014), pp. 267–268.</ref> ھەروەھا لە دوای ساڵی ١٩ی پێش زایینەوە، ھەموو ڕێپێوانێکی سەرکەوتنی سەربازی (تڕایۆمف) قۆرخ کرا بۆ ئەگوستوس و ئەندامانی بنەماڵەکەی، چونکە سەرکەوتنی ژەنەڕاڵەکان بە ناوی دەسەڵاتی ئەوەوە ئەژمار دەکرا.<ref>Bringmann (2007), p. 317; Eck & Takács (2003), p. 61; Eck & Takács (2007), pp. 120–121; Goldsworthy (2014), pp. 305–306.</ref> == دیپلۆماسی و پەیوەندییە دەرەکییەکان == [[پەڕگە:Augustus and Victory - Aphrodisias (7471671280).jpg|وێنۆک|نەخشاندنی بەردین لە ئەفرۆدیسیاس کە ئەگوستوس لە کاتی وەرگرتنی تاجی سەرکەوتن نیشان دەدات.]] ئەگوستوس شاندی دیپلۆماسیی لە ناوچە دوورەدەستەکانی وەک ھیندستانەوە پێگەیشت، و پەنابەری سیاسیی لە ناوچەکانی بەریتانیاوە وەرگرت.<ref>Southern (2014), p. 238; Goldsworthy (2014), pp. 240, 306, 406; Eck & Takács (2007), p. 137.</ref> سەبارەت بە پەیوەندی لەگەڵ چین لە سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ھان]]دا، ھەرچەندە بازرگانی لە ڕێگەی [[ڕێگای ئاوریشم]]ەوە گەشەی کرد، بەڵام پەیوەندیی دیپلۆماسیی ڕاستەوخۆ تا ساڵی ٩٧ی زایینی کاتێک فەرماندەی چینی [[بانچاوۆ]] نێردراوەکەی گان یینگی ناردە ڕۆژاوا تۆمار نەکراوە.<ref>Kolb, Ann; Speidel, Michael (2017). "Imperial Rome and China: Communication and Information Transmission". In Elizalde, Maria Dolores; Wang, Jianlang (eds.). ''China's Development from a Global Perspective''. Cambridge Scholars Publishing, p. 35. ISBN 978-1-4438-1670-0.</ref> گەورەترین دەستکەوتی دیپلۆماسیی ئەگوستوس لەگەڵ [[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی|ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانیدا]] بوو؛ لە ساڵی ٢٠ی پێش زایین، لە ڕێگەی دانوستان لەگەڵ فەرھادی چوارەم، ئاڵا و نیشانە سەربازییە لەدەستچووەکانی سوپای کراسۆسی لە شەڕی حەڕان (کdicta/Carrhae) بەبێ شەڕ وەرگرتەوە.<ref>Bunson, Matthew (1994). ''Encyclopedia of the Roman Empire''. Facts on File, p. 416. ISBN 978-0-8160-3182-5; Eck & Takács (2003), p. 96; Brosius, Maria (2006). ''The Persians: An Introduction''. Routledge, pp. 96–97, 136–138. ISBN 978-0-415-32089-4; Southern (2014), pp. 212–213.</ref> ئەم دەستکەوتە لە ھونەری ڕۆمانیدا وەک سەرکەوتنێکی گەورە لەسەر قەڵغانی پەیکەری بەناوبانگی «ئەگوستوسی پریما پۆرتا» نەخشێنرا.<ref>Brosius (2006), p. 97; Bivar, A. D. H. (1983). "The Political History of Iran Under the Arsacids". In Yarshater, Ehsan (ed.). ''The Cambridge History of Iran'', Vol. 3(1). Cambridge University Press, pp. 66–67. ISBN 978-0-521-20092-9; Galinsky (2012), pp. 75–76; Bringmann (2007), pp. 317–319; Goldsworthy (2014), pp. 303–305, 406.</ref> == پلانگێڕییەکان و نازناوی باوکی نیشتمان == لە ساڵی ٢٢ی پێش زایین کەمبوونەوەی گەنم و دانەوێڵە لە ڕۆمادا بووە ھۆی شڵەژان و خەڵک داوایان دەکرد ئەگوستوس ببێتە دیکتاتۆر، بەڵام ئەو ڕەتیکردەوە و لەبری ئەوە بە شێوەیەکی کاتیی بەڕێوەبردنی دابینکردنی خۆراکی گرتە ئەستۆ و لە ساڵی ٨ی زایینیدا پۆستی بەڕێوەبەری ھەمیشەییی دانەوێڵەی دامەزراند.<ref>Eder (2005), p. 26; Goldsworthy (2014), p. 276; Eck & Takács (2003), p. 78.</ref> لە ٦ی ئازاری ١٢ی پێش زایین دوای مردنی لیپیدۆس، ئەگوستوس بوو بە «پۆنتیفێکس ماکسیموس» (گەورە پیاوی ئایینی).<ref>Bowersock, G. W. (1990). "The Pontificate of Augustus". In Raaflaub, Kurt A.; Toher, Mark (eds.). ''Between Republic and Empire''. University of California Press, p. 380. ISBN 978-0-520-08447-6; Southern (2014), p. 323; Goldsworthy (2014), p. 350; Eder (2005), p. 28.</ref> لە ٥ی شوباتی ٢ی پێش زایین، سەنا نازناوی «باوکی نیشتمان» (Pater Patriae)ی پێ بەخشی کە لە سەرانسەری ڕۆمادا لەسەر بینا و شوێنە گشتییەکان نەخشێنرا.<ref>Mackay (2004), p. 186; Eck & Takács (2007), pp. 3, 75–76; Goldsworthy (2014), pp. 394–396, 405; Southern (2014), pp. 291–292.</ref> == جەنگ و فراوانخوازی == [[پەڕگە:Tiberius NyCarlsberg01.jpg|وێنۆک|پەیکەری نیوەیی تایبیریەس، ژەنەڕاڵی سەرکەوتوو و جێنشینی ئەگوستوس.]] [[پەڕگە:Augustus Prima Porta (detail).PNG|وێنۆک|وردەکاریی سەر قەڵغانی پەیکەری ئەگوستوسی پریما پۆرتا کە ڕادەستکردنەوەی ئاڵاکانی ڕۆما لەلایەن ئەشکانییەکانەوە نیشان دەدات.]] ئەگوستوس سوپای ڕۆمای لە ٥٠٠،٠٠٠ سەربازەوە لە سەردەمی شەڕی ناوخۆدا کەمکردەوە بۆ نزیکەی ٣٠٠،٠٠٠ سەربازی پیشەگەر.<ref>Galinsky (2012), pp. 71–72.</ref> لە سەردەمی ئەودا، باکووری ھیسپانیا (شەڕەکانی کانتەبری لە ١٩ی پێش زایین لەلایەن ئاگریپاوە)، ناوچەکانی [[ئەڵپ]] (١٥ی پێش زایین)، پانۆنیا و نۆریکۆم داگیر کران.<ref>Eck & Takács (2003), pp. 94, 97–98; Southern (2014), pp. 235–236; Goldsworthy (2014), pp. 243–244, 253–255, 334–335.</ref> لە ساڵی ٦ی زایینیدا یەھوودیا خرایە سەر پارێزگای سووریا.<ref>Eck & Takács (2003), p. 94; Southern (2014), p. 306.</ref> لە بەرەی باکووردا، زڕکوڕەکانی ئەگوستوس، [[نیرۆ کلاودیوس دروسوس|دروسوس]] و [[تایبیریەس]] پێشڕەوییان کردە ناو خاکی جەرمانیا و تا [[ئیلبە|ڕووباری ئیلبە]] ڕۆیشتن، بەڵام دروسوس لە ساڵی ٩ی پێش زایین بەھۆی کەوتنەخوارەوە لەسەر ئەسپ گیانی لەدەستدا.<ref>Eck & Takács (2003), p. 99; Goldsworthy (2014), p. 373; Southern (2014), pp. 267, 269–270, 274–275.</ref> لە ساڵی ٩ی زایینیدا، کارەساتی شەڕی دارستانی تیووبۆرگ ڕوویدا کە تێیدا سێ لەشکری تەواوی ڕۆما بە فەرماندەییی ڤاروس لەلایەن ئارمینیۆسەوە لەناوبردران.<ref>Eck & Takács (2003), pp. 101–102; Southern (2014), pp. 270, 307–308, 328; Galinsky (2012), p. xvii; Goldsworthy (2014), pp. 446–454.</ref> ئەگوستوس زۆر خەمبار بوو و بەردەوام ھاواری دەکرد: «ڤاروس، لەشکرەکانم پێ بدەرەوە!»، و دوای ئەوە بڕیاری دا سنووری ڕۆما لەسەر ڕووباری ڕاین جێگیر بکات و دەستبەرداری فراوانخوازی بەرەو ڕۆژھەڵاتی ڕاین ببێت.<ref>Southern (2014), pp. 308–309; Goldsworthy (2014), pp. 454–455, 473; Bunson (1994), p. 417.</ref> لە باشووریشدا، گایۆس ئەلیۆس گالوس لە ساڵی ٢٦ی پێش زایین ھەڵمەتێکی بۆ سەر شانشینی سەبا لە [[حیجاز]] و باشووری عەرەبستان (ئەرەبیا فیلیکس) ئەنجامدا بەڵام بەھۆی کەمئاوییەوە پاشەکشەی کرد.<ref>Bowersock, G. W. (1983). ''Roman Arabia''. Harvard University Press, pp. 46–49. ISBN 0-674-77755-7; Goldsworthy (2014), pp. 260–261; Southern (2014), pp. 200–201, 211; Eck & Takács (2007), pp. 136, 182.</ref> لە میسریشدا گایۆس پێترۆنیۆس بەرپەرچی ھێرشەکانی شاژن ئامانیرێناسی شانشینی کووشی دایەوە و پەیمانێکی ئاشتیی درێژخایەنی لەگەڵدا بەست کە سنوورەکەی لە مەحەڕەقە جێگیر کرد.<ref>Welsby, Derek (1996). ''The Kingdom of Kush: the Napatan and Meroitic Empires''. British Museum Press, pp. 68–70. ISBN 978-0-7141-0986-2; Southern (2014), pp. 236–237; Goldsworthy (2014), p. 300; Eck & Takács (2007), p. 137.</ref> == مردن، جێنشینی و بەخوداوەندکردن == [[پەڕگە:Gemma Augustea, a two-layered sardonyx depicting the Emperor Augustus surrounded by goddesses and allegories, 9-12 AD, Kunsthistorisches Museum, Vienna (21036461833).jpg|وێنۆک|بەردی نەخشێنراوی «جێما ئەگوستیا» کە ئەگوستوس لە تەنیشت خوداوەندی ڕۆما نیشان دەدات.]] [[پەڕگە:Photographs of the Mausoleum of Augustus 14 (cropped).jpg|وێنۆک|مەزارگەی ئەگوستوس لە ڕۆما پاش نۆژەنکردنەوەی.]] ئەگوستوس بۆ دیاریکردنی جێنشین دووچاری کێشەی زۆر بووەوە؛ سەرەتا نەوەکانی گایۆس و لووسیۆسی وەک میراتگر دیاری کرد بەڵام ھەردووکیان لە تەمەنی گەنجیدا لە ساڵانی ٢ و ٤ی زایینی مردن.<ref>Syme, Ronald (1939). ''The Roman Revolution''. Oxford University Press, pp. 416–417. ISBN 978-0-19-280320-7; Goldsworthy (2014), pp. 322–323, 356, 359–360; Southern (2014), pp. 232, 280, 288.</ref> لە ئەنجامدا، لە ساڵی ٤ی زایینیدا تایبیریەسی ھەڵگرتەوە بەو مەرجەی تایبیریەسیش جێرمانیکۆس بکاتە کوڕی خۆی.<ref>Eck & Takács (2003), p. 119; Southern (2014), pp. 268–269, 293–294, 298; Goldsworthy (2014), pp. 374, 389–390, 426–431.</ref> لە ساڵی ١٣ی زایینی دەسەڵاتی فەرماندەییی ھاوتا لەگەڵ ئەگوستوس بە تایبیریەس بەخشرا.<ref>Eck & Takács (2003), pp. 119–120; Goldsworthy (2014), p. 462; Southern (2014), p. 309.</ref> لە ١٩ی ئابی ساڵی ١٤ی زایینی، ئەگوستوس لە کاتی سەردانیکردنی نۆلا کۆچی دوایی کرد.<ref>Eck & Takács (2003), p. 123; Southern (2014), pp. 310–311; Galinsky (2012), p. xvii; Goldsworthy (2014), pp. 464–465.</ref> دوا وتەی بەناوبانگی ئەوە بوو: «ئایا ڕۆڵەکەم لە شانۆگەرییەکەدا بە باشی گێڕا؟ کەواتە لە کاتی دەرچوونم چەپڵە لێبدەن» (''Acta est fabula, plaudite'').<ref>Eck & Takács (2003), p. 123; Goldsworthy (2014), pp. 465–466.</ref> تەرمەکەی گوازرایەوە بۆ ڕۆما و لە نزیک مەزارگەکەی لە گردی مریخ سووتێنرا و تایبیریەس بوو بە ئیمپراتۆری نوێ.<ref>Eck & Takács (2003), p. 124; Southern (2014), p. 318; Goldsworthy (2014), pp. 466–469; Claes (2022), pp. 81–83.</ref> لە ١٧ی ئەیلوولی ساڵی ١٤ی زایینی، ئەنجوومەنی پیرانی ڕۆما بە فەرمی ئەگوستوسی خستە ڕیزی خوداوەندەکانەوە بە ناوی «دیڤوس ئەگوستوس» (Divus Augustus) و پەرستنی لە سەرانسەری ئیمپراتۆریەتەکەدا بڵاوبووەوە.<ref>Eck & Takács (2003), p. 124; Goldsworthy (2014), p. 471; Southern (2014), pp. 101–104, 318, 323–324.</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[ئەگوستوس]] * [[زنجیرە فەرمانرەوایەتیی جولیۆ-کلاودیوس]] * [[تایبیریەس]] * [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{s-start}} {{s-off|us}} {{succession box| title=[[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم|ئیمپراتۆری ڕۆما]]| before=پۆستەکە دامەزرا| after=[[تایبیریەس]]| years=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٧ی پ.ز – ١٩ی ئابی ١٤ی ز}} {{s-end}} [[پۆل:ڕۆمای کۆن]] [[پۆل:زنجیرە فەرمانڕەوایی جولیۆ-کلاودیان]] obma2b1p0mxza105snellr9fpb6naty 0 303534 1661431 1660905 2026-09-05T20:12:44Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1661431 wikitext text/x-wiki {{سخ-گ٤ }} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} <div style="color: #800080;"> {{زانیاریدانی حیزب پێشکەوتوو | ناو = >'''بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان'''<br /> '''باک BAK''' | ناوی_خۆماڵی = | زمان١ = ئینگلیزی | ناوی_زمان١ = >Kurdistan Future Movement | زمان٢ = فارسی | ناوی_زمان٢ = >جنبش ێیندە کردستان | زمان٣ = عەرەبی | ناوی_زمان٣ = >تیار مستقبل کردستان | زمان٤ = | ناوی_زمان٤ = | لۆگۆ = Kfm logo svg.jpg | ڕەنگکۆد = #800080 | سەرکردە = | سەرۆک = | سەرۆک_ئەنجومەن = | سکرتێری_گشتی = | سکرتێری_یەکەم = | لجە = | سکرتارییەت = >سکرتاریەتی میدیایی سەرپەرشتیاری گشتی | وتەبێژ = | دامەزرێنەر = | ناونیشانی_سەرکردە = >سەرپەرشتیاری گشتی | ناوی_سەرکردە١ = [[ڕەند مەریوانی|>ڕەند مەریوانی]]<br /><ref name="کوردپیدیا">[https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=20250625194313642828&lng=12 دەزگای میدیایی ڕووداو]: ''بزووتنەوەی ئایندە لە ساڵی ٢٠٢٥ بە شێوەیەکی فەرمی خۆی ڕاگەیاند.''</ref> | ناونیشانی_سەرکردە٢ = >ناوەندی بڕیار | ناوی_سەرکردە٢ = >ئاھورا ھەورامانی<br />دیار پەروانە<br />شێخ عەلی<br />ساراعەزیزی<br />نەسرین گەردی<br />سازان محەمەد<br />شێرکۆ پاڵانی<br />ئیبراھیم حەسەن | ناونیشانی_سەرکردە٣ = | ناوی_سەرکردە٣ = | ناونیشانی_سەرکردە٤ = | ناوی_سەرکردە٤ = | ناونیشانی_سەرکردە٥ = | ناوی_سەرکردە٥ = | دروشم = | دامەزراندن = >٢٠ی ٦ی ٢٠٢٠ | جیابوونەوە = | جیابووەتەوە_لە = | پێشینە = | یەکگرتن = | پاشینە = | شوێنگە = [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|>ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ماد|>ماد]] | ڕۆژنامە = ''>ڕوانگەی ئازاد''<br />'''''>ئایندە''''' | باڵی_خوێندکار = | باڵی_گەنج = [[چین و توێژەکانی کۆمەڵگە|>چین و توێژەکانی کۆمەڵگە]] | ناوی_باڵی١ = >بیرگە | باڵی١ = >ناوەندی توێژینەوەی ستراتیژیی ئاسایشی نەتەوەیی و نیشتمانی | ناوی_باڵی٢ = >کۆمەڵگەی یەکسان | باڵی٢ = [[کوردستانی ئازاد|>کوردستانی ئازاد]]<br />[[گەلێکی شارستانی و پێشکەوتوو|>گەلێکی شارستانی و پێشکەوتوو]] | ناوی_باڵی٣ = >ھێزی بەرگری | باڵی٣ = >[[ناوەندی فەرماندەیی بەرگری نیشتمانی|>ناوەندی فەرماندەیی نیشتمانی]] ( NDC)<br />[[یەکەی تایبەتی بەرگریکاری کوردستان|>یەکەی تایبەتی بەرگری]] (SUPK) | ساڵی_ئەندامێتی = | ئەندامێتی = | ئایدۆلۆژیا = [[سۆسیالیزمی نیشتمانی دیموکراتیک|>سۆسیالیزمی نیشتمانی دیموکراتیک]]<br />[[مافی دیاریکردنی چارەنووس|>مافی چارەنووس]]<br />[[کوردایەتی|>کوردایەتی]]<br />[[سەنتڕالیزمی دیموکراتی زانستی|>سەنتڕالیزمی دیموکراتی زانستی]]<br />[[ئاسایشی نەتەوەیی|>ئاسایشی نەتەوەیی]]<br />[[ئاسایشی نیشتمانی|>ئاسایشی نیشتمانی]] | شوێنی_سیاسی = [[چەپ|>چەپگرایی نەتەوەیی]] | ئایین = >سیکۆلار | نیشتمانی = >[[ڕەسەنایەتی|>ڕەسەنایەتی]]<br />[[بونیادنانەوەی دەوڵەتی ماد|>بونیادنانەوەی دەوڵەتی ماد]] | نێودەوڵەتی = | ئەورووپی = | پەرلەمانی_ئەورووپی = | ناونیشانی_ئینتیما١ = >تەلەڤیزیۆن | ئینتیما١ = [[ئایندە تیڤی|>ئایندە تیڤی]] | ناونیشانی_ئینتیما٢ = >ماڵپەڕی ھەواڵی | ئینتیما٢ = [https://ainde.org/kurdi/ >میدیا و ڕاگەیاندنی ئایندە] | ڕەنگەکان = {{color box|#fdbd12}} [[زەرد|>زەرد]] {{color box|#ed2224}} [[سوور|>سوور]] {{color box|#2d8c43}} [[سەوز|>سەوز]] | ناوی_کورسییەکان١ = | کورسییەکان١ = | ناوی_کورسییەکان٢ = | کورسییەکان٢ = | ناوی_کورسییەکان٣ = | کورسییەکان٣ = | ناوی_کورسییەکان٤ = | کورسییەکان٤ = | سونبوول = | ئaڵا = Ainde-kurdistan-flag.gif | ماڵپەڕ = [https://kfmeast.org >kfmeast.org] | وڵات = >ئێران | وڵات٢ = | بەرپێنووس = }} '''بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان''' (بە کورتی: '''باک'''؛ بە ئینگلیزی: Kurdistan Future Movement) ڕێکخراوێکی سیاسی و سەربازیی چەپگرا و نەتەوەیییە لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] کە لە پێناو مافی چارەی خۆنووسینی گەلی کورد لە ئێران خەبات دەکات.<ref name="Rudaw24">[https://rudaw24.net/articles/3568 ناساندنی بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان لە ڕووداو ٢٤]</ref> بنکە و بارەگا سەرەکییەکانی بزووتنەوەکە لە ناوچە سنوورییەکانی [[باشووری کوردستان]] جێگیرن و چالاکییەکانی لەسەر ئاستی ناوخۆی ڕۆژهەڵات و تاراوگە بەڕێوە دەچن.<ref name="Rukurdistan">[https://rukurdistan.net/articles.php?id=367 پەیامی پیرۆزبایی بەبۆنەی دامەزراندنی بزووتنەوەی ئایندە]</ref> == دامەزراندن == بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان وەک بەدیلێکی نوێ بۆ خەباتی ڕزگاریخوازی گەلی کورد لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان ڕاگەیەندرا.<ref name="KFMEast-About">[https://kfmeast.org ماڵپەڕی فەرمی بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان]</ref> دامەزراندنی بزووتنەوەکە لەلایەن چەندین ڕێکخراو و لایەنی سیاسیی تری کوردستانەوە پێشوازیی لێکرا و وەک هەنگاوێکی نوێ لە دینامیزمی بزووتنەوەی سیاسیی کورد نرخێندرا.<ref name="Rukurdistan" /> == ئایدۆلۆژیا و سیاسەت == بزووتنەوەکە پەیڕەوی لە سیستم و فەلسەفەی «سۆسیالیزمی نیشتمانیی دیموکراتیک» و «سەنترالیزمی دیموکراتی زانستی» دەکات.<ref name="Ainde-Ideology">[https://ainde.org/kurdi/ ماڵپەڕی ئایندە - بەشی ئایدۆلۆژیا]</ref> بنەما سەرەکییەکانی ئایدۆلۆژیای بزووتنەوەکە بریتین لە: * '''دادی کۆمەڵایەتی و ئابووری:''' باوەڕبوون بەوەی ئابووریی نیشتمان دەبێت بۆ قازانج و بەرژەوەندیی گشتی بێت. * '''مافی هاووڵاتیبوون:''' دابینکردنی کەرتی خوێندن و تەندروستیی خۆڕایی بۆ تەواوی کۆمەڵگە. * '''یەکسانیی ڕەگەزی:''' جەختکردنەوە لەسەر ڕۆڵی پێشەنگانەی ژنان لە ڕابەرایەتی و بڕیاردانی سیاسیدا.<ref name="KFMEast-About" /> * '''نەتەوەییبوون:''' بەستنەوەی چەمکی ئازادیی نەتەوەیی بە دادی کۆمەڵایەتی و دیموکراتییەوە. == پێکهاتەی ڕێکخراوەیی == بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان بەپێی دەستوور و پێڕەوی ناوخۆی خۆی، لەسەر چەند دەزگا و ئۆرگانێکی سەرەکی بونیاد نراوە:<ref name="KFMEast-About" /> # '''ناوەندی بڕیار:''' باڵاپیسترین دەسەڵاتی سیاسی و ڕێکخراوەییە لە ناو حیزبەکەدا. # '''سەرپەرشتیاری گشتی:''' بەرپرسیارێتیی جێبەجێکردنی گشتی و نوێنەرایەتیکردنی فەرمیی بزووتنەوەکە دەگرێتە ئەستۆ. # '''سکرتاریەتی میدیایی:''' سەرپەرشتی تەواوی ئۆرگانە ڕاگەیاندنەکان دەکات. == باڵی سەربازی == بزووتنەوەکە خاوەنی یەکەیەکی چەکداریی ڕێکخراوە بە ناوی '''یەکەی تایبەتی بەرگریکارانی نیشتمانی (S.H.D.U)''' کە لەژێر فەرماندەیی گشتیی بەرگریکارانی نیشتمانیدا کار دەکات.<ref name="KFMEast-Military">[https://kfmeast.org پێڕەوی ناوخۆی فەرماندەیی گشتیی بەرگریکارانی نیشتمانی]</ref> بەپێی پەیڕەوی ناوخۆی ئەم یەکەیە، خەباتی چەکداری وەک مافێکی ڕەوای بەرگری لە هەمبەر سەرکوتکارییەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران پێناسە کراوە، لە هەمان کاتدا جەخت لەسەر پابەندبوون بە یاساکانی جەنگ و پاراستنی مەدەنییەکان دەکرێتەوە.<ref name="KFMEast-Military" /> == ئامانج و ستراتیژ == ئامانجی سەرەکیی بزووتنەوەکە بەدیهێنانی مافی چارەی خۆنووسین بۆ گەلی کورد و دامەزراندنی سیستەمێکی دیموکراتیک، فیدراڵ و عەلمانییە لە ئێراندا کە تێیدا سەرجەم مافە نەتەوایەتی و کولتوورییەکانی پێکهاتە جیاوازەکان پارێزراو بن.<ref name="Rudaw24" /> == ئۆرگانەکانی ڕاگەیاندن == بزووتنەوەکە گرنگییەکی زۆر بە شەڕی نەرم و هێزی میدیایی دەدات و خاوەنی چەندین پلاتفۆرمی میدیاییە لەژێر ناوی '''ئایندەمێدیا'''، لەوانە:<ref name="KFMEast-About" /> * '''ئایندە تیڤی:''' کەناڵی بینراوی بزووتنەوەکەیە. * '''ڕۆژنامەی ڕوانگەی ئازاد:''' زمانحاڵی فەرمی و بڵاوکراوەی سیاسیی ڕێکخراوەکەیە. == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://kfmeast.org ماڵپەڕی فەرمی بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان (KFMEAST)] * [https://ainde.org/kurdi/ ماڵپەڕی سیاسیی ئایندە] == سۆسیال میدیا فەرمییەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * [https://kurdipedia.org پەڕەی ناساندنی بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان] لە ئەرشیفی کوردپیدیا. * دەستوور و مانیفێستی کارپێکراوی ناوخۆی بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان، بڵاوکراوەکانی ناوەندی بڕیار، ٢٠٢٦. {{ڕێکخراوە سیاسییەکانی کوردستان}} {{حیزبەکانی ئۆپۆزیسیۆنی ئێران}} {{حیزبە سۆسیالیست و چەپەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|کوردستان|ئێران|زانستی سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|Kurdistan future movement (Category:Kurdistan Future Movement)}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} 5qnkh4eiza2cr0590o8d7skqlg1hmls 0 303541 1661691 1660734 2026-09-06T09:05:21Z Ravan 7844 1661691 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Chaldean_Catholic_Cathedral_of_Saint_Joseph_in_Ankawa_near_Erbil,_Iraq.jpg|وێنۆک]] '''کاتدرایی سانت یوسف، عەنکاوە''' ، ناسراو بە '''کاتدراڵی مار یوسف'''، <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.gcatholic.org/churches/asia/5517.htm |ڕێکەوتی سەردان=2016-05-24 |وێبگە=www.gcatholic.org}}</ref> کاتدراڵی [[کڵێسای کاسۆلیکی کلدانی|کاسۆلیکی کلدان]] و شوێنی دانیشتنی ئەپستۆریای کاسۆلیکی کلدانەکانی هەولێرە لە [[باشووری کوردستان|کوردستانی عێراق]] ( {{Langx|la|Archieparchia Arbilensis Chaldaeorum}} , {{Langx|ar|إيبارشية أربيل الكلدانية}} ) لە ژێر دەسەڵاتی پاپا پاوڵی شەشەمدا دروستکراوە . کاتدراییلەکە بەناوی سانت یوسفەوە ناونراوە، ڕێوڕەسمی ڕۆژهەڵاتی سریانی ("ڕێوڕەسمی کلدانی")ی [[کڵێسای کاسۆلیکی کلدانی|کەنیسەی کاسۆلیکی کلدان]] پەیڕەو دەکات، یەکێکە لە کڵێسا تایبەتەکانی کاسۆلیکی ڕۆژهەڵاتی sui iuris کە [[کڵێسای کاتۆلیک|کەنیسەی کاسۆلیکی]] پێکدەهێنن بە هاوبەشی تەواو لەگەڵ کورسی پیرۆز لە [[ڕۆما]]. == مێژوو == دروستکردنی کڵێسای سەینت جۆزێف لەسەر ڕووبەرێکی 1000 مەتر چوارگۆشە لە دەروازەی [[عەنکاوە]] [[ھەولێر|لە هەولێر]] لە ساڵی 1978 دەستیپێکرد لەکاتێکدا [[Stephan Babaka|ستیفان باباکا]] قەشە سەرەکییەکەی ئەپستۆریای کاسۆلیکی کلدانی هەولێر بوو. کڵێساکە لەسەر حیسابی حکومەت بە کاری خۆبەخشانەی خەڵکی [[عەنکاوە]] دروستکراوە و لە ساڵی ١٩٨١ پیرۆزکراوە. کڵێسای سانت جۆزێف بە شێوازی جیاوازی [[شارستانیەتی بابل|بابلی]] دیزاین کراوە لەنێویاندا دەروازەیەکی سەرەکی کە مۆدێلەکەی لەسەر [[دەروازەی عەشتار|دەروازەی ئیشتار]], لەگەڵ [[یارد|حەوشەیەکی]] گەورە, و باخچەی گەورە. لە ساڵی ٢٠١٤ سەینت جۆزێف بووە پەناگەیەک بۆ ئەو پەنابەرانەی کە لە توندوتیژییەکانی [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|دەوڵەتی ئیسلامی عێراق و سوریا]] هەڵاتوون. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ishtartv.com/en/viewarticle,36391.html |وێبگە=www.ishtartv.com}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles>{{پۆلی کۆمنز|Saint Joseph's Cathedral, Ankawa}}<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{Coord|36.2274|N|43.9922|E|source:wikidata}} [[پۆل:ھەولێر]] [[پۆل:عەنکاوە]] 0r323vdhz9vazwo78kmsy0en7v9peab 0 303545 1661165 1660868 2026-09-05T15:07:47Z SakuraBot 51806 بۆت:چاکسازیی نووسە عەرەبییەکان-> ڕێکخستنی پیتی (ي/ك)ی عەرەبی بۆ (ی/ک)ی کوردی 1661165 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} {{Infobox officeholder | honorific_prefix = | name = نازم کەزار | honorific_suffix = | native_name = ناظم كزار | image = نازم کەزار.jpg | birth_name = نازم کەزار لازم عیساوی | birth_date = ٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٤٠ | birth_place = [[شارەبان]] | death_date = ٧ی تەممووزی ١٩٧٣ (٣٢ ساڵ) | death_place = [[بەغدا]] | death_cause = لەسێدارەدان بە دەستڕێژی فیشەک | resting_place = [[نەجەف]] | ethnicity = [[عەرەب]] | origin = بەغدا | residence = [[بەغدا]]، ناوچەی سەبع ئەبکار<ref>{{cite web |url=http://www.almashriqnews.com/inp/view.asp?ID=126684 |title=جريدة المشرق : أحمد حسن البكر .. ودوره في تاريخ العراق السياسي الحديث |website=almashriqnews.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20180613111537/http://www.almashriqnews.com/inp/view.asp?ID=126684 |archive-date=13ی حوزەیرانی 2018}}</ref> | nationality = [[عێراق|عێراقی]] | alma_mater = سەرەتایی: قوتابخانەی مەئموونییە، ١٩٤٦.<br />ناوەندی: قوتابخانەی غەربییە، ١٩٥٢.<br />ئامادەیی: ئامادەییی مەرکەزی، ١٩٥٥.<br /><br />کۆلێژ:<br />کۆلێژی پزیشکی – [[زانکۆی بەغدا]]، ساڵی ١٩٥٧؛ دوای ساڵێک سڕینەوەی تۆمار (دەرکردن)ی بۆ کراوە بەهۆی ئامادەنەبوونەوە کە لە ئەنجامی زیندانیکردنی بوو (خەباتی سیاسی).<br /><br />کۆلێژی ئەندازیاری - [[زانکۆی بەغدا]]، ساڵی ١٩٥٨، دوای ساڵێک ناوەکەی ڕەشکرایەوە (دەرکرا) بەھۆی ئامادەنەبوون لە ئەنجامی زیندانیکردن (خەباتی سیاسی).<br /><br />پەیمانگەی باڵای پیشەسازی (کە دواتر گۆڕا بۆ [[زانکۆی تەکنۆلۆژیای بەغداد|زانکۆی تەکنەلۆجی]])، بەشی ئەندازیاریی کارەبا؛ دوای تەممووزی ساڵی ١٩٦٨ بڕوانامەی دەرچوونی بەدەستهێنا. | occupation = بەڕێوەبەری [[بەڕێوەبەرایەتیی ئاسایشی گشتی]] | years_active = ١٨ ساڵ (لە ١٩٥٥ تا ١٩٧٣) | known_for = کودەتایەکی گشتگیر دژی دەسەڵاتی فەرمانڕەوا بۆ ڕاستکردنەوەی ڕێڕەوی حیزب و شۆڕش | office = بەڕێوەبەری ئاسایشی گشتی — لیوای ئەندازیار | organization = سکرتێری لقی مەکتەبی سەربازی | term_start = ١٩٦٩ | term_end = ٣٠ی حوزەیرانی ١٩٧٣ | term_duration = ٤ ساڵ | predecessor = | successor = | party = [[حیزبی بەعسی عێراق|حیزبی بەعسی عەرەبیی سۆشیالیستی]] | religion = [[ئیسلام|موسڵمان]] | alias = ئەبوو حەرب<ref>{{cite web |url=https://new.sahafahn.net/news3901208.html |title=صحافة نت الجديد : راشدي وچلاق |date=2018-12-24 |website=صحافة نت الجديد |language=ar |access-date=2020-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200325170719/https://www.sahafahn.net/news3901208.html |archive-date=2020-03-25}}</ref> | spouse = | children = | parents = | awards = | signature = | website = }} '''نازم کەزار لازم عیساوی'''<ref>{{cite web |url=http://www.almashriqnews.com/inp/view.asp?ID=127141 |title=عرض وتعليق حول كتاب (ناظم كزار .. سيرة أقوى مدير أمن عام في تاريخ العراق السياسي الحديث) |website=almashriqnews.com |access-date=2019-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191214193517/http://www.almashriqnews.com/inp/view.asp?ID=127141 |archive-date=2019-12-14 |url-status=dead}}</ref> (بە عەرەبی: ناظم كزار؛ ٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٤٠ – ٧ی تەممووزی ١٩٧٣)، لە سەردەمی سەرۆک [[ئەحمەد حەسەن بەکر]]دا بەڕێوەبەری [[بەڕێوەبەرایەتیی ئاسایشی گشتی]] بوو.<ref>{{cite web |url=http://www.knoozmedia.com/145740/قصر-النهاية-وتعذيب-ناظم-كزار-وعمار-علو/ |title=قصر النهاية وتعذيب ناظم كزار وعمار علو |website=knoozmedia.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20171203011820/http://www.knoozmedia.com:80/145740/قصر-النهاية-وتعذيب-ناظم-كزار-وعمار-علو/ |archive-date=2017-12-03}}</ref> لە ٣٠ی حوزەیرانی ١٩٧٣دا، دوای گەڕانەوەی ئەحمەد حەسەن بەکر لە سەردانەکەی بۆ [[یەکێتیی سۆڤیەت]]، [[پۆڵەندا]] و [[بولگاریا]]، نازم کەزار هەوڵێکی کودەتای دا بۆ تیرۆرکردنی ئەحمەد حەسەن بەکر و جێگرەکەی [[سەددام حسێن]]. لە دوای شکستهێنانی کودەتاکە، دەستگیرکرا و لەسێدارە درا. == ژیاننامە == نازم کەزار لە ساڵی ١٩٤٠ لە شارۆچکەی [[شارەبان]] لە [[عێراق]] لەدایکبووە.<ref name="coughlin95">{{cite book |last1=Coughlin |first1=Con |authorlink=Con Coughlin |title=Saddam: The Secret Life |date=2002 |publisher=MacMillan |location=London, U.K. |isbn=0-333-78200-3 |pages=95-98}}</ref> خوێندنی ئەندازیاریی لە پەیمانگەی تەکنیکی لە [[بەغدا]] تەواو کردووە، و لە ساڵی ١٩٥٩دا وەک خوێندکارێک بووەتە ئەندامی [[حیزبی بەعسی عێراق|حیزبی بەعسی عەرەبیی سۆشیالیستی]].<ref name="coughlin95"/><ref name="coughlin78">{{cite book |last1=Coughlin |first1=Con |authorlink=Con Coughlin |title=Saddam: The Secret Life |date=2002 |publisher=MacMillan |location=London, U.K. |isbn=0-333-78200-3 |page=78 |quote=Soon after the Baathists took power, Nadhim Nazzar assumed control of the internal security operation. Kazzar had already proved his credentials as a torturer during the bloody persecution of the communists in 1963 [...]. Hundreds if not thousands of people perished at the hands of Kazzar's security forces many of them tortured to death at the Palace of the End.}}</ref> کەزار یەکێک بوو لە یەکەم سەرکردە [[شیعە]]کان کە پلەیەکی باڵا و دەسەڵاتێکی بەرچاوی لە ڕژێمی بەعسدا بەدەستهێنا.<ref name="coughlin95"/> لە نێوان ساڵانی ١٩٦٤ بۆ ١٩٦٥، بۆ ماوەیەکی کورت لەلایەن ڕژێمی [[عەبدولسەلام عارف|عەبدولسەلام عارفەوە]] زیندانی کراوە. لە ساڵی ١٩٦٩دا، نازم کەزار وەک یەکەم بەڕێوەبەری [[بەڕێوەبەرایەتیی ئاسایشی گشتی]] دەستنیشانکرا.<ref name="coughlin78"/><ref>{{Cite book |last1=Long |first1=Jerry M. |url=https://books.google.com/books?id=0OkasRnU4K0C&q=nadhimkzar&pg=PA206 |title=Saddam's War of Words: Politics, Religion, and the Iraqi Invasion of Kuwait |date=April 2004 |isbn=9780292702646 |page=206}}</ref> بەپێی وتەی نووسەری ئینگلیزی کۆن کۆگلین، «سەدان و هەتا ھەزاران کەس لەسەر دەستی هێزە ئاسایشییەکەی نازم کەزار لەناوچوون، کە زۆربەیان لە کۆشکى کۆتایى (قەسر ئەلنیهایە) لەژێر ئەشکەنجەدا گیانیان لەدەستدا.»<ref name="coughlin78"/> کۆگلین تەنانەت ناوبراوی بە «[[لاڤرێنتی بێریا|بێریای]] حیزبی بەعس» وەسف کردووە.<ref name="coughlin95"/> هەروەها کەزار بەوە بەناوبانگە کە بە دەستی خۆی زانا و مامۆستای ئایینیی ئیسلامی و دژبەری دەسەڵات، عەبدولعەزیز ئەلبەدری، بە لێدان تا مردن کوشتووە. لە تەممووزی ١٩٧٣دا، ناڕەزایەتیی نازم کەزار بەرامبەر باڵادەستیی [[سوننە|سوننەکان]] لە دەسەڵاتی عێراقدا بووە هۆی ئەوەی ڕێبەرایەتیی کودەتایەکی شکستخواردوو بکات دژی [[ئەحمەد حەسەن بەکر]]. لە کاتی ئەنجامدانی کودەتاکەدا، سەعدوون غەیدان (وەزیری ناوخۆ) و حەماد شەهاب (وەزیری بەرگری)ی وەک بارمتە دەستبەسەر کرد.<ref name="coughlin95"/> پلانەکەی وابوو کە بەسەر گەیشتن و نیشتنەوەی فڕۆکەکەی بەکر لە بەغدا تیرۆری بکات، بەڵام بەھۆی دواکەوتنی گەشتە ئاسمانییەکەوە هێرشەکە سەری نەگرت و هەڵوەشێنرایەوە. سەددام حسێن زووتریش هەستی بە نادیاریی وەزیرەکان کردبوو، بۆیە ئاگاداری فڕۆکەکەی ئەحمەد حەسەن بەکری کردەوە کە نەنیشێتەوە. کاتێک کەزار تێگەیشت کە پلانەکە ئاشکرا بووە و دەورەدراوە، لەگەڵ هێزەکەی و ڕاهێنراوەکانی بە ئۆتۆمبێل و بارمتەکانەوە بەرەو سنووری ئێران ڕایانکرد. لە ناوچەی [[زوڕباتیە]] (نزیک سنووری عێراق-ئێران)، هێلیکۆپتەرەکانی سوپای عێراق شوێنی ئۆتۆمبێلەکانی نازم کەزاریان دۆزییەوە و لە ئاسمانی سەریاندا دەسووڕانەوە. لە ناو ئۆتۆمبێلە بارکێشەکەی نازمدا، حەماد شەهاب و سەعدوون غەیدان دەستبەستراو بوون. کاتێک دەنگی هێلیکۆپتەرەکەیان بیست، هەوڵیان دا بەندەکانی دەستیان بکەنەوە بۆ ئەوەی ڕزگاربن. نازم کەزار کاتێک زانی ڕێگەی دەربازبوونی نەماوە، دەرگای ئۆتۆمبێلەکەی کردەوە و دەستبەجێ بە دەمانچەکەی دەستڕێژی لە هەردووکیان کرد؛ حەماد شەهاب ٥ فیشەکی بەر سەر و سنگی کەوت و دەستبەجێ گیانی لەدەستدا، سەعدوون غەیدانیش ٢ فیشەکی بەر شانی کەوت و کەوتە سەر زەوی. سەعدوون غەیدان زیرەکانە خۆی بە مردوو نیشاندا و هیچ جووڵەیەکی نەکرد. نازم کەزار بەو گومانەی کە هەردووکیانی کوشتووە، جێی هێشتن و هەڵهات. دوای ماوەیەکی کەم، هێزەکانی سوپا گەیشتنە شوێنەکە، غەیدانیان بە برینداری دۆزییەوە و بە هێلیکۆپتەر بۆ نەخۆشخانەی سەربازیی ڕەشید لە بەغدا گواستیانەوە و لە مردن ڕزگاری بوو. نازم کەزار لە کاتی هەوڵدانی بۆ پەڕینەوە لە سنووری ئێران لە زوڕباتیە، لەلایەن هێزەکانی ئاسایش و سوپاوە گەمارۆ درا و دەستگیرکرا.<ref>{{Cite book |last1=Makiya |first1=Kanan |url=https://books.google.com/books?id=frDO73fi83IC&q=nadhimkzar&pg=PA6 |title=Republic of Fear: The Politics of Modern Iraq, Updated Edition |date=1998-06-15 |isbn=9780520921245 |authorlink=Kanan Makiya}}</ref><ref name="historianstudyprepared">{{cite web |url=https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v27/d317 |access-date=November 11, 2025 |website=Office of the Historian |title=317. Research Study Prepared in the Central Intelligence Agency |publisher=Department of State}}</ref><ref name="nsapiro">{{cite web |last1=Piro |first1=George L. |authorlink=George Piro |url=https://nsarchive2.gwu.edu/NSAEBB/NSAEBB279/07.pdf |access-date=November 11, 2025 |website=National Security Archive |title=Interview Session Number: 6 |publisher=U.S. Department of Justice: Federal Bureau of Investigation}}</ref> لە ٧ی تەممووزدا، نازم لەسەر هەوڵی کودەتاکە لەلایەن دادگای شۆڕشی عێراق بە سەرۆکایەتیی [[عیزەت دووری]] دادگایی کرا. ڕۆژی دواتر، لە ٨ی تەممووزی ١٩٧٣دا، لەگەڵ ٣٥ کەس لە هاوبەشانی کودەتاکە بردرانە مەیدانێکی تەقەکردنی سەربازیی سەر بە پاسەوانی کۆماری (الحرس الجمهوري) لە ناوچەی حارسییە لە بەغدا، و لەوێ بە دەستڕێژی فیشەک لەسێدارە دران.<ref name="kuwaitendoftyranny">{{cite news |title=End of tyranny with the arrest of ousted Iraqi president in Tikrit |url=https://www.kuna.net.kw/ArticlePrintPage.aspx?id=1408427&language=en |access-date=November 10, 2025 |work=Kuwait News Agency |date=December 14, 2003 |quote=On July 8, 1973 The Chief of Internal Security, Nadhim Kzar, was executed along with 35 others after reports of a coup and conspiracy.}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|عێراق|بەغدا}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٠]] [[پۆل:مردووانی ١٩٧٣]] [[پۆل:سەرکردەکانى حیزبی بەعسی عێراقی]] [[پۆل:شیعە عێراقییەکان]] qlynm280k8zqn7vp4ofwlvqwducb8zl 1661269 1661165 2026-09-05T16:29:33Z DiyarKamaran 50583 1661269 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = | name = نازم کەزار | honorific_suffix = | native_name = ناظم كزار | image = نازم کەزار.jpg | birth_name = نازم کەزار لازم عیساوی | birth_date = ٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٤٠ | birth_place = [[شارەبان]] | death_date = ٧ی تەممووزی ١٩٧٣ (٣٢ ساڵ) | death_place = [[بەغدا]] | death_cause = لەسێدارەدان بە دەستڕێژی فیشەک | resting_place = [[نەجەف]] | ethnicity = [[عەرەب]] | origin = بەغدا | residence = [[بەغدا]]، ناوچەی سەبع ئەبکار<ref>{{cite web |url=http://www.almashriqnews.com/inp/view.asp?ID=126684 |title=جريدة المشرق : أحمد حسن البكر .. ودوره في تاريخ العراق السياسي الحديث |website=almashriqnews.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20180613111537/http://www.almashriqnews.com/inp/view.asp?ID=126684 |archive-date=13ی حوزەیرانی 2018}}</ref> | nationality = [[عێراق|عێراقی]] | alma_mater = سەرەتایی: قوتابخانەی مەئموونییە، ١٩٤٦.<br />ناوەندی: قوتابخانەی غەربییە، ١٩٥٢.<br />ئامادەیی: ئامادەییی مەرکەزی، ١٩٥٥.<br /><br />کۆلێژ:<br />کۆلێژی پزیشکی – [[زانکۆی بەغدا]]، ساڵی ١٩٥٧؛ دوای ساڵێک سڕینەوەی تۆمار (دەرکردن)ی بۆ کراوە بەهۆی ئامادەنەبوونەوە کە لە ئەنجامی زیندانیکردنی بوو (خەباتی سیاسی).<br /><br />کۆلێژی ئەندازیاری - [[زانکۆی بەغدا]]، ساڵی ١٩٥٨، دوای ساڵێک ناوەکەی ڕەشکرایەوە (دەرکرا) بەھۆی ئامادەنەبوون لە ئەنجامی زیندانیکردن (خەباتی سیاسی).<br /><br />پەیمانگەی باڵای پیشەسازی (کە دواتر گۆڕا بۆ [[زانکۆی تەکنۆلۆژیای بەغداد|زانکۆی تەکنەلۆجی]])، بەشی ئەندازیاریی کارەبا؛ دوای تەممووزی ساڵی ١٩٦٨ بڕوانامەی دەرچوونی بەدەستهێنا. | occupation = بەڕێوەبەری [[بەڕێوەبەرایەتیی ئاسایشی گشتی]] | years_active = ١٨ ساڵ (لە ١٩٥٥ تا ١٩٧٣) | known_for = کودەتایەکی گشتگیر دژی دەسەڵاتی فەرمانڕەوا بۆ ڕاستکردنەوەی ڕێڕەوی حیزب و شۆڕش | office = بەڕێوەبەری ئاسایشی گشتی — لیوای ئەندازیار | organization = سکرتێری لقی مەکتەبی سەربازی | term_start = ١٩٦٩ | term_end = ٣٠ی حوزەیرانی ١٩٧٣ | term_duration = ٤ ساڵ | predecessor = | successor = | party = [[حیزبی بەعسی عێراق|حیزبی بەعسی عەرەبیی سۆشیالیستی]] | religion = [[ئیسلام|موسڵمان]] | alias = ئەبوو حەرب<ref>{{cite web |url=https://new.sahafahn.net/news3901208.html |title=صحافة نت الجديد : راشدي وچلاق |date=2018-12-24 |website=صحافة نت الجديد |language=ar |access-date=2020-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200325170719/https://www.sahafahn.net/news3901208.html |archive-date=2020-03-25}}</ref> | spouse = | children = | parents = | awards = | signature = | website = }} '''نازم کەزار لازم عیساوی'''<ref>{{cite web |url=http://www.almashriqnews.com/inp/view.asp?ID=127141 |title=عرض وتعليق حول كتاب (ناظم كزار .. سيرة أقوى مدير أمن عام في تاريخ العراق السياسي الحديث) |website=almashriqnews.com |access-date=2019-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191214193517/http://www.almashriqnews.com/inp/view.asp?ID=127141 |archive-date=2019-12-14 |url-status=dead}}</ref> (بە عەرەبی: ناظم كزار؛ ٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٤٠ – ٧ی تەممووزی ١٩٧٣)، لە سەردەمی سەرۆک [[ئەحمەد حەسەن بەکر]]دا بەڕێوەبەری [[بەڕێوەبەرایەتیی ئاسایشی گشتی]] بوو.<ref>{{cite web |url=http://www.knoozmedia.com/145740/قصر-النهاية-وتعذيب-ناظم-كزار-وعمار-علو/ |title=قصر النهاية وتعذيب ناظم كزار وعمار علو |website=knoozmedia.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20171203011820/http://www.knoozmedia.com:80/145740/قصر-النهاية-وتعذيب-ناظم-كزار-وعمار-علو/ |archive-date=2017-12-03}}</ref> لە ٣٠ی حوزەیرانی ١٩٧٣دا، دوای گەڕانەوەی ئەحمەد حەسەن بەکر لە سەردانەکەی بۆ [[یەکێتیی سۆڤیەت]]، [[پۆڵەندا]] و [[بولگاریا]]، نازم کەزار هەوڵێکی کودەتای دا بۆ تیرۆرکردنی ئەحمەد حەسەن بەکر و جێگرەکەی [[سەددام حسێن]]. لە دوای شکستهێنانی کودەتاکە، دەستگیرکرا و لەسێدارە درا. == ژیاننامە == نازم کەزار لە ساڵی ١٩٤٠ لە شارۆچکەی [[شارەبان]] لە [[عێراق]] لەدایکبووە.<ref name="coughlin95">{{cite book |last1=Coughlin |first1=Con |authorlink=Con Coughlin |title=Saddam: The Secret Life |date=2002 |publisher=MacMillan |location=London, U.K. |isbn=0-333-78200-3 |pages=95-98}}</ref> خوێندنی ئەندازیاریی لە پەیمانگەی تەکنیکی لە [[بەغدا]] تەواو کردووە، و لە ساڵی ١٩٥٩دا وەک خوێندکارێک بووەتە ئەندامی [[حیزبی بەعسی عێراق|حیزبی بەعسی عەرەبیی سۆشیالیستی]].<ref name="coughlin95"/><ref name="coughlin78">{{cite book |last1=Coughlin |first1=Con |authorlink=Con Coughlin |title=Saddam: The Secret Life |date=2002 |publisher=MacMillan |location=London, U.K. |isbn=0-333-78200-3 |page=78 |quote=Soon after the Baathists took power, Nadhim Nazzar assumed control of the internal security operation. Kazzar had already proved his credentials as a torturer during the bloody persecution of the communists in 1963 [...]. Hundreds if not thousands of people perished at the hands of Kazzar's security forces many of them tortured to death at the Palace of the End.}}</ref> کەزار یەکێک بوو لە یەکەم سەرکردە [[شیعە]]کان کە پلەیەکی باڵا و دەسەڵاتێکی بەرچاوی لە ڕژێمی بەعسدا بەدەستهێنا.<ref name="coughlin95"/> لە نێوان ساڵانی ١٩٦٤ بۆ ١٩٦٥، بۆ ماوەیەکی کورت لەلایەن ڕژێمی [[عەبدولسەلام عارف|عەبدولسەلام عارفەوە]] زیندانی کراوە. لە ساڵی ١٩٦٩دا، نازم کەزار وەک یەکەم بەڕێوەبەری [[بەڕێوەبەرایەتیی ئاسایشی گشتی]] دەستنیشانکرا.<ref name="coughlin78"/><ref>{{Cite book |last1=Long |first1=Jerry M. |url=https://books.google.com/books?id=0OkasRnU4K0C&q=nadhimkzar&pg=PA206 |title=Saddam's War of Words: Politics, Religion, and the Iraqi Invasion of Kuwait |date=April 2004 |isbn=9780292702646 |page=206}}</ref> بەپێی وتەی نووسەری ئینگلیزی کۆن کۆگلین، «سەدان و هەتا ھەزاران کەس لەسەر دەستی هێزە ئاسایشییەکەی نازم کەزار لەناوچوون، کە زۆربەیان لە کۆشکى کۆتایى (قەسر ئەلنیهایە) لەژێر ئەشکەنجەدا گیانیان لەدەستدا.»<ref name="coughlin78"/> کۆگلین تەنانەت ناوبراوی بە «[[لاڤرێنتی بێریا|بێریای]] حیزبی بەعس» وەسف کردووە.<ref name="coughlin95"/> هەروەها کەزار بەوە بەناوبانگە کە بە دەستی خۆی زانا و مامۆستای ئایینیی ئیسلامی و دژبەری دەسەڵات، عەبدولعەزیز ئەلبەدری، بە لێدان تا مردن کوشتووە. لە تەممووزی ١٩٧٣دا، ناڕەزایەتیی نازم کەزار بەرامبەر باڵادەستیی [[سوننە|سوننەکان]] لە دەسەڵاتی عێراقدا بووە هۆی ئەوەی ڕێبەرایەتیی کودەتایەکی شکستخواردوو بکات دژی [[ئەحمەد حەسەن بەکر]]. لە کاتی ئەنجامدانی کودەتاکەدا، سەعدوون غەیدان (وەزیری ناوخۆ) و حەماد شەهاب (وەزیری بەرگری)ی وەک بارمتە دەستبەسەر کرد.<ref name="coughlin95"/> پلانەکەی وابوو کە بەسەر گەیشتن و نیشتنەوەی فڕۆکەکەی بەکر لە بەغدا تیرۆری بکات، بەڵام بەھۆی دواکەوتنی گەشتە ئاسمانییەکەوە هێرشەکە سەری نەگرت و هەڵوەشێنرایەوە. سەددام حسێن زووتریش هەستی بە نادیاریی وەزیرەکان کردبوو، بۆیە ئاگاداری فڕۆکەکەی ئەحمەد حەسەن بەکری کردەوە کە نەنیشێتەوە. کاتێک کەزار تێگەیشت کە پلانەکە ئاشکرا بووە و دەورەدراوە، لەگەڵ هێزەکەی و ڕاهێنراوەکانی بە ئۆتۆمبێل و بارمتەکانەوە بەرەو سنووری ئێران ڕایانکرد. لە ناوچەی [[زوڕباتیە]] (نزیک سنووری عێراق-ئێران)، هێلیکۆپتەرەکانی سوپای عێراق شوێنی ئۆتۆمبێلەکانی نازم کەزاریان دۆزییەوە و لە ئاسمانی سەریاندا دەسووڕانەوە. لە ناو ئۆتۆمبێلە بارکێشەکەی نازمدا، حەماد شەهاب و سەعدوون غەیدان دەستبەستراو بوون. کاتێک دەنگی هێلیکۆپتەرەکەیان بیست، هەوڵیان دا بەندەکانی دەستیان بکەنەوە بۆ ئەوەی ڕزگاربن. نازم کەزار کاتێک زانی ڕێگەی دەربازبوونی نەماوە، دەرگای ئۆتۆمبێلەکەی کردەوە و دەستبەجێ بە دەمانچەکەی دەستڕێژی لە هەردووکیان کرد؛ حەماد شەهاب ٥ فیشەکی بەر سەر و سنگی کەوت و دەستبەجێ گیانی لەدەستدا، سەعدوون غەیدانیش ٢ فیشەکی بەر شانی کەوت و کەوتە سەر زەوی. سەعدوون غەیدان زیرەکانە خۆی بە مردوو نیشاندا و هیچ جووڵەیەکی نەکرد. نازم کەزار بەو گومانەی کە هەردووکیانی کوشتووە، جێی هێشتن و هەڵهات. دوای ماوەیەکی کەم، هێزەکانی سوپا گەیشتنە شوێنەکە، غەیدانیان بە برینداری دۆزییەوە و بە هێلیکۆپتەر بۆ نەخۆشخانەی سەربازیی ڕەشید لە بەغدا گواستیانەوە و لە مردن ڕزگاری بوو. نازم کەزار لە کاتی هەوڵدانی بۆ پەڕینەوە لە سنووری ئێران لە زوڕباتیە، لەلایەن هێزەکانی ئاسایش و سوپاوە گەمارۆ درا و دەستگیرکرا.<ref>{{Cite book |last1=Makiya |first1=Kanan |url=https://books.google.com/books?id=frDO73fi83IC&q=nadhimkzar&pg=PA6 |title=Republic of Fear: The Politics of Modern Iraq, Updated Edition |date=1998-06-15 |isbn=9780520921245 |authorlink=Kanan Makiya}}</ref><ref name="historianstudyprepared">{{cite web |url=https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v27/d317 |access-date=November 11, 2025 |website=Office of the Historian |title=317. Research Study Prepared in the Central Intelligence Agency |publisher=Department of State}}</ref><ref name="nsapiro">{{cite web |last1=Piro |first1=George L. |authorlink=George Piro |url=https://nsarchive2.gwu.edu/NSAEBB/NSAEBB279/07.pdf |access-date=November 11, 2025 |website=National Security Archive |title=Interview Session Number: 6 |publisher=U.S. Department of Justice: Federal Bureau of Investigation}}</ref> لە ٧ی تەممووزدا، نازم لەسەر هەوڵی کودەتاکە لەلایەن دادگای شۆڕشی عێراق بە سەرۆکایەتیی [[عیزەت دووری]] دادگایی کرا. ڕۆژی دواتر، لە ٨ی تەممووزی ١٩٧٣دا، لەگەڵ ٣٥ کەس لە هاوبەشانی کودەتاکە بردرانە مەیدانێکی تەقەکردنی سەربازیی سەر بە پاسەوانی کۆماری (الحرس الجمهوري) لە ناوچەی حارسییە لە بەغدا، و لەوێ بە دەستڕێژی فیشەک لەسێدارە دران.<ref name="kuwaitendoftyranny">{{cite news |title=End of tyranny with the arrest of ousted Iraqi president in Tikrit |url=https://www.kuna.net.kw/ArticlePrintPage.aspx?id=1408427&language=en |access-date=November 10, 2025 |work=Kuwait News Agency |date=December 14, 2003 |quote=On July 8, 1973 The Chief of Internal Security, Nadhim Kzar, was executed along with 35 others after reports of a coup and conspiracy.}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|عێراق|بەغدا}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٠]] [[پۆل:مردووانی ١٩٧٣]] [[پۆل:سەرکردەکانى حیزبی بەعسی عێراقی]] [[پۆل:شیعە عێراقییەکان]] ifgk2f8j3gyuzf7j94vg3tf8305nip3 1661411 1661269 2026-09-05T20:04:14Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1661411 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = | name = نازم کەزار | honorific_suffix = | native_name = ناظم كزار | image = نازم کەزار.jpg | birth_name = نازم کەزار لازم عیساوی | birth_date = ٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٤٠ | birth_place = [[شارەبان]] | death_date = ٧ی تەممووزی ١٩٧٣ (٣٢ ساڵ) | death_place = [[بەغدا]] | death_cause = لەسێدارەدان بە دەستڕێژی فیشەک | resting_place = [[نەجەف]] | ethnicity = [[عەرەب]] | origin = بەغدا | residence = [[بەغدا]]، ناوچەی سەبع ئەبکار<ref>{{cite web |url=http://www.almashriqnews.com/inp/view.asp?ID=126684 |title=جريدة المشرق : أحمد حسن البكر .. ودوره في تاريخ العراق السياسي الحديث |website=almashriqnews.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20180613111537/http://www.almashriqnews.com/inp/view.asp?ID=126684 |archive-date=13ی حوزەیرانی 2018}}</ref> | nationality = [[عێراق|عێراقی]] | alma_mater = سەرەتایی: قوتابخانەی مەئموونییە، ١٩٤٦.<br />ناوەندی: قوتابخانەی غەربییە، ١٩٥٢.<br />ئامادەیی: ئامادەییی مەرکەزی، ١٩٥٥.<br /><br />کۆلێژ:<br />کۆلێژی پزیشکی – [[زانکۆی بەغدا]]، ساڵی ١٩٥٧؛ دوای ساڵێک سڕینەوەی تۆمار (دەرکردن)ی بۆ کراوە بەهۆی ئامادەنەبوونەوە کە لە ئەنجامی زیندانیکردنی بوو (خەباتی سیاسی).<br /><br />کۆلێژی ئەندازیاری - [[زانکۆی بەغدا]]، ساڵی ١٩٥٨، دوای ساڵێک ناوەکەی ڕەشکرایەوە (دەرکرا) بەھۆی ئامادەنەبوون لە ئەنجامی زیندانیکردن (خەباتی سیاسی).<br /><br />پەیمانگەی باڵای پیشەسازی (کە دواتر گۆڕا بۆ [[زانکۆی تەکنۆلۆژیای بەغداد|زانکۆی تەکنەلۆجی]])، بەشی ئەندازیاریی کارەبا؛ دوای تەممووزی ساڵی ١٩٦٨ بڕوانامەی دەرچوونی بەدەستهێنا. | occupation = بەڕێوەبەری [[بەڕێوەبەرایەتیی ئاسایشی گشتی]] | years_active = ١٨ ساڵ (لە ١٩٥٥ تا ١٩٧٣) | known_for = کودەتایەکی گشتگیر دژی دەسەڵاتی فەرمانڕەوا بۆ ڕاستکردنەوەی ڕێڕەوی حیزب و شۆڕش | office = بەڕێوەبەری ئاسایشی گشتی — لیوای ئەندازیار | organization = سکرتێری لقی مەکتەبی سەربازی | term_start = ١٩٦٩ | term_end = ٣٠ی حوزەیرانی ١٩٧٣ | term_duration = ٤ ساڵ | predecessor = | successor = | party = [[حیزبی بەعسی عێراق|حیزبی بەعسی عەرەبیی سۆشیالیستی]] | religion = [[ئیسلام|موسڵمان]] | alias = ئەبوو حەرب<ref>{{cite web |url=https://new.sahafahn.net/news3901208.html |title=صحافة نت الجديد : راشدي وچلاق |date=2018-12-24 |website=صحافة نت الجديد |language=ar |access-date=2020-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200325170719/https://www.sahafahn.net/news3901208.html |archive-date=2020-03-25}}</ref> | spouse = | children = | parents = | awards = | signature = | website = }} '''نازم کەزار لازم عیساوی'''<ref>{{cite web |url=http://www.almashriqnews.com/inp/view.asp?ID=127141 |title=عرض وتعليق حول كتاب (ناظم كزار .. سيرة أقوى مدير أمن عام في تاريخ العراق السياسي الحديث) |website=almashriqnews.com |access-date=2019-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191214193517/http://www.almashriqnews.com/inp/view.asp?ID=127141 |archive-date=2019-12-14 |url-status=dead}}</ref> (بە عەرەبی: ناظم كزار؛ ٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٤٠ – ٧ی تەممووزی ١٩٧٣)، لە سەردەمی سەرۆک [[ئەحمەد حەسەن بەکر]]دا بەڕێوەبەری [[بەڕێوەبەرایەتیی ئاسایشی گشتی]] بوو.<ref>{{cite web |url=http://www.knoozmedia.com/145740/قصر-النهاية-وتعذيب-ناظم-كزار-وعمار-علو/ |title=قصر النهاية وتعذيب ناظم كزار وعمار علو |website=knoozmedia.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20171203011820/http://www.knoozmedia.com:80/145740/قصر-النهاية-وتعذيب-ناظم-كزار-وعمار-علو/ |archive-date=2017-12-03}}</ref> لە ٣٠ی حوزەیرانی ١٩٧٣دا، دوای گەڕانەوەی ئەحمەد حەسەن بەکر لە سەردانەکەی بۆ [[یەکێتیی سۆڤیەت]]، [[پۆڵەندا]] و [[بولگاریا]]، نازم کەزار هەوڵێکی کودەتای دا بۆ تیرۆرکردنی ئەحمەد حەسەن بەکر و جێگرەکەی [[سەددام حسێن]]. لە دوای شکستهێنانی کودەتاکە، دەستگیرکرا و لەسێدارە درا. == ژیاننامە == نازم کەزار لە ساڵی ١٩٤٠ لە شارۆچکەی [[شارەبان]] لە [[عێراق]] لەدایکبووە.<ref name="coughlin95">{{cite book |last1=Coughlin |first1=Con |authorlink=Con Coughlin |title=Saddam: The Secret Life |date=2002 |publisher=MacMillan |location=London, U.K. |isbn=0-333-78200-3 |pages=95-98}}</ref> خوێندنی ئەندازیاریی لە پەیمانگەی تەکنیکی لە [[بەغدا]] تەواو کردووە، و لە ساڵی ١٩٥٩دا وەک خوێندکارێک بووەتە ئەندامی [[حیزبی بەعسی عێراق|حیزبی بەعسی عەرەبیی سۆشیالیستی]].<ref name="coughlin95"/><ref name="coughlin78">{{cite book |last1=Coughlin |first1=Con |authorlink=Con Coughlin |title=Saddam: The Secret Life |date=2002 |publisher=MacMillan |location=London, U.K. |isbn=0-333-78200-3 |page=78 |quote=Soon after the Baathists took power, Nadhim Nazzar assumed control of the internal security operation. Kazzar had already proved his credentials as a torturer during the bloody persecution of the communists in 1963 [...]. Hundreds if not thousands of people perished at the hands of Kazzar's security forces many of them tortured to death at the Palace of the End.}}</ref> کەزار یەکێک بوو لە یەکەم سەرکردە [[شیعە]]کان کە پلەیەکی باڵا و دەسەڵاتێکی بەرچاوی لە ڕژێمی بەعسدا بەدەستهێنا.<ref name="coughlin95"/> لە نێوان ساڵانی ١٩٦٤ بۆ ١٩٦٥، بۆ ماوەیەکی کورت لەلایەن ڕژێمی [[عەبدولسەلام عارف|عەبدولسەلام عارفەوە]] زیندانی کراوە. لە ساڵی ١٩٦٩دا، نازم کەزار وەک یەکەم بەڕێوەبەری [[بەڕێوەبەرایەتیی ئاسایشی گشتی]] دەستنیشانکرا.<ref name="coughlin78"/><ref>{{Cite book |last1=Long |first1=Jerry M. |url=https://books.google.com/books?id=0OkasRnU4K0C&q=nadhimkzar&pg=PA206 |title=Saddam's War of Words: Politics, Religion, and the Iraqi Invasion of Kuwait |date=April 2004 |isbn=9780292702646 |page=206}}</ref> بەپێی وتەی نووسەری ئینگلیزی کۆن کۆگلین، «سەدان و هەتا ھەزاران کەس لەسەر دەستی هێزە ئاسایشییەکەی نازم کەزار لەناوچوون، کە زۆربەیان لە کۆشکى کۆتایى (قەسر ئەلنیهایە) لەژێر ئەشکەنجەدا گیانیان لەدەستدا.»<ref name="coughlin78"/> کۆگلین تەنانەت ناوبراوی بە «[[لاڤرێنتی بێریا|بێریای]] حیزبی بەعس» وەسف کردووە.<ref name="coughlin95"/> هەروەها کەزار بەوە بەناوبانگە کە بە دەستی خۆی زانا و مامۆستای ئایینیی ئیسلامی و دژبەری دەسەڵات، عەبدولعەزیز ئەلبەدری، بە لێدان تا مردن کوشتووە. لە تەممووزی ١٩٧٣دا، ناڕەزایەتیی نازم کەزار بەرامبەر باڵادەستیی [[سوننە|سوننەکان]] لە دەسەڵاتی عێراقدا بووە هۆی ئەوەی ڕێبەرایەتیی کودەتایەکی شکستخواردوو بکات دژی [[ئەحمەد حەسەن بەکر]]. لە کاتی ئەنجامدانی کودەتاکەدا، سەعدوون غەیدان (وەزیری ناوخۆ) و حەماد شەهاب (وەزیری بەرگری)ی وەک بارمتە دەستبەسەر کرد.<ref name="coughlin95"/> پلانەکەی وابوو کە بەسەر گەیشتن و نیشتنەوەی فڕۆکەکەی بەکر لە بەغدا تیرۆری بکات، بەڵام بەھۆی دواکەوتنی گەشتە ئاسمانییەکەوە هێرشەکە سەری نەگرت و هەڵوەشێنرایەوە. سەددام حسێن زووتریش هەستی بە نادیاریی وەزیرەکان کردبوو، بۆیە ئاگاداری فڕۆکەکەی ئەحمەد حەسەن بەکری کردەوە کە نەنیشێتەوە. کاتێک کەزار تێگەیشت کە پلانەکە ئاشکرا بووە و دەورەدراوە، لەگەڵ هێزەکەی و ڕاهێنراوەکانی بە ئۆتۆمبێل و بارمتەکانەوە بەرەو سنووری ئێران ڕایانکرد. لە ناوچەی [[زوڕباتیە]] (نزیک سنووری عێراق-ئێران)، هێلیکۆپتەرەکانی سوپای عێراق شوێنی ئۆتۆمبێلەکانی نازم کەزاریان دۆزییەوە و لە ئاسمانی سەریاندا دەسووڕانەوە. لە ناو ئۆتۆمبێلە بارکێشەکەی نازمدا، حەماد شەهاب و سەعدوون غەیدان دەستبەستراو بوون. کاتێک دەنگی هێلیکۆپتەرەکەیان بیست، هەوڵیان دا بەندەکانی دەستیان بکەنەوە بۆ ئەوەی ڕزگاربن. نازم کەزار کاتێک زانی ڕێگەی دەربازبوونی نەماوە، دەرگای ئۆتۆمبێلەکەی کردەوە و دەستبەجێ بە دەمانچەکەی دەستڕێژی لە هەردووکیان کرد؛ حەماد شەهاب ٥ فیشەکی بەر سەر و سنگی کەوت و دەستبەجێ گیانی لەدەستدا، سەعدوون غەیدانیش ٢ فیشەکی بەر شانی کەوت و کەوتە سەر زەوی. سەعدوون غەیدان زیرەکانە خۆی بە مردوو نیشاندا و هیچ جووڵەیەکی نەکرد. نازم کەزار بەو گومانەی کە هەردووکیانی کوشتووە، جێی هێشتن و هەڵهات. دوای ماوەیەکی کەم، هێزەکانی سوپا گەیشتنە شوێنەکە، غەیدانیان بە برینداری دۆزییەوە و بە هێلیکۆپتەر بۆ نەخۆشخانەی سەربازیی ڕەشید لە بەغدا گواستیانەوە و لە مردن ڕزگاری بوو. نازم کەزار لە کاتی هەوڵدانی بۆ پەڕینەوە لە سنووری ئێران لە زوڕباتیە، لەلایەن هێزەکانی ئاسایش و سوپاوە گەمارۆ درا و دەستگیرکرا.<ref>{{Cite book |last1=Makiya |first1=Kanan |url=https://books.google.com/books?id=frDO73fi83IC&q=nadhimkzar&pg=PA6 |title=Republic of Fear: The Politics of Modern Iraq, Updated Edition |date=1998-06-15 |isbn=9780520921245 |authorlink=Kanan Makiya}}</ref><ref name="historianstudyprepared">{{cite web |url=https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v27/d317 |access-date=November 11, 2025 |website=Office of the Historian |title=317. Research Study Prepared in the Central Intelligence Agency |publisher=Department of State}}</ref><ref name="nsapiro">{{cite web |last1=Piro |first1=George L. |authorlink=George Piro |url=https://nsarchive2.gwu.edu/NSAEBB/NSAEBB279/07.pdf |access-date=November 11, 2025 |website=National Security Archive |title=Interview Session Number: 6 |publisher=U.S. Department of Justice: Federal Bureau of Investigation}}</ref> لە ٧ی تەممووزدا، نازم لەسەر هەوڵی کودەتاکە لەلایەن دادگای شۆڕشی عێراق بە سەرۆکایەتیی [[عیزەت دووری]] دادگایی کرا. ڕۆژی دواتر، لە ٨ی تەممووزی ١٩٧٣دا، لەگەڵ ٣٥ کەس لە هاوبەشانی کودەتاکە بردرانە مەیدانێکی تەقەکردنی سەربازیی سەر بە پاسەوانی کۆماری (الحرس الجمهوري) لە ناوچەی حارسییە لە بەغدا، و لەوێ بە دەستڕێژی فیشەک لەسێدارە دران.<ref name="kuwaitendoftyranny">{{cite news |title=End of tyranny with the arrest of ousted Iraqi president in Tikrit |url=https://www.kuna.net.kw/ArticlePrintPage.aspx?id=1408427&language=en |access-date=November 10, 2025 |work=Kuwait News Agency |date=December 14, 2003 |quote=On July 8, 1973 The Chief of Internal Security, Nadhim Kzar, was executed along with 35 others after reports of a coup and conspiracy.}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|عێراق|بەغدا}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٠]] [[پۆل:مردووانی ١٩٧٣]] [[پۆل:سەرکردەکانى حیزبی بەعسی عێراقی]] [[پۆل:شیعە عێراقییەکان]] 45etckm4mx333g8pg6lxr1id7jt2i57 1 303546 1661221 1661045 2026-09-05T15:46:47Z حوسێن 42516 /* ناوی وتار */ وەڵامدانەوە 1661221 wikitext text/x-wiki == ناوی وتار == @[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]], @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] و @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] و ئەوانی دیکە، سڵاو. ناوی ئەم وتارە ھەڵەیە. ''بوندوق'' یان ''فندق'' دەبێ بە hazelnut، نەک nut. ''بەڕوو'' (acorn) و ''شابەڕوو'' (chestnut)یش بە nut ھەژمارن، کێ ''بوندوق'' بەمانە دەڵێ؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٢:٣٣، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :وتارەکە کۆنە و دیارە لە پرۆژەی نووسینی وتارە گرنگەکاندا نووسراوە. nut بەو شتانە دەوترێ کاکڵەیان هەیە وەک گوێز و پستە و... [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ٢٠:٢٩، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::ڕەنگە '''''کاکڵدار''''' خراپ نەبێ. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٦:٠٤، ٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] و @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] پێم وا نییە ''کاکڵدار'' باش بێ، ''قەیسی'' و ''قۆخ''یش کاکڵیان ھەیە و nut نین. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٠:٠٠، ٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] منیش دەڵێم کاکڵەدار. دەنکی قەیسی و قۆخ «ناوکە»یە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٠:٥٩، ٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] سپاس! لای ئێمە ''کاکڵ'' باو نییە و وام دانابوو ''کاکڵ'' بەرانبەری kernelە. kernelی edible ھەیە (وەک گوێز)، kernelی inedibleیش ھەیە (وەک قەیسی). لای ئێمە ھەر ''ناوک'' و ''ناوکە'' بۆ edible k و inedible k بە کار دێن. بە پێی [https://lex.vejin.net/ck/def/xall/%D9%86%D8%A7%D9%88%DA%A9#:~:text=%DA%A9%D8%A7%DA%A9%DA%B5%DB%95%DB%8C%20%DA%AF%D9%88%DB%8E%D8%B2%20%D9%88,%D9%87%DB%8E%D9%86%D8%AF%DB%8E%20%D8%B4%D8%AA%DB%8C%20%D8%AA%D8%B1 خاڵ]، ناوک بۆ edible k و inedible k بە کار دێ، بەڵام ''کاکڵ'' یان ''کاکڵە'' تەنیا بۆ edible k بە کار دەچێ. :::::کێشەیەکمان ھەیە، ''باوی'' کاکڵی ھەیە و nut نییە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:٤٦، ٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) 8vwcncp53lwrz8pww5xwlru9l2jpgee 1 303547 1661142 1660367 2026-09-05T14:57:47Z Kushared 5048 /* بەرگی کتێب */ وەڵامدانەوە 1661142 wikitext text/x-wiki == بەرگی کتێب == سڵاو {{وب|kushared}} ببوورن کە زۆر بانگی ئێوە دەکەم، ئەو کتێبەش کراوەتە کوردی، ئەگەر زەحمەت نییە بەرگی کتێبەکەی بار بکەن. نازانم دەتوانین کوێ وەکوو سەرچاوە بەکار بهێنین، لە ئینستا و ...بەرگی کتێبە کوردیەکەم دیتووە. ئەگەر ئەویش نەبوو، زەحمەت نەبێت ئینگلیزییەکەی دانێن. [[بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="font-family:Segoe print; color: magenta; font-size:13px;">'''Şûşe'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="color: pink">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٣:٠١، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Amine yousefi|Amine yousefi]]، سڵاو و ڕێز. ئەوەندەی گەڕام بەرگی کتێبەکە وەک خۆی بە کوردی نەبوو، تەنیا وێنانە بەردەست بوون کە بەدەستی خەڵکەوە بوون یان لە نێو کتێبخانەدا وێنەیان گیراوە. بۆیە چاپی ئینگلیزییەکە دادەنێم. [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ١٤:٥٧، ٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) qjha9vpct7u7jp40m05g2m774ib5zhb 1661154 1661142 2026-09-05T15:01:34Z Amine yousefi 16159 1661154 wikitext text/x-wiki == بەرگی کتێب == سڵاو {{وب|kushared}} ببوورن کە زۆر بانگی ئێوە دەکەم، ئەو کتێبەش کراوەتە کوردی، ئەگەر زەحمەت نییە بەرگی کتێبەکەی بار بکەن. نازانم دەتوانین کوێ وەکوو سەرچاوە بەکار بهێنین، لە ئینستا و ...بەرگی کتێبە کوردیەکەم دیتووە. ئەگەر ئەویش نەبوو، زەحمەت نەبێت ئینگلیزییەکەی دانێن. [[بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="font-family:Segoe print; color: magenta; font-size:13px;">'''Şûşe'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="color: pink">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٣:٠١، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Amine yousefi|Amine yousefi]]، سڵاو و ڕێز. ئەوەندەی گەڕام بەرگی کتێبەکە وەک خۆی بە کوردی نەبوو، تەنیا وێنانە بەردەست بوون کە بەدەستی خەڵکەوە بوون یان لە نێو کتێبخانەدا وێنەیان گیراوە. بۆیە چاپی ئینگلیزییەکە دادەنێم. [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ١٤:٥٧، ٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :: زۆر سپاس {{وب|kushared}} دەستتان خۆش بێت [[بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="font-family:Segoe print; color: magenta; font-size:13px;">'''Şûşe'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="color: pink">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٥:٠١، ٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) aoo7sz3dwr32oql3oxc5i5mb1h7zffh 0 303550 1661427 1661015 2026-09-05T20:11:15Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1661427 wikitext text/x-wiki [[File:CoulombsLaw_scal.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:CoulombsLaw_scal.svg|وێنۆک|ھێزی F لە نێوان دوو نووکە پارچۆلکەی q1  و q2 ڕاستەوانە لەگەڵ بەرھەمی لێکدانی گەورەییی بارەکانیان ھاوڕێژەیە و، چەپەوانە لەگەڵ چوارگۆشەی مەودا نێوانیان. بارە ھاوچەشنەکان یەکتری دوور دەخەنەوە و، بارە ناھاوچەشنەکان یەکتری ڕادەکێشن.]] '''یاسای کوولۆم''' [[یاسای زانستی|یاسایەکی زانستییە]] لە [[فیزیک|فیزیکدا]] بۆ گێڕانەوەی بڕی [[ھێز (فیزیک)|ھێزی]] نێوان دوو پارچۆلکەی نەجووڵی [[باری کارەبایی|کارەبا لێ بارکراو]]. ئەم ھێزە کارەبایییە '''ھێزی ئیلێکترۆستاتیک''' یا '''ھێزی کوولۆم''' -یشی پێ دەوترێ. ئەگەرچی یاساکە پێشتریش ناسراو بووە، بەڵام، یەکەم جار ساڵی ۱۷۸۵ لە لایەن فیزیکزانی فەڕەنسی [[شارل ئۆگستین کوولۆم]] -ەوە بڵاو کراوەتەوە. یاسای کوولۆم بۆ پەرەسەندنی [[تیۆریی کارۆموگناتیزم]] زۆر پێویست بووە و، تەنانەت ڕەنگە خاڵی دەستپێکیشی بووبێ، چونکە دەرحەق بە بڕی باری کارەبایی لە پارچۆلکەکاندا  ڕێگەی باس و وتووێژی ماناداری خۆش کرد. یاساکە دەڵێ [[گەورەیی (بیرکاری)|گەورەیی]]، یا [[بایەخی ڕەھا|بایەخی ڕەھای]]، ھێزی ئیلێکترۆستاتیکی ڕاکێشەر یا دوورخەرەوەی نێوان دوو نووکە پارچۆلکە [[ھاوڕێژەیی|ھاوڕێژەییی]] ڕاستەوخۆی ھەیە لەگەڵ بەرھەمی لێکدانی گەورەییی بارەکانیان و، ھاوڕێژەییی پێچەوانەی ھەیە لەگەڵ چوارگۆشەی مەودای نێوانیان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Physics Tutorial - Static Electricity - Electric Force - Coulomb's Law |ناونیشان=https://www.physicsclassroom.com/tutorial/static-electricity/electric-force/coulombs-law |ڕێکەوتی سەردان=2026-09-04 |وێبگە=www.physicsclassroom.com |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Coulomb's law {{!}} Law {{!}} Research Starters {{!}} EBSCOhost |ناونیشان=https://www.ebsco.com/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-09-04 |وێبگە=EBSCO |زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Coulomb's law}} {{تووڵی دەروازە|فیزیک|ئەندازیاری}} [[پۆل:کارۆموگناتیسی]] [[پۆل:ھێز]] [[پۆل:یاسا زانستییەکان]] h9hsgt31x1nuysga7285vxhfo35ulhs 0 303557 1661309 1660703 2026-09-05T16:38:52Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Woodwind instruments}} 1661309 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} [[پەڕگە:116_Museu_de_la_Música.jpg|وێنۆک| ئامێرەکانی بایدار لە مۆزەخانەی مۆزیکا دی بەرشەلۆنە.]] '''ئامێرەکانی بایدار''' خێزانێکە لە [[ئامێری مۆسیقا|ئامێرە مۆسیقییەکان]] لە چوارچێوەی پۆلی گەورەتری ئامێرە باییەکان. باوترین نموونەکان پێکهاتوون لە [[فلووت|فلوت]]، [[کلارینێت|کلارنێت]]، ئۆبۆ ، باسۆن و [[ساکسفۆن|ساکسۆفۆن]]. دوو جۆری سەرەکی ئامێری بایدار هەیە: [[فلووت|فلوت]] و ئامێری کانی (ئەگەرنا پێی دەوترێت بۆری کانی). جیاوازی سەرەکی نێوان ئەم ئامێرانە لەگەڵ ئامێرە باییەکانی تر، شێوازی بەرهەمهێنانی دەنگە. هەموو بایدارەکان دەنگ بەرهەم دەهێنن یان بە دابەشکردنی هەوای فڕێدراو بۆ ناویان لەسەر لێوارێکی تیژ، وەکو فیپڵ (بۆ نموونە فلوت، [[ڕیکۆردەر (ئامێری مۆسیقا)|تۆمارکەر]])، یان بەهۆی لەرزینێکی جووتکراوی یەک یان دوو [[پیکەنە|کانی]] و ستوونی هەوا (بۆ نموونە [[کلارینێت|کلارێنێت]]، باسۆن). سەرەڕای ناوەکە، ڕەنگە بایدار لە هەر ماددەیەک دروست بکرێت نەک تەنیا دار. نموونەی باوی کەرەستەی تر بریتین لە مس، زیو، قەیسی و کانزاکانی دیکەی وەک زێڕ و پلاتین. بۆ نموونە ساکسۆفۆن هەرچەندە لە مس دروستکراوە، بەڵام بە بای دار دادەنرێت، چونکە پێویستی بە کانی هەیە بۆ بەرهەمهێنانی دەنگ. ناوبەناو بای دار لە مادەی زەوی دروست دەکرێت، بە تایبەت ئۆکارینا. == ئاماژەکان == {{سەرچاوەکان|30em}} * ویکیی ئینگلیزی == بەستەری دەرەکی == * [http://www.phys.unsw.edu.au/jw/woodwind.html چۆن ئامێرەکانی بایدار کاردەکەن] * [http://www.wfg.woodwind.org/fing.html هێڵکاری پەنجەدان بە بایدار] * [http://www.classicalmusichomepage.com/reference/woodwind-reference ئاماژەی بایدار &#x2013; ClassicalMusicHomepage.com] ئەرشیڤکراوە لە ١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ {{مۆسیقا-کۆلکە}} {{دەروازە|مۆسیقا}} {{پۆلی کۆمنز|Woodwind instruments}} [[پۆل:ئامێرەکانی مۆسیقا]] 8pdb3qr924ftbfpmvebjf5ou8okqqor 1661314 1661309 2026-09-05T17:00:57Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:مۆسیقا|مۆسیقا]] 1661314 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} [[پەڕگە:116_Museu_de_la_Música.jpg|وێنۆک| ئامێرەکانی بایدار لە مۆزەخانەی مۆزیکا دی بەرشەلۆنە.]] '''ئامێرەکانی بایدار''' خێزانێکە لە [[ئامێری مۆسیقا|ئامێرە مۆسیقییەکان]] لە چوارچێوەی پۆلی گەورەتری ئامێرە باییەکان. باوترین نموونەکان پێکهاتوون لە [[فلووت|فلوت]]، [[کلارینێت|کلارنێت]]، ئۆبۆ ، باسۆن و [[ساکسفۆن|ساکسۆفۆن]]. دوو جۆری سەرەکی ئامێری بایدار هەیە: [[فلووت|فلوت]] و ئامێری کانی (ئەگەرنا پێی دەوترێت بۆری کانی). جیاوازی سەرەکی نێوان ئەم ئامێرانە لەگەڵ ئامێرە باییەکانی تر، شێوازی بەرهەمهێنانی دەنگە. هەموو بایدارەکان دەنگ بەرهەم دەهێنن یان بە دابەشکردنی هەوای فڕێدراو بۆ ناویان لەسەر لێوارێکی تیژ، وەکو فیپڵ (بۆ نموونە فلوت، [[ڕیکۆردەر (ئامێری مۆسیقا)|تۆمارکەر]])، یان بەهۆی لەرزینێکی جووتکراوی یەک یان دوو [[پیکەنە|کانی]] و ستوونی هەوا (بۆ نموونە [[کلارینێت|کلارێنێت]]، باسۆن). سەرەڕای ناوەکە، ڕەنگە بایدار لە هەر ماددەیەک دروست بکرێت نەک تەنیا دار. نموونەی باوی کەرەستەی تر بریتین لە مس، زیو، قەیسی و کانزاکانی دیکەی وەک زێڕ و پلاتین. بۆ نموونە ساکسۆفۆن هەرچەندە لە مس دروستکراوە، بەڵام بە بای دار دادەنرێت، چونکە پێویستی بە کانی هەیە بۆ بەرهەمهێنانی دەنگ. ناوبەناو بای دار لە مادەی زەوی دروست دەکرێت، بە تایبەت ئۆکارینا. == ئاماژەکان == {{سەرچاوەکان|30em}} * ویکیی ئینگلیزی == بەستەری دەرەکی == * [http://www.phys.unsw.edu.au/jw/woodwind.html چۆن ئامێرەکانی بایدار کاردەکەن] * [http://www.wfg.woodwind.org/fing.html هێڵکاری پەنجەدان بە بایدار] * [http://www.classicalmusichomepage.com/reference/woodwind-reference ئاماژەی بایدار &#x2013; ClassicalMusicHomepage.com] ئەرشیڤکراوە لە ١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ {{مۆسیقا-کۆلکە}} {{دەروازە|مۆسیقا}} {{پۆلی کۆمنز|Woodwind instruments}} {{تووڵی دەروازە|مۆسیقا}} [[پۆل:ئامێرەکانی مۆسیقا]] i64515s3leyn34tji400cj3aw636uhd 0 303563 1661266 1660956 2026-09-05T16:23:47Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Lepidus (triumvir)}} 1661266 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی | ناو = مارکوس ئیملیۆس لێپیدس | وێنە = Denarius of Lepidus and Octavian (obverse).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوانی وێنە = دیناریۆسی ساڵی ٤٢ی پێش زایین کە وێنەی لێپیدس پیشان دەدات لە تەمەنی نزیکەی ٤٧ ساڵیدا. لەسەر سکەکە نووسراوە: «III v(ir) r(ei) p(ublicae) c(onstituendae) Lepidus pont(ifex) max(imus)»، بە واتای «تریۆمڤیر بۆ ڕێکخستنی کۆمار، لێپیدس، [[پۆنتیفێکس ماکسیموس]]». | ڕێکەوتی لەدایکبوون = نز. ٨٩ی پێش زایین | شوێنی لەدایکبوون = | ڕێکەوتی مەرگ = کۆتاییی ١٣ یان سەرەتای ١٢ی پێش زایین (تەمەنی نزیکەی ٧٦ ساڵ) | شوێنی مەرگ = سیرسێیی، [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]] | شوێنی گۆڕ = | نیشتەجێ = | نەتەوە = ڕۆمانی | شارومەندێتی = [[کۆماری ڕۆمانی]]، [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]] | پیشە = ژەنەڕاڵی سەربازی، سیاسەتوان | ساڵانی چالاکی = ٤٨–٣٦ی پێش زایین | ناوبانگ = ئەندامی [[تریومڤیراتی دووەم]]، پۆنتیفێکس ماکسیموس | باڵا = | ئۆفیس = [[ئینتەررێکس]] (٥٢ پ.ز)<br>[[پرایتۆر]] (٤٩–٤٧ پ.ز)<br>[[پرۆپرایتۆر]] (٤٧–٤٦ پ.ز)<br>[[ماگیستەر ئیکویتوم]] (٤٦–٤٤ پ.ز)<br>[[کۆنسوڵی ڕۆم|کۆنسوڵ]] (٤٦، ٤٢ پ.ز)<br>[[تریومڤیراتی دووەم|تریۆمڤیر]] (٤٣–٣٦ پ.ز)<br>[[پۆنتیفێکس ماکسیموس]] (٤٤–١٣/١٢ پ.ز)<br>[[پرۆکۆنسوڵ]] (٤٣–٤٠ و ٣٨–٣٦ پ.ز) | حیزب = پۆپولارێس | ھاوسەر = [[جونیا سێکوندا]] | مناڵەکان = [[مارکوس ئیملیۆس لێپیدسی گەنجتر]]<br>کوینتوس ئیملیۆس لێپیدس<br>ئیمیلیا لێپیدا (پێدەچێت)<ref>{{Cite book|title=Servilia and her Family|last=Treggiari|first=Susan|author-link=Susan Treggiari |date=2019|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-256465-8|language=en|page=133}}</ref> | باوک = [[مارکوس ئیملیۆس لێپیدس (کۆنسوڵی ٧٨ پ.ز)]] | پەراوێزەکان = }} '''مارکوس ئیملیۆس لێپیدس''' (بە ئینگلیزی: Marcus Aemilius Lepidus؛ نزیکەی ٨٩ی پێش زایین – کۆتاییی ١٣ یان سەرەتای ١٢ی پێش زایین)<ref>Weigel, ''Lepidus: The Tarnished Triumvir'' pp. 9–10, 98</ref> ژەنەڕاڵ و دەوڵەتمەدارێکی [[ڕۆمای کۆن|ڕۆمانی]] بوو کە شانبەشانی [[ئەگوستوس|ئۆکتاڤیان]] و [[مارک ئەنتۆنی]] لە کۆتا ساڵانی [[کۆماری ڕۆمانی]]دا [[تریومڤیراتی دووەم]]ی پێکھێنا. لێپیدس پێشتر ھاوپەیمانێکی زۆر نزیکی [[جولیوس سێزار]] بوو. ھەروەھا کۆتا کەس بوو کە پۆستی ''[[پۆنتیفێکس ماکسیموس]]'' (گەورەقەشەی باڵا)ی بەدەستەوە بوو پێش دامەزراندنی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]]، و کۆتا کەس بوو وەک ''ئینتەررێکس'' و ''ماگیستەر ئیکویتوم'' خاوەنی فەرماندەییی سەربازی بووبێت.<ref>''Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology'', vol I, pp. 539–555 ("Caesar", No. 18); pp. 424–431 ("Augustus"); pp. 584, 585 ("Calvinus", No. 4).</ref> ھەرچەندە فەرماندەیەکی سەربازیی لێھاتوو و پشتیوانێکی بەسوودی سێزار بوو، بەڵام لێپیدس لە گێڕانەوە مێژوویییەکاندا ھەمیشە وەک کەم-کاریگەرترین ئەندامی تریومڤیرات وێنا کراوە. ئەو زۆرجار وەک کەسایەتییەکی پەراوێزخراو لە ڕووداوەکانی ئەو سەردەمەدا دەردەکەوێت، بەتایبەت لە شانۆنامەکانی [[ویلیام شێکسپیر]]دا. لە کاتێکدا ھەندێک لە مێژوونووسان ئەم بۆچوونەیان پەسەند کردووە، ھەندێکی تر پێیان وایە کە بەڵگەکان بەس نین بۆ سەلماندنی ئەمە و ھۆکاری سەرەکیی ئەم وێناکردنە دەگەڕێتەوە بۆ پڕوپاگەندەی نەیارەکانی، بەتایبەت [[سیسرۆ]] و دواتریش [[ئەگوستوس]]. == خێزان == لێپیدس کوڕی [[مارکوس ئیملیۆس لێپیدس (کۆنسوڵی ٧٨ پ.ز)]] بوو (کۆنسوڵی ساڵی ٧٨ی پێش زایین)؛ پێدەچێت دایکی کچی لووسیوس ئەپولیوس ساتورنینوس بووبێت. براکەی ناوی لووسیوس ئیملیۆس لێپیدس پاولوس بوو (کۆنسوڵی ساڵی ٥٠ی پێش زایین). باوکی یەکەم سەرکردەی فراکسیۆنی پۆپولارێس بوو دوای مردنی سولا، و سەرکردایەتیی یاخیبوونێکی سەرنەکەوتووی کرد دژی ئۆپتیماتەکان لە ساڵانی ٧٨–٧٧ی پێش زاییندا (لە دەرەوەی شاری ڕۆما شکستی ھێنا و بەرەو ساردینیا ھەڵات، و لە ساڵی ٧٧ی پێش زایین لەوێ مرد). لێپیدس لەگەڵ [[جونیا سێکوندا]] ھاوسەرگیریی کرد، کە زڕخوشکی مارکوس یونیوس بروتوس و خوشکی مارکوس یونیوس سیلانوس، جونیا پریما، و جونیا تێرتیا (ھاوسەری گایوس کاسیوس لۆنگینوس) بوو. لێپیدس و جونیا سێکوندا لانیکەم دوو کوڕیان ھەبوو: [[مارکوس ئیملیۆس لێپیدسی گەنجتر]]، و کوڕێکی بچووکتر بە ناوی کوینتوس ئیملیۆس لێپیدس کە لە سیاسەت دوورکەوتەوە و باوکی مانیوس ئیملیۆس لێپیدس (کۆنسوڵی ساڵی ١١ی زاینی) بوو.<ref>[https://x-legio.com/en/wiki/marcus-aemilius-lepidus "Marcus Aemilius Lepidus"]. ''x-legio.com''.</ref> == ژیاننامە == === ھاوپەیمانی لەگەڵ سێزار === [[File:Facade of the Basilica Emilia (150620041).png|thumb|left|یەکێک لەو سکانەی لەلایەن لێپیدسەوە لێدراوە بۆ بەرزڕاگرتنی دەستکەوتەکانی خێزانەکەی، کە وێنەی باسیلیکا ئیملیای لەسەرە.]] لێپیدس لە سەردەمی منداڵیدا چووە نێو کۆلێژی قەشەکان. پلەبەندیی فەرمیی پۆستەکانی (Cursus honorum) وەک لێپرسراوی لێدانی سکە لە نێوان ساڵانی ٦٢ بۆ ٥٨ی پێش زایین دەست پێکرد. لێپیدس زۆری نەخایاند بوو بە یەکێک لە گەورەترین لایەنگرانی [[جولیوس سێزار]]. لە ساڵی ٤٩ی پێش زایین وەک پرایتۆر دەستنیشان کرا و بەرپرسیارێتیی پاراستنی شاری ڕۆمای پێ سپێردرا، لە کاتێکدا سێزار لە یۆنان دژی پۆمپی شەڕی دەکرد.<ref>Holland, Tom, ''Rubicon: The Triumph and Tragedy of the Roman Republic'', Abacus, 2004, {{ژمارەی پێوانەییی نێونەتەوەییی کتێب|0-349-11563-X}}, 316.</ref> ئەو ڕێگەی خۆشکرد بۆ ئەوەی سێزار وەک [[دیکتاتۆری ڕۆم]] دەستنیشان بکرێت؛ سێزاریش ئەم پێگەیەی بەکارھێنا بۆ ئەوەی خۆی وەک کۆنسوڵ ھەڵبژێرێت و دوای یازدە ڕۆژ دەستی لە دیکتاتۆری کێشایەوە. وەک پاداشتێک، لێپیدس پۆستی پرۆپرایتۆری لە پارێزگای [[ھیسپانیا|ھیسپانیای پێشەوە (Hispania Citerior)]] پێ درا. لێپیدس ھەروەھا لە ساڵی ٥٢ی پێش زایین لەلایەن ئەنجومەنی پیرانەوە وەک ''ئینتەررێکس'' دەستنیشان کرا، و دواین کەسی ناسراوی ڕۆمانی بوو کە ئەو پۆستەی وەرگرتبێت.<ref>{{Cite journal|last= Koptev, Aleksandr |url= https://www.cambridge.org/core/journals/classical-quarterly/article/abs/fiveday-interregnum-in-the-roman-republic/0EBEC44DCC8C90C719A8FBE08E7F4189|title=The Five-Day Interregnum in the Roman Republic|journal= The Classical Quarterly|date=2016|volume= 66|pages= 205–221|publisher=Cambridge University|doi= 10.1017/S000983881600032X}}</ref><ref>{{Cite book|last= Bauman, Richard A.|url= https://books.google.com/books?id=15MDF-5_qaoC&dq=lepidus+interrex&pg=PA28|title= Lawyers in Roman Transitional Politics: A Study of the Roman Jurists in Their Political Setting in the Late Republic and Triumvirate|date=1985|publisher= Beck, C.H.|isbn = 9783406304859}}</ref> لە ھیسپانیا، داوا لە لێپیدس کرا یاخیبوونێک دژی کوینتوس کاسیوس لۆنگینوس، حاکمی ھیسپانیای دواوە سەرکوت بکات. لێپیدس ڕەتیکردەوە پشتیوانی لە کاسیوس بکات، چونکە گەندەڵی و تەماحکاریی کاسیوس بووبووە ھۆی ناڕەزایەتی بەرامبەر دەسەڵاتی سێزار. ئەو لەگەڵ سەرکردەی یاخیبووان مارکێلۆس گەیشتە ڕێککەوتن و ھاوکاریی کرد لە تێکشکاندنی ھێرشێکی پاشای مۆریتانیا بە ناوی بۆگود. بە کاسیوس و لایەنگرانی ڕێگە درا ناوچەکە جێبھێڵن و ئارامی گەڕایەوە. سێزار و ئەنجومەنی پیران ھێندە سەرسام بوون بە شێوازی لێپیدس لە تێکەڵکردنی دانوستان و ئۆپەراسیۆنی سەربازیی ورد، کە ڕێوڕەسمی سەرکەوتنی سەربازییان (Triumph) پێ بەخشی. دوای شکستی لایەنگرانی پۆمپی لە ڕۆژھەڵات، لێپیدس لە ساڵی ٤٦ی پێش زایین پۆستی کۆنسوڵی وەرگرت. سێزار ھەروەھا لێپیدسی کردە ''ماگیستەر ئیکویتوم'' (سەردەستەی سوارچاکان)، کە بە کردەیی دەکردە جێگری خۆی.<ref name="Holland, Rubicon, 346">Holland, ''Rubicon'', 346.</ref> وا دیار بوو سێزار متمانەی زیاتری بە لێپیدس ھەبوو وەک لە مارک ئەنتۆنی بۆ پاراستنی ئارامی لە ڕۆما، پاش ئەوەی کردەوە ئاژاوەگێڕییەکانی ئەنتۆنی لە ساڵی ٤٧دا بووە ھۆی پشێوی. کاتێک لە فیستیڤاڵی لوپێرکالیادا ئەنتۆنی بە شێوەیەکی ورووژێنەر تاجی پادشایەتیی پێشکەش بە سێزار کرد، لێپیدس زۆر شۆک بوو، کە ھەر ئەم ڕووداوەش بووە ھۆی خێراتربوونی پیلانگێڕیی کوشتنی سێزار.<ref>Weigel, ''Lepidus: The Tarnished Triumvir'', p. 40.</ref> کاتێک لە شوباتی ٤٤ی پێش زایین سێزار لەلایەن ئەنجومەنی پیرانەوە بە دیکتاتۆری ھەتاھەتایی ھەڵبژێردرا، بۆ جاری دووەم لێپیدسی کردەوە بە ماگیستەر ئیکویتوم.<ref name="Holland, Rubicon, 346"/> ئەم ھاوپەیمانێتییە لەناکاو کۆتایی پێھات کاتێک لە ١٥ی ئازاری ٤٤ی پێش زاییندا سێزار لە [[تیرۆرکردنی جولیوس سێزار|ڕووداوی ئایدزی ئازاردا تیرۆر کرا]]. شەوی پێش کوژرانی، سێزار لە ماڵی لێپیدس نانی ئێوارەی خواردبوو. یەکێک لە سەرکردە سەرەکییەکانی پیلانگێڕییەکە بە ناوی گایوس کاسیوس لۆنگینوس، پێشنیاری کوشتنی لێپیدس و مارک ئەنتۆنیشی کردبوو، بەڵام مارکوس یونیوس بروتوس رەتیکردبووەوە و وتبووی ئەم کردەوەیە لەسێدارەدانێکی دادپەروەرانەیە نەک [[کوودەتا|کوودەتایەکی]] سیاسی.<ref>Holland, ''Rubicon'', 347.</ref> === دوای مەرگی سێزار === [[File:Map Gallia Tribes Towns.png|thumb|left|گالیای ناربۆن و گالیای سیساڵپین. دوای مونتینا، ئەنتۆنی بەرەو خاکی لێپیدس پاشەکشەی کرد بۆ ئەوەی پەیوەندیی پێوە بکات.]] ھەر کە لێپیدس ھەواڵی کوژرانی سێزاری بیست، بە خێرایی سوپای بردە سەر گۆڕەپانی کامپوس مارتیوس بۆ پاراستنی ئارامیی شارەکە.<ref>Weigel ''Lepidus: The Tarnished Triumvir'' p.43</ref> ئەو پێشنیاری کرد سوپاکەی بۆ سزادانی بکوژانی سێزار بەکاربھێنێت، بەڵام ئەنتۆنی و ئاولوس ھیرتیوس پەشیمانیان کردەوە.<ref>John Hazel, ''Who's Who in the Roman World'', Routledge, London, 2001, p.165.</ref> ڕۆژی دواتر، لێپیدس و ئەنتۆنی لە ئەنجومەنی پیراندا وتاریان دا و لە بەرامبەر پاراستنی دەستکەوت و چاکسازییەکانی سێزار، لێخۆشبوونیان بۆ بکوژەکان قبووڵ کرد. لێپیدس ھەروەھا پۆستی ''[[پۆنتیفێکس ماکسیموس]]''ی وەرگرت و بووە جێنشینی سێزار لەو پێگە ئایینییەدا. لەو کاتەدا، سێکستوس پۆمپی (کوڕی پۆمپی) ھەوڵی دا سوود لە پشێوییەکە وەربگرێت و ھەڕەشە لە ھیسپانیا بکات. لێپیدس بۆ دانوستان لەگەڵی نێردرا و توانی ڕێککەوتنێکی ئاشتی لەگەڵ سێکستوسدا بکات. لەبەر ئەم سەرکەوتنە، ئەنجومەنی پیران فیستیڤاڵێکی سوپاسگوزاریی گشتیی ڕاگەیاند. لە دوای ئەوە، لێپیدس وەک پرۆکۆنسوڵ دەسەڵاتی ھەردوو پارێزگای [[ھیسپانیا]] و [[گالیای ناربۆن]]ی گرتە دەست.<ref>Weigel ''Lepidus: The Tarnished Triumvir'' p.50</ref><ref>{{Cite journal |last=Weigel |first=Richard D. |date=1974 |title=Lepidus Reconsidered |url=https://www.jstor.org/stable/24591370 |journal=Acta Classica |volume=17 |pages=67–73 |issn=0065-1141}}</ref> کاتێک ئەنتۆنی ھەوڵی دا بە زەبری ھێز دەست بەسەر گالیای سیساڵپیندا بگرێت و دیسیموس بروتوس دووربخاتەوە، ئەنجومەنی پیران بە ڕابەرایەتیی [[سیسرۆ]] داوای لە لێپیدس کرد کە پشتیوانی لە بروتوس بکات. لێپیدس دوودڵ بوو و پێشنیاری دانوستانی لەگەڵ ئەنتۆنیدا کرد. دوای شکستی ئەنتۆنی لە شەڕی موتینادا، ئەنجومەنی پیران پەیامی نارد کە ئیتر پێویستیان بە سەربازەکانی لێپیدس نییە. بەڵام ئەنتۆنی لەگەڵ ھێزە ماوەکانی بەرەو پارێزگاکەی لێپیدس کشانەوە. کاتێک ھەردوو سوپاکە گەیشتنە یەک، بەشێکی گەورەی سەربازەکانی لێپیدس چوونە پاڵ ئەنتۆنی، و لێپیدس ناچار بوو لەگەڵ ئەنتۆنی ڕێکبکەوێت.<ref>Weigel ''Lepidus: The Tarnished Triumvir'' pp. 59–62.</ref> === تریومڤیراتی دووەم === {{multiple image | align = right | direction = vertical | width = 250 | image1 = Roman-Empire-43BC.png | caption1 = | image2 = Roman-Empire-39BC-sm.png | caption2 = '''سەرەوە''': دابەشکردنی خاکی ڕۆما لە کاتی دامەزراندنی تریومڤیرات (٤٣ پ.ز).<br> '''خوارەوە''': دابەشکردنی خاک دوای شەڕی فیلیپی.<br> {{col-begin}}{{col-2}} {{legend|#81EE5B|ئەنتۆنی}}{{legend|#C19666|لێپیدس}}{{legend|#DE8DE0|ئۆکتاڤیان}}{{legend|#FF925E|تریۆمڤیرەکان پێکەوە}}{{col-2}}{{legend|#7D87FF|سێکستوس پۆمپی}}{{legend|#ED1C24|بروتوس و کاسیوس}}{{legend|#FED250|پاشایەتییە وابەستەکان}}{{legend|#FF8C8C|میسری بەتڵیمۆسی}}{{col-end}} }} ئێستا ئەنتۆنی و لێپیدس دەبوایە مامەڵە لەگەڵ ئۆکتاڤیان سێزاردا بکەن، کە لە وەسێتنامەی سێزاردا وەک کوڕی یاسایی ھەڵگیرابووەوە. ئەنتۆنی و لێپیدس لەسەر دوورگەیەک لە ڕووبارێکدا لە نزیک بۆلۆنیا چاویان بە ئۆکتاڤیان کەوت.<ref name="Holland, Rubicon, 360">Holland, ''Rubicon'', 360.</ref> ئەوان [[تریومڤیراتی دووەم]]یان لە ڕێگەی یاسای ''لێکس تیتیا'' لە ساڵی ٤٣ی پێش زایین پێکھێنا. بەھۆی ئەوەی تریۆمڤیرەکان خاوەنی باڵادەستییەکی سەربازیی بێوێنە بوون، ھێزەکانی دیسیموس بروتوس لەناوچوون و پارێزگاکانی ڕۆژاوا کەوتنە ژێر دەستی تەواوی تریومڤیراتەوە. بە پێچەوانەی تریومڤیراتی یەکەم (سێزار، پۆمپی، و کراسوس)، ئەمەیان بە شێوەیەکی فەرمی و یاسایی بە دەسەڵاتی کۆنسوڵییەوە بۆ ماوەی پێنج ساڵ دامەزرا، کە ئەنجومەنی پیران و کۆنسوڵەکانی بە تەواوی پەراوێز خست و کۆتاییی بە [[کۆماری ڕۆمانی]] ھێنا.<ref name="Holland, Rubicon, 360"/> لە سەرەتادا لێپیدس دەسەڵاتی بەسەر ھیسپانیا و گالیای ناربۆندا پەسەند کرا، بەڵام ڕازی بوو حەوت لە لشکری سەربازیی خۆی بداتە ئۆکتاڤیان و ئەنتۆنی بۆ شەڕکردن دژی بروتوس و کاسیوس لە ڕۆژھەڵات. لێپیدس لە ڕۆما مایەوە و بووە کۆنسوڵ و ئیدارەی پایتەختی بەڕێوە دەبرد. بە بڕوای ڕیچارد دی. ڤایگل، ژیاننامەنووسی لێپیدس، ڕازیبوونی لێپیدس بە بەخشینی لەشکرەکانی وای لێکرد ڕۆڵێکی لاوەکی لە تریومڤیراتەکەدا پێ بدرێت: {{دەقی وەرگیراو|لێپیدس لە ڕاستیدا گەیشتبووە لوتکەی دەسەڵاتی خۆی. بە بوون بە پۆنتیفێکس ماکسیموس و تریۆمڤیر، ناوبانگێکی بەدەستھێنابوو کە ناوی لە مێژوودا دەھێشتەوە. بەڵام کاتێک ڕازی بوو حەوت لە لەشکرەکانی ببەخشێت و ڕێگە بە ئۆکتاڤیان و ئەنتۆنی بدات شەرەفی تێکشکاندنی بروتوس و کاسیوس بەدەستبھێنن، خۆی بۆ ڕۆڵێکی لاوەکی لە داھاتوودا تەرخان کرد.<ref name="lep">Weigel, Richard D., ''Lepidus: the Tarnished Triumvir'', Routledge, 2002, preface.</ref>}} لێپیدس ھەروەھا ڕازی بوو بە یاسای سزادان و دەستبەسەرداگرتنی موڵک و ماڵی نەیاران (Proscription) کە بووە ھۆی کوژرانی [[سیسرۆ]] و زۆر لە نەیارانی سەرسەختی سێزار. مێژوونووسان ڕەخنەی توندیان لێگرت لەبەر ئەوەی ڕازی بوو بە کوشتنی براکەی خۆی، پاولوس، بەڵام کاسیوس دیۆ ئاماژە بەوە دەکات کە لێپیدس بە نھێنی یارمەتیی پاولوسی داوە تا ڕابکات.<ref name="lep"/> === دوای شەڕی فیلیپی === [[File:Repubblica, lepido, aureo, 42 a.c..JPG|thumb|ئۆریۆسی لێپیدس، نزیکەی ٤٢ی پێش زایین]] دوای سەرکەوتن لە شەڕی فیلیپیدا کە لێپیدس تێیدا لە ڕۆما مابووەوە، ئەنتۆنی و ئۆکتاڤیان زۆربەی خاکەکانی لێپیدسیان دابەش کرد، بەڵام دەسەڵاتی پارێزگای نومیدیا و ئەفریقایان پێ بەخشی. لە کاتی سەرھەڵدانی شەڕی پێروسین لە ساڵی ٤١ی پێش زایین، ئۆکتاڤیان ئەرکی بەرگریکردن لە ڕۆمای سپارد بە لێپیدس دژی لووسیوس ئەنتۆنیوس (برای مارک ئەنتۆنی). لووسیوس بە ھێزێکی زۆرەوە بە ئاسانی شارەکەی گرت و لێپیدس بەرەو کەمپەکەی ئۆکتاڤیان ھەڵات. دوای ئەم ڕووداوە، شەش لەشکر درانە لێپیدس بۆ بەڕێوەبردنی ئەفریقا. لە ساڵی ٣٧ی پێش زایین لە ڕێگەی پەیمانی تارێنتۆمەوە، تریومڤیرات بۆ پێنج ساڵی تر نوێ کرایەوە. لە ماوەی فەرمانڕەواییی ئەفریقادا، لێپیدس دابەشکردنی زەویی بەسەر [[کۆنەسەرباز|کۆنەسەربازەکاندا]] برەو پێدا بە مەبەستی دروستکردنی تۆڕێکی پشتیوانی بۆ خۆی.<ref name="lep"/> ئەو ھەروەھا برەوی بە ڕۆمانیکردنی شاری تیبیلیس لە نومیدیا دا و ڕێگری لە فراوانکردنی نایاساییی شاری قرتاج کرد. === لەدەستدانی دەسەڵات و دوورخرانەوە === لە ساڵی ٣٦ی پێش زایین و لە کاتی یاخیبوونی سیسیلیا، لێپیدس سوپایەکی گەورەی لە ١٤ لەشکر کۆکردەوە بۆ ئەوەی یارمەتیی تێکشکاندنی سێکستوس پۆمپی بدات. بەڵام ئەمە بووە ھۆی ھەڵەیەکی سیاسی کە دەرفەتی دایە ئۆکتاڤیان تا لێپیدس لە دەسەڵات دووربخاتەوە. دوای تێکشکاندنی سێکستوس پۆمپی، لێپیدس لەشکرەکانی لە [[سیسیلیا]] جێگیر کرد و ناکۆکی کەوتە نێوان ئەو و ئۆکتاڤیان لەسەر دەسەڵاتی دوورگەکە. لێپیدس پێی وابوو ئۆکتاڤیان وەک کەسێکی ژێردەستە مامەڵەی لەگەڵ دەکات نەک ھاوبەشێکی یەکسان.<ref name="Weigel, pp. 88–9">Weigel, ''Lepidus: The Tarnished Triumvir'', pp. 88–9</ref> ئەو داوای کرد سیسیلیا بخرێتە ژێر [[گۆڕەپانی دەسڕۆیی|گۆڕەپانی دەسڕۆییی]] ئەوەوە، یان لە بەرامبەردا خاکە کۆنەکانی لە ھیسپانیا و گالیا پێ بدرێتەوە کە بەپێی یاسای لێکس تیتیا مافی خۆی بوو.<ref name="Weigel, pp. 88–9"/> ئۆکتاڤیان لێپیدسی بە ھەوڵدان بۆ کودەتا و یاخیبوون تۆمەتبار کرد. لە ھەڵوێستێکی شەرمەزارکەردا، لەشکرەکانی لێپیدس لە سیسیلیا چوونە پاڵ ئۆکتاڤیان و لێپیدس خۆی ناچار بوو تەسلیم بێت. لە ٢٢ی ئەیلوولی ٣٦ی پێش زایین، لێپیدس لە ھەموو پۆستەکانی بێبەش کرا جگە لە پۆستی ''پۆنتیفێکس ماکسیموس''؛ پاشان ئۆکتاڤیان بۆ ناوچەی سیرسێیی دووری خستەوە. دوای شکستی ئەنتۆنی لە ساڵی ٣١ی پێش زایین، کوڕەکەی لێپیدس ([[مارکوس ئیملیۆس لێپیدسی گەنجتر]]) بەشداری لە پیلانی تیرۆرکردنی ئۆکتاڤیاندا کرد، بەڵام پیلانەکە ئاشکرا بوو و کوڕەکەی لەسێدارە درا. لێپیدس بۆ پاراستنی ھاوسەرەکەی جونیا لە دادگاییکردن، ناچار بوو لە دادوەر لووسیوس ساینیوس تکا بکات.<ref>Weigel, ''Lepidus: The Tarnished Triumvir'', p.97.</ref> لێپیدس کۆتاییی تەمەنی لە گۆشەگیریدا بەسەربرد لە [[سەردەمی ئەگوستوس|سەردەمی ئەگوستوسدا]]، و تەنھا ناوبەناو ناچار دەکرا بگەڕێتەوە بۆ ڕۆما بۆ بەشداریکردن لە کاروباری ئەنجومەنی پیراندا، کە تێیدا ئەگوستوس بۆ کەمکردنەوەی پێگەی، ھەمیشە وەک دواین کەس دەنگی لێ وەردەگرت. لێپیدس لە کۆتاییی ساڵی ١٣ی پێش زایین یان سەرەتای ١٢ی پێش زایین بە ئارامی مرد، و لە دوای ئەو، ئەگوستوس لە ٦ی ئازاری ١٢ی پێش زایین بوو بە پۆنتیفێکس ماکسیموس. == ناوبانگ و مێژوونووسی == [[File:Lepidus, Antony and Octavian in Shakespeare's Julius Caesar.jpg|thumb|لێپیدس (ڕاست) لەلایەن ئەنتۆنی و ئۆکتاڤیانەوە بێدەنگ دەکرێت. کێشراوی [[ویلیام شێکسپیر|شێکسپیر]] لەلایەن ھـ. سێلووس.]] ڕیچارد دی. ڤایگل ئاماژە بەوە دەکات کە مێژوونووسانی کۆن و نوێ ھەمیشە لێپیدسیان وەک کەسێکی «لاواز، دوودڵ، بێبڕیار، بێوەفا و بێتوانا» وێنا کردووە.<ref name="lep"/> [[سیسرۆ]] پاش ئەوەی لێپیدس لەگەڵ ئەنتۆنی ڕێککەوت، ئەو بە «خراپەکاری و گەمژەییی ڕووت» تۆمەتبار کرد. دیسیموس بروتوس بە «باوەشێن» واسیفی کرد، و ڤێلیۆس پاتێرکولوس بە «بێبڕیارترین مرۆڤ» ناوی برد.<ref name="lep"/> کاسیوس دیۆ باسی لەوە کردووە کاتێک ئەنتۆنی و ئۆکتاڤیان لە دەرەوەی شار بوون، لێپیدس تەنھا بە ناو دەسەڵاتدار بووە، بەڵام فۆلڤیا (ھاوسەری ئەنتۆنی) دەسەڵاتی ڕاستەقینەی بەدەستەوە بووە بەھۆی تەمبەڵی و بێدەسەڵاتیی لێپیدسەوە.<ref>[https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/48*.html Cassius Dio.48.4.1.]</ref> ئەم بۆچوونانە لە شانۆنامەی ''[[جولیوس سێزار (شانۆنامە)|جولیوس سێزار]]''ی [[ویلیام شێکسپیر|شێکسپیر]]دا ڕەنگیان داوەتەوە، کە تێیدا ئەنتۆنی لێپیدس وەک «پیاوێکی بێبایەخ و بێشایستە، کە تەنھا بۆ پەیامبەری دەست دەدات» وەسف دەکات و بە گوێدرێژێک دەشوبھێنێت کە بار ھەڵدەگرێت. لە شانۆنامەی ''ئەنتۆنی و کلیۆپاترا''شدا وەک کەسێکی ساویلکە و سەرخۆش نیشان دەدرێت.<ref>Shakespeare, Wiliam, ''Antony and Cleopatra'', Cambridge university Press, 2008, Act III, scene 5.</ref> لە بەرامبەردا، ھەندێک لە مێژوونووسانی ھاوچەرخ وەک ڕۆناڵد سایم ھەرچەندە بە کەسایەتییەکی بێبایەخ ناوی دەبات، بەڵام توێژەرانی وەک ڤایگل و لیۆنی ھاین دەڵێن کە لێپیدس بە لێھاتوویی مامەڵەی کردووە و داواکارییەکانیشی لە سیسیلیا لۆژیکی و یاسایی بوون بەپێی یاسای تریومڤیرات.<ref>Hayne, Léonie, "Lepidus' Role after the Ides of March", ''Acta Classica'', 14, 1971, pp. 116–17; "The Defeat of Lepidus in 36 B.C.", ''Acta Classica'' 17, 1974, pp. 59–65.</ref> == لە کارە ھونەرییەکاندا == لێپیدس لە چەندین بەرھەمی ئەدەبی و شانۆییی سەردەمی ڕێنێسانس و سەدەی ھەژدەھەمدا دەرکەوتووە: * لە شانۆنامەی لاتینیی کاسپار برولۆ بە ناوی ''کایوس جولیوس سێزار'' وەک ھاوپەیمانێکی دڵسۆز وەسف کراوە. * نووسەری فەڕەنسی [[ژۆرژ دو سکوودێری]] لە شانۆنامەی ''مەرگی سێزار'' (La Mort de César) لێپیدس وەک کەسێکی ژیر و وریار نیشان دەدات. * نووسەر [[پرۆسپێر ژۆلیۆت دو کرێبیۆن]] لە شانۆنامەی ''Le Triumvirat'' لێپیدس وەک کەسێک وێنا دەکات کە ھەوڵی ڕزگارکردنی سیسرۆ دەدات. * بیرمەندی فەڕەنسی [[ڤۆڵتێر]] لە شانۆنامەی ''Le Triumvirat'' لێپیدس وەک کەرەستەیەکی دەستی ئەنتۆنی و ئۆکتاڤیان پیشان دەدات. * لە ڕۆمانی مێژووییی ''Three's Company'' (١٩٥٨)ی ئالفڕێد دوگان، لێپیدس کارەکتەری سەرەکییە. * لە زنجیرەی بەناوبانگی تەلەڤیزیۆنیی [[ڕۆما (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)]] (بەرھەمی HBO و BBC)، ئەکتەر ڕۆنان ڤایبێرت ڕۆڵی لێپیدس دەگێڕێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{s-start}} {{s-off}} {{s-bef|before=کوینتوس فۆفیوس کالینوس|before2=پوبلیوس ڤاتینیوس}} {{s-ttl|title=[[کۆنسوڵی ڕۆم]]|years=٤٦ی پێش زایین|with=[[جولیوس سێزار]]}} {{s-aft|after=[[جولیوس سێزار]]}} {{s-bef|before=پوبلیوس ڤێنتیتیوس باسوس|before2=گایوس کاریناس|as=کۆنسوڵی تەواوکەر}} {{s-ttl|title=[[کۆنسوڵی ڕۆم]] (خولی دووەم)|years=٤٢ی پێش زایین|with=لووسیوس مۆناتیوس پلانکوس}} {{s-aft|after=لووسیوس ئەنتۆنیوس|after2=پوبلیوس سێرڤیلیوس ئیساوریکوس}} {{s-rel}} {{s-bef|before=[[جولیوس سێزار]]}} {{s-ttl|title=[[پۆنتیفێکس ماکسیموس]]|years=٤٤–١٣/١٢ی پێش زایین}} {{s-aft|after=[[ئەگوستوس]]}} {{s-end}} {{DEFAULTSORT:Lepidus, Marcus Aemilius}} {{پۆلی کۆمنز|Lepidus (triumvir)}} [[پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ٨٠ی پ.ز]] [[پۆل:مردووانی دەیەی ١٠ی پ.ز]] [[پۆل:کۆماری ڕۆمانی]] [[پۆل:ڕۆمای کۆن]] [[پۆل:ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]] [[پۆل:ژەنەڕاڵەکانی ڕۆمای کۆن]] [[پۆل:سیاسەتوانانی ڕۆمای کۆن]] [[پۆل:پۆنتیفێکس ماکسیموسەکان]] [[پۆل:کۆنسوڵەکانی کۆماری ڕۆم]] [[پۆل:کەسایەتییەکانی شەڕەکانی کۆماری ڕۆم]] r2ol25q88csgaphu332u6c4tu7d0u7j 1661317 1661266 2026-09-05T17:01:59Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ژیاننامە|ژیاننامە]] و [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]] 1661317 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی | ناو = مارکوس ئیملیۆس لێپیدس | وێنە = Denarius of Lepidus and Octavian (obverse).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوانی وێنە = دیناریۆسی ساڵی ٤٢ی پێش زایین کە وێنەی لێپیدس پیشان دەدات لە تەمەنی نزیکەی ٤٧ ساڵیدا. لەسەر سکەکە نووسراوە: «III v(ir) r(ei) p(ublicae) c(onstituendae) Lepidus pont(ifex) max(imus)»، بە واتای «تریۆمڤیر بۆ ڕێکخستنی کۆمار، لێپیدس، [[پۆنتیفێکس ماکسیموس]]». | ڕێکەوتی لەدایکبوون = نز. ٨٩ی پێش زایین | شوێنی لەدایکبوون = | ڕێکەوتی مەرگ = کۆتاییی ١٣ یان سەرەتای ١٢ی پێش زایین (تەمەنی نزیکەی ٧٦ ساڵ) | شوێنی مەرگ = سیرسێیی، [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]] | شوێنی گۆڕ = | نیشتەجێ = | نەتەوە = ڕۆمانی | شارومەندێتی = [[کۆماری ڕۆمانی]]، [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]] | پیشە = ژەنەڕاڵی سەربازی، سیاسەتوان | ساڵانی چالاکی = ٤٨–٣٦ی پێش زایین | ناوبانگ = ئەندامی [[تریومڤیراتی دووەم]]، پۆنتیفێکس ماکسیموس | باڵا = | ئۆفیس = [[ئینتەررێکس]] (٥٢ پ.ز)<br>[[پرایتۆر]] (٤٩–٤٧ پ.ز)<br>[[پرۆپرایتۆر]] (٤٧–٤٦ پ.ز)<br>[[ماگیستەر ئیکویتوم]] (٤٦–٤٤ پ.ز)<br>[[کۆنسوڵی ڕۆم|کۆنسوڵ]] (٤٦، ٤٢ پ.ز)<br>[[تریومڤیراتی دووەم|تریۆمڤیر]] (٤٣–٣٦ پ.ز)<br>[[پۆنتیفێکس ماکسیموس]] (٤٤–١٣/١٢ پ.ز)<br>[[پرۆکۆنسوڵ]] (٤٣–٤٠ و ٣٨–٣٦ پ.ز) | حیزب = پۆپولارێس | ھاوسەر = [[جونیا سێکوندا]] | مناڵەکان = [[مارکوس ئیملیۆس لێپیدسی گەنجتر]]<br>کوینتوس ئیملیۆس لێپیدس<br>ئیمیلیا لێپیدا (پێدەچێت)<ref>{{Cite book|title=Servilia and her Family|last=Treggiari|first=Susan|author-link=Susan Treggiari |date=2019|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-256465-8|language=en|page=133}}</ref> | باوک = [[مارکوس ئیملیۆس لێپیدس (کۆنسوڵی ٧٨ پ.ز)]] | پەراوێزەکان = }} '''مارکوس ئیملیۆس لێپیدس''' (بە ئینگلیزی: Marcus Aemilius Lepidus؛ نزیکەی ٨٩ی پێش زایین – کۆتاییی ١٣ یان سەرەتای ١٢ی پێش زایین)<ref>Weigel, ''Lepidus: The Tarnished Triumvir'' pp. 9–10, 98</ref> ژەنەڕاڵ و دەوڵەتمەدارێکی [[ڕۆمای کۆن|ڕۆمانی]] بوو کە شانبەشانی [[ئەگوستوس|ئۆکتاڤیان]] و [[مارک ئەنتۆنی]] لە کۆتا ساڵانی [[کۆماری ڕۆمانی]]دا [[تریومڤیراتی دووەم]]ی پێکھێنا. لێپیدس پێشتر ھاوپەیمانێکی زۆر نزیکی [[جولیوس سێزار]] بوو. ھەروەھا کۆتا کەس بوو کە پۆستی ''[[پۆنتیفێکس ماکسیموس]]'' (گەورەقەشەی باڵا)ی بەدەستەوە بوو پێش دامەزراندنی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]]، و کۆتا کەس بوو وەک ''ئینتەررێکس'' و ''ماگیستەر ئیکویتوم'' خاوەنی فەرماندەییی سەربازی بووبێت.<ref>''Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology'', vol I, pp. 539–555 ("Caesar", No. 18); pp. 424–431 ("Augustus"); pp. 584, 585 ("Calvinus", No. 4).</ref> ھەرچەندە فەرماندەیەکی سەربازیی لێھاتوو و پشتیوانێکی بەسوودی سێزار بوو، بەڵام لێپیدس لە گێڕانەوە مێژوویییەکاندا ھەمیشە وەک کەم-کاریگەرترین ئەندامی تریومڤیرات وێنا کراوە. ئەو زۆرجار وەک کەسایەتییەکی پەراوێزخراو لە ڕووداوەکانی ئەو سەردەمەدا دەردەکەوێت، بەتایبەت لە شانۆنامەکانی [[ویلیام شێکسپیر]]دا. لە کاتێکدا ھەندێک لە مێژوونووسان ئەم بۆچوونەیان پەسەند کردووە، ھەندێکی تر پێیان وایە کە بەڵگەکان بەس نین بۆ سەلماندنی ئەمە و ھۆکاری سەرەکیی ئەم وێناکردنە دەگەڕێتەوە بۆ پڕوپاگەندەی نەیارەکانی، بەتایبەت [[سیسرۆ]] و دواتریش [[ئەگوستوس]]. == خێزان == لێپیدس کوڕی [[مارکوس ئیملیۆس لێپیدس (کۆنسوڵی ٧٨ پ.ز)]] بوو (کۆنسوڵی ساڵی ٧٨ی پێش زایین)؛ پێدەچێت دایکی کچی لووسیوس ئەپولیوس ساتورنینوس بووبێت. براکەی ناوی لووسیوس ئیملیۆس لێپیدس پاولوس بوو (کۆنسوڵی ساڵی ٥٠ی پێش زایین). باوکی یەکەم سەرکردەی فراکسیۆنی پۆپولارێس بوو دوای مردنی سولا، و سەرکردایەتیی یاخیبوونێکی سەرنەکەوتووی کرد دژی ئۆپتیماتەکان لە ساڵانی ٧٨–٧٧ی پێش زاییندا (لە دەرەوەی شاری ڕۆما شکستی ھێنا و بەرەو ساردینیا ھەڵات، و لە ساڵی ٧٧ی پێش زایین لەوێ مرد). لێپیدس لەگەڵ [[جونیا سێکوندا]] ھاوسەرگیریی کرد، کە زڕخوشکی مارکوس یونیوس بروتوس و خوشکی مارکوس یونیوس سیلانوس، جونیا پریما، و جونیا تێرتیا (ھاوسەری گایوس کاسیوس لۆنگینوس) بوو. لێپیدس و جونیا سێکوندا لانیکەم دوو کوڕیان ھەبوو: [[مارکوس ئیملیۆس لێپیدسی گەنجتر]]، و کوڕێکی بچووکتر بە ناوی کوینتوس ئیملیۆس لێپیدس کە لە سیاسەت دوورکەوتەوە و باوکی مانیوس ئیملیۆس لێپیدس (کۆنسوڵی ساڵی ١١ی زاینی) بوو.<ref>[https://x-legio.com/en/wiki/marcus-aemilius-lepidus "Marcus Aemilius Lepidus"]. ''x-legio.com''.</ref> == ژیاننامە == === ھاوپەیمانی لەگەڵ سێزار === [[File:Facade of the Basilica Emilia (150620041).png|thumb|left|یەکێک لەو سکانەی لەلایەن لێپیدسەوە لێدراوە بۆ بەرزڕاگرتنی دەستکەوتەکانی خێزانەکەی، کە وێنەی باسیلیکا ئیملیای لەسەرە.]] لێپیدس لە سەردەمی منداڵیدا چووە نێو کۆلێژی قەشەکان. پلەبەندیی فەرمیی پۆستەکانی (Cursus honorum) وەک لێپرسراوی لێدانی سکە لە نێوان ساڵانی ٦٢ بۆ ٥٨ی پێش زایین دەست پێکرد. لێپیدس زۆری نەخایاند بوو بە یەکێک لە گەورەترین لایەنگرانی [[جولیوس سێزار]]. لە ساڵی ٤٩ی پێش زایین وەک پرایتۆر دەستنیشان کرا و بەرپرسیارێتیی پاراستنی شاری ڕۆمای پێ سپێردرا، لە کاتێکدا سێزار لە یۆنان دژی پۆمپی شەڕی دەکرد.<ref>Holland, Tom, ''Rubicon: The Triumph and Tragedy of the Roman Republic'', Abacus, 2004, {{ژمارەی پێوانەییی نێونەتەوەییی کتێب|0-349-11563-X}}, 316.</ref> ئەو ڕێگەی خۆشکرد بۆ ئەوەی سێزار وەک [[دیکتاتۆری ڕۆم]] دەستنیشان بکرێت؛ سێزاریش ئەم پێگەیەی بەکارھێنا بۆ ئەوەی خۆی وەک کۆنسوڵ ھەڵبژێرێت و دوای یازدە ڕۆژ دەستی لە دیکتاتۆری کێشایەوە. وەک پاداشتێک، لێپیدس پۆستی پرۆپرایتۆری لە پارێزگای [[ھیسپانیا|ھیسپانیای پێشەوە (Hispania Citerior)]] پێ درا. لێپیدس ھەروەھا لە ساڵی ٥٢ی پێش زایین لەلایەن ئەنجومەنی پیرانەوە وەک ''ئینتەررێکس'' دەستنیشان کرا، و دواین کەسی ناسراوی ڕۆمانی بوو کە ئەو پۆستەی وەرگرتبێت.<ref>{{Cite journal|last= Koptev, Aleksandr |url= https://www.cambridge.org/core/journals/classical-quarterly/article/abs/fiveday-interregnum-in-the-roman-republic/0EBEC44DCC8C90C719A8FBE08E7F4189|title=The Five-Day Interregnum in the Roman Republic|journal= The Classical Quarterly|date=2016|volume= 66|pages= 205–221|publisher=Cambridge University|doi= 10.1017/S000983881600032X}}</ref><ref>{{Cite book|last= Bauman, Richard A.|url= https://books.google.com/books?id=15MDF-5_qaoC&dq=lepidus+interrex&pg=PA28|title= Lawyers in Roman Transitional Politics: A Study of the Roman Jurists in Their Political Setting in the Late Republic and Triumvirate|date=1985|publisher= Beck, C.H.|isbn = 9783406304859}}</ref> لە ھیسپانیا، داوا لە لێپیدس کرا یاخیبوونێک دژی کوینتوس کاسیوس لۆنگینوس، حاکمی ھیسپانیای دواوە سەرکوت بکات. لێپیدس ڕەتیکردەوە پشتیوانی لە کاسیوس بکات، چونکە گەندەڵی و تەماحکاریی کاسیوس بووبووە ھۆی ناڕەزایەتی بەرامبەر دەسەڵاتی سێزار. ئەو لەگەڵ سەرکردەی یاخیبووان مارکێلۆس گەیشتە ڕێککەوتن و ھاوکاریی کرد لە تێکشکاندنی ھێرشێکی پاشای مۆریتانیا بە ناوی بۆگود. بە کاسیوس و لایەنگرانی ڕێگە درا ناوچەکە جێبھێڵن و ئارامی گەڕایەوە. سێزار و ئەنجومەنی پیران ھێندە سەرسام بوون بە شێوازی لێپیدس لە تێکەڵکردنی دانوستان و ئۆپەراسیۆنی سەربازیی ورد، کە ڕێوڕەسمی سەرکەوتنی سەربازییان (Triumph) پێ بەخشی. دوای شکستی لایەنگرانی پۆمپی لە ڕۆژھەڵات، لێپیدس لە ساڵی ٤٦ی پێش زایین پۆستی کۆنسوڵی وەرگرت. سێزار ھەروەھا لێپیدسی کردە ''ماگیستەر ئیکویتوم'' (سەردەستەی سوارچاکان)، کە بە کردەیی دەکردە جێگری خۆی.<ref name="Holland, Rubicon, 346">Holland, ''Rubicon'', 346.</ref> وا دیار بوو سێزار متمانەی زیاتری بە لێپیدس ھەبوو وەک لە مارک ئەنتۆنی بۆ پاراستنی ئارامی لە ڕۆما، پاش ئەوەی کردەوە ئاژاوەگێڕییەکانی ئەنتۆنی لە ساڵی ٤٧دا بووە ھۆی پشێوی. کاتێک لە فیستیڤاڵی لوپێرکالیادا ئەنتۆنی بە شێوەیەکی ورووژێنەر تاجی پادشایەتیی پێشکەش بە سێزار کرد، لێپیدس زۆر شۆک بوو، کە ھەر ئەم ڕووداوەش بووە ھۆی خێراتربوونی پیلانگێڕیی کوشتنی سێزار.<ref>Weigel, ''Lepidus: The Tarnished Triumvir'', p. 40.</ref> کاتێک لە شوباتی ٤٤ی پێش زایین سێزار لەلایەن ئەنجومەنی پیرانەوە بە دیکتاتۆری ھەتاھەتایی ھەڵبژێردرا، بۆ جاری دووەم لێپیدسی کردەوە بە ماگیستەر ئیکویتوم.<ref name="Holland, Rubicon, 346"/> ئەم ھاوپەیمانێتییە لەناکاو کۆتایی پێھات کاتێک لە ١٥ی ئازاری ٤٤ی پێش زاییندا سێزار لە [[تیرۆرکردنی جولیوس سێزار|ڕووداوی ئایدزی ئازاردا تیرۆر کرا]]. شەوی پێش کوژرانی، سێزار لە ماڵی لێپیدس نانی ئێوارەی خواردبوو. یەکێک لە سەرکردە سەرەکییەکانی پیلانگێڕییەکە بە ناوی گایوس کاسیوس لۆنگینوس، پێشنیاری کوشتنی لێپیدس و مارک ئەنتۆنیشی کردبوو، بەڵام مارکوس یونیوس بروتوس رەتیکردبووەوە و وتبووی ئەم کردەوەیە لەسێدارەدانێکی دادپەروەرانەیە نەک [[کوودەتا|کوودەتایەکی]] سیاسی.<ref>Holland, ''Rubicon'', 347.</ref> === دوای مەرگی سێزار === [[File:Map Gallia Tribes Towns.png|thumb|left|گالیای ناربۆن و گالیای سیساڵپین. دوای مونتینا، ئەنتۆنی بەرەو خاکی لێپیدس پاشەکشەی کرد بۆ ئەوەی پەیوەندیی پێوە بکات.]] ھەر کە لێپیدس ھەواڵی کوژرانی سێزاری بیست، بە خێرایی سوپای بردە سەر گۆڕەپانی کامپوس مارتیوس بۆ پاراستنی ئارامیی شارەکە.<ref>Weigel ''Lepidus: The Tarnished Triumvir'' p.43</ref> ئەو پێشنیاری کرد سوپاکەی بۆ سزادانی بکوژانی سێزار بەکاربھێنێت، بەڵام ئەنتۆنی و ئاولوس ھیرتیوس پەشیمانیان کردەوە.<ref>John Hazel, ''Who's Who in the Roman World'', Routledge, London, 2001, p.165.</ref> ڕۆژی دواتر، لێپیدس و ئەنتۆنی لە ئەنجومەنی پیراندا وتاریان دا و لە بەرامبەر پاراستنی دەستکەوت و چاکسازییەکانی سێزار، لێخۆشبوونیان بۆ بکوژەکان قبووڵ کرد. لێپیدس ھەروەھا پۆستی ''[[پۆنتیفێکس ماکسیموس]]''ی وەرگرت و بووە جێنشینی سێزار لەو پێگە ئایینییەدا. لەو کاتەدا، سێکستوس پۆمپی (کوڕی پۆمپی) ھەوڵی دا سوود لە پشێوییەکە وەربگرێت و ھەڕەشە لە ھیسپانیا بکات. لێپیدس بۆ دانوستان لەگەڵی نێردرا و توانی ڕێککەوتنێکی ئاشتی لەگەڵ سێکستوسدا بکات. لەبەر ئەم سەرکەوتنە، ئەنجومەنی پیران فیستیڤاڵێکی سوپاسگوزاریی گشتیی ڕاگەیاند. لە دوای ئەوە، لێپیدس وەک پرۆکۆنسوڵ دەسەڵاتی ھەردوو پارێزگای [[ھیسپانیا]] و [[گالیای ناربۆن]]ی گرتە دەست.<ref>Weigel ''Lepidus: The Tarnished Triumvir'' p.50</ref><ref>{{Cite journal |last=Weigel |first=Richard D. |date=1974 |title=Lepidus Reconsidered |url=https://www.jstor.org/stable/24591370 |journal=Acta Classica |volume=17 |pages=67–73 |issn=0065-1141}}</ref> کاتێک ئەنتۆنی ھەوڵی دا بە زەبری ھێز دەست بەسەر گالیای سیساڵپیندا بگرێت و دیسیموس بروتوس دووربخاتەوە، ئەنجومەنی پیران بە ڕابەرایەتیی [[سیسرۆ]] داوای لە لێپیدس کرد کە پشتیوانی لە بروتوس بکات. لێپیدس دوودڵ بوو و پێشنیاری دانوستانی لەگەڵ ئەنتۆنیدا کرد. دوای شکستی ئەنتۆنی لە شەڕی موتینادا، ئەنجومەنی پیران پەیامی نارد کە ئیتر پێویستیان بە سەربازەکانی لێپیدس نییە. بەڵام ئەنتۆنی لەگەڵ ھێزە ماوەکانی بەرەو پارێزگاکەی لێپیدس کشانەوە. کاتێک ھەردوو سوپاکە گەیشتنە یەک، بەشێکی گەورەی سەربازەکانی لێپیدس چوونە پاڵ ئەنتۆنی، و لێپیدس ناچار بوو لەگەڵ ئەنتۆنی ڕێکبکەوێت.<ref>Weigel ''Lepidus: The Tarnished Triumvir'' pp. 59–62.</ref> === تریومڤیراتی دووەم === {{multiple image | align = right | direction = vertical | width = 250 | image1 = Roman-Empire-43BC.png | caption1 = | image2 = Roman-Empire-39BC-sm.png | caption2 = '''سەرەوە''': دابەشکردنی خاکی ڕۆما لە کاتی دامەزراندنی تریومڤیرات (٤٣ پ.ز).<br> '''خوارەوە''': دابەشکردنی خاک دوای شەڕی فیلیپی.<br> {{col-begin}}{{col-2}} {{legend|#81EE5B|ئەنتۆنی}}{{legend|#C19666|لێپیدس}}{{legend|#DE8DE0|ئۆکتاڤیان}}{{legend|#FF925E|تریۆمڤیرەکان پێکەوە}}{{col-2}}{{legend|#7D87FF|سێکستوس پۆمپی}}{{legend|#ED1C24|بروتوس و کاسیوس}}{{legend|#FED250|پاشایەتییە وابەستەکان}}{{legend|#FF8C8C|میسری بەتڵیمۆسی}}{{col-end}} }} ئێستا ئەنتۆنی و لێپیدس دەبوایە مامەڵە لەگەڵ ئۆکتاڤیان سێزاردا بکەن، کە لە وەسێتنامەی سێزاردا وەک کوڕی یاسایی ھەڵگیرابووەوە. ئەنتۆنی و لێپیدس لەسەر دوورگەیەک لە ڕووبارێکدا لە نزیک بۆلۆنیا چاویان بە ئۆکتاڤیان کەوت.<ref name="Holland, Rubicon, 360">Holland, ''Rubicon'', 360.</ref> ئەوان [[تریومڤیراتی دووەم]]یان لە ڕێگەی یاسای ''لێکس تیتیا'' لە ساڵی ٤٣ی پێش زایین پێکھێنا. بەھۆی ئەوەی تریۆمڤیرەکان خاوەنی باڵادەستییەکی سەربازیی بێوێنە بوون، ھێزەکانی دیسیموس بروتوس لەناوچوون و پارێزگاکانی ڕۆژاوا کەوتنە ژێر دەستی تەواوی تریومڤیراتەوە. بە پێچەوانەی تریومڤیراتی یەکەم (سێزار، پۆمپی، و کراسوس)، ئەمەیان بە شێوەیەکی فەرمی و یاسایی بە دەسەڵاتی کۆنسوڵییەوە بۆ ماوەی پێنج ساڵ دامەزرا، کە ئەنجومەنی پیران و کۆنسوڵەکانی بە تەواوی پەراوێز خست و کۆتاییی بە [[کۆماری ڕۆمانی]] ھێنا.<ref name="Holland, Rubicon, 360"/> لە سەرەتادا لێپیدس دەسەڵاتی بەسەر ھیسپانیا و گالیای ناربۆندا پەسەند کرا، بەڵام ڕازی بوو حەوت لە لشکری سەربازیی خۆی بداتە ئۆکتاڤیان و ئەنتۆنی بۆ شەڕکردن دژی بروتوس و کاسیوس لە ڕۆژھەڵات. لێپیدس لە ڕۆما مایەوە و بووە کۆنسوڵ و ئیدارەی پایتەختی بەڕێوە دەبرد. بە بڕوای ڕیچارد دی. ڤایگل، ژیاننامەنووسی لێپیدس، ڕازیبوونی لێپیدس بە بەخشینی لەشکرەکانی وای لێکرد ڕۆڵێکی لاوەکی لە تریومڤیراتەکەدا پێ بدرێت: {{دەقی وەرگیراو|لێپیدس لە ڕاستیدا گەیشتبووە لوتکەی دەسەڵاتی خۆی. بە بوون بە پۆنتیفێکس ماکسیموس و تریۆمڤیر، ناوبانگێکی بەدەستھێنابوو کە ناوی لە مێژوودا دەھێشتەوە. بەڵام کاتێک ڕازی بوو حەوت لە لەشکرەکانی ببەخشێت و ڕێگە بە ئۆکتاڤیان و ئەنتۆنی بدات شەرەفی تێکشکاندنی بروتوس و کاسیوس بەدەستبھێنن، خۆی بۆ ڕۆڵێکی لاوەکی لە داھاتوودا تەرخان کرد.<ref name="lep">Weigel, Richard D., ''Lepidus: the Tarnished Triumvir'', Routledge, 2002, preface.</ref>}} لێپیدس ھەروەھا ڕازی بوو بە یاسای سزادان و دەستبەسەرداگرتنی موڵک و ماڵی نەیاران (Proscription) کە بووە ھۆی کوژرانی [[سیسرۆ]] و زۆر لە نەیارانی سەرسەختی سێزار. مێژوونووسان ڕەخنەی توندیان لێگرت لەبەر ئەوەی ڕازی بوو بە کوشتنی براکەی خۆی، پاولوس، بەڵام کاسیوس دیۆ ئاماژە بەوە دەکات کە لێپیدس بە نھێنی یارمەتیی پاولوسی داوە تا ڕابکات.<ref name="lep"/> === دوای شەڕی فیلیپی === [[File:Repubblica, lepido, aureo, 42 a.c..JPG|thumb|ئۆریۆسی لێپیدس، نزیکەی ٤٢ی پێش زایین]] دوای سەرکەوتن لە شەڕی فیلیپیدا کە لێپیدس تێیدا لە ڕۆما مابووەوە، ئەنتۆنی و ئۆکتاڤیان زۆربەی خاکەکانی لێپیدسیان دابەش کرد، بەڵام دەسەڵاتی پارێزگای نومیدیا و ئەفریقایان پێ بەخشی. لە کاتی سەرھەڵدانی شەڕی پێروسین لە ساڵی ٤١ی پێش زایین، ئۆکتاڤیان ئەرکی بەرگریکردن لە ڕۆمای سپارد بە لێپیدس دژی لووسیوس ئەنتۆنیوس (برای مارک ئەنتۆنی). لووسیوس بە ھێزێکی زۆرەوە بە ئاسانی شارەکەی گرت و لێپیدس بەرەو کەمپەکەی ئۆکتاڤیان ھەڵات. دوای ئەم ڕووداوە، شەش لەشکر درانە لێپیدس بۆ بەڕێوەبردنی ئەفریقا. لە ساڵی ٣٧ی پێش زایین لە ڕێگەی پەیمانی تارێنتۆمەوە، تریومڤیرات بۆ پێنج ساڵی تر نوێ کرایەوە. لە ماوەی فەرمانڕەواییی ئەفریقادا، لێپیدس دابەشکردنی زەویی بەسەر [[کۆنەسەرباز|کۆنەسەربازەکاندا]] برەو پێدا بە مەبەستی دروستکردنی تۆڕێکی پشتیوانی بۆ خۆی.<ref name="lep"/> ئەو ھەروەھا برەوی بە ڕۆمانیکردنی شاری تیبیلیس لە نومیدیا دا و ڕێگری لە فراوانکردنی نایاساییی شاری قرتاج کرد. === لەدەستدانی دەسەڵات و دوورخرانەوە === لە ساڵی ٣٦ی پێش زایین و لە کاتی یاخیبوونی سیسیلیا، لێپیدس سوپایەکی گەورەی لە ١٤ لەشکر کۆکردەوە بۆ ئەوەی یارمەتیی تێکشکاندنی سێکستوس پۆمپی بدات. بەڵام ئەمە بووە ھۆی ھەڵەیەکی سیاسی کە دەرفەتی دایە ئۆکتاڤیان تا لێپیدس لە دەسەڵات دووربخاتەوە. دوای تێکشکاندنی سێکستوس پۆمپی، لێپیدس لەشکرەکانی لە [[سیسیلیا]] جێگیر کرد و ناکۆکی کەوتە نێوان ئەو و ئۆکتاڤیان لەسەر دەسەڵاتی دوورگەکە. لێپیدس پێی وابوو ئۆکتاڤیان وەک کەسێکی ژێردەستە مامەڵەی لەگەڵ دەکات نەک ھاوبەشێکی یەکسان.<ref name="Weigel, pp. 88–9">Weigel, ''Lepidus: The Tarnished Triumvir'', pp. 88–9</ref> ئەو داوای کرد سیسیلیا بخرێتە ژێر [[گۆڕەپانی دەسڕۆیی|گۆڕەپانی دەسڕۆییی]] ئەوەوە، یان لە بەرامبەردا خاکە کۆنەکانی لە ھیسپانیا و گالیا پێ بدرێتەوە کە بەپێی یاسای لێکس تیتیا مافی خۆی بوو.<ref name="Weigel, pp. 88–9"/> ئۆکتاڤیان لێپیدسی بە ھەوڵدان بۆ کودەتا و یاخیبوون تۆمەتبار کرد. لە ھەڵوێستێکی شەرمەزارکەردا، لەشکرەکانی لێپیدس لە سیسیلیا چوونە پاڵ ئۆکتاڤیان و لێپیدس خۆی ناچار بوو تەسلیم بێت. لە ٢٢ی ئەیلوولی ٣٦ی پێش زایین، لێپیدس لە ھەموو پۆستەکانی بێبەش کرا جگە لە پۆستی ''پۆنتیفێکس ماکسیموس''؛ پاشان ئۆکتاڤیان بۆ ناوچەی سیرسێیی دووری خستەوە. دوای شکستی ئەنتۆنی لە ساڵی ٣١ی پێش زایین، کوڕەکەی لێپیدس ([[مارکوس ئیملیۆس لێپیدسی گەنجتر]]) بەشداری لە پیلانی تیرۆرکردنی ئۆکتاڤیاندا کرد، بەڵام پیلانەکە ئاشکرا بوو و کوڕەکەی لەسێدارە درا. لێپیدس بۆ پاراستنی ھاوسەرەکەی جونیا لە دادگاییکردن، ناچار بوو لە دادوەر لووسیوس ساینیوس تکا بکات.<ref>Weigel, ''Lepidus: The Tarnished Triumvir'', p.97.</ref> لێپیدس کۆتاییی تەمەنی لە گۆشەگیریدا بەسەربرد لە [[سەردەمی ئەگوستوس|سەردەمی ئەگوستوسدا]]، و تەنھا ناوبەناو ناچار دەکرا بگەڕێتەوە بۆ ڕۆما بۆ بەشداریکردن لە کاروباری ئەنجومەنی پیراندا، کە تێیدا ئەگوستوس بۆ کەمکردنەوەی پێگەی، ھەمیشە وەک دواین کەس دەنگی لێ وەردەگرت. لێپیدس لە کۆتاییی ساڵی ١٣ی پێش زایین یان سەرەتای ١٢ی پێش زایین بە ئارامی مرد، و لە دوای ئەو، ئەگوستوس لە ٦ی ئازاری ١٢ی پێش زایین بوو بە پۆنتیفێکس ماکسیموس. == ناوبانگ و مێژوونووسی == [[File:Lepidus, Antony and Octavian in Shakespeare's Julius Caesar.jpg|thumb|لێپیدس (ڕاست) لەلایەن ئەنتۆنی و ئۆکتاڤیانەوە بێدەنگ دەکرێت. کێشراوی [[ویلیام شێکسپیر|شێکسپیر]] لەلایەن ھـ. سێلووس.]] ڕیچارد دی. ڤایگل ئاماژە بەوە دەکات کە مێژوونووسانی کۆن و نوێ ھەمیشە لێپیدسیان وەک کەسێکی «لاواز، دوودڵ، بێبڕیار، بێوەفا و بێتوانا» وێنا کردووە.<ref name="lep"/> [[سیسرۆ]] پاش ئەوەی لێپیدس لەگەڵ ئەنتۆنی ڕێککەوت، ئەو بە «خراپەکاری و گەمژەییی ڕووت» تۆمەتبار کرد. دیسیموس بروتوس بە «باوەشێن» واسیفی کرد، و ڤێلیۆس پاتێرکولوس بە «بێبڕیارترین مرۆڤ» ناوی برد.<ref name="lep"/> کاسیوس دیۆ باسی لەوە کردووە کاتێک ئەنتۆنی و ئۆکتاڤیان لە دەرەوەی شار بوون، لێپیدس تەنھا بە ناو دەسەڵاتدار بووە، بەڵام فۆلڤیا (ھاوسەری ئەنتۆنی) دەسەڵاتی ڕاستەقینەی بەدەستەوە بووە بەھۆی تەمبەڵی و بێدەسەڵاتیی لێپیدسەوە.<ref>[https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/48*.html Cassius Dio.48.4.1.]</ref> ئەم بۆچوونانە لە شانۆنامەی ''[[جولیوس سێزار (شانۆنامە)|جولیوس سێزار]]''ی [[ویلیام شێکسپیر|شێکسپیر]]دا ڕەنگیان داوەتەوە، کە تێیدا ئەنتۆنی لێپیدس وەک «پیاوێکی بێبایەخ و بێشایستە، کە تەنھا بۆ پەیامبەری دەست دەدات» وەسف دەکات و بە گوێدرێژێک دەشوبھێنێت کە بار ھەڵدەگرێت. لە شانۆنامەی ''ئەنتۆنی و کلیۆپاترا''شدا وەک کەسێکی ساویلکە و سەرخۆش نیشان دەدرێت.<ref>Shakespeare, Wiliam, ''Antony and Cleopatra'', Cambridge university Press, 2008, Act III, scene 5.</ref> لە بەرامبەردا، ھەندێک لە مێژوونووسانی ھاوچەرخ وەک ڕۆناڵد سایم ھەرچەندە بە کەسایەتییەکی بێبایەخ ناوی دەبات، بەڵام توێژەرانی وەک ڤایگل و لیۆنی ھاین دەڵێن کە لێپیدس بە لێھاتوویی مامەڵەی کردووە و داواکارییەکانیشی لە سیسیلیا لۆژیکی و یاسایی بوون بەپێی یاسای تریومڤیرات.<ref>Hayne, Léonie, "Lepidus' Role after the Ides of March", ''Acta Classica'', 14, 1971, pp. 116–17; "The Defeat of Lepidus in 36 B.C.", ''Acta Classica'' 17, 1974, pp. 59–65.</ref> == لە کارە ھونەرییەکاندا == لێپیدس لە چەندین بەرھەمی ئەدەبی و شانۆییی سەردەمی ڕێنێسانس و سەدەی ھەژدەھەمدا دەرکەوتووە: * لە شانۆنامەی لاتینیی کاسپار برولۆ بە ناوی ''کایوس جولیوس سێزار'' وەک ھاوپەیمانێکی دڵسۆز وەسف کراوە. * نووسەری فەڕەنسی [[ژۆرژ دو سکوودێری]] لە شانۆنامەی ''مەرگی سێزار'' (La Mort de César) لێپیدس وەک کەسێکی ژیر و وریار نیشان دەدات. * نووسەر [[پرۆسپێر ژۆلیۆت دو کرێبیۆن]] لە شانۆنامەی ''Le Triumvirat'' لێپیدس وەک کەسێک وێنا دەکات کە ھەوڵی ڕزگارکردنی سیسرۆ دەدات. * بیرمەندی فەڕەنسی [[ڤۆڵتێر]] لە شانۆنامەی ''Le Triumvirat'' لێپیدس وەک کەرەستەیەکی دەستی ئەنتۆنی و ئۆکتاڤیان پیشان دەدات. * لە ڕۆمانی مێژووییی ''Three's Company'' (١٩٥٨)ی ئالفڕێد دوگان، لێپیدس کارەکتەری سەرەکییە. * لە زنجیرەی بەناوبانگی تەلەڤیزیۆنیی [[ڕۆما (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)]] (بەرھەمی HBO و BBC)، ئەکتەر ڕۆنان ڤایبێرت ڕۆڵی لێپیدس دەگێڕێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{s-start}} {{s-off}} {{s-bef|before=کوینتوس فۆفیوس کالینوس|before2=پوبلیوس ڤاتینیوس}} {{s-ttl|title=[[کۆنسوڵی ڕۆم]]|years=٤٦ی پێش زایین|with=[[جولیوس سێزار]]}} {{s-aft|after=[[جولیوس سێزار]]}} {{s-bef|before=پوبلیوس ڤێنتیتیوس باسوس|before2=گایوس کاریناس|as=کۆنسوڵی تەواوکەر}} {{s-ttl|title=[[کۆنسوڵی ڕۆم]] (خولی دووەم)|years=٤٢ی پێش زایین|with=لووسیوس مۆناتیوس پلانکوس}} {{s-aft|after=لووسیوس ئەنتۆنیوس|after2=پوبلیوس سێرڤیلیوس ئیساوریکوس}} {{s-rel}} {{s-bef|before=[[جولیوس سێزار]]}} {{s-ttl|title=[[پۆنتیفێکس ماکسیموس]]|years=٤٤–١٣/١٢ی پێش زایین}} {{s-aft|after=[[ئەگوستوس]]}} {{s-end}} {{DEFAULTSORT:Lepidus, Marcus Aemilius}} {{پۆلی کۆمنز|Lepidus (triumvir)}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت}} [[پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ٨٠ی پ.ز]] [[پۆل:مردووانی دەیەی ١٠ی پ.ز]] [[پۆل:کۆماری ڕۆمانی]] [[پۆل:ڕۆمای کۆن]] [[پۆل:ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]] [[پۆل:ژەنەڕاڵەکانی ڕۆمای کۆن]] [[پۆل:سیاسەتوانانی ڕۆمای کۆن]] [[پۆل:پۆنتیفێکس ماکسیموسەکان]] [[پۆل:کۆنسوڵەکانی کۆماری ڕۆم]] [[پۆل:کەسایەتییەکانی شەڕەکانی کۆماری ڕۆم]] 0l85b46u3y1eyiu3u3704yduwzegdt7 0 303566 1661267 1660955 2026-09-05T16:24:07Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Roman consuls}} 1661267 wikitext text/x-wiki '''کۆنسوڵی ڕۆم''' یان '''کۆنسوڵەکان''' (بە [[زمانی لاتینی|لاتینی]]: {{lang|la|Consul}}؛ بە [[زمانی یۆنانی|یۆنانی]]: {{lang|grc|ὕπατος}}) دوو باڵاترین بەرپرسی ھەڵبژێردراوی حکوومەتی [[کۆماری ڕۆمانی]] بوون لە نێوان ساڵانی ٥٠٩ی پێش زایین تا ٢٧ی پێش زایین. ڕۆمییەکان کۆنسولایەتییان بە دووەم باڵاترین پلەی «ڕێڕەوی فەخری» (''cursus honorum'') دادەنا—کە زنجیرەیەک پۆستی فەرمیی گشتی بوو سیاسەتوانان ھەوڵیان بۆ بەدەستھێنانی دەدا—لە دوای پۆستی سانسۆر، کە تەنیا بۆ کۆنسولەکانی پێشوو تەرخان دەکرا.<ref name="Derow296">{{Cite book |last=Derow |first=Peter Sidney |title=The Oxford Classical Dictionary |year=2012 |edition=4th |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-954556-8 |page=296}}</ref> ھەموو ساڵێک، [[کۆمیتیا سێنتوریاتا|ئەنجومەنی سەدە]] دوو کۆنسولی ھەڵدەبژارد تا بۆ ماوەی یەک ساڵ پێکەوە خزمەت بکەن. کاتێک ھەردوو کۆنسول لە شاری [[ڕۆما]] دەبوون، مانگ بە مانگ بە نۆرە ڕابەرایەتی و فەرماندەییان دەگرتە دەست. دەسەڵاتی سەربازی و فەرماندەیی کۆنسول (''imperium'') بەسەر تەواوی ڕۆما و ھەموو پارێزگاکانیدا دەڕۆیشت. ھەبوونی دوو کۆنسول بووە ھۆی دروستکردنی ھاوسەنگی و ڕێگریکردن لە قۆرخکردنی دەسەڵات لەلایەن یەک کەسەوە، ئەمەش لەسەر بنەمای ئەو باوەڕەی کۆمار بنیات نرابوو کە پێویستە دەسەڵاتەکانی پێشووی پاشاکانی ڕۆما بەسەر چەندین بەرپرسدا دابەش بکرێن. بۆ ئەم مەبەستەش، ھەر کۆنسولێک مافی [[ڤیتۆ]]کردنی بڕیارەکانی کۆنسولەکەی تری ھەبوو. دوای دامەزراندنی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]] لە ساڵی ٢٧ی پێش زایین، پۆستی کۆنسول بوو بە پێگەیەکی سیمبولی بۆ میراتی کۆماریخوازیی ڕۆما و دەسەڵاتێکی زۆر کەم و سنوورداری پێ بڕا، لە کاتێکدا ئیمپراتۆر بوو بە باڵاترین و ڕەھاترین دەسەڵاتی دەوڵەت. == مێژوو == === لە سەردەمی کۆماردا === بەپێی نەریتی مێژووی ڕۆم، دوای دەرکردنی دوا پاشای ڕۆما، تارکوین سوپەربوس، تەواوی دەسەڵاتەکانی پاشا بەخشرانە پۆستێکی نوێ بە ناوی کۆنسولایەتی. لە سەرەتادا کۆنسولەکان بە «پرایتۆر» (بە واتای «ڕابەران») ناودەبران، کە ئاماژە بوو بۆ ئەرکی سەرەکییان وەک [[فەرماندەی گشتی|فەرماندە باڵاکانی]] سوپا. لە دەوروبەری ساڵی ٣٠٠ی پێش زایین، نازناوی ''کۆنسول'' باو بوو.<ref>{{Cite book |last=Lintott |first=Andrew |title=The Constitution of the Roman Republic |publisher=Oxford University Press |year=1999 |isbn=0198150687 |page=104}}</ref> نووسەرانی کۆن بە شێوەیەکی گشتی سەرچاوەی وشەی ''کۆنسول'' دەگەڕێننەوە بۆ لێکاری لاتینیی ''consulere''، بە واتای «ڕاوێژکردن»، بەڵام ئەگەری زۆرە ئەمە لێکدانەوەیەکی دواتر بێت،<ref name="PW">{{Cite book |year=1900 |title=Realencyclopädie der Classischen Altertumswissenschaft |chapter=Consul |last=Kübler |first=B. |pages=1112–1138 |volume=IV}}</ref> کە ڕەنگە لە ڕوانگەی سروشتی ھاوبەشی پۆستەکەوە لە ڕەگی ''con-'' و ''sal-'' بە واتای «پێکەوە کۆبوونەوە» یان لە ''con-'' و ''sell-/sedl-'' بە واتای «پێکەوە دانیشتن لە تەنیشت یەکتر» وەرگیرابێت.<ref name="NP">{{Cite book |year=2013 |title=Brill's New Pauly |chapter=Consul(es) |publisher=Brill Online |last=Gizewski |first=Christian}}</ref> لە [[زمانی یۆنانی]]دا نازناوەکە لە سەرەتادا بە {{lang|grc|στρατηγὸς ὕπατος}} (''ستراتیگۆس ھیپاتۆس''، بە واتای «ژەنەڕاڵی باڵا») و دواتریش تەنیا بە {{lang|grc|ὕπατος}} (''ھیپاتۆس'') وەردەگێڕدرا.<ref name="PW" /> ڕۆمییەکان لەو باوەڕەدا بوون کە مێژووی دامەزراندنی پۆستی کۆنسول دەگەڕێتەوە بۆ دامەزراندنی کۆمار لە ساڵی ٥٠٩ی پێش زایین، بەڵام زنجیرەی ھەڵبژاردنی کۆنسولەکان لە سەدەی پێنجەمی پێش زاییندا بەردەوام نەبوو؛ لەو سەردەمەدا پۆستی کۆنسول لەگەڵ دەستەیەک لە «تریبیونە کۆنسولییەکان» دەگۆڕدرایەوە، کە ھەر کاتێک پێداویستییە سەربازییەکانی دەوڵەت ئەوەندە گەورە بووبایە ھەڵدەبژێردران تا لە دوو کۆنسولی ئاسایی زیاتر بن.<ref>{{Cite book |last=Forsythe |first=Gary |title=A Critical History of Early Rome: From Prehistory to the First Punic War |publisher=University of California Press |year=2005 |isbn=0520226518 |page=236}}</ref> ئەم دۆخە بەردەوام بوو تا لە ساڵی ٣٦٧ی پێش زاییندا ئەم دەستەیە ھەڵوەشێنرایەوە و پۆستی کۆنسول بە فەرمی گەڕێنرایەوە.<ref name="Forsythe237">{{Cite book |last=Forsythe |first=Gary |title=A Critical History of Early Rome: From Prehistory to the First Punic War |publisher=University of California Press |year=2005 |isbn=0520226518 |page=237}}</ref> کۆنسولەکان لە سەردەمی ئاشتیدا دەسەڵاتی فراوانی کارگێڕی، یاسادانان و دادوەرییان ھەبوو، و لە سەردەمی جەنگیشدا بە شێوەیەکی گشتی فەرماندەیی باڵای سەربازییان دەگرتە دەست. ھەروەھا ئەرکی ئایینیی تایبەتیشیان لەسەر بوو، کە تەنیا لەلایەن باڵاترین بەرپرسانی دەوڵەتەوە ئەنجام دەدران. بەر لە ڕابەرایەتیکردنی سوپاکان بۆ بەرەکانی جەنگ، کۆنسولەکان نەریتی فاڵگرتنەوە و پێشبینیی ئایینییان ئەنجام دەدا. ساڵانە دوو کۆنسول پێکەوە ھەڵدەبژێردران، و ھەریەکەیان مافی ڤیتۆکردنی کردەوەکانی ئەوی تری ھەبوو، کە ئەمەش بنەمایەکی باوی پۆستەکانی کۆمار بوو. ئەوان لەلایەن «ئەنجومەنی سەدەکان» (''comitia centuriata'') ھەڵدەبژێردران، کە ھەمان ئەو ئەنجومەنە بوو کە دادوەرەکان (پرایتۆرەکان) و سانسۆرەکانی ھەڵدەبژارد.<ref>{{Cite book |last=Abbott |first=Frank Frost |title=A History and Description of Roman Political Institutions |date=1901 |publisher=Ginn |location=Boston}}</ref> دەسەڵاتە فەرمییەکانیشیان دوای پەسەندکردنی ھەڵبژاردنەکە لەلایەن «ئەنجومەنی کۆن» (''comitia curiata'') و دەرکردنی یاسای پێدانی دەسەڵات (''lex curiata de imperio'') دەچووە بواری جێبەجێکردنەوە. ئەگەر کۆنسولێک لە کاتی خزمەتەکەیدا بمردایە یان لە پۆستەکەی دوور بخرایەتەوە، ئەنجومەنی سەدەکان کۆنسولێکی تری بۆ تەواوکردنی ماوەی خزمەتەکە بە ناوی «کۆنسولی جێگرەوە» (''consul suffectus'') ھەڵدەبژارد. ئەو کۆنسولەی کە لە سەرەتای ساڵەوە ھەڵدەبژێردرا پێی دەوترا «کۆنسولی ئاسایی» (''consul ordinarius'') و خاوەنی پێگەیەکی بەرزتر بوو، بەشێکی لەبەر ئەوەی ساڵەکان بە ناوی کۆنسولە ئاساییەکانەوە ناودەنران. بەپێی نەریت، لە سەرەتادا پۆستی کۆنسول تەنیا بۆ خانەدان و چینی دەستڕۆیشتووی پاتریسییەکان تەرخان کرابوو، و تەنیا لە ساڵی ٣٦٧ی پێش زاییندا خەڵکی ئاسایی (پلیبییەکان) مافی خۆکاندیدکردنیان بۆ ئەم پۆستە باڵایە بەدەستھێنا، کاتێک یاساکانی لیسینیۆ-سێکستی بڕیاریان دا کە دەبێت ساڵانە لانیکەم یەکێک لە کۆنسولەکان لە چینی پلیبی بێت. یەکەمین کۆنسولی خەڵکی ئاسایی، لوکیوس سێکستیوس، لە ساڵی دواتردا ھەڵبژێردرا. سەرەڕای ئەوەش، پۆستەکە لە دەستی چەند بنەماڵەیەکی دیاریکراودا مایەوە، بە شێوەیەک تا کاتی ھەڵبژاردنی [[سیسرۆ]] لە ساڵی ٦٣ی پێش زایین، تەنیا نزیکەی پازدە «پیاوی نوێ» (''novus homo''، کەسێک کە ھیچ باوانێکی کۆنسول نەبووبێت) توانییان بگەنە ئەم پۆستە.<ref>{{Cite book |last=Wirszubski |first=Chaim |title=Libertas as a Political Idea at Rome During the Late Republic and Early Principate |date=1968 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-06848-2 |pages=53}}</ref> مێژوونووسانی سەردەم گومانیان لە گێڕانەوەی نەریتیی مافەکانی پلیبییەکان لە سەرەتای کۆماردا کردووە، بەوپێیەی نزیکەی لەسەدا سیی کۆنسولەکانی پێش سێکستیوس ناوی پلیبییان ھەبووە. ئەگەری ئەوە ھەیە کە لە کاتی ململانێ کۆمەڵایەتییەکانی سەدەی پێنجەمدا، پۆستی کۆنسول لەلایەن نوخبەی پاتریسییەکانەوە قۆرخ کرابێت.<ref>{{Cite book |last=Cornell |first=T. J. |title=The Beginnings of Rome |isbn=978-0-4150-1596-7 |chapter=10.4: The 'closing of the patriciate'}}</ref> لە سەردەمی شەڕدا، مەرجی سەرەکی بۆ ھەڵبژاردنی کۆنسول لێھاتوویی و ناوبانگی سەربازی بوو. بە تێپەڕبوونی کات، پۆستی کۆنسول بوو بە دوایین قۆناغی «ڕێڕەوی فەخری». کاتێک لوکیوس کۆرنێلیوس سوڵا بە یاسا ئەم ڕێڕەوەی ڕێکخستەوە، کەمترین تەمەن بۆ ھەڵبژاردنی کۆنسول بۆ ٤٢ یان ٤٣ ساڵ دیاری کرا. ئەم مەرجی تەمەنە لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتدا بۆ ٣٢ ساڵ کەمکرایەوە.<ref>Telford, L. (2014). ''Sulla: A Dictator Reconsidered''. Pen & Sword Military, p. 216</ref><ref>{{Cite book |last=Hellerman |first=Joseph H. |title=Reconstructing Honor in Roman Philippi: Carmen Christi as Cursus Pudorum |date=2005 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-44641-9 |pages=52}}</ref> === لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتدا === [[File:Diptych of Honorius (body).jpg|thumb|upright|ئیمپراتۆر [[ھۆنۆریووس (ئیمپراتۆر)|ھۆنۆریووس]] لەسەر دیپتیخی کۆنسولی، ساڵی ٤٠٦]] ھەرچەندە لە ساڵانی سەرەتای قۆناغی پرینسیپاتدا کۆنسولەکان بە فەرمی لەلایەن ئەنجومەنی سەدەکانەوە ھەڵدەبژێردران، بەڵام لە ڕاستیدا لەلایەن ئیمپراتۆرەوە دەستنیشان دەکران.<ref name="Bagnall1">{{Cite book |last1=Bagnall |first1=Roger S. |last2=Cameron |first2=Alan |last3=Schwartz |first3=Seth R. |last4=Worp |first4=Klaas Anthony |title=Consuls of the Later Roman Empire |publisher=Scholar Press |year=1987 |page=1}}</ref> لەگەڵ تێپەڕبوونی ساڵەکان، جیاوازیی نێوان ئەنجومەنی سەدەکان و ئەنجومەنی ھۆزەکان نەما، و یەک ئەنجومەنی گشتی دروست بوو، لە کاتێکدا دەستنیشانکردنی ڕاستەقینە لە دەستی ئیمپراتۆردا مایەوە.<ref>{{Cite book |last=Bury |first=John B. |title=A History of the Roman Empire from its Foundation to the Death of Marcus Aurelius |date=1893 |page=29}}</ref> لە سەردەمی پرینسیپاتدا (تا سەدەی سێیەم)، پۆستی کۆنسول ھێشتا پێگەیەکی گرنگ بوو، چونکە ئەرستۆکراتییەتی ڕۆم لە ڕێگەی ئەم پۆستەوە دەگەیشتنە پلە باڵاکانی کارگێڕیی ئیمپراتۆریەت—تەنیا کۆنسولەکانی پێشوو دەەیانتوانی ببنە فەرمانڕەوای پارێزگاکانی ئەفریقا و ئاسیا، یان سەرپەرشتیاری شاری ڕۆما.<ref name="Bagnall1-2">{{Cite book |last1=Bagnall |first1=Roger S. |last2=Cameron |first2=Alan |last3=Schwartz |first3=Seth R. |last4=Worp |first4=Klaas Anthony |title=Consuls of the Later Roman Empire |publisher=Scholar Press |year=1987 |pages=1–2}}</ref> ئیمپراتۆرەکان زۆرجار خۆیان، لایەنگرەکانیان یان خزمەکانیان بەبێ ڕەچاوکردنی مەرجی تەمەن وەک کۆنسول دادەنا. ئیمپراتۆر [[کالیگولا]] جارێکیان وتی کە ئەسپەکەی خۆی بە ناوی ئینسیتاتوس دەکاتە کۆنسول، کە پێدەچێت تەنزێک بووبێت بۆ سووکایەتیکردن بە دەسەڵاتی ئەنجومەنی پیران (سێنات).<ref>[[Cassius Dio]], [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/59*.html#14 ''Roman History'', 59.14.]</ref><ref>{{Cite book |last=Wilkinson |first=Sam |title=Republicanism during the Early Roman Empire |date=2012 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-4411-4341-9 |pages=168}}</ref> پێویستی بە کۆنسولەکان بۆ بەڕێوەبردنی پۆستە باڵاکان، ئیمپراتۆر [[ئەگوستوس]]ی ناچار کرد سیستمی کۆنسولی جێگرەوە فراوان بکات، بە جۆرێک ڕێگە بە ھەڵبژاردنی زیاتر لە دوو کۆنسول لە ساڵێکدا بدات.<ref name="Bagnall1" /> لە سەردەمی فەرمانڕەوایی خانەدانی یولیۆ-کلاودیاندا، کۆنسولە ئاساییەکان کە ساڵەکەیان دەستپێدەکرد، لە ناوەڕاستی ساڵدا دەستیان لە کار دەکێشایەوە تا کۆنسولە جێگرەوەکان دەستبەکار بن. لە سەردەمی فەرمانڕەوایانی فلاڤی و ئەنتۆنیدا، کۆنسولەکان دوای چوار مانگ دەستیان لە کار دەکێشایەوە. ئیمپراتۆرەکان ھەموو ساڵێک خۆیان نەدەکردە کۆنسول، بەڵام چەندین جار خۆیان دادەنا؛ ئەگوستوس ١٣ جار، دۆمیتیان ١٧ جار، و تیۆدۆسیۆسی دووەم ١٨ جار بوونە کۆنسول.<ref>{{Cite book |last=Grierson |first=Philip |title=Catalogue of Late Roman Coins |date=1992 |publisher=Dumbarton Oaks |isbn=978-0-88402-193-3 |pages=137}}; {{Cite book |last1=Miller |first1=John |title=Latin Historiography and Poetry in the Early Empire |last2=Woodman |first2=Anthony |date=2010 |publisher=Brill |isbn=978-90-474-3099-5 |pages=90}}</ref> لە کۆتایی سەدەی سێیەمدا گۆڕانکاریی گەورە ڕوویدا. لەدەستدانی زۆربەی ئەرکەکانی پێش کۆنسولایەتی و چوونەپێشەوەی سوارچاکەکان بۆ پۆستە کارگێڕی و سەربازییەکان، پێگەی سێناتۆرەکانی لاواز کرد. بەم شێوەیە پۆستی کۆنسولی جێگرەوە لە تەمەنی زۆر گەنجیدا (سەرەتای بیستەکان) بەخشرا و بەھای کۆنی لەدەستدا.<ref name="Bagnall2">{{Cite book |last1=Bagnall |first1=Roger S. |last2=Cameron |first2=Alan |last3=Schwartz |first3=Seth R. |last4=Worp |first4=Klaas Anthony |title=Consuls of the Later Roman Empire |publisher=Scholar Press |year=1987 |page=2}}</ref> [[File:Flavius Anastasius Probus 01b.JPG|thumb|upright|ئاناستاسیۆس (کۆنسولی ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی ڕۆژھەڵات بۆ ساڵی ٥١٧) بە پۆشاکی کۆنسولییەوە]] یەکێک لە چاکسازییەکانی [[کۆنستانتینی مەزن]] (فەرمانڕەوایی: ٣٠٦–٣٣٧) ئەوە بوو کە یەکێک لە کۆنسولەکانی بۆ شاری ڕۆما و ئەوی تریان بۆ شاری [[قوستەنتینە]] دەستنیشان کرد. لەبەر ئەوە، کاتێک ئیمپراتۆریەت لە ساڵی ٣٩٥دا دابەش بوو، ئیمپراتۆری ھەر بەشێک مافی دەستنیشانکردنی یەک کۆنسولی پێ درا. لە [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی ڕۆژاوا]]دا، ھەندێک جار کۆنسولەکانی ڕۆژھەڵات بە فەرمی دانپێدانانیان بۆ نەدەکرا لەبەر دەستێوەردانی ژەنەڕاڵە بەھێزەکانی وەک ستیلیکۆ.<ref>{{Cite book |last1=Cameron |first1=Alan |title=Barbarians and Politics at the Court of Arcadius |last2=Long |first2=Jacqueline |date=2018 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-30208-2 |pages=166, 249}}</ref> پۆستی کۆنسول، ھەرچەندە ھیچ دەسەڵاتێکی ڕاستەقینەی تێدا نەمابوو، بەڵام وەک ڕێزلێنانێکی گەورە مایەوە و خەرجییەکی زۆری لە ئاھەنگ و پێشبڕکێکانی ئەسپدا دەویست کە بەشێکی لەلایەن دەوڵەتەوە دابین دەکرا.<ref name="Kazhdan527">{{Cite book |title=Oxford Dictionary of Byzantium |year=1991 |editor=Alexander Kazhdan |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-504652-6 |page=527}}</ref> لە سەدەی شەشەمدا، پێدانی پۆستی کۆنسول کەم بووەوە، تا لە سەردەمی ئیمپراتۆر [[جەستێنیانی یەکەم]]دا کۆتایی پێھات: لە ڕۆژاوا لە ساڵی ٥٣٤ کۆتایی ھات بە دەستنیشانکردنی دیکیوس پاولینوس، و لە ڕۆژھەڵات لە ساڵی ٥٤١ بە ئەنیسیۆس فاوستوس ئەلبینوس باسیلیوس. مێژوودانان بە ناوی کۆنسولەکان لە ساڵی ٥٣٧ لەلایەن جەستێنیانەوە ھەڵوەشێنرایەوە و مێژوودانان بە ساڵی دەسەڵاتی ئیمپراتۆر جێگەی گرتەوە.<ref name="Kazhdan526-527">{{Cite book |title=Oxford Dictionary of Byzantium |year=1991 |editor=Alexander Kazhdan |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-504652-6 |pages=526–527}}</ref> لە دادگای ڕۆژھەڵاتدا، پۆستی کۆنسول وەک بەشێک لە مەراسیمی دەستبەکاربوونی ئیمپراتۆری نوێ بەکاردەھات و دواجار لە دەستبەکاربوونی کۆنستانسی دووەم لە ساڵی ٦٣٢دا تۆمار کرا.<ref name="Kazhdan526">{{Cite book |title=Oxford Dictionary of Byzantium |year=1991 |editor=Alexander Kazhdan |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-504652-6 |page=526}}</ref> لە کۆتایی سەدەی نۆیەمدا، ئیمپراتۆر لیۆی شەشەم لە یاساکانیدا بە فەرمی پۆستەکەی ھەڵوەشاندەوە.<ref name="Kazhdan963-964">{{Cite book |title=Oxford Dictionary of Byzantium |year=1991 |editor=Alexander Kazhdan |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-504652-6 |pages=963–964}}</ref> لە ڕۆژاوادا، نازناوی کۆنسول چەند جارێک لەلایەن پاپاوە بەخشرایە کەسایەتییەکان؛ بۆ نموونە لە ساڵی ٧١٩ بەخشرایە شارل مارتێل، ھەرچەندە ئەو ڕەتیکردەوە.<ref>«The Frankish Kingdom», ''The Encyclopedia of World History'', 2001. [https://web.archive.org/web/20090306080549/http://www.bartleby.com/67/407.html ئەرشیڤکراو لە ڕەسەنەکە].</ref> لە دەوروبەری ساڵی ٨٥٣، ئالفرێدی مەزن لە کاتێکدا منداڵێکی چوار یان پێنج ساڵان بوو، لەلایەن پاپاوە کرایە کۆنسولی ڕۆم.<ref>{{Cite book |last=Wormald |first=Patrick |title=Oxford Dictionary of National Biography |year=2006 |chapter=Alfred [Ælfred] (848/9–899) |publisher=Oxford University Press |doi=10.1093/ref:odnb/183}}</ref> == دەسەڵاتەکان و بەرپرسیارییەکان == === ئەرکەکانی سەردەمی کۆمار === دوای دەرکردنی پاشاکان، تەواوی دەسەڵاتەکانی پاشایەتی دابەشکران لە نێوان پۆستی کۆنسولایەتی و پۆستی قەشەی باڵا (''rex sacrorum''). لە کاتێکدا کاروباری ئایینی بە قەشەکان سپێردرا، کۆنسولەکان بەرپرسیارییەتیی مەدەنی و سەربازییان وەرگرت. بۆ ڕێگریکردن لە خراپ بەکارھێنانی دەسەڵات، ئەم ئەرکە لە نێوان دوو کۆنسولدا دابەشکرا کە ھەریەکەیان مافی ڤیتۆکردنی ئەوی تری ھەبوو.<ref name="Derow368">{{Cite book |last=Derow |first=Peter Sidney |title=The Oxford Classical Dictionary |year=2012 |edition=4th |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-954556-8 |page=368}}</ref> کۆنسولەکان خاوەنی [[دەسەڵاتی جێبەجێکار]]ی دەوڵەت بوون و سەرۆکایەتیی حکوومەتی کۆماریان دەکرد. لە سەرەتادا دەسەڵاتی دادوەرییشیان لە دەستدا بوو، بەڵام دواتر لە ساڵی ٤٤٣ی پێش زایین ئەرکی سەرژمێری درایە سانسۆرەکان، و لە ساڵی ٣٦٦ی پێش زایین دەسەڵاتی دادوەری گوازرایەوە بۆ دادوەرەکان (پرایتۆرەکان). ==== بواری مەدەنی ==== لە ناو سنووری پیرۆزی شاری ڕۆمادا (''pomerium'')، کۆنسولەکان لە پێگەی [[سەرۆکی حکوومەت]]دا بوون و سەرجەم بەرپرسەکانی تر (جگە لە نوێنەرانی خەڵکی ئاسایی - تریبیونەکان) لەژێر فەرمانی ئەواندا بوون. کۆنسولەکان مافی بانگھێشتکردن و دەستبەسەرکردنیان ھەبوو، و بەرپرس بوون لە جێبەجێکردنی بڕیارەکانی سێنات و یاساکانی ئەنجومەنەکان. لە کاتی کتوپڕ و نائاساییدا دەەیانتوانی بە دەسەڵاتی خۆیان بڕیار بدەن. ھەروەھا وەک بەرپرسی باڵای پەیوەندییەکان کاریان دەکرد و پێشوازییان لە باڵیۆزانی بیانی دەکرد بەر لەوەی بچنە بەردەم سێنات. کۆنسولەکان دەەیانتوانی سێنات کۆبکەنەوە و سەرۆکایەتیی دانیشتنەکانی بکەن، و مانگ بە مانگ بە نۆرە ئەم ئەرکەیان بەڕێوەدەبرد. کاتێک ھیچ کۆنسولێک لە ناو شاردا نەبوو، ئەرکە مەدەنییەکانیان لەلایەن دادوەری شارەوە (''praetor urbanus'') بەڕێوەدەبرا. [[File:Consul et lictores.jpg|thumb|دراوێکی زێڕین لە داکیا، وێنەی کۆنسولێک و دوو لیکتۆری لەسەرە]] ھەر کۆنسولێک لە دەرکەوتنە گشتییەکانیدا لەلایەن دوازدە پاسەوانی فەرمی (لیکتۆر) یاوەری دەکرا. ھەر پاسەوانێک گورزەدارێکی ھەڵدەگرت کە تەورێکی تێدابوو و بە «فاسس» (''[[فاسس|fasces]]'') دەناسرا، کە ھێمای دەسەڵاتی سەربازی بوو.<ref>{{Cite book |last=Brennan |first=T. Corey |title=The Fasces: A History of Ancient Rome's Most Dangerous Political Symbol |date=2022 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-764488-1 |pages=2, 12}}</ref> لە ناو سنووری شاری ڕۆمادا، تەورەکە لە گورزەدارەکە لادەبرا بۆ ئەوەی پیشان بدرێت کە ھیچ ھاووڵاتییەک بێ دادگاییکردن لەسێدارە نادرێت. ==== بواری سەربازی ==== لە دەرەوەی دیوارەکانی ڕۆما، دەسەڵاتی کۆنسولەکان وەک فەرماندەی گشتیی سوپا زۆر فراوانتر بوو. لە کاتی ڕاگەیاندنی جەنگدا، کۆنسولەکان ئەرکی [[سەربازیی زۆرەملێ|سەربازگرتن]]یان لە گۆڕەپانی مارس ئەنجام دەدا و سەرپەرشتیی سوپای ھاوپەیمانەکانیان دەکرد.<ref>Polybius – Histories book VI</ref> لە کاتی ھەڵمەتە سەربازییەکاندا، کۆنسول دەیتوانی ھەر سزایەک بەسەر سەرباز، ئەفسەر یان ھاوپەیمانەکاندا بسەپێنێت. سوپای ئاسایی ھەر کۆنسولێک لە نزیکەی ٢٠،٠٠٠ سەرباز پێکھاتبوو. لەو حاڵەتە دەگمەنانەی کە ھەردوو کۆنسول پێکەوە دەچوونە بەرەی جەنگ، ڕۆژ بە ڕۆژ بە نۆرە فەرماندەیی سوپاکەیان دەگرتە دەست. ئەگەر کۆنسولێک سەرکەوتنێکی گەورەی بەدەستبھێنایە، لەلایەن سەربازەکانیەوە وەک ئیمپراتۆر ناوی دەھێنرا و دەیتوانی داوای ڕێپێوانی سەرکەوتن (تڕایومف) بکات. دوای تەواوبوونی ھەڵمەتەکە، کۆنسول دەکرا لەسەر گەندەڵی یان خراپ بەکارھێنانی دەسەڵات دادگایی بکرێت. ==== ڕێگریکردن لە خراپ بەکارھێنانی دەسەڵات ==== ڕێگری لە دەسەڵاتی زیاد لە پێویستی کۆنسولەکان بە چەند ڕێگەیەک دەستەبەر کرابوو: # مافی ڤیتۆکردنی یەکتر لە ھەموو بڕیارەکاندا. # دەستاودەستکردنی مانگانەی دەسەڵات لە نێوان ھەردوو کۆنسولدا. # دادگاییکردن و لێپرسینەوە دوای تەواوبوونی ماوەی خزمەت. # کورتیی ماوەی خزمەتەکە کە تەنیا یەک ساڵ بوو. # نەبوونی مافی خۆکاندیدکردنەوە دەستبەجێ دوای تەواوبوونی پۆستەکە (بە شێوەیەکی گشتی پێویست بوو دە ساڵ لە نێوان دوو کۆنسولایەتیدا تێپەڕێت). ==== فەرمانڕەوایەتیی پارێزگاکان ==== دوای تەواوبوونی ساڵی خزمەتەکەیان، سێنات کۆنسولەکانی بۆ بەڕێوەبردنی پارێزگاکان دەستنیشان دەکرد. کۆنسول دەبوو بە «پڕۆکۆنسول» (فەرمانڕەوا)، و دەسەڵاتەکەی تەنیا لە سنووری ئەو پارێزگایەدا کاری پێدەکرا کە پێی سپێردرابوو. ماوەی فەرمانڕەوایەتیی پارێزگاکان بە زۆری لە نێوان یەک بۆ پێنج ساڵ دەبوو. ==== دەستنیشانکردنی دیکتاتۆر ==== لە کاتی تەنگژە و قەیرانی گەورەدا کاتێک خاکی ڕۆما لە مەترسیدا دەبوو، [[دیکتاتۆری ڕۆم]] بۆ ماوەیەک کە لە شەش مانگ زیاتر نەبوو، لەسەر پێشنیاری سێنات لەلایەن کۆنسولەکانەوە دەستنیشان دەکرا.<ref>Arthur Keaveney, in ''Sulla, the Last Republican'' (Routledge, 1982, 2nd ed. 2005), pp. 162ff.</ref> لە کاتی دەستبەکاربوونی دیکتاتۆردا، دەسەڵاتی کۆنسولەکان دەکەوتە ژێر فەرمانی دیکتاتۆرەوە. === ئەرکەکانی سەردەمی ئیمپراتۆریەت === دوای ئەوەی ئەگوستوس لە ساڵی ٢٧ی پێش زایین بوو بە یەکەم ئیمپراتۆری ڕۆم، کۆنسولەکان زۆربەی دەسەڵاتە ڕاستەقینەکانیان لەدەستدا. ھەرچەندە بە فەرمی ھێشتا باڵاترین پۆستی دەوڵەت بوون، بەڵام بوونە ھێمایەک بۆ مێژووی کۆماری. کۆنسولەکان مافی سەرۆکایەتیکردنی دانیشتنەکانی سێناتیان پاراست و بەرپرس بوون لە ڕێکخستنی یارییە گشتییەکان (''ludi'') و ئاھەنگە فەرمییەکان بە خەرجیی تایبەتیی خۆیان.<ref>{{Cite book |last=Bunson |first=Matthew |title=Encyclopedia of the Roman Empire |date=2014 |publisher=Infobase Publishing |isbn=978-1-4381-1027-1 |pages=150}}</ref><ref>{{Cite book |last=Seyffert |first=Oskar |title=Dictionary of Classical Antiquities |chapter=Consules |date=1895 |pages=161–162}}</ref> == مێژوودانان بە کۆنسولەکان == لە مێژووی ڕۆمدا باو بوو کە ساڵەکان بە ناوی ئەو دوو کۆنسولەوە ناوبنرێن کە لەو ساڵەدا لە پۆستدا بوون. بۆ نموونە، ساڵی ٥٩ی پێش زایین بە «ساڵی کۆنسولایەتیی سێزار و بیبولوس» دەناسرا، چونکە ھەردوو ھاوکار لە پۆستەکەدا [[جولیوس سێزار]] و مارکوس کالپورنیوس بیبولوس بوون؛ ھەرچەندە سێزار ئەوەندە باڵادەست بوو بەسەر پۆستەکەدا کە بە گاڵتەوە بە «ساڵی کۆنسولایەتیی یولیوس و سێزار» ناودەبرا.<ref>Suetonius' ''Lives of the Caesars: Julius Caesar'' Chapter XX.</ref> کاتی دەستبەکاربوونی کۆنسولەکان جیاواز بوو: لە ٢٢٢ی پێش زایین تا ١٥٣ی پێش زایین لە ١٥ی ئازار دەستبەکار دەبوون، و لە ساڵی ١٥٣ی پێش زایینەوە بەھۆی شەڕی سێلتێبەری دووەمەوە دەستبەکاربوون گوازرایەوە بۆ ١ی کانوونی دووەم.<ref>E.J. Bickerman, ''Chronology of the Ancient World'' (Ithaca: Cornell University Press, 1968), p. 64</ref> لە زمانی لاتینیدا، دەستەواژەی ڕەھای بەکارھێنراو بۆ دەربڕینی مێژوو بەم شێوەیە بوو: «''M. Messalla et M. Pupio Pisone consulibus''»، واتە «لە کاتی کۆنسولایەتیی مارکوس مێسسلا و مارکوس پوپیۆس پیسۆدا»، وەک ئەوەی لە پەڕتووکی ''شەڕی گالی''ی سێزاردا ھاتووە. '''بەرواری دەستبەکاربوونی کۆنسولەکان:''' # '''٥٠٩–٤٧٩ پ.ز''': ١ی ئەیلوول – ٢٩ی ئاب # '''٤٧٨–٤٥١ پ.ز''': ١ی ئاب – ٣١ی تەممووز # '''٤٥٠–٤٠٣ پ.ز''': ١٣ی کانوونی یەکەم – ١٢ی کانوونی یەکەم # '''٤٠٢–٣٩٣ پ.ز''': ١ی تشرینی یەکەم – ٢٩ی ئەیلوول # '''٣٩٢–٣٢٩ پ.ز''': ١ی تەممووز – ٢٩ی حوزەیران # '''٣٢٨–٢٢٣ پ.ز''': ١ی ئایار – ٢٩ی نیسان # '''٢٢٢–١٥٤ پ.ز''': ١٥ی ئازار – ١٤ی ئازار # '''١٥٣–٤٦ پ.ز''': ١ی کانوونی دووەم – ٢٩ی کانوونی یەکەم<ref>Robert Maxwell Ogilvie, Commentary on Livy, books 1–5, Oxford, Clarendon Press, 1965, pp. 404, 405.</ref> == نووسراوەناسی و کورتکراوەکان == لە نووسراوە و نووسراوە بەردینەکانی ڕۆمدا، وشەی ''consul'' بە زۆری بە کورتکراوەی {{lang|la|COS}} دەنووسرا.<ref>Mireille Cébeillac-Gervasoni, Maria Letizia Caldelli, Fausto Zevi, ''Épigraphie latine. Ostie : cent inscriptions dans leur contexte'', Armand Colin, 2006, {{ISBN|2-200-21774-9}}, لاپەڕە ٣٤.</ref> نەمانی پیتی ⟨N⟩ بەھۆی شێوازی بێژەکردنی لاتینیی کلاسیکی بوو کە بە دەنگی /kõːsul/ دەخوێندرایەوە، چونکە دەنگی /n/ لە پێش پیتە خشۆکەکان لادەبرا.<ref>{{Cite journal |last=DeLisi |first=Jessica |date=2021 |title=The Phonetics of Nasal-Fricative Sequences in Latin |journal=Transactions of the Philological Society |volume=119 |issue=1 |pages=40–54 |doi=10.1111/1467-968X.12206 |issn=0079-1636}}</ref> لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتدا، دووبارەبوونەوەی پۆستی کۆنسول بە [[ژمارە ڕۆمییەکان]] لە دوای کورتکراوەکە دادەنرا؛ بۆ نموونە، دوو جار کۆنسول وەک {{smallcaps|COS II}}، سێ جار وەک {{smallcaps|COS III}}، و چوار جار وەک {{smallcaps|COS IIII}} یان {{smallcaps|IV}} دەنووسرا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|20em}} {{DEFAULTSORT:کۆنسوڵی ڕۆم}} {{پۆلی کۆمنز|Roman consuls}} [[پۆل:کۆنسولەکانی ڕۆم| ]] [[پۆل:ناونیشانەکانی ڕۆمای کۆن]] [[پۆل:کۆماری ڕۆمانی]] [[پۆل:سیاسەتی ڕۆمای کۆن]] [[پۆل:ڕۆمای کۆن]] fh1apkiz9ewdg9w573hyc83cyic8cvv 1661316 1661267 2026-09-05T17:01:39Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]] 1661316 wikitext text/x-wiki '''کۆنسوڵی ڕۆم''' یان '''کۆنسوڵەکان''' (بە [[زمانی لاتینی|لاتینی]]: {{lang|la|Consul}}؛ بە [[زمانی یۆنانی|یۆنانی]]: {{lang|grc|ὕπατος}}) دوو باڵاترین بەرپرسی ھەڵبژێردراوی حکوومەتی [[کۆماری ڕۆمانی]] بوون لە نێوان ساڵانی ٥٠٩ی پێش زایین تا ٢٧ی پێش زایین. ڕۆمییەکان کۆنسولایەتییان بە دووەم باڵاترین پلەی «ڕێڕەوی فەخری» (''cursus honorum'') دادەنا—کە زنجیرەیەک پۆستی فەرمیی گشتی بوو سیاسەتوانان ھەوڵیان بۆ بەدەستھێنانی دەدا—لە دوای پۆستی سانسۆر، کە تەنیا بۆ کۆنسولەکانی پێشوو تەرخان دەکرا.<ref name="Derow296">{{Cite book |last=Derow |first=Peter Sidney |title=The Oxford Classical Dictionary |year=2012 |edition=4th |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-954556-8 |page=296}}</ref> ھەموو ساڵێک، [[کۆمیتیا سێنتوریاتا|ئەنجومەنی سەدە]] دوو کۆنسولی ھەڵدەبژارد تا بۆ ماوەی یەک ساڵ پێکەوە خزمەت بکەن. کاتێک ھەردوو کۆنسول لە شاری [[ڕۆما]] دەبوون، مانگ بە مانگ بە نۆرە ڕابەرایەتی و فەرماندەییان دەگرتە دەست. دەسەڵاتی سەربازی و فەرماندەیی کۆنسول (''imperium'') بەسەر تەواوی ڕۆما و ھەموو پارێزگاکانیدا دەڕۆیشت. ھەبوونی دوو کۆنسول بووە ھۆی دروستکردنی ھاوسەنگی و ڕێگریکردن لە قۆرخکردنی دەسەڵات لەلایەن یەک کەسەوە، ئەمەش لەسەر بنەمای ئەو باوەڕەی کۆمار بنیات نرابوو کە پێویستە دەسەڵاتەکانی پێشووی پاشاکانی ڕۆما بەسەر چەندین بەرپرسدا دابەش بکرێن. بۆ ئەم مەبەستەش، ھەر کۆنسولێک مافی [[ڤیتۆ]]کردنی بڕیارەکانی کۆنسولەکەی تری ھەبوو. دوای دامەزراندنی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]] لە ساڵی ٢٧ی پێش زایین، پۆستی کۆنسول بوو بە پێگەیەکی سیمبولی بۆ میراتی کۆماریخوازیی ڕۆما و دەسەڵاتێکی زۆر کەم و سنوورداری پێ بڕا، لە کاتێکدا ئیمپراتۆر بوو بە باڵاترین و ڕەھاترین دەسەڵاتی دەوڵەت. == مێژوو == === لە سەردەمی کۆماردا === بەپێی نەریتی مێژووی ڕۆم، دوای دەرکردنی دوا پاشای ڕۆما، تارکوین سوپەربوس، تەواوی دەسەڵاتەکانی پاشا بەخشرانە پۆستێکی نوێ بە ناوی کۆنسولایەتی. لە سەرەتادا کۆنسولەکان بە «پرایتۆر» (بە واتای «ڕابەران») ناودەبران، کە ئاماژە بوو بۆ ئەرکی سەرەکییان وەک [[فەرماندەی گشتی|فەرماندە باڵاکانی]] سوپا. لە دەوروبەری ساڵی ٣٠٠ی پێش زایین، نازناوی ''کۆنسول'' باو بوو.<ref>{{Cite book |last=Lintott |first=Andrew |title=The Constitution of the Roman Republic |publisher=Oxford University Press |year=1999 |isbn=0198150687 |page=104}}</ref> نووسەرانی کۆن بە شێوەیەکی گشتی سەرچاوەی وشەی ''کۆنسول'' دەگەڕێننەوە بۆ لێکاری لاتینیی ''consulere''، بە واتای «ڕاوێژکردن»، بەڵام ئەگەری زۆرە ئەمە لێکدانەوەیەکی دواتر بێت،<ref name="PW">{{Cite book |year=1900 |title=Realencyclopädie der Classischen Altertumswissenschaft |chapter=Consul |last=Kübler |first=B. |pages=1112–1138 |volume=IV}}</ref> کە ڕەنگە لە ڕوانگەی سروشتی ھاوبەشی پۆستەکەوە لە ڕەگی ''con-'' و ''sal-'' بە واتای «پێکەوە کۆبوونەوە» یان لە ''con-'' و ''sell-/sedl-'' بە واتای «پێکەوە دانیشتن لە تەنیشت یەکتر» وەرگیرابێت.<ref name="NP">{{Cite book |year=2013 |title=Brill's New Pauly |chapter=Consul(es) |publisher=Brill Online |last=Gizewski |first=Christian}}</ref> لە [[زمانی یۆنانی]]دا نازناوەکە لە سەرەتادا بە {{lang|grc|στρατηγὸς ὕπατος}} (''ستراتیگۆس ھیپاتۆس''، بە واتای «ژەنەڕاڵی باڵا») و دواتریش تەنیا بە {{lang|grc|ὕπατος}} (''ھیپاتۆس'') وەردەگێڕدرا.<ref name="PW" /> ڕۆمییەکان لەو باوەڕەدا بوون کە مێژووی دامەزراندنی پۆستی کۆنسول دەگەڕێتەوە بۆ دامەزراندنی کۆمار لە ساڵی ٥٠٩ی پێش زایین، بەڵام زنجیرەی ھەڵبژاردنی کۆنسولەکان لە سەدەی پێنجەمی پێش زاییندا بەردەوام نەبوو؛ لەو سەردەمەدا پۆستی کۆنسول لەگەڵ دەستەیەک لە «تریبیونە کۆنسولییەکان» دەگۆڕدرایەوە، کە ھەر کاتێک پێداویستییە سەربازییەکانی دەوڵەت ئەوەندە گەورە بووبایە ھەڵدەبژێردران تا لە دوو کۆنسولی ئاسایی زیاتر بن.<ref>{{Cite book |last=Forsythe |first=Gary |title=A Critical History of Early Rome: From Prehistory to the First Punic War |publisher=University of California Press |year=2005 |isbn=0520226518 |page=236}}</ref> ئەم دۆخە بەردەوام بوو تا لە ساڵی ٣٦٧ی پێش زاییندا ئەم دەستەیە ھەڵوەشێنرایەوە و پۆستی کۆنسول بە فەرمی گەڕێنرایەوە.<ref name="Forsythe237">{{Cite book |last=Forsythe |first=Gary |title=A Critical History of Early Rome: From Prehistory to the First Punic War |publisher=University of California Press |year=2005 |isbn=0520226518 |page=237}}</ref> کۆنسولەکان لە سەردەمی ئاشتیدا دەسەڵاتی فراوانی کارگێڕی، یاسادانان و دادوەرییان ھەبوو، و لە سەردەمی جەنگیشدا بە شێوەیەکی گشتی فەرماندەیی باڵای سەربازییان دەگرتە دەست. ھەروەھا ئەرکی ئایینیی تایبەتیشیان لەسەر بوو، کە تەنیا لەلایەن باڵاترین بەرپرسانی دەوڵەتەوە ئەنجام دەدران. بەر لە ڕابەرایەتیکردنی سوپاکان بۆ بەرەکانی جەنگ، کۆنسولەکان نەریتی فاڵگرتنەوە و پێشبینیی ئایینییان ئەنجام دەدا. ساڵانە دوو کۆنسول پێکەوە ھەڵدەبژێردران، و ھەریەکەیان مافی ڤیتۆکردنی کردەوەکانی ئەوی تری ھەبوو، کە ئەمەش بنەمایەکی باوی پۆستەکانی کۆمار بوو. ئەوان لەلایەن «ئەنجومەنی سەدەکان» (''comitia centuriata'') ھەڵدەبژێردران، کە ھەمان ئەو ئەنجومەنە بوو کە دادوەرەکان (پرایتۆرەکان) و سانسۆرەکانی ھەڵدەبژارد.<ref>{{Cite book |last=Abbott |first=Frank Frost |title=A History and Description of Roman Political Institutions |date=1901 |publisher=Ginn |location=Boston}}</ref> دەسەڵاتە فەرمییەکانیشیان دوای پەسەندکردنی ھەڵبژاردنەکە لەلایەن «ئەنجومەنی کۆن» (''comitia curiata'') و دەرکردنی یاسای پێدانی دەسەڵات (''lex curiata de imperio'') دەچووە بواری جێبەجێکردنەوە. ئەگەر کۆنسولێک لە کاتی خزمەتەکەیدا بمردایە یان لە پۆستەکەی دوور بخرایەتەوە، ئەنجومەنی سەدەکان کۆنسولێکی تری بۆ تەواوکردنی ماوەی خزمەتەکە بە ناوی «کۆنسولی جێگرەوە» (''consul suffectus'') ھەڵدەبژارد. ئەو کۆنسولەی کە لە سەرەتای ساڵەوە ھەڵدەبژێردرا پێی دەوترا «کۆنسولی ئاسایی» (''consul ordinarius'') و خاوەنی پێگەیەکی بەرزتر بوو، بەشێکی لەبەر ئەوەی ساڵەکان بە ناوی کۆنسولە ئاساییەکانەوە ناودەنران. بەپێی نەریت، لە سەرەتادا پۆستی کۆنسول تەنیا بۆ خانەدان و چینی دەستڕۆیشتووی پاتریسییەکان تەرخان کرابوو، و تەنیا لە ساڵی ٣٦٧ی پێش زاییندا خەڵکی ئاسایی (پلیبییەکان) مافی خۆکاندیدکردنیان بۆ ئەم پۆستە باڵایە بەدەستھێنا، کاتێک یاساکانی لیسینیۆ-سێکستی بڕیاریان دا کە دەبێت ساڵانە لانیکەم یەکێک لە کۆنسولەکان لە چینی پلیبی بێت. یەکەمین کۆنسولی خەڵکی ئاسایی، لوکیوس سێکستیوس، لە ساڵی دواتردا ھەڵبژێردرا. سەرەڕای ئەوەش، پۆستەکە لە دەستی چەند بنەماڵەیەکی دیاریکراودا مایەوە، بە شێوەیەک تا کاتی ھەڵبژاردنی [[سیسرۆ]] لە ساڵی ٦٣ی پێش زایین، تەنیا نزیکەی پازدە «پیاوی نوێ» (''novus homo''، کەسێک کە ھیچ باوانێکی کۆنسول نەبووبێت) توانییان بگەنە ئەم پۆستە.<ref>{{Cite book |last=Wirszubski |first=Chaim |title=Libertas as a Political Idea at Rome During the Late Republic and Early Principate |date=1968 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-06848-2 |pages=53}}</ref> مێژوونووسانی سەردەم گومانیان لە گێڕانەوەی نەریتیی مافەکانی پلیبییەکان لە سەرەتای کۆماردا کردووە، بەوپێیەی نزیکەی لەسەدا سیی کۆنسولەکانی پێش سێکستیوس ناوی پلیبییان ھەبووە. ئەگەری ئەوە ھەیە کە لە کاتی ململانێ کۆمەڵایەتییەکانی سەدەی پێنجەمدا، پۆستی کۆنسول لەلایەن نوخبەی پاتریسییەکانەوە قۆرخ کرابێت.<ref>{{Cite book |last=Cornell |first=T. J. |title=The Beginnings of Rome |isbn=978-0-4150-1596-7 |chapter=10.4: The 'closing of the patriciate'}}</ref> لە سەردەمی شەڕدا، مەرجی سەرەکی بۆ ھەڵبژاردنی کۆنسول لێھاتوویی و ناوبانگی سەربازی بوو. بە تێپەڕبوونی کات، پۆستی کۆنسول بوو بە دوایین قۆناغی «ڕێڕەوی فەخری». کاتێک لوکیوس کۆرنێلیوس سوڵا بە یاسا ئەم ڕێڕەوەی ڕێکخستەوە، کەمترین تەمەن بۆ ھەڵبژاردنی کۆنسول بۆ ٤٢ یان ٤٣ ساڵ دیاری کرا. ئەم مەرجی تەمەنە لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتدا بۆ ٣٢ ساڵ کەمکرایەوە.<ref>Telford, L. (2014). ''Sulla: A Dictator Reconsidered''. Pen & Sword Military, p. 216</ref><ref>{{Cite book |last=Hellerman |first=Joseph H. |title=Reconstructing Honor in Roman Philippi: Carmen Christi as Cursus Pudorum |date=2005 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-44641-9 |pages=52}}</ref> === لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتدا === [[File:Diptych of Honorius (body).jpg|thumb|upright|ئیمپراتۆر [[ھۆنۆریووس (ئیمپراتۆر)|ھۆنۆریووس]] لەسەر دیپتیخی کۆنسولی، ساڵی ٤٠٦]] ھەرچەندە لە ساڵانی سەرەتای قۆناغی پرینسیپاتدا کۆنسولەکان بە فەرمی لەلایەن ئەنجومەنی سەدەکانەوە ھەڵدەبژێردران، بەڵام لە ڕاستیدا لەلایەن ئیمپراتۆرەوە دەستنیشان دەکران.<ref name="Bagnall1">{{Cite book |last1=Bagnall |first1=Roger S. |last2=Cameron |first2=Alan |last3=Schwartz |first3=Seth R. |last4=Worp |first4=Klaas Anthony |title=Consuls of the Later Roman Empire |publisher=Scholar Press |year=1987 |page=1}}</ref> لەگەڵ تێپەڕبوونی ساڵەکان، جیاوازیی نێوان ئەنجومەنی سەدەکان و ئەنجومەنی ھۆزەکان نەما، و یەک ئەنجومەنی گشتی دروست بوو، لە کاتێکدا دەستنیشانکردنی ڕاستەقینە لە دەستی ئیمپراتۆردا مایەوە.<ref>{{Cite book |last=Bury |first=John B. |title=A History of the Roman Empire from its Foundation to the Death of Marcus Aurelius |date=1893 |page=29}}</ref> لە سەردەمی پرینسیپاتدا (تا سەدەی سێیەم)، پۆستی کۆنسول ھێشتا پێگەیەکی گرنگ بوو، چونکە ئەرستۆکراتییەتی ڕۆم لە ڕێگەی ئەم پۆستەوە دەگەیشتنە پلە باڵاکانی کارگێڕیی ئیمپراتۆریەت—تەنیا کۆنسولەکانی پێشوو دەەیانتوانی ببنە فەرمانڕەوای پارێزگاکانی ئەفریقا و ئاسیا، یان سەرپەرشتیاری شاری ڕۆما.<ref name="Bagnall1-2">{{Cite book |last1=Bagnall |first1=Roger S. |last2=Cameron |first2=Alan |last3=Schwartz |first3=Seth R. |last4=Worp |first4=Klaas Anthony |title=Consuls of the Later Roman Empire |publisher=Scholar Press |year=1987 |pages=1–2}}</ref> ئیمپراتۆرەکان زۆرجار خۆیان، لایەنگرەکانیان یان خزمەکانیان بەبێ ڕەچاوکردنی مەرجی تەمەن وەک کۆنسول دادەنا. ئیمپراتۆر [[کالیگولا]] جارێکیان وتی کە ئەسپەکەی خۆی بە ناوی ئینسیتاتوس دەکاتە کۆنسول، کە پێدەچێت تەنزێک بووبێت بۆ سووکایەتیکردن بە دەسەڵاتی ئەنجومەنی پیران (سێنات).<ref>[[Cassius Dio]], [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/59*.html#14 ''Roman History'', 59.14.]</ref><ref>{{Cite book |last=Wilkinson |first=Sam |title=Republicanism during the Early Roman Empire |date=2012 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-4411-4341-9 |pages=168}}</ref> پێویستی بە کۆنسولەکان بۆ بەڕێوەبردنی پۆستە باڵاکان، ئیمپراتۆر [[ئەگوستوس]]ی ناچار کرد سیستمی کۆنسولی جێگرەوە فراوان بکات، بە جۆرێک ڕێگە بە ھەڵبژاردنی زیاتر لە دوو کۆنسول لە ساڵێکدا بدات.<ref name="Bagnall1" /> لە سەردەمی فەرمانڕەوایی خانەدانی یولیۆ-کلاودیاندا، کۆنسولە ئاساییەکان کە ساڵەکەیان دەستپێدەکرد، لە ناوەڕاستی ساڵدا دەستیان لە کار دەکێشایەوە تا کۆنسولە جێگرەوەکان دەستبەکار بن. لە سەردەمی فەرمانڕەوایانی فلاڤی و ئەنتۆنیدا، کۆنسولەکان دوای چوار مانگ دەستیان لە کار دەکێشایەوە. ئیمپراتۆرەکان ھەموو ساڵێک خۆیان نەدەکردە کۆنسول، بەڵام چەندین جار خۆیان دادەنا؛ ئەگوستوس ١٣ جار، دۆمیتیان ١٧ جار، و تیۆدۆسیۆسی دووەم ١٨ جار بوونە کۆنسول.<ref>{{Cite book |last=Grierson |first=Philip |title=Catalogue of Late Roman Coins |date=1992 |publisher=Dumbarton Oaks |isbn=978-0-88402-193-3 |pages=137}}; {{Cite book |last1=Miller |first1=John |title=Latin Historiography and Poetry in the Early Empire |last2=Woodman |first2=Anthony |date=2010 |publisher=Brill |isbn=978-90-474-3099-5 |pages=90}}</ref> لە کۆتایی سەدەی سێیەمدا گۆڕانکاریی گەورە ڕوویدا. لەدەستدانی زۆربەی ئەرکەکانی پێش کۆنسولایەتی و چوونەپێشەوەی سوارچاکەکان بۆ پۆستە کارگێڕی و سەربازییەکان، پێگەی سێناتۆرەکانی لاواز کرد. بەم شێوەیە پۆستی کۆنسولی جێگرەوە لە تەمەنی زۆر گەنجیدا (سەرەتای بیستەکان) بەخشرا و بەھای کۆنی لەدەستدا.<ref name="Bagnall2">{{Cite book |last1=Bagnall |first1=Roger S. |last2=Cameron |first2=Alan |last3=Schwartz |first3=Seth R. |last4=Worp |first4=Klaas Anthony |title=Consuls of the Later Roman Empire |publisher=Scholar Press |year=1987 |page=2}}</ref> [[File:Flavius Anastasius Probus 01b.JPG|thumb|upright|ئاناستاسیۆس (کۆنسولی ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی ڕۆژھەڵات بۆ ساڵی ٥١٧) بە پۆشاکی کۆنسولییەوە]] یەکێک لە چاکسازییەکانی [[کۆنستانتینی مەزن]] (فەرمانڕەوایی: ٣٠٦–٣٣٧) ئەوە بوو کە یەکێک لە کۆنسولەکانی بۆ شاری ڕۆما و ئەوی تریان بۆ شاری [[قوستەنتینە]] دەستنیشان کرد. لەبەر ئەوە، کاتێک ئیمپراتۆریەت لە ساڵی ٣٩٥دا دابەش بوو، ئیمپراتۆری ھەر بەشێک مافی دەستنیشانکردنی یەک کۆنسولی پێ درا. لە [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی ڕۆژاوا]]دا، ھەندێک جار کۆنسولەکانی ڕۆژھەڵات بە فەرمی دانپێدانانیان بۆ نەدەکرا لەبەر دەستێوەردانی ژەنەڕاڵە بەھێزەکانی وەک ستیلیکۆ.<ref>{{Cite book |last1=Cameron |first1=Alan |title=Barbarians and Politics at the Court of Arcadius |last2=Long |first2=Jacqueline |date=2018 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-30208-2 |pages=166, 249}}</ref> پۆستی کۆنسول، ھەرچەندە ھیچ دەسەڵاتێکی ڕاستەقینەی تێدا نەمابوو، بەڵام وەک ڕێزلێنانێکی گەورە مایەوە و خەرجییەکی زۆری لە ئاھەنگ و پێشبڕکێکانی ئەسپدا دەویست کە بەشێکی لەلایەن دەوڵەتەوە دابین دەکرا.<ref name="Kazhdan527">{{Cite book |title=Oxford Dictionary of Byzantium |year=1991 |editor=Alexander Kazhdan |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-504652-6 |page=527}}</ref> لە سەدەی شەشەمدا، پێدانی پۆستی کۆنسول کەم بووەوە، تا لە سەردەمی ئیمپراتۆر [[جەستێنیانی یەکەم]]دا کۆتایی پێھات: لە ڕۆژاوا لە ساڵی ٥٣٤ کۆتایی ھات بە دەستنیشانکردنی دیکیوس پاولینوس، و لە ڕۆژھەڵات لە ساڵی ٥٤١ بە ئەنیسیۆس فاوستوس ئەلبینوس باسیلیوس. مێژوودانان بە ناوی کۆنسولەکان لە ساڵی ٥٣٧ لەلایەن جەستێنیانەوە ھەڵوەشێنرایەوە و مێژوودانان بە ساڵی دەسەڵاتی ئیمپراتۆر جێگەی گرتەوە.<ref name="Kazhdan526-527">{{Cite book |title=Oxford Dictionary of Byzantium |year=1991 |editor=Alexander Kazhdan |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-504652-6 |pages=526–527}}</ref> لە دادگای ڕۆژھەڵاتدا، پۆستی کۆنسول وەک بەشێک لە مەراسیمی دەستبەکاربوونی ئیمپراتۆری نوێ بەکاردەھات و دواجار لە دەستبەکاربوونی کۆنستانسی دووەم لە ساڵی ٦٣٢دا تۆمار کرا.<ref name="Kazhdan526">{{Cite book |title=Oxford Dictionary of Byzantium |year=1991 |editor=Alexander Kazhdan |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-504652-6 |page=526}}</ref> لە کۆتایی سەدەی نۆیەمدا، ئیمپراتۆر لیۆی شەشەم لە یاساکانیدا بە فەرمی پۆستەکەی ھەڵوەشاندەوە.<ref name="Kazhdan963-964">{{Cite book |title=Oxford Dictionary of Byzantium |year=1991 |editor=Alexander Kazhdan |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-504652-6 |pages=963–964}}</ref> لە ڕۆژاوادا، نازناوی کۆنسول چەند جارێک لەلایەن پاپاوە بەخشرایە کەسایەتییەکان؛ بۆ نموونە لە ساڵی ٧١٩ بەخشرایە شارل مارتێل، ھەرچەندە ئەو ڕەتیکردەوە.<ref>«The Frankish Kingdom», ''The Encyclopedia of World History'', 2001. [https://web.archive.org/web/20090306080549/http://www.bartleby.com/67/407.html ئەرشیڤکراو لە ڕەسەنەکە].</ref> لە دەوروبەری ساڵی ٨٥٣، ئالفرێدی مەزن لە کاتێکدا منداڵێکی چوار یان پێنج ساڵان بوو، لەلایەن پاپاوە کرایە کۆنسولی ڕۆم.<ref>{{Cite book |last=Wormald |first=Patrick |title=Oxford Dictionary of National Biography |year=2006 |chapter=Alfred [Ælfred] (848/9–899) |publisher=Oxford University Press |doi=10.1093/ref:odnb/183}}</ref> == دەسەڵاتەکان و بەرپرسیارییەکان == === ئەرکەکانی سەردەمی کۆمار === دوای دەرکردنی پاشاکان، تەواوی دەسەڵاتەکانی پاشایەتی دابەشکران لە نێوان پۆستی کۆنسولایەتی و پۆستی قەشەی باڵا (''rex sacrorum''). لە کاتێکدا کاروباری ئایینی بە قەشەکان سپێردرا، کۆنسولەکان بەرپرسیارییەتیی مەدەنی و سەربازییان وەرگرت. بۆ ڕێگریکردن لە خراپ بەکارھێنانی دەسەڵات، ئەم ئەرکە لە نێوان دوو کۆنسولدا دابەشکرا کە ھەریەکەیان مافی ڤیتۆکردنی ئەوی تری ھەبوو.<ref name="Derow368">{{Cite book |last=Derow |first=Peter Sidney |title=The Oxford Classical Dictionary |year=2012 |edition=4th |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-954556-8 |page=368}}</ref> کۆنسولەکان خاوەنی [[دەسەڵاتی جێبەجێکار]]ی دەوڵەت بوون و سەرۆکایەتیی حکوومەتی کۆماریان دەکرد. لە سەرەتادا دەسەڵاتی دادوەرییشیان لە دەستدا بوو، بەڵام دواتر لە ساڵی ٤٤٣ی پێش زایین ئەرکی سەرژمێری درایە سانسۆرەکان، و لە ساڵی ٣٦٦ی پێش زایین دەسەڵاتی دادوەری گوازرایەوە بۆ دادوەرەکان (پرایتۆرەکان). ==== بواری مەدەنی ==== لە ناو سنووری پیرۆزی شاری ڕۆمادا (''pomerium'')، کۆنسولەکان لە پێگەی [[سەرۆکی حکوومەت]]دا بوون و سەرجەم بەرپرسەکانی تر (جگە لە نوێنەرانی خەڵکی ئاسایی - تریبیونەکان) لەژێر فەرمانی ئەواندا بوون. کۆنسولەکان مافی بانگھێشتکردن و دەستبەسەرکردنیان ھەبوو، و بەرپرس بوون لە جێبەجێکردنی بڕیارەکانی سێنات و یاساکانی ئەنجومەنەکان. لە کاتی کتوپڕ و نائاساییدا دەەیانتوانی بە دەسەڵاتی خۆیان بڕیار بدەن. ھەروەھا وەک بەرپرسی باڵای پەیوەندییەکان کاریان دەکرد و پێشوازییان لە باڵیۆزانی بیانی دەکرد بەر لەوەی بچنە بەردەم سێنات. کۆنسولەکان دەەیانتوانی سێنات کۆبکەنەوە و سەرۆکایەتیی دانیشتنەکانی بکەن، و مانگ بە مانگ بە نۆرە ئەم ئەرکەیان بەڕێوەدەبرد. کاتێک ھیچ کۆنسولێک لە ناو شاردا نەبوو، ئەرکە مەدەنییەکانیان لەلایەن دادوەری شارەوە (''praetor urbanus'') بەڕێوەدەبرا. [[File:Consul et lictores.jpg|thumb|دراوێکی زێڕین لە داکیا، وێنەی کۆنسولێک و دوو لیکتۆری لەسەرە]] ھەر کۆنسولێک لە دەرکەوتنە گشتییەکانیدا لەلایەن دوازدە پاسەوانی فەرمی (لیکتۆر) یاوەری دەکرا. ھەر پاسەوانێک گورزەدارێکی ھەڵدەگرت کە تەورێکی تێدابوو و بە «فاسس» (''[[فاسس|fasces]]'') دەناسرا، کە ھێمای دەسەڵاتی سەربازی بوو.<ref>{{Cite book |last=Brennan |first=T. Corey |title=The Fasces: A History of Ancient Rome's Most Dangerous Political Symbol |date=2022 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-764488-1 |pages=2, 12}}</ref> لە ناو سنووری شاری ڕۆمادا، تەورەکە لە گورزەدارەکە لادەبرا بۆ ئەوەی پیشان بدرێت کە ھیچ ھاووڵاتییەک بێ دادگاییکردن لەسێدارە نادرێت. ==== بواری سەربازی ==== لە دەرەوەی دیوارەکانی ڕۆما، دەسەڵاتی کۆنسولەکان وەک فەرماندەی گشتیی سوپا زۆر فراوانتر بوو. لە کاتی ڕاگەیاندنی جەنگدا، کۆنسولەکان ئەرکی [[سەربازیی زۆرەملێ|سەربازگرتن]]یان لە گۆڕەپانی مارس ئەنجام دەدا و سەرپەرشتیی سوپای ھاوپەیمانەکانیان دەکرد.<ref>Polybius – Histories book VI</ref> لە کاتی ھەڵمەتە سەربازییەکاندا، کۆنسول دەیتوانی ھەر سزایەک بەسەر سەرباز، ئەفسەر یان ھاوپەیمانەکاندا بسەپێنێت. سوپای ئاسایی ھەر کۆنسولێک لە نزیکەی ٢٠،٠٠٠ سەرباز پێکھاتبوو. لەو حاڵەتە دەگمەنانەی کە ھەردوو کۆنسول پێکەوە دەچوونە بەرەی جەنگ، ڕۆژ بە ڕۆژ بە نۆرە فەرماندەیی سوپاکەیان دەگرتە دەست. ئەگەر کۆنسولێک سەرکەوتنێکی گەورەی بەدەستبھێنایە، لەلایەن سەربازەکانیەوە وەک ئیمپراتۆر ناوی دەھێنرا و دەیتوانی داوای ڕێپێوانی سەرکەوتن (تڕایومف) بکات. دوای تەواوبوونی ھەڵمەتەکە، کۆنسول دەکرا لەسەر گەندەڵی یان خراپ بەکارھێنانی دەسەڵات دادگایی بکرێت. ==== ڕێگریکردن لە خراپ بەکارھێنانی دەسەڵات ==== ڕێگری لە دەسەڵاتی زیاد لە پێویستی کۆنسولەکان بە چەند ڕێگەیەک دەستەبەر کرابوو: # مافی ڤیتۆکردنی یەکتر لە ھەموو بڕیارەکاندا. # دەستاودەستکردنی مانگانەی دەسەڵات لە نێوان ھەردوو کۆنسولدا. # دادگاییکردن و لێپرسینەوە دوای تەواوبوونی ماوەی خزمەت. # کورتیی ماوەی خزمەتەکە کە تەنیا یەک ساڵ بوو. # نەبوونی مافی خۆکاندیدکردنەوە دەستبەجێ دوای تەواوبوونی پۆستەکە (بە شێوەیەکی گشتی پێویست بوو دە ساڵ لە نێوان دوو کۆنسولایەتیدا تێپەڕێت). ==== فەرمانڕەوایەتیی پارێزگاکان ==== دوای تەواوبوونی ساڵی خزمەتەکەیان، سێنات کۆنسولەکانی بۆ بەڕێوەبردنی پارێزگاکان دەستنیشان دەکرد. کۆنسول دەبوو بە «پڕۆکۆنسول» (فەرمانڕەوا)، و دەسەڵاتەکەی تەنیا لە سنووری ئەو پارێزگایەدا کاری پێدەکرا کە پێی سپێردرابوو. ماوەی فەرمانڕەوایەتیی پارێزگاکان بە زۆری لە نێوان یەک بۆ پێنج ساڵ دەبوو. ==== دەستنیشانکردنی دیکتاتۆر ==== لە کاتی تەنگژە و قەیرانی گەورەدا کاتێک خاکی ڕۆما لە مەترسیدا دەبوو، [[دیکتاتۆری ڕۆم]] بۆ ماوەیەک کە لە شەش مانگ زیاتر نەبوو، لەسەر پێشنیاری سێنات لەلایەن کۆنسولەکانەوە دەستنیشان دەکرا.<ref>Arthur Keaveney, in ''Sulla, the Last Republican'' (Routledge, 1982, 2nd ed. 2005), pp. 162ff.</ref> لە کاتی دەستبەکاربوونی دیکتاتۆردا، دەسەڵاتی کۆنسولەکان دەکەوتە ژێر فەرمانی دیکتاتۆرەوە. === ئەرکەکانی سەردەمی ئیمپراتۆریەت === دوای ئەوەی ئەگوستوس لە ساڵی ٢٧ی پێش زایین بوو بە یەکەم ئیمپراتۆری ڕۆم، کۆنسولەکان زۆربەی دەسەڵاتە ڕاستەقینەکانیان لەدەستدا. ھەرچەندە بە فەرمی ھێشتا باڵاترین پۆستی دەوڵەت بوون، بەڵام بوونە ھێمایەک بۆ مێژووی کۆماری. کۆنسولەکان مافی سەرۆکایەتیکردنی دانیشتنەکانی سێناتیان پاراست و بەرپرس بوون لە ڕێکخستنی یارییە گشتییەکان (''ludi'') و ئاھەنگە فەرمییەکان بە خەرجیی تایبەتیی خۆیان.<ref>{{Cite book |last=Bunson |first=Matthew |title=Encyclopedia of the Roman Empire |date=2014 |publisher=Infobase Publishing |isbn=978-1-4381-1027-1 |pages=150}}</ref><ref>{{Cite book |last=Seyffert |first=Oskar |title=Dictionary of Classical Antiquities |chapter=Consules |date=1895 |pages=161–162}}</ref> == مێژوودانان بە کۆنسولەکان == لە مێژووی ڕۆمدا باو بوو کە ساڵەکان بە ناوی ئەو دوو کۆنسولەوە ناوبنرێن کە لەو ساڵەدا لە پۆستدا بوون. بۆ نموونە، ساڵی ٥٩ی پێش زایین بە «ساڵی کۆنسولایەتیی سێزار و بیبولوس» دەناسرا، چونکە ھەردوو ھاوکار لە پۆستەکەدا [[جولیوس سێزار]] و مارکوس کالپورنیوس بیبولوس بوون؛ ھەرچەندە سێزار ئەوەندە باڵادەست بوو بەسەر پۆستەکەدا کە بە گاڵتەوە بە «ساڵی کۆنسولایەتیی یولیوس و سێزار» ناودەبرا.<ref>Suetonius' ''Lives of the Caesars: Julius Caesar'' Chapter XX.</ref> کاتی دەستبەکاربوونی کۆنسولەکان جیاواز بوو: لە ٢٢٢ی پێش زایین تا ١٥٣ی پێش زایین لە ١٥ی ئازار دەستبەکار دەبوون، و لە ساڵی ١٥٣ی پێش زایینەوە بەھۆی شەڕی سێلتێبەری دووەمەوە دەستبەکاربوون گوازرایەوە بۆ ١ی کانوونی دووەم.<ref>E.J. Bickerman, ''Chronology of the Ancient World'' (Ithaca: Cornell University Press, 1968), p. 64</ref> لە زمانی لاتینیدا، دەستەواژەی ڕەھای بەکارھێنراو بۆ دەربڕینی مێژوو بەم شێوەیە بوو: «''M. Messalla et M. Pupio Pisone consulibus''»، واتە «لە کاتی کۆنسولایەتیی مارکوس مێسسلا و مارکوس پوپیۆس پیسۆدا»، وەک ئەوەی لە پەڕتووکی ''شەڕی گالی''ی سێزاردا ھاتووە. '''بەرواری دەستبەکاربوونی کۆنسولەکان:''' # '''٥٠٩–٤٧٩ پ.ز''': ١ی ئەیلوول – ٢٩ی ئاب # '''٤٧٨–٤٥١ پ.ز''': ١ی ئاب – ٣١ی تەممووز # '''٤٥٠–٤٠٣ پ.ز''': ١٣ی کانوونی یەکەم – ١٢ی کانوونی یەکەم # '''٤٠٢–٣٩٣ پ.ز''': ١ی تشرینی یەکەم – ٢٩ی ئەیلوول # '''٣٩٢–٣٢٩ پ.ز''': ١ی تەممووز – ٢٩ی حوزەیران # '''٣٢٨–٢٢٣ پ.ز''': ١ی ئایار – ٢٩ی نیسان # '''٢٢٢–١٥٤ پ.ز''': ١٥ی ئازار – ١٤ی ئازار # '''١٥٣–٤٦ پ.ز''': ١ی کانوونی دووەم – ٢٩ی کانوونی یەکەم<ref>Robert Maxwell Ogilvie, Commentary on Livy, books 1–5, Oxford, Clarendon Press, 1965, pp. 404, 405.</ref> == نووسراوەناسی و کورتکراوەکان == لە نووسراوە و نووسراوە بەردینەکانی ڕۆمدا، وشەی ''consul'' بە زۆری بە کورتکراوەی {{lang|la|COS}} دەنووسرا.<ref>Mireille Cébeillac-Gervasoni, Maria Letizia Caldelli, Fausto Zevi, ''Épigraphie latine. Ostie : cent inscriptions dans leur contexte'', Armand Colin, 2006, {{ISBN|2-200-21774-9}}, لاپەڕە ٣٤.</ref> نەمانی پیتی ⟨N⟩ بەھۆی شێوازی بێژەکردنی لاتینیی کلاسیکی بوو کە بە دەنگی /kõːsul/ دەخوێندرایەوە، چونکە دەنگی /n/ لە پێش پیتە خشۆکەکان لادەبرا.<ref>{{Cite journal |last=DeLisi |first=Jessica |date=2021 |title=The Phonetics of Nasal-Fricative Sequences in Latin |journal=Transactions of the Philological Society |volume=119 |issue=1 |pages=40–54 |doi=10.1111/1467-968X.12206 |issn=0079-1636}}</ref> لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتدا، دووبارەبوونەوەی پۆستی کۆنسول بە [[ژمارە ڕۆمییەکان]] لە دوای کورتکراوەکە دادەنرا؛ بۆ نموونە، دوو جار کۆنسول وەک {{smallcaps|COS II}}، سێ جار وەک {{smallcaps|COS III}}، و چوار جار وەک {{smallcaps|COS IIII}} یان {{smallcaps|IV}} دەنووسرا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|20em}} {{DEFAULTSORT:کۆنسوڵی ڕۆم}} {{پۆلی کۆمنز|Roman consuls}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت}} [[پۆل:کۆنسولەکانی ڕۆم| ]] [[پۆل:ناونیشانەکانی ڕۆمای کۆن]] [[پۆل:کۆماری ڕۆمانی]] [[پۆل:سیاسەتی ڕۆمای کۆن]] [[پۆل:ڕۆمای کۆن]] dmq0acv12yuqthqmz1d3zpis4gfvwov 0 303567 1661264 1661022 2026-09-05T16:23:07Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Marcus Antonius}} 1661264 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی | ناو = مارک ئەنتۆنی | ناوی خۆماڵی = Marcus Antonius | زمانی ناوی خۆماڵی = la | وێنە = Octavian and Antony denarius (obverse).jpg | قەبارەی وێنە = | جێگری وێنە = | لێدوانی وێنە = دراوێکی دێناریۆس کە وێنەی مارک ئەنتۆنی لەسەرە | ناوی کاتی لەدایکبوون = مارکوس ئەنتۆنیوس | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٤ی کانوونی دووەمی ٨٣ پێش زایین | شوێنی لەدایکبوون = [[ڕۆما]]، ئیتالیا | ڕێکەوتی مەرگ = ١ی ئابی ٣٠ پێش زایین (تەمەنی ٥٣ ساڵ) | شوێنی مەرگ = [[ئەسکەندەریە]]، [[میسر]] | ھۆکاری مەرگ = [[خۆکوشتن]] | شوێنی گۆڕ = گۆڕی نەزانراو (پێدەچێت لە میسر بێت) | شارومەندێتی = [[کۆماری ڕۆمانی|ڕۆمانی]] | پیشە = سیاسەتوان، ژەنەڕاڵی سەربازی | خێزان = جولیۆ-کلاودیان | ھاوسەر = فادیا<br>ئەنتۆنیا ھیبریدا مینۆر<br>فولڤیا<br>ئۆکتاڤیای گەنجتر<br>[[کلیۆپاترا]] | باوک = مارکوس ئەنتۆنیوس کرێتیکوس | دایک = جولیا | مناڵەکان = مارکوس ئەنتۆنیوس ئەنتیلوس<br>یولوس ئەنتۆنیوس<br>ئەنتۆنیا مەیجۆر<br>[[ئەنتۆنیا مینۆر]]<br>ئەلێکساندەر ھیلیۆس<br>کلیۆپاترا سێلینی دووەم<br>تۆڵمی فیلادێلفۆس }} '''مارکوس ئەنتۆنیوس''' (بە لاتینی: Marcus Antonius؛ ١٤ی کانوونی دووەمی ٨٣ پێش زایین – ١ی ئابی ٣٠ پێش زایین)، کە بە زمانی ئینگلیزی و کوردی بە '''مارک ئەنتۆنی''' ناسراوە، سیاسەتوان و ژەنەڕاڵێکی بەناوبانگی [[کۆماری ڕۆمانی|ڕۆمانی]] بوو کە ڕۆڵێکی یەکلاکەرەوەی لە گۆڕینی سیستمی کۆماری ڕۆم بۆ سیستمی [[ئۆتۆکراسی]]ی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]]دا گێڕا.<ref>{{Cite web|url=https://www.history.com/topics/ancient-rome/mark-antony|title=Mark Antony|date=2019-10-24|website=HISTORY|access-date=2023-04-27|archive-date=2023-04-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20230427175145/https://www.history.com/topics/ancient-rome/mark-antony|url-status=live}}</ref> ئەنتۆنی یەکێک بوو لە خزم و پشتیوانە ھەرە نزیکەکانی [[جولیوس سێزار]] و لە کاتی داگیرکردنی گۆڵ و شەڕی ناوخۆییی سێزاردا وەک ژەنەڕاڵ لەگەڵیدا خزمەتی کرد. کاتێک سێزار لە یۆنان، باکووری ئەفریقا و ئیسپانیا سەرقاڵی لەناوبردنی نەیارە سیاسییەکانی بوو، ئەنتۆنی وەک بەڕێوەبەری سەرانسەری ئیتالیا دەستنیشان کرا. دوای [[تیرۆرکردنی جولیوس سێزار]] لە ساڵی ٤٤ پێش زایین، ئەنتۆنی لەگەڵ مارکوس ئیمیلیۆس [[لێپیدس]] (ژەنەڕاڵێکی تری سێزار) و [[ئەگوستوس|ئۆکتاڤیان]] (کوڕەخوێندراو و میراتگری سەرەکیی سێزار) یەکیان گرت و دەسەڵاتێکی سێقۆڵییان پێکھێنا کە لە مێژوودا بە «تریومڤیراتی دووەم» ناسراوە. سێ سەرکردەکە لە شەڕی فیلیپیدا لە ساڵی ٤٢ پێش زایین بکوژانی سێزاریان بەتەواوی تێکشکاند و ناوچەکانی کۆماری ڕۆمیان لە نێوان خۆیاندا دابەش کرد.<ref name="ReferenceA">Appian, ''The Civil Wars'', Book 14, CVIII</ref> ئەنتۆنی پارێزگا ڕۆژھەڵاتییەکانی ڕۆمی بەردەکەوت، لەوانەش دەوڵەتی ژێردەستەی میسر کە لەژێر فەرمانڕەواییی شاژن [[کلیۆپاترا]]دا بوو، ھەروەھا فەرماندەییی شەڕی ڕۆمی دژی ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی پێ بەخشرا. پەیوەندیی نێوان ئەندامانی تریومڤیراتەکە بەھۆی کێبڕکێ لەسەر دەسەڵاتی ڕەھا تێکچوو. ئەنتۆنی سەرەڕای ئەوەی لەگەڵ ئۆکتاڤیای خوشکی ئۆکتاڤیان ھاوسەرگیریی کردبوو تا ئاشتی بپارێزرێت، کەوتە داوی خۆشەویستیی شاژن کلیۆپاتراوە و سێ منداڵی لێی بوو، ئەمەش گرژییەکانی لەگەڵ ئۆکتاڤیان زیاتر کرد. لە ساڵی ٣٣ پێش زایین ناکۆکییەکان گەیشتنە لوتکە و تریومڤیراتەکە ھەڵوەشایەوە. لە ساڵی ٣١ پێش زایین ئۆکتاڤیان کۆماری ڕۆمی ھاندا بۆ ڕاگەیاندنی شەڕ دژی کلیۆپاترا و ناساندنی ئەنتۆنی وەک ناپاک. لە ھەمان ساڵدا، ئەنتۆنی لە شەڕی دەریاییی ئەکتیۆمدا تووشی شکستێکی گەورە بوو بەرامبەر سوپای ئۆکتاڤیان. ئەنتۆنی و کلیۆپاترا بەرەو میسر ھەڵاتن و لەوێ، دوای شکستھێنانی یەکجارەکییان لە ساڵی ٣٠ پێش زایین لە ئەسکەندەریە، ھەردووکیان پەنایان بۆ [[خۆکوشتن]] برد.<ref>Plutarch, ''Antony'', 77.</ref> بە مردنی ئەنتۆنی، ئۆکتاڤیان بووە تاکە فەرمانڕەوای بێڕکابەری جیھانی ڕۆم. لە ساڵی ٢٧ پێش زایین ناونیشانی «ئەگوستوس»ی پێ بەخشرا، کە بەمەش سیستمی کۆماری بەتەواوی کۆتایی پێھات و بووە یەکەمین ئیمپراتۆری [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]]. == سەرەتای ژیان == ئەنتۆنی لە ڕەچەڵەکی بنەماڵەی پتریکی ئەنتۆنیا بوو، لە ١٤ی کانوونی دووەمی ٨٣ پێش زایین لە [[ڕۆما]] لەدایک بووە.<ref>{{Cite web|url=https://www.history.com/topics/ancient-rome/mark-antony|title=Mark Antony|date=2019-10-24|website=HISTORY|access-date=2023-04-27|archive-date=2023-04-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20230427175145/https://www.history.com/topics/ancient-rome/mark-antony|url-status=live}}</ref><ref>Plutarch, ''Life of Antony'' [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Plutarch/Lives/Antony*.html#86.5 86.5.]</ref> ئەنتۆنی باوەڕی وابوو کە بنەماڵەکەی دەچێتەوە سەر ئەنتۆن، کوڕی پاڵەوانی ئەفسانەییی یۆنان ھێراکلیس.<ref name="Plutarch LoA">Plutarch, [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Plutarch/Lives/Antony*.html "The Life of Marcus Antonius"], 36, 60.</ref> باوکی ناوی مارکوس ئەنتۆنیوس کرێتیکوس بوو، کە کوڕی وتاربێژی بەناوبانگ مارکوس ئەنتۆنیوس بوو کە لە کاتی کوشتارەکانی گایوس ماریۆسدا لە زستانی ٨٧–٨٦ پێش زایین کوژرابوو.<ref name="Huzar-14">Huzar 1978, p. 14</ref> دایکی ناوی جولیا بوو، کە ئامۆزای پلە سێی جولیوس سێزار بوو. باوکی ئەنتۆنی لە ساڵی ٧١ پێش زایین لە کاتی ھەڵمەتێکدا لە دژی دەریاوانە چەتەکانی دەریای ناوین لە [[کریت]] کۆچی دوایی کرد.<ref name="Huzar-15">Huzar 1978, p. 15</ref> دوای مردنی باوکی، دایکی ھاوسەرگیریی لەگەڵ پوبلیۆس کۆرنێلیۆس لێنتولوس سورا کرد. لێنتولوس یەکێک بوو لە کەسایەتییە سەرەکییەکانی پیلانگێڕیی کاتیلین و لە ساڵی ٦٣ پێش زایین بە فەرمانی [[سیسرۆ]]ی کۆنسوڵ لەسێدارە درا.<ref name="Huzar-17">Huzar 1978, p. 17</ref> بەپێی گێڕانەوەی مێژوونووس [[پلوتارک]]، ئەنتۆنی ساڵانی ھەرزەکاریی بە قومارکردن، خواردنەوە و بەسەربردنی کات لەگەڵ ھاوڕێکانی لە ڕۆمادا بەسەر بردووە.<ref name="Scullard-154">Scullard 1980, p. 154</ref> == سەرەتای کاروانی سەربازی و پیشەیی == لە ساڵی ٥٧ پێش زایین، ئەنتۆنی چووە ناو [[ستافی سەربازی]]ی ئۆلۆس گابینیۆس، پرۆکۆنسوڵی [[سووریا]]، وەک فەرماندەی سوارچاکەکان.<ref>Weigall, 1931, p. 102</ref> ئەم پۆستە سەرەتای کاروانی سەربازیی ئەوی دیاری کرد.<ref>Jallet-Huant, 2009, p. 25</ref> لە کاتی خزمەتکردنیدا، ئەنتۆنی لە ئاستی سەربازیدا سەرکەوتنی بەدەستھێنا، بەتایبەت کاتێک لە [[ئورشەلیم]] یاخیبوونی ئەلێکساندەری دژی ھیرکانوسی دووەم تێکشکاند.<ref name="Plutarch, Antony, 3">Plutarch, ''Antony'', 3</ref> دواتر لە ساڵی ٥٥ پێش زایین، بەشداریی لە گەڕاندنەوەی فیرعەونی میسر، پترۆس دوازدەھەم بۆ سەر تەختی پاشایەتی لە میسر کرد. لەو کاتەدا و بۆ یەکەمجار ئەنتۆنی چاوی بە کلیۆپاترای کچی پادشا کەوت کە تەمەنی تەنیا ١٤ ساڵ بوو.<ref>Roller, 2010, pp. 24–25.</ref> == خزمەتکردن لەژێر دەستی سێزار == === شەڕەکانی گۆڵ === پەیوەندیی نزیکی ئەنتۆنی لەگەڵ پوبلیۆس کلۆدیۆس وای لێکرد بگاتە لای [[جولیوس سێزار]]. لە ساڵی ٥٤ پێش زایین چووە ڕیزی ستافی سەربازیی سێزار لە کاتی داگیرکردنی خاکی گۆڵدا. لەوێ توانای سەرکردایەتییەکی لێھاتووانەی لە شەڕەکاندا نیشان دا. لە ساڵی ٥٢ پێش زایین بوو بە کواستۆر و فەرماندەییی سوارچاکەکانی سێزاری لە شەڕی ئەلیسیادا لە دێست گرت.<ref>Jallet-Huant, 2009, p. 33</ref> === شەڕی ناوخۆییی سێزار === کاتێک لە سەرەتای ساڵی ٤٩ پێش زایین ململانێی نێوان سێزار و پۆمپی گەیشتە شەڕی ناوخۆ، ئەنتۆنی وەک تریبۆنی گەل لە ڕۆما بەرگریی لە بەرژەوەندییەکانی سێزار دەکرد. دوای ئەوەی سینات بڕیاری لەناوبردنی دەسەڵاتی سێزاری دا، ئەنتۆنی لە ڕۆما ھەڵات و چووە لای سێزار. کاتێک سێزار لە ڕووباری ڕوبیکۆن پەڕییەوە و ڕێپێوانی بەرەو ڕۆما کرد، ئەنتۆنی وەک جێگری ئەو لە ئیتالیا دیاری کرا.<ref>Plutarch, ''Pompey'', 56.4</ref> لە کاتی ھەڵمەتە سەربازییەکانی سێزار لە یۆنان دژی پۆمپی، ئەنتۆنی فەرماندەییی باڵی چەپی سوپای سێزاری لە شەڕی چارەنووسسازی فارسالۆس لە ٩ی ئابی ٤٨ پێش زایین گرتە دەست کە بووە ھۆی شکستپێھێنانی یەکجارەکیی پۆمپی.<ref name="Plutarch, Antony, 10">Plutarch, ''Antony'', 10</ref> === فەرمانڕەوای ئیتالیا === دوای سەرکەوتن لە فارسالۆس، سێزار بووە [[دیکتاتۆری ڕۆم]] و ئەنتۆنیی وەک سەرۆکی سوارچاکەکان (جێگری یەکەمی خۆی) دەستنیشان کرد. لە کاتێکدا سێزار لە میسر سەرقاڵی شەڕ و چەسپاندنی دەسەڵاتی کلیۆپاترا بوو، ئەنتۆنی لە ڕۆما مایەوە بۆ بەڕێوەبردنی ئیتالیا.<ref name="Hinard, 2000, pg 796 and 798">Hinard, 2000, pp. 796, 798</ref> بەڵام بەھۆی مامەڵەکردنی توند و سەرکوتکردنی خوێناوی لە کاتی کێشەی قەرزەکاندا لە ڕۆما، سێزار بۆ ماوەیەک لە پۆستە فەرمییەکان دووری خستەوە.<ref>Plutarch: ''Antony'', c. 9</ref> == تیرۆرکردنی جولیوس سێزار == [[File:Vincenzo Camuccini - La morte di Cesare.jpg|thumb|تیرۆرکردنی سێزار لە ١٥ی ئازاری ٤٤ پێش زایین، نیگارکێشانی ڤینچێنزۆ کاموچینی]] لە ساڵی ٤٤ پێش زایین پەیوەندییەکانیان ئاسایی بووەوە و ئەنتۆنی لەگەڵ سێزار بوو بە کۆنسوڵ. لە کاتی پشووی لوپێرکالیا لە ١٥ی شوباتی ٤٤ پێش زایین، ئەنتۆنی بە ئاشکرا تاجی پێشکەش بە سێزار کرد، بەڵام سێزار ڕەتیکردەوە.<ref name="auto">Plutarch, ''Antony'', 12</ref> لە ١٥ی ئازاری ٤٤ پێش زایین، سێزار لەناو باڵەخانەی ئەنجومەنی پیراندا لەلایەن کۆمەڵێک لە ئەندامانی سینات بە ڕابەرایەتیی مارکوس یونیوس بروتوس و گایوس کاسیۆس بە ٢٣ چەقۆ تیرۆر کرا.<ref>Suetonius, ''Julius'', c. 82.</ref> لە کاتی تیرۆرکردنەکەدا، یەکێک لە پیلانگێڕەکان ئەنتۆنیی لە دەرەوە سەرقاڵ کرد تا نەتوانێت بەرگری لە سێزار بکات. === ڕابەری سێزارییەکان و وتاری بەناوبانگ === دوای تیرۆرکردنەکە، ئەنتۆنی کۆنترۆڵی خەزێنەی دەوڵەتی کرد. لە ڕۆژی ناشتنی سێزاردا، وتارێکی کاریگەری پێشکەش کرد و پۆشاکە خوێناوییەکەی سێزاری پیشانی خەڵک دا. ئەمەش بووە ھۆی دروستبوونی [[ئاژاوە]]یەکی گەورە لە شارەکەدا و وای لە بکوژانی سێزار کرد لە ڕۆما ھەڵبێن.<ref>Eck (2003), p. 10</ref> === یەکەم ناکۆکی لەگەڵ ئۆکتاڤیان === کاتێک وەسیەتنامەی سێزار خوێندرایەوە، دەرکەوت سێزار کوڕەخوشکەزاکەی خۆی، ئۆکتاڤیانی وەک کوڕی خۆی ھەڵگرتۆتەوە و کردوویەتییە میراتگری سەرەکی. کاتێک ئۆکتاڤیان گەیشتە ڕۆما بۆ وەرگرتنی میراتەکەی، ئەنتۆنی ڕەتیکردەوە سەروەتەکەی ڕادەست بکات.<ref>Boatwright (2012), pp. 272–273</ref> سینات بە ھاندانی وتاربێژ سیسرۆ دژی ئەنتۆنی وەستایەوە. لە شەڕی موتینادا لە نیسانی ٤٣ پێش زایین ئەنتۆنی تێکشکێنرا و ناچار بوو پاشەکشە بکات بۆ گۆڵ.<ref>Syme, 1939, pp. 173–174</ref> == تریومڤیرات دووەم == === پێکھێنانی ھاوپەیمانی === لە تشرینی دووەمی ٤٣ پێش زایین، ئەنتۆنی، ئۆکتاڤیان و لێپیدس لە نزیک [[بۆلۆنیا]] کۆبوونەوە و ڕێککەوتن لەسەر پێکھێنانی دەسەڵاتێکی سێقۆڵی بۆ ماوەی پێنج ساڵ بە ناوی «تریومڤیراتی دووەم».<ref>Eck, 2003, p. 15</ref> یەکەم کاریان لەناوبردنی نەیارەکانیان بوو لە ڕۆما؛ سیسرۆ یەکێک بوو لەوانەی بە داوای ڕاستەوخۆی ئەنتۆنی لەسێدارە درا.<ref>Hinard, 2000, pp. 846–847</ref> === شەڕ دژی بکوژانی سێزار === لە ساڵی ٤٢ پێش زایین، ئەنتۆنی و ئۆکتاڤیان بە سوپایەکەوە بەرەو مەکدۆنیا بەڕێکەوتن بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی بروتوس و کاسیۆس. لە شەڕی فیلیپیدا لە تشرینی یەکەمی ٤٢ پێش زایین، ئەنتۆنی بە لێھاتوویی خۆی سوپای کۆماریخوازانی تێکشکاند، کە بەھۆیەوە بروتوس و کاسیۆس خۆیان کوشت.<ref>Cosme, 2009, pp. 56–57</ref> == فەرمانڕەوایەتیی ڕۆژھەڵات و کلیۆپاترا == [[File:Sir Lawrence Alma-Tadema - The Meeting of Antony and Cleopatra.jpg|thumb|دیداری ئەنتۆنی و کلیۆپاترا لە تارسوس، نیگارکێشانی لۆڕێنس ئالما-تادیما (١٨٨٣)]] دوای سەرکەوتنی فیلیپی، جیھانی ڕۆم دابەشکرا و ئەنتۆنی ڕۆژھەڵاتی وەرگرت. لە زستانی ٤١ پێش زایین، داوای لە شاژن کلیۆپاترا کرد لە [[تارسوس]] چاوی پێی بکەوێت بۆ تاوتوێکردنی پشتگیریی دارایی و سەربازی.<ref>Roller, 2010, pp. 24–25.</ref> لەوێوە پەیوەندییە بەناوبانگەکەیان دەستی پێکرد و ئەنتۆنی زستانی ئەو ساڵەی لە [[ئەسکەندەریە]] لەگەڵ کلیۆپاترا بەسەر برد. لە ساڵی ٤٠ پێش زایین، بەھۆی ناکۆکی لەگەڵ ئۆکتاڤیان لە ئیتالیا (کە بە شەڕی پیروسیا ناسراوە و لەلایەن فولڤیای ھاوسەری ئەنتۆنییەوە ھەڵگیرسابوو)، ئەنتۆنی گەڕایەوە ئیتالیا. بەڵام سەربازەکان ڕەتیانکردەوە شەڕی یەکتر بکەن. لە پەیمانی بروندیسیۆمدا ئاشت بوونەوە و ئەنتۆنی ھاوسەرگیریی لەگەڵ ئۆکتاڤیای خوشکی ئۆکتاڤیان کرد.<ref>Eck, 2003, p. 21.</ref> === ھەڵمەتەکانی پارت و بەخشینەکانی ئەسکەندەریە === لە ساڵی ٣٦ پێش زایین، ئەنتۆنی بە سوپایەکی گەورەوە کە نزیکەی ١٠٠،٠٠٠ سەرباز بوو ھێرشی کردە سەر [[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی]] بەڵام تووشی شکستی قورس بوو و ناچار بوو بە لەدەستدانی بەشێکی زۆری سوپاکەی پاشەکشە بکات بەرەو [[ئەرمەنستان]].<ref>Plutarch, ''Antony'', 50.1</ref> لە ساڵی ٣٤ پێش زایین دوای ھەڵمەتێکی سەربازی لە ئەرمەنستان، ئەنتۆنی گەڕایەوە بۆ ئەسکەندەریە و ئاھەنگێکی سەرکەوتنی گێڕا. لە مەراسیمێکدا کە بە «بەخشینەکانی ئەسکەندەریە» ناسراوە، خاکی ڕۆژھەڵاتی بەسەر منداڵەکانی خۆی و کلیۆپاترادا دابەش کرد، و سێزاریۆنی (کوڕی سێزار و کلیۆپاترا) وەک میراتگری ڕاستەقینەی سێزار ناساند. ئەم کارە لە ڕۆما وەک خیانەت و سووکایەتی بە کۆمار سەیر کرا.<ref>Boatwright (2012), pp. 269–271</ref> == شەڕی ئەکتیۆم و مەرگ == [[File:Castro Battle of Actium.jpg|thumb|شەڕی دەریاییی ئەکتیۆم (٣١ پێش زایین)، نیگارکێشانی لۆرێیس ئا کاسترۆ]] ئۆکتاڤیان دەستی بەسەر وەسیەتنامەی ئەنتۆنیدا گرت و لە پەرستگای ڤێستا بە ئاشکرا خوێندییەوە، کە تێیدا نووسرابوو دوای مردنی لە ئەسکەندەریە لە تەنیشت کلیۆپاترا بنێژرێت. سیناتی ڕۆم شەڕی دژی کلیۆپاترا ڕاگەیاند.<ref>Dio. 50.20.7.</ref> لە ٢ی ئەیلوولی ٣١ پێش زایین، شەڕی دەریاییی ئەکتیۆم لە کەناراوەکانی یۆنان ڕوویدا. کەشتیگەلی ئۆکتاڤیان بە فەرماندەییی مارکوس ڤیپسانیۆس ئاگریپا کەشتیگەلی ئەنتۆنی و کلیۆپاترای گەمارۆ دا و تێکشکاند. ئەنتۆنی و کلیۆپاترا بە ٦٠ کەشتییەوە بەرەو میسر ھەڵاتن.<ref>Cosme, 2009, pp. 56–57</ref> لە ئابی ٣٠ پێش زایین سوپای ئۆکتاڤیان چووە ناو ئەسکەندەریە. کاتێک دەنگۆی ئەوە بڵاوبووەوە کە کلیۆپاترا خۆی کوشتووە، ئەنتۆنی بە شمشێرەکەی لە خۆی دا. پاش ئەوەی پێیان وت کە کلیۆپاترا ھێشتا لە ژیاندایە، گوازرایەوە بۆ لای گۆڕەکەی و لەناو باوەشی کلیۆپاترادا گیانی لەدەست دا.<ref>Plutarch, ''Antony'', 77.</ref> چەند ڕۆژێک دواتر کلیۆپاتراش لە ترسی ئەوەی وەک دیل نەبرێتە ڕۆما، بە پێوەدانی ماری ژەھراوی کۆتاییی بە ژیانی خۆی ھێنا. == ئەمانەش ببینە == * [[جولیوس سێزار]] * [[ئەگوستوس]] * [[کلیۆپاترا]] * [[کۆماری ڕۆمانی]] * [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{DEFAULTSORT:Antony, Mark}} {{پۆلی کۆمنز|Marcus Antonius}} [[پۆل:لەدایکبووانی ٨٣ پێش زایین]] [[پۆل:مردووانی ٣٠ پێش زایین]] [[پۆل:کۆنسوڵەکانی کۆماری ڕۆم]] [[پۆل:ژەنەڕاڵەکانی کۆماری ڕۆم]] [[پۆل:خۆکوژییەکان بە چەکی تیژ لە میسر]] [[پۆل:کەسایەتییەکانی کۆماری ڕۆمانی]] [[پۆل:پاشاکانی میسر]] [[پۆل:ڕۆمای کۆن]] [[پۆل:مردووانی ٣٠ی پ.ز]] 38dnmwae3xfy9d7i65pp77o8ge1ary8 1661318 1661264 2026-09-05T17:02:19Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ژیاننامە|ژیاننامە]]، [[دەروازە:شەڕ|شەڕ]] و [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]] 1661318 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی | ناو = مارک ئەنتۆنی | ناوی خۆماڵی = Marcus Antonius | زمانی ناوی خۆماڵی = la | وێنە = Octavian and Antony denarius (obverse).jpg | قەبارەی وێنە = | جێگری وێنە = | لێدوانی وێنە = دراوێکی دێناریۆس کە وێنەی مارک ئەنتۆنی لەسەرە | ناوی کاتی لەدایکبوون = مارکوس ئەنتۆنیوس | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٤ی کانوونی دووەمی ٨٣ پێش زایین | شوێنی لەدایکبوون = [[ڕۆما]]، ئیتالیا | ڕێکەوتی مەرگ = ١ی ئابی ٣٠ پێش زایین (تەمەنی ٥٣ ساڵ) | شوێنی مەرگ = [[ئەسکەندەریە]]، [[میسر]] | ھۆکاری مەرگ = [[خۆکوشتن]] | شوێنی گۆڕ = گۆڕی نەزانراو (پێدەچێت لە میسر بێت) | شارومەندێتی = [[کۆماری ڕۆمانی|ڕۆمانی]] | پیشە = سیاسەتوان، ژەنەڕاڵی سەربازی | خێزان = جولیۆ-کلاودیان | ھاوسەر = فادیا<br>ئەنتۆنیا ھیبریدا مینۆر<br>فولڤیا<br>ئۆکتاڤیای گەنجتر<br>[[کلیۆپاترا]] | باوک = مارکوس ئەنتۆنیوس کرێتیکوس | دایک = جولیا | مناڵەکان = مارکوس ئەنتۆنیوس ئەنتیلوس<br>یولوس ئەنتۆنیوس<br>ئەنتۆنیا مەیجۆر<br>[[ئەنتۆنیا مینۆر]]<br>ئەلێکساندەر ھیلیۆس<br>کلیۆپاترا سێلینی دووەم<br>تۆڵمی فیلادێلفۆس }} '''مارکوس ئەنتۆنیوس''' (بە لاتینی: Marcus Antonius؛ ١٤ی کانوونی دووەمی ٨٣ پێش زایین – ١ی ئابی ٣٠ پێش زایین)، کە بە زمانی ئینگلیزی و کوردی بە '''مارک ئەنتۆنی''' ناسراوە، سیاسەتوان و ژەنەڕاڵێکی بەناوبانگی [[کۆماری ڕۆمانی|ڕۆمانی]] بوو کە ڕۆڵێکی یەکلاکەرەوەی لە گۆڕینی سیستمی کۆماری ڕۆم بۆ سیستمی [[ئۆتۆکراسی]]ی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]]دا گێڕا.<ref>{{Cite web|url=https://www.history.com/topics/ancient-rome/mark-antony|title=Mark Antony|date=2019-10-24|website=HISTORY|access-date=2023-04-27|archive-date=2023-04-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20230427175145/https://www.history.com/topics/ancient-rome/mark-antony|url-status=live}}</ref> ئەنتۆنی یەکێک بوو لە خزم و پشتیوانە ھەرە نزیکەکانی [[جولیوس سێزار]] و لە کاتی داگیرکردنی گۆڵ و شەڕی ناوخۆییی سێزاردا وەک ژەنەڕاڵ لەگەڵیدا خزمەتی کرد. کاتێک سێزار لە یۆنان، باکووری ئەفریقا و ئیسپانیا سەرقاڵی لەناوبردنی نەیارە سیاسییەکانی بوو، ئەنتۆنی وەک بەڕێوەبەری سەرانسەری ئیتالیا دەستنیشان کرا. دوای [[تیرۆرکردنی جولیوس سێزار]] لە ساڵی ٤٤ پێش زایین، ئەنتۆنی لەگەڵ مارکوس ئیمیلیۆس [[لێپیدس]] (ژەنەڕاڵێکی تری سێزار) و [[ئەگوستوس|ئۆکتاڤیان]] (کوڕەخوێندراو و میراتگری سەرەکیی سێزار) یەکیان گرت و دەسەڵاتێکی سێقۆڵییان پێکھێنا کە لە مێژوودا بە «تریومڤیراتی دووەم» ناسراوە. سێ سەرکردەکە لە شەڕی فیلیپیدا لە ساڵی ٤٢ پێش زایین بکوژانی سێزاریان بەتەواوی تێکشکاند و ناوچەکانی کۆماری ڕۆمیان لە نێوان خۆیاندا دابەش کرد.<ref name="ReferenceA">Appian, ''The Civil Wars'', Book 14, CVIII</ref> ئەنتۆنی پارێزگا ڕۆژھەڵاتییەکانی ڕۆمی بەردەکەوت، لەوانەش دەوڵەتی ژێردەستەی میسر کە لەژێر فەرمانڕەواییی شاژن [[کلیۆپاترا]]دا بوو، ھەروەھا فەرماندەییی شەڕی ڕۆمی دژی ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی پێ بەخشرا. پەیوەندیی نێوان ئەندامانی تریومڤیراتەکە بەھۆی کێبڕکێ لەسەر دەسەڵاتی ڕەھا تێکچوو. ئەنتۆنی سەرەڕای ئەوەی لەگەڵ ئۆکتاڤیای خوشکی ئۆکتاڤیان ھاوسەرگیریی کردبوو تا ئاشتی بپارێزرێت، کەوتە داوی خۆشەویستیی شاژن کلیۆپاتراوە و سێ منداڵی لێی بوو، ئەمەش گرژییەکانی لەگەڵ ئۆکتاڤیان زیاتر کرد. لە ساڵی ٣٣ پێش زایین ناکۆکییەکان گەیشتنە لوتکە و تریومڤیراتەکە ھەڵوەشایەوە. لە ساڵی ٣١ پێش زایین ئۆکتاڤیان کۆماری ڕۆمی ھاندا بۆ ڕاگەیاندنی شەڕ دژی کلیۆپاترا و ناساندنی ئەنتۆنی وەک ناپاک. لە ھەمان ساڵدا، ئەنتۆنی لە شەڕی دەریاییی ئەکتیۆمدا تووشی شکستێکی گەورە بوو بەرامبەر سوپای ئۆکتاڤیان. ئەنتۆنی و کلیۆپاترا بەرەو میسر ھەڵاتن و لەوێ، دوای شکستھێنانی یەکجارەکییان لە ساڵی ٣٠ پێش زایین لە ئەسکەندەریە، ھەردووکیان پەنایان بۆ [[خۆکوشتن]] برد.<ref>Plutarch, ''Antony'', 77.</ref> بە مردنی ئەنتۆنی، ئۆکتاڤیان بووە تاکە فەرمانڕەوای بێڕکابەری جیھانی ڕۆم. لە ساڵی ٢٧ پێش زایین ناونیشانی «ئەگوستوس»ی پێ بەخشرا، کە بەمەش سیستمی کۆماری بەتەواوی کۆتایی پێھات و بووە یەکەمین ئیمپراتۆری [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]]. == سەرەتای ژیان == ئەنتۆنی لە ڕەچەڵەکی بنەماڵەی پتریکی ئەنتۆنیا بوو، لە ١٤ی کانوونی دووەمی ٨٣ پێش زایین لە [[ڕۆما]] لەدایک بووە.<ref>{{Cite web|url=https://www.history.com/topics/ancient-rome/mark-antony|title=Mark Antony|date=2019-10-24|website=HISTORY|access-date=2023-04-27|archive-date=2023-04-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20230427175145/https://www.history.com/topics/ancient-rome/mark-antony|url-status=live}}</ref><ref>Plutarch, ''Life of Antony'' [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Plutarch/Lives/Antony*.html#86.5 86.5.]</ref> ئەنتۆنی باوەڕی وابوو کە بنەماڵەکەی دەچێتەوە سەر ئەنتۆن، کوڕی پاڵەوانی ئەفسانەییی یۆنان ھێراکلیس.<ref name="Plutarch LoA">Plutarch, [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Plutarch/Lives/Antony*.html "The Life of Marcus Antonius"], 36, 60.</ref> باوکی ناوی مارکوس ئەنتۆنیوس کرێتیکوس بوو، کە کوڕی وتاربێژی بەناوبانگ مارکوس ئەنتۆنیوس بوو کە لە کاتی کوشتارەکانی گایوس ماریۆسدا لە زستانی ٨٧–٨٦ پێش زایین کوژرابوو.<ref name="Huzar-14">Huzar 1978, p. 14</ref> دایکی ناوی جولیا بوو، کە ئامۆزای پلە سێی جولیوس سێزار بوو. باوکی ئەنتۆنی لە ساڵی ٧١ پێش زایین لە کاتی ھەڵمەتێکدا لە دژی دەریاوانە چەتەکانی دەریای ناوین لە [[کریت]] کۆچی دوایی کرد.<ref name="Huzar-15">Huzar 1978, p. 15</ref> دوای مردنی باوکی، دایکی ھاوسەرگیریی لەگەڵ پوبلیۆس کۆرنێلیۆس لێنتولوس سورا کرد. لێنتولوس یەکێک بوو لە کەسایەتییە سەرەکییەکانی پیلانگێڕیی کاتیلین و لە ساڵی ٦٣ پێش زایین بە فەرمانی [[سیسرۆ]]ی کۆنسوڵ لەسێدارە درا.<ref name="Huzar-17">Huzar 1978, p. 17</ref> بەپێی گێڕانەوەی مێژوونووس [[پلوتارک]]، ئەنتۆنی ساڵانی ھەرزەکاریی بە قومارکردن، خواردنەوە و بەسەربردنی کات لەگەڵ ھاوڕێکانی لە ڕۆمادا بەسەر بردووە.<ref name="Scullard-154">Scullard 1980, p. 154</ref> == سەرەتای کاروانی سەربازی و پیشەیی == لە ساڵی ٥٧ پێش زایین، ئەنتۆنی چووە ناو [[ستافی سەربازی]]ی ئۆلۆس گابینیۆس، پرۆکۆنسوڵی [[سووریا]]، وەک فەرماندەی سوارچاکەکان.<ref>Weigall, 1931, p. 102</ref> ئەم پۆستە سەرەتای کاروانی سەربازیی ئەوی دیاری کرد.<ref>Jallet-Huant, 2009, p. 25</ref> لە کاتی خزمەتکردنیدا، ئەنتۆنی لە ئاستی سەربازیدا سەرکەوتنی بەدەستھێنا، بەتایبەت کاتێک لە [[ئورشەلیم]] یاخیبوونی ئەلێکساندەری دژی ھیرکانوسی دووەم تێکشکاند.<ref name="Plutarch, Antony, 3">Plutarch, ''Antony'', 3</ref> دواتر لە ساڵی ٥٥ پێش زایین، بەشداریی لە گەڕاندنەوەی فیرعەونی میسر، پترۆس دوازدەھەم بۆ سەر تەختی پاشایەتی لە میسر کرد. لەو کاتەدا و بۆ یەکەمجار ئەنتۆنی چاوی بە کلیۆپاترای کچی پادشا کەوت کە تەمەنی تەنیا ١٤ ساڵ بوو.<ref>Roller, 2010, pp. 24–25.</ref> == خزمەتکردن لەژێر دەستی سێزار == === شەڕەکانی گۆڵ === پەیوەندیی نزیکی ئەنتۆنی لەگەڵ پوبلیۆس کلۆدیۆس وای لێکرد بگاتە لای [[جولیوس سێزار]]. لە ساڵی ٥٤ پێش زایین چووە ڕیزی ستافی سەربازیی سێزار لە کاتی داگیرکردنی خاکی گۆڵدا. لەوێ توانای سەرکردایەتییەکی لێھاتووانەی لە شەڕەکاندا نیشان دا. لە ساڵی ٥٢ پێش زایین بوو بە کواستۆر و فەرماندەییی سوارچاکەکانی سێزاری لە شەڕی ئەلیسیادا لە دێست گرت.<ref>Jallet-Huant, 2009, p. 33</ref> === شەڕی ناوخۆییی سێزار === کاتێک لە سەرەتای ساڵی ٤٩ پێش زایین ململانێی نێوان سێزار و پۆمپی گەیشتە شەڕی ناوخۆ، ئەنتۆنی وەک تریبۆنی گەل لە ڕۆما بەرگریی لە بەرژەوەندییەکانی سێزار دەکرد. دوای ئەوەی سینات بڕیاری لەناوبردنی دەسەڵاتی سێزاری دا، ئەنتۆنی لە ڕۆما ھەڵات و چووە لای سێزار. کاتێک سێزار لە ڕووباری ڕوبیکۆن پەڕییەوە و ڕێپێوانی بەرەو ڕۆما کرد، ئەنتۆنی وەک جێگری ئەو لە ئیتالیا دیاری کرا.<ref>Plutarch, ''Pompey'', 56.4</ref> لە کاتی ھەڵمەتە سەربازییەکانی سێزار لە یۆنان دژی پۆمپی، ئەنتۆنی فەرماندەییی باڵی چەپی سوپای سێزاری لە شەڕی چارەنووسسازی فارسالۆس لە ٩ی ئابی ٤٨ پێش زایین گرتە دەست کە بووە ھۆی شکستپێھێنانی یەکجارەکیی پۆمپی.<ref name="Plutarch, Antony, 10">Plutarch, ''Antony'', 10</ref> === فەرمانڕەوای ئیتالیا === دوای سەرکەوتن لە فارسالۆس، سێزار بووە [[دیکتاتۆری ڕۆم]] و ئەنتۆنیی وەک سەرۆکی سوارچاکەکان (جێگری یەکەمی خۆی) دەستنیشان کرد. لە کاتێکدا سێزار لە میسر سەرقاڵی شەڕ و چەسپاندنی دەسەڵاتی کلیۆپاترا بوو، ئەنتۆنی لە ڕۆما مایەوە بۆ بەڕێوەبردنی ئیتالیا.<ref name="Hinard, 2000, pg 796 and 798">Hinard, 2000, pp. 796, 798</ref> بەڵام بەھۆی مامەڵەکردنی توند و سەرکوتکردنی خوێناوی لە کاتی کێشەی قەرزەکاندا لە ڕۆما، سێزار بۆ ماوەیەک لە پۆستە فەرمییەکان دووری خستەوە.<ref>Plutarch: ''Antony'', c. 9</ref> == تیرۆرکردنی جولیوس سێزار == [[File:Vincenzo Camuccini - La morte di Cesare.jpg|thumb|تیرۆرکردنی سێزار لە ١٥ی ئازاری ٤٤ پێش زایین، نیگارکێشانی ڤینچێنزۆ کاموچینی]] لە ساڵی ٤٤ پێش زایین پەیوەندییەکانیان ئاسایی بووەوە و ئەنتۆنی لەگەڵ سێزار بوو بە کۆنسوڵ. لە کاتی پشووی لوپێرکالیا لە ١٥ی شوباتی ٤٤ پێش زایین، ئەنتۆنی بە ئاشکرا تاجی پێشکەش بە سێزار کرد، بەڵام سێزار ڕەتیکردەوە.<ref name="auto">Plutarch, ''Antony'', 12</ref> لە ١٥ی ئازاری ٤٤ پێش زایین، سێزار لەناو باڵەخانەی ئەنجومەنی پیراندا لەلایەن کۆمەڵێک لە ئەندامانی سینات بە ڕابەرایەتیی مارکوس یونیوس بروتوس و گایوس کاسیۆس بە ٢٣ چەقۆ تیرۆر کرا.<ref>Suetonius, ''Julius'', c. 82.</ref> لە کاتی تیرۆرکردنەکەدا، یەکێک لە پیلانگێڕەکان ئەنتۆنیی لە دەرەوە سەرقاڵ کرد تا نەتوانێت بەرگری لە سێزار بکات. === ڕابەری سێزارییەکان و وتاری بەناوبانگ === دوای تیرۆرکردنەکە، ئەنتۆنی کۆنترۆڵی خەزێنەی دەوڵەتی کرد. لە ڕۆژی ناشتنی سێزاردا، وتارێکی کاریگەری پێشکەش کرد و پۆشاکە خوێناوییەکەی سێزاری پیشانی خەڵک دا. ئەمەش بووە ھۆی دروستبوونی [[ئاژاوە]]یەکی گەورە لە شارەکەدا و وای لە بکوژانی سێزار کرد لە ڕۆما ھەڵبێن.<ref>Eck (2003), p. 10</ref> === یەکەم ناکۆکی لەگەڵ ئۆکتاڤیان === کاتێک وەسیەتنامەی سێزار خوێندرایەوە، دەرکەوت سێزار کوڕەخوشکەزاکەی خۆی، ئۆکتاڤیانی وەک کوڕی خۆی ھەڵگرتۆتەوە و کردوویەتییە میراتگری سەرەکی. کاتێک ئۆکتاڤیان گەیشتە ڕۆما بۆ وەرگرتنی میراتەکەی، ئەنتۆنی ڕەتیکردەوە سەروەتەکەی ڕادەست بکات.<ref>Boatwright (2012), pp. 272–273</ref> سینات بە ھاندانی وتاربێژ سیسرۆ دژی ئەنتۆنی وەستایەوە. لە شەڕی موتینادا لە نیسانی ٤٣ پێش زایین ئەنتۆنی تێکشکێنرا و ناچار بوو پاشەکشە بکات بۆ گۆڵ.<ref>Syme, 1939, pp. 173–174</ref> == تریومڤیرات دووەم == === پێکھێنانی ھاوپەیمانی === لە تشرینی دووەمی ٤٣ پێش زایین، ئەنتۆنی، ئۆکتاڤیان و لێپیدس لە نزیک [[بۆلۆنیا]] کۆبوونەوە و ڕێککەوتن لەسەر پێکھێنانی دەسەڵاتێکی سێقۆڵی بۆ ماوەی پێنج ساڵ بە ناوی «تریومڤیراتی دووەم».<ref>Eck, 2003, p. 15</ref> یەکەم کاریان لەناوبردنی نەیارەکانیان بوو لە ڕۆما؛ سیسرۆ یەکێک بوو لەوانەی بە داوای ڕاستەوخۆی ئەنتۆنی لەسێدارە درا.<ref>Hinard, 2000, pp. 846–847</ref> === شەڕ دژی بکوژانی سێزار === لە ساڵی ٤٢ پێش زایین، ئەنتۆنی و ئۆکتاڤیان بە سوپایەکەوە بەرەو مەکدۆنیا بەڕێکەوتن بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی بروتوس و کاسیۆس. لە شەڕی فیلیپیدا لە تشرینی یەکەمی ٤٢ پێش زایین، ئەنتۆنی بە لێھاتوویی خۆی سوپای کۆماریخوازانی تێکشکاند، کە بەھۆیەوە بروتوس و کاسیۆس خۆیان کوشت.<ref>Cosme, 2009, pp. 56–57</ref> == فەرمانڕەوایەتیی ڕۆژھەڵات و کلیۆپاترا == [[File:Sir Lawrence Alma-Tadema - The Meeting of Antony and Cleopatra.jpg|thumb|دیداری ئەنتۆنی و کلیۆپاترا لە تارسوس، نیگارکێشانی لۆڕێنس ئالما-تادیما (١٨٨٣)]] دوای سەرکەوتنی فیلیپی، جیھانی ڕۆم دابەشکرا و ئەنتۆنی ڕۆژھەڵاتی وەرگرت. لە زستانی ٤١ پێش زایین، داوای لە شاژن کلیۆپاترا کرد لە [[تارسوس]] چاوی پێی بکەوێت بۆ تاوتوێکردنی پشتگیریی دارایی و سەربازی.<ref>Roller, 2010, pp. 24–25.</ref> لەوێوە پەیوەندییە بەناوبانگەکەیان دەستی پێکرد و ئەنتۆنی زستانی ئەو ساڵەی لە [[ئەسکەندەریە]] لەگەڵ کلیۆپاترا بەسەر برد. لە ساڵی ٤٠ پێش زایین، بەھۆی ناکۆکی لەگەڵ ئۆکتاڤیان لە ئیتالیا (کە بە شەڕی پیروسیا ناسراوە و لەلایەن فولڤیای ھاوسەری ئەنتۆنییەوە ھەڵگیرسابوو)، ئەنتۆنی گەڕایەوە ئیتالیا. بەڵام سەربازەکان ڕەتیانکردەوە شەڕی یەکتر بکەن. لە پەیمانی بروندیسیۆمدا ئاشت بوونەوە و ئەنتۆنی ھاوسەرگیریی لەگەڵ ئۆکتاڤیای خوشکی ئۆکتاڤیان کرد.<ref>Eck, 2003, p. 21.</ref> === ھەڵمەتەکانی پارت و بەخشینەکانی ئەسکەندەریە === لە ساڵی ٣٦ پێش زایین، ئەنتۆنی بە سوپایەکی گەورەوە کە نزیکەی ١٠٠،٠٠٠ سەرباز بوو ھێرشی کردە سەر [[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی]] بەڵام تووشی شکستی قورس بوو و ناچار بوو بە لەدەستدانی بەشێکی زۆری سوپاکەی پاشەکشە بکات بەرەو [[ئەرمەنستان]].<ref>Plutarch, ''Antony'', 50.1</ref> لە ساڵی ٣٤ پێش زایین دوای ھەڵمەتێکی سەربازی لە ئەرمەنستان، ئەنتۆنی گەڕایەوە بۆ ئەسکەندەریە و ئاھەنگێکی سەرکەوتنی گێڕا. لە مەراسیمێکدا کە بە «بەخشینەکانی ئەسکەندەریە» ناسراوە، خاکی ڕۆژھەڵاتی بەسەر منداڵەکانی خۆی و کلیۆپاترادا دابەش کرد، و سێزاریۆنی (کوڕی سێزار و کلیۆپاترا) وەک میراتگری ڕاستەقینەی سێزار ناساند. ئەم کارە لە ڕۆما وەک خیانەت و سووکایەتی بە کۆمار سەیر کرا.<ref>Boatwright (2012), pp. 269–271</ref> == شەڕی ئەکتیۆم و مەرگ == [[File:Castro Battle of Actium.jpg|thumb|شەڕی دەریاییی ئەکتیۆم (٣١ پێش زایین)، نیگارکێشانی لۆرێیس ئا کاسترۆ]] ئۆکتاڤیان دەستی بەسەر وەسیەتنامەی ئەنتۆنیدا گرت و لە پەرستگای ڤێستا بە ئاشکرا خوێندییەوە، کە تێیدا نووسرابوو دوای مردنی لە ئەسکەندەریە لە تەنیشت کلیۆپاترا بنێژرێت. سیناتی ڕۆم شەڕی دژی کلیۆپاترا ڕاگەیاند.<ref>Dio. 50.20.7.</ref> لە ٢ی ئەیلوولی ٣١ پێش زایین، شەڕی دەریاییی ئەکتیۆم لە کەناراوەکانی یۆنان ڕوویدا. کەشتیگەلی ئۆکتاڤیان بە فەرماندەییی مارکوس ڤیپسانیۆس ئاگریپا کەشتیگەلی ئەنتۆنی و کلیۆپاترای گەمارۆ دا و تێکشکاند. ئەنتۆنی و کلیۆپاترا بە ٦٠ کەشتییەوە بەرەو میسر ھەڵاتن.<ref>Cosme, 2009, pp. 56–57</ref> لە ئابی ٣٠ پێش زایین سوپای ئۆکتاڤیان چووە ناو ئەسکەندەریە. کاتێک دەنگۆی ئەوە بڵاوبووەوە کە کلیۆپاترا خۆی کوشتووە، ئەنتۆنی بە شمشێرەکەی لە خۆی دا. پاش ئەوەی پێیان وت کە کلیۆپاترا ھێشتا لە ژیاندایە، گوازرایەوە بۆ لای گۆڕەکەی و لەناو باوەشی کلیۆپاترادا گیانی لەدەست دا.<ref>Plutarch, ''Antony'', 77.</ref> چەند ڕۆژێک دواتر کلیۆپاتراش لە ترسی ئەوەی وەک دیل نەبرێتە ڕۆما، بە پێوەدانی ماری ژەھراوی کۆتاییی بە ژیانی خۆی ھێنا. == ئەمانەش ببینە == * [[جولیوس سێزار]] * [[ئەگوستوس]] * [[کلیۆپاترا]] * [[کۆماری ڕۆمانی]] * [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{DEFAULTSORT:Antony, Mark}} {{پۆلی کۆمنز|Marcus Antonius}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|شەڕ|سیاسەت}} [[پۆل:لەدایکبووانی ٨٣ پێش زایین]] [[پۆل:مردووانی ٣٠ پێش زایین]] [[پۆل:کۆنسوڵەکانی کۆماری ڕۆم]] [[پۆل:ژەنەڕاڵەکانی کۆماری ڕۆم]] [[پۆل:خۆکوژییەکان بە چەکی تیژ لە میسر]] [[پۆل:کەسایەتییەکانی کۆماری ڕۆمانی]] [[پۆل:پاشاکانی میسر]] [[پۆل:ڕۆمای کۆن]] [[پۆل:مردووانی ٣٠ی پ.ز]] qcqskp0qq1tg4lha9qmyr6klkgdvvz7 0 303580 1661329 1661042 2026-09-05T17:07:41Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئایین|ئایین]] و [[دەروازە:گەردوون|گەردوون]] 1661329 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg|وێنۆک| سێر ئیسحاق نیوتن لە تەمەنی ٤٦ ساڵیدا لە وێنەکێشانێکی گۆدفری کنێلەر لە ساڵی ١٦٨٩]] [[ئایزک نیوتن|ئیسحاق نیوتن]] (٤ی کانوونی دووەمی ١٦٤٣ – ٣١ی ئازاری ١٧٢٧)<ref name="Christianson">{{Cite book|last=Christianson|first=Gale E.|url=https://archive.org/details/isaacnewtonscie00chri|title=Isaac Newton and the scientific revolution|date=19 September 1996|publisher=– 155 pages Oxford portraits in science Oxford University Press|isbn=0-19-509224-4|page=[https://archive.org/details/isaacnewtonscie00chri/page/74 74]|access-date=28 January 2012|url-access=registration}}</ref> فیزیکزان، بیرکار، فەلەکناس و کیمیاگەری گەورەی ئینگلیز، لەلایەن ھاوچەرخە [[پرۆتێستانت|پرۆتێستانتەکانی]] خۆیەوە بە زانایێکی دینی یان دینناس و شارەزایەکی دینیش دادەنرا.<ref>{{Citation |last=Austin |first=William H. |title=Isaac Newton on Science and Religion |work=Journal of the History of Ideas |volume=31 |issue=4 |pages=521–542 |year=1970 |doi=10.2307/2708258 |jstor=2708258}}</ref><ref name="Iliffe & Mandelbrote">[ENGLISH & LATIN] {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.newtonproject.sussex.ac.uk/prism.php?id=73 |ڕێکەوتی سەردان=28 January 2012}}</ref><ref name="Iliffe2">[http://www.sussex.ac.uk/profiles/200167 Professor Rob Iliffe] (AHRC Newton Papers Project) [[Newton Project|THE NEWTON PROJECT]] – ''Newton's Religious Writings'' [ENGLISH & LATIN] {{cite book|url=http://www.newtonproject.sussex.ac.uk/prism.php?id=44|title=prism.php44|publisher=University of Sussex|access-date=28 January 2012}}</ref> وێڕای بوارە زانستییەکانی، زانایێکی ئایینیش بوو و زۆر بەرھەمی نووسیوە کە ئێستا وەک لێکۆڵینەوەی غەیبی و ئایینی پۆلێن دەکرێن و نامیلکەی ئایینیی نووسیوە کە باسیان لە لێکدانەوەی وشەییی کتێبی پیرۆز دەکرد.<ref name="newtonproject">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=5 April 2007 |ناونیشان=http://www.newtonproject.sussex.ac.uk/prism.php?id=74 |ڕێکەوتی سەردان=15 August 2007}}</ref> بەڵام ئیسحاق نیوتن بیروباوەڕە ئاینییەکانی خۆی بەتایبەتی و بەنھێنی دەھێشتەوە. چەمکی نیوتن بۆ جیھانی فیزیکی مۆدێلێکی جیھانیی سروشتیی دابینکرد کە سەقامگیری و ھاوئاھەنگیی لە جیھانی مەدەنیدا بەھێزتر بکات. ئیسحاق نیوتن یەکتاپەرستێکی توند بوو و ئەو [[خوا|خودایەکی تاکی]] وەک خالق پەروەردگار دەبینی کە لە بەرامبەر گەورەییی ئەو ھەموو دروستکراو و مەخلووقانەدا ناتوانرێت ئینکاری لە بوونیدا بکرێت.<ref name="Principia, Book III 1953">Principia, Book III; cited in; Newton's Philosophy of Nature: Selections from his writings, p. 42, ed. H.S. Thayer, Hafner Library of Classics, NY, 1953.</ref><ref>A Short Scheme of the True Religion, manuscript quoted in Memoirs of the Life, Writings and Discoveries of Sir Isaac Newton by Sir David Brewster, Edinburgh, 1850; cited in; ibid, p. 65.</ref> ئەو لە خێزانێکی ئەنگلیکان لەدایکبووە و بووەتە کەسێکی بەدین، بەڵام بووەتە [[مەسیحی|مەسیحییەکی]]<ref name="Newton - 12">[[Richard S. Westfall]] – [[Indiana University]] {{cite book|url=http://galileo.rice.edu/Catalog/NewFiles/newton.html|title=The Galileo Project|publisher=([[Rice University]])|access-date=5 July 2008}}</ref> پرۆتێستانتی ھێتێرۆدۆکس.<ref>{{cite encyclopedia|url=https://www.worldhistory.org/Isaac_Newton/|title=Isaac Newton|access-date=February 21, 2025|author=[[Mark Cartwright]]|date=September 19, 2023|encyclopedia=[[World History Encyclopedia]]|archive-url=|archive-date=22 February 2025|url-status=live}}. Quote: "Newton was also a Protestant Christian (although an unorthodox one in private)."</ref> نیوتن لە تەمەنی سییەکانیدا [[مەسیحییەت|باوەڕێکی مەسیحیی]] ھەبوو کە ئەگەر بەئاشکرا ھەبووایە، لەلایەن مەسیحییە سەرەکییەکانەوە بە ئۆرتۆدۆکس نەدەزانرا.<ref name="Newton - 13">[[Richard S. Westfall]] – [[Indiana University]] {{cite book|url=http://galileo.rice.edu/Catalog/NewFiles/newton.html|title=The Galileo Project|publisher=([[Rice University]])|access-date=5 July 2008}}</ref> ئێستا زۆرێک لە زانایان نیوتن بە [[ئاریانیزم|ئاریانییێکی]] [[ناسیانەپەرستی|ناسیانەپەرست]] دەزانن کە سێ خودای ڕەتکردووەتەوە و بڕوای وابووە تەنھا یەک خودا ھەیە و عیسا نێردراوی ئەوە. ئەو لەوانەیە لە ژێر کاریگەریی مەسیحناسیی سۆسیانیدا بووبێت (باوەڕی ڕەتکردنەوەی سێخودایەتی و خوداییی عیسا). == مەسیحییەکی بیدعەچی == بەپێی زۆربەی زانایان نیوتن [[ئاریانیزم|ئاریانی]] بووە، وە بە ھەموو شێوەیەک [[سیانەیی پیرۆز|سێخوداییی]] ڕەتکردووەتەوە.<ref name="heretic2">{{cite journal |last=Snobelen |first=Stephen D. |author-link=Stephen Snobelen |year=1999 |title=Isaac Newton, heretic : the strategies of a Nicodemite |url=http://www.toriah.org/articles/snobelen-1999-1.pdf |url-status=dead |journal=British Journal for the History of Science |volume=32 |issue=4 |pages=381–419 |doi=10.1017/S0007087499003751 |s2cid=145208136 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140908043029/http://www.toriah.org/articles/snobelen-1999-1.pdf |archive-date=8 September 2014}}</ref><ref name="dulles">Avery Cardinal Dulles. [http://www.firstthings.com/article.php3?id_article=143 The Deist Minimum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081218173442/http://www.firstthings.com/article.php3?id_article=143|date=18 December 2008}}. 2005.</ref><ref name="neveratrest">Richard Westfall, '' Never at Rest: A Biography of Isaac Newton,'' (1980) pp. 103, 25.</ref> زانایان بەگشتی گەیشتوونەتە ئەو ئەنجامەی کە باوەڕە دینییەکانی نیوتن سەربەخۆ بوون و خۆی ئەو باوەڕانەی بۆ دروستبووە، بەڵام ڕەنگە ھێشتا لەژێر کاریگەریی نووسینە دینییەکانی ئەوکاتیشدا بووبێت؛ کە لەو کاتەدا مشتومڕەکان لەسەر یەکخودایی و ڕەتکردنەوەی سێ خودا بوون لە دینی مەسیحییەتدا.<ref name="heretic">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Snobelen |first=Stephen D. |author-link=Stephen Snobelen |year=1999 |title=Isaac Newton, heretic : the strategies of a Nicodemite |url=http://www.toriah.org/articles/snobelen-1999-1.pdf |url-status=dead |journal=British Journal for the History of Science |volume=32 |issue=4 |pages=381–419 |doi=10.1017/S0007087499003751 |s2cid=145208136 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140908043029/http://www.toriah.org/articles/snobelen-1999-1.pdf |archive-date=8 September 2014}}</ref> وێڕای [[ناسیانەپەرستی|ڕەتکردنەوەی سێخودایی]]، توێژینەوەکانی نیوتن وای لێکرد کە باوەڕھێنان بە [[نەمری|نەمریش]] ڕەت بکاتەوە.<ref name="heretic" /> == خودا وەک بەدیھێنەرێکی شارەزا == نیوتن خودای وەک خالقێکی شارەزا دەبینی کە لە بەرامبەر گەورەییی ھەموو مەخلووقەکاندا ناتوانرێت ئینکاری لە بوونی بکرێت.<ref>Webb, R.K. ed. Knud Haakonssen. "The emergence of Rational Dissent." Enlightenment and Religion: Rational Dissent in eighteenth-century Britain. Cambridge University Press, Cambridge: 1996. p19.</ref> سەرەڕای ئەوەش، ئەو تێزی [[گۆتفرید لایبنیتس|لایبنیتسی]] ڕەتکردەوە کە دەڵێت خودا بەپێویستی زانیوە کە جیھانێکی تەواو بخوڵقێنێت کە ئیدی پێویستی بە ھیچ دەستێوەردانێکی دیکەی خالق نییە. جگەلەوەی نیوتن ھەنگاوی نا بۆ باسی پێکھێنانی [[سیستمی خۆری|کۆمەڵەی خۆر]]، کە بانگەوازی دەستێوەردانی چالاکانەی خودای دەکرد بۆ ڕێگریکردن لە کەوتنەخوارەوەی ئەستێرەکان بەسەر یەکتردا.<ref>H.W. Alexander 1956, p. xvii</ref> لە نامەیێکی تایبەتدا، نیوتن ھەندێک جار ئاماژەی بەوە دەکرد کە ھێزی کێشکردن بەھۆی کاریگەرییەکی ناماددییەوەیە. ڕوانگەی نیوتن بە نزیک لە [[خواپەرستی|دییزم]] دادەنرا و چەندین ژیاننامەناس و زانایان بە دییستێکیان ناوبردووە کە بەتوندی کاریگەریی ئایینی مەسیحیی لەسەر بووە.<ref>{{Cite book|last=Force|first=James E.|title=Essays on the Context, Nature, and Influence of Isaac Newton's Theology|last2=Popkin|first2=Richard Henry|publisher=Springer|year=1990|isbn=9780792305835|editor-last=Force|editor-first=James E.|page=53|quote=Newton has often been identified as a deist. ...In the 19th century, William Blake seems to have put Newton into the deistic camp. Scholars in the 20th-century have often continued to view Newton as a deist. Gerald R. Cragg views Newton as a kind of proto-deist and, as evidence, points to Newton's belief in a true, original, monotheistic religion first discovered in ancient times by natural reason. This position, in Cragg's view, leads to the elimination of the Christian revelation as neither necessary nor sufficient for human knowledge of God. This agenda is indeed the key point, as Leland describes above, of the deistic program which seeks to "set aside" revelatory religious texts. Cragg writes that, "In effect, Newton ignored the claims of revelation and pointed in a direction which many eighteenth-century thinkers would willingly follow." John Redwood has also recently linked anti-Trinitarian theology with both "Newtonianism" and "deism."|editor-last2=Popkin|editor-first2=Richard Henry}}</ref><ref>{{Cite book|last=Gieser|first=Suzanne|url=https://archive.org/details/innermostkernel00gies|title=The Innermost Kernel: Depth Psychology and Quantum Physics. Wolfgang Pauli's Dialogue with C.G. Jung|date=14 February 2005|publisher=Springer|isbn=9783540208563|pages=[https://archive.org/details/innermostkernel00gies/page/n189 181]–182|quote=Newton seems to have been closer to the deists in his conception of God and had no time for the doctrine of the Trinity. The deists did not recognize the divine nature of Christ. According to Fierz, Newton's conception of God permeated his entire scientific work: God's universality and eternity express themselves in the dominion of the laws of nature. Time and space are regarded as the 'organs' of God. All is contained and moves in God but without having any effect on God himself. Thus space and time become metaphysical entities, superordinate existences that are not associated with any interaction, activity or observation on man's part.|url-access=limited}}</ref><ref>{{Cite book|last=McCauley|first=Joseph L.|url=https://archive.org/details/classicalmechani00mcca_918|title=Classical Mechanics: Transformations, Flows, Integrable and Chaotic Dynamics|publisher=Cambridge University Press|year=1997|isbn=9780521578820|page=[https://archive.org/details/classicalmechani00mcca_918/page/n21 3]|quote=Newton (1642–1727), as a seventeenth century nonChristian Deist, would have been susceptible to an accusation of heresy by either the Anglican Church or the Puritans.|url-access=limited}}</ref><ref>{{Cite book|title=Philosophical problems of modern physics|publisher=Reidel|year=1982|editor-last=Hans S. Plendl|page=361|quote=Newton expressed the same conception of the nature of atoms in his deistic view of the Universe.}}</ref> بەڵام جیاوازیی ھەبوو لەگەڵ لایەنگرانی توندی دییزم، چوونکە بانگەوازی خودای دەکرد وەک ھۆکارێکی فیزیکیی تایبەت بۆ ئەوەی ھەسارەکان لە خولگەدا بمێننەوە و باوەڕی بە دەستوەردانی خودا ھەبوو نەوەک خودا گەردوونی دروست کردبێت و وازی لێھێنابێت. نیوتن ھۆشداریشی دا لە بەکارھێنانی [[گرانایی|یاسای کێشکردن]] بۆ سەیرکردن و ڕوانین لە گەردوون وەک ئامێر یان مەکینەیەکی سادە، ڕوونتر وەک کاتژمێرێکی گەورە و وتی:<blockquote>''ئەو سیستەمە خۆر و ئەو ھەسارە و کلکدارە جوانانە، دەکرێت تەنھا لە دەسەڵات و حەکیمیی زاتێکی دانا و زیرەکەوە سەرھەڵبدات. [...] ئەو زاتە حوکمی ھەموو شتێک دەکات و بەڕێوەی دەبات، نەک وەک ڕۆحی جیھان، بەڵکوو وەک پەروەردگار بەسەر ھەموو شتێکەوە. [...] خودای عالی زاتێکی ھەمیشەیی، بێکۆتا، [و] بەتەواوی کامڵ و بێکەموکوڕییە.''<ref name="Principia, Book III 19532" /></blockquote><blockquote>''دژایەتیکردنی خوداپەرستی بێباوەڕییە و لە پراکتیکدا وەک بتپەرستییە. بێدینی و ئیلحاد ئەوەندە بێمانا و قێزەونە بۆ مرۆڤایەتی کە ھەرگیز کەسانێکی ئەوەندە زۆر ئیعترافیان پێی نەکردووە.''<ref>Brewster, Sir David. ''A Short Scheme of the True Religion, manuscript quoted in Memoirs of the Life, Writings and Discoveries of Sir Isaac Newton'' Edinburgh, 1850.</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.newtonproject.sussex.ac.uk/view/texts/normalized/THEM00007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130403145716/http://www.newtonproject.sussex.ac.uk/view/texts/normalized/THEM00007 |archive-date=3 April 2013 |access-date=7 May 2013 |website=The Newton Project |title=A short Schem of the true Religion |publisher=[[University of Sussex]] |location=East Sussex |url-status=live}}</ref></blockquote> == کتێبی پیرۆز (ئینجیل) == [[پەڕگە:Newton window, Hill Bark.jpg|وێنۆک|نەخشاندنێکی وێنەی ئیسحاق نیوتن لەسەر پەنجەرەیەکی شووشە]] نیوتن کاتێکی زۆری بەسەربرد لە ھەوڵی دۆزینەوەی پەیامە شاراوەکان لەنێو کتێبی پیرۆزدا. لە دوای ساڵی ١٦٩٠ نیوتن کۆمەڵێک نامیلکەی ئایینیی نووسی کە باس لە لێکدانەوەی وشەیی [[کتێبی پیرۆز]] دەکەن. لە دەستنووسێکدا کە نیوتن لە ساڵی ١٧٠٤دا نووسیویەتی، باس لە ھەوڵەکانی دەکات بۆ دەرھێنانی زانیاریی زانستی لە کتێبی پیرۆز. ئەو لە پێشبینییەکەیدا لەسەر بنەمای کتێبی پیرۆز مەزەندەی کرد کە ''جیھان لە ساڵی ٢٠٦٠ کۆتاییی دێت'' و زیاتر لەو بەروارە ناخایەنێت. لە پێشبینیکردنی ئەمەدا وتی: «''ئەوا من باسی ئەوە دەکەم نەک وەک جەختکردنەوەیەک لەوەی کە ڕۆژی دوایی کەی دێت، بەڵکوو بۆ ئەوەی وەستانێک دابنێم بۆ گریمانە بێباکانەکانی پیاوە خەیاڵاوییەکان کە زۆرجار پێشبینیی ڕۆژی دوایی دەکەن و بەم کارەش پێشبینییە پیرۆزەکان بێناوبانگ دەکەن و وایان لێدەکەن وەک درۆ سەیر بکرێن ھەرکاتێک کە پێشبینییەکانیان شکست دەھێنێت''».<ref name="paper">{{cite news|title=Papers Show Isaac Newton's Religious Side, Predict Date of Apocalypse|agency=Associated Press|date=19 June 2007|url=http://www.christianpost.com/article/20070619/28049_Papers_Show_Isaac_Newton%27s_Religious_Side%2C_Predict_Date_of_Apocalypse.htm|archive-url=|archive-date=|access-date=17 May 2018|url-status=dead}}</ref> ھەروەھا زانیارییە زانستییەکان وەک زانیارییە کیمیایییەکانی نیوتن کاریگەریی لەسەر بۆچوونە ئایینییەکانی ھەبووە.<ref>{{cite book|author1=Zanon, Irene|url=http://dspace.unive.it/handle/10579/3022|title=The Alchemical Apocalypse of Isaac Newton|author2=Villari, Enrica|author3=Innocenti, Loretta|date=April 19, 2013|publisher=[[Ca' Foscari University of Venice]] - Department of Languages, Cultures and Society|page=abstract|format=PDF|access-date=February 3, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20130903132315/http://dspace.unive.it/bitstream/handle/10579/3022/The%20Alchemical%20Apocalypse%20of%20Isaac%20Newton.pdf|archive-date=September 3, 2013|url-status=live}} Quote: "Yet nothing has been said about a possible influence of alchemical knowledge over Newton's Biblical exegesis." ([[Open Access]] PhD dissertation)</ref> === سێخودایی === بەرھەمی نیوتن لە ڕەخنەی دەقی پەیمانی نوێ، ''باسێکی مێژوویی دوو گەندەڵیی بەرچاوی کتێبی پیرۆز''، لە نامەیەکدا بۆ جۆن لۆک لە ١٤ی تشرینی دووەمی ١٦٩٠ نێردراوە. لەوێدا پێداچوونەوە بە بەڵگەکان دەکات کە مەسیحییە سەرەتایییەکان ھەرگیز باوەڕیان بە سێخودایی نەبووە و دواتر ئەمە داھێنراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Parker |first=Kim Ian |date=February 2009 |title=Newton, Locke and the Trinity: Sir Isaac's comments on Locke's: ''A Paraphrase and Notes on the Epistle of St Paul to the Romans'' |journal=Scottish Journal of Theology |volume=62 |issue=1 |pages=40–52 |doi=10.1017/s0036930608004626}}</ref> == ئیسلام == لەسەر بیر و بۆچوونی ئیسحاق نیوتنێکی یەکتاپەرست لەسەر دینی [[ئیسلام]] و پێغەمبەر محەممەد، ڕاپۆرتێک کە لەلایەن جەی ئێدلێستۆنەوە وەرگیراوە، باس لەوە دەکات کە زانای سویدی جێکۆب جۆناس بیۆرنستال، لە کاتی سەردانێکیدا بۆ لای بانگخوازی ئەناباپتیست فۆنتێن لە ئەمستردام لە ساڵی ١٧٧٤، پێی وتراوە کە نیوتن پێی وابووە کە پێغەمبەر [[محەممەد]] لەلایەن خوداوە نێردراوە بۆ ئەوەی گەلەکەی لە تاریکی بھێنێتە دەرەوە و بەرەو ''یەکتاپەرستی'' ڕێنموویییان بکات، بەڵام لە ھەمان کاتیشدا ئەفسانە و موعجیزەکانی ڕەتکردووەتەوە کە لە قورئان و لە گێڕانەوەکانی ژیانی پێغەمبەر محەممەددا ھاتوون.<ref>J. Edleston, ed., ''Correspondence of Sir Isaac Newton and Professor Cotes'' (London: John W. Parker, 1850), p. lxxx.</ref> وێڕای ئەم گێڕانەوەیەی بۆچوونی نیوتن لەسەر ئیسلام و پێغەمبەر محەممەد، ئیسحاق نیوتن ڕوانگە دژبەرەکانی بەرامبەر بە سێخودایی لە ڕێگەی ڕەخنە مەسیحییەکانی کتێبی پیرۆزی مەسیحی و مێژووی مەسیحییە سەرەتایییەکانەوە پەرەی پێدراوە نەوەک لە ڕێگەی پەیوەندییەکی بەردەوام لەگەڵ کتێبی پیرۆزی ئیسلام، بەڵکوو ئەمە بۆچوونێکی نیوتن بووە لەسەر دینی یەکتاپەرستیی ئیسلام و دەبێت جیابکرێتەوە لە نووسراوە دینناسییە ڕاستەوخۆکانی خۆی. == سەرچاوەکان == <references responsive="" />{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|دین|کتێبی پیرۆز|مەسیحییەت|ئیسلام|گەردوونناسی|زانست|فەلسەفە|ئایین|گەردوون}} [[پۆل:ڕەخنە لە دین]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی لاتینی]] [[پۆل:ئایزک نیوتن]] gnf2qk778nzst5jpp2p1513q942uaaj 1661407 1661329 2026-09-05T20:02:14Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1661407 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} [[پەڕگە:GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg|وێنۆک| سێر ئیسحاق نیوتن لە تەمەنی ٤٦ ساڵیدا لە وێنەکێشانێکی گۆدفری کنێلەر لە ساڵی ١٦٨٩]] [[ئایزک نیوتن|ئیسحاق نیوتن]] (٤ی کانوونی دووەمی ١٦٤٣ – ٣١ی ئازاری ١٧٢٧)<ref name="Christianson">{{Cite book|last=Christianson|first=Gale E.|url=https://archive.org/details/isaacnewtonscie00chri|title=Isaac Newton and the scientific revolution|date=19 September 1996|publisher=– 155 pages Oxford portraits in science Oxford University Press|isbn=0-19-509224-4|page=[https://archive.org/details/isaacnewtonscie00chri/page/74 74]|access-date=28 January 2012|url-access=registration}}</ref> فیزیکزان، بیرکار، فەلەکناس و کیمیاگەری گەورەی ئینگلیز، لەلایەن ھاوچەرخە [[پرۆتێستانت|پرۆتێستانتەکانی]] خۆیەوە بە زانایێکی دینی یان دینناس و شارەزایەکی دینیش دادەنرا.<ref>{{Citation |last=Austin |first=William H. |title=Isaac Newton on Science and Religion |work=Journal of the History of Ideas |volume=31 |issue=4 |pages=521–542 |year=1970 |doi=10.2307/2708258 |jstor=2708258}}</ref><ref name="Iliffe & Mandelbrote">[ENGLISH & LATIN] {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.newtonproject.sussex.ac.uk/prism.php?id=73 |ڕێکەوتی سەردان=28 January 2012}}</ref><ref name="Iliffe2">[http://www.sussex.ac.uk/profiles/200167 Professor Rob Iliffe] (AHRC Newton Papers Project) [[Newton Project|THE NEWTON PROJECT]] – ''Newton's Religious Writings'' [ENGLISH & LATIN] {{cite book|url=http://www.newtonproject.sussex.ac.uk/prism.php?id=44|title=prism.php44|publisher=University of Sussex|access-date=28 January 2012}}</ref> وێڕای بوارە زانستییەکانی، زانایێکی ئایینیش بوو و زۆر بەرھەمی نووسیوە کە ئێستا وەک لێکۆڵینەوەی غەیبی و ئایینی پۆلێن دەکرێن و نامیلکەی ئایینیی نووسیوە کە باسیان لە لێکدانەوەی وشەییی کتێبی پیرۆز دەکرد.<ref name="newtonproject">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=5 April 2007 |ناونیشان=http://www.newtonproject.sussex.ac.uk/prism.php?id=74 |ڕێکەوتی سەردان=15 August 2007}}</ref> بەڵام ئیسحاق نیوتن بیروباوەڕە ئاینییەکانی خۆی بەتایبەتی و بەنھێنی دەھێشتەوە. چەمکی نیوتن بۆ جیھانی فیزیکی مۆدێلێکی جیھانیی سروشتیی دابینکرد کە سەقامگیری و ھاوئاھەنگیی لە جیھانی مەدەنیدا بەھێزتر بکات. ئیسحاق نیوتن یەکتاپەرستێکی توند بوو و ئەو [[خوا|خودایەکی تاکی]] وەک خالق پەروەردگار دەبینی کە لە بەرامبەر گەورەییی ئەو ھەموو دروستکراو و مەخلووقانەدا ناتوانرێت ئینکاری لە بوونیدا بکرێت.<ref name="Principia, Book III 1953">Principia, Book III; cited in; Newton's Philosophy of Nature: Selections from his writings, p. 42, ed. H.S. Thayer, Hafner Library of Classics, NY, 1953.</ref><ref>A Short Scheme of the True Religion, manuscript quoted in Memoirs of the Life, Writings and Discoveries of Sir Isaac Newton by Sir David Brewster, Edinburgh, 1850; cited in; ibid, p. 65.</ref> ئەو لە خێزانێکی ئەنگلیکان لەدایکبووە و بووەتە کەسێکی بەدین، بەڵام بووەتە [[مەسیحی|مەسیحییەکی]]<ref name="Newton - 12">[[Richard S. Westfall]] – [[Indiana University]] {{cite book|url=http://galileo.rice.edu/Catalog/NewFiles/newton.html|title=The Galileo Project|publisher=([[Rice University]])|access-date=5 July 2008}}</ref> پرۆتێستانتی ھێتێرۆدۆکس.<ref>{{cite encyclopedia|url=https://www.worldhistory.org/Isaac_Newton/|title=Isaac Newton|access-date=February 21, 2025|author=[[Mark Cartwright]]|date=September 19, 2023|encyclopedia=[[World History Encyclopedia]]|archive-url=|archive-date=22 February 2025|url-status=live}}. Quote: "Newton was also a Protestant Christian (although an unorthodox one in private)."</ref> نیوتن لە تەمەنی سییەکانیدا [[مەسیحییەت|باوەڕێکی مەسیحیی]] ھەبوو کە ئەگەر بەئاشکرا ھەبووایە، لەلایەن مەسیحییە سەرەکییەکانەوە بە ئۆرتۆدۆکس نەدەزانرا.<ref name="Newton - 13">[[Richard S. Westfall]] – [[Indiana University]] {{cite book|url=http://galileo.rice.edu/Catalog/NewFiles/newton.html|title=The Galileo Project|publisher=([[Rice University]])|access-date=5 July 2008}}</ref> ئێستا زۆرێک لە زانایان نیوتن بە [[ئاریانیزم|ئاریانییێکی]] [[ناسیانەپەرستی|ناسیانەپەرست]] دەزانن کە سێ خودای ڕەتکردووەتەوە و بڕوای وابووە تەنھا یەک خودا ھەیە و عیسا نێردراوی ئەوە. ئەو لەوانەیە لە ژێر کاریگەریی مەسیحناسیی سۆسیانیدا بووبێت (باوەڕی ڕەتکردنەوەی سێخودایەتی و خوداییی عیسا). == مەسیحییەکی بیدعەچی == بەپێی زۆربەی زانایان نیوتن [[ئاریانیزم|ئاریانی]] بووە، وە بە ھەموو شێوەیەک [[سیانەیی پیرۆز|سێخوداییی]] ڕەتکردووەتەوە.<ref name="heretic2">{{cite journal |last=Snobelen |first=Stephen D. |author-link=Stephen Snobelen |year=1999 |title=Isaac Newton, heretic : the strategies of a Nicodemite |url=http://www.toriah.org/articles/snobelen-1999-1.pdf |url-status=dead |journal=British Journal for the History of Science |volume=32 |issue=4 |pages=381–419 |doi=10.1017/S0007087499003751 |s2cid=145208136 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140908043029/http://www.toriah.org/articles/snobelen-1999-1.pdf |archive-date=8 September 2014}}</ref><ref name="dulles">Avery Cardinal Dulles. [http://www.firstthings.com/article.php3?id_article=143 The Deist Minimum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081218173442/http://www.firstthings.com/article.php3?id_article=143|date=18 December 2008}}. 2005.</ref><ref name="neveratrest">Richard Westfall, '' Never at Rest: A Biography of Isaac Newton,'' (1980) pp. 103, 25.</ref> زانایان بەگشتی گەیشتوونەتە ئەو ئەنجامەی کە باوەڕە دینییەکانی نیوتن سەربەخۆ بوون و خۆی ئەو باوەڕانەی بۆ دروستبووە، بەڵام ڕەنگە ھێشتا لەژێر کاریگەریی نووسینە دینییەکانی ئەوکاتیشدا بووبێت؛ کە لەو کاتەدا مشتومڕەکان لەسەر یەکخودایی و ڕەتکردنەوەی سێ خودا بوون لە دینی مەسیحییەتدا.<ref name="heretic">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Snobelen |first=Stephen D. |author-link=Stephen Snobelen |year=1999 |title=Isaac Newton, heretic : the strategies of a Nicodemite |url=http://www.toriah.org/articles/snobelen-1999-1.pdf |url-status=dead |journal=British Journal for the History of Science |volume=32 |issue=4 |pages=381–419 |doi=10.1017/S0007087499003751 |s2cid=145208136 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140908043029/http://www.toriah.org/articles/snobelen-1999-1.pdf |archive-date=8 September 2014}}</ref> وێڕای [[ناسیانەپەرستی|ڕەتکردنەوەی سێخودایی]]، توێژینەوەکانی نیوتن وای لێکرد کە باوەڕھێنان بە [[نەمری|نەمریش]] ڕەت بکاتەوە.<ref name="heretic" /> == خودا وەک بەدیھێنەرێکی شارەزا == نیوتن خودای وەک خالقێکی شارەزا دەبینی کە لە بەرامبەر گەورەییی ھەموو مەخلووقەکاندا ناتوانرێت ئینکاری لە بوونی بکرێت.<ref>Webb, R.K. ed. Knud Haakonssen. "The emergence of Rational Dissent." Enlightenment and Religion: Rational Dissent in eighteenth-century Britain. Cambridge University Press, Cambridge: 1996. p19.</ref> سەرەڕای ئەوەش، ئەو تێزی [[گۆتفرید لایبنیتس|لایبنیتسی]] ڕەتکردەوە کە دەڵێت خودا بەپێویستی زانیوە کە جیھانێکی تەواو بخوڵقێنێت کە ئیدی پێویستی بە ھیچ دەستێوەردانێکی دیکەی خالق نییە. جگەلەوەی نیوتن ھەنگاوی نا بۆ باسی پێکھێنانی [[سیستمی خۆری|کۆمەڵەی خۆر]]، کە بانگەوازی دەستێوەردانی چالاکانەی خودای دەکرد بۆ ڕێگریکردن لە کەوتنەخوارەوەی ئەستێرەکان بەسەر یەکتردا.<ref>H.W. Alexander 1956, p. xvii</ref> لە نامەیێکی تایبەتدا، نیوتن ھەندێک جار ئاماژەی بەوە دەکرد کە ھێزی کێشکردن بەھۆی کاریگەرییەکی ناماددییەوەیە. ڕوانگەی نیوتن بە نزیک لە [[خواپەرستی|دییزم]] دادەنرا و چەندین ژیاننامەناس و زانایان بە دییستێکیان ناوبردووە کە بەتوندی کاریگەریی ئایینی مەسیحیی لەسەر بووە.<ref>{{Cite book|last=Force|first=James E.|title=Essays on the Context, Nature, and Influence of Isaac Newton's Theology|last2=Popkin|first2=Richard Henry|publisher=Springer|year=1990|isbn=9780792305835|editor-last=Force|editor-first=James E.|page=53|quote=Newton has often been identified as a deist. ...In the 19th century, William Blake seems to have put Newton into the deistic camp. Scholars in the 20th-century have often continued to view Newton as a deist. Gerald R. Cragg views Newton as a kind of proto-deist and, as evidence, points to Newton's belief in a true, original, monotheistic religion first discovered in ancient times by natural reason. This position, in Cragg's view, leads to the elimination of the Christian revelation as neither necessary nor sufficient for human knowledge of God. This agenda is indeed the key point, as Leland describes above, of the deistic program which seeks to "set aside" revelatory religious texts. Cragg writes that, "In effect, Newton ignored the claims of revelation and pointed in a direction which many eighteenth-century thinkers would willingly follow." John Redwood has also recently linked anti-Trinitarian theology with both "Newtonianism" and "deism."|editor-last2=Popkin|editor-first2=Richard Henry}}</ref><ref>{{Cite book|last=Gieser|first=Suzanne|url=https://archive.org/details/innermostkernel00gies|title=The Innermost Kernel: Depth Psychology and Quantum Physics. Wolfgang Pauli's Dialogue with C.G. Jung|date=14 February 2005|publisher=Springer|isbn=9783540208563|pages=[https://archive.org/details/innermostkernel00gies/page/n189 181]–182|quote=Newton seems to have been closer to the deists in his conception of God and had no time for the doctrine of the Trinity. The deists did not recognize the divine nature of Christ. According to Fierz, Newton's conception of God permeated his entire scientific work: God's universality and eternity express themselves in the dominion of the laws of nature. Time and space are regarded as the 'organs' of God. All is contained and moves in God but without having any effect on God himself. Thus space and time become metaphysical entities, superordinate existences that are not associated with any interaction, activity or observation on man's part.|url-access=limited}}</ref><ref>{{Cite book|last=McCauley|first=Joseph L.|url=https://archive.org/details/classicalmechani00mcca_918|title=Classical Mechanics: Transformations, Flows, Integrable and Chaotic Dynamics|publisher=Cambridge University Press|year=1997|isbn=9780521578820|page=[https://archive.org/details/classicalmechani00mcca_918/page/n21 3]|quote=Newton (1642–1727), as a seventeenth century nonChristian Deist, would have been susceptible to an accusation of heresy by either the Anglican Church or the Puritans.|url-access=limited}}</ref><ref>{{Cite book|title=Philosophical problems of modern physics|publisher=Reidel|year=1982|editor-last=Hans S. Plendl|page=361|quote=Newton expressed the same conception of the nature of atoms in his deistic view of the Universe.}}</ref> بەڵام جیاوازیی ھەبوو لەگەڵ لایەنگرانی توندی دییزم، چوونکە بانگەوازی خودای دەکرد وەک ھۆکارێکی فیزیکیی تایبەت بۆ ئەوەی ھەسارەکان لە خولگەدا بمێننەوە و باوەڕی بە دەستوەردانی خودا ھەبوو نەوەک خودا گەردوونی دروست کردبێت و وازی لێھێنابێت. نیوتن ھۆشداریشی دا لە بەکارھێنانی [[گرانایی|یاسای کێشکردن]] بۆ سەیرکردن و ڕوانین لە گەردوون وەک ئامێر یان مەکینەیەکی سادە، ڕوونتر وەک کاتژمێرێکی گەورە و وتی:<blockquote>''ئەو سیستەمە خۆر و ئەو ھەسارە و کلکدارە جوانانە، دەکرێت تەنھا لە دەسەڵات و حەکیمیی زاتێکی دانا و زیرەکەوە سەرھەڵبدات. [...] ئەو زاتە حوکمی ھەموو شتێک دەکات و بەڕێوەی دەبات، نەک وەک ڕۆحی جیھان، بەڵکوو وەک پەروەردگار بەسەر ھەموو شتێکەوە. [...] خودای عالی زاتێکی ھەمیشەیی، بێکۆتا، [و] بەتەواوی کامڵ و بێکەموکوڕییە.''<ref name="Principia, Book III 19532" /></blockquote><blockquote>''دژایەتیکردنی خوداپەرستی بێباوەڕییە و لە پراکتیکدا وەک بتپەرستییە. بێدینی و ئیلحاد ئەوەندە بێمانا و قێزەونە بۆ مرۆڤایەتی کە ھەرگیز کەسانێکی ئەوەندە زۆر ئیعترافیان پێی نەکردووە.''<ref>Brewster, Sir David. ''A Short Scheme of the True Religion, manuscript quoted in Memoirs of the Life, Writings and Discoveries of Sir Isaac Newton'' Edinburgh, 1850.</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.newtonproject.sussex.ac.uk/view/texts/normalized/THEM00007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130403145716/http://www.newtonproject.sussex.ac.uk/view/texts/normalized/THEM00007 |archive-date=3 April 2013 |access-date=7 May 2013 |website=The Newton Project |title=A short Schem of the true Religion |publisher=[[University of Sussex]] |location=East Sussex |url-status=live}}</ref></blockquote> == کتێبی پیرۆز (ئینجیل) == [[پەڕگە:Newton window, Hill Bark.jpg|وێنۆک|نەخشاندنێکی وێنەی ئیسحاق نیوتن لەسەر پەنجەرەیەکی شووشە]] نیوتن کاتێکی زۆری بەسەربرد لە ھەوڵی دۆزینەوەی پەیامە شاراوەکان لەنێو کتێبی پیرۆزدا. لە دوای ساڵی ١٦٩٠ نیوتن کۆمەڵێک نامیلکەی ئایینیی نووسی کە باس لە لێکدانەوەی وشەیی [[کتێبی پیرۆز]] دەکەن. لە دەستنووسێکدا کە نیوتن لە ساڵی ١٧٠٤دا نووسیویەتی، باس لە ھەوڵەکانی دەکات بۆ دەرھێنانی زانیاریی زانستی لە کتێبی پیرۆز. ئەو لە پێشبینییەکەیدا لەسەر بنەمای کتێبی پیرۆز مەزەندەی کرد کە ''جیھان لە ساڵی ٢٠٦٠ کۆتاییی دێت'' و زیاتر لەو بەروارە ناخایەنێت. لە پێشبینیکردنی ئەمەدا وتی: «''ئەوا من باسی ئەوە دەکەم نەک وەک جەختکردنەوەیەک لەوەی کە ڕۆژی دوایی کەی دێت، بەڵکوو بۆ ئەوەی وەستانێک دابنێم بۆ گریمانە بێباکانەکانی پیاوە خەیاڵاوییەکان کە زۆرجار پێشبینیی ڕۆژی دوایی دەکەن و بەم کارەش پێشبینییە پیرۆزەکان بێناوبانگ دەکەن و وایان لێدەکەن وەک درۆ سەیر بکرێن ھەرکاتێک کە پێشبینییەکانیان شکست دەھێنێت''».<ref name="paper">{{cite news|title=Papers Show Isaac Newton's Religious Side, Predict Date of Apocalypse|agency=Associated Press|date=19 June 2007|url=http://www.christianpost.com/article/20070619/28049_Papers_Show_Isaac_Newton%27s_Religious_Side%2C_Predict_Date_of_Apocalypse.htm|archive-url=|archive-date=|access-date=17 May 2018|url-status=dead}}</ref> ھەروەھا زانیارییە زانستییەکان وەک زانیارییە کیمیایییەکانی نیوتن کاریگەریی لەسەر بۆچوونە ئایینییەکانی ھەبووە.<ref>{{cite book|author1=Zanon, Irene|url=http://dspace.unive.it/handle/10579/3022|title=The Alchemical Apocalypse of Isaac Newton|author2=Villari, Enrica|author3=Innocenti, Loretta|date=April 19, 2013|publisher=[[Ca' Foscari University of Venice]] - Department of Languages, Cultures and Society|page=abstract|format=PDF|access-date=February 3, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20130903132315/http://dspace.unive.it/bitstream/handle/10579/3022/The%20Alchemical%20Apocalypse%20of%20Isaac%20Newton.pdf|archive-date=September 3, 2013|url-status=live}} Quote: "Yet nothing has been said about a possible influence of alchemical knowledge over Newton's Biblical exegesis." ([[Open Access]] PhD dissertation)</ref> === سێخودایی === بەرھەمی نیوتن لە ڕەخنەی دەقی پەیمانی نوێ، ''باسێکی مێژوویی دوو گەندەڵیی بەرچاوی کتێبی پیرۆز''، لە نامەیەکدا بۆ جۆن لۆک لە ١٤ی تشرینی دووەمی ١٦٩٠ نێردراوە. لەوێدا پێداچوونەوە بە بەڵگەکان دەکات کە مەسیحییە سەرەتایییەکان ھەرگیز باوەڕیان بە سێخودایی نەبووە و دواتر ئەمە داھێنراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Parker |first=Kim Ian |date=February 2009 |title=Newton, Locke and the Trinity: Sir Isaac's comments on Locke's: ''A Paraphrase and Notes on the Epistle of St Paul to the Romans'' |journal=Scottish Journal of Theology |volume=62 |issue=1 |pages=40–52 |doi=10.1017/s0036930608004626}}</ref> == ئیسلام == لەسەر بیر و بۆچوونی ئیسحاق نیوتنێکی یەکتاپەرست لەسەر دینی [[ئیسلام]] و پێغەمبەر محەممەد، ڕاپۆرتێک کە لەلایەن جەی ئێدلێستۆنەوە وەرگیراوە، باس لەوە دەکات کە زانای سویدی جێکۆب جۆناس بیۆرنستال، لە کاتی سەردانێکیدا بۆ لای بانگخوازی ئەناباپتیست فۆنتێن لە ئەمستردام لە ساڵی ١٧٧٤، پێی وتراوە کە نیوتن پێی وابووە کە پێغەمبەر [[محەممەد]] لەلایەن خوداوە نێردراوە بۆ ئەوەی گەلەکەی لە تاریکی بھێنێتە دەرەوە و بەرەو ''یەکتاپەرستی'' ڕێنموویییان بکات، بەڵام لە ھەمان کاتیشدا ئەفسانە و موعجیزەکانی ڕەتکردووەتەوە کە لە قورئان و لە گێڕانەوەکانی ژیانی پێغەمبەر محەممەددا ھاتوون.<ref>J. Edleston, ed., ''Correspondence of Sir Isaac Newton and Professor Cotes'' (London: John W. Parker, 1850), p. lxxx.</ref> وێڕای ئەم گێڕانەوەیەی بۆچوونی نیوتن لەسەر ئیسلام و پێغەمبەر محەممەد، ئیسحاق نیوتن ڕوانگە دژبەرەکانی بەرامبەر بە سێخودایی لە ڕێگەی ڕەخنە مەسیحییەکانی کتێبی پیرۆزی مەسیحی و مێژووی مەسیحییە سەرەتایییەکانەوە پەرەی پێدراوە نەوەک لە ڕێگەی پەیوەندییەکی بەردەوام لەگەڵ کتێبی پیرۆزی ئیسلام، بەڵکوو ئەمە بۆچوونێکی نیوتن بووە لەسەر دینی یەکتاپەرستیی ئیسلام و دەبێت جیابکرێتەوە لە نووسراوە دینناسییە ڕاستەوخۆکانی خۆی. == سەرچاوەکان == <references responsive="" />{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|دین|کتێبی پیرۆز|مەسیحییەت|ئیسلام|گەردوونناسی|زانست|فەلسەفە|ئایین|گەردوون}} [[پۆل:ڕەخنە لە دین]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی لاتینی]] [[پۆل:ئایزک نیوتن]] sg5zdycux7gm20gk7u43fvpvuldkt1f 0 303582 1661063 1661049 2026-09-05T12:49:16Z DreamHourFlight 39788 /* ئەمانەش ببینە */ 1661063 wikitext text/x-wiki {{multiple image | align = right | total_width = 300 | image1 = Antony with Octavian aureus.jpg | alt1 = دوو دراوی زێڕین بە وێنەی ئەنتۆنی و ئۆکتاڤیان | image2 = Lepidus.jpg | alt2 = دراوێک بە وێنەی لێپیدس | footer = دراوەکانی ئەندامانی دەسەڵاتی سێقۆڵی (ئەنتۆنی، ئۆکتاڤیان و لێپیدس)، کە نووسراوی {{smallcaps|iiivir r p c}} (''triumvir rei publicae constituendae'') لەسەرە. }} '''تریومڤیراتی دووەم''' یان '''دەسەڵاتی سێقۆڵیی دووەم'''، دەستە و دەسەڵاتێکی نائاساییی باڵا بوو کە لە کۆتاییی سەردەمی [[کۆماری ڕۆمانی]]دا بۆ سێ سەرکردەی دیار: [[مارک ئەنتۆنی]]، مارکوس ئیمیلیۆس [[لێپیدس]] و [[ئەگوستوس|ئۆکتاڤیان]] دامەزرا، تا دەسەڵاتێکی ڕەھایان لە بەڕێوەبردنی دەوڵەتدا پێ ببەخشێت.<ref name="Cadoux2012">{{cite encyclopedia |last1=Cadoux |first1=Theodore John |last2=Lintott |first2=Andrew |title=triumviri |encyclopedia=The Oxford Classical Dictionary |date=2012-12-20 |publisher=Oxford University Press |doi=10.1093/acrefore/9780199381135.013.6576 |isbn=978-0-19-954556-8}}</ref> ئەم دەسەڵاتە بە شێوەیەکی فەرمی بەپێی یاسای تیتیا (''lex Titia'') لە ٢٧ی تشرینی دووەمی ٤٣ پێش زایین بۆ ماوەی پێنج ساڵ پێکھێنرا، و لە ساڵی ٣٧ پێش زایین بۆ پێنج ساڵی تر نوێکرایەوە پێش ئەوەی لە ساڵی ٣٢ پێش زایین کۆتایی پێ بێت. بەپێی ئەم یاسایە، دەسەڵاتێکی بەرفراوان بە ھەر سێ سەرکردەکە درا بۆ دەرکردن و ھەڵوەشاندنەوەی یاساکان، سزادانی بێ دادگاییکردن و دەستنیشانکردنی تەواوی بەرپرس و [[کۆنسوڵی ڕۆم|کۆنسوڵەکان]]، ھەروەھا خاکی کۆمارەکەیان بەسەر سێ ناوچەی سەرەکیدا دابەش کرد. ئەم ھاوپەیمانییە لە دوای زنجیرەیەک شەڕی ناوخۆ لە نێوان ئەنتۆنی و ئەنجومەنی پیراندا لەدایک بوو، بە مەبەستی سەپاندنەوەی دەسەڵاتی لایەنگرانی سێزار بەسەر پارێزگاکانی ڕۆژئاوا و تۆڵەسەندنەوە لەو کۆماریخوازانەی کە بەشدار بوون لە [[تیرۆرکردنی جولیوس سێزار]]دا. دوای ڕاگەیاندنی فەرمانی کوشتنی نەیارە سیاسییەکان و لەناوبردنی بەشێکی زۆری ئەندامانی ئەنجومەنی پیران، لە شەڕی فیلیپیدا لە ساڵی ٤٢ پێش زایین کۆماریخوازانیان تێکشکاند.<ref name="Goldsworthy2006">{{Cite book |last=Goldsworthy |first=Adrian |title=Caesar: Life of a Colossus |date=2006-01-01 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-13919-8 |page=511}}</ref> دوای سەرکەوتنی فیلیپی، ئەنتۆنی ناوچەکانی ڕۆژھەڵاتی وەرگرت، ئۆکتاڤیان ڕۆژئاوای گرتە دەست، و لێپیدس بۆ بەڕێوەبردنی باکووری ئەفریقا دیاری کرا. دواتر بەھۆی ململانێی سەربازی و کەمبوونەوەی ھەژموونی، لێپیدس لە ساڵی ٣٦ پێش زایین لە دەسەڵات دوورخرایەوە. پەیوەندیی نێوان دوو سەرکردەکەی تر (ئەنتۆنی و ئۆکتاڤیان) بەرەو گرژی چوو، تا لە ساڵی ٣١ پێش زایین لە شەڕی دەریاییی ئەکتیۆم ڕووبەڕووی یەکتر بوونەوە. بە سەرکەوتنی ئۆکتاڤیان و شکستی ئەنتۆنی و [[کلیۆپاترا]]، ئۆکتاڤیان بووە تاکە فەرمانڕەوای بێڕکابەر و بە ناوی [[ئەگوستوس]] یەکەمین ئیمپراتۆریەتیی لە مێژووی ڕۆمدا دامەزراند. == ناو == دەستەواژەی «تریومڤیراتی دووەم» ناونیشانێکی مێژوونووسیی نوێیە کە لە پاش سەردەمی [[ڕینێسانس]] و لە کۆتاییی سەدەی ١٧ھەمدا بۆ جیاکردنەوەی لە «تریومڤیراتی یەکەم» (ھاوپەیمانیی نێوان پۆمپی، کراسۆس و [[جولیوس سێزار]] لە دەوروبەری ٥٩ پێش زایین) بەکارھێنراوە.<ref>{{cite journal |last=Ridley |first=R |date=1999-01-01 |title=What's in the Name: the so-called First Triumvirate |journal=Arctos: Acta Philologica Fennica |volume=33 |pages=133–144}}</ref> لە سەردەمی ڕۆمدا ناوی فەرمیی ئەم دەستەیە بریتی بوو لە ''Triumviri Rei Publicae Constituendae'' بە واتای «دەستەی سێقۆڵی بۆ ڕێکخستنەوەی کۆمار».<ref name="Vervaet2020">{{Cite book |last=Vervaet |first=Fredrick |chapter=The triumvirate ''rei publicae constituendae'' |title=The triumviral period: civil war, political crisis and socioeconomic transformations |date=2020-01-01 |editor-last=Pina Polo |editor-first=Francisco |publisher=Prensas de la Universidad de Zaragoza |pages=23–48 |isbn=978-84-1340-096-9}}</ref> == سەردەمی دەسەڵاتی تریومڤیرات == [[File:Jean-Léon Gérôme - The Death of Caesar - Walters 37884.jpg|thumb|تەرمی جولیوس سێزار و ئاھەنگگێڕانی بکوژەکانی، تابلۆی کێشراوی ژان-لیۆن ژیرۆم لە سەدەی نۆزدەھەمدا]] دوای [[تیرۆرکردنی جولیوس سێزار]] لە ١٥ی ئازاری ٤٤ پێش زایین، لە سەرەتادا ڕێککەوتنێک لە نێوان بکوژانی سێزار و لایەنگرانی سێزاردا کرا کە لێخۆشبوونی گشتی و ھەڵوەشاندنەوەی پۆستی [[دیکتاتۆری ڕۆم]]ی لەخۆگرتبوو.<ref name="Tempest2017">{{Cite book |last=Tempest |first=Kathryn |title=Brutus: the noble conspirator |date=2017-01-01 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-18009-1 |page=241}}</ref> بەڵام کاتێک مارک ئەنتۆنی بوو بە کۆنسوڵ، یاسایەکی پەسەند کرد کە دەسەڵاتی فەرمانڕەوایەتیی گالی پێ بەخشی تا بتوانێت گوشار بخاتە سەر ئەنجومەنی پیران و ئیتالیا. لە ھەمان کاتدا ئۆکتاڤیان، وەک میراتگری یاساییی سێزار، سوپایەکی تایبەتیی لە سەربازە دێرینەکانی سێزار پێکھێنا. بە ھاندانی وتاربێژ [[سیسرۆ]]، ئەنجومەنی پیران پشتیوانیی لە ئۆکتاڤیان کرد دژی ئەنتۆنی، کە بووە ھۆی شکستی ئەنتۆنی لە شەڕی موتینا لە نیسانی ٤٣ پێش زایین.<ref name="Rawson1992">{{Cite book |last=Rawson |first=Elizabeth |chapter=The aftermath of the Ides |title=The Cambridge Ancient History, Vol. 9: The Last Age of the Roman Republic, 146–43 BC |date=1992-01-01 |publisher=Cambridge University Press |isbn=0-521-85073-8 |pages=468–490}}</ref> بەڵام کاتێک ھەردوو کۆنسوڵی فەرمیی ڕۆم لە شەڕەکەدا کوژران، ئۆکتاڤیان بە سوپاکەیەوە بەرەو ڕۆما بەڕێکەوت و پۆستی کۆنسوڵی بۆ خۆی مسۆگەر کرد. === پێکھێنان و دەسەڵاتە یاسایییەکان، ٤٣ پێش زایین === ئۆکتاڤیان پاش گەیشتنی بە ڕۆما لەگەڵ ئەنتۆنی لەژێر چاودێریی لێپیدس لە نزیک بۆلۆنیا کۆبووەوە. لەژێر گوشاری سەربازە سێزارییەکاندا، ھەر سێ سەرکردەکە ئاشت بوونەوە و بڕیاریان دا دەسەڵاتێکی سێقۆڵی بۆ ماوەی پێنج ساڵ پێکبھێنن.<ref name="Rawson1992" /> ئەم ڕێککەوتنە لە ٢٧ی تشرینی دووەمی ٤٣ پێش زایین لە ڕێگەی یاسای تیتیاوە (''lex Titia'') بە فەرمی پەسەند کرا.<ref name="Broughton1952">{{cite book |last=Broughton |first=Thomas Robert Shannon |date=1952-01-01 |title=The Magistrates of the Roman Republic, Vol. 2 |publisher=American Philological Association |pages=337–340}}</ref> دەسەڵاتی ئەندامانی تریومڤیرات لە دەسەڵاتی کۆنسوڵە ئاسایییەکان بەرزتر بوو؛ ئەوان مافی دەرکردنی بڕیاری پابەندکەریان ھەبوو بەبێ ئەوەی مافی تانەلێدان لە دادگاکاندا ھەبێت، ھەروەھا مافی ڕاستەوخۆی دەستنیشانکردنی فەرمانڕەوای پارێزگاکان و سەرپەرشتیکردنی خەزێنەی گشتییان پێ درا.<ref name="Millar1973">{{Cite journal |last=Millar |first=Fergus |date=1973-01-01 |title=Triumvirate and Principate |journal=The Journal of Roman Studies |volume=63 |pages=50–67 |doi=10.2307/299165}}</ref> خاکەکانی ڕۆژئاوای کۆماریش بەم شێوەیە دابەش کران: * مارک ئەنتۆنی: ناوچەکانی گالی پێ درا. * لێپیدس: ناوچەکانی باشووری گال و ئیسپانیای وەرگرت. * ئۆکتاڤیان: باکووری ئەفریقا، ساردینیا و سیسیلیای پێ بەخشرا.<ref name="Rawson1992" /> === فەرمانی کوشتنی نەیارەکان (پڕۆسکریپشن) === بۆ دابینکردنی سەرمایەی پێویست بۆ سوپاکانیان و لەناوبردنی دوژمنە سیاسییەکانیان لە ناوخۆدا، ئەندامانی دەستەکە لیستێکی ناوی نەیارەکانیان بڵاوکردەوە کە تێیدا بڕیاری لەسێدارەدان و دەستبەسەرداگرتنی موڵک و ماڵیان درابوو.<ref name="Hinard1985">{{Cite book |last=Hinard |first=François |title=Les proscriptions de la Rome républicaine |date=1985-01-01 |publisher=École française de Rome |isbn=978-2-7283-0094-5 |pages=266–269}}</ref> مێژوونووسانی کۆن ژمارەی کوژراوانی ئەم قۆناغەیان بە ٣٠٠ ئەندامی ئەنجومەنی پیران و نزیکەی ٢،٠٠٠ کەس لە چینە دەوڵەمەندەکانی تر خەمڵاندووە. لە بەناوبانگترین ئەو کەسانەی لەم کوشتارەدا لەسێدارە درا، وتاربێژی ناودار [[سیسرۆ]] بوو کە بە داوای ڕاستەوخۆی مارک ئەنتۆنی کوژرا.<ref>{{cite encyclopedia |last=Thein |first=Alexander |title=Proscriptions |encyclopedia=The Encyclopedia of Ancient History |date=2018-01-01 |publisher=Wiley |doi=10.1002/9781444338386.wbeah30481 |isbn=978-1-4051-7935-5}}</ref> === شەڕی ناوخۆییی ڕزگارکەران و شەڕی فیلیپی، ٤٢ پێش زایین === [[File:Brutuscng752619.jpg|thumb|دراوێکی لێدراو لەلایەن بروتوس لە ٤٢ پێش زایین بەبۆنەی [[تیرۆرکردنی جولیوس سێزار]]]] لە ساڵی ٤٢ پێش زایین، ئەنتۆنی و ئۆکتاڤیان بە سوپایەکی نزیکەی ٤٠ لێجیۆنەوە لە [[دەریای ئادریاتیک]] پەڕینەوە بەرەو مەکدۆنیا بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی سوپای کۆماریخوازان بە سەرکردایەتیی بروتوس و کاسیۆس.<ref name="Pelling1996">{{cite book |last=Pelling |first=Christopher |chapter=The triumviral period |title=The Cambridge Ancient History, Vol. 10: The Augustan Empire, 43 BC–AD 69 |date=1996-01-01 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-26430-3 |pages=1–69}}</ref> لە تشرینی یەکەمی ٤٢ پێش زایین، دوو شەڕی گەورە لە نزیک شاری فیلیپی ڕوویاندا. لە شەڕی یەکەمدا، کاسیۆس بە ھەڵە وا تێگەیشت کە سوپاکەیان شکستی ھێناوە، بۆیە خۆی کوشت. لە شەڕی دووەمدا دوای سێ ھەفتە، مارک ئەنتۆنی سەرکەوتنێکی یەکلاکەرەوەی بەسەر سوپای بروتوسدا بەدەستھێنا کە بووە ھۆی ئەوەی بروتوسیش پەنا بۆ خۆکوشتن ببات.<ref name="Pelling1996" /> بەم شێوەیە بەرەی سەرەکیی کۆماریخوازان بەتەواوی لەناوچوو. === دابەشکاریی نوێ و شەڕی پیروسیا === پاش سەرکەوتنی فیلیپی، ھاوپەیمانەکان ناوچەکانی دەسەڵاتیان ڕێکخستەوە: ئەنتۆنی پارێزگا دەوڵەمەندەکانی ڕۆژھەڵاتی وەرگرت بۆ ڕێکخستنەوەی کارگێڕیی ناوچەکە و شەڕ لە دژی [[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی]]؛ ئۆکتاڤیان ئەرکی دابینکردنی زەوی بۆ سەربازە دێرینەکان لە ئیتالیا و شەڕی دژی سێکستۆس پۆمپی (کوڕی پۆمپی کە دەستی بەسەر سیسیلیادا گرتبوو) پێ بەخشرا؛ لێپیدسیش تەنیا ناوچەی باکووری ئەفریقای بۆ مایەوە.<ref name="Pelling1996" /> لە کاتێکدا ئۆکتاڤیان سەرقاڵی دابەشکردنی زەوی بوو لە ئیتالیا، برا و ھاوسەری ئەنتۆنی (لوکیوس ئەنتۆنیوس و فولڤیا) یاخیبوونێکیان لە دژی ئۆکتاڤیان بەرپاکرد کە بە شەڕی پیروسیا ناسراوە (٤١–٤٠ پێش زایین). ئۆکتاڤیان توانی شاری پیروسیا گەمارۆ بدات و یاخیبووان ناچار بە خۆبەدەستەوەدان بکات.<ref name="Pelling1996" /> === پەیمانەکانی بروندیسیۆم، میسینۆم و تارێنتۆم === [[File:Roman-Empire-39BC-sm.png|thumb|دابەشبوونی دەسەڵات لە پاش پەیمانی بروندیسیۆم (٣٩ پێش زایین). ناوچەکانی ئەنتۆنی بە سەوز، ئۆکتاڤیان بە مۆر و لێپیدس بە قاوەیی دیاری کراون.]] بۆ ڕێگریکردن لە ھەڵگیرسانی شەڕ لە نێوان ئەنتۆنی و ئۆکتاڤیان، لە ئەیلوولی ٤٠ پێش زایین پەیمانی بروندیسیۆم بەسترا کە تێیدا دەسەڵاتی ئۆکتاڤیان بەسەر ڕۆژئاوا و ئەنتۆنی بەسەر ڕۆژھەڵاتدا چەسپێنرا، و بۆ پتەوکردنی ئەم پەیمانە، ئەنتۆنی ھاوسەرگیریی لەگەڵ خوشکی ئۆکتاڤیان (ئۆکتاڤیا) کرد.<ref name="Pelling1996" /> لە ساڵی ٣٩ پێش زایینیشدا لە میسینۆم ڕێککەوتنێک لەگەڵ سێکستۆس پۆمپی کرا تا گەمارۆی دەریایی لەسەر گەیشتنی گەنم بۆ ئیتالیا لابدات. لە ساڵی ٣٧ پێش زایین، لە پەیمانی تارێنتۆمدا ماوەی دەسەڵاتی سێقۆڵیی تریومڤیرات بۆ پێنج ساڵی تر درێژکرایەوە تا کۆتاییی ساڵی ٣٣ پێش زایین.<ref name="Pelling1996" /> === دوورخستنەوەی لێپیدس و شکستی ھەڵمەتی پارت، ٣٦ پێش زایین === لە ساڵی ٣٦ پێش زایین، ژەنەڕاڵی لێھاتووی ئۆکتاڤیان، مارکوس ڤیپسانیۆس ئاگریپا، لە شەڕی دەریاییی ناولۆکۆسدا سێکستۆس پۆمپیی تێکشکاند. لە کاتی کۆتاییھاتنی شەڕەکەدا، لێپیدس ھەوڵی دا دەست بەسەر تەواوی سیسیلیادا بگرێت، بەڵام ئۆکتاڤیان چووە ناو سەربازگەکەی و توانی سەربازەکانی لێپیدس بۆ لای خۆی ڕابکێشێت. بەم شێوەیە لێپیدس لە ئەندامێتیی تریومڤیرات دەرکرا و بۆ گوندێکی دوورەدەست دوورخرایەوە، بەڵام پۆستی ئایینیی گەورەی پاپای ڕۆمی (''pontifex maximus'') تا مردنی بۆ ھێڵدرایەوە.<ref name="Pelling1996" /> لە ھەمان ساڵدا، مارک ئەنتۆنی ھەڵمەتێکی سەربازیی گەورەی لە ڕێگەی [[شانشینی ئەرمەنستان (کۆن)]] بەرەو ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی (پارت) دەست پێکرد. بەڵام بەھۆی لەدەستدانی کەلوپەلی گەمارۆدان و ھێرشی سوارچاکە تیرھاوێژەکانی پارت، سوپای ڕۆم تووشی زیانێکی گەورە بوو و ناچار بوو بە لەدەستدانی یەک لەسەر سێی سەربازەکانی پاشەکشە بکات.<ref name="Pelling1996" /> == ھەڵوەشان و شەڕی کۆتایی == [[File:Cleopatra Tetradrachm Antiochia.jpg|thumb|دراوێکی زیوین بە وێنەی کلیۆپاترا و مارک ئەنتۆنی (٣٦ پێش زایین)]] دوای کەمبوونەوەی دەسەڵات لە سێ سەرکردەوە بۆ دوو سەرکردە، ڕکابەری لە نێوان ئەنتۆنی و ئۆکتاڤیان گەیشتە قۆناغی شەڕی ڕاستەوخۆ. لە ساڵی ٣٤ پێش زایین، ئەنتۆنی لە مەراسیمێکدا بە ناوی «بەخشینەکانی ئەسکەندەریە» خاک و پاشایەتییەکانی ڕۆژھەڵاتی بەسەر منداڵەکانی خۆی لە شاژن کلیۆپاترا دابەش کرد و سێزاریۆنی (کوڕی سێزار و کلیۆپاترا) وەک میراتگری ڕاستەقینەی سێزار ناساند.<ref name="Pelling1996" /> ئۆکتاڤیان ئەم ھەنگاوەی قۆستەوە و بە شێوەیەکی یاسایی وەسیەتنامەی ئەنتۆنی لە پەرستگای ڤێستا لە ڕۆما خوێندەوە، کە تێیدا نووسرابوو دوای مردنی لە تەنیشت کلیۆپاترا لە [[ئەسکەندەریە]] بنێژرێت. ئەمەش بووە ھۆی تووڕەبوونی خەڵکی ئیتالیا و ئەنجومەنی پیران، کە وای لە ئەنجومەن کرد دەسەڵاتە فەرمییەکانی لە ئەنتۆنی وەربگرێتەوە و شەڕ دژی کلیۆپاترا ڕابگەیەنێت.<ref name="Pelling1996" /> لە ٢ی ئەیلوولی ٣١ پێش زایین، لە شەڕی دەریاییی ئەکتیۆم لە کەناراوەکانی یۆنان، کەشتیگەلی ئۆکتاڤیان بە سەرکردایەتیی ئاگریپا کەشتیگەلی ئەنتۆنی و کلیۆپاترای تێکشکاند.<ref name="Pelling1996" /> لە ساڵی ٣٠ پێش زایین سوپای ئۆکتاڤیان گەیشتە میسر؛ بە گرتنی ئەسکەندەریە، ھەردوو ئەنتۆنی و کلیۆپاترا پەنایان بۆ خۆکوشتن برد، و بەم شێوەیە کۆتایی بە دەسەڵاتی تریومڤیراتی دووەم و تەواوی سەردەمی کۆماری ڕۆمانی ھات. == میرات و گرنگیی مێژوویی == سەرکەوتنی ئۆکتاڤیان لە قۆناغی تریومڤیراتدا ڕێگەی بۆ دامەزراندنی سیستمی پرینسیپات و [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]] خۆش کرد. مێژوونووسی ڕۆمانی تاسیتوس ئاماژەی بەوە کردووە کە شەڕەکانی ئەم قۆناغە تەواوی بنەما کۆمارییەکانی ڕۆمی لەناوبرد و کۆمارەکەی بێ چەک و بێ بەرگری ھێشتەوە.<ref name="Rawson1992" /> لە ڕووی کەلتوورییەوە، ئەم سەردەمە ناسەقامگیرە کاریگەریی گەورەی لەسەر شاکارە ئەدەبییەکانی ئەو سەردەمە ھەبوو، وەک شیعرەکانی [[ھۆراس]]، بەرھەمەکانی [[ڤێرجیل]] (بەتایبەت ''ئیکۆلۆگەکان'' کە باسی لەدەستدانی زەویی جووتیاران دەکات لە کاتی دابەشکردنی زەوی بۆ سەربازە دێرینەکان) و مێژوونووسانی وەک سالوست.<ref>{{cite encyclopedia |last=Welch |first=Kathryn |title=Triumvirate, Second |encyclopedia=The Encyclopedia of Ancient History |date=2016-01-01 |publisher=Wiley |doi=10.1002/9781444338386.wbeah30085 |isbn=978-1-4051-7935-5}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[تریومڤیراتی یەکەم]] * [[کۆماری ڕۆمانی]] * [[جولیوس سێزار]] * [[ئەگوستوس]] * [[مارک ئەنتۆنی]] * [[سەردەمی ئەگوستوس]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{DEFAULTSORT:Triumvirate, Second}} [[پۆل:تریومڤیراتی دووەم]] [[پۆل:کۆماری ڕۆمانی]] [[پۆل:ئەگوستوس]] [[پۆل:مارک ئەنتۆنی]] [[پۆل:لێپیدس]] [[پۆل:ڕۆمای کۆن]] [[پۆل:دامەزراندنەکانی ٤٣ پێش زایین]] [[پۆل:ھەڵوەشاندنەوەکانی ٣٣ پێش زایین]] fkmxlgw2bk8umfxvdcqbx6y9ff4ccx2 1661064 1661063 2026-09-05T12:50:11Z DreamHourFlight 39788 /* ئەمانەش ببینە */ 1661064 wikitext text/x-wiki {{multiple image | align = right | total_width = 300 | image1 = Antony with Octavian aureus.jpg | alt1 = دوو دراوی زێڕین بە وێنەی ئەنتۆنی و ئۆکتاڤیان | image2 = Lepidus.jpg | alt2 = دراوێک بە وێنەی لێپیدس | footer = دراوەکانی ئەندامانی دەسەڵاتی سێقۆڵی (ئەنتۆنی، ئۆکتاڤیان و لێپیدس)، کە نووسراوی {{smallcaps|iiivir r p c}} (''triumvir rei publicae constituendae'') لەسەرە. }} '''تریومڤیراتی دووەم''' یان '''دەسەڵاتی سێقۆڵیی دووەم'''، دەستە و دەسەڵاتێکی نائاساییی باڵا بوو کە لە کۆتاییی سەردەمی [[کۆماری ڕۆمانی]]دا بۆ سێ سەرکردەی دیار: [[مارک ئەنتۆنی]]، مارکوس ئیمیلیۆس [[لێپیدس]] و [[ئەگوستوس|ئۆکتاڤیان]] دامەزرا، تا دەسەڵاتێکی ڕەھایان لە بەڕێوەبردنی دەوڵەتدا پێ ببەخشێت.<ref name="Cadoux2012">{{cite encyclopedia |last1=Cadoux |first1=Theodore John |last2=Lintott |first2=Andrew |title=triumviri |encyclopedia=The Oxford Classical Dictionary |date=2012-12-20 |publisher=Oxford University Press |doi=10.1093/acrefore/9780199381135.013.6576 |isbn=978-0-19-954556-8}}</ref> ئەم دەسەڵاتە بە شێوەیەکی فەرمی بەپێی یاسای تیتیا (''lex Titia'') لە ٢٧ی تشرینی دووەمی ٤٣ پێش زایین بۆ ماوەی پێنج ساڵ پێکھێنرا، و لە ساڵی ٣٧ پێش زایین بۆ پێنج ساڵی تر نوێکرایەوە پێش ئەوەی لە ساڵی ٣٢ پێش زایین کۆتایی پێ بێت. بەپێی ئەم یاسایە، دەسەڵاتێکی بەرفراوان بە ھەر سێ سەرکردەکە درا بۆ دەرکردن و ھەڵوەشاندنەوەی یاساکان، سزادانی بێ دادگاییکردن و دەستنیشانکردنی تەواوی بەرپرس و [[کۆنسوڵی ڕۆم|کۆنسوڵەکان]]، ھەروەھا خاکی کۆمارەکەیان بەسەر سێ ناوچەی سەرەکیدا دابەش کرد. ئەم ھاوپەیمانییە لە دوای زنجیرەیەک شەڕی ناوخۆ لە نێوان ئەنتۆنی و ئەنجومەنی پیراندا لەدایک بوو، بە مەبەستی سەپاندنەوەی دەسەڵاتی لایەنگرانی سێزار بەسەر پارێزگاکانی ڕۆژئاوا و تۆڵەسەندنەوە لەو کۆماریخوازانەی کە بەشدار بوون لە [[تیرۆرکردنی جولیوس سێزار]]دا. دوای ڕاگەیاندنی فەرمانی کوشتنی نەیارە سیاسییەکان و لەناوبردنی بەشێکی زۆری ئەندامانی ئەنجومەنی پیران، لە شەڕی فیلیپیدا لە ساڵی ٤٢ پێش زایین کۆماریخوازانیان تێکشکاند.<ref name="Goldsworthy2006">{{Cite book |last=Goldsworthy |first=Adrian |title=Caesar: Life of a Colossus |date=2006-01-01 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-13919-8 |page=511}}</ref> دوای سەرکەوتنی فیلیپی، ئەنتۆنی ناوچەکانی ڕۆژھەڵاتی وەرگرت، ئۆکتاڤیان ڕۆژئاوای گرتە دەست، و لێپیدس بۆ بەڕێوەبردنی باکووری ئەفریقا دیاری کرا. دواتر بەھۆی ململانێی سەربازی و کەمبوونەوەی ھەژموونی، لێپیدس لە ساڵی ٣٦ پێش زایین لە دەسەڵات دوورخرایەوە. پەیوەندیی نێوان دوو سەرکردەکەی تر (ئەنتۆنی و ئۆکتاڤیان) بەرەو گرژی چوو، تا لە ساڵی ٣١ پێش زایین لە شەڕی دەریاییی ئەکتیۆم ڕووبەڕووی یەکتر بوونەوە. بە سەرکەوتنی ئۆکتاڤیان و شکستی ئەنتۆنی و [[کلیۆپاترا]]، ئۆکتاڤیان بووە تاکە فەرمانڕەوای بێڕکابەر و بە ناوی [[ئەگوستوس]] یەکەمین ئیمپراتۆریەتیی لە مێژووی ڕۆمدا دامەزراند. == ناو == دەستەواژەی «تریومڤیراتی دووەم» ناونیشانێکی مێژوونووسیی نوێیە کە لە پاش سەردەمی [[ڕینێسانس]] و لە کۆتاییی سەدەی ١٧ھەمدا بۆ جیاکردنەوەی لە «تریومڤیراتی یەکەم» (ھاوپەیمانیی نێوان پۆمپی، کراسۆس و [[جولیوس سێزار]] لە دەوروبەری ٥٩ پێش زایین) بەکارھێنراوە.<ref>{{cite journal |last=Ridley |first=R |date=1999-01-01 |title=What's in the Name: the so-called First Triumvirate |journal=Arctos: Acta Philologica Fennica |volume=33 |pages=133–144}}</ref> لە سەردەمی ڕۆمدا ناوی فەرمیی ئەم دەستەیە بریتی بوو لە ''Triumviri Rei Publicae Constituendae'' بە واتای «دەستەی سێقۆڵی بۆ ڕێکخستنەوەی کۆمار».<ref name="Vervaet2020">{{Cite book |last=Vervaet |first=Fredrick |chapter=The triumvirate ''rei publicae constituendae'' |title=The triumviral period: civil war, political crisis and socioeconomic transformations |date=2020-01-01 |editor-last=Pina Polo |editor-first=Francisco |publisher=Prensas de la Universidad de Zaragoza |pages=23–48 |isbn=978-84-1340-096-9}}</ref> == سەردەمی دەسەڵاتی تریومڤیرات == [[File:Jean-Léon Gérôme - The Death of Caesar - Walters 37884.jpg|thumb|تەرمی جولیوس سێزار و ئاھەنگگێڕانی بکوژەکانی، تابلۆی کێشراوی ژان-لیۆن ژیرۆم لە سەدەی نۆزدەھەمدا]] دوای [[تیرۆرکردنی جولیوس سێزار]] لە ١٥ی ئازاری ٤٤ پێش زایین، لە سەرەتادا ڕێککەوتنێک لە نێوان بکوژانی سێزار و لایەنگرانی سێزاردا کرا کە لێخۆشبوونی گشتی و ھەڵوەشاندنەوەی پۆستی [[دیکتاتۆری ڕۆم]]ی لەخۆگرتبوو.<ref name="Tempest2017">{{Cite book |last=Tempest |first=Kathryn |title=Brutus: the noble conspirator |date=2017-01-01 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-18009-1 |page=241}}</ref> بەڵام کاتێک مارک ئەنتۆنی بوو بە کۆنسوڵ، یاسایەکی پەسەند کرد کە دەسەڵاتی فەرمانڕەوایەتیی گالی پێ بەخشی تا بتوانێت گوشار بخاتە سەر ئەنجومەنی پیران و ئیتالیا. لە ھەمان کاتدا ئۆکتاڤیان، وەک میراتگری یاساییی سێزار، سوپایەکی تایبەتیی لە سەربازە دێرینەکانی سێزار پێکھێنا. بە ھاندانی وتاربێژ [[سیسرۆ]]، ئەنجومەنی پیران پشتیوانیی لە ئۆکتاڤیان کرد دژی ئەنتۆنی، کە بووە ھۆی شکستی ئەنتۆنی لە شەڕی موتینا لە نیسانی ٤٣ پێش زایین.<ref name="Rawson1992">{{Cite book |last=Rawson |first=Elizabeth |chapter=The aftermath of the Ides |title=The Cambridge Ancient History, Vol. 9: The Last Age of the Roman Republic, 146–43 BC |date=1992-01-01 |publisher=Cambridge University Press |isbn=0-521-85073-8 |pages=468–490}}</ref> بەڵام کاتێک ھەردوو کۆنسوڵی فەرمیی ڕۆم لە شەڕەکەدا کوژران، ئۆکتاڤیان بە سوپاکەیەوە بەرەو ڕۆما بەڕێکەوت و پۆستی کۆنسوڵی بۆ خۆی مسۆگەر کرد. === پێکھێنان و دەسەڵاتە یاسایییەکان، ٤٣ پێش زایین === ئۆکتاڤیان پاش گەیشتنی بە ڕۆما لەگەڵ ئەنتۆنی لەژێر چاودێریی لێپیدس لە نزیک بۆلۆنیا کۆبووەوە. لەژێر گوشاری سەربازە سێزارییەکاندا، ھەر سێ سەرکردەکە ئاشت بوونەوە و بڕیاریان دا دەسەڵاتێکی سێقۆڵی بۆ ماوەی پێنج ساڵ پێکبھێنن.<ref name="Rawson1992" /> ئەم ڕێککەوتنە لە ٢٧ی تشرینی دووەمی ٤٣ پێش زایین لە ڕێگەی یاسای تیتیاوە (''lex Titia'') بە فەرمی پەسەند کرا.<ref name="Broughton1952">{{cite book |last=Broughton |first=Thomas Robert Shannon |date=1952-01-01 |title=The Magistrates of the Roman Republic, Vol. 2 |publisher=American Philological Association |pages=337–340}}</ref> دەسەڵاتی ئەندامانی تریومڤیرات لە دەسەڵاتی کۆنسوڵە ئاسایییەکان بەرزتر بوو؛ ئەوان مافی دەرکردنی بڕیاری پابەندکەریان ھەبوو بەبێ ئەوەی مافی تانەلێدان لە دادگاکاندا ھەبێت، ھەروەھا مافی ڕاستەوخۆی دەستنیشانکردنی فەرمانڕەوای پارێزگاکان و سەرپەرشتیکردنی خەزێنەی گشتییان پێ درا.<ref name="Millar1973">{{Cite journal |last=Millar |first=Fergus |date=1973-01-01 |title=Triumvirate and Principate |journal=The Journal of Roman Studies |volume=63 |pages=50–67 |doi=10.2307/299165}}</ref> خاکەکانی ڕۆژئاوای کۆماریش بەم شێوەیە دابەش کران: * مارک ئەنتۆنی: ناوچەکانی گالی پێ درا. * لێپیدس: ناوچەکانی باشووری گال و ئیسپانیای وەرگرت. * ئۆکتاڤیان: باکووری ئەفریقا، ساردینیا و سیسیلیای پێ بەخشرا.<ref name="Rawson1992" /> === فەرمانی کوشتنی نەیارەکان (پڕۆسکریپشن) === بۆ دابینکردنی سەرمایەی پێویست بۆ سوپاکانیان و لەناوبردنی دوژمنە سیاسییەکانیان لە ناوخۆدا، ئەندامانی دەستەکە لیستێکی ناوی نەیارەکانیان بڵاوکردەوە کە تێیدا بڕیاری لەسێدارەدان و دەستبەسەرداگرتنی موڵک و ماڵیان درابوو.<ref name="Hinard1985">{{Cite book |last=Hinard |first=François |title=Les proscriptions de la Rome républicaine |date=1985-01-01 |publisher=École française de Rome |isbn=978-2-7283-0094-5 |pages=266–269}}</ref> مێژوونووسانی کۆن ژمارەی کوژراوانی ئەم قۆناغەیان بە ٣٠٠ ئەندامی ئەنجومەنی پیران و نزیکەی ٢،٠٠٠ کەس لە چینە دەوڵەمەندەکانی تر خەمڵاندووە. لە بەناوبانگترین ئەو کەسانەی لەم کوشتارەدا لەسێدارە درا، وتاربێژی ناودار [[سیسرۆ]] بوو کە بە داوای ڕاستەوخۆی مارک ئەنتۆنی کوژرا.<ref>{{cite encyclopedia |last=Thein |first=Alexander |title=Proscriptions |encyclopedia=The Encyclopedia of Ancient History |date=2018-01-01 |publisher=Wiley |doi=10.1002/9781444338386.wbeah30481 |isbn=978-1-4051-7935-5}}</ref> === شەڕی ناوخۆییی ڕزگارکەران و شەڕی فیلیپی، ٤٢ پێش زایین === [[File:Brutuscng752619.jpg|thumb|دراوێکی لێدراو لەلایەن بروتوس لە ٤٢ پێش زایین بەبۆنەی [[تیرۆرکردنی جولیوس سێزار]]]] لە ساڵی ٤٢ پێش زایین، ئەنتۆنی و ئۆکتاڤیان بە سوپایەکی نزیکەی ٤٠ لێجیۆنەوە لە [[دەریای ئادریاتیک]] پەڕینەوە بەرەو مەکدۆنیا بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی سوپای کۆماریخوازان بە سەرکردایەتیی بروتوس و کاسیۆس.<ref name="Pelling1996">{{cite book |last=Pelling |first=Christopher |chapter=The triumviral period |title=The Cambridge Ancient History, Vol. 10: The Augustan Empire, 43 BC–AD 69 |date=1996-01-01 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-26430-3 |pages=1–69}}</ref> لە تشرینی یەکەمی ٤٢ پێش زایین، دوو شەڕی گەورە لە نزیک شاری فیلیپی ڕوویاندا. لە شەڕی یەکەمدا، کاسیۆس بە ھەڵە وا تێگەیشت کە سوپاکەیان شکستی ھێناوە، بۆیە خۆی کوشت. لە شەڕی دووەمدا دوای سێ ھەفتە، مارک ئەنتۆنی سەرکەوتنێکی یەکلاکەرەوەی بەسەر سوپای بروتوسدا بەدەستھێنا کە بووە ھۆی ئەوەی بروتوسیش پەنا بۆ خۆکوشتن ببات.<ref name="Pelling1996" /> بەم شێوەیە بەرەی سەرەکیی کۆماریخوازان بەتەواوی لەناوچوو. === دابەشکاریی نوێ و شەڕی پیروسیا === پاش سەرکەوتنی فیلیپی، ھاوپەیمانەکان ناوچەکانی دەسەڵاتیان ڕێکخستەوە: ئەنتۆنی پارێزگا دەوڵەمەندەکانی ڕۆژھەڵاتی وەرگرت بۆ ڕێکخستنەوەی کارگێڕیی ناوچەکە و شەڕ لە دژی [[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی]]؛ ئۆکتاڤیان ئەرکی دابینکردنی زەوی بۆ سەربازە دێرینەکان لە ئیتالیا و شەڕی دژی سێکستۆس پۆمپی (کوڕی پۆمپی کە دەستی بەسەر سیسیلیادا گرتبوو) پێ بەخشرا؛ لێپیدسیش تەنیا ناوچەی باکووری ئەفریقای بۆ مایەوە.<ref name="Pelling1996" /> لە کاتێکدا ئۆکتاڤیان سەرقاڵی دابەشکردنی زەوی بوو لە ئیتالیا، برا و ھاوسەری ئەنتۆنی (لوکیوس ئەنتۆنیوس و فولڤیا) یاخیبوونێکیان لە دژی ئۆکتاڤیان بەرپاکرد کە بە شەڕی پیروسیا ناسراوە (٤١–٤٠ پێش زایین). ئۆکتاڤیان توانی شاری پیروسیا گەمارۆ بدات و یاخیبووان ناچار بە خۆبەدەستەوەدان بکات.<ref name="Pelling1996" /> === پەیمانەکانی بروندیسیۆم، میسینۆم و تارێنتۆم === [[File:Roman-Empire-39BC-sm.png|thumb|دابەشبوونی دەسەڵات لە پاش پەیمانی بروندیسیۆم (٣٩ پێش زایین). ناوچەکانی ئەنتۆنی بە سەوز، ئۆکتاڤیان بە مۆر و لێپیدس بە قاوەیی دیاری کراون.]] بۆ ڕێگریکردن لە ھەڵگیرسانی شەڕ لە نێوان ئەنتۆنی و ئۆکتاڤیان، لە ئەیلوولی ٤٠ پێش زایین پەیمانی بروندیسیۆم بەسترا کە تێیدا دەسەڵاتی ئۆکتاڤیان بەسەر ڕۆژئاوا و ئەنتۆنی بەسەر ڕۆژھەڵاتدا چەسپێنرا، و بۆ پتەوکردنی ئەم پەیمانە، ئەنتۆنی ھاوسەرگیریی لەگەڵ خوشکی ئۆکتاڤیان (ئۆکتاڤیا) کرد.<ref name="Pelling1996" /> لە ساڵی ٣٩ پێش زایینیشدا لە میسینۆم ڕێککەوتنێک لەگەڵ سێکستۆس پۆمپی کرا تا گەمارۆی دەریایی لەسەر گەیشتنی گەنم بۆ ئیتالیا لابدات. لە ساڵی ٣٧ پێش زایین، لە پەیمانی تارێنتۆمدا ماوەی دەسەڵاتی سێقۆڵیی تریومڤیرات بۆ پێنج ساڵی تر درێژکرایەوە تا کۆتاییی ساڵی ٣٣ پێش زایین.<ref name="Pelling1996" /> === دوورخستنەوەی لێپیدس و شکستی ھەڵمەتی پارت، ٣٦ پێش زایین === لە ساڵی ٣٦ پێش زایین، ژەنەڕاڵی لێھاتووی ئۆکتاڤیان، مارکوس ڤیپسانیۆس ئاگریپا، لە شەڕی دەریاییی ناولۆکۆسدا سێکستۆس پۆمپیی تێکشکاند. لە کاتی کۆتاییھاتنی شەڕەکەدا، لێپیدس ھەوڵی دا دەست بەسەر تەواوی سیسیلیادا بگرێت، بەڵام ئۆکتاڤیان چووە ناو سەربازگەکەی و توانی سەربازەکانی لێپیدس بۆ لای خۆی ڕابکێشێت. بەم شێوەیە لێپیدس لە ئەندامێتیی تریومڤیرات دەرکرا و بۆ گوندێکی دوورەدەست دوورخرایەوە، بەڵام پۆستی ئایینیی گەورەی پاپای ڕۆمی (''pontifex maximus'') تا مردنی بۆ ھێڵدرایەوە.<ref name="Pelling1996" /> لە ھەمان ساڵدا، مارک ئەنتۆنی ھەڵمەتێکی سەربازیی گەورەی لە ڕێگەی [[شانشینی ئەرمەنستان (کۆن)]] بەرەو ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی (پارت) دەست پێکرد. بەڵام بەھۆی لەدەستدانی کەلوپەلی گەمارۆدان و ھێرشی سوارچاکە تیرھاوێژەکانی پارت، سوپای ڕۆم تووشی زیانێکی گەورە بوو و ناچار بوو بە لەدەستدانی یەک لەسەر سێی سەربازەکانی پاشەکشە بکات.<ref name="Pelling1996" /> == ھەڵوەشان و شەڕی کۆتایی == [[File:Cleopatra Tetradrachm Antiochia.jpg|thumb|دراوێکی زیوین بە وێنەی کلیۆپاترا و مارک ئەنتۆنی (٣٦ پێش زایین)]] دوای کەمبوونەوەی دەسەڵات لە سێ سەرکردەوە بۆ دوو سەرکردە، ڕکابەری لە نێوان ئەنتۆنی و ئۆکتاڤیان گەیشتە قۆناغی شەڕی ڕاستەوخۆ. لە ساڵی ٣٤ پێش زایین، ئەنتۆنی لە مەراسیمێکدا بە ناوی «بەخشینەکانی ئەسکەندەریە» خاک و پاشایەتییەکانی ڕۆژھەڵاتی بەسەر منداڵەکانی خۆی لە شاژن کلیۆپاترا دابەش کرد و سێزاریۆنی (کوڕی سێزار و کلیۆپاترا) وەک میراتگری ڕاستەقینەی سێزار ناساند.<ref name="Pelling1996" /> ئۆکتاڤیان ئەم ھەنگاوەی قۆستەوە و بە شێوەیەکی یاسایی وەسیەتنامەی ئەنتۆنی لە پەرستگای ڤێستا لە ڕۆما خوێندەوە، کە تێیدا نووسرابوو دوای مردنی لە تەنیشت کلیۆپاترا لە [[ئەسکەندەریە]] بنێژرێت. ئەمەش بووە ھۆی تووڕەبوونی خەڵکی ئیتالیا و ئەنجومەنی پیران، کە وای لە ئەنجومەن کرد دەسەڵاتە فەرمییەکانی لە ئەنتۆنی وەربگرێتەوە و شەڕ دژی کلیۆپاترا ڕابگەیەنێت.<ref name="Pelling1996" /> لە ٢ی ئەیلوولی ٣١ پێش زایین، لە شەڕی دەریاییی ئەکتیۆم لە کەناراوەکانی یۆنان، کەشتیگەلی ئۆکتاڤیان بە سەرکردایەتیی ئاگریپا کەشتیگەلی ئەنتۆنی و کلیۆپاترای تێکشکاند.<ref name="Pelling1996" /> لە ساڵی ٣٠ پێش زایین سوپای ئۆکتاڤیان گەیشتە میسر؛ بە گرتنی ئەسکەندەریە، ھەردوو ئەنتۆنی و کلیۆپاترا پەنایان بۆ خۆکوشتن برد، و بەم شێوەیە کۆتایی بە دەسەڵاتی تریومڤیراتی دووەم و تەواوی سەردەمی کۆماری ڕۆمانی ھات. == میرات و گرنگیی مێژوویی == سەرکەوتنی ئۆکتاڤیان لە قۆناغی تریومڤیراتدا ڕێگەی بۆ دامەزراندنی سیستمی پرینسیپات و [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]] خۆش کرد. مێژوونووسی ڕۆمانی تاسیتوس ئاماژەی بەوە کردووە کە شەڕەکانی ئەم قۆناغە تەواوی بنەما کۆمارییەکانی ڕۆمی لەناوبرد و کۆمارەکەی بێ چەک و بێ بەرگری ھێشتەوە.<ref name="Rawson1992" /> لە ڕووی کەلتوورییەوە، ئەم سەردەمە ناسەقامگیرە کاریگەریی گەورەی لەسەر شاکارە ئەدەبییەکانی ئەو سەردەمە ھەبوو، وەک شیعرەکانی [[ھۆراس]]، بەرھەمەکانی [[ڤێرجیل]] (بەتایبەت ''ئیکۆلۆگەکان'' کە باسی لەدەستدانی زەویی جووتیاران دەکات لە کاتی دابەشکردنی زەوی بۆ سەربازە دێرینەکان) و مێژوونووسانی وەک سالوست.<ref>{{cite encyclopedia |last=Welch |first=Kathryn |title=Triumvirate, Second |encyclopedia=The Encyclopedia of Ancient History |date=2016-01-01 |publisher=Wiley |doi=10.1002/9781444338386.wbeah30085 |isbn=978-1-4051-7935-5}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[تریومڤیراتی یەکەم]] * [[کۆماری ڕۆمانی]] * [[جولیوس سێزار]] * [[ئەگوستوس]] * [[مارک ئەنتۆنی]] * [[لێپیدس]] * [[سەردەمی ئەگوستوس]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{DEFAULTSORT:Triumvirate, Second}} [[پۆل:تریومڤیراتی دووەم]] [[پۆل:کۆماری ڕۆمانی]] [[پۆل:ئەگوستوس]] [[پۆل:مارک ئەنتۆنی]] [[پۆل:لێپیدس]] [[پۆل:ڕۆمای کۆن]] [[پۆل:دامەزراندنەکانی ٤٣ پێش زایین]] [[پۆل:ھەڵوەشاندنەوەکانی ٣٣ پێش زایین]] tere772gcw919oxhguy4utp9d6scfj0 1661261 1661064 2026-09-05T16:19:50Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Second Triumvirate}} 1661261 wikitext text/x-wiki {{multiple image | align = right | total_width = 300 | image1 = Antony with Octavian aureus.jpg | alt1 = دوو دراوی زێڕین بە وێنەی ئەنتۆنی و ئۆکتاڤیان | image2 = Lepidus.jpg | alt2 = دراوێک بە وێنەی لێپیدس | footer = دراوەکانی ئەندامانی دەسەڵاتی سێقۆڵی (ئەنتۆنی، ئۆکتاڤیان و لێپیدس)، کە نووسراوی {{smallcaps|iiivir r p c}} (''triumvir rei publicae constituendae'') لەسەرە. }} '''تریومڤیراتی دووەم''' یان '''دەسەڵاتی سێقۆڵیی دووەم'''، دەستە و دەسەڵاتێکی نائاساییی باڵا بوو کە لە کۆتاییی سەردەمی [[کۆماری ڕۆمانی]]دا بۆ سێ سەرکردەی دیار: [[مارک ئەنتۆنی]]، مارکوس ئیمیلیۆس [[لێپیدس]] و [[ئەگوستوس|ئۆکتاڤیان]] دامەزرا، تا دەسەڵاتێکی ڕەھایان لە بەڕێوەبردنی دەوڵەتدا پێ ببەخشێت.<ref name="Cadoux2012">{{cite encyclopedia |last1=Cadoux |first1=Theodore John |last2=Lintott |first2=Andrew |title=triumviri |encyclopedia=The Oxford Classical Dictionary |date=2012-12-20 |publisher=Oxford University Press |doi=10.1093/acrefore/9780199381135.013.6576 |isbn=978-0-19-954556-8}}</ref> ئەم دەسەڵاتە بە شێوەیەکی فەرمی بەپێی یاسای تیتیا (''lex Titia'') لە ٢٧ی تشرینی دووەمی ٤٣ پێش زایین بۆ ماوەی پێنج ساڵ پێکھێنرا، و لە ساڵی ٣٧ پێش زایین بۆ پێنج ساڵی تر نوێکرایەوە پێش ئەوەی لە ساڵی ٣٢ پێش زایین کۆتایی پێ بێت. بەپێی ئەم یاسایە، دەسەڵاتێکی بەرفراوان بە ھەر سێ سەرکردەکە درا بۆ دەرکردن و ھەڵوەشاندنەوەی یاساکان، سزادانی بێ دادگاییکردن و دەستنیشانکردنی تەواوی بەرپرس و [[کۆنسوڵی ڕۆم|کۆنسوڵەکان]]، ھەروەھا خاکی کۆمارەکەیان بەسەر سێ ناوچەی سەرەکیدا دابەش کرد. ئەم ھاوپەیمانییە لە دوای زنجیرەیەک شەڕی ناوخۆ لە نێوان ئەنتۆنی و ئەنجومەنی پیراندا لەدایک بوو، بە مەبەستی سەپاندنەوەی دەسەڵاتی لایەنگرانی سێزار بەسەر پارێزگاکانی ڕۆژئاوا و تۆڵەسەندنەوە لەو کۆماریخوازانەی کە بەشدار بوون لە [[تیرۆرکردنی جولیوس سێزار]]دا. دوای ڕاگەیاندنی فەرمانی کوشتنی نەیارە سیاسییەکان و لەناوبردنی بەشێکی زۆری ئەندامانی ئەنجومەنی پیران، لە شەڕی فیلیپیدا لە ساڵی ٤٢ پێش زایین کۆماریخوازانیان تێکشکاند.<ref name="Goldsworthy2006">{{Cite book |last=Goldsworthy |first=Adrian |title=Caesar: Life of a Colossus |date=2006-01-01 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-13919-8 |page=511}}</ref> دوای سەرکەوتنی فیلیپی، ئەنتۆنی ناوچەکانی ڕۆژھەڵاتی وەرگرت، ئۆکتاڤیان ڕۆژئاوای گرتە دەست، و لێپیدس بۆ بەڕێوەبردنی باکووری ئەفریقا دیاری کرا. دواتر بەھۆی ململانێی سەربازی و کەمبوونەوەی ھەژموونی، لێپیدس لە ساڵی ٣٦ پێش زایین لە دەسەڵات دوورخرایەوە. پەیوەندیی نێوان دوو سەرکردەکەی تر (ئەنتۆنی و ئۆکتاڤیان) بەرەو گرژی چوو، تا لە ساڵی ٣١ پێش زایین لە شەڕی دەریاییی ئەکتیۆم ڕووبەڕووی یەکتر بوونەوە. بە سەرکەوتنی ئۆکتاڤیان و شکستی ئەنتۆنی و [[کلیۆپاترا]]، ئۆکتاڤیان بووە تاکە فەرمانڕەوای بێڕکابەر و بە ناوی [[ئەگوستوس]] یەکەمین ئیمپراتۆریەتیی لە مێژووی ڕۆمدا دامەزراند. == ناو == دەستەواژەی «تریومڤیراتی دووەم» ناونیشانێکی مێژوونووسیی نوێیە کە لە پاش سەردەمی [[ڕینێسانس]] و لە کۆتاییی سەدەی ١٧ھەمدا بۆ جیاکردنەوەی لە «تریومڤیراتی یەکەم» (ھاوپەیمانیی نێوان پۆمپی، کراسۆس و [[جولیوس سێزار]] لە دەوروبەری ٥٩ پێش زایین) بەکارھێنراوە.<ref>{{cite journal |last=Ridley |first=R |date=1999-01-01 |title=What's in the Name: the so-called First Triumvirate |journal=Arctos: Acta Philologica Fennica |volume=33 |pages=133–144}}</ref> لە سەردەمی ڕۆمدا ناوی فەرمیی ئەم دەستەیە بریتی بوو لە ''Triumviri Rei Publicae Constituendae'' بە واتای «دەستەی سێقۆڵی بۆ ڕێکخستنەوەی کۆمار».<ref name="Vervaet2020">{{Cite book |last=Vervaet |first=Fredrick |chapter=The triumvirate ''rei publicae constituendae'' |title=The triumviral period: civil war, political crisis and socioeconomic transformations |date=2020-01-01 |editor-last=Pina Polo |editor-first=Francisco |publisher=Prensas de la Universidad de Zaragoza |pages=23–48 |isbn=978-84-1340-096-9}}</ref> == سەردەمی دەسەڵاتی تریومڤیرات == [[File:Jean-Léon Gérôme - The Death of Caesar - Walters 37884.jpg|thumb|تەرمی جولیوس سێزار و ئاھەنگگێڕانی بکوژەکانی، تابلۆی کێشراوی ژان-لیۆن ژیرۆم لە سەدەی نۆزدەھەمدا]] دوای [[تیرۆرکردنی جولیوس سێزار]] لە ١٥ی ئازاری ٤٤ پێش زایین، لە سەرەتادا ڕێککەوتنێک لە نێوان بکوژانی سێزار و لایەنگرانی سێزاردا کرا کە لێخۆشبوونی گشتی و ھەڵوەشاندنەوەی پۆستی [[دیکتاتۆری ڕۆم]]ی لەخۆگرتبوو.<ref name="Tempest2017">{{Cite book |last=Tempest |first=Kathryn |title=Brutus: the noble conspirator |date=2017-01-01 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-18009-1 |page=241}}</ref> بەڵام کاتێک مارک ئەنتۆنی بوو بە کۆنسوڵ، یاسایەکی پەسەند کرد کە دەسەڵاتی فەرمانڕەوایەتیی گالی پێ بەخشی تا بتوانێت گوشار بخاتە سەر ئەنجومەنی پیران و ئیتالیا. لە ھەمان کاتدا ئۆکتاڤیان، وەک میراتگری یاساییی سێزار، سوپایەکی تایبەتیی لە سەربازە دێرینەکانی سێزار پێکھێنا. بە ھاندانی وتاربێژ [[سیسرۆ]]، ئەنجومەنی پیران پشتیوانیی لە ئۆکتاڤیان کرد دژی ئەنتۆنی، کە بووە ھۆی شکستی ئەنتۆنی لە شەڕی موتینا لە نیسانی ٤٣ پێش زایین.<ref name="Rawson1992">{{Cite book |last=Rawson |first=Elizabeth |chapter=The aftermath of the Ides |title=The Cambridge Ancient History, Vol. 9: The Last Age of the Roman Republic, 146–43 BC |date=1992-01-01 |publisher=Cambridge University Press |isbn=0-521-85073-8 |pages=468–490}}</ref> بەڵام کاتێک ھەردوو کۆنسوڵی فەرمیی ڕۆم لە شەڕەکەدا کوژران، ئۆکتاڤیان بە سوپاکەیەوە بەرەو ڕۆما بەڕێکەوت و پۆستی کۆنسوڵی بۆ خۆی مسۆگەر کرد. === پێکھێنان و دەسەڵاتە یاسایییەکان، ٤٣ پێش زایین === ئۆکتاڤیان پاش گەیشتنی بە ڕۆما لەگەڵ ئەنتۆنی لەژێر چاودێریی لێپیدس لە نزیک بۆلۆنیا کۆبووەوە. لەژێر گوشاری سەربازە سێزارییەکاندا، ھەر سێ سەرکردەکە ئاشت بوونەوە و بڕیاریان دا دەسەڵاتێکی سێقۆڵی بۆ ماوەی پێنج ساڵ پێکبھێنن.<ref name="Rawson1992" /> ئەم ڕێککەوتنە لە ٢٧ی تشرینی دووەمی ٤٣ پێش زایین لە ڕێگەی یاسای تیتیاوە (''lex Titia'') بە فەرمی پەسەند کرا.<ref name="Broughton1952">{{cite book |last=Broughton |first=Thomas Robert Shannon |date=1952-01-01 |title=The Magistrates of the Roman Republic, Vol. 2 |publisher=American Philological Association |pages=337–340}}</ref> دەسەڵاتی ئەندامانی تریومڤیرات لە دەسەڵاتی کۆنسوڵە ئاسایییەکان بەرزتر بوو؛ ئەوان مافی دەرکردنی بڕیاری پابەندکەریان ھەبوو بەبێ ئەوەی مافی تانەلێدان لە دادگاکاندا ھەبێت، ھەروەھا مافی ڕاستەوخۆی دەستنیشانکردنی فەرمانڕەوای پارێزگاکان و سەرپەرشتیکردنی خەزێنەی گشتییان پێ درا.<ref name="Millar1973">{{Cite journal |last=Millar |first=Fergus |date=1973-01-01 |title=Triumvirate and Principate |journal=The Journal of Roman Studies |volume=63 |pages=50–67 |doi=10.2307/299165}}</ref> خاکەکانی ڕۆژئاوای کۆماریش بەم شێوەیە دابەش کران: * مارک ئەنتۆنی: ناوچەکانی گالی پێ درا. * لێپیدس: ناوچەکانی باشووری گال و ئیسپانیای وەرگرت. * ئۆکتاڤیان: باکووری ئەفریقا، ساردینیا و سیسیلیای پێ بەخشرا.<ref name="Rawson1992" /> === فەرمانی کوشتنی نەیارەکان (پڕۆسکریپشن) === بۆ دابینکردنی سەرمایەی پێویست بۆ سوپاکانیان و لەناوبردنی دوژمنە سیاسییەکانیان لە ناوخۆدا، ئەندامانی دەستەکە لیستێکی ناوی نەیارەکانیان بڵاوکردەوە کە تێیدا بڕیاری لەسێدارەدان و دەستبەسەرداگرتنی موڵک و ماڵیان درابوو.<ref name="Hinard1985">{{Cite book |last=Hinard |first=François |title=Les proscriptions de la Rome républicaine |date=1985-01-01 |publisher=École française de Rome |isbn=978-2-7283-0094-5 |pages=266–269}}</ref> مێژوونووسانی کۆن ژمارەی کوژراوانی ئەم قۆناغەیان بە ٣٠٠ ئەندامی ئەنجومەنی پیران و نزیکەی ٢،٠٠٠ کەس لە چینە دەوڵەمەندەکانی تر خەمڵاندووە. لە بەناوبانگترین ئەو کەسانەی لەم کوشتارەدا لەسێدارە درا، وتاربێژی ناودار [[سیسرۆ]] بوو کە بە داوای ڕاستەوخۆی مارک ئەنتۆنی کوژرا.<ref>{{cite encyclopedia |last=Thein |first=Alexander |title=Proscriptions |encyclopedia=The Encyclopedia of Ancient History |date=2018-01-01 |publisher=Wiley |doi=10.1002/9781444338386.wbeah30481 |isbn=978-1-4051-7935-5}}</ref> === شەڕی ناوخۆییی ڕزگارکەران و شەڕی فیلیپی، ٤٢ پێش زایین === [[File:Brutuscng752619.jpg|thumb|دراوێکی لێدراو لەلایەن بروتوس لە ٤٢ پێش زایین بەبۆنەی [[تیرۆرکردنی جولیوس سێزار]]]] لە ساڵی ٤٢ پێش زایین، ئەنتۆنی و ئۆکتاڤیان بە سوپایەکی نزیکەی ٤٠ لێجیۆنەوە لە [[دەریای ئادریاتیک]] پەڕینەوە بەرەو مەکدۆنیا بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی سوپای کۆماریخوازان بە سەرکردایەتیی بروتوس و کاسیۆس.<ref name="Pelling1996">{{cite book |last=Pelling |first=Christopher |chapter=The triumviral period |title=The Cambridge Ancient History, Vol. 10: The Augustan Empire, 43 BC–AD 69 |date=1996-01-01 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-26430-3 |pages=1–69}}</ref> لە تشرینی یەکەمی ٤٢ پێش زایین، دوو شەڕی گەورە لە نزیک شاری فیلیپی ڕوویاندا. لە شەڕی یەکەمدا، کاسیۆس بە ھەڵە وا تێگەیشت کە سوپاکەیان شکستی ھێناوە، بۆیە خۆی کوشت. لە شەڕی دووەمدا دوای سێ ھەفتە، مارک ئەنتۆنی سەرکەوتنێکی یەکلاکەرەوەی بەسەر سوپای بروتوسدا بەدەستھێنا کە بووە ھۆی ئەوەی بروتوسیش پەنا بۆ خۆکوشتن ببات.<ref name="Pelling1996" /> بەم شێوەیە بەرەی سەرەکیی کۆماریخوازان بەتەواوی لەناوچوو. === دابەشکاریی نوێ و شەڕی پیروسیا === پاش سەرکەوتنی فیلیپی، ھاوپەیمانەکان ناوچەکانی دەسەڵاتیان ڕێکخستەوە: ئەنتۆنی پارێزگا دەوڵەمەندەکانی ڕۆژھەڵاتی وەرگرت بۆ ڕێکخستنەوەی کارگێڕیی ناوچەکە و شەڕ لە دژی [[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی]]؛ ئۆکتاڤیان ئەرکی دابینکردنی زەوی بۆ سەربازە دێرینەکان لە ئیتالیا و شەڕی دژی سێکستۆس پۆمپی (کوڕی پۆمپی کە دەستی بەسەر سیسیلیادا گرتبوو) پێ بەخشرا؛ لێپیدسیش تەنیا ناوچەی باکووری ئەفریقای بۆ مایەوە.<ref name="Pelling1996" /> لە کاتێکدا ئۆکتاڤیان سەرقاڵی دابەشکردنی زەوی بوو لە ئیتالیا، برا و ھاوسەری ئەنتۆنی (لوکیوس ئەنتۆنیوس و فولڤیا) یاخیبوونێکیان لە دژی ئۆکتاڤیان بەرپاکرد کە بە شەڕی پیروسیا ناسراوە (٤١–٤٠ پێش زایین). ئۆکتاڤیان توانی شاری پیروسیا گەمارۆ بدات و یاخیبووان ناچار بە خۆبەدەستەوەدان بکات.<ref name="Pelling1996" /> === پەیمانەکانی بروندیسیۆم، میسینۆم و تارێنتۆم === [[File:Roman-Empire-39BC-sm.png|thumb|دابەشبوونی دەسەڵات لە پاش پەیمانی بروندیسیۆم (٣٩ پێش زایین). ناوچەکانی ئەنتۆنی بە سەوز، ئۆکتاڤیان بە مۆر و لێپیدس بە قاوەیی دیاری کراون.]] بۆ ڕێگریکردن لە ھەڵگیرسانی شەڕ لە نێوان ئەنتۆنی و ئۆکتاڤیان، لە ئەیلوولی ٤٠ پێش زایین پەیمانی بروندیسیۆم بەسترا کە تێیدا دەسەڵاتی ئۆکتاڤیان بەسەر ڕۆژئاوا و ئەنتۆنی بەسەر ڕۆژھەڵاتدا چەسپێنرا، و بۆ پتەوکردنی ئەم پەیمانە، ئەنتۆنی ھاوسەرگیریی لەگەڵ خوشکی ئۆکتاڤیان (ئۆکتاڤیا) کرد.<ref name="Pelling1996" /> لە ساڵی ٣٩ پێش زایینیشدا لە میسینۆم ڕێککەوتنێک لەگەڵ سێکستۆس پۆمپی کرا تا گەمارۆی دەریایی لەسەر گەیشتنی گەنم بۆ ئیتالیا لابدات. لە ساڵی ٣٧ پێش زایین، لە پەیمانی تارێنتۆمدا ماوەی دەسەڵاتی سێقۆڵیی تریومڤیرات بۆ پێنج ساڵی تر درێژکرایەوە تا کۆتاییی ساڵی ٣٣ پێش زایین.<ref name="Pelling1996" /> === دوورخستنەوەی لێپیدس و شکستی ھەڵمەتی پارت، ٣٦ پێش زایین === لە ساڵی ٣٦ پێش زایین، ژەنەڕاڵی لێھاتووی ئۆکتاڤیان، مارکوس ڤیپسانیۆس ئاگریپا، لە شەڕی دەریاییی ناولۆکۆسدا سێکستۆس پۆمپیی تێکشکاند. لە کاتی کۆتاییھاتنی شەڕەکەدا، لێپیدس ھەوڵی دا دەست بەسەر تەواوی سیسیلیادا بگرێت، بەڵام ئۆکتاڤیان چووە ناو سەربازگەکەی و توانی سەربازەکانی لێپیدس بۆ لای خۆی ڕابکێشێت. بەم شێوەیە لێپیدس لە ئەندامێتیی تریومڤیرات دەرکرا و بۆ گوندێکی دوورەدەست دوورخرایەوە، بەڵام پۆستی ئایینیی گەورەی پاپای ڕۆمی (''pontifex maximus'') تا مردنی بۆ ھێڵدرایەوە.<ref name="Pelling1996" /> لە ھەمان ساڵدا، مارک ئەنتۆنی ھەڵمەتێکی سەربازیی گەورەی لە ڕێگەی [[شانشینی ئەرمەنستان (کۆن)]] بەرەو ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی (پارت) دەست پێکرد. بەڵام بەھۆی لەدەستدانی کەلوپەلی گەمارۆدان و ھێرشی سوارچاکە تیرھاوێژەکانی پارت، سوپای ڕۆم تووشی زیانێکی گەورە بوو و ناچار بوو بە لەدەستدانی یەک لەسەر سێی سەربازەکانی پاشەکشە بکات.<ref name="Pelling1996" /> == ھەڵوەشان و شەڕی کۆتایی == [[File:Cleopatra Tetradrachm Antiochia.jpg|thumb|دراوێکی زیوین بە وێنەی کلیۆپاترا و مارک ئەنتۆنی (٣٦ پێش زایین)]] دوای کەمبوونەوەی دەسەڵات لە سێ سەرکردەوە بۆ دوو سەرکردە، ڕکابەری لە نێوان ئەنتۆنی و ئۆکتاڤیان گەیشتە قۆناغی شەڕی ڕاستەوخۆ. لە ساڵی ٣٤ پێش زایین، ئەنتۆنی لە مەراسیمێکدا بە ناوی «بەخشینەکانی ئەسکەندەریە» خاک و پاشایەتییەکانی ڕۆژھەڵاتی بەسەر منداڵەکانی خۆی لە شاژن کلیۆپاترا دابەش کرد و سێزاریۆنی (کوڕی سێزار و کلیۆپاترا) وەک میراتگری ڕاستەقینەی سێزار ناساند.<ref name="Pelling1996" /> ئۆکتاڤیان ئەم ھەنگاوەی قۆستەوە و بە شێوەیەکی یاسایی وەسیەتنامەی ئەنتۆنی لە پەرستگای ڤێستا لە ڕۆما خوێندەوە، کە تێیدا نووسرابوو دوای مردنی لە تەنیشت کلیۆپاترا لە [[ئەسکەندەریە]] بنێژرێت. ئەمەش بووە ھۆی تووڕەبوونی خەڵکی ئیتالیا و ئەنجومەنی پیران، کە وای لە ئەنجومەن کرد دەسەڵاتە فەرمییەکانی لە ئەنتۆنی وەربگرێتەوە و شەڕ دژی کلیۆپاترا ڕابگەیەنێت.<ref name="Pelling1996" /> لە ٢ی ئەیلوولی ٣١ پێش زایین، لە شەڕی دەریاییی ئەکتیۆم لە کەناراوەکانی یۆنان، کەشتیگەلی ئۆکتاڤیان بە سەرکردایەتیی ئاگریپا کەشتیگەلی ئەنتۆنی و کلیۆپاترای تێکشکاند.<ref name="Pelling1996" /> لە ساڵی ٣٠ پێش زایین سوپای ئۆکتاڤیان گەیشتە میسر؛ بە گرتنی ئەسکەندەریە، ھەردوو ئەنتۆنی و کلیۆپاترا پەنایان بۆ خۆکوشتن برد، و بەم شێوەیە کۆتایی بە دەسەڵاتی تریومڤیراتی دووەم و تەواوی سەردەمی کۆماری ڕۆمانی ھات. == میرات و گرنگیی مێژوویی == سەرکەوتنی ئۆکتاڤیان لە قۆناغی تریومڤیراتدا ڕێگەی بۆ دامەزراندنی سیستمی پرینسیپات و [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]] خۆش کرد. مێژوونووسی ڕۆمانی تاسیتوس ئاماژەی بەوە کردووە کە شەڕەکانی ئەم قۆناغە تەواوی بنەما کۆمارییەکانی ڕۆمی لەناوبرد و کۆمارەکەی بێ چەک و بێ بەرگری ھێشتەوە.<ref name="Rawson1992" /> لە ڕووی کەلتوورییەوە، ئەم سەردەمە ناسەقامگیرە کاریگەریی گەورەی لەسەر شاکارە ئەدەبییەکانی ئەو سەردەمە ھەبوو، وەک شیعرەکانی [[ھۆراس]]، بەرھەمەکانی [[ڤێرجیل]] (بەتایبەت ''ئیکۆلۆگەکان'' کە باسی لەدەستدانی زەویی جووتیاران دەکات لە کاتی دابەشکردنی زەوی بۆ سەربازە دێرینەکان) و مێژوونووسانی وەک سالوست.<ref>{{cite encyclopedia |last=Welch |first=Kathryn |title=Triumvirate, Second |encyclopedia=The Encyclopedia of Ancient History |date=2016-01-01 |publisher=Wiley |doi=10.1002/9781444338386.wbeah30085 |isbn=978-1-4051-7935-5}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[تریومڤیراتی یەکەم]] * [[کۆماری ڕۆمانی]] * [[جولیوس سێزار]] * [[ئەگوستوس]] * [[مارک ئەنتۆنی]] * [[لێپیدس]] * [[سەردەمی ئەگوستوس]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{DEFAULTSORT:Triumvirate, Second}} {{پۆلی کۆمنز|Second Triumvirate}} [[پۆل:تریومڤیراتی دووەم]] [[پۆل:کۆماری ڕۆمانی]] [[پۆل:ئەگوستوس]] [[پۆل:مارک ئەنتۆنی]] [[پۆل:لێپیدس]] [[پۆل:ڕۆمای کۆن]] [[پۆل:دامەزراندنەکانی ٤٣ پێش زایین]] [[پۆل:ھەڵوەشاندنەوەکانی ٣٣ پێش زایین]] qsel6m760uol7ecbuvxf8ntznrb4dsl 1661321 1661261 2026-09-05T17:03:19Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:مێژوو|مێژوو]] و [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]] 1661321 wikitext text/x-wiki {{multiple image | align = right | total_width = 300 | image1 = Antony with Octavian aureus.jpg | alt1 = دوو دراوی زێڕین بە وێنەی ئەنتۆنی و ئۆکتاڤیان | image2 = Lepidus.jpg | alt2 = دراوێک بە وێنەی لێپیدس | footer = دراوەکانی ئەندامانی دەسەڵاتی سێقۆڵی (ئەنتۆنی، ئۆکتاڤیان و لێپیدس)، کە نووسراوی {{smallcaps|iiivir r p c}} (''triumvir rei publicae constituendae'') لەسەرە. }} '''تریومڤیراتی دووەم''' یان '''دەسەڵاتی سێقۆڵیی دووەم'''، دەستە و دەسەڵاتێکی نائاساییی باڵا بوو کە لە کۆتاییی سەردەمی [[کۆماری ڕۆمانی]]دا بۆ سێ سەرکردەی دیار: [[مارک ئەنتۆنی]]، مارکوس ئیمیلیۆس [[لێپیدس]] و [[ئەگوستوس|ئۆکتاڤیان]] دامەزرا، تا دەسەڵاتێکی ڕەھایان لە بەڕێوەبردنی دەوڵەتدا پێ ببەخشێت.<ref name="Cadoux2012">{{cite encyclopedia |last1=Cadoux |first1=Theodore John |last2=Lintott |first2=Andrew |title=triumviri |encyclopedia=The Oxford Classical Dictionary |date=2012-12-20 |publisher=Oxford University Press |doi=10.1093/acrefore/9780199381135.013.6576 |isbn=978-0-19-954556-8}}</ref> ئەم دەسەڵاتە بە شێوەیەکی فەرمی بەپێی یاسای تیتیا (''lex Titia'') لە ٢٧ی تشرینی دووەمی ٤٣ پێش زایین بۆ ماوەی پێنج ساڵ پێکھێنرا، و لە ساڵی ٣٧ پێش زایین بۆ پێنج ساڵی تر نوێکرایەوە پێش ئەوەی لە ساڵی ٣٢ پێش زایین کۆتایی پێ بێت. بەپێی ئەم یاسایە، دەسەڵاتێکی بەرفراوان بە ھەر سێ سەرکردەکە درا بۆ دەرکردن و ھەڵوەشاندنەوەی یاساکان، سزادانی بێ دادگاییکردن و دەستنیشانکردنی تەواوی بەرپرس و [[کۆنسوڵی ڕۆم|کۆنسوڵەکان]]، ھەروەھا خاکی کۆمارەکەیان بەسەر سێ ناوچەی سەرەکیدا دابەش کرد. ئەم ھاوپەیمانییە لە دوای زنجیرەیەک شەڕی ناوخۆ لە نێوان ئەنتۆنی و ئەنجومەنی پیراندا لەدایک بوو، بە مەبەستی سەپاندنەوەی دەسەڵاتی لایەنگرانی سێزار بەسەر پارێزگاکانی ڕۆژئاوا و تۆڵەسەندنەوە لەو کۆماریخوازانەی کە بەشدار بوون لە [[تیرۆرکردنی جولیوس سێزار]]دا. دوای ڕاگەیاندنی فەرمانی کوشتنی نەیارە سیاسییەکان و لەناوبردنی بەشێکی زۆری ئەندامانی ئەنجومەنی پیران، لە شەڕی فیلیپیدا لە ساڵی ٤٢ پێش زایین کۆماریخوازانیان تێکشکاند.<ref name="Goldsworthy2006">{{Cite book |last=Goldsworthy |first=Adrian |title=Caesar: Life of a Colossus |date=2006-01-01 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-13919-8 |page=511}}</ref> دوای سەرکەوتنی فیلیپی، ئەنتۆنی ناوچەکانی ڕۆژھەڵاتی وەرگرت، ئۆکتاڤیان ڕۆژئاوای گرتە دەست، و لێپیدس بۆ بەڕێوەبردنی باکووری ئەفریقا دیاری کرا. دواتر بەھۆی ململانێی سەربازی و کەمبوونەوەی ھەژموونی، لێپیدس لە ساڵی ٣٦ پێش زایین لە دەسەڵات دوورخرایەوە. پەیوەندیی نێوان دوو سەرکردەکەی تر (ئەنتۆنی و ئۆکتاڤیان) بەرەو گرژی چوو، تا لە ساڵی ٣١ پێش زایین لە شەڕی دەریاییی ئەکتیۆم ڕووبەڕووی یەکتر بوونەوە. بە سەرکەوتنی ئۆکتاڤیان و شکستی ئەنتۆنی و [[کلیۆپاترا]]، ئۆکتاڤیان بووە تاکە فەرمانڕەوای بێڕکابەر و بە ناوی [[ئەگوستوس]] یەکەمین ئیمپراتۆریەتیی لە مێژووی ڕۆمدا دامەزراند. == ناو == دەستەواژەی «تریومڤیراتی دووەم» ناونیشانێکی مێژوونووسیی نوێیە کە لە پاش سەردەمی [[ڕینێسانس]] و لە کۆتاییی سەدەی ١٧ھەمدا بۆ جیاکردنەوەی لە «تریومڤیراتی یەکەم» (ھاوپەیمانیی نێوان پۆمپی، کراسۆس و [[جولیوس سێزار]] لە دەوروبەری ٥٩ پێش زایین) بەکارھێنراوە.<ref>{{cite journal |last=Ridley |first=R |date=1999-01-01 |title=What's in the Name: the so-called First Triumvirate |journal=Arctos: Acta Philologica Fennica |volume=33 |pages=133–144}}</ref> لە سەردەمی ڕۆمدا ناوی فەرمیی ئەم دەستەیە بریتی بوو لە ''Triumviri Rei Publicae Constituendae'' بە واتای «دەستەی سێقۆڵی بۆ ڕێکخستنەوەی کۆمار».<ref name="Vervaet2020">{{Cite book |last=Vervaet |first=Fredrick |chapter=The triumvirate ''rei publicae constituendae'' |title=The triumviral period: civil war, political crisis and socioeconomic transformations |date=2020-01-01 |editor-last=Pina Polo |editor-first=Francisco |publisher=Prensas de la Universidad de Zaragoza |pages=23–48 |isbn=978-84-1340-096-9}}</ref> == سەردەمی دەسەڵاتی تریومڤیرات == [[File:Jean-Léon Gérôme - The Death of Caesar - Walters 37884.jpg|thumb|تەرمی جولیوس سێزار و ئاھەنگگێڕانی بکوژەکانی، تابلۆی کێشراوی ژان-لیۆن ژیرۆم لە سەدەی نۆزدەھەمدا]] دوای [[تیرۆرکردنی جولیوس سێزار]] لە ١٥ی ئازاری ٤٤ پێش زایین، لە سەرەتادا ڕێککەوتنێک لە نێوان بکوژانی سێزار و لایەنگرانی سێزاردا کرا کە لێخۆشبوونی گشتی و ھەڵوەشاندنەوەی پۆستی [[دیکتاتۆری ڕۆم]]ی لەخۆگرتبوو.<ref name="Tempest2017">{{Cite book |last=Tempest |first=Kathryn |title=Brutus: the noble conspirator |date=2017-01-01 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-18009-1 |page=241}}</ref> بەڵام کاتێک مارک ئەنتۆنی بوو بە کۆنسوڵ، یاسایەکی پەسەند کرد کە دەسەڵاتی فەرمانڕەوایەتیی گالی پێ بەخشی تا بتوانێت گوشار بخاتە سەر ئەنجومەنی پیران و ئیتالیا. لە ھەمان کاتدا ئۆکتاڤیان، وەک میراتگری یاساییی سێزار، سوپایەکی تایبەتیی لە سەربازە دێرینەکانی سێزار پێکھێنا. بە ھاندانی وتاربێژ [[سیسرۆ]]، ئەنجومەنی پیران پشتیوانیی لە ئۆکتاڤیان کرد دژی ئەنتۆنی، کە بووە ھۆی شکستی ئەنتۆنی لە شەڕی موتینا لە نیسانی ٤٣ پێش زایین.<ref name="Rawson1992">{{Cite book |last=Rawson |first=Elizabeth |chapter=The aftermath of the Ides |title=The Cambridge Ancient History, Vol. 9: The Last Age of the Roman Republic, 146–43 BC |date=1992-01-01 |publisher=Cambridge University Press |isbn=0-521-85073-8 |pages=468–490}}</ref> بەڵام کاتێک ھەردوو کۆنسوڵی فەرمیی ڕۆم لە شەڕەکەدا کوژران، ئۆکتاڤیان بە سوپاکەیەوە بەرەو ڕۆما بەڕێکەوت و پۆستی کۆنسوڵی بۆ خۆی مسۆگەر کرد. === پێکھێنان و دەسەڵاتە یاسایییەکان، ٤٣ پێش زایین === ئۆکتاڤیان پاش گەیشتنی بە ڕۆما لەگەڵ ئەنتۆنی لەژێر چاودێریی لێپیدس لە نزیک بۆلۆنیا کۆبووەوە. لەژێر گوشاری سەربازە سێزارییەکاندا، ھەر سێ سەرکردەکە ئاشت بوونەوە و بڕیاریان دا دەسەڵاتێکی سێقۆڵی بۆ ماوەی پێنج ساڵ پێکبھێنن.<ref name="Rawson1992" /> ئەم ڕێککەوتنە لە ٢٧ی تشرینی دووەمی ٤٣ پێش زایین لە ڕێگەی یاسای تیتیاوە (''lex Titia'') بە فەرمی پەسەند کرا.<ref name="Broughton1952">{{cite book |last=Broughton |first=Thomas Robert Shannon |date=1952-01-01 |title=The Magistrates of the Roman Republic, Vol. 2 |publisher=American Philological Association |pages=337–340}}</ref> دەسەڵاتی ئەندامانی تریومڤیرات لە دەسەڵاتی کۆنسوڵە ئاسایییەکان بەرزتر بوو؛ ئەوان مافی دەرکردنی بڕیاری پابەندکەریان ھەبوو بەبێ ئەوەی مافی تانەلێدان لە دادگاکاندا ھەبێت، ھەروەھا مافی ڕاستەوخۆی دەستنیشانکردنی فەرمانڕەوای پارێزگاکان و سەرپەرشتیکردنی خەزێنەی گشتییان پێ درا.<ref name="Millar1973">{{Cite journal |last=Millar |first=Fergus |date=1973-01-01 |title=Triumvirate and Principate |journal=The Journal of Roman Studies |volume=63 |pages=50–67 |doi=10.2307/299165}}</ref> خاکەکانی ڕۆژئاوای کۆماریش بەم شێوەیە دابەش کران: * مارک ئەنتۆنی: ناوچەکانی گالی پێ درا. * لێپیدس: ناوچەکانی باشووری گال و ئیسپانیای وەرگرت. * ئۆکتاڤیان: باکووری ئەفریقا، ساردینیا و سیسیلیای پێ بەخشرا.<ref name="Rawson1992" /> === فەرمانی کوشتنی نەیارەکان (پڕۆسکریپشن) === بۆ دابینکردنی سەرمایەی پێویست بۆ سوپاکانیان و لەناوبردنی دوژمنە سیاسییەکانیان لە ناوخۆدا، ئەندامانی دەستەکە لیستێکی ناوی نەیارەکانیان بڵاوکردەوە کە تێیدا بڕیاری لەسێدارەدان و دەستبەسەرداگرتنی موڵک و ماڵیان درابوو.<ref name="Hinard1985">{{Cite book |last=Hinard |first=François |title=Les proscriptions de la Rome républicaine |date=1985-01-01 |publisher=École française de Rome |isbn=978-2-7283-0094-5 |pages=266–269}}</ref> مێژوونووسانی کۆن ژمارەی کوژراوانی ئەم قۆناغەیان بە ٣٠٠ ئەندامی ئەنجومەنی پیران و نزیکەی ٢،٠٠٠ کەس لە چینە دەوڵەمەندەکانی تر خەمڵاندووە. لە بەناوبانگترین ئەو کەسانەی لەم کوشتارەدا لەسێدارە درا، وتاربێژی ناودار [[سیسرۆ]] بوو کە بە داوای ڕاستەوخۆی مارک ئەنتۆنی کوژرا.<ref>{{cite encyclopedia |last=Thein |first=Alexander |title=Proscriptions |encyclopedia=The Encyclopedia of Ancient History |date=2018-01-01 |publisher=Wiley |doi=10.1002/9781444338386.wbeah30481 |isbn=978-1-4051-7935-5}}</ref> === شەڕی ناوخۆییی ڕزگارکەران و شەڕی فیلیپی، ٤٢ پێش زایین === [[File:Brutuscng752619.jpg|thumb|دراوێکی لێدراو لەلایەن بروتوس لە ٤٢ پێش زایین بەبۆنەی [[تیرۆرکردنی جولیوس سێزار]]]] لە ساڵی ٤٢ پێش زایین، ئەنتۆنی و ئۆکتاڤیان بە سوپایەکی نزیکەی ٤٠ لێجیۆنەوە لە [[دەریای ئادریاتیک]] پەڕینەوە بەرەو مەکدۆنیا بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی سوپای کۆماریخوازان بە سەرکردایەتیی بروتوس و کاسیۆس.<ref name="Pelling1996">{{cite book |last=Pelling |first=Christopher |chapter=The triumviral period |title=The Cambridge Ancient History, Vol. 10: The Augustan Empire, 43 BC–AD 69 |date=1996-01-01 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-26430-3 |pages=1–69}}</ref> لە تشرینی یەکەمی ٤٢ پێش زایین، دوو شەڕی گەورە لە نزیک شاری فیلیپی ڕوویاندا. لە شەڕی یەکەمدا، کاسیۆس بە ھەڵە وا تێگەیشت کە سوپاکەیان شکستی ھێناوە، بۆیە خۆی کوشت. لە شەڕی دووەمدا دوای سێ ھەفتە، مارک ئەنتۆنی سەرکەوتنێکی یەکلاکەرەوەی بەسەر سوپای بروتوسدا بەدەستھێنا کە بووە ھۆی ئەوەی بروتوسیش پەنا بۆ خۆکوشتن ببات.<ref name="Pelling1996" /> بەم شێوەیە بەرەی سەرەکیی کۆماریخوازان بەتەواوی لەناوچوو. === دابەشکاریی نوێ و شەڕی پیروسیا === پاش سەرکەوتنی فیلیپی، ھاوپەیمانەکان ناوچەکانی دەسەڵاتیان ڕێکخستەوە: ئەنتۆنی پارێزگا دەوڵەمەندەکانی ڕۆژھەڵاتی وەرگرت بۆ ڕێکخستنەوەی کارگێڕیی ناوچەکە و شەڕ لە دژی [[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی]]؛ ئۆکتاڤیان ئەرکی دابینکردنی زەوی بۆ سەربازە دێرینەکان لە ئیتالیا و شەڕی دژی سێکستۆس پۆمپی (کوڕی پۆمپی کە دەستی بەسەر سیسیلیادا گرتبوو) پێ بەخشرا؛ لێپیدسیش تەنیا ناوچەی باکووری ئەفریقای بۆ مایەوە.<ref name="Pelling1996" /> لە کاتێکدا ئۆکتاڤیان سەرقاڵی دابەشکردنی زەوی بوو لە ئیتالیا، برا و ھاوسەری ئەنتۆنی (لوکیوس ئەنتۆنیوس و فولڤیا) یاخیبوونێکیان لە دژی ئۆکتاڤیان بەرپاکرد کە بە شەڕی پیروسیا ناسراوە (٤١–٤٠ پێش زایین). ئۆکتاڤیان توانی شاری پیروسیا گەمارۆ بدات و یاخیبووان ناچار بە خۆبەدەستەوەدان بکات.<ref name="Pelling1996" /> === پەیمانەکانی بروندیسیۆم، میسینۆم و تارێنتۆم === [[File:Roman-Empire-39BC-sm.png|thumb|دابەشبوونی دەسەڵات لە پاش پەیمانی بروندیسیۆم (٣٩ پێش زایین). ناوچەکانی ئەنتۆنی بە سەوز، ئۆکتاڤیان بە مۆر و لێپیدس بە قاوەیی دیاری کراون.]] بۆ ڕێگریکردن لە ھەڵگیرسانی شەڕ لە نێوان ئەنتۆنی و ئۆکتاڤیان، لە ئەیلوولی ٤٠ پێش زایین پەیمانی بروندیسیۆم بەسترا کە تێیدا دەسەڵاتی ئۆکتاڤیان بەسەر ڕۆژئاوا و ئەنتۆنی بەسەر ڕۆژھەڵاتدا چەسپێنرا، و بۆ پتەوکردنی ئەم پەیمانە، ئەنتۆنی ھاوسەرگیریی لەگەڵ خوشکی ئۆکتاڤیان (ئۆکتاڤیا) کرد.<ref name="Pelling1996" /> لە ساڵی ٣٩ پێش زایینیشدا لە میسینۆم ڕێککەوتنێک لەگەڵ سێکستۆس پۆمپی کرا تا گەمارۆی دەریایی لەسەر گەیشتنی گەنم بۆ ئیتالیا لابدات. لە ساڵی ٣٧ پێش زایین، لە پەیمانی تارێنتۆمدا ماوەی دەسەڵاتی سێقۆڵیی تریومڤیرات بۆ پێنج ساڵی تر درێژکرایەوە تا کۆتاییی ساڵی ٣٣ پێش زایین.<ref name="Pelling1996" /> === دوورخستنەوەی لێپیدس و شکستی ھەڵمەتی پارت، ٣٦ پێش زایین === لە ساڵی ٣٦ پێش زایین، ژەنەڕاڵی لێھاتووی ئۆکتاڤیان، مارکوس ڤیپسانیۆس ئاگریپا، لە شەڕی دەریاییی ناولۆکۆسدا سێکستۆس پۆمپیی تێکشکاند. لە کاتی کۆتاییھاتنی شەڕەکەدا، لێپیدس ھەوڵی دا دەست بەسەر تەواوی سیسیلیادا بگرێت، بەڵام ئۆکتاڤیان چووە ناو سەربازگەکەی و توانی سەربازەکانی لێپیدس بۆ لای خۆی ڕابکێشێت. بەم شێوەیە لێپیدس لە ئەندامێتیی تریومڤیرات دەرکرا و بۆ گوندێکی دوورەدەست دوورخرایەوە، بەڵام پۆستی ئایینیی گەورەی پاپای ڕۆمی (''pontifex maximus'') تا مردنی بۆ ھێڵدرایەوە.<ref name="Pelling1996" /> لە ھەمان ساڵدا، مارک ئەنتۆنی ھەڵمەتێکی سەربازیی گەورەی لە ڕێگەی [[شانشینی ئەرمەنستان (کۆن)]] بەرەو ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی (پارت) دەست پێکرد. بەڵام بەھۆی لەدەستدانی کەلوپەلی گەمارۆدان و ھێرشی سوارچاکە تیرھاوێژەکانی پارت، سوپای ڕۆم تووشی زیانێکی گەورە بوو و ناچار بوو بە لەدەستدانی یەک لەسەر سێی سەربازەکانی پاشەکشە بکات.<ref name="Pelling1996" /> == ھەڵوەشان و شەڕی کۆتایی == [[File:Cleopatra Tetradrachm Antiochia.jpg|thumb|دراوێکی زیوین بە وێنەی کلیۆپاترا و مارک ئەنتۆنی (٣٦ پێش زایین)]] دوای کەمبوونەوەی دەسەڵات لە سێ سەرکردەوە بۆ دوو سەرکردە، ڕکابەری لە نێوان ئەنتۆنی و ئۆکتاڤیان گەیشتە قۆناغی شەڕی ڕاستەوخۆ. لە ساڵی ٣٤ پێش زایین، ئەنتۆنی لە مەراسیمێکدا بە ناوی «بەخشینەکانی ئەسکەندەریە» خاک و پاشایەتییەکانی ڕۆژھەڵاتی بەسەر منداڵەکانی خۆی لە شاژن کلیۆپاترا دابەش کرد و سێزاریۆنی (کوڕی سێزار و کلیۆپاترا) وەک میراتگری ڕاستەقینەی سێزار ناساند.<ref name="Pelling1996" /> ئۆکتاڤیان ئەم ھەنگاوەی قۆستەوە و بە شێوەیەکی یاسایی وەسیەتنامەی ئەنتۆنی لە پەرستگای ڤێستا لە ڕۆما خوێندەوە، کە تێیدا نووسرابوو دوای مردنی لە تەنیشت کلیۆپاترا لە [[ئەسکەندەریە]] بنێژرێت. ئەمەش بووە ھۆی تووڕەبوونی خەڵکی ئیتالیا و ئەنجومەنی پیران، کە وای لە ئەنجومەن کرد دەسەڵاتە فەرمییەکانی لە ئەنتۆنی وەربگرێتەوە و شەڕ دژی کلیۆپاترا ڕابگەیەنێت.<ref name="Pelling1996" /> لە ٢ی ئەیلوولی ٣١ پێش زایین، لە شەڕی دەریاییی ئەکتیۆم لە کەناراوەکانی یۆنان، کەشتیگەلی ئۆکتاڤیان بە سەرکردایەتیی ئاگریپا کەشتیگەلی ئەنتۆنی و کلیۆپاترای تێکشکاند.<ref name="Pelling1996" /> لە ساڵی ٣٠ پێش زایین سوپای ئۆکتاڤیان گەیشتە میسر؛ بە گرتنی ئەسکەندەریە، ھەردوو ئەنتۆنی و کلیۆپاترا پەنایان بۆ خۆکوشتن برد، و بەم شێوەیە کۆتایی بە دەسەڵاتی تریومڤیراتی دووەم و تەواوی سەردەمی کۆماری ڕۆمانی ھات. == میرات و گرنگیی مێژوویی == سەرکەوتنی ئۆکتاڤیان لە قۆناغی تریومڤیراتدا ڕێگەی بۆ دامەزراندنی سیستمی پرینسیپات و [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]] خۆش کرد. مێژوونووسی ڕۆمانی تاسیتوس ئاماژەی بەوە کردووە کە شەڕەکانی ئەم قۆناغە تەواوی بنەما کۆمارییەکانی ڕۆمی لەناوبرد و کۆمارەکەی بێ چەک و بێ بەرگری ھێشتەوە.<ref name="Rawson1992" /> لە ڕووی کەلتوورییەوە، ئەم سەردەمە ناسەقامگیرە کاریگەریی گەورەی لەسەر شاکارە ئەدەبییەکانی ئەو سەردەمە ھەبوو، وەک شیعرەکانی [[ھۆراس]]، بەرھەمەکانی [[ڤێرجیل]] (بەتایبەت ''ئیکۆلۆگەکان'' کە باسی لەدەستدانی زەویی جووتیاران دەکات لە کاتی دابەشکردنی زەوی بۆ سەربازە دێرینەکان) و مێژوونووسانی وەک سالوست.<ref>{{cite encyclopedia |last=Welch |first=Kathryn |title=Triumvirate, Second |encyclopedia=The Encyclopedia of Ancient History |date=2016-01-01 |publisher=Wiley |doi=10.1002/9781444338386.wbeah30085 |isbn=978-1-4051-7935-5}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[تریومڤیراتی یەکەم]] * [[کۆماری ڕۆمانی]] * [[جولیوس سێزار]] * [[ئەگوستوس]] * [[مارک ئەنتۆنی]] * [[لێپیدس]] * [[سەردەمی ئەگوستوس]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{DEFAULTSORT:Triumvirate, Second}} {{پۆلی کۆمنز|Second Triumvirate}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|سیاسەت}} [[پۆل:تریومڤیراتی دووەم]] [[پۆل:کۆماری ڕۆمانی]] [[پۆل:ئەگوستوس]] [[پۆل:مارک ئەنتۆنی]] [[پۆل:لێپیدس]] [[پۆل:ڕۆمای کۆن]] [[پۆل:دامەزراندنەکانی ٤٣ پێش زایین]] [[پۆل:ھەڵوەشاندنەوەکانی ٣٣ پێش زایین]] 99s4lk6962j81h27hkktm26syv6dvl4 1661447 1661321 2026-09-05T21:08:13Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661447 wikitext text/x-wiki {{multiple image | align = right | total_width = 300 | image1 = Antony with Octavian aureus.jpg | alt1 = دوو دراوی زێڕین بە وێنەی ئەنتۆنی و ئۆکتاڤیان | image2 = Lepidus.jpg | alt2 = دراوێک بە وێنەی لێپیدس | footer = دراوەکانی ئەندامانی دەسەڵاتی سێقۆڵی (ئەنتۆنی، ئۆکتاڤیان و لێپیدس)، کە نووسراوی {{smallcaps|iiivir r p c}} (''triumvir rei publicae constituendae'') لەسەرە. }} '''تریومڤیراتی دووەم''' یان '''دەسەڵاتی سێقۆڵیی دووەم'''، دەستە و دەسەڵاتێکی نائاساییی باڵا بوو کە لە کۆتاییی سەردەمی [[کۆماری ڕۆمانی]]دا بۆ سێ سەرکردەی دیار: [[مارک ئەنتۆنی]]، مارکوس ئیمیلیۆس [[لێپیدس]] و [[ئەگوستوس|ئۆکتاڤیان]] دامەزرا، تا دەسەڵاتێکی ڕەھایان لە بەڕێوەبردنی دەوڵەتدا پێ ببەخشێت.<ref name="Cadoux2012">{{cite encyclopedia |last1=Cadoux |first1=Theodore John |last2=Lintott |first2=Andrew |title=triumviri |encyclopedia=The Oxford Classical Dictionary |date=2012-12-20 |publisher=Oxford University Press |doi=10.1093/acrefore/9780199381135.013.6576 |isbn=978-0-19-954556-8}}</ref> ئەم دەسەڵاتە بە شێوەیەکی فەرمی بەپێی یاسای تیتیا (''lex Titia'') لە ٢٧ی تشرینی دووەمی ٤٣ پێش زایین بۆ ماوەی پێنج ساڵ پێکھێنرا، و لە ساڵی ٣٧ پێش زایین بۆ پێنج ساڵی تر نوێکرایەوە پێش ئەوەی لە ساڵی ٣٢ پێش زایین کۆتایی پێ بێت. بەپێی ئەم یاسایە، دەسەڵاتێکی بەرفراوان بە ھەر سێ سەرکردەکە درا بۆ دەرکردن و ھەڵوەشاندنەوەی یاساکان، سزادانی بێ دادگاییکردن و دەستنیشانکردنی تەواوی بەرپرس و [[کۆنسوڵی ڕۆم|کۆنسوڵەکان]]، ھەروەھا خاکی کۆمارەکەیان بەسەر سێ ناوچەی سەرەکیدا دابەش کرد. ئەم ھاوپەیمانییە لە دوای زنجیرەیەک شەڕی ناوخۆ لە نێوان ئەنتۆنی و ئەنجومەنی پیراندا لەدایک بوو، بە مەبەستی سەپاندنەوەی دەسەڵاتی لایەنگرانی سێزار بەسەر پارێزگاکانی ڕۆژئاوا و تۆڵەسەندنەوە لەو کۆماریخوازانەی کە بەشدار بوون لە [[تیرۆرکردنی جولیوس سێزار]]دا. دوای ڕاگەیاندنی فەرمانی کوشتنی نەیارە سیاسییەکان و لەناوبردنی بەشێکی زۆری ئەندامانی ئەنجومەنی پیران، لە شەڕی فیلیپیدا لە ساڵی ٤٢ پێش زایین کۆماریخوازانیان تێکشکاند.<ref name="Goldsworthy2006">{{Cite book |last=Goldsworthy |first=Adrian |title=Caesar: Life of a Colossus |date=2006-01-01 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-13919-8 |page=511}}</ref> دوای سەرکەوتنی فیلیپی، ئەنتۆنی ناوچەکانی ڕۆژھەڵاتی وەرگرت، ئۆکتاڤیان ڕۆژئاوای گرتە دەست، و لێپیدس بۆ بەڕێوەبردنی باکووری ئەفریقا دیاری کرا. دواتر بەھۆی ململانێی سەربازی و کەمبوونەوەی ھەژموونی، لێپیدس لە ساڵی ٣٦ پێش زایین لە دەسەڵات دوورخرایەوە. پەیوەندیی نێوان دوو سەرکردەکەی تر (ئەنتۆنی و ئۆکتاڤیان) بەرەو گرژی چوو، تا لە ساڵی ٣١ پێش زایین لە شەڕی دەریاییی ئەکتیۆم ڕووبەڕووی یەکتر بوونەوە. بە سەرکەوتنی ئۆکتاڤیان و شکستی ئەنتۆنی و [[کلیۆپاترا]]، ئۆکتاڤیان بووە تاکە فەرمانڕەوای بێڕکابەر و بە ناوی [[ئەگوستوس]] یەکەمین ئیمپراتۆریەتیی لە مێژووی ڕۆمدا دامەزراند. == ناو == دەستەواژەی «تریومڤیراتی دووەم» ناونیشانێکی مێژوونووسیی نوێیە کە لە پاش سەردەمی [[ڕینێسانس]] و لە کۆتاییی سەدەی ١٧ھەمدا بۆ جیاکردنەوەی لە «تریومڤیراتی یەکەم» (ھاوپەیمانیی نێوان پۆمپی، کراسۆس و [[جولیوس سێزار]] لە دەوروبەری ٥٩ پێش زایین) بەکارھێنراوە.<ref>{{cite journal |last=Ridley |first=R |date=1999-01-01 |title=What's in the Name: the so-called First Triumvirate |journal=Arctos: Acta Philologica Fennica |volume=33 |pages=133–144}}</ref> لە سەردەمی ڕۆمدا ناوی فەرمیی ئەم دەستەیە بریتی بوو لە ''Triumviri Rei Publicae Constituendae'' بە واتای «دەستەی سێقۆڵی بۆ ڕێکخستنەوەی کۆمار».<ref name="Vervaet2020">{{Cite book |last=Vervaet |first=Fredrick |chapter=The triumvirate ''rei publicae constituendae'' |title=The triumviral period: civil war, political crisis and socioeconomic transformations |date=2020-01-01 |editor-last=Pina Polo |editor-first=Francisco |publisher=Prensas de la Universidad de Zaragoza |pages=23–48 |isbn=978-84-1340-096-9}}</ref> == سەردەمی دەسەڵاتی تریومڤیرات == [[File:Jean-Léon Gérôme - The Death of Caesar - Walters 37884.jpg|thumb|تەرمی جولیوس سێزار و ئاھەنگگێڕانی بکوژەکانی، تابلۆی کێشراوی ژان-لیۆن ژیرۆم لە سەدەی نۆزدەھەمدا]] دوای [[تیرۆرکردنی جولیوس سێزار]] لە ١٥ی ئازاری ٤٤ پێش زایین، لە سەرەتادا ڕێککەوتنێک لە نێوان بکوژانی سێزار و لایەنگرانی سێزاردا کرا کە لێخۆشبوونی گشتی و ھەڵوەشاندنەوەی پۆستی [[دیکتاتۆری ڕۆم]]ی لەخۆگرتبوو.<ref name="Tempest2017">{{Cite book |last=Tempest |first=Kathryn |title=Brutus: the noble conspirator |date=2017-01-01 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-18009-1 |page=241}}</ref> بەڵام کاتێک مارک ئەنتۆنی بوو بە کۆنسوڵ، یاسایەکی پەسەند کرد کە دەسەڵاتی فەرمانڕەوایەتیی گالی پێ بەخشی تا بتوانێت گوشار بخاتە سەر ئەنجومەنی پیران و ئیتالیا. لە ھەمان کاتدا ئۆکتاڤیان، وەک میراتگری یاساییی سێزار، سوپایەکی تایبەتیی لە سەربازە دێرینەکانی سێزار پێکھێنا. بە ھاندانی وتاربێژ [[سیسرۆ]]، ئەنجومەنی پیران پشتیوانیی لە ئۆکتاڤیان کرد دژی ئەنتۆنی، کە بووە ھۆی شکستی ئەنتۆنی لە شەڕی موتینا لە نیسانی ٤٣ پێش زایین.<ref name="Rawson1992">{{Cite book |last=Rawson |first=Elizabeth |chapter=The aftermath of the Ides |title=The Cambridge Ancient History, Vol. 9: The Last Age of the Roman Republic, 146–43 BC |date=1992-01-01 |publisher=Cambridge University Press |isbn=0-521-85073-8 |pages=468–490}}</ref> بەڵام کاتێک ھەردوو کۆنسوڵی فەرمیی ڕۆم لە شەڕەکەدا کوژران، ئۆکتاڤیان بە سوپاکەیەوە بەرەو ڕۆما بەڕێکەوت و پۆستی کۆنسوڵی بۆ خۆی مسۆگەر کرد. === پێکھێنان و دەسەڵاتە یاسایییەکان، ٤٣ پێش زایین === ئۆکتاڤیان پاش گەیشتنی بە ڕۆما لەگەڵ ئەنتۆنی لەژێر چاودێریی لێپیدس لە نزیک بۆلۆنیا کۆبووەوە. لەژێر گوشاری سەربازە سێزارییەکاندا، ھەر سێ سەرکردەکە ئاشت بوونەوە و بڕیاریان دا دەسەڵاتێکی سێقۆڵی بۆ ماوەی پێنج ساڵ پێکبھێنن.<ref name="Rawson1992" /> ئەم ڕێککەوتنە لە ٢٧ی تشرینی دووەمی ٤٣ پێش زایین لە ڕێگەی یاسای تیتیاوە (''lex Titia'') بە فەرمی پەسەند کرا.<ref name="Broughton1952">{{cite book |last=Broughton |first=Thomas Robert Shannon |date=1952-01-01 |title=The Magistrates of the Roman Republic, Vol. 2 |publisher=American Philological Association |pages=337–340}}</ref> دەسەڵاتی ئەندامانی تریومڤیرات لە دەسەڵاتی کۆنسوڵە ئاسایییەکان بەرزتر بوو؛ ئەوان مافی دەرکردنی بڕیاری پابەندکەریان ھەبوو بەبێ ئەوەی مافی تانەلێدان لە دادگاکاندا ھەبێت، ھەروەھا مافی ڕاستەوخۆی دەستنیشانکردنی فەرمانڕەوای پارێزگاکان و سەرپەرشتیکردنی خەزێنەی گشتییان پێ درا.<ref name="Millar1973">{{Cite journal |last=Millar |first=Fergus |date=1973-01-01 |title=Triumvirate and Principate |journal=The Journal of Roman Studies |volume=63 |pages=50–67 |doi=10.2307/299165}}</ref> خاکەکانی ڕۆژئاوای کۆماریش بەم شێوەیە دابەش کران: * مارک ئەنتۆنی: ناوچەکانی گالی پێ درا. * لێپیدس: ناوچەکانی باشووری گال و ئیسپانیای وەرگرت. * ئۆکتاڤیان: باکووری ئەفریقا، ساردینیا و سیسیلیای پێ بەخشرا.<ref name="Rawson1992" /> === فەرمانی کوشتنی نەیارەکان (پڕۆسکریپشن) === بۆ دابینکردنی سەرمایەی پێویست بۆ سوپاکانیان و لەناوبردنی دوژمنە سیاسییەکانیان لە ناوخۆدا، ئەندامانی دەستەکە لیستێکی ناوی نەیارەکانیان بڵاوکردەوە کە تێیدا بڕیاری لەسێدارەدان و دەستبەسەرداگرتنی موڵک و ماڵیان درابوو.<ref name="Hinard1985">{{Cite book |last=Hinard |first=François |title=Les proscriptions de la Rome républicaine |date=1985-01-01 |publisher=École française de Rome |isbn=978-2-7283-0094-5 |pages=266–269}}</ref> مێژوونووسانی کۆن ژمارەی کوژراوانی ئەم قۆناغەیان بە ٣٠٠ ئەندامی ئەنجومەنی پیران و نزیکەی ٢،٠٠٠ کەس لە چینە دەوڵەمەندەکانی تر خەمڵاندووە. لە بەناوبانگترین ئەو کەسانەی لەم کوشتارەدا لەسێدارە درا، وتاربێژی ناودار [[سیسرۆ]] بوو کە بە داوای ڕاستەوخۆی مارک ئەنتۆنی کوژرا.<ref>{{cite encyclopedia |last=Thein |first=Alexander |title=Proscriptions |encyclopedia=The Encyclopedia of Ancient History |date=2018-01-01 |publisher=Wiley |doi=10.1002/9781444338386.wbeah30481 |isbn=978-1-4051-7935-5}}</ref> === شەڕی ناوخۆییی ڕزگارکەران و شەڕی فیلیپی، ٤٢ پێش زایین === [[File:Brutuscng752619.jpg|thumb|دراوێکی لێدراو لەلایەن بروتوس لە ٤٢ پێش زایین بەبۆنەی [[تیرۆرکردنی جولیوس سێزار]]]] لە ساڵی ٤٢ پێش زایین، ئەنتۆنی و ئۆکتاڤیان بە سوپایەکی نزیکەی ٤٠ لێجیۆنەوە لە [[دەریای ئادریاتیک]] پەڕینەوە بەرەو مەکدۆنیا بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی سوپای کۆماریخوازان بە سەرکردایەتیی بروتوس و کاسیۆس.<ref name="Pelling1996">{{cite book |last=Pelling |first=Christopher |chapter=The triumviral period |title=The Cambridge Ancient History, Vol. 10: The Augustan Empire, 43 BC–AD 69 |date=1996-01-01 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-26430-3 |pages=1–69}}</ref> لە تشرینی یەکەمی ٤٢ پێش زایین، دوو شەڕی گەورە لە نزیک شاری فیلیپی ڕوویاندا. لە شەڕی یەکەمدا، کاسیۆس بە ھەڵە وا تێگەیشت کە سوپاکەیان شکستی ھێناوە، بۆیە خۆی کوشت. لە شەڕی دووەمدا دوای سێ ھەفتە، مارک ئەنتۆنی سەرکەوتنێکی یەکلاکەرەوەی بەسەر سوپای بروتوسدا بەدەستھێنا کە بووە ھۆی ئەوەی بروتوسیش پەنا بۆ خۆکوشتن ببات.<ref name="Pelling1996" /> بەم شێوەیە بەرەی سەرەکیی کۆماریخوازان بەتەواوی لەناوچوو. === دابەشکاریی نوێ و شەڕی پیروسیا === پاش سەرکەوتنی فیلیپی، ھاوپەیمانەکان ناوچەکانی دەسەڵاتیان ڕێکخستەوە: ئەنتۆنی پارێزگا دەوڵەمەندەکانی ڕۆژھەڵاتی وەرگرت بۆ ڕێکخستنەوەی کارگێڕیی ناوچەکە و شەڕ لە دژی [[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی]]؛ ئۆکتاڤیان ئەرکی دابینکردنی زەوی بۆ سەربازە دێرینەکان لە ئیتالیا و شەڕی دژی سێکستۆس پۆمپی (کوڕی پۆمپی کە دەستی بەسەر سیسیلیادا گرتبوو) پێ بەخشرا؛ لێپیدسیش تەنیا ناوچەی باکووری ئەفریقای بۆ مایەوە.<ref name="Pelling1996" /> لە کاتێکدا ئۆکتاڤیان سەرقاڵی دابەشکردنی زەوی بوو لە ئیتالیا، برا و ھاوسەری ئەنتۆنی (لوکیوس ئەنتۆنیوس و فولڤیا) یاخیبوونێکیان لە دژی ئۆکتاڤیان بەرپاکرد کە بە شەڕی پیروسیا ناسراوە (٤١–٤٠ پێش زایین). ئۆکتاڤیان توانی شاری پیروسیا گەمارۆ بدات و یاخیبووان ناچار بە خۆبەدەستەوەدان بکات.<ref name="Pelling1996" /> === پەیمانەکانی بروندیسیۆم، میسینۆم و تارێنتۆم === [[File:Roman-Empire-39BC-sm.png|thumb|دابەشبوونی دەسەڵات لە پاش پەیمانی بروندیسیۆم (٣٩ پێش زایین). ناوچەکانی ئەنتۆنی بە سەوز، ئۆکتاڤیان بە مۆر و لێپیدس بە قاوەیی دیاری کراون.]] بۆ ڕێگریکردن لە ھەڵگیرسانی شەڕ لە نێوان ئەنتۆنی و ئۆکتاڤیان، لە ئەیلوولی ٤٠ پێش زایین پەیمانی بروندیسیۆم بەسترا کە تێیدا دەسەڵاتی ئۆکتاڤیان بەسەر ڕۆژئاوا و ئەنتۆنی بەسەر ڕۆژھەڵاتدا چەسپێنرا، و بۆ پتەوکردنی ئەم پەیمانە، ئەنتۆنی ھاوسەرگیریی لەگەڵ خوشکی ئۆکتاڤیان (ئۆکتاڤیا) کرد.<ref name="Pelling1996" /> لە ساڵی ٣٩ پێش زایینیشدا لە میسینۆم ڕێککەوتنێک لەگەڵ سێکستۆس پۆمپی کرا تا گەمارۆی دەریایی لەسەر گەیشتنی گەنم بۆ ئیتالیا لابدات. لە ساڵی ٣٧ پێش زایین، لە پەیمانی تارێنتۆمدا ماوەی دەسەڵاتی سێقۆڵیی تریومڤیرات بۆ پێنج ساڵی تر درێژکرایەوە تا کۆتاییی ساڵی ٣٣ پێش زایین.<ref name="Pelling1996" /> === دوورخستنەوەی لێپیدس و شکستی ھەڵمەتی پارت، ٣٦ پێش زایین === لە ساڵی ٣٦ پێش زایین، ژەنەڕاڵی لێھاتووی ئۆکتاڤیان، مارکوس ڤیپسانیۆس ئاگریپا، لە شەڕی دەریاییی ناولۆکۆسدا سێکستۆس پۆمپیی تێکشکاند. لە کاتی کۆتاییھاتنی شەڕەکەدا، لێپیدس ھەوڵی دا دەست بەسەر تەواوی سیسیلیادا بگرێت، بەڵام ئۆکتاڤیان چووە ناو سەربازگەکەی و توانی سەربازەکانی لێپیدس بۆ لای خۆی ڕابکێشێت. بەم شێوەیە لێپیدس لە ئەندامێتیی تریومڤیرات دەرکرا و بۆ گوندێکی دوورەدەست دوورخرایەوە، بەڵام پۆستی ئایینیی گەورەی پاپای ڕۆمی (''pontifex maximus'') تا مردنی بۆ ھێڵدرایەوە.<ref name="Pelling1996" /> لە ھەمان ساڵدا، مارک ئەنتۆنی ھەڵمەتێکی سەربازیی گەورەی لە ڕێگەی [[شانشینی ئەرمەنستان (کۆن)]] بەرەو ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی (پارت) دەست پێکرد. بەڵام بەھۆی لەدەستدانی کەلوپەلی گەمارۆدان و ھێرشی سوارچاکە تیرھاوێژەکانی پارت، سوپای ڕۆم تووشی زیانێکی گەورە بوو و ناچار بوو بە لەدەستدانی یەک لەسەر سێی سەربازەکانی پاشەکشە بکات.<ref name="Pelling1996" /> == ھەڵوەشان و شەڕی کۆتایی == [[File:Cleopatra Tetradrachm Antiochia.jpg|thumb|دراوێکی زیوین بە وێنەی کلیۆپاترا و مارک ئەنتۆنی (٣٦ پێش زایین)]] دوای کەمبوونەوەی دەسەڵات لە سێ سەرکردەوە بۆ دوو سەرکردە، ڕکابەری لە نێوان ئەنتۆنی و ئۆکتاڤیان گەیشتە قۆناغی شەڕی ڕاستەوخۆ. لە ساڵی ٣٤ پێش زایین، ئەنتۆنی لە مەراسیمێکدا بە ناوی «بەخشینەکانی ئەسکەندەریە» خاک و پاشایەتییەکانی ڕۆژھەڵاتی بەسەر منداڵەکانی خۆی لە شاژن کلیۆپاترا دابەش کرد و سێزاریۆنی (کوڕی سێزار و کلیۆپاترا) وەک میراتگری ڕاستەقینەی سێزار ناساند.<ref name="Pelling1996" /> ئۆکتاڤیان ئەم ھەنگاوەی قۆستەوە و بە شێوەیەکی یاسایی وەسیەتنامەی ئەنتۆنی لە پەرستگای ڤێستا لە ڕۆما خوێندەوە، کە تێیدا نووسرابوو دوای مردنی لە تەنیشت کلیۆپاترا لە [[ئەسکەندەریە]] بنێژرێت. ئەمەش بووە ھۆی تووڕەبوونی خەڵکی ئیتالیا و ئەنجومەنی پیران، کە وای لە ئەنجومەن کرد دەسەڵاتە فەرمییەکانی لە ئەنتۆنی وەربگرێتەوە و شەڕ دژی کلیۆپاترا ڕابگەیەنێت.<ref name="Pelling1996" /> لە ٢ی ئەیلوولی ٣١ پێش زایین، لە شەڕی دەریاییی ئەکتیۆم لە کەناراوەکانی یۆنان، کەشتیگەلی ئۆکتاڤیان بە سەرکردایەتیی ئاگریپا کەشتیگەلی ئەنتۆنی و کلیۆپاترای تێکشکاند.<ref name="Pelling1996" /> لە ساڵی ٣٠ پێش زایین سوپای ئۆکتاڤیان گەیشتە میسر؛ بە گرتنی ئەسکەندەریە، ھەردوو ئەنتۆنی و کلیۆپاترا پەنایان بۆ خۆکوشتن برد، و بەم شێوەیە کۆتایی بە دەسەڵاتی تریومڤیراتی دووەم و تەواوی سەردەمی کۆماری ڕۆمانی ھات. == میرات و گرنگیی مێژوویی == سەرکەوتنی ئۆکتاڤیان لە قۆناغی تریومڤیراتدا ڕێگەی بۆ دامەزراندنی سیستمی پرینسیپات و [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]] خۆش کرد. مێژوونووسی ڕۆمانی تاسیتوس ئاماژەی بەوە کردووە کە شەڕەکانی ئەم قۆناغە تەواوی بنەما کۆمارییەکانی ڕۆمی لەناوبرد و کۆمارەکەی بێ چەک و بێ بەرگری ھێشتەوە.<ref name="Rawson1992" /> لە ڕووی کەلتوورییەوە، ئەم سەردەمە ناسەقامگیرە کاریگەریی گەورەی لەسەر شاکارە ئەدەبییەکانی ئەو سەردەمە ھەبوو، وەک شیعرەکانی [[ھۆراس]]، بەرھەمەکانی [[ڤێرجیل]] (بەتایبەت ''ئیکۆلۆگەکان'' کە باسی لەدەستدانی زەویی جووتیاران دەکات لە کاتی دابەشکردنی زەوی بۆ سەربازە دێرینەکان) و مێژوونووسانی وەک سالوست.<ref>{{cite encyclopedia |last=Welch |first=Kathryn |title=Triumvirate, Second |encyclopedia=The Encyclopedia of Ancient History |date=2016-01-01 |publisher=Wiley |doi=10.1002/9781444338386.wbeah30085 |isbn=978-1-4051-7935-5}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[تریومڤیراتی یەکەم]] * [[کۆماری ڕۆمانی]] * [[جولیوس سێزار]] * [[ئەگوستوس]] * [[مارک ئەنتۆنی]] * [[لێپیدس]] * [[سەردەمی ئەگوستوس]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{DEFAULTSORT:Triumvirate, Second}} {{پۆلی کۆمنز|Second Triumvirate}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|سیاسەت}} [[پۆل:تریومڤیراتی دووەم]] [[پۆل:کۆماری ڕۆمانی]] [[پۆل:ئەگوستوس]] [[پۆل:مارک ئەنتۆنی]] [[پۆل:لێپیدس]] [[پۆل:ڕۆمای کۆن]] [[پۆل:دامەزراندنەکانی ٤٣ پێش زایین]] [[پۆل:ھەڵوەشاندنەوەکانی ٣٣ پێش زایین]] [[پۆل:٢ (ژمارە)]] [[پۆل:دەیەی ٤٠ی پ.ز]] [[پۆل:دامەزراوەکانی دەیەی ٤٠ی پێش زایین]] [[پۆل:٤٣ی پ.ز]] cug1wb8cm16amzrkwn3o24cllwyk9la 3 303583 1661057 2026-09-05T12:15:10Z New user message 11537 زیادکردنی [[داڕێژە:بەخێرھاتن|پەیامی بەخێرھاتن]] بە پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەری نوێ 1661057 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- > [[بەکارھێنەر:Kushared|kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ١٢:١٥، ٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) 9ur49nnk63a4feos9ckl6hnixbkj38q 0 303584 1661058 2026-09-05T12:36:57Z DreamHourFlight 39788 وتاری تازە 1661058 wikitext text/x-wiki {{multiple image | align = right | total_width = 330 | image1 = César (13667960455).jpg | alt1 = جولیوس سێزار | image2 = Head of Marcus Licinius Crassus, middle of 1st century BC, from Italy, Moi, Auguste, Empereur de Rome exhibition, Grand Palais, Paris - 14649017884.jpg | alt2 = مارکوس لیسینیوس کراسوس | image3 = (Venice) Pompey the Great, Museo Archeologico Nazionale.jpg | alt3 = پۆمپی | footer = لە چەپەوە بۆ ڕاست: پەیکەری [[جولیوس سێزار]]، [[مارکوس لیسینیوس کراسوس|کراسوس]] و [[پۆمپی]]. }} '''تریومڤیراتی یەکەم''' یان '''دەسەڵاتی سێقۆڵیی یەکەم''' (بە ئینگلیزی: First Triumvirate؛ نزیکەی کۆتاییی ٦٠ – ٥٣ پێش زایین)، ھاوپەیمانییەکی سیاسیی ناڕەسمی بوو لە نێوان سێ سیاسەتوانی دیاری کۆتاییی سەردەمی [[کۆماری ڕۆمانی]]دا: گنایۆس پۆمپیۆس ماگنوس ([[پۆمپی]])، [[مارکوس لیسینیوس کراسوس]] و گایۆس [[جولیوس سێزار]].<ref name="Russell2015">{{cite encyclopedia |last=Russell |first=Amy |title=Triumvirate, First |encyclopedia=The Encyclopedia of Ancient History |date=2015-06-30 |publisher=Wiley |doi=10.1002/9781444338386.wbeah26425 |isbn=978-1-4051-7935-5}}</ref> دەستووری کۆماری ڕۆم چەندین ڕێگریی یاسایی و مافی ڤیتۆی لەخۆدەگرت کە بڕیاردانی دەوڵەتی تووشی چەقبەستوویی دەکرد؛ بۆ تێپەڕاندنی ئەو کۆسپە دەستوورییانە و سەپاندنی ئامانجە سیاسییەکانیان، ئەم سێ پیاوە ھاوپەیمانییەکی نھێنییان بەست تا پێگە و دەسەڵاتی خۆیان لە پشتیوانیکردنی یەکتردا بەکاربھێنن. ئەم دەستەیە پۆستێکی فەرمیی دەوڵەت نەبوو، و نەیتوانی بۆ ماوەیەکی درێژخایەن بە شێوەیەکی ڕەھا کۆنترۆڵی کاروباری دەوڵەت بکات.<ref name="Ridley1999">{{cite journal |last=Ridley |first=R |date=1999-01-01 |title=What's in the Name: the so-called First Triumvirate |journal=Arctos: Acta Philologica Fennica |volume=33 |pages=133–144}}</ref> ئەم ھاوپەیمانییە بەھۆی پێویستیی ھاوبەشی ھەر سێ سەرکردەکە دروست بوو بۆ تێپەڕاندنی دژایەتییەکانی ناو ئەنجومەنی پیران (سینات) بەرامبەر پڕۆژە پێشنیارەکانیان لە ساڵانی پێشوودا. لە سەرەتادا بە نھێنی مایەوە، بەڵام لە ساڵی ٥٩ پێش زایین و لە کاتی یەکەمین کۆنسوڵیی سێزاردا بە ئاشکرا دەرکەوت تا یاساکان لە بەرژەوەندیی ھەر سێ ھاوپەیمانەکە تێپەڕێنێت.<ref name="Drogula2019">{{Cite book |last=Drogula |first=Fred K. |title=Cato the Younger: Life and Death at the End of the Roman Republic |date=2019-01-01 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-086902-1 |pages=125–130}}</ref> سێزار توانی یاسای دابەشکردنی زەوی بۆ نیشتەجێکردنی سەربازە دێرینەکانی پۆمپی و پەسەندکردنی [[پەیمانی ئاشتی|ڕێککەوتنەکانی]] دوای سێیەمین شەڕی میتریداتی تێپەڕێنێت، ھەروەھا داواکارییەکانی کەمکردنەوەی باجی بۆ کراسوس و دەسەڵاتی فەرمانڕەوایەتیی درێژخایەنی گالی بۆ خۆی بەدەستھێنا. سەرکەوتنی سەرەتاییی ھاوپەیمانییەکە کاردانەوە و دژایەتییەکی توندی سیاسیی لە ڕۆما لێکەوتەوە.<ref name="MorsteinMarx2021">{{Cite book |last=Morstein-Marx |first=Robert |title=Julius Caesar and the Roman People |date=2021-01-01 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-94326-0 |pages=148–155 |doi=10.1017/9781108943260}}</ref> لە دەوروبەری ساڵی ٥٥ پێش زایین، ھاوپەیمانییەکە تووشی سستی بوو، بەڵام سێ سەرکردەکە لە کۆنفرانسی لوکادا ڕێککەوتنەکەیان نوێکردەوە. پۆمپی و کراسوس بە ھاوبەشی بوونەوە بە کۆنسوڵ، ھەروەھا فەرماندەییی سێزار لە گال بۆ پێنج ساڵی تر درێژکرایەوە و پارێزگای [[ھیسپانیا]] بە پۆمپی و پارێزگای [[سووریا]]ش بە کراسوس درا.<ref name="Gruen1995">{{Cite book |last=Gruen |first=Erich |title=The Last Generation of the Roman Republic |date=1995-01-01 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-02238-6 |pages=101–105}}</ref> لە ساڵی ٥٣ پێش زایین، کراسوس لە کاتی ھەڵمەتە سەربازییەکەیدا بۆ سەر ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی لە شەڕی حەڕاندا کوژرا. بە مردنی کراسوس و پاشان مردنی جولیا (کچی سێزار و ھاوسەری پۆمپی)، پەیوەندیی نێوان سێزار و پۆمپی بەرەو ساردی چوو.<ref name="Drogula2019" /> پاشان بەھۆی ھاوپەیمانیی پۆمپی لەگەڵ پارێزگارە توندڕەوەکانی ئەنجومەنی پیران وەک کاتۆی گەنجتر، متمانەی نێوانیان بەتەواوی نەما و لە کانوونی دووەمی ٤٩ پێش زایین، سێزار لە ڕووباری ڕوبیکۆن پەڕییەوە و شەڕی ناوخۆییی نێوان سێزار و پۆمپی ھەڵگیرسا.<ref name="MorsteinMarx2021" /> == ناونان == دەستەواژەی «تریومڤیراتی یەکەم»، ھەرچەندە زۆر ناسراوە، لەلایەن لێکۆڵەرە نوێیەکانی مێژووی ڕۆمەوە وەک ناوێکی ناڕاست و نادروست سەیر دەکرێت.<ref name="Ridley1999" /> لە سیستمی کارگێڕیی ڕۆمدا دەستەی فەرمیی لەم شێوەیە ھەبوو (وەک [[تریومڤیراتی دووەم]] کە لەلایەن [[ئەگوستوس]]، [[مارک ئەنتۆنی]] و [[لێپیدس]] بە یاسا دامەزرا)، بەڵام ئەم ھاوپەیمانییە ھیچ پێگەیەکی فەرمیی دەستووری نەبوو.<ref name="Flower2010">{{Cite book |last=Flower |first=Harriet |title=Roman Republics |date=2010-01-01 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-14043-8 |pages=148–149}}</ref> ئەم دەستەواژەیە لە ھیچ سەرچاوەیەکی کۆندا نەھاتووە؛ لەو سەردەمەدا وتاربێژ [[سیسرۆ]] بە دەستەواژەی «سێ پیاوەکە» (''tris homines'') باسی لێوە دەکرد، و نووسەر ڤارۆش لە تەنزێکدا بە «دڕندەی سێ سەر» ناوی دەبرد.<ref name="Russell2015" /> مێژوونووسانی وەک سوتۆنیۆس و لیڤی بە «کۆمەڵە» (''societas'') یان «پیلانگێڕی» (''conspiratio'') باسیان کردووە. لە سەردەمی [[ڕینێسانس]]دا ئەم دەستەواژەیە بەکارنەدەھات و بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٦٨١دا دەرکەوت و لە سەدەی ھەژدەھەمەوە بە شێوەیەکی بەرفراوان بڵاوبووەوە.<ref name="Ridley1999" /> مێژوونووسانی ھاوچەرخی وەک ماری بێرد دەستەواژەی «دەستەی سێ کەسی» (Gang of Three) بەکاردەھێنن و چاپی چوارەمی ''فەرھەنگی کلاسیکیی ئۆکسفۆرد''یش دەستەواژەی تریومڤیراتی یەکەم بە ناوێکی نوێ و چەواشەکار وەسف دەکات.<ref name="Cadoux2012">{{cite encyclopedia |last1=Cadoux |first1=Theodore John |last2=Lintott |first2=Andrew |title=triumviri |encyclopedia=The Oxford Classical Dictionary |date=2012-12-20 |publisher=Oxford University Press |doi=10.1093/acrefore/9780199381135.013.6576 |isbn=978-0-19-954556-8}}</ref> == مێژوو == === پێکھێنان === ھاوپەیمانیی نێوان پۆمپی، کراسوس و سێزار لەبەر ئەوە دروست بوو کە ھەر سێکیان لە تێپەڕاندنی ئامانجە سەرەکییەکانیان لە گۆڕەپانی سیاسیی ڕۆمدا لە ساڵانی پێش ٦٠ پێش زایین تووشی شکست بووبوون، چونکە نەیارەکانیان لە ئەنجومەنی پیران ڕێگرییان لێ دەکردن.<ref name="Russell2015" /> ==== پۆمپی ==== پۆمپی، دوای ئەوەی لە سێیەمین شەڕی میتریداتی لە ڕۆژھەڵات گەڕایەوە، داوای پەسەندکردنی ڕێککەوتننامەکانی ڕۆژھەڵات و دابینکردنی زەویی بۆ سەربازە دێرینەکانی دەکرد.<ref name="Drogula2019" /> بەڵام بەرەیەکی توندڕەو لە ئەنجومەنی پیران بە ڕابەرایەتیی کاتۆی گەنجتر و مێتێلۆس سێلێر ڕێگرییان لە ھەموو پڕۆژە پێشنیارەکانی پۆمپی کرد. پۆمپی بۆ شکاندنی ئەم چەقبەستوویییە پێویستی بە ھاوپەیمانێکی بەتوانا ھەبوو لە پۆستی کۆنسوڵیدا.<ref name="Gruen1995" /> ==== کراسوس ==== کراسوس یەکێک بوو لە دەوڵەمەندترین پیاوانی ڕۆما و پشتیوانی سەرەکیی بازرگان و سەرمایەدارانی ڕۆم بوو.<ref name="Badian2012a">{{cite encyclopedia |last=Badian |first=Ernst |title=Licinius Crassus (1), Marcus |encyclopedia=The Oxford Classical Dictionary |date=2012-12-20 |publisher=Oxford University Press |doi=10.1093/acrefore/9780199381135.013.3694 |isbn=978-0-19-954556-8}}</ref> کۆمپانیای باجکۆکەرەکان کە گرێبەستی کۆکردنەوەی باجی پارێزگای ئاسیایان (لە ڕۆژئاوای [[تورکیا]]ی ئەمڕۆ) وەرگرتبوو، بەھۆی وێرانییەکانی جەنگەوە تووشی زەرەرێکی زۆر ببوون و داوای کەمکردنەوەی بڕی گرێبەستەکەیان دەکرد، بەڵام کاتۆ ڕێگری لە داواکارییەکەیان کرد.<ref name="Drogula2019" /> کراسوس کە بەرژەوەندیی سیاسی و داراییی لەگەڵ ئەم چینەدا بوو، بۆ جێبەجێکردنی ئەم داواکارییە پێویستی بە ھاوپەیمانی ھەبوو.<ref name="Gruen1995" /> ==== سێزار ==== سێزار لە ساڵی ٦٠ پێش زایین وەک فەرمانڕەوای پێشووی پارێزگای ھیسپانیا گەڕایەوە بۆ ڕۆما.<ref name="Drogula2019" /> ئەو لە ھەمان کاتدا مافی وەرگرتنی ڕێپێوانی سەرکەوتنی سەربازی (تڕایەمف) و خۆپاڵاوتنی بۆ پۆستی کۆنسوڵ ھەبوو، بەڵام یاسا داوای دەکرد کە بۆ خۆپاڵاوتن بچێتە ناو شارەکە و دەستبەرداری سوپاکەی بێت، کە ئەمەش مافی ڕێپێوانەکەی لە دەست دەدا. کاتێک داوای کرد لە دەرەوەی شار خۆی بپاڵێوێت، کاتۆ بە قسەکردنی درێژخایەن لە ئەنجومەنی پیران ڕێگری لێکرد؛ سێزاریش دەستبەرداری ڕێپێوانی سەرکەوتن بوو و ڕاستەوخۆ چووە ناو ڕۆما و خۆی بۆ کۆنسوڵی ساڵی ٥٩ پێش زایین پاڵاوت و سەرکەوتنی بەدەستھێنا.<ref name="Drogula2019" /> بۆ بەرەنگاربوونەوەی ھاوکارەکەی لە کۆنسوڵیدا (مارکوس کالپورنیۆس بیبولوس کە لە بەرەی کاتۆ بوو)، سێزار پێویستی بە پشتیوانیی پۆمپی و کراسوس ھەبوو.<ref name="MorsteinMarx2021" /> ==== کاتی ڕێککەوتن ==== سەرچاوە مێژوویییە کۆنەکان وەک [[پلوتارک]] و ئەپیان باوەڕیان وایە کە ھاوپەیمانییەکە پێش ھەڵبژاردنی سێزار بەستراوە، بەڵام نامەکانی سیسرۆ و لێکۆڵینەوە نوێیەکان دەریدەخەن کە سێزار لە نێوان تەممووزی ٦٠ و کانوونی دووەمی ٥٩ پێش زایین توانیویەتی ناوبژیوانی لە نێوان دوو نەیاری کۆن (پۆمپی و کراسوس)دا بکات و ڕێککەوتنەکەیان پێکبھێنێت.<ref name="Gruen1995" /><ref name="Drogula2019" /> === کۆنسوڵیی سێزار لە ٥٩ پێش زایین === [[File:Cato Volubilis bronze bust.jpg|thumb|پەیکەری کاتۆی گەنجتر، یەکێک لە سەرکردە سەرەکییەکانی بەرەی دژبەری ھاوپەیمانیی سێقۆڵی]] سێزار لە سەرەتای ساڵی ٥٩ پێش زایین پڕۆژەیاسای دابەشکردنی زەویی (''lex Julia agraria'') خستە بەردەم ئەنجومەنی پیران بۆ دابینکردنی زەوی بۆ سەربازە دێرینەکانی پۆمپی و ھەژارانی شارەکە.<ref name="Wiseman1992">{{Cite book |last=Wiseman |first=T. P. |chapter=Caesar, Pompey, and Rome, 59–50 BC |title=The Cambridge Ancient History, Vol. 9: The Last Age of the Roman Republic, 146–43 BC |date=1992-01-01 |publisher=Cambridge University Press |isbn=0-521-85073-8 |pages=368–423}}</ref> کاتێک کاتۆ بە وتاردانی درێژ ڕێگری لێکرد، سێزار یاساکەی ڕاستەوخۆ بردە بەردەم کۆڕی گشتیی گەل. کاتێک کۆنسوڵی دووەم، بیبولوس، ھەوڵی دا ڕێگری لە دەنگدانەکە بکات، پۆمپی و کراسوس بە ئاشکرا پشتیوانیی خۆیان بۆ سێزار ڕاگەیاند؛ لە کاتی دەنگدانەکەدا بیبولوس و لایەنگرانی بە توندوتیژی لە گۆڕەپانەکە دەرکران و یاساکە پەسەند کرا.<ref name="MorsteinMarx2021" /> دوای پەسەندکردنی یاسای زەوی، بیبولوس لە ماڵەکەیدا مایەوە و ڕەتیکردەوە بەشداری لە کاروبارە گشتییەکاندا بکات. سێزار بەبێ گوێدانە ناڕەزایەتییەکان دوو یاسای تری گرنگی تێپەڕاند: یەکەمیان کەمکردنەوەی یەک لەسەر سێی قەرزی باجکۆکەرەکان لە بەرژەوەندیی کراسوس، و دووەمیان پەسەندکردنی تەواوی ڕێککەوتننامەکانی پۆمپی لە ڕۆژھەڵاتدا.<ref name="Wiseman1992" /> بۆ پتەوکردنی ئەم ھاوپەیمانییە، پۆمپی ھاوسەرگیریی لەگەڵ کچە تاقانەکەی سێزار، جولیا کرد.<ref name="Wiseman1992" /> ھەروەھا بەپێی یاسای ڤاتینیا (''lex Vatinia'')، فەرمانڕەوایەتیی پارێزگاکانی گالی جەمسەری و ئیلیریکۆم، و دواتریش گالی ترانسئەلپاین بۆ ماوەی پێنج ساڵ بە سێزار بەخشرا.<ref name="Drogula2019" /> === سستبوونی پەیمانەکە و کۆنفرانسی لوکا === لە کاتێکدا سێزار لە شەڕەکانی گالدا سەرکەوتنی گەورەی بەدەستدەھێنا، نەیارەکانیان لە ڕۆما ھەوڵیان دا ھاوپەیمانییەکە ھەڵوەشێننەوە. لە ساڵی ٥٨ پێش زایین پوبلیۆس کلۆدیۆس پولکێر وتاربێژ سیسرۆی ناچار بە دەربەدەری کرد و ھێرشی توندی کردە سەر پۆمپی.<ref name="Gruen1966">{{Cite journal |last=Gruen |first=Erich S. |date=1966-01-01 |title=P. Clodius: Instrument or Independent Agent? |journal=Phoenix |volume=20 |issue=2 |pages=120–130 |doi=10.2307/1086053 |jstor=1086053 |issn=0031-8299}}</ref> پۆمپیش لە بەرامبەردا میلیشیای شەقامیی میلو و سێستیۆسی بۆ پاراستنی خۆی بەکارھێنا و سیسرۆی لە دەربەدەری گەڕاندەوە. بۆ ڕێگریکردن لە ھەڵوەشانەوەی ھاوپەیمانییەکە، سێزار لە نیسانی ٥٦ پێش زایین لە شاری لوکا لە باکووری ئیتالیا لەگەڵ پۆمپی و کراسوس کۆبووەوە، کە نزیکەی دوو سەد ئەندامی ئەنجومەنی پیرانیش ئامادەی بوون.<ref name="Badian2012b">{{cite encyclopedia |last=Badian |first=Ernst |title=Luca |encyclopedia=The Oxford Classical Dictionary |date=2012-12-20 |publisher=Oxford University Press |doi=10.1093/acrefore/9780199381135.013.3773 |isbn=978-0-19-954556-8}}</ref> لەم کۆنفرانسەدا ڕێککەوتن کە: * پۆمپی و کراسوس بۆ ساڵی ٥٥ پێش زایین پێکەوە ببنە کۆنسوڵ. * فەرماندەییی سێزار لە گال بۆ ماوەی پێنج ساڵی تر درێژبکرێتەوە. * پاش تەواوبوونی کۆنسوڵییەکەیان، پارێزگای ھیسپانیا بۆ پێنج ساڵ بە پۆمپی و پارێزگای سووریا بە کراسوس بدرێت.<ref name="Gruen1995" /> === کۆنسوڵیی ھاوبەش لە ٥٥ پێش زایین و پەرچەکردارەکان === لە ساڵی ٥٥ پێش زایین پۆمپی و کراسوس بە زەبری ھێز و ڕێگریکردن لە ھەڵبژاردنە ئاسایییەکان پۆستی کۆنسوڵییان گرتە دەست. بەپێی یاسای تریبۆنیا (''lex Trebonia'')، ھەردوو کۆنسوڵ پارێزگاکانی خۆیان وەرگرت و ماوەی فەرماندەییی سێزاریش لە گال درێژکرایەوە.<ref name="Wiseman1992" /> لە ساڵی ٥٤ پێش زایین، جولیا (کچی سێزار و ھاوسەری پۆمپی) لە کاتی منداڵبووندا کۆچی دوایی کرد؛ مردنی جولیا زنجیرە خێزانییە گرنگەکەی نێوان سێزار و پۆمپی پچڕاند.<ref name="Drogula2019" /> پاشان لە ساڵی ٥٣ پێش زایین، کراسوس لە کاتی ھەڵمەتە سەربازییەکەیدا دژی ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی لە شەڕی حەڕاندا کوژرا و سوپاکەی تێکشکێنرا، بەمەش دەسەڵاتی سێقۆڵی کۆتایی پێھات و گۆڕدرا بۆ ڕکابەرییەکی دووقۆڵی لە نێوان سێزار و پۆمپیدا.<ref name="Wiseman1992" /> === کۆنسوڵیی تاقانەی پۆمپی و داڕمانی ھاوپەیمانی، ٥٢–٤٩ پێش زایین === [[File:First triumvirate luca56bc.svg|thumb|دابەشکردنی پارێزگاکان لە نێوان ئەندامانی تریومڤیرات لە دوای کۆنفرانسی لوکا (٥٦ پێش زایین)]] لە ساڵی ٥٢ پێش زایین، بەھۆی کوژرانی کلۆدیۆس لە شەڕە شەقامییەکاندا و سووتاندنی باڵەخانەی ئەنجومەنی پیران، ڕۆما تووشی پشێوییەکی گەورە بوو. ئەنجومەنی پیران بە پێشنیاری بیبولوس و پشتیوانیی کاتۆ، پۆمپیی وەک تاقە کۆنسوڵ (''consul sine collega'') دەستنیشان کرد تا ئارامی بۆ شارەکە بگەڕێنێتەوە.<ref name="Ramsey2016">{{Cite journal |last=Ramsey |first=John T. |date=2016-01-01 |title=How and why was Pompey Made Sole Consul in 52 BC? |journal=Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte |volume=65 |issue=3 |pages=298–324 |doi=10.25162/historia-2016-0017 |issn=0018-2311}}</ref> لەم ماوەیەدا، پۆمپی لەگەڵ کۆرنێلیا مێتێلا (کچی مێتێلۆس سکیپیۆ لە بەرەی نەیارانی سێزار) ھاوسەرگیریی کرد و زیاتر لە بەرەی پارێزگارانی ئەنجومەنی پیران نزیک بووەوە.<ref name="Drogula2019" /> لە نێوان ساڵانی ٥١ و ٥٠ پێش زایین، کێشەی سەرەکی بریتی بوو لە کۆتاییھاتنی فەرماندەییی سێزار لە گال؛ نەیارەکانی داوایان دەکرد سێزار دەستبەرداری سوپاکەی بێت پێش ئەوەی خۆی بۆ کۆنسوڵی بپاڵێوێتەوە، بەڵام سێزار دەیزانی ئەگەر بێ سوپا بچێتە ناو ڕۆما دادگایی دەکرێت و لەناودەبرێت.<ref name="MorsteinMarx2021" /> تریبۆنی دڵسۆزی سێزار، کوریۆ، پێشنیاری کرد کە ھەردوو سێزار و پۆمپی لە یەک کاتدا دەستبەرداری فەرماندەییی سەربازیی خۆیان ببن، کە لە دەنگدانی ئەنجومەنی پیراندا بە زۆرینەی ڕەھای ٣٧٠ دەنگ بەرامبەر ٢٢ دەنگ پەسەند کرا، بەڵام کۆنسوڵە توندڕەوەکان ڕەتیانکردەوە جێبەجێی بکەن.<ref name="MorsteinMarx2021" /> لە کانوونی دووەمی ٤٩ پێش زایین، ئەنجومەنی پیران بڕیاری بارودۆخی نائاساییی (''senatus consultum ultimum'') دژی سێزار دەرکرد. لە ١٠ی کانوونی دووەمی ٤٩ پێش زایین، سێزار لەگەڵ لێجیۆنی سێزدەھەم لە ڕووباری ڕوبیکۆن پەڕییەوە و ڕێپێوانی بەرەو ڕۆما کرد، بەمەش شەڕی ناوخۆییی سێزار دەستی پێکرد.<ref name="Rawson1992">{{Cite book |last=Rawson |first=Elizabeth |chapter=Caesar: civil war and dictatorship |title=The Cambridge Ancient History, Vol. 9: The Last Age of the Roman Republic, 146–43 BC |date=1992-01-01 |publisher=Cambridge University Press |isbn=0-521-85073-8 |pages=424–467}}</ref> == ھەڵسەنگاندن == مێژوونووسانی کۆن و نوێ تریومڤیراتی یەکەمیان وەک وەرچەرخانێکی مێژوویی لە ڕووخانی کۆماری ڕۆمدا وەسف کردووە؛ گایوس ئاسینیوس پۆلیۆ مێژووی شەڕە ناوخۆیییەکانی لە ساڵی ٦٠ پێش زایین و بە دروستبوونی ئەم ھاوپەیمانییە دەست پێکردووە، و مێژوونووس ڕۆناڵد سایمیش لە پەڕتووکی ''شۆڕشی ڕۆم''دا ئەم ڕێککەوتنەی وەک «کۆتاییی دەوڵەتی ئازاد» داناوە.<ref name="Gruen1995" /> یۆرگن فۆن ئونگێرن-شتێرنبێرگ ئاماژە بەوە دەکات کە ڕێککەوتنی سێ پیاو لەسەر ئەوەی ھیچ کارێک لە ڕۆمادا بەبێ ڕەزامەندیی ئەوان نەکرێت، یاساکانی دەسەڵاتی لە ڕۆمادا گۆڕی.<ref name="Ungern2014">{{Cite book |last=von Ungern-Sternberg |first=Jürgen |chapter=The crisis of the republic |title=The Cambridge Companion to the Roman Republic |date=2014-01-01 |editor-last=Flower |editor-first=Harriet |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-107-03224-8 |pages=78–100}}</ref> لە بەرامبەردا، مێژوونووس ئیریک گروین پێی وایە ئەم ھاوپەیمانییە تەنیا پەیوەندییەکی دۆستایەتیی نەریتیی سیاسی (''amicitia'') بوو لە نێوان چەند سیاسەتوانێکدا کە بە تەواوی ئاسایی بوو لە مێژووی ڕۆمدا.<ref name="Gruen1995" /> ماری بێرد و ئیمی ڕوسێلیش جەخت لەوە دەکەنەوە کە دەستەکە ھیچ کات بەتەواوی باڵادەست نەبوو بەسەر ھەڵبژاردنەکاندا و بەردەوام ناکۆکی و کێبڕکێ لە نێوان ئەندامەکانیدا ھەبووە تا ئەو کاتەی بە مردنی کراسوس ھاوپەیمانییەکە بەتەواوی داڕما.<ref name="Beard2015">{{Cite book |last=Beard |first=Mary |title=SPQR: A History of Ancient Rome |date=2015-01-01 |publisher=Liveright Publishing |isbn=978-0-87140-423-7 |pages=278–280}}</ref><ref name="Russell2015" /> == ئەمانەش ببینە == * [[تریومڤیراتی دووەم]] * [[کۆماری ڕۆمانی]] * [[جولیوس سێزار]] * [[پۆمپی]] * [[مارکوس لیسینیوس کراسوس]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{DEFAULTSORT:Triumvirate, First}} [[پۆل:تریومڤیراتی یەکەم]] [[پۆل:کۆماری ڕۆمانی]] [[پۆل:جولیوس سێزار]] [[پۆل:پۆمپی]] [[پۆل:کراسوس]] [[پۆل:ھاوپەیمانییە سیاسییەکان]] [[پۆل:دامەزراندنەکانی ٦٠ پێش زایین]] [[پۆل:ھەڵوەشاندنەوەکانی ٥٣ پێش زایین]] k94p1e127k621a5vtn8qc4axdinlh6s 1661263 1661058 2026-09-05T16:20:30Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|First Triumvirate}} 1661263 wikitext text/x-wiki {{multiple image | align = right | total_width = 330 | image1 = César (13667960455).jpg | alt1 = جولیوس سێزار | image2 = Head of Marcus Licinius Crassus, middle of 1st century BC, from Italy, Moi, Auguste, Empereur de Rome exhibition, Grand Palais, Paris - 14649017884.jpg | alt2 = مارکوس لیسینیوس کراسوس | image3 = (Venice) Pompey the Great, Museo Archeologico Nazionale.jpg | alt3 = پۆمپی | footer = لە چەپەوە بۆ ڕاست: پەیکەری [[جولیوس سێزار]]، [[مارکوس لیسینیوس کراسوس|کراسوس]] و [[پۆمپی]]. }} '''تریومڤیراتی یەکەم''' یان '''دەسەڵاتی سێقۆڵیی یەکەم''' (بە ئینگلیزی: First Triumvirate؛ نزیکەی کۆتاییی ٦٠ – ٥٣ پێش زایین)، ھاوپەیمانییەکی سیاسیی ناڕەسمی بوو لە نێوان سێ سیاسەتوانی دیاری کۆتاییی سەردەمی [[کۆماری ڕۆمانی]]دا: گنایۆس پۆمپیۆس ماگنوس ([[پۆمپی]])، [[مارکوس لیسینیوس کراسوس]] و گایۆس [[جولیوس سێزار]].<ref name="Russell2015">{{cite encyclopedia |last=Russell |first=Amy |title=Triumvirate, First |encyclopedia=The Encyclopedia of Ancient History |date=2015-06-30 |publisher=Wiley |doi=10.1002/9781444338386.wbeah26425 |isbn=978-1-4051-7935-5}}</ref> دەستووری کۆماری ڕۆم چەندین ڕێگریی یاسایی و مافی ڤیتۆی لەخۆدەگرت کە بڕیاردانی دەوڵەتی تووشی چەقبەستوویی دەکرد؛ بۆ تێپەڕاندنی ئەو کۆسپە دەستوورییانە و سەپاندنی ئامانجە سیاسییەکانیان، ئەم سێ پیاوە ھاوپەیمانییەکی نھێنییان بەست تا پێگە و دەسەڵاتی خۆیان لە پشتیوانیکردنی یەکتردا بەکاربھێنن. ئەم دەستەیە پۆستێکی فەرمیی دەوڵەت نەبوو، و نەیتوانی بۆ ماوەیەکی درێژخایەن بە شێوەیەکی ڕەھا کۆنترۆڵی کاروباری دەوڵەت بکات.<ref name="Ridley1999">{{cite journal |last=Ridley |first=R |date=1999-01-01 |title=What's in the Name: the so-called First Triumvirate |journal=Arctos: Acta Philologica Fennica |volume=33 |pages=133–144}}</ref> ئەم ھاوپەیمانییە بەھۆی پێویستیی ھاوبەشی ھەر سێ سەرکردەکە دروست بوو بۆ تێپەڕاندنی دژایەتییەکانی ناو ئەنجومەنی پیران (سینات) بەرامبەر پڕۆژە پێشنیارەکانیان لە ساڵانی پێشوودا. لە سەرەتادا بە نھێنی مایەوە، بەڵام لە ساڵی ٥٩ پێش زایین و لە کاتی یەکەمین کۆنسوڵیی سێزاردا بە ئاشکرا دەرکەوت تا یاساکان لە بەرژەوەندیی ھەر سێ ھاوپەیمانەکە تێپەڕێنێت.<ref name="Drogula2019">{{Cite book |last=Drogula |first=Fred K. |title=Cato the Younger: Life and Death at the End of the Roman Republic |date=2019-01-01 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-086902-1 |pages=125–130}}</ref> سێزار توانی یاسای دابەشکردنی زەوی بۆ نیشتەجێکردنی سەربازە دێرینەکانی پۆمپی و پەسەندکردنی [[پەیمانی ئاشتی|ڕێککەوتنەکانی]] دوای سێیەمین شەڕی میتریداتی تێپەڕێنێت، ھەروەھا داواکارییەکانی کەمکردنەوەی باجی بۆ کراسوس و دەسەڵاتی فەرمانڕەوایەتیی درێژخایەنی گالی بۆ خۆی بەدەستھێنا. سەرکەوتنی سەرەتاییی ھاوپەیمانییەکە کاردانەوە و دژایەتییەکی توندی سیاسیی لە ڕۆما لێکەوتەوە.<ref name="MorsteinMarx2021">{{Cite book |last=Morstein-Marx |first=Robert |title=Julius Caesar and the Roman People |date=2021-01-01 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-94326-0 |pages=148–155 |doi=10.1017/9781108943260}}</ref> لە دەوروبەری ساڵی ٥٥ پێش زایین، ھاوپەیمانییەکە تووشی سستی بوو، بەڵام سێ سەرکردەکە لە کۆنفرانسی لوکادا ڕێککەوتنەکەیان نوێکردەوە. پۆمپی و کراسوس بە ھاوبەشی بوونەوە بە کۆنسوڵ، ھەروەھا فەرماندەییی سێزار لە گال بۆ پێنج ساڵی تر درێژکرایەوە و پارێزگای [[ھیسپانیا]] بە پۆمپی و پارێزگای [[سووریا]]ش بە کراسوس درا.<ref name="Gruen1995">{{Cite book |last=Gruen |first=Erich |title=The Last Generation of the Roman Republic |date=1995-01-01 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-02238-6 |pages=101–105}}</ref> لە ساڵی ٥٣ پێش زایین، کراسوس لە کاتی ھەڵمەتە سەربازییەکەیدا بۆ سەر ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی لە شەڕی حەڕاندا کوژرا. بە مردنی کراسوس و پاشان مردنی جولیا (کچی سێزار و ھاوسەری پۆمپی)، پەیوەندیی نێوان سێزار و پۆمپی بەرەو ساردی چوو.<ref name="Drogula2019" /> پاشان بەھۆی ھاوپەیمانیی پۆمپی لەگەڵ پارێزگارە توندڕەوەکانی ئەنجومەنی پیران وەک کاتۆی گەنجتر، متمانەی نێوانیان بەتەواوی نەما و لە کانوونی دووەمی ٤٩ پێش زایین، سێزار لە ڕووباری ڕوبیکۆن پەڕییەوە و شەڕی ناوخۆییی نێوان سێزار و پۆمپی ھەڵگیرسا.<ref name="MorsteinMarx2021" /> == ناونان == دەستەواژەی «تریومڤیراتی یەکەم»، ھەرچەندە زۆر ناسراوە، لەلایەن لێکۆڵەرە نوێیەکانی مێژووی ڕۆمەوە وەک ناوێکی ناڕاست و نادروست سەیر دەکرێت.<ref name="Ridley1999" /> لە سیستمی کارگێڕیی ڕۆمدا دەستەی فەرمیی لەم شێوەیە ھەبوو (وەک [[تریومڤیراتی دووەم]] کە لەلایەن [[ئەگوستوس]]، [[مارک ئەنتۆنی]] و [[لێپیدس]] بە یاسا دامەزرا)، بەڵام ئەم ھاوپەیمانییە ھیچ پێگەیەکی فەرمیی دەستووری نەبوو.<ref name="Flower2010">{{Cite book |last=Flower |first=Harriet |title=Roman Republics |date=2010-01-01 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-14043-8 |pages=148–149}}</ref> ئەم دەستەواژەیە لە ھیچ سەرچاوەیەکی کۆندا نەھاتووە؛ لەو سەردەمەدا وتاربێژ [[سیسرۆ]] بە دەستەواژەی «سێ پیاوەکە» (''tris homines'') باسی لێوە دەکرد، و نووسەر ڤارۆش لە تەنزێکدا بە «دڕندەی سێ سەر» ناوی دەبرد.<ref name="Russell2015" /> مێژوونووسانی وەک سوتۆنیۆس و لیڤی بە «کۆمەڵە» (''societas'') یان «پیلانگێڕی» (''conspiratio'') باسیان کردووە. لە سەردەمی [[ڕینێسانس]]دا ئەم دەستەواژەیە بەکارنەدەھات و بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٦٨١دا دەرکەوت و لە سەدەی ھەژدەھەمەوە بە شێوەیەکی بەرفراوان بڵاوبووەوە.<ref name="Ridley1999" /> مێژوونووسانی ھاوچەرخی وەک ماری بێرد دەستەواژەی «دەستەی سێ کەسی» (Gang of Three) بەکاردەھێنن و چاپی چوارەمی ''فەرھەنگی کلاسیکیی ئۆکسفۆرد''یش دەستەواژەی تریومڤیراتی یەکەم بە ناوێکی نوێ و چەواشەکار وەسف دەکات.<ref name="Cadoux2012">{{cite encyclopedia |last1=Cadoux |first1=Theodore John |last2=Lintott |first2=Andrew |title=triumviri |encyclopedia=The Oxford Classical Dictionary |date=2012-12-20 |publisher=Oxford University Press |doi=10.1093/acrefore/9780199381135.013.6576 |isbn=978-0-19-954556-8}}</ref> == مێژوو == === پێکھێنان === ھاوپەیمانیی نێوان پۆمپی، کراسوس و سێزار لەبەر ئەوە دروست بوو کە ھەر سێکیان لە تێپەڕاندنی ئامانجە سەرەکییەکانیان لە گۆڕەپانی سیاسیی ڕۆمدا لە ساڵانی پێش ٦٠ پێش زایین تووشی شکست بووبوون، چونکە نەیارەکانیان لە ئەنجومەنی پیران ڕێگرییان لێ دەکردن.<ref name="Russell2015" /> ==== پۆمپی ==== پۆمپی، دوای ئەوەی لە سێیەمین شەڕی میتریداتی لە ڕۆژھەڵات گەڕایەوە، داوای پەسەندکردنی ڕێککەوتننامەکانی ڕۆژھەڵات و دابینکردنی زەویی بۆ سەربازە دێرینەکانی دەکرد.<ref name="Drogula2019" /> بەڵام بەرەیەکی توندڕەو لە ئەنجومەنی پیران بە ڕابەرایەتیی کاتۆی گەنجتر و مێتێلۆس سێلێر ڕێگرییان لە ھەموو پڕۆژە پێشنیارەکانی پۆمپی کرد. پۆمپی بۆ شکاندنی ئەم چەقبەستوویییە پێویستی بە ھاوپەیمانێکی بەتوانا ھەبوو لە پۆستی کۆنسوڵیدا.<ref name="Gruen1995" /> ==== کراسوس ==== کراسوس یەکێک بوو لە دەوڵەمەندترین پیاوانی ڕۆما و پشتیوانی سەرەکیی بازرگان و سەرمایەدارانی ڕۆم بوو.<ref name="Badian2012a">{{cite encyclopedia |last=Badian |first=Ernst |title=Licinius Crassus (1), Marcus |encyclopedia=The Oxford Classical Dictionary |date=2012-12-20 |publisher=Oxford University Press |doi=10.1093/acrefore/9780199381135.013.3694 |isbn=978-0-19-954556-8}}</ref> کۆمپانیای باجکۆکەرەکان کە گرێبەستی کۆکردنەوەی باجی پارێزگای ئاسیایان (لە ڕۆژئاوای [[تورکیا]]ی ئەمڕۆ) وەرگرتبوو، بەھۆی وێرانییەکانی جەنگەوە تووشی زەرەرێکی زۆر ببوون و داوای کەمکردنەوەی بڕی گرێبەستەکەیان دەکرد، بەڵام کاتۆ ڕێگری لە داواکارییەکەیان کرد.<ref name="Drogula2019" /> کراسوس کە بەرژەوەندیی سیاسی و داراییی لەگەڵ ئەم چینەدا بوو، بۆ جێبەجێکردنی ئەم داواکارییە پێویستی بە ھاوپەیمانی ھەبوو.<ref name="Gruen1995" /> ==== سێزار ==== سێزار لە ساڵی ٦٠ پێش زایین وەک فەرمانڕەوای پێشووی پارێزگای ھیسپانیا گەڕایەوە بۆ ڕۆما.<ref name="Drogula2019" /> ئەو لە ھەمان کاتدا مافی وەرگرتنی ڕێپێوانی سەرکەوتنی سەربازی (تڕایەمف) و خۆپاڵاوتنی بۆ پۆستی کۆنسوڵ ھەبوو، بەڵام یاسا داوای دەکرد کە بۆ خۆپاڵاوتن بچێتە ناو شارەکە و دەستبەرداری سوپاکەی بێت، کە ئەمەش مافی ڕێپێوانەکەی لە دەست دەدا. کاتێک داوای کرد لە دەرەوەی شار خۆی بپاڵێوێت، کاتۆ بە قسەکردنی درێژخایەن لە ئەنجومەنی پیران ڕێگری لێکرد؛ سێزاریش دەستبەرداری ڕێپێوانی سەرکەوتن بوو و ڕاستەوخۆ چووە ناو ڕۆما و خۆی بۆ کۆنسوڵی ساڵی ٥٩ پێش زایین پاڵاوت و سەرکەوتنی بەدەستھێنا.<ref name="Drogula2019" /> بۆ بەرەنگاربوونەوەی ھاوکارەکەی لە کۆنسوڵیدا (مارکوس کالپورنیۆس بیبولوس کە لە بەرەی کاتۆ بوو)، سێزار پێویستی بە پشتیوانیی پۆمپی و کراسوس ھەبوو.<ref name="MorsteinMarx2021" /> ==== کاتی ڕێککەوتن ==== سەرچاوە مێژوویییە کۆنەکان وەک [[پلوتارک]] و ئەپیان باوەڕیان وایە کە ھاوپەیمانییەکە پێش ھەڵبژاردنی سێزار بەستراوە، بەڵام نامەکانی سیسرۆ و لێکۆڵینەوە نوێیەکان دەریدەخەن کە سێزار لە نێوان تەممووزی ٦٠ و کانوونی دووەمی ٥٩ پێش زایین توانیویەتی ناوبژیوانی لە نێوان دوو نەیاری کۆن (پۆمپی و کراسوس)دا بکات و ڕێککەوتنەکەیان پێکبھێنێت.<ref name="Gruen1995" /><ref name="Drogula2019" /> === کۆنسوڵیی سێزار لە ٥٩ پێش زایین === [[File:Cato Volubilis bronze bust.jpg|thumb|پەیکەری کاتۆی گەنجتر، یەکێک لە سەرکردە سەرەکییەکانی بەرەی دژبەری ھاوپەیمانیی سێقۆڵی]] سێزار لە سەرەتای ساڵی ٥٩ پێش زایین پڕۆژەیاسای دابەشکردنی زەویی (''lex Julia agraria'') خستە بەردەم ئەنجومەنی پیران بۆ دابینکردنی زەوی بۆ سەربازە دێرینەکانی پۆمپی و ھەژارانی شارەکە.<ref name="Wiseman1992">{{Cite book |last=Wiseman |first=T. P. |chapter=Caesar, Pompey, and Rome, 59–50 BC |title=The Cambridge Ancient History, Vol. 9: The Last Age of the Roman Republic, 146–43 BC |date=1992-01-01 |publisher=Cambridge University Press |isbn=0-521-85073-8 |pages=368–423}}</ref> کاتێک کاتۆ بە وتاردانی درێژ ڕێگری لێکرد، سێزار یاساکەی ڕاستەوخۆ بردە بەردەم کۆڕی گشتیی گەل. کاتێک کۆنسوڵی دووەم، بیبولوس، ھەوڵی دا ڕێگری لە دەنگدانەکە بکات، پۆمپی و کراسوس بە ئاشکرا پشتیوانیی خۆیان بۆ سێزار ڕاگەیاند؛ لە کاتی دەنگدانەکەدا بیبولوس و لایەنگرانی بە توندوتیژی لە گۆڕەپانەکە دەرکران و یاساکە پەسەند کرا.<ref name="MorsteinMarx2021" /> دوای پەسەندکردنی یاسای زەوی، بیبولوس لە ماڵەکەیدا مایەوە و ڕەتیکردەوە بەشداری لە کاروبارە گشتییەکاندا بکات. سێزار بەبێ گوێدانە ناڕەزایەتییەکان دوو یاسای تری گرنگی تێپەڕاند: یەکەمیان کەمکردنەوەی یەک لەسەر سێی قەرزی باجکۆکەرەکان لە بەرژەوەندیی کراسوس، و دووەمیان پەسەندکردنی تەواوی ڕێککەوتننامەکانی پۆمپی لە ڕۆژھەڵاتدا.<ref name="Wiseman1992" /> بۆ پتەوکردنی ئەم ھاوپەیمانییە، پۆمپی ھاوسەرگیریی لەگەڵ کچە تاقانەکەی سێزار، جولیا کرد.<ref name="Wiseman1992" /> ھەروەھا بەپێی یاسای ڤاتینیا (''lex Vatinia'')، فەرمانڕەوایەتیی پارێزگاکانی گالی جەمسەری و ئیلیریکۆم، و دواتریش گالی ترانسئەلپاین بۆ ماوەی پێنج ساڵ بە سێزار بەخشرا.<ref name="Drogula2019" /> === سستبوونی پەیمانەکە و کۆنفرانسی لوکا === لە کاتێکدا سێزار لە شەڕەکانی گالدا سەرکەوتنی گەورەی بەدەستدەھێنا، نەیارەکانیان لە ڕۆما ھەوڵیان دا ھاوپەیمانییەکە ھەڵوەشێننەوە. لە ساڵی ٥٨ پێش زایین پوبلیۆس کلۆدیۆس پولکێر وتاربێژ سیسرۆی ناچار بە دەربەدەری کرد و ھێرشی توندی کردە سەر پۆمپی.<ref name="Gruen1966">{{Cite journal |last=Gruen |first=Erich S. |date=1966-01-01 |title=P. Clodius: Instrument or Independent Agent? |journal=Phoenix |volume=20 |issue=2 |pages=120–130 |doi=10.2307/1086053 |jstor=1086053 |issn=0031-8299}}</ref> پۆمپیش لە بەرامبەردا میلیشیای شەقامیی میلو و سێستیۆسی بۆ پاراستنی خۆی بەکارھێنا و سیسرۆی لە دەربەدەری گەڕاندەوە. بۆ ڕێگریکردن لە ھەڵوەشانەوەی ھاوپەیمانییەکە، سێزار لە نیسانی ٥٦ پێش زایین لە شاری لوکا لە باکووری ئیتالیا لەگەڵ پۆمپی و کراسوس کۆبووەوە، کە نزیکەی دوو سەد ئەندامی ئەنجومەنی پیرانیش ئامادەی بوون.<ref name="Badian2012b">{{cite encyclopedia |last=Badian |first=Ernst |title=Luca |encyclopedia=The Oxford Classical Dictionary |date=2012-12-20 |publisher=Oxford University Press |doi=10.1093/acrefore/9780199381135.013.3773 |isbn=978-0-19-954556-8}}</ref> لەم کۆنفرانسەدا ڕێککەوتن کە: * پۆمپی و کراسوس بۆ ساڵی ٥٥ پێش زایین پێکەوە ببنە کۆنسوڵ. * فەرماندەییی سێزار لە گال بۆ ماوەی پێنج ساڵی تر درێژبکرێتەوە. * پاش تەواوبوونی کۆنسوڵییەکەیان، پارێزگای ھیسپانیا بۆ پێنج ساڵ بە پۆمپی و پارێزگای سووریا بە کراسوس بدرێت.<ref name="Gruen1995" /> === کۆنسوڵیی ھاوبەش لە ٥٥ پێش زایین و پەرچەکردارەکان === لە ساڵی ٥٥ پێش زایین پۆمپی و کراسوس بە زەبری ھێز و ڕێگریکردن لە ھەڵبژاردنە ئاسایییەکان پۆستی کۆنسوڵییان گرتە دەست. بەپێی یاسای تریبۆنیا (''lex Trebonia'')، ھەردوو کۆنسوڵ پارێزگاکانی خۆیان وەرگرت و ماوەی فەرماندەییی سێزاریش لە گال درێژکرایەوە.<ref name="Wiseman1992" /> لە ساڵی ٥٤ پێش زایین، جولیا (کچی سێزار و ھاوسەری پۆمپی) لە کاتی منداڵبووندا کۆچی دوایی کرد؛ مردنی جولیا زنجیرە خێزانییە گرنگەکەی نێوان سێزار و پۆمپی پچڕاند.<ref name="Drogula2019" /> پاشان لە ساڵی ٥٣ پێش زایین، کراسوس لە کاتی ھەڵمەتە سەربازییەکەیدا دژی ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی لە شەڕی حەڕاندا کوژرا و سوپاکەی تێکشکێنرا، بەمەش دەسەڵاتی سێقۆڵی کۆتایی پێھات و گۆڕدرا بۆ ڕکابەرییەکی دووقۆڵی لە نێوان سێزار و پۆمپیدا.<ref name="Wiseman1992" /> === کۆنسوڵیی تاقانەی پۆمپی و داڕمانی ھاوپەیمانی، ٥٢–٤٩ پێش زایین === [[File:First triumvirate luca56bc.svg|thumb|دابەشکردنی پارێزگاکان لە نێوان ئەندامانی تریومڤیرات لە دوای کۆنفرانسی لوکا (٥٦ پێش زایین)]] لە ساڵی ٥٢ پێش زایین، بەھۆی کوژرانی کلۆدیۆس لە شەڕە شەقامییەکاندا و سووتاندنی باڵەخانەی ئەنجومەنی پیران، ڕۆما تووشی پشێوییەکی گەورە بوو. ئەنجومەنی پیران بە پێشنیاری بیبولوس و پشتیوانیی کاتۆ، پۆمپیی وەک تاقە کۆنسوڵ (''consul sine collega'') دەستنیشان کرد تا ئارامی بۆ شارەکە بگەڕێنێتەوە.<ref name="Ramsey2016">{{Cite journal |last=Ramsey |first=John T. |date=2016-01-01 |title=How and why was Pompey Made Sole Consul in 52 BC? |journal=Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte |volume=65 |issue=3 |pages=298–324 |doi=10.25162/historia-2016-0017 |issn=0018-2311}}</ref> لەم ماوەیەدا، پۆمپی لەگەڵ کۆرنێلیا مێتێلا (کچی مێتێلۆس سکیپیۆ لە بەرەی نەیارانی سێزار) ھاوسەرگیریی کرد و زیاتر لە بەرەی پارێزگارانی ئەنجومەنی پیران نزیک بووەوە.<ref name="Drogula2019" /> لە نێوان ساڵانی ٥١ و ٥٠ پێش زایین، کێشەی سەرەکی بریتی بوو لە کۆتاییھاتنی فەرماندەییی سێزار لە گال؛ نەیارەکانی داوایان دەکرد سێزار دەستبەرداری سوپاکەی بێت پێش ئەوەی خۆی بۆ کۆنسوڵی بپاڵێوێتەوە، بەڵام سێزار دەیزانی ئەگەر بێ سوپا بچێتە ناو ڕۆما دادگایی دەکرێت و لەناودەبرێت.<ref name="MorsteinMarx2021" /> تریبۆنی دڵسۆزی سێزار، کوریۆ، پێشنیاری کرد کە ھەردوو سێزار و پۆمپی لە یەک کاتدا دەستبەرداری فەرماندەییی سەربازیی خۆیان ببن، کە لە دەنگدانی ئەنجومەنی پیراندا بە زۆرینەی ڕەھای ٣٧٠ دەنگ بەرامبەر ٢٢ دەنگ پەسەند کرا، بەڵام کۆنسوڵە توندڕەوەکان ڕەتیانکردەوە جێبەجێی بکەن.<ref name="MorsteinMarx2021" /> لە کانوونی دووەمی ٤٩ پێش زایین، ئەنجومەنی پیران بڕیاری بارودۆخی نائاساییی (''senatus consultum ultimum'') دژی سێزار دەرکرد. لە ١٠ی کانوونی دووەمی ٤٩ پێش زایین، سێزار لەگەڵ لێجیۆنی سێزدەھەم لە ڕووباری ڕوبیکۆن پەڕییەوە و ڕێپێوانی بەرەو ڕۆما کرد، بەمەش شەڕی ناوخۆییی سێزار دەستی پێکرد.<ref name="Rawson1992">{{Cite book |last=Rawson |first=Elizabeth |chapter=Caesar: civil war and dictatorship |title=The Cambridge Ancient History, Vol. 9: The Last Age of the Roman Republic, 146–43 BC |date=1992-01-01 |publisher=Cambridge University Press |isbn=0-521-85073-8 |pages=424–467}}</ref> == ھەڵسەنگاندن == مێژوونووسانی کۆن و نوێ تریومڤیراتی یەکەمیان وەک وەرچەرخانێکی مێژوویی لە ڕووخانی کۆماری ڕۆمدا وەسف کردووە؛ گایوس ئاسینیوس پۆلیۆ مێژووی شەڕە ناوخۆیییەکانی لە ساڵی ٦٠ پێش زایین و بە دروستبوونی ئەم ھاوپەیمانییە دەست پێکردووە، و مێژوونووس ڕۆناڵد سایمیش لە پەڕتووکی ''شۆڕشی ڕۆم''دا ئەم ڕێککەوتنەی وەک «کۆتاییی دەوڵەتی ئازاد» داناوە.<ref name="Gruen1995" /> یۆرگن فۆن ئونگێرن-شتێرنبێرگ ئاماژە بەوە دەکات کە ڕێککەوتنی سێ پیاو لەسەر ئەوەی ھیچ کارێک لە ڕۆمادا بەبێ ڕەزامەندیی ئەوان نەکرێت، یاساکانی دەسەڵاتی لە ڕۆمادا گۆڕی.<ref name="Ungern2014">{{Cite book |last=von Ungern-Sternberg |first=Jürgen |chapter=The crisis of the republic |title=The Cambridge Companion to the Roman Republic |date=2014-01-01 |editor-last=Flower |editor-first=Harriet |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-107-03224-8 |pages=78–100}}</ref> لە بەرامبەردا، مێژوونووس ئیریک گروین پێی وایە ئەم ھاوپەیمانییە تەنیا پەیوەندییەکی دۆستایەتیی نەریتیی سیاسی (''amicitia'') بوو لە نێوان چەند سیاسەتوانێکدا کە بە تەواوی ئاسایی بوو لە مێژووی ڕۆمدا.<ref name="Gruen1995" /> ماری بێرد و ئیمی ڕوسێلیش جەخت لەوە دەکەنەوە کە دەستەکە ھیچ کات بەتەواوی باڵادەست نەبوو بەسەر ھەڵبژاردنەکاندا و بەردەوام ناکۆکی و کێبڕکێ لە نێوان ئەندامەکانیدا ھەبووە تا ئەو کاتەی بە مردنی کراسوس ھاوپەیمانییەکە بەتەواوی داڕما.<ref name="Beard2015">{{Cite book |last=Beard |first=Mary |title=SPQR: A History of Ancient Rome |date=2015-01-01 |publisher=Liveright Publishing |isbn=978-0-87140-423-7 |pages=278–280}}</ref><ref name="Russell2015" /> == ئەمانەش ببینە == * [[تریومڤیراتی دووەم]] * [[کۆماری ڕۆمانی]] * [[جولیوس سێزار]] * [[پۆمپی]] * [[مارکوس لیسینیوس کراسوس]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{DEFAULTSORT:Triumvirate, First}} {{پۆلی کۆمنز|First Triumvirate}} [[پۆل:تریومڤیراتی یەکەم]] [[پۆل:کۆماری ڕۆمانی]] [[پۆل:جولیوس سێزار]] [[پۆل:پۆمپی]] [[پۆل:کراسوس]] [[پۆل:ھاوپەیمانییە سیاسییەکان]] [[پۆل:دامەزراندنەکانی ٦٠ پێش زایین]] [[پۆل:ھەڵوەشاندنەوەکانی ٥٣ پێش زایین]] n0dosz1sat3kgq2ez8aawuz5gp107ye 1661319 1661263 2026-09-05T17:02:39Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:مێژوو|مێژوو]] و [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]] 1661319 wikitext text/x-wiki {{multiple image | align = right | total_width = 330 | image1 = César (13667960455).jpg | alt1 = جولیوس سێزار | image2 = Head of Marcus Licinius Crassus, middle of 1st century BC, from Italy, Moi, Auguste, Empereur de Rome exhibition, Grand Palais, Paris - 14649017884.jpg | alt2 = مارکوس لیسینیوس کراسوس | image3 = (Venice) Pompey the Great, Museo Archeologico Nazionale.jpg | alt3 = پۆمپی | footer = لە چەپەوە بۆ ڕاست: پەیکەری [[جولیوس سێزار]]، [[مارکوس لیسینیوس کراسوس|کراسوس]] و [[پۆمپی]]. }} '''تریومڤیراتی یەکەم''' یان '''دەسەڵاتی سێقۆڵیی یەکەم''' (بە ئینگلیزی: First Triumvirate؛ نزیکەی کۆتاییی ٦٠ – ٥٣ پێش زایین)، ھاوپەیمانییەکی سیاسیی ناڕەسمی بوو لە نێوان سێ سیاسەتوانی دیاری کۆتاییی سەردەمی [[کۆماری ڕۆمانی]]دا: گنایۆس پۆمپیۆس ماگنوس ([[پۆمپی]])، [[مارکوس لیسینیوس کراسوس]] و گایۆس [[جولیوس سێزار]].<ref name="Russell2015">{{cite encyclopedia |last=Russell |first=Amy |title=Triumvirate, First |encyclopedia=The Encyclopedia of Ancient History |date=2015-06-30 |publisher=Wiley |doi=10.1002/9781444338386.wbeah26425 |isbn=978-1-4051-7935-5}}</ref> دەستووری کۆماری ڕۆم چەندین ڕێگریی یاسایی و مافی ڤیتۆی لەخۆدەگرت کە بڕیاردانی دەوڵەتی تووشی چەقبەستوویی دەکرد؛ بۆ تێپەڕاندنی ئەو کۆسپە دەستوورییانە و سەپاندنی ئامانجە سیاسییەکانیان، ئەم سێ پیاوە ھاوپەیمانییەکی نھێنییان بەست تا پێگە و دەسەڵاتی خۆیان لە پشتیوانیکردنی یەکتردا بەکاربھێنن. ئەم دەستەیە پۆستێکی فەرمیی دەوڵەت نەبوو، و نەیتوانی بۆ ماوەیەکی درێژخایەن بە شێوەیەکی ڕەھا کۆنترۆڵی کاروباری دەوڵەت بکات.<ref name="Ridley1999">{{cite journal |last=Ridley |first=R |date=1999-01-01 |title=What's in the Name: the so-called First Triumvirate |journal=Arctos: Acta Philologica Fennica |volume=33 |pages=133–144}}</ref> ئەم ھاوپەیمانییە بەھۆی پێویستیی ھاوبەشی ھەر سێ سەرکردەکە دروست بوو بۆ تێپەڕاندنی دژایەتییەکانی ناو ئەنجومەنی پیران (سینات) بەرامبەر پڕۆژە پێشنیارەکانیان لە ساڵانی پێشوودا. لە سەرەتادا بە نھێنی مایەوە، بەڵام لە ساڵی ٥٩ پێش زایین و لە کاتی یەکەمین کۆنسوڵیی سێزاردا بە ئاشکرا دەرکەوت تا یاساکان لە بەرژەوەندیی ھەر سێ ھاوپەیمانەکە تێپەڕێنێت.<ref name="Drogula2019">{{Cite book |last=Drogula |first=Fred K. |title=Cato the Younger: Life and Death at the End of the Roman Republic |date=2019-01-01 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-086902-1 |pages=125–130}}</ref> سێزار توانی یاسای دابەشکردنی زەوی بۆ نیشتەجێکردنی سەربازە دێرینەکانی پۆمپی و پەسەندکردنی [[پەیمانی ئاشتی|ڕێککەوتنەکانی]] دوای سێیەمین شەڕی میتریداتی تێپەڕێنێت، ھەروەھا داواکارییەکانی کەمکردنەوەی باجی بۆ کراسوس و دەسەڵاتی فەرمانڕەوایەتیی درێژخایەنی گالی بۆ خۆی بەدەستھێنا. سەرکەوتنی سەرەتاییی ھاوپەیمانییەکە کاردانەوە و دژایەتییەکی توندی سیاسیی لە ڕۆما لێکەوتەوە.<ref name="MorsteinMarx2021">{{Cite book |last=Morstein-Marx |first=Robert |title=Julius Caesar and the Roman People |date=2021-01-01 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-94326-0 |pages=148–155 |doi=10.1017/9781108943260}}</ref> لە دەوروبەری ساڵی ٥٥ پێش زایین، ھاوپەیمانییەکە تووشی سستی بوو، بەڵام سێ سەرکردەکە لە کۆنفرانسی لوکادا ڕێککەوتنەکەیان نوێکردەوە. پۆمپی و کراسوس بە ھاوبەشی بوونەوە بە کۆنسوڵ، ھەروەھا فەرماندەییی سێزار لە گال بۆ پێنج ساڵی تر درێژکرایەوە و پارێزگای [[ھیسپانیا]] بە پۆمپی و پارێزگای [[سووریا]]ش بە کراسوس درا.<ref name="Gruen1995">{{Cite book |last=Gruen |first=Erich |title=The Last Generation of the Roman Republic |date=1995-01-01 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-02238-6 |pages=101–105}}</ref> لە ساڵی ٥٣ پێش زایین، کراسوس لە کاتی ھەڵمەتە سەربازییەکەیدا بۆ سەر ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی لە شەڕی حەڕاندا کوژرا. بە مردنی کراسوس و پاشان مردنی جولیا (کچی سێزار و ھاوسەری پۆمپی)، پەیوەندیی نێوان سێزار و پۆمپی بەرەو ساردی چوو.<ref name="Drogula2019" /> پاشان بەھۆی ھاوپەیمانیی پۆمپی لەگەڵ پارێزگارە توندڕەوەکانی ئەنجومەنی پیران وەک کاتۆی گەنجتر، متمانەی نێوانیان بەتەواوی نەما و لە کانوونی دووەمی ٤٩ پێش زایین، سێزار لە ڕووباری ڕوبیکۆن پەڕییەوە و شەڕی ناوخۆییی نێوان سێزار و پۆمپی ھەڵگیرسا.<ref name="MorsteinMarx2021" /> == ناونان == دەستەواژەی «تریومڤیراتی یەکەم»، ھەرچەندە زۆر ناسراوە، لەلایەن لێکۆڵەرە نوێیەکانی مێژووی ڕۆمەوە وەک ناوێکی ناڕاست و نادروست سەیر دەکرێت.<ref name="Ridley1999" /> لە سیستمی کارگێڕیی ڕۆمدا دەستەی فەرمیی لەم شێوەیە ھەبوو (وەک [[تریومڤیراتی دووەم]] کە لەلایەن [[ئەگوستوس]]، [[مارک ئەنتۆنی]] و [[لێپیدس]] بە یاسا دامەزرا)، بەڵام ئەم ھاوپەیمانییە ھیچ پێگەیەکی فەرمیی دەستووری نەبوو.<ref name="Flower2010">{{Cite book |last=Flower |first=Harriet |title=Roman Republics |date=2010-01-01 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-14043-8 |pages=148–149}}</ref> ئەم دەستەواژەیە لە ھیچ سەرچاوەیەکی کۆندا نەھاتووە؛ لەو سەردەمەدا وتاربێژ [[سیسرۆ]] بە دەستەواژەی «سێ پیاوەکە» (''tris homines'') باسی لێوە دەکرد، و نووسەر ڤارۆش لە تەنزێکدا بە «دڕندەی سێ سەر» ناوی دەبرد.<ref name="Russell2015" /> مێژوونووسانی وەک سوتۆنیۆس و لیڤی بە «کۆمەڵە» (''societas'') یان «پیلانگێڕی» (''conspiratio'') باسیان کردووە. لە سەردەمی [[ڕینێسانس]]دا ئەم دەستەواژەیە بەکارنەدەھات و بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٦٨١دا دەرکەوت و لە سەدەی ھەژدەھەمەوە بە شێوەیەکی بەرفراوان بڵاوبووەوە.<ref name="Ridley1999" /> مێژوونووسانی ھاوچەرخی وەک ماری بێرد دەستەواژەی «دەستەی سێ کەسی» (Gang of Three) بەکاردەھێنن و چاپی چوارەمی ''فەرھەنگی کلاسیکیی ئۆکسفۆرد''یش دەستەواژەی تریومڤیراتی یەکەم بە ناوێکی نوێ و چەواشەکار وەسف دەکات.<ref name="Cadoux2012">{{cite encyclopedia |last1=Cadoux |first1=Theodore John |last2=Lintott |first2=Andrew |title=triumviri |encyclopedia=The Oxford Classical Dictionary |date=2012-12-20 |publisher=Oxford University Press |doi=10.1093/acrefore/9780199381135.013.6576 |isbn=978-0-19-954556-8}}</ref> == مێژوو == === پێکھێنان === ھاوپەیمانیی نێوان پۆمپی، کراسوس و سێزار لەبەر ئەوە دروست بوو کە ھەر سێکیان لە تێپەڕاندنی ئامانجە سەرەکییەکانیان لە گۆڕەپانی سیاسیی ڕۆمدا لە ساڵانی پێش ٦٠ پێش زایین تووشی شکست بووبوون، چونکە نەیارەکانیان لە ئەنجومەنی پیران ڕێگرییان لێ دەکردن.<ref name="Russell2015" /> ==== پۆمپی ==== پۆمپی، دوای ئەوەی لە سێیەمین شەڕی میتریداتی لە ڕۆژھەڵات گەڕایەوە، داوای پەسەندکردنی ڕێککەوتننامەکانی ڕۆژھەڵات و دابینکردنی زەویی بۆ سەربازە دێرینەکانی دەکرد.<ref name="Drogula2019" /> بەڵام بەرەیەکی توندڕەو لە ئەنجومەنی پیران بە ڕابەرایەتیی کاتۆی گەنجتر و مێتێلۆس سێلێر ڕێگرییان لە ھەموو پڕۆژە پێشنیارەکانی پۆمپی کرد. پۆمپی بۆ شکاندنی ئەم چەقبەستوویییە پێویستی بە ھاوپەیمانێکی بەتوانا ھەبوو لە پۆستی کۆنسوڵیدا.<ref name="Gruen1995" /> ==== کراسوس ==== کراسوس یەکێک بوو لە دەوڵەمەندترین پیاوانی ڕۆما و پشتیوانی سەرەکیی بازرگان و سەرمایەدارانی ڕۆم بوو.<ref name="Badian2012a">{{cite encyclopedia |last=Badian |first=Ernst |title=Licinius Crassus (1), Marcus |encyclopedia=The Oxford Classical Dictionary |date=2012-12-20 |publisher=Oxford University Press |doi=10.1093/acrefore/9780199381135.013.3694 |isbn=978-0-19-954556-8}}</ref> کۆمپانیای باجکۆکەرەکان کە گرێبەستی کۆکردنەوەی باجی پارێزگای ئاسیایان (لە ڕۆژئاوای [[تورکیا]]ی ئەمڕۆ) وەرگرتبوو، بەھۆی وێرانییەکانی جەنگەوە تووشی زەرەرێکی زۆر ببوون و داوای کەمکردنەوەی بڕی گرێبەستەکەیان دەکرد، بەڵام کاتۆ ڕێگری لە داواکارییەکەیان کرد.<ref name="Drogula2019" /> کراسوس کە بەرژەوەندیی سیاسی و داراییی لەگەڵ ئەم چینەدا بوو، بۆ جێبەجێکردنی ئەم داواکارییە پێویستی بە ھاوپەیمانی ھەبوو.<ref name="Gruen1995" /> ==== سێزار ==== سێزار لە ساڵی ٦٠ پێش زایین وەک فەرمانڕەوای پێشووی پارێزگای ھیسپانیا گەڕایەوە بۆ ڕۆما.<ref name="Drogula2019" /> ئەو لە ھەمان کاتدا مافی وەرگرتنی ڕێپێوانی سەرکەوتنی سەربازی (تڕایەمف) و خۆپاڵاوتنی بۆ پۆستی کۆنسوڵ ھەبوو، بەڵام یاسا داوای دەکرد کە بۆ خۆپاڵاوتن بچێتە ناو شارەکە و دەستبەرداری سوپاکەی بێت، کە ئەمەش مافی ڕێپێوانەکەی لە دەست دەدا. کاتێک داوای کرد لە دەرەوەی شار خۆی بپاڵێوێت، کاتۆ بە قسەکردنی درێژخایەن لە ئەنجومەنی پیران ڕێگری لێکرد؛ سێزاریش دەستبەرداری ڕێپێوانی سەرکەوتن بوو و ڕاستەوخۆ چووە ناو ڕۆما و خۆی بۆ کۆنسوڵی ساڵی ٥٩ پێش زایین پاڵاوت و سەرکەوتنی بەدەستھێنا.<ref name="Drogula2019" /> بۆ بەرەنگاربوونەوەی ھاوکارەکەی لە کۆنسوڵیدا (مارکوس کالپورنیۆس بیبولوس کە لە بەرەی کاتۆ بوو)، سێزار پێویستی بە پشتیوانیی پۆمپی و کراسوس ھەبوو.<ref name="MorsteinMarx2021" /> ==== کاتی ڕێککەوتن ==== سەرچاوە مێژوویییە کۆنەکان وەک [[پلوتارک]] و ئەپیان باوەڕیان وایە کە ھاوپەیمانییەکە پێش ھەڵبژاردنی سێزار بەستراوە، بەڵام نامەکانی سیسرۆ و لێکۆڵینەوە نوێیەکان دەریدەخەن کە سێزار لە نێوان تەممووزی ٦٠ و کانوونی دووەمی ٥٩ پێش زایین توانیویەتی ناوبژیوانی لە نێوان دوو نەیاری کۆن (پۆمپی و کراسوس)دا بکات و ڕێککەوتنەکەیان پێکبھێنێت.<ref name="Gruen1995" /><ref name="Drogula2019" /> === کۆنسوڵیی سێزار لە ٥٩ پێش زایین === [[File:Cato Volubilis bronze bust.jpg|thumb|پەیکەری کاتۆی گەنجتر، یەکێک لە سەرکردە سەرەکییەکانی بەرەی دژبەری ھاوپەیمانیی سێقۆڵی]] سێزار لە سەرەتای ساڵی ٥٩ پێش زایین پڕۆژەیاسای دابەشکردنی زەویی (''lex Julia agraria'') خستە بەردەم ئەنجومەنی پیران بۆ دابینکردنی زەوی بۆ سەربازە دێرینەکانی پۆمپی و ھەژارانی شارەکە.<ref name="Wiseman1992">{{Cite book |last=Wiseman |first=T. P. |chapter=Caesar, Pompey, and Rome, 59–50 BC |title=The Cambridge Ancient History, Vol. 9: The Last Age of the Roman Republic, 146–43 BC |date=1992-01-01 |publisher=Cambridge University Press |isbn=0-521-85073-8 |pages=368–423}}</ref> کاتێک کاتۆ بە وتاردانی درێژ ڕێگری لێکرد، سێزار یاساکەی ڕاستەوخۆ بردە بەردەم کۆڕی گشتیی گەل. کاتێک کۆنسوڵی دووەم، بیبولوس، ھەوڵی دا ڕێگری لە دەنگدانەکە بکات، پۆمپی و کراسوس بە ئاشکرا پشتیوانیی خۆیان بۆ سێزار ڕاگەیاند؛ لە کاتی دەنگدانەکەدا بیبولوس و لایەنگرانی بە توندوتیژی لە گۆڕەپانەکە دەرکران و یاساکە پەسەند کرا.<ref name="MorsteinMarx2021" /> دوای پەسەندکردنی یاسای زەوی، بیبولوس لە ماڵەکەیدا مایەوە و ڕەتیکردەوە بەشداری لە کاروبارە گشتییەکاندا بکات. سێزار بەبێ گوێدانە ناڕەزایەتییەکان دوو یاسای تری گرنگی تێپەڕاند: یەکەمیان کەمکردنەوەی یەک لەسەر سێی قەرزی باجکۆکەرەکان لە بەرژەوەندیی کراسوس، و دووەمیان پەسەندکردنی تەواوی ڕێککەوتننامەکانی پۆمپی لە ڕۆژھەڵاتدا.<ref name="Wiseman1992" /> بۆ پتەوکردنی ئەم ھاوپەیمانییە، پۆمپی ھاوسەرگیریی لەگەڵ کچە تاقانەکەی سێزار، جولیا کرد.<ref name="Wiseman1992" /> ھەروەھا بەپێی یاسای ڤاتینیا (''lex Vatinia'')، فەرمانڕەوایەتیی پارێزگاکانی گالی جەمسەری و ئیلیریکۆم، و دواتریش گالی ترانسئەلپاین بۆ ماوەی پێنج ساڵ بە سێزار بەخشرا.<ref name="Drogula2019" /> === سستبوونی پەیمانەکە و کۆنفرانسی لوکا === لە کاتێکدا سێزار لە شەڕەکانی گالدا سەرکەوتنی گەورەی بەدەستدەھێنا، نەیارەکانیان لە ڕۆما ھەوڵیان دا ھاوپەیمانییەکە ھەڵوەشێننەوە. لە ساڵی ٥٨ پێش زایین پوبلیۆس کلۆدیۆس پولکێر وتاربێژ سیسرۆی ناچار بە دەربەدەری کرد و ھێرشی توندی کردە سەر پۆمپی.<ref name="Gruen1966">{{Cite journal |last=Gruen |first=Erich S. |date=1966-01-01 |title=P. Clodius: Instrument or Independent Agent? |journal=Phoenix |volume=20 |issue=2 |pages=120–130 |doi=10.2307/1086053 |jstor=1086053 |issn=0031-8299}}</ref> پۆمپیش لە بەرامبەردا میلیشیای شەقامیی میلو و سێستیۆسی بۆ پاراستنی خۆی بەکارھێنا و سیسرۆی لە دەربەدەری گەڕاندەوە. بۆ ڕێگریکردن لە ھەڵوەشانەوەی ھاوپەیمانییەکە، سێزار لە نیسانی ٥٦ پێش زایین لە شاری لوکا لە باکووری ئیتالیا لەگەڵ پۆمپی و کراسوس کۆبووەوە، کە نزیکەی دوو سەد ئەندامی ئەنجومەنی پیرانیش ئامادەی بوون.<ref name="Badian2012b">{{cite encyclopedia |last=Badian |first=Ernst |title=Luca |encyclopedia=The Oxford Classical Dictionary |date=2012-12-20 |publisher=Oxford University Press |doi=10.1093/acrefore/9780199381135.013.3773 |isbn=978-0-19-954556-8}}</ref> لەم کۆنفرانسەدا ڕێککەوتن کە: * پۆمپی و کراسوس بۆ ساڵی ٥٥ پێش زایین پێکەوە ببنە کۆنسوڵ. * فەرماندەییی سێزار لە گال بۆ ماوەی پێنج ساڵی تر درێژبکرێتەوە. * پاش تەواوبوونی کۆنسوڵییەکەیان، پارێزگای ھیسپانیا بۆ پێنج ساڵ بە پۆمپی و پارێزگای سووریا بە کراسوس بدرێت.<ref name="Gruen1995" /> === کۆنسوڵیی ھاوبەش لە ٥٥ پێش زایین و پەرچەکردارەکان === لە ساڵی ٥٥ پێش زایین پۆمپی و کراسوس بە زەبری ھێز و ڕێگریکردن لە ھەڵبژاردنە ئاسایییەکان پۆستی کۆنسوڵییان گرتە دەست. بەپێی یاسای تریبۆنیا (''lex Trebonia'')، ھەردوو کۆنسوڵ پارێزگاکانی خۆیان وەرگرت و ماوەی فەرماندەییی سێزاریش لە گال درێژکرایەوە.<ref name="Wiseman1992" /> لە ساڵی ٥٤ پێش زایین، جولیا (کچی سێزار و ھاوسەری پۆمپی) لە کاتی منداڵبووندا کۆچی دوایی کرد؛ مردنی جولیا زنجیرە خێزانییە گرنگەکەی نێوان سێزار و پۆمپی پچڕاند.<ref name="Drogula2019" /> پاشان لە ساڵی ٥٣ پێش زایین، کراسوس لە کاتی ھەڵمەتە سەربازییەکەیدا دژی ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی لە شەڕی حەڕاندا کوژرا و سوپاکەی تێکشکێنرا، بەمەش دەسەڵاتی سێقۆڵی کۆتایی پێھات و گۆڕدرا بۆ ڕکابەرییەکی دووقۆڵی لە نێوان سێزار و پۆمپیدا.<ref name="Wiseman1992" /> === کۆنسوڵیی تاقانەی پۆمپی و داڕمانی ھاوپەیمانی، ٥٢–٤٩ پێش زایین === [[File:First triumvirate luca56bc.svg|thumb|دابەشکردنی پارێزگاکان لە نێوان ئەندامانی تریومڤیرات لە دوای کۆنفرانسی لوکا (٥٦ پێش زایین)]] لە ساڵی ٥٢ پێش زایین، بەھۆی کوژرانی کلۆدیۆس لە شەڕە شەقامییەکاندا و سووتاندنی باڵەخانەی ئەنجومەنی پیران، ڕۆما تووشی پشێوییەکی گەورە بوو. ئەنجومەنی پیران بە پێشنیاری بیبولوس و پشتیوانیی کاتۆ، پۆمپیی وەک تاقە کۆنسوڵ (''consul sine collega'') دەستنیشان کرد تا ئارامی بۆ شارەکە بگەڕێنێتەوە.<ref name="Ramsey2016">{{Cite journal |last=Ramsey |first=John T. |date=2016-01-01 |title=How and why was Pompey Made Sole Consul in 52 BC? |journal=Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte |volume=65 |issue=3 |pages=298–324 |doi=10.25162/historia-2016-0017 |issn=0018-2311}}</ref> لەم ماوەیەدا، پۆمپی لەگەڵ کۆرنێلیا مێتێلا (کچی مێتێلۆس سکیپیۆ لە بەرەی نەیارانی سێزار) ھاوسەرگیریی کرد و زیاتر لە بەرەی پارێزگارانی ئەنجومەنی پیران نزیک بووەوە.<ref name="Drogula2019" /> لە نێوان ساڵانی ٥١ و ٥٠ پێش زایین، کێشەی سەرەکی بریتی بوو لە کۆتاییھاتنی فەرماندەییی سێزار لە گال؛ نەیارەکانی داوایان دەکرد سێزار دەستبەرداری سوپاکەی بێت پێش ئەوەی خۆی بۆ کۆنسوڵی بپاڵێوێتەوە، بەڵام سێزار دەیزانی ئەگەر بێ سوپا بچێتە ناو ڕۆما دادگایی دەکرێت و لەناودەبرێت.<ref name="MorsteinMarx2021" /> تریبۆنی دڵسۆزی سێزار، کوریۆ، پێشنیاری کرد کە ھەردوو سێزار و پۆمپی لە یەک کاتدا دەستبەرداری فەرماندەییی سەربازیی خۆیان ببن، کە لە دەنگدانی ئەنجومەنی پیراندا بە زۆرینەی ڕەھای ٣٧٠ دەنگ بەرامبەر ٢٢ دەنگ پەسەند کرا، بەڵام کۆنسوڵە توندڕەوەکان ڕەتیانکردەوە جێبەجێی بکەن.<ref name="MorsteinMarx2021" /> لە کانوونی دووەمی ٤٩ پێش زایین، ئەنجومەنی پیران بڕیاری بارودۆخی نائاساییی (''senatus consultum ultimum'') دژی سێزار دەرکرد. لە ١٠ی کانوونی دووەمی ٤٩ پێش زایین، سێزار لەگەڵ لێجیۆنی سێزدەھەم لە ڕووباری ڕوبیکۆن پەڕییەوە و ڕێپێوانی بەرەو ڕۆما کرد، بەمەش شەڕی ناوخۆییی سێزار دەستی پێکرد.<ref name="Rawson1992">{{Cite book |last=Rawson |first=Elizabeth |chapter=Caesar: civil war and dictatorship |title=The Cambridge Ancient History, Vol. 9: The Last Age of the Roman Republic, 146–43 BC |date=1992-01-01 |publisher=Cambridge University Press |isbn=0-521-85073-8 |pages=424–467}}</ref> == ھەڵسەنگاندن == مێژوونووسانی کۆن و نوێ تریومڤیراتی یەکەمیان وەک وەرچەرخانێکی مێژوویی لە ڕووخانی کۆماری ڕۆمدا وەسف کردووە؛ گایوس ئاسینیوس پۆلیۆ مێژووی شەڕە ناوخۆیییەکانی لە ساڵی ٦٠ پێش زایین و بە دروستبوونی ئەم ھاوپەیمانییە دەست پێکردووە، و مێژوونووس ڕۆناڵد سایمیش لە پەڕتووکی ''شۆڕشی ڕۆم''دا ئەم ڕێککەوتنەی وەک «کۆتاییی دەوڵەتی ئازاد» داناوە.<ref name="Gruen1995" /> یۆرگن فۆن ئونگێرن-شتێرنبێرگ ئاماژە بەوە دەکات کە ڕێککەوتنی سێ پیاو لەسەر ئەوەی ھیچ کارێک لە ڕۆمادا بەبێ ڕەزامەندیی ئەوان نەکرێت، یاساکانی دەسەڵاتی لە ڕۆمادا گۆڕی.<ref name="Ungern2014">{{Cite book |last=von Ungern-Sternberg |first=Jürgen |chapter=The crisis of the republic |title=The Cambridge Companion to the Roman Republic |date=2014-01-01 |editor-last=Flower |editor-first=Harriet |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-107-03224-8 |pages=78–100}}</ref> لە بەرامبەردا، مێژوونووس ئیریک گروین پێی وایە ئەم ھاوپەیمانییە تەنیا پەیوەندییەکی دۆستایەتیی نەریتیی سیاسی (''amicitia'') بوو لە نێوان چەند سیاسەتوانێکدا کە بە تەواوی ئاسایی بوو لە مێژووی ڕۆمدا.<ref name="Gruen1995" /> ماری بێرد و ئیمی ڕوسێلیش جەخت لەوە دەکەنەوە کە دەستەکە ھیچ کات بەتەواوی باڵادەست نەبوو بەسەر ھەڵبژاردنەکاندا و بەردەوام ناکۆکی و کێبڕکێ لە نێوان ئەندامەکانیدا ھەبووە تا ئەو کاتەی بە مردنی کراسوس ھاوپەیمانییەکە بەتەواوی داڕما.<ref name="Beard2015">{{Cite book |last=Beard |first=Mary |title=SPQR: A History of Ancient Rome |date=2015-01-01 |publisher=Liveright Publishing |isbn=978-0-87140-423-7 |pages=278–280}}</ref><ref name="Russell2015" /> == ئەمانەش ببینە == * [[تریومڤیراتی دووەم]] * [[کۆماری ڕۆمانی]] * [[جولیوس سێزار]] * [[پۆمپی]] * [[مارکوس لیسینیوس کراسوس]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{DEFAULTSORT:Triumvirate, First}} {{پۆلی کۆمنز|First Triumvirate}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|سیاسەت}} [[پۆل:تریومڤیراتی یەکەم]] [[پۆل:کۆماری ڕۆمانی]] [[پۆل:جولیوس سێزار]] [[پۆل:پۆمپی]] [[پۆل:کراسوس]] [[پۆل:ھاوپەیمانییە سیاسییەکان]] [[پۆل:دامەزراندنەکانی ٦٠ پێش زایین]] [[پۆل:ھەڵوەشاندنەوەکانی ٥٣ پێش زایین]] lf4kvrcc2sm7cxmlgn0n25coea7ni87 0 303585 1661061 2026-09-05T12:46:04Z DreamHourFlight 39788 وتاری تازە 1661061 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی | ناو = مارکوس لیسینیوس کراسوس | ناوی خۆماڵی = Marcus Licinius Crassus | زمانی ناوی خۆماڵی = la | وێنە = Bust of a Roman, Ny Carlsberg Glyptotek.jpg | قەبارەی وێنە = | جێگری وێنە = پەیکەری نیوەیی پیاوێکی ڕۆمانی | لێدوانی وێنە = [[پەیکەرسازیی ڕۆمانی|پەیکەرێک]] کە لە گۆڕی لیسینی لە [[ڕۆما]] دۆزراوەتەوە، کە بە شێوەیەکی نەریتی وەک کراسوس ناسراوە.<ref>{{Cite journal |title=Review of: The Licinian Tomb. Fact or Fiction? Meddelelser fra Ny Carlsberg Glyptotek 5 |url=https://bmcr.brynmawr.edu/2004/2004.06.47/ |journal=Bryn Mawr Classical Review |issn=1055-7660}}</ref><ref>F. Johansen (1994). ''Catalogue Roman Portraits. Ny Carlsberg Glyptotek.'' p. 162, cat. no. 69.</ref><ref>[https://collections.louvre.fr/ark:/53355/cl010252339 Statue (Ma 1220)]. "Tête de Marcus Licinius Crassus". ''[[لووڤر]]''.</ref> | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١١٥ پێش زایین<ref name="Marshall-5">Marshall, 1976, p. 5</ref> | شوێنی لەدایکبوون = [[ڕۆما]]، ئیتالیا | ڕێکەوتی مەرگ = حوزەیرانی ٥٣ پێش زایین (تەمەنی ٦١–٦٢ ساڵ) | شوێنی مەرگ = نزیک کارھای ([[حەڕان]]، [[پارێزگای ڕحا|ڕحا]]، [[تورکیا]]) | ھۆکاری مەرگ = [[کوژراو لە شەڕدا]] | پیشە = فەرماندەی سەربازی و سیاسەتوان | شارومەندێتی = [[کۆماری ڕۆمانی|ڕۆمانی]] | ئۆفیس = [[کۆنسوڵی ڕۆم]] (٧٠ و ٥٥ پێش زایین) | ھاوسەر = تێرتولا<ref name="Tertulla">{{Cite book|last=Smith|first=William|title=Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology|volume=2|year=1870|page=831}}</ref> | مناڵەکان = مارکوس لیسینیوس کراسوس<br>پوبلیۆس لیسینیوس کراسوس | باوک = پوبلیۆس لیسینیوس کراسوس | دایک = ڤێنولیا }} '''مارکوس لیسینیوس کراسوس''' (بە لاتینی: Marcus Licinius Crassus؛ ١١٥ پێش زایین – حوزەیرانی ٥٣ پێش زایین)، ژەنەڕاڵ و سیاسەتوانێکی ناوداری [[ڕۆمای کۆن]] بوو کە ڕۆڵێکی سەرەکیی لە گۆڕینی سیستمی [[کۆماری ڕۆمانی]] بۆ [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]]دا گێڕا.<ref name="Plutarch-2">Plutarch, ''Parallel Lives'', ''Life of Crassus'', 2.3–4</ref> کراسوس زۆرجار بە «دەوڵەمەندترین پیاوی ڕۆما» ناو دەبرا؛<ref name="TrivLibCrassus">Wallechinsky, David & Wallace, Irving. "Richest People in History Ancient Roman Crassus". Trivia-Library. ''The People's Almanac''. 1975–1981.</ref><ref name="Bernstein">Peter L. Bernstein, "The 20 Richest People Of All Time", Business Insider, 2011.</ref> ئەو لە کاتی شەڕی ناوخۆیی سۆلادا وەک فەرماندەی سەربازی دەستی بە کاری سیاسی کرد و دوای بوونی سۆلا بە [[دیکتاتۆری ڕۆم]]، لە ڕێگەی کڕینی موڵک و ماڵ بە نرخی ھەرزان و سوودوەرگرتن لە قەیرانەکان، سامانی گەورەی خۆی کۆکردەوە. ناوبانگی سیاسیی کراسوس لە دوای سەرکەوتنی بەسەر یاخیبوونی کۆیلەکان بە سەرکردایەتیی [[سپارتاکۆس]] لە [[سێیەم جەنگیی کۆیلەکان]]دا زیادی کرد، کە دواتر پۆستی [[کۆنسوڵی ڕۆم]]ی لەگەڵ ڕکابەرەکەی، [[پۆمپی]]دا بە ھاوبەشی گرتە دەست. کراسوس لە ڕووی دارایی و سیاسییەوە پشتیوانی لە [[جولیوس سێزار]] دەکرد، و پێکەوە لەگەڵ سێزار و پۆمپی، ھاوپەیمانییەکی سیاسیی ناڕەسمییان بە ناوی [[تریومڤیراتی یەکەم]] پێکھێنا. ئەم سێ سەرکردەیە زاڵ بوون بەسەر سیستمی سیاسیی ڕۆمدا، بەڵام ئەم ھاوپەیمانییە بەھۆی چاوچنۆکی و کێبڕکێی نێوانیانەوە بەردەوام نەبوو؛ لە کاتێکدا سێزار و کراسوس ھاوپەیمانی کۆن بوون، کراسوس و پۆمپی متمانەیان بە یەک نەبوو و پۆمپیش بە بەردەوامی چاوی بە سەرکەوتنەکانی سێزار لە شەڕەکانی گالدا ھەڵنەدەھات. لە ساڵی ٥٦ پێش زایین، ھاوپەیمانییەکە لە کۆنفرانسی لوکادا نوێکرایەوە و پۆمپی و کراسوس بۆ جاری دووەم بوونەوە بە کۆنسوڵ. دوای کۆتاییھاتنی دووەمین کۆنسوڵییەکەی، کراسوس وەک فەرمانڕەوای پارێزگای [[سووریا]] دەستنیشان کرا. ئەو ئەم پێگەیەی وەک دەرفەتێک بەکارھێنا بۆ دەستپێکردنی ھەڵمەتێکی سەربازی لە دژی [[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی]]. ئەم ھەڵمەتە تووشی شکستێکی گەورە بوو و لە شەڕی حەڕاندا، کراسوس لە بەرەکانی جەنگدا کوژرا. مەرگی کراسوس ھاوپەیمانیی نێوان سێزار و پۆمپیی بەتەواوی ھەڵوەشاندەوە، چونکە سامان و کاریگەریی سیاسیی ئەو ھاوسەنگیی لە نێوان ئەو دوو سەرکردەیەدا ڕاگرتبوو؛ چوار ساڵ پاش مەرگی کراسوس، سێزار لە ڕووباری ڕوبیکۆن پەڕییەوە و شەڕی ناوخۆیی دژی پۆمپی دەست پێکرد.<ref name="Plutarch-2"/> == خێزان و پاشبنەما == مارکوس لیسینیوس کراسوس ئەندامی بنەماڵەی لیسینیا (''gens Licinia'') بوو کە خێزانێکی کۆن و ڕێزلێگیراوی چینی پلێبی (خەڵکی ئاسایی) بوون. ئەو دووەم کوڕ بوو لە سێ کوڕی سیناتۆری ناودار پوبلیۆس لیسینیوس کراسوس (کۆنسوڵی ساڵی ٩٥ پێش زایین). برا گەورەکەی بە ناوی پوبلیۆس کەمێک پێش شەڕی ئیتالیا کۆچی دوایی کرد، و باوکی و برا بچووکەکەشی لە زستانی ٨٧–٨٦ پێش زایین لە کاتی ڕاوەدوونانیان لەلایەن لایەنگرانی گایوس ماریۆسەوە لە [[ڕۆما]] یا کوژران یان خۆیان کوشت.<ref>Plutarch, ''Parallel Lives'', ''Life of Crassus'', 4.1; also Cic. ''Scaur''. fragment at Ascon.27G=23C</ref><ref>Appian, ''Bellum Civile'', p. 394</ref> پاشان کراسوس ھاوسەرگیریی لەگەڵ تێرتولا کرد کە پێشتر ھاوسەری برا کۆچکردووەکەی بوو. باپیری، کە ئەویش ھەر ناوی مارکوس لیسینیوس کراسوس بوو، لەلایەن شاعیری ڕۆمانی گایوس لوسیلیۆس (داھێنەری شێوازی [[تەنز]] لە ڕۆمادا) نازناوی «ئاگێلاستۆس» (کەسێک کە پێناکەنێت)ی پێ درابوو، بەھۆی ئەوەی کە دەگوترا لە تەواوی ژیانیدا تەنیا یەک جار پێکەنیوە.<ref>{{Cite journal|last=McPherson|first=Catherine|year=2010|title=Fact and Fiction: Crassus, Augustus and the Spolia Opima|journal=Hirundo|volume=8|pages=23}}</ref> کراسوس وتاربێژێکی لێھاتوو و یەکێک بوو لە پارێزەرە ھەرە چالاکەکانی سەردەمی خۆی لە ڕۆما. == سەرەتای گەنجی و یەکەم شەڕی ناوخۆ == دوای کوشتارەکانی ماریۆس، لوکیوس کۆرنێلیۆس کینا فەرمانی گرتن و دەستبەسەرداگرتنی موڵک و ماڵی ئەو سیناتۆرانەی دەرکرد کە پشتیوانییان لە لوکیوس کۆرنێلیۆس سۆلا کردبوو. ئەم فەرمانە وای لە کراسوس کرد بەرەو [[ھیسپانیا]] ھەڵبێت.<ref>Plutarch, ''Parallel Lives'', ''Life of Crassus'', 4.1</ref> لەوێ لە نێوان ساڵانی ٨٧ تا ٨٤ پێش زایین مایەوە و توانی ٢،٥٠٠ سەرباز کۆبکاتەوە. دوای مردنی کینا لە ٨٤ پێش زایین، کراسوس چووە باکووری ئەفریقا و پاشان بەرەو یۆنان ڕۆیشت تا بچێتە پاڵ سۆلا.<ref>Plutarch, ''Parallel Lives'', ''Life of Crassus'', 6.2</ref> لە کاتی شەڕی ناوخۆیی سۆلادا، کراسوس و پۆمپی لە شەڕی سپۆلێتیۆمدا نزیکەی ٣،٠٠٠ سەربازی لایەنگری ماریۆسیان کوشت.<ref>Appian, ''Bellum Civile'', 1.90.1</ref> لە شەڕی دەروازەی کۆلیندا، کراسوس فەرماندەیی باڵی ڕاستی سوپای سۆلای دەکرد. لە کاتێکدا کە باڵی ناوەڕاستی سۆلا بەرەو داڕمان دەچوو، کراسوس توانی باڵی بەرامبەری بەتەواوی تێکبشکێنێت و ھەواڵی سەرکەوتنی خۆی بۆ سۆلا بنێرێت، کە ئەمەش بووە ھۆی سەرکەوتنی یەکلاکەرەوەی سۆلا و کۆنترۆڵکردنی شاری ڕۆما. ئەم سەرکەوتنە پێگەیەکی زۆر بەھێزی لە دەرباری سۆلادا بە کراسوس بەخشی. == دەسەڵات و کۆکردنەوەی سەروەت == [[File:Bust of an unknown citizen in the realist republican tradition (Louvre MR 510).jpg|thumb|left|پەیکەری مارکوس لیسینیوس کراسوس لە مۆزەخانەی [[لووڤر]]]] دوای بەدەسەڵاتگەیشتنی سۆلا و دەستپێکردنی [[پاکتاوکردن]]ی نەیارەکانی، کراسوس دەستی کرد بە کڕینەوەی موڵک و زەویی دەستبەسەرداگیراوی نەیارە سیاسییەکان بە نرخی زۆر ھەرزان لە زیادکردنە ئاشکراکاندا.<ref>Plutarch, ''Life of Crassus'', 2</ref> بەپێی گێڕانەوەی پلینی پیرۆز، سامانی کراسوس نزیکەی ٢٠٠ ملیۆن سێستێرس بووە. [[پلوتارک]] ئاماژە بەوە دەکات کە سامانی کراسوس لە ٣٠٠ تالانتەوە زیادی کرد بۆ ٧،١٠٠ تالانت پێش ھەڵمەتەکەی بۆ سەر پارت، کە ئەمەش بەرامبەر بوو بە ٢٢٩ تۆن زیو.<ref name="Plutarch 1916">{{cite book|last=Plutarch|title=Parallel Lives, "Life of Crassus", 2.3|date=1916|publisher=Loeb Classical Library|isbn=9780674990722}}</ref> کراسوس ھەروەھا لە ڕێگەی بازرگانیکردن بە کۆیلە، بەرھەمھێنانی کانەکانی زیو و کڕینی خانووبەرە دەوڵەمەند بوو. کاتێک لە ڕۆمادا ئاگر لە بینایەک بەردەبوو، کراسوس دەستەی ئاگرکوژێنەوەی تایبەتیی خۆی (کە لە ٥٠٠ کۆیلەی لێھاتوو پێکھاتبوو) دەناردە شوێنەکە، بەڵام دەستەکە ھیچ کارێکیان نەدەکرد تا ئەو کاتەی خاوەنی خانووەکە بە نرخێکی زۆر ھەرزان بینا سووتاوەکەی بە کراسوس دەفرۆشت؛ ئەگەر خاوەنەکەی ڕازی نەبووایە، دەستەکە لێی دەگەڕان تا بیناکە بەتەواوی دەسووتما. دوای کڕینی، کراسوس بە کرێکاری کۆیلە بیناکەی سەرلەنوێ دروست دەکردەوە و بە نرخی بەرز بە کرێی دەدایەوە.<ref name="The Great Fire of Rome:Life and Death in the Ancient City">{{cite book|last=Walsh|first=Joseph|title=The Great Fire of Rome: Life and Death in the Ancient City}}</ref><ref name="Plutarch-2"/> کراسوس لەگەڵ خێزانەکەی ژیانێکی سادەی دەژیا و خۆی لە زیادەڕۆیی دەپاراست، بەڵام میواندارییەکانی بەردەوام فراوان بوون تا پەیوەندییە سیاسییەکانی پتەو بکات.<ref name="Plutarch 1916"/> == کراسوس و سپارتاکۆس == [[File:05 02 IN 0733 Pompejus Magnus front 0.png|thumb|پەیکەری [[پۆمپی]] لە کۆپنھاگن]] لە کاتی [[سێیەم جەنگیی کۆیلەکان]]دا بە ڕابەرایەتیی [[سپارتاکۆس]] (٧٣–٧١ پێش زایین)، دوای ئەوەی چەندین ژەنەڕاڵی ڕۆم تێکشکێنران، ئەنجومەنی پیران کراسوسی بۆ سەرکردایەتیی شەڕەکە دەستنیشان کرد. بۆ بەرزکردنەوەی ورەی سەربازەکانی و ڕێگریکردن لە ھەڵاتن، کراسوس سزای کۆنی ڕۆمانی (دەسیمەیشن - کوشتنی یەک لە دە سەربازی ھەڵاتوو لە ڕێگەی تیروپشکەوە) بەکارھێنا.<ref>Plutarch, ''Life of Crassus'', 10.2–3</ref> مێژوونووس ئەپیان دەڵێت بەم کارە کراسوس نیشانی سەربازەکانی دا کە «ئەو لە دوژمن بۆ ئەوان مەترسیدارترە».<ref name="Appian-I.18-19">Appian, ''Bellum Civile'', I.18–19</ref> کاتێک سپارتاکۆس پاشەکشەی کرد بۆ باشووری ئیتالیا، کراسوس ھەوڵی دا لە ڕێگەی لێدانی خەندەق و دروستکردنی دیوار لە تەواوی نیمچەدوورگەکەدا گەمارۆیان بدات، بەڵام سپارتاکۆس لە شەوێکی بەفراویدا توانی خەندەقەکە تێپەڕێنێت.<ref>Plutarch, ''Life of Crassus'', 10.4–6</ref> لە شەڕی کۆتاییدا لە ڕووباری سیلاریۆس لە ساڵی ٧١ پێش زایین، کراسوس سەرکەوتنێکی یەکلاکەرەوەی بەدەستھێنا؛ سپارتاکۆس لە شەڕەکەدا کوژرا و ٦،٠٠٠ کۆیلەی بەدیلگیراو بە فەرمانی کراسوس بە درێژایی ڕێگەی ئاپیا لە ڕۆماوە تا کاپوا لەسێدارە دران (لە خاچ دران) تا ببێتە پەند بۆ ھەر کەسێک کە بیر لە یاخیبوون بکاتەوە. پۆمپی لە کاتی گەڕانەوەیدا لە ھیسپانیا توانی بەشێک لە پاشماوەی ھەڵاتووەکانی سوپای سپارتاکۆس لەناوببات و بۆ ئەنجومەنی پیران نووسی کە ئەو کۆتایی بە شەڕەکە ھێناوە، ئەمەش بووە ھۆی دروستبوونی ناڕەزایەتی و کێبڕکێ لە نێوان پۆمپی و کراسوسدا.<ref>Plutarch, ''Parallel Lives'', ''Life of Crassus'', 11.7</ref> لەگەڵ ئەوەشدا، لە ساڵی ٧٠ پێش زایین ھەردووکیان بە ھاوبەشی بوونە کۆنسوڵی ڕۆم. == تریومڤیراتی یەکەم == [[File:P. Crassus denarius.jpg|thumb|دراوێکی لێدراو لەلایەن پوبلیۆس کراسوس (کوڕی کراسوس) لە ٥٥ پێش زایین، کە لەسەر ڕووەکەی وێنەی [[ڤینوس (میتۆلۆژیا)|ڤینوس]] لەسەرە]] لە ساڵی ٦٥ پێش زایین کراسوس وەک سانسۆر (چاودێری گشتی) ھەڵبژێردرا. لەو ماوەیەدا کراسوس بوو بە پشتیوانی دارایی سەرەکیی [[جولیوس سێزار]] و ھاوکاریی کرد تا ببێتە پۆنتیفێکس ماکسیموس (پاپای گەورەی ئایینی). لە ساڵی ٦٠ پێش زایین بە ناوبژیوانیی سێزار، پۆمپی و کراسوس و سێزار ھاوپەیمانیی [[تریومڤیراتی یەکەم]]یان پێکھێنا کە دەسەڵاتی سیاسیی ڕۆمیان لە دەستدا بوو. لە ساڵی ٥٥ پێش زایین پاش کۆنفرانسی لوکا، کراسوس و پۆمپی بۆ جاری دووەم بوونەوە بە کۆنسوڵ، و بەپێی یاسایەک فەرمانڕەوایەتیی پارێزگای سووریا بۆ ماوەی پێنج ساڵ بە کراسوس بەخشرا کە دەرفەتی دەستکەوتنی سەروەت و دەستپێکردنی ھەڵمەتی سەربازیی پێ دەدا.<ref>Josephus, ''The New Complete Works'', "Antiquities" Book 14:7, p. 463</ref> == فەرمانڕەوایەتیی سووریا و مەرگ == [[File:Le supplice de Crassus (Louvre, OA 1761).jpg|thumb|«ئەشکەنجەی کراسوس»، تابلۆی سەدەی شازدەھەم لە مۆزەخانەی لووڤر کە تێیدا پارتییەکان زێڕی تواوە دەکەنە دەمیەوە]] کراسوس لە ساڵی ٥٤ پێش زایین گەیشتە سووریا و خەزێنەی پەرستگای [[ئورشەلیم]]ی تاڵان کرد.<ref>Michael Grant, ''The Jews in the Roman World'', Barnes & Noble, 1973, p. 58</ref> ئامانجی سەرەکیی ئەو پەڕینەوە بوو لە ڕووباری [[فورات]] و داگیرکردنی خاکی [[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی]] (پارت) بۆ بەدەستھێنانی سەرکەوتنی سەربازی ھاوشێوەی سێزار و پۆمپی. پادشای [[شانشینی ئەرمەنستان (کۆن)]]، ئارتاڤاسدێسی دووەم، پێشنیاری ٤٠،٠٠٠ سەربازی بۆ کرد بە مەرجێک ھێرشەکە لە ڕێگەی ئەرمەنستانەوە بێت تا ڕێگەیەکی پارێزراو بێت، بەڵام کراسوس ڕەتیکردەوە و ڕێگەی بیابانی ھەڵبژارد.<ref>Plutarch, ''Life of Crassus'', 19.1–3</ref> لە ساڵی ٥٣ پێش زایین لە شەڕی حەڕاندا (لە نزیک شاری [[حەڕان]] لە تورکیای ئەمڕۆ)، لێجیۆنەکانی ڕۆم کە پیادەی قورس بوون، لەلایەن سوارچاکە تیرھاوێژەکانی پارت بە سەرکردایەتیی ژەنەڕاڵ سورێنا گەمارۆ دران. ڕۆمانییەکان زیانێکی زۆریان بەرکەوت و پوبلیۆسی کوڕی کراسوس لە شەڕەکەدا کوژرا. لە کاتی ھەوڵدان بۆ دانوستان لەگەڵ ژەنەڕاڵ سورێنا، بەھۆی دروستبوونی دەمەقاڵێ و شەڕ، کراسوس و ئەفسەرەکانی کوژران.<ref>Bivar, 1983, p. 55</ref> بەپێی گێڕانەوە مێژووییەکان، دوای مەرگی، پارتییەکان زێڕی تواوەیان کردە ناو دەمی کراسوسەوە تا بە شێوەیەکی تەنزئامێز گاڵتە بە چاوچنۆکی و سەروەتپەرستییەکەی بکەن.<ref>Cassius Dio, 40.27</ref> ھەروەھا سەری بڕاوی کراسوس بۆ شای پارت، ئۆرۆدێسی دووەم لە پایتەختی ئەرمەنستان نێردرا، کە لەو کاتەدا لە کاتی نمایشکردنی شانۆنامەی بەناوبانگی ''باکای''ی [[یوریپیدیس]]دا وەک کەرەستەی شانۆ بەکارھێنرا.<ref>Plutarch, ''Life of Crassus'', 33.2–3</ref><ref>Bivar, 1983, p. 56</ref> == دەربڕینە ھونەرییەکان == === ئەدەبیات === * کراسوس لە پەڕتووکی ''کۆمیدیای خودایی''ی نووسەری ئیتالی [[دانتێ ئەلیگیێری]] وەک نموونەی چاوچنۆکی ناوی ھاتووە.<ref>A dictionary of proper names and notable matters in the works of Dante, 1968.</ref> * یەکێکە لە کەسایەتییە سەرەکییەکانی ڕۆمانی ''سپارتاکۆس'' (١٩٥١) لە نووسینی [[ھاوارد فاست]]. === بالێ === * لە ساڵی ١٩٥٦ لە بالێی ''سپارتاکۆس'' لە ئاوازی دانەری ئەرمەنی [[ئارام خاچەتووریان]]، کراسوس ڕۆڵێکی سەرەکیی ھەیە. === فیلم و دراما === * لە فیلمی بەناوبانگی ''سپارتاکۆس'' (١٩٦٠) لە دەرھێنانی ستانلی کوبریک، ئەکتەری بەریتانی [[لۆرنس ئۆلیڤیە]] ڕۆڵی کراسوسی گێڕا.<ref name="imdb1">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0054331/|title=Spartacus|date=1960-11-17|publisher=IMDb}}</ref> * کەسایەتیی ھامیلتۆن کراسوسی سێیەم کە لەلایەن [[جۆن ڤۆیت]] لە فیلمی ''[[مێگالۆپۆلیس]]'' (٢٠٢٤) لە دەرھێنانی [[فرانسیس فۆرد کۆپۆلا]] گێڕدراوە، لەسەر بنەمای کەسایەتیی مارکوس لیسینیوس کراسوس داڕێژراوە. * لە زنجیرەی بەڵگەنامەیی ڕەسەنی [[نێتفلیکس]] بە ناوی ''ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم''دا دەردەکەوێت. === مۆسیقا === * لە وەشانی مۆسیقیی جێف وەین بۆ سپارتاکۆس، ئەکتەری بەناوبانگ [[ئەنتۆنی ھۆپکینس]] دەنگی کراسوسی پێشکەش کردووە. == ئەمانەش ببینە == * [[کۆماری ڕۆمانی]] * [[تریومڤیراتی یەکەم]] * [[سپارتاکۆس]] * [[جولیوس سێزار]] * [[پۆمپی]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{DEFAULTSORT:Crassus, Marcus Licinius}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١١٥ پێش زایین]] [[پۆل:مردووانی ٥٣ پێش زایین]] [[پۆل:مارکوس لیسینیوس کراسوس]] [[پۆل:تریومڤیراتی یەکەم]] [[پۆل:کۆنسوڵەکانی کۆماری ڕۆم]] [[پۆل:ژەنەڕاڵەکانی کۆماری ڕۆم]] [[پۆل:ڕۆمای کۆن]] [[پۆل:کوژراوانی شەڕ لە مێژووی ڕۆمدا]] [[پۆل:کەسایەتییەکانی کۆماری ڕۆمانی]] 1i02w4xa0k7yd339xbsn2py5kwlj0um 1661262 1661061 2026-09-05T16:20:10Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Marcus Licinius Crassus}} 1661262 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی | ناو = مارکوس لیسینیوس کراسوس | ناوی خۆماڵی = Marcus Licinius Crassus | زمانی ناوی خۆماڵی = la | وێنە = Bust of a Roman, Ny Carlsberg Glyptotek.jpg | قەبارەی وێنە = | جێگری وێنە = پەیکەری نیوەیی پیاوێکی ڕۆمانی | لێدوانی وێنە = [[پەیکەرسازیی ڕۆمانی|پەیکەرێک]] کە لە گۆڕی لیسینی لە [[ڕۆما]] دۆزراوەتەوە، کە بە شێوەیەکی نەریتی وەک کراسوس ناسراوە.<ref>{{Cite journal |title=Review of: The Licinian Tomb. Fact or Fiction? Meddelelser fra Ny Carlsberg Glyptotek 5 |url=https://bmcr.brynmawr.edu/2004/2004.06.47/ |journal=Bryn Mawr Classical Review |issn=1055-7660}}</ref><ref>F. Johansen (1994). ''Catalogue Roman Portraits. Ny Carlsberg Glyptotek.'' p. 162, cat. no. 69.</ref><ref>[https://collections.louvre.fr/ark:/53355/cl010252339 Statue (Ma 1220)]. "Tête de Marcus Licinius Crassus". ''[[لووڤر]]''.</ref> | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١١٥ پێش زایین<ref name="Marshall-5">Marshall, 1976, p. 5</ref> | شوێنی لەدایکبوون = [[ڕۆما]]، ئیتالیا | ڕێکەوتی مەرگ = حوزەیرانی ٥٣ پێش زایین (تەمەنی ٦١–٦٢ ساڵ) | شوێنی مەرگ = نزیک کارھای ([[حەڕان]]، [[پارێزگای ڕحا|ڕحا]]، [[تورکیا]]) | ھۆکاری مەرگ = [[کوژراو لە شەڕدا]] | پیشە = فەرماندەی سەربازی و سیاسەتوان | شارومەندێتی = [[کۆماری ڕۆمانی|ڕۆمانی]] | ئۆفیس = [[کۆنسوڵی ڕۆم]] (٧٠ و ٥٥ پێش زایین) | ھاوسەر = تێرتولا<ref name="Tertulla">{{Cite book|last=Smith|first=William|title=Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology|volume=2|year=1870|page=831}}</ref> | مناڵەکان = مارکوس لیسینیوس کراسوس<br>پوبلیۆس لیسینیوس کراسوس | باوک = پوبلیۆس لیسینیوس کراسوس | دایک = ڤێنولیا }} '''مارکوس لیسینیوس کراسوس''' (بە لاتینی: Marcus Licinius Crassus؛ ١١٥ پێش زایین – حوزەیرانی ٥٣ پێش زایین)، ژەنەڕاڵ و سیاسەتوانێکی ناوداری [[ڕۆمای کۆن]] بوو کە ڕۆڵێکی سەرەکیی لە گۆڕینی سیستمی [[کۆماری ڕۆمانی]] بۆ [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]]دا گێڕا.<ref name="Plutarch-2">Plutarch, ''Parallel Lives'', ''Life of Crassus'', 2.3–4</ref> کراسوس زۆرجار بە «دەوڵەمەندترین پیاوی ڕۆما» ناو دەبرا؛<ref name="TrivLibCrassus">Wallechinsky, David & Wallace, Irving. "Richest People in History Ancient Roman Crassus". Trivia-Library. ''The People's Almanac''. 1975–1981.</ref><ref name="Bernstein">Peter L. Bernstein, "The 20 Richest People Of All Time", Business Insider, 2011.</ref> ئەو لە کاتی شەڕی ناوخۆیی سۆلادا وەک فەرماندەی سەربازی دەستی بە کاری سیاسی کرد و دوای بوونی سۆلا بە [[دیکتاتۆری ڕۆم]]، لە ڕێگەی کڕینی موڵک و ماڵ بە نرخی ھەرزان و سوودوەرگرتن لە قەیرانەکان، سامانی گەورەی خۆی کۆکردەوە. ناوبانگی سیاسیی کراسوس لە دوای سەرکەوتنی بەسەر یاخیبوونی کۆیلەکان بە سەرکردایەتیی [[سپارتاکۆس]] لە [[سێیەم جەنگیی کۆیلەکان]]دا زیادی کرد، کە دواتر پۆستی [[کۆنسوڵی ڕۆم]]ی لەگەڵ ڕکابەرەکەی، [[پۆمپی]]دا بە ھاوبەشی گرتە دەست. کراسوس لە ڕووی دارایی و سیاسییەوە پشتیوانی لە [[جولیوس سێزار]] دەکرد، و پێکەوە لەگەڵ سێزار و پۆمپی، ھاوپەیمانییەکی سیاسیی ناڕەسمییان بە ناوی [[تریومڤیراتی یەکەم]] پێکھێنا. ئەم سێ سەرکردەیە زاڵ بوون بەسەر سیستمی سیاسیی ڕۆمدا، بەڵام ئەم ھاوپەیمانییە بەھۆی چاوچنۆکی و کێبڕکێی نێوانیانەوە بەردەوام نەبوو؛ لە کاتێکدا سێزار و کراسوس ھاوپەیمانی کۆن بوون، کراسوس و پۆمپی متمانەیان بە یەک نەبوو و پۆمپیش بە بەردەوامی چاوی بە سەرکەوتنەکانی سێزار لە شەڕەکانی گالدا ھەڵنەدەھات. لە ساڵی ٥٦ پێش زایین، ھاوپەیمانییەکە لە کۆنفرانسی لوکادا نوێکرایەوە و پۆمپی و کراسوس بۆ جاری دووەم بوونەوە بە کۆنسوڵ. دوای کۆتاییھاتنی دووەمین کۆنسوڵییەکەی، کراسوس وەک فەرمانڕەوای پارێزگای [[سووریا]] دەستنیشان کرا. ئەو ئەم پێگەیەی وەک دەرفەتێک بەکارھێنا بۆ دەستپێکردنی ھەڵمەتێکی سەربازی لە دژی [[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی]]. ئەم ھەڵمەتە تووشی شکستێکی گەورە بوو و لە شەڕی حەڕاندا، کراسوس لە بەرەکانی جەنگدا کوژرا. مەرگی کراسوس ھاوپەیمانیی نێوان سێزار و پۆمپیی بەتەواوی ھەڵوەشاندەوە، چونکە سامان و کاریگەریی سیاسیی ئەو ھاوسەنگیی لە نێوان ئەو دوو سەرکردەیەدا ڕاگرتبوو؛ چوار ساڵ پاش مەرگی کراسوس، سێزار لە ڕووباری ڕوبیکۆن پەڕییەوە و شەڕی ناوخۆیی دژی پۆمپی دەست پێکرد.<ref name="Plutarch-2"/> == خێزان و پاشبنەما == مارکوس لیسینیوس کراسوس ئەندامی بنەماڵەی لیسینیا (''gens Licinia'') بوو کە خێزانێکی کۆن و ڕێزلێگیراوی چینی پلێبی (خەڵکی ئاسایی) بوون. ئەو دووەم کوڕ بوو لە سێ کوڕی سیناتۆری ناودار پوبلیۆس لیسینیوس کراسوس (کۆنسوڵی ساڵی ٩٥ پێش زایین). برا گەورەکەی بە ناوی پوبلیۆس کەمێک پێش شەڕی ئیتالیا کۆچی دوایی کرد، و باوکی و برا بچووکەکەشی لە زستانی ٨٧–٨٦ پێش زایین لە کاتی ڕاوەدوونانیان لەلایەن لایەنگرانی گایوس ماریۆسەوە لە [[ڕۆما]] یا کوژران یان خۆیان کوشت.<ref>Plutarch, ''Parallel Lives'', ''Life of Crassus'', 4.1; also Cic. ''Scaur''. fragment at Ascon.27G=23C</ref><ref>Appian, ''Bellum Civile'', p. 394</ref> پاشان کراسوس ھاوسەرگیریی لەگەڵ تێرتولا کرد کە پێشتر ھاوسەری برا کۆچکردووەکەی بوو. باپیری، کە ئەویش ھەر ناوی مارکوس لیسینیوس کراسوس بوو، لەلایەن شاعیری ڕۆمانی گایوس لوسیلیۆس (داھێنەری شێوازی [[تەنز]] لە ڕۆمادا) نازناوی «ئاگێلاستۆس» (کەسێک کە پێناکەنێت)ی پێ درابوو، بەھۆی ئەوەی کە دەگوترا لە تەواوی ژیانیدا تەنیا یەک جار پێکەنیوە.<ref>{{Cite journal|last=McPherson|first=Catherine|year=2010|title=Fact and Fiction: Crassus, Augustus and the Spolia Opima|journal=Hirundo|volume=8|pages=23}}</ref> کراسوس وتاربێژێکی لێھاتوو و یەکێک بوو لە پارێزەرە ھەرە چالاکەکانی سەردەمی خۆی لە ڕۆما. == سەرەتای گەنجی و یەکەم شەڕی ناوخۆ == دوای کوشتارەکانی ماریۆس، لوکیوس کۆرنێلیۆس کینا فەرمانی گرتن و دەستبەسەرداگرتنی موڵک و ماڵی ئەو سیناتۆرانەی دەرکرد کە پشتیوانییان لە لوکیوس کۆرنێلیۆس سۆلا کردبوو. ئەم فەرمانە وای لە کراسوس کرد بەرەو [[ھیسپانیا]] ھەڵبێت.<ref>Plutarch, ''Parallel Lives'', ''Life of Crassus'', 4.1</ref> لەوێ لە نێوان ساڵانی ٨٧ تا ٨٤ پێش زایین مایەوە و توانی ٢،٥٠٠ سەرباز کۆبکاتەوە. دوای مردنی کینا لە ٨٤ پێش زایین، کراسوس چووە باکووری ئەفریقا و پاشان بەرەو یۆنان ڕۆیشت تا بچێتە پاڵ سۆلا.<ref>Plutarch, ''Parallel Lives'', ''Life of Crassus'', 6.2</ref> لە کاتی شەڕی ناوخۆیی سۆلادا، کراسوس و پۆمپی لە شەڕی سپۆلێتیۆمدا نزیکەی ٣،٠٠٠ سەربازی لایەنگری ماریۆسیان کوشت.<ref>Appian, ''Bellum Civile'', 1.90.1</ref> لە شەڕی دەروازەی کۆلیندا، کراسوس فەرماندەیی باڵی ڕاستی سوپای سۆلای دەکرد. لە کاتێکدا کە باڵی ناوەڕاستی سۆلا بەرەو داڕمان دەچوو، کراسوس توانی باڵی بەرامبەری بەتەواوی تێکبشکێنێت و ھەواڵی سەرکەوتنی خۆی بۆ سۆلا بنێرێت، کە ئەمەش بووە ھۆی سەرکەوتنی یەکلاکەرەوەی سۆلا و کۆنترۆڵکردنی شاری ڕۆما. ئەم سەرکەوتنە پێگەیەکی زۆر بەھێزی لە دەرباری سۆلادا بە کراسوس بەخشی. == دەسەڵات و کۆکردنەوەی سەروەت == [[File:Bust of an unknown citizen in the realist republican tradition (Louvre MR 510).jpg|thumb|left|پەیکەری مارکوس لیسینیوس کراسوس لە مۆزەخانەی [[لووڤر]]]] دوای بەدەسەڵاتگەیشتنی سۆلا و دەستپێکردنی [[پاکتاوکردن]]ی نەیارەکانی، کراسوس دەستی کرد بە کڕینەوەی موڵک و زەویی دەستبەسەرداگیراوی نەیارە سیاسییەکان بە نرخی زۆر ھەرزان لە زیادکردنە ئاشکراکاندا.<ref>Plutarch, ''Life of Crassus'', 2</ref> بەپێی گێڕانەوەی پلینی پیرۆز، سامانی کراسوس نزیکەی ٢٠٠ ملیۆن سێستێرس بووە. [[پلوتارک]] ئاماژە بەوە دەکات کە سامانی کراسوس لە ٣٠٠ تالانتەوە زیادی کرد بۆ ٧،١٠٠ تالانت پێش ھەڵمەتەکەی بۆ سەر پارت، کە ئەمەش بەرامبەر بوو بە ٢٢٩ تۆن زیو.<ref name="Plutarch 1916">{{cite book|last=Plutarch|title=Parallel Lives, "Life of Crassus", 2.3|date=1916|publisher=Loeb Classical Library|isbn=9780674990722}}</ref> کراسوس ھەروەھا لە ڕێگەی بازرگانیکردن بە کۆیلە، بەرھەمھێنانی کانەکانی زیو و کڕینی خانووبەرە دەوڵەمەند بوو. کاتێک لە ڕۆمادا ئاگر لە بینایەک بەردەبوو، کراسوس دەستەی ئاگرکوژێنەوەی تایبەتیی خۆی (کە لە ٥٠٠ کۆیلەی لێھاتوو پێکھاتبوو) دەناردە شوێنەکە، بەڵام دەستەکە ھیچ کارێکیان نەدەکرد تا ئەو کاتەی خاوەنی خانووەکە بە نرخێکی زۆر ھەرزان بینا سووتاوەکەی بە کراسوس دەفرۆشت؛ ئەگەر خاوەنەکەی ڕازی نەبووایە، دەستەکە لێی دەگەڕان تا بیناکە بەتەواوی دەسووتما. دوای کڕینی، کراسوس بە کرێکاری کۆیلە بیناکەی سەرلەنوێ دروست دەکردەوە و بە نرخی بەرز بە کرێی دەدایەوە.<ref name="The Great Fire of Rome:Life and Death in the Ancient City">{{cite book|last=Walsh|first=Joseph|title=The Great Fire of Rome: Life and Death in the Ancient City}}</ref><ref name="Plutarch-2"/> کراسوس لەگەڵ خێزانەکەی ژیانێکی سادەی دەژیا و خۆی لە زیادەڕۆیی دەپاراست، بەڵام میواندارییەکانی بەردەوام فراوان بوون تا پەیوەندییە سیاسییەکانی پتەو بکات.<ref name="Plutarch 1916"/> == کراسوس و سپارتاکۆس == [[File:05 02 IN 0733 Pompejus Magnus front 0.png|thumb|پەیکەری [[پۆمپی]] لە کۆپنھاگن]] لە کاتی [[سێیەم جەنگیی کۆیلەکان]]دا بە ڕابەرایەتیی [[سپارتاکۆس]] (٧٣–٧١ پێش زایین)، دوای ئەوەی چەندین ژەنەڕاڵی ڕۆم تێکشکێنران، ئەنجومەنی پیران کراسوسی بۆ سەرکردایەتیی شەڕەکە دەستنیشان کرد. بۆ بەرزکردنەوەی ورەی سەربازەکانی و ڕێگریکردن لە ھەڵاتن، کراسوس سزای کۆنی ڕۆمانی (دەسیمەیشن - کوشتنی یەک لە دە سەربازی ھەڵاتوو لە ڕێگەی تیروپشکەوە) بەکارھێنا.<ref>Plutarch, ''Life of Crassus'', 10.2–3</ref> مێژوونووس ئەپیان دەڵێت بەم کارە کراسوس نیشانی سەربازەکانی دا کە «ئەو لە دوژمن بۆ ئەوان مەترسیدارترە».<ref name="Appian-I.18-19">Appian, ''Bellum Civile'', I.18–19</ref> کاتێک سپارتاکۆس پاشەکشەی کرد بۆ باشووری ئیتالیا، کراسوس ھەوڵی دا لە ڕێگەی لێدانی خەندەق و دروستکردنی دیوار لە تەواوی نیمچەدوورگەکەدا گەمارۆیان بدات، بەڵام سپارتاکۆس لە شەوێکی بەفراویدا توانی خەندەقەکە تێپەڕێنێت.<ref>Plutarch, ''Life of Crassus'', 10.4–6</ref> لە شەڕی کۆتاییدا لە ڕووباری سیلاریۆس لە ساڵی ٧١ پێش زایین، کراسوس سەرکەوتنێکی یەکلاکەرەوەی بەدەستھێنا؛ سپارتاکۆس لە شەڕەکەدا کوژرا و ٦،٠٠٠ کۆیلەی بەدیلگیراو بە فەرمانی کراسوس بە درێژایی ڕێگەی ئاپیا لە ڕۆماوە تا کاپوا لەسێدارە دران (لە خاچ دران) تا ببێتە پەند بۆ ھەر کەسێک کە بیر لە یاخیبوون بکاتەوە. پۆمپی لە کاتی گەڕانەوەیدا لە ھیسپانیا توانی بەشێک لە پاشماوەی ھەڵاتووەکانی سوپای سپارتاکۆس لەناوببات و بۆ ئەنجومەنی پیران نووسی کە ئەو کۆتایی بە شەڕەکە ھێناوە، ئەمەش بووە ھۆی دروستبوونی ناڕەزایەتی و کێبڕکێ لە نێوان پۆمپی و کراسوسدا.<ref>Plutarch, ''Parallel Lives'', ''Life of Crassus'', 11.7</ref> لەگەڵ ئەوەشدا، لە ساڵی ٧٠ پێش زایین ھەردووکیان بە ھاوبەشی بوونە کۆنسوڵی ڕۆم. == تریومڤیراتی یەکەم == [[File:P. Crassus denarius.jpg|thumb|دراوێکی لێدراو لەلایەن پوبلیۆس کراسوس (کوڕی کراسوس) لە ٥٥ پێش زایین، کە لەسەر ڕووەکەی وێنەی [[ڤینوس (میتۆلۆژیا)|ڤینوس]] لەسەرە]] لە ساڵی ٦٥ پێش زایین کراسوس وەک سانسۆر (چاودێری گشتی) ھەڵبژێردرا. لەو ماوەیەدا کراسوس بوو بە پشتیوانی دارایی سەرەکیی [[جولیوس سێزار]] و ھاوکاریی کرد تا ببێتە پۆنتیفێکس ماکسیموس (پاپای گەورەی ئایینی). لە ساڵی ٦٠ پێش زایین بە ناوبژیوانیی سێزار، پۆمپی و کراسوس و سێزار ھاوپەیمانیی [[تریومڤیراتی یەکەم]]یان پێکھێنا کە دەسەڵاتی سیاسیی ڕۆمیان لە دەستدا بوو. لە ساڵی ٥٥ پێش زایین پاش کۆنفرانسی لوکا، کراسوس و پۆمپی بۆ جاری دووەم بوونەوە بە کۆنسوڵ، و بەپێی یاسایەک فەرمانڕەوایەتیی پارێزگای سووریا بۆ ماوەی پێنج ساڵ بە کراسوس بەخشرا کە دەرفەتی دەستکەوتنی سەروەت و دەستپێکردنی ھەڵمەتی سەربازیی پێ دەدا.<ref>Josephus, ''The New Complete Works'', "Antiquities" Book 14:7, p. 463</ref> == فەرمانڕەوایەتیی سووریا و مەرگ == [[File:Le supplice de Crassus (Louvre, OA 1761).jpg|thumb|«ئەشکەنجەی کراسوس»، تابلۆی سەدەی شازدەھەم لە مۆزەخانەی لووڤر کە تێیدا پارتییەکان زێڕی تواوە دەکەنە دەمیەوە]] کراسوس لە ساڵی ٥٤ پێش زایین گەیشتە سووریا و خەزێنەی پەرستگای [[ئورشەلیم]]ی تاڵان کرد.<ref>Michael Grant, ''The Jews in the Roman World'', Barnes & Noble, 1973, p. 58</ref> ئامانجی سەرەکیی ئەو پەڕینەوە بوو لە ڕووباری [[فورات]] و داگیرکردنی خاکی [[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی]] (پارت) بۆ بەدەستھێنانی سەرکەوتنی سەربازی ھاوشێوەی سێزار و پۆمپی. پادشای [[شانشینی ئەرمەنستان (کۆن)]]، ئارتاڤاسدێسی دووەم، پێشنیاری ٤٠،٠٠٠ سەربازی بۆ کرد بە مەرجێک ھێرشەکە لە ڕێگەی ئەرمەنستانەوە بێت تا ڕێگەیەکی پارێزراو بێت، بەڵام کراسوس ڕەتیکردەوە و ڕێگەی بیابانی ھەڵبژارد.<ref>Plutarch, ''Life of Crassus'', 19.1–3</ref> لە ساڵی ٥٣ پێش زایین لە شەڕی حەڕاندا (لە نزیک شاری [[حەڕان]] لە تورکیای ئەمڕۆ)، لێجیۆنەکانی ڕۆم کە پیادەی قورس بوون، لەلایەن سوارچاکە تیرھاوێژەکانی پارت بە سەرکردایەتیی ژەنەڕاڵ سورێنا گەمارۆ دران. ڕۆمانییەکان زیانێکی زۆریان بەرکەوت و پوبلیۆسی کوڕی کراسوس لە شەڕەکەدا کوژرا. لە کاتی ھەوڵدان بۆ دانوستان لەگەڵ ژەنەڕاڵ سورێنا، بەھۆی دروستبوونی دەمەقاڵێ و شەڕ، کراسوس و ئەفسەرەکانی کوژران.<ref>Bivar, 1983, p. 55</ref> بەپێی گێڕانەوە مێژووییەکان، دوای مەرگی، پارتییەکان زێڕی تواوەیان کردە ناو دەمی کراسوسەوە تا بە شێوەیەکی تەنزئامێز گاڵتە بە چاوچنۆکی و سەروەتپەرستییەکەی بکەن.<ref>Cassius Dio, 40.27</ref> ھەروەھا سەری بڕاوی کراسوس بۆ شای پارت، ئۆرۆدێسی دووەم لە پایتەختی ئەرمەنستان نێردرا، کە لەو کاتەدا لە کاتی نمایشکردنی شانۆنامەی بەناوبانگی ''باکای''ی [[یوریپیدیس]]دا وەک کەرەستەی شانۆ بەکارھێنرا.<ref>Plutarch, ''Life of Crassus'', 33.2–3</ref><ref>Bivar, 1983, p. 56</ref> == دەربڕینە ھونەرییەکان == === ئەدەبیات === * کراسوس لە پەڕتووکی ''کۆمیدیای خودایی''ی نووسەری ئیتالی [[دانتێ ئەلیگیێری]] وەک نموونەی چاوچنۆکی ناوی ھاتووە.<ref>A dictionary of proper names and notable matters in the works of Dante, 1968.</ref> * یەکێکە لە کەسایەتییە سەرەکییەکانی ڕۆمانی ''سپارتاکۆس'' (١٩٥١) لە نووسینی [[ھاوارد فاست]]. === بالێ === * لە ساڵی ١٩٥٦ لە بالێی ''سپارتاکۆس'' لە ئاوازی دانەری ئەرمەنی [[ئارام خاچەتووریان]]، کراسوس ڕۆڵێکی سەرەکیی ھەیە. === فیلم و دراما === * لە فیلمی بەناوبانگی ''سپارتاکۆس'' (١٩٦٠) لە دەرھێنانی ستانلی کوبریک، ئەکتەری بەریتانی [[لۆرنس ئۆلیڤیە]] ڕۆڵی کراسوسی گێڕا.<ref name="imdb1">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0054331/|title=Spartacus|date=1960-11-17|publisher=IMDb}}</ref> * کەسایەتیی ھامیلتۆن کراسوسی سێیەم کە لەلایەن [[جۆن ڤۆیت]] لە فیلمی ''[[مێگالۆپۆلیس]]'' (٢٠٢٤) لە دەرھێنانی [[فرانسیس فۆرد کۆپۆلا]] گێڕدراوە، لەسەر بنەمای کەسایەتیی مارکوس لیسینیوس کراسوس داڕێژراوە. * لە زنجیرەی بەڵگەنامەیی ڕەسەنی [[نێتفلیکس]] بە ناوی ''ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم''دا دەردەکەوێت. === مۆسیقا === * لە وەشانی مۆسیقیی جێف وەین بۆ سپارتاکۆس، ئەکتەری بەناوبانگ [[ئەنتۆنی ھۆپکینس]] دەنگی کراسوسی پێشکەش کردووە. == ئەمانەش ببینە == * [[کۆماری ڕۆمانی]] * [[تریومڤیراتی یەکەم]] * [[سپارتاکۆس]] * [[جولیوس سێزار]] * [[پۆمپی]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{DEFAULTSORT:Crassus, Marcus Licinius}} {{پۆلی کۆمنز|Marcus Licinius Crassus}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١١٥ پێش زایین]] [[پۆل:مردووانی ٥٣ پێش زایین]] [[پۆل:مارکوس لیسینیوس کراسوس]] [[پۆل:تریومڤیراتی یەکەم]] [[پۆل:کۆنسوڵەکانی کۆماری ڕۆم]] [[پۆل:ژەنەڕاڵەکانی کۆماری ڕۆم]] [[پۆل:ڕۆمای کۆن]] [[پۆل:کوژراوانی شەڕ لە مێژووی ڕۆمدا]] [[پۆل:کەسایەتییەکانی کۆماری ڕۆمانی]] 37fzjdvzc0qk0kpjylcb385wel1fvny 1661320 1661262 2026-09-05T17:02:59Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:شەڕ|شەڕ]]، [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]]، [[دەروازە:مێژوو|مێژوو]] و [[دەروازە:ژیاننامە|ژیاننامە]] 1661320 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی | ناو = مارکوس لیسینیوس کراسوس | ناوی خۆماڵی = Marcus Licinius Crassus | زمانی ناوی خۆماڵی = la | وێنە = Bust of a Roman, Ny Carlsberg Glyptotek.jpg | قەبارەی وێنە = | جێگری وێنە = پەیکەری نیوەیی پیاوێکی ڕۆمانی | لێدوانی وێنە = [[پەیکەرسازیی ڕۆمانی|پەیکەرێک]] کە لە گۆڕی لیسینی لە [[ڕۆما]] دۆزراوەتەوە، کە بە شێوەیەکی نەریتی وەک کراسوس ناسراوە.<ref>{{Cite journal |title=Review of: The Licinian Tomb. Fact or Fiction? Meddelelser fra Ny Carlsberg Glyptotek 5 |url=https://bmcr.brynmawr.edu/2004/2004.06.47/ |journal=Bryn Mawr Classical Review |issn=1055-7660}}</ref><ref>F. Johansen (1994). ''Catalogue Roman Portraits. Ny Carlsberg Glyptotek.'' p. 162, cat. no. 69.</ref><ref>[https://collections.louvre.fr/ark:/53355/cl010252339 Statue (Ma 1220)]. "Tête de Marcus Licinius Crassus". ''[[لووڤر]]''.</ref> | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١١٥ پێش زایین<ref name="Marshall-5">Marshall, 1976, p. 5</ref> | شوێنی لەدایکبوون = [[ڕۆما]]، ئیتالیا | ڕێکەوتی مەرگ = حوزەیرانی ٥٣ پێش زایین (تەمەنی ٦١–٦٢ ساڵ) | شوێنی مەرگ = نزیک کارھای ([[حەڕان]]، [[پارێزگای ڕحا|ڕحا]]، [[تورکیا]]) | ھۆکاری مەرگ = [[کوژراو لە شەڕدا]] | پیشە = فەرماندەی سەربازی و سیاسەتوان | شارومەندێتی = [[کۆماری ڕۆمانی|ڕۆمانی]] | ئۆفیس = [[کۆنسوڵی ڕۆم]] (٧٠ و ٥٥ پێش زایین) | ھاوسەر = تێرتولا<ref name="Tertulla">{{Cite book|last=Smith|first=William|title=Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology|volume=2|year=1870|page=831}}</ref> | مناڵەکان = مارکوس لیسینیوس کراسوس<br>پوبلیۆس لیسینیوس کراسوس | باوک = پوبلیۆس لیسینیوس کراسوس | دایک = ڤێنولیا }} '''مارکوس لیسینیوس کراسوس''' (بە لاتینی: Marcus Licinius Crassus؛ ١١٥ پێش زایین – حوزەیرانی ٥٣ پێش زایین)، ژەنەڕاڵ و سیاسەتوانێکی ناوداری [[ڕۆمای کۆن]] بوو کە ڕۆڵێکی سەرەکیی لە گۆڕینی سیستمی [[کۆماری ڕۆمانی]] بۆ [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]]دا گێڕا.<ref name="Plutarch-2">Plutarch, ''Parallel Lives'', ''Life of Crassus'', 2.3–4</ref> کراسوس زۆرجار بە «دەوڵەمەندترین پیاوی ڕۆما» ناو دەبرا؛<ref name="TrivLibCrassus">Wallechinsky, David & Wallace, Irving. "Richest People in History Ancient Roman Crassus". Trivia-Library. ''The People's Almanac''. 1975–1981.</ref><ref name="Bernstein">Peter L. Bernstein, "The 20 Richest People Of All Time", Business Insider, 2011.</ref> ئەو لە کاتی شەڕی ناوخۆیی سۆلادا وەک فەرماندەی سەربازی دەستی بە کاری سیاسی کرد و دوای بوونی سۆلا بە [[دیکتاتۆری ڕۆم]]، لە ڕێگەی کڕینی موڵک و ماڵ بە نرخی ھەرزان و سوودوەرگرتن لە قەیرانەکان، سامانی گەورەی خۆی کۆکردەوە. ناوبانگی سیاسیی کراسوس لە دوای سەرکەوتنی بەسەر یاخیبوونی کۆیلەکان بە سەرکردایەتیی [[سپارتاکۆس]] لە [[سێیەم جەنگیی کۆیلەکان]]دا زیادی کرد، کە دواتر پۆستی [[کۆنسوڵی ڕۆم]]ی لەگەڵ ڕکابەرەکەی، [[پۆمپی]]دا بە ھاوبەشی گرتە دەست. کراسوس لە ڕووی دارایی و سیاسییەوە پشتیوانی لە [[جولیوس سێزار]] دەکرد، و پێکەوە لەگەڵ سێزار و پۆمپی، ھاوپەیمانییەکی سیاسیی ناڕەسمییان بە ناوی [[تریومڤیراتی یەکەم]] پێکھێنا. ئەم سێ سەرکردەیە زاڵ بوون بەسەر سیستمی سیاسیی ڕۆمدا، بەڵام ئەم ھاوپەیمانییە بەھۆی چاوچنۆکی و کێبڕکێی نێوانیانەوە بەردەوام نەبوو؛ لە کاتێکدا سێزار و کراسوس ھاوپەیمانی کۆن بوون، کراسوس و پۆمپی متمانەیان بە یەک نەبوو و پۆمپیش بە بەردەوامی چاوی بە سەرکەوتنەکانی سێزار لە شەڕەکانی گالدا ھەڵنەدەھات. لە ساڵی ٥٦ پێش زایین، ھاوپەیمانییەکە لە کۆنفرانسی لوکادا نوێکرایەوە و پۆمپی و کراسوس بۆ جاری دووەم بوونەوە بە کۆنسوڵ. دوای کۆتاییھاتنی دووەمین کۆنسوڵییەکەی، کراسوس وەک فەرمانڕەوای پارێزگای [[سووریا]] دەستنیشان کرا. ئەو ئەم پێگەیەی وەک دەرفەتێک بەکارھێنا بۆ دەستپێکردنی ھەڵمەتێکی سەربازی لە دژی [[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی]]. ئەم ھەڵمەتە تووشی شکستێکی گەورە بوو و لە شەڕی حەڕاندا، کراسوس لە بەرەکانی جەنگدا کوژرا. مەرگی کراسوس ھاوپەیمانیی نێوان سێزار و پۆمپیی بەتەواوی ھەڵوەشاندەوە، چونکە سامان و کاریگەریی سیاسیی ئەو ھاوسەنگیی لە نێوان ئەو دوو سەرکردەیەدا ڕاگرتبوو؛ چوار ساڵ پاش مەرگی کراسوس، سێزار لە ڕووباری ڕوبیکۆن پەڕییەوە و شەڕی ناوخۆیی دژی پۆمپی دەست پێکرد.<ref name="Plutarch-2"/> == خێزان و پاشبنەما == مارکوس لیسینیوس کراسوس ئەندامی بنەماڵەی لیسینیا (''gens Licinia'') بوو کە خێزانێکی کۆن و ڕێزلێگیراوی چینی پلێبی (خەڵکی ئاسایی) بوون. ئەو دووەم کوڕ بوو لە سێ کوڕی سیناتۆری ناودار پوبلیۆس لیسینیوس کراسوس (کۆنسوڵی ساڵی ٩٥ پێش زایین). برا گەورەکەی بە ناوی پوبلیۆس کەمێک پێش شەڕی ئیتالیا کۆچی دوایی کرد، و باوکی و برا بچووکەکەشی لە زستانی ٨٧–٨٦ پێش زایین لە کاتی ڕاوەدوونانیان لەلایەن لایەنگرانی گایوس ماریۆسەوە لە [[ڕۆما]] یا کوژران یان خۆیان کوشت.<ref>Plutarch, ''Parallel Lives'', ''Life of Crassus'', 4.1; also Cic. ''Scaur''. fragment at Ascon.27G=23C</ref><ref>Appian, ''Bellum Civile'', p. 394</ref> پاشان کراسوس ھاوسەرگیریی لەگەڵ تێرتولا کرد کە پێشتر ھاوسەری برا کۆچکردووەکەی بوو. باپیری، کە ئەویش ھەر ناوی مارکوس لیسینیوس کراسوس بوو، لەلایەن شاعیری ڕۆمانی گایوس لوسیلیۆس (داھێنەری شێوازی [[تەنز]] لە ڕۆمادا) نازناوی «ئاگێلاستۆس» (کەسێک کە پێناکەنێت)ی پێ درابوو، بەھۆی ئەوەی کە دەگوترا لە تەواوی ژیانیدا تەنیا یەک جار پێکەنیوە.<ref>{{Cite journal|last=McPherson|first=Catherine|year=2010|title=Fact and Fiction: Crassus, Augustus and the Spolia Opima|journal=Hirundo|volume=8|pages=23}}</ref> کراسوس وتاربێژێکی لێھاتوو و یەکێک بوو لە پارێزەرە ھەرە چالاکەکانی سەردەمی خۆی لە ڕۆما. == سەرەتای گەنجی و یەکەم شەڕی ناوخۆ == دوای کوشتارەکانی ماریۆس، لوکیوس کۆرنێلیۆس کینا فەرمانی گرتن و دەستبەسەرداگرتنی موڵک و ماڵی ئەو سیناتۆرانەی دەرکرد کە پشتیوانییان لە لوکیوس کۆرنێلیۆس سۆلا کردبوو. ئەم فەرمانە وای لە کراسوس کرد بەرەو [[ھیسپانیا]] ھەڵبێت.<ref>Plutarch, ''Parallel Lives'', ''Life of Crassus'', 4.1</ref> لەوێ لە نێوان ساڵانی ٨٧ تا ٨٤ پێش زایین مایەوە و توانی ٢،٥٠٠ سەرباز کۆبکاتەوە. دوای مردنی کینا لە ٨٤ پێش زایین، کراسوس چووە باکووری ئەفریقا و پاشان بەرەو یۆنان ڕۆیشت تا بچێتە پاڵ سۆلا.<ref>Plutarch, ''Parallel Lives'', ''Life of Crassus'', 6.2</ref> لە کاتی شەڕی ناوخۆیی سۆلادا، کراسوس و پۆمپی لە شەڕی سپۆلێتیۆمدا نزیکەی ٣،٠٠٠ سەربازی لایەنگری ماریۆسیان کوشت.<ref>Appian, ''Bellum Civile'', 1.90.1</ref> لە شەڕی دەروازەی کۆلیندا، کراسوس فەرماندەیی باڵی ڕاستی سوپای سۆلای دەکرد. لە کاتێکدا کە باڵی ناوەڕاستی سۆلا بەرەو داڕمان دەچوو، کراسوس توانی باڵی بەرامبەری بەتەواوی تێکبشکێنێت و ھەواڵی سەرکەوتنی خۆی بۆ سۆلا بنێرێت، کە ئەمەش بووە ھۆی سەرکەوتنی یەکلاکەرەوەی سۆلا و کۆنترۆڵکردنی شاری ڕۆما. ئەم سەرکەوتنە پێگەیەکی زۆر بەھێزی لە دەرباری سۆلادا بە کراسوس بەخشی. == دەسەڵات و کۆکردنەوەی سەروەت == [[File:Bust of an unknown citizen in the realist republican tradition (Louvre MR 510).jpg|thumb|left|پەیکەری مارکوس لیسینیوس کراسوس لە مۆزەخانەی [[لووڤر]]]] دوای بەدەسەڵاتگەیشتنی سۆلا و دەستپێکردنی [[پاکتاوکردن]]ی نەیارەکانی، کراسوس دەستی کرد بە کڕینەوەی موڵک و زەویی دەستبەسەرداگیراوی نەیارە سیاسییەکان بە نرخی زۆر ھەرزان لە زیادکردنە ئاشکراکاندا.<ref>Plutarch, ''Life of Crassus'', 2</ref> بەپێی گێڕانەوەی پلینی پیرۆز، سامانی کراسوس نزیکەی ٢٠٠ ملیۆن سێستێرس بووە. [[پلوتارک]] ئاماژە بەوە دەکات کە سامانی کراسوس لە ٣٠٠ تالانتەوە زیادی کرد بۆ ٧،١٠٠ تالانت پێش ھەڵمەتەکەی بۆ سەر پارت، کە ئەمەش بەرامبەر بوو بە ٢٢٩ تۆن زیو.<ref name="Plutarch 1916">{{cite book|last=Plutarch|title=Parallel Lives, "Life of Crassus", 2.3|date=1916|publisher=Loeb Classical Library|isbn=9780674990722}}</ref> کراسوس ھەروەھا لە ڕێگەی بازرگانیکردن بە کۆیلە، بەرھەمھێنانی کانەکانی زیو و کڕینی خانووبەرە دەوڵەمەند بوو. کاتێک لە ڕۆمادا ئاگر لە بینایەک بەردەبوو، کراسوس دەستەی ئاگرکوژێنەوەی تایبەتیی خۆی (کە لە ٥٠٠ کۆیلەی لێھاتوو پێکھاتبوو) دەناردە شوێنەکە، بەڵام دەستەکە ھیچ کارێکیان نەدەکرد تا ئەو کاتەی خاوەنی خانووەکە بە نرخێکی زۆر ھەرزان بینا سووتاوەکەی بە کراسوس دەفرۆشت؛ ئەگەر خاوەنەکەی ڕازی نەبووایە، دەستەکە لێی دەگەڕان تا بیناکە بەتەواوی دەسووتما. دوای کڕینی، کراسوس بە کرێکاری کۆیلە بیناکەی سەرلەنوێ دروست دەکردەوە و بە نرخی بەرز بە کرێی دەدایەوە.<ref name="The Great Fire of Rome:Life and Death in the Ancient City">{{cite book|last=Walsh|first=Joseph|title=The Great Fire of Rome: Life and Death in the Ancient City}}</ref><ref name="Plutarch-2"/> کراسوس لەگەڵ خێزانەکەی ژیانێکی سادەی دەژیا و خۆی لە زیادەڕۆیی دەپاراست، بەڵام میواندارییەکانی بەردەوام فراوان بوون تا پەیوەندییە سیاسییەکانی پتەو بکات.<ref name="Plutarch 1916"/> == کراسوس و سپارتاکۆس == [[File:05 02 IN 0733 Pompejus Magnus front 0.png|thumb|پەیکەری [[پۆمپی]] لە کۆپنھاگن]] لە کاتی [[سێیەم جەنگیی کۆیلەکان]]دا بە ڕابەرایەتیی [[سپارتاکۆس]] (٧٣–٧١ پێش زایین)، دوای ئەوەی چەندین ژەنەڕاڵی ڕۆم تێکشکێنران، ئەنجومەنی پیران کراسوسی بۆ سەرکردایەتیی شەڕەکە دەستنیشان کرد. بۆ بەرزکردنەوەی ورەی سەربازەکانی و ڕێگریکردن لە ھەڵاتن، کراسوس سزای کۆنی ڕۆمانی (دەسیمەیشن - کوشتنی یەک لە دە سەربازی ھەڵاتوو لە ڕێگەی تیروپشکەوە) بەکارھێنا.<ref>Plutarch, ''Life of Crassus'', 10.2–3</ref> مێژوونووس ئەپیان دەڵێت بەم کارە کراسوس نیشانی سەربازەکانی دا کە «ئەو لە دوژمن بۆ ئەوان مەترسیدارترە».<ref name="Appian-I.18-19">Appian, ''Bellum Civile'', I.18–19</ref> کاتێک سپارتاکۆس پاشەکشەی کرد بۆ باشووری ئیتالیا، کراسوس ھەوڵی دا لە ڕێگەی لێدانی خەندەق و دروستکردنی دیوار لە تەواوی نیمچەدوورگەکەدا گەمارۆیان بدات، بەڵام سپارتاکۆس لە شەوێکی بەفراویدا توانی خەندەقەکە تێپەڕێنێت.<ref>Plutarch, ''Life of Crassus'', 10.4–6</ref> لە شەڕی کۆتاییدا لە ڕووباری سیلاریۆس لە ساڵی ٧١ پێش زایین، کراسوس سەرکەوتنێکی یەکلاکەرەوەی بەدەستھێنا؛ سپارتاکۆس لە شەڕەکەدا کوژرا و ٦،٠٠٠ کۆیلەی بەدیلگیراو بە فەرمانی کراسوس بە درێژایی ڕێگەی ئاپیا لە ڕۆماوە تا کاپوا لەسێدارە دران (لە خاچ دران) تا ببێتە پەند بۆ ھەر کەسێک کە بیر لە یاخیبوون بکاتەوە. پۆمپی لە کاتی گەڕانەوەیدا لە ھیسپانیا توانی بەشێک لە پاشماوەی ھەڵاتووەکانی سوپای سپارتاکۆس لەناوببات و بۆ ئەنجومەنی پیران نووسی کە ئەو کۆتایی بە شەڕەکە ھێناوە، ئەمەش بووە ھۆی دروستبوونی ناڕەزایەتی و کێبڕکێ لە نێوان پۆمپی و کراسوسدا.<ref>Plutarch, ''Parallel Lives'', ''Life of Crassus'', 11.7</ref> لەگەڵ ئەوەشدا، لە ساڵی ٧٠ پێش زایین ھەردووکیان بە ھاوبەشی بوونە کۆنسوڵی ڕۆم. == تریومڤیراتی یەکەم == [[File:P. Crassus denarius.jpg|thumb|دراوێکی لێدراو لەلایەن پوبلیۆس کراسوس (کوڕی کراسوس) لە ٥٥ پێش زایین، کە لەسەر ڕووەکەی وێنەی [[ڤینوس (میتۆلۆژیا)|ڤینوس]] لەسەرە]] لە ساڵی ٦٥ پێش زایین کراسوس وەک سانسۆر (چاودێری گشتی) ھەڵبژێردرا. لەو ماوەیەدا کراسوس بوو بە پشتیوانی دارایی سەرەکیی [[جولیوس سێزار]] و ھاوکاریی کرد تا ببێتە پۆنتیفێکس ماکسیموس (پاپای گەورەی ئایینی). لە ساڵی ٦٠ پێش زایین بە ناوبژیوانیی سێزار، پۆمپی و کراسوس و سێزار ھاوپەیمانیی [[تریومڤیراتی یەکەم]]یان پێکھێنا کە دەسەڵاتی سیاسیی ڕۆمیان لە دەستدا بوو. لە ساڵی ٥٥ پێش زایین پاش کۆنفرانسی لوکا، کراسوس و پۆمپی بۆ جاری دووەم بوونەوە بە کۆنسوڵ، و بەپێی یاسایەک فەرمانڕەوایەتیی پارێزگای سووریا بۆ ماوەی پێنج ساڵ بە کراسوس بەخشرا کە دەرفەتی دەستکەوتنی سەروەت و دەستپێکردنی ھەڵمەتی سەربازیی پێ دەدا.<ref>Josephus, ''The New Complete Works'', "Antiquities" Book 14:7, p. 463</ref> == فەرمانڕەوایەتیی سووریا و مەرگ == [[File:Le supplice de Crassus (Louvre, OA 1761).jpg|thumb|«ئەشکەنجەی کراسوس»، تابلۆی سەدەی شازدەھەم لە مۆزەخانەی لووڤر کە تێیدا پارتییەکان زێڕی تواوە دەکەنە دەمیەوە]] کراسوس لە ساڵی ٥٤ پێش زایین گەیشتە سووریا و خەزێنەی پەرستگای [[ئورشەلیم]]ی تاڵان کرد.<ref>Michael Grant, ''The Jews in the Roman World'', Barnes & Noble, 1973, p. 58</ref> ئامانجی سەرەکیی ئەو پەڕینەوە بوو لە ڕووباری [[فورات]] و داگیرکردنی خاکی [[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی]] (پارت) بۆ بەدەستھێنانی سەرکەوتنی سەربازی ھاوشێوەی سێزار و پۆمپی. پادشای [[شانشینی ئەرمەنستان (کۆن)]]، ئارتاڤاسدێسی دووەم، پێشنیاری ٤٠،٠٠٠ سەربازی بۆ کرد بە مەرجێک ھێرشەکە لە ڕێگەی ئەرمەنستانەوە بێت تا ڕێگەیەکی پارێزراو بێت، بەڵام کراسوس ڕەتیکردەوە و ڕێگەی بیابانی ھەڵبژارد.<ref>Plutarch, ''Life of Crassus'', 19.1–3</ref> لە ساڵی ٥٣ پێش زایین لە شەڕی حەڕاندا (لە نزیک شاری [[حەڕان]] لە تورکیای ئەمڕۆ)، لێجیۆنەکانی ڕۆم کە پیادەی قورس بوون، لەلایەن سوارچاکە تیرھاوێژەکانی پارت بە سەرکردایەتیی ژەنەڕاڵ سورێنا گەمارۆ دران. ڕۆمانییەکان زیانێکی زۆریان بەرکەوت و پوبلیۆسی کوڕی کراسوس لە شەڕەکەدا کوژرا. لە کاتی ھەوڵدان بۆ دانوستان لەگەڵ ژەنەڕاڵ سورێنا، بەھۆی دروستبوونی دەمەقاڵێ و شەڕ، کراسوس و ئەفسەرەکانی کوژران.<ref>Bivar, 1983, p. 55</ref> بەپێی گێڕانەوە مێژووییەکان، دوای مەرگی، پارتییەکان زێڕی تواوەیان کردە ناو دەمی کراسوسەوە تا بە شێوەیەکی تەنزئامێز گاڵتە بە چاوچنۆکی و سەروەتپەرستییەکەی بکەن.<ref>Cassius Dio, 40.27</ref> ھەروەھا سەری بڕاوی کراسوس بۆ شای پارت، ئۆرۆدێسی دووەم لە پایتەختی ئەرمەنستان نێردرا، کە لەو کاتەدا لە کاتی نمایشکردنی شانۆنامەی بەناوبانگی ''باکای''ی [[یوریپیدیس]]دا وەک کەرەستەی شانۆ بەکارھێنرا.<ref>Plutarch, ''Life of Crassus'', 33.2–3</ref><ref>Bivar, 1983, p. 56</ref> == دەربڕینە ھونەرییەکان == === ئەدەبیات === * کراسوس لە پەڕتووکی ''کۆمیدیای خودایی''ی نووسەری ئیتالی [[دانتێ ئەلیگیێری]] وەک نموونەی چاوچنۆکی ناوی ھاتووە.<ref>A dictionary of proper names and notable matters in the works of Dante, 1968.</ref> * یەکێکە لە کەسایەتییە سەرەکییەکانی ڕۆمانی ''سپارتاکۆس'' (١٩٥١) لە نووسینی [[ھاوارد فاست]]. === بالێ === * لە ساڵی ١٩٥٦ لە بالێی ''سپارتاکۆس'' لە ئاوازی دانەری ئەرمەنی [[ئارام خاچەتووریان]]، کراسوس ڕۆڵێکی سەرەکیی ھەیە. === فیلم و دراما === * لە فیلمی بەناوبانگی ''سپارتاکۆس'' (١٩٦٠) لە دەرھێنانی ستانلی کوبریک، ئەکتەری بەریتانی [[لۆرنس ئۆلیڤیە]] ڕۆڵی کراسوسی گێڕا.<ref name="imdb1">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0054331/|title=Spartacus|date=1960-11-17|publisher=IMDb}}</ref> * کەسایەتیی ھامیلتۆن کراسوسی سێیەم کە لەلایەن [[جۆن ڤۆیت]] لە فیلمی ''[[مێگالۆپۆلیس]]'' (٢٠٢٤) لە دەرھێنانی [[فرانسیس فۆرد کۆپۆلا]] گێڕدراوە، لەسەر بنەمای کەسایەتیی مارکوس لیسینیوس کراسوس داڕێژراوە. * لە زنجیرەی بەڵگەنامەیی ڕەسەنی [[نێتفلیکس]] بە ناوی ''ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم''دا دەردەکەوێت. === مۆسیقا === * لە وەشانی مۆسیقیی جێف وەین بۆ سپارتاکۆس، ئەکتەری بەناوبانگ [[ئەنتۆنی ھۆپکینس]] دەنگی کراسوسی پێشکەش کردووە. == ئەمانەش ببینە == * [[کۆماری ڕۆمانی]] * [[تریومڤیراتی یەکەم]] * [[سپارتاکۆس]] * [[جولیوس سێزار]] * [[پۆمپی]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{DEFAULTSORT:Crassus, Marcus Licinius}} {{پۆلی کۆمنز|Marcus Licinius Crassus}} {{تووڵی دەروازە|شەڕ|سیاسەت|مێژوو|ژیاننامە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١١٥ پێش زایین]] [[پۆل:مردووانی ٥٣ پێش زایین]] [[پۆل:مارکوس لیسینیوس کراسوس]] [[پۆل:تریومڤیراتی یەکەم]] [[پۆل:کۆنسوڵەکانی کۆماری ڕۆم]] [[پۆل:ژەنەڕاڵەکانی کۆماری ڕۆم]] [[پۆل:ڕۆمای کۆن]] [[پۆل:کوژراوانی شەڕ لە مێژووی ڕۆمدا]] [[پۆل:کەسایەتییەکانی کۆماری ڕۆمانی]] 066fldh7pr29s8yulcwre7f7agd79ow 0 303586 1661111 2026-09-05T13:53:04Z DreamHourFlight 39788 وتاری تازە 1661111 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country | native_name = {{lang|la|Regnum Romanum}} | conventional_long_name = شانشینی ڕۆم | common_name = شانشینی ڕۆم | era = سەردەمی ئاسن | government_type = پاشایەتیی ھەڵبژێردراو | life_span = ٧٥٣–٥٠٩ پێش زایین | year_start = ٧٥٣ پێش زایین | year_end = ٥٠٩ پێش زایین | event_start = دامەزراندنی ڕۆما | event_end = ڕووخانی پاشایەتیی ڕۆم | p1 = ڕۆشنبیریی لاتیال | p2 = ئەلبا لۆنگا | p3 = شارستانییەتی ئیتروسکی | s1 = کۆماری ڕۆمانی | image_map = Platner - Ancient Rome city growth.jpg | image_map_caption = گەشەکردنی ناوچە دێرینەکانی شاری ڕۆما | capital = [[ڕۆما]] | common_languages = [[زمانی لاتینی|لاتینیی کۆن]] | religion = ئایینی دێرینی ڕۆم | title_leader = [[پاشایەتی|پاشا]] | leader1 = ڕۆمولوس | leader2 = نوما پۆمپیلیوس | leader3 = تولوس ھۆستیلیوس | leader4 = ئانکوس مارکیوس | leader5 = تارکوینیوس پریسکووس | leader6 = سێرڤیوس تولیوس | leader7 = تارکوینیوس سوپێربوس | year_leader1 = ٧٥٣–٧١٦ پێش زایین | year_leader2 = ٧١٥–٦٧٢ پێش زایین | year_leader3 = ٦٧٢–٦٤٠ پێش زایین | year_leader4 = ٦٤٠–٦١٦ پێش زایین | year_leader5 = ٦١٦–٥٧٨ پێش زایین | year_leader6 = ٥٧٨–٥٣٤ پێش زایین | year_leader7 = ٥٣٤–٥٠٩ پێش زایین | legislature = ئەنجومەنی پیرانی ڕۆم<br>کۆڕی گشتیی کوریاتا | today = [[ئیتاڵیا]]<br>[[ڤاتیکان]] }} '''شانشینی ڕۆم''' (بە لاتینی: {{lang|la|Regnum Romanum}}) یان '''سەردەمی پاشایەتیی ڕۆما'''، سەرەتاییترین قۆناغی مێژووی [[ڕۆمای کۆن]] بوو کە تێیدا شارەکە و ناوچەکانی دەوروبەری لەلایەن پاشاکانەوە فەرمانڕەوایی دەکران.<ref>{{Cite web|title=Palatinus (Palatine Hill)|url=https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Places/Europe/Italy/Lazio/Roma/Rome/_Texts/PLATOP*/Palatinus.html|website=www.penelope.uchicago.edu|access-date=2021-04-17}}</ref> بەپێی نەریتی مێژوویی، شانشینی ڕۆم بە دامەزراندنی شاری [[ڕۆما]] لە دەوروبەری ساڵی ٧٥٣ پێش زایین لەسەر گردی پالاتین بە درێژایی ڕووباری تیبەر لە ناوەندی [[ئیتاڵیا]] دەستی پێکرد، و بە ڕووخانی پاشاکان و دامەزراندنی [[کۆماری ڕۆمانی]] لە دەوروبەری ٥٠٩ پێش زایین کۆتایی پێھات. بەھۆی نەمانی بەڵگەنامە و نووسراوە ھاوچەرخەکان، زانیارییەکی کەم لەسەر ئەم قۆناغە بە دڵنیایی زانراوە. ئەو گێڕانەوانەی کە لە سەردەمی کۆمار و [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]]دا لەسەر ئەم سەردەمە نووسراون، زیاتر لەسەر نەریتی دەمەودەم و ئەفسانەکان بنیات نراون و ڕادەی دروستیی مێژووییان جێگەی مشتومڕە.<ref>{{cite book|last=Asimov|first=Isaac|title=Asimov's Chronology of the World|location=New York|publisher=HarperCollins|year=1991|isbn=0-06-270036-7|page=69}}</ref><ref name="Matyszak2003p12">Matyszak 2003, p. 12.</ref> == سەرچاوە و دامەزراندن == [[File:135 Regia tessons etrusques.JPG|thumb|پارچە تابلۆی گڵینی ڕازاوە، سەدەی شەشەمی پێش زایین لە مەکۆی ڕۆمانیدا دۆزراوەتەوە]] شوێنی دامەزراندنی شانشینی ڕۆم (کە دواتر بوو بە کۆمار و پاشان ئیمپراتۆریەت) شوێنێکی گونجاو بوو کە [[بوار|بوارێکی پەڕینەوە]]ی بەسەر ڕووباری تیبەر لە ناوەندی ئیتاڵیا پێشکەش دەکرد. گردی پالاتین و گردەکانی دەوروبەری پێگەیەکی سەربازیی پارێزراویان لەناو دەشتێکی فراوان و بەپیتدا دەستەبەر دەکرد، کە ئەمەش ھۆکارێکی سەرەکی بوو بۆ گەشەکردن و سەرکەوتنی شارەکە.<ref>{{Cite web|title=Palatinus (Palatine Hill)|url=https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Places/Europe/Italy/Lazio/Roma/Rome/_Texts/PLATOP*/Palatinus.html|website=www.penelope.uchicago.edu|access-date=2021-04-17}}</ref> گێڕانەوە نەریتییەکەی مێژووی ڕۆم کە لە ڕێگەی مێژوونووسانی وەک لیڤی، [[پلوتارک]] و دیۆنیسیۆسی ھالیکارناسۆسەوە گەیشتووەتە دەستمان، باس لەوە دەکات کە حەوت پاشا لە ماوەی دوو سەدەی یەکەمدا فەرمانڕەوایی ڕۆمایان کردووە. لە کاتی ھێرشی گالەکان بۆ سەر ڕۆما دوای شەڕی ئالیا لە ٣٩٠ پێش زایین، زۆربەی بەڵگەنامە مێژووییەکانی شارەکە لەناوچوون، بەھۆیەوە لێکۆڵەرە نوێیەکان بە وریاییەوە لەم گێڕانەوانە دەڕوانن.<ref name="Matyszak2003p12"/> == پاشایەتی و دەسەڵاتەکان == پاشاکانی ڕۆما لە دوای ڕۆمولوس، لەلایەن خەڵکی ڕۆماوە بۆ تەواوی ژیانیان ھەڵدەبژێردران و تەنیا پشتیان بە ھێزی سەربازی نەدەبەست بۆ گەیشتن بە دەسەڵات، جگە لە پاشای کۆتایی (تارکوینیوس سوپێربوس) کە بە زەبری ھێز حوکمی کرد.<ref name="Momigliano1989p97">Momigliano 1989, p. 97.</ref> نیشانەکانی دەسەڵاتی پاشای ڕۆما بریتی بوون لە: دوازدە پاسەوانی لکتۆر کە تەوری دارینەیان (فاسیس) ھەڵدەگرت، مافی دانیشتن لەسەر کورسیی فەرمیی کورول، پۆشینی تۆگای وەنەوشەیی، پێڵاوی سوور و تاجی سپی لەسەر سەر.<ref name="Momigliano1989p97"/> === دەسەڵاتی جێبەجێکار === پاشا خاوەنی دەسەڵاتی باڵای سەربازی، [[دەسەڵاتی جێبەجێکار]] و دادوەری بوو لە ڕێگەی دەسەڵاتی ''ئیمپێریۆم'' (Imperium) کە لە سەرەتای پاشایەتییەکەیدا لەلایەن کۆڕی گشتیی کوریاتاوە پێی دەبەخشرا. پاشا وەک [[فەرماندەی گشتی]]ی تەواوی سوپای ڕۆم کاری دەکرد و مافی دانانی تەواوی بەرپرسانی دەوڵەتی ھەبوو. پاشا ھەروەھا فەرماندەیەکی بۆ پاسەوانانی تایبەتیی خۆی دادەنا کە جێگری پاشا بوو، لەگەڵ پارێزگارێکی شار بۆ بەڕێوەبردنی ڕۆما لە کاتی نەبوونیدا. === دەسەڵاتی ئایینی === پاشا سەرۆکی باڵای ئایینیی دەوڵەت بوو و نێوەندگیریی نێوان خەڵک و خوداوەندەکانی دەکرد. کۆنترۆڵی ڕۆژژمێری ڕۆمی لە دەستدا بوو و سەرپەرشتیی مەراسیمە ئایینییەکانی دەکرد و بەرپرسانی ئایینیی دەستنیشان دەکرد. پاشا نوما پۆمپیلیوس پۆستی پاپای گەورەی ئایینی (پۆنتیفێکس ماکسیموس)ی دامەزراند کە بنەماکانی ئایینی دێرینی ڕۆمی ڕێکخست. === ھەڵبژاردنی پاشا === کاتێک پاشایەک کۆچی دوایی دەکرد، ڕۆما دەچووە قۆناغی [[سەردەمی وەستاو]] (Interregnum). دەسەڵاتی دەوڵەت دەگەڕایەوە بۆ ئەنجومەنی پیران؛ ئەنجومەنەکە یەکێک لە ئەندامانی خۆی وەک فەرمانڕەوای کاتی (Interrex) بۆ ماوەی پێنج ڕۆژ دەستنیشان دەکرد تا پاشایەکی نوێ پێشنیار بکات. ئەم پرۆسەیە بەردەوام دەبوو تا کاندیدێکی گونجاو دەدۆزرایەوە. پاش پەسەندکردنی لەلایەن ئەنجومەنی پیرانەوە، کاندیدەکە دەخرایە بەردەم کۆڕی گشتیی گەل تا دەنگی لەسەر بدەن. دوای دەنگدان، نیشانەی ڕەزامەندیی خوداوەندەکان لە ڕێگەی ئۆگورەکانەوە (پیاوانی ئایینی) وەردەگیرا و دەسەڵاتی باڵای پێ دەبەخشرا. === ئەنجومەنی پیران === بەپێی نەریت، ڕۆمولوس دوای دامەزراندنی ڕۆما، ئەنجومەنی پیرانی دامەزراند بە دەستنیشانکردنی ١٠٠ کەس لە پیاوە ناودار و دەوڵەمەندەکان کە پێیان دەگوترا ''پاترێس'' (باوکان) و نەوەکانیان بوونە چینی پتریکییەکان (ئەرستۆکراتەکان). دواتر ئەندامانی ئەنجومەنەکە زیادی کرد بۆ ٣٠٠ کەس. ئەنجومەنی پیران وەک دەستەیەکی ڕاوێژکاری بۆ پاشا کاری دەکرد و مافی پەسەندکردن یان ڤیتۆکردنی ئەو یاسایانەی ھەبوو کە پاشا پێشنیاری دەکردن. == پێڕستی پاشاکانی ڕۆما == {| style="margin-left:auto; margin-right:auto;" border="0" width=720px class="wikitable sortable" ! ساڵ !! پاشا !! زانیاری و دەستکەوتە سەرەکییەکان |- | ٧٥٣–٧١٦ پێش زایین || '''ڕۆمولوس''' || دامەزرێنەری ڕۆما؛ دامەزراندنی ئەنجومەنی پیران و سوپا و دەزگا ئایینییەکان. |- | ٧١٥–٦٧٢ پێش زایین || '''نوما پۆمپیلیوس''' || چاکسازیی ئایینی و دروستکردنی پەرستگای [[جانوس]]؛ دانانی ڕۆژژمێری دوازدە مانگی. |- | ٦٧٢–٦٤٠ پێش زایین || '''تولوس ھۆستیلیوس''' || وێرانکردنی ئەلبا لۆنگا و لکاندنی دانیشتووانەکەی بە ڕۆماوە؛ دروستکردنی باڵەخانەی کوریا ھۆستیلیا بۆ ئەنجومەنی پیران. |- | ٦٤٠–٦١٦ پێش زایین || '''ئانکوس مارکیوس''' || دروستکردنی بەندەری ئۆستیا، دروستکردنی یەکەم پردی دارین بەسەر ڕووباری تیبەر و یەکەم زیندان لەسەر گردی کاپیتۆلین. |- | ٦١٦–٥٧٨ پێش زایین || '''تارکوینیوس پریسکووس''' || یەکەم پاشای بەڕەچەڵەک ئیتروسکی؛ دروستکردنی مەکۆی گەورە (سیرکوس ماکسیموس) و ئاوەڕۆی گەورە (کلوئاکا ماکسیما). |- | ٥٧٨–٥٣٤ پێش زایین || '''سێرڤیوس تولیوس''' || ئەنجامدانی یەکەمین [[سەرژمێری]]؛ دامەزراندنی کۆڕی گشتیی سەدەکان و دروستکردنی دیواری سێرڤیوس لە دەوری شارەکە. |- | ٥٣٤–٥٠٩ پێش زایین || '''تارکوینیوس سوپێربوس''' || پاشای کۆتایی ڕۆما؛ تەواوکردنی پەرستگای [[جووپیتەر]]؛ ڕووخانی پاشایەتی و دامەزراندنی کۆماری ڕۆمانی. |} === ڕۆمولوس === [[File:Rome in 753 BC.png|thumb|نەخشەی تۆپۆگرافیی ڕۆما لە کاتی دامەزراندنیدا لە ٧٥٣ پێش زایین]] ڕۆمولوس بەپێی ئەفسانە کوڕی ڕیا سیلڤیا و خوداوەند [[مارس (میتۆلۆژیا)|مارس]] بوو، و یەکەم پاشا و دامەزرێنەری ڕۆما بوو. دوای ئەوەی لەگەڵ ڕیموسی برای دەسەڵاتیان لە ئەلبا لۆنگا گەڕاندەوە بۆ باپیرەیان، بڕیاریان دا شارێک لە شوێنی ڕزگاربوونی سەردەمی منداڵییان دروست بکەن. دوای کوژرانی ڕیموس لە کێشەیەکدا، ڕۆمولوس شارەکەی لەسەر گردی پالاتین دروست کرد و ڕێگەی بە ھەموو کەسێک دا، لەوانەش کۆیلە و ھەڵاتووەکان، وەک ھاووڵاتی لە شارەکەدا نیشتەجێ ببن.<ref>Livy, ''Ab urbe condita'', 1:8</ref> بۆ دابینکردنی ژن بۆ دانیشتووانی شارەکە، ڕۆمولوس ئاھەنگێکی ڕێکخست و خەڵکی سابینی بانگھێشت کرد، کە تێیدا ڕۆمانییەکان دەستیان دایە [[فڕاندنی بووک|ڕفاندنی بەکۆمەڵی ژنانی سابین]]. ئەم کارە بووە ھۆی ھەڵگیرسانی شەڕ، بەڵام ژنە ڕفێندراوەکان لە کاتی شەڕدا نێوەندگیرییان کرد و شەڕەکە وەستا؛ لە ئەنجامدا ڕۆمانییەکان و سابینەکان لە یەک شانشیندا یەکیان گرت و ڕۆمولوس لەگەڵ پاشای سابین (تیتوس تاتیوس) بە ھاوبەشی فەرمانڕەواییان کرد.<ref>Livy, ''Ab urbe condita'', 1:9–13</ref><ref name="Everitt2012p21">Everitt 2012, pp. 21–22.</ref> ڕۆمولوس بۆ ماوەی ٣٧ ساڵ حوکمی کرد.<ref>Livy, ''Ab urbe condita'', 1.21</ref> بەپێی ئەفسانەکان، لە تەمەنی پەنجاوچوار ساڵیدا لە کاتی پشکنینی سوپاکەیدا لەناو گەردەلوولێکدا ون بوو و خەڵک باوەڕیان وابوو کە بووەتە خوداوەند کویرینوس.<ref>Plutarch, ''Life of Romulus'', 28</ref> === نوما پۆمپیلیوس === دوای مردنی ڕۆمولوس، نوما پۆمپیلیوسی سابینی بەھۆی دادپەروەری و لەخواترسانییەوە لەلایەن خەڵک و ئەنجومەنی پیرانەوە وەک پاشا ھەڵبژێردرا.<ref name="Everitt2012p25">Everitt 2012, pp. 25–26.</ref> سەردەمی دەسەڵاتی نوما (٤٣ ساڵ) بە ئاشتی و چاکسازیی ئایینی ناسراوە. ئەو پەرستگای [[جانوس]]ی دروست کرد و دەرگاکانی پەرستگاکەی لە کاتی ئاشتیدا داخست کە لە تەواوی سەردەمی ئەودا بە داخراوی مانەوە.<ref name="Livy119">Livy, ''Ab urbe condita'', 1:19</ref> نوما دەستەی کچانی پاکیزەی ڤێستا (ڤێستاڵ) و قەشەکانی خوداوەندەکانی [[جووپیتەر]] و مارسی دامەزراند و مانگەکانی کانوونی دووەم و شوباتی بۆ ڕۆژژمێر زیاد کرد تا ببێتە دوازدە مانگ.<ref name="Livy119"/> === تولوس ھۆستیلیوس === تولوس پاشایەکی جەنگاوەر بوو؛ شەڕی دژی ئەلبا لۆنگا، فیدینای و سابینەکان بەرپاکرد. لە سەردەمی ئەودا شاری ئەلبا لۆنگا بەتەواوی وێران کرا و دانیشتووانەکەی گوازرانەوە بۆ ڕۆما.<ref>Matyszak 2003, pp. 26–28.</ref> ئەو باڵەخانەی فەرمیی ئەنجومەنی پیرانی بە ناوی «کوریا ھۆستیلیا» دروست کرد کە بۆ ماوەی ٥٦٢ ساڵ مایەوە. بەپێی گێڕانەوەی لیڤی، تولوس بەھۆی پشتگوێخستنی خوداوەندەکانەوە، لە کۆتایی تەمەنیدا بە بروسکەی جووپیتەر لەگەڵ ماڵەکەیدا سووتێنرا و گیانی لەدەست دا.<ref>Livy, ''Ab urbe condita'', 1:31</ref> === ئانکوس مارکیوس === ئانکوس نەوەی نوما پۆمپیلیوس بوو و ھاوشێوەی باپیرەی، پاشایەکی ئاشتیخواز بوو. ئەو گردی یانیکولومی لە بەری ڕۆژئاوای ڕووباری تیبەر قایم کرد و یەکەم پردی دارینی بەسەر ڕووبارەکەدا دروست کرد. ھەروەھا بەندەری ئۆستیای لەسەر دەریای تیرێن دامەزراند و کانەکانی خوێی لە ناوچەکەدا ڕێکخست.<ref>Matyszak 2003, p. 31.</ref> لە سەردەمی ئەودا لاتینییە بەزێنراوەکان بۆ سەر گردی ئاڤێنتین گوازرانەوە کە بووە بنەمای دروستبوونی چینی پلێبی (خەڵکی ئاسایی) لە ڕۆمادا.<ref>Matyszak 2003, p. 31.</ref> === تارکوینیوس پریسکووس === پریسکووس یەکەم پاشای ئیتروسکی بوو؛ دوای کۆچکردنی بۆ ڕۆما بووە جێی متمانەی ئانکوس مارکیوس و وەک کوڕی خۆی پەروەردەی کرد. لە کاتی پاشایەتیدا، سنوورەکانی ڕۆمای فراوان کرد و بە تاڵانیی شەڕەکان دەستی کرد بە دروستکردنی شوێنە گشتییە گەورەکان، لەوانەش سیستمی ئاوەڕۆی گەورە (کلوئاکا ماکسیما) کە زۆنگاوەکانی نێوان گردەکانی ڕۆمای وشک کردەوە، و لە شوێنی ئەودا [[ڕۆما|مەکۆی ڕۆمانی]] (فۆڕەم) دروست کرا.<ref>Everitt 2012, p. 30.</ref> ھەروەھا یاریگای گەورەی سیرکوس ماکسیموسی بۆ پێشبڕکێی گالیسکەکان دروست کرد.<ref>Everitt 2012, p. 28.</ref> پریسکووس دوای ٣٨ ساڵ پاشایەتی لە پیلانگێڕییەکدا لەلایەن کوڕانی ئانکوس مارکیوسەوە کوژرا.<ref>Matyszak 2003, p. 36.</ref> === سێرڤیوس تولیوس === سێرڤیوس زاوای پریسکووس بوو و دووەم پاشای بەڕەچەڵەک ئیتروسکی بوو. ئەو یەکەمین [[سەرژمێری]]ی لە مێژووی ڕۆمدا ئەنجامدا کە خەڵکەکەی بەپێی ئاستی دارایی و سامان دابەش کرد بۆ پێنج چینی ئابووری و کۆڕی گشتیی سەدەکانی (Centuriate Assembly) پێکھێنا.<ref>Matyszak 2003, pp. 38–39.</ref> ھەروەھا دیواری بەناوبانگی سێرڤیوسی بە دەوری حەوت گردەکەی ڕۆمادا دروست کرد و پەرستگای دیانای لەسەر گردی ئاڤێنتین بنیات نا. سێرڤیوس دوای ٤٤ ساڵ فەرمانڕەوایی، لە پیلانگێڕییەکدا لەلایەن تولیا (کچەکەی) و تارکوینیوس سوپێربوسی زاوایەوە کوژرا.<ref>Matyszak 2003, pp. 38–39.</ref> ئیمپراتۆر [[کلاودیوس]] لە سەدەی یەکەمی زایینیدا سێرڤیوسی لەگەڵ کەسایەتیی مێژوویی ئیتروسکی بە ناوی «ماستارنا» بە یەک داناوە.<ref name="Momigliano1989p94">Momigliano 1989, pp. 94–96.</ref> === تارکوینیوس سوپێربوس و ڕووخانی پاشایەتی === [[File:Map Italy around 500 b.C. - Touring Club Italiano CART-TRC-40.jpg|thumb|نەخشەی ئیتاڵیا لە دەوروبەری ساڵی ٥٠٠ پێش زایین]] حەوتەمین و دوا پاشای ڕۆما، لوکیوس تارکوینیوس سوپێربوس (تارکوینی لەخۆبایی) بوو. سەردەمی دەسەڵاتی ئەو بە بەکارھێنانی توندوتیژی، ترساندن و بێڕێزیکردن بە نەریتە کۆنەکان و ئەنجومەنی پیران ناسراوە.<ref name="Matyszak2003p41">Matyszak 2003, p. 41.</ref> ئەو پەرستگای گەورەی جووپیتەری لەسەر گردی کاپیتۆلین تەواو کرد. گرژییەکان گەیشتنە لوتکە کاتێک سێکستۆس تارکوینیوسی کوڕی پاشا دەستدرێژیی کردە سەر لوکریشیا کە ژنێکی خانەدانی ڕۆمانی بوو؛ لوکریشیا دوای گێڕانەوەی ڕووداوەکە بۆ کەسوکارەکەی، خۆی کوشت تا شەرەفی خێزانەکەی بپارێزێت.<ref name="Matyszak2003p42">Matyszak 2003, pp. 42–45.</ref> ئەم ڕووداوە بووە ھۆی بەرپابوونی شۆڕشێک بە سەرکردایەتیی لوکیوس یونیوس بروتوس و لوکیوس تارکوینیوس کۆلاتینوس، کە لە ئەنجامدا تارکوینیوس و خێزانەکەی لە ساڵی ٥٠٩ پێش زایین لە ڕۆما وەدەرنران و کۆتایی بە دەسەڵاتی پاشایەتی ھات.<ref name="Matyszak2003p42"/> بە وەدەرنانی پاشا، [[کۆماری ڕۆمانی]] دامەزرا و بروتوس و کۆلاتینوس بوونە یەکەمین [[کۆنسوڵی ڕۆم|کۆنسوڵەکانی ڕۆم]].<ref name="Cornell2016">{{Cite web |last=Cornell |first=Tim |date=2016-03-07 |title=Porsen(n)a, Lars |url=https://oxfordre.com/classics/view/10.1093/acrefore/9780199381135.001.0001/acrefore-9780199381135-e-5260 |website=Oxford Classical Dictionary |doi=10.1093/acrefore/9780199381135.013.5260 |isbn=978-0-19-938113-5}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[ڕۆمای کۆن]] * [[کۆماری ڕۆمانی]] * [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]] * [[مێژووی ئیتاڵیا]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{DEFAULTSORT:Roman Kingdom}} [[پۆل:شانشینی ڕۆم]] [[پۆل:ڕۆمای کۆن]] [[پۆل:مێژووی ئیتاڵیا]] [[پۆل:شانشینە پێشووەکان]] [[پۆل:دەوڵەت و خاکەکانی دامەزراو لە سەدەی ٨ەمی پێش زایین]] [[پۆل:دەوڵەت و خاکەکانی ھەڵوەشاوە لە سەدەی ٦ەمی پێش زایین]] 5gnik77jelmpkdqo0e94oen96ey7aju 1661258 1661111 2026-09-05T16:11:38Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Roman Kingdom}} 1661258 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country | native_name = {{lang|la|Regnum Romanum}} | conventional_long_name = شانشینی ڕۆم | common_name = شانشینی ڕۆم | era = سەردەمی ئاسن | government_type = پاشایەتیی ھەڵبژێردراو | life_span = ٧٥٣–٥٠٩ پێش زایین | year_start = ٧٥٣ پێش زایین | year_end = ٥٠٩ پێش زایین | event_start = دامەزراندنی ڕۆما | event_end = ڕووخانی پاشایەتیی ڕۆم | p1 = ڕۆشنبیریی لاتیال | p2 = ئەلبا لۆنگا | p3 = شارستانییەتی ئیتروسکی | s1 = کۆماری ڕۆمانی | image_map = Platner - Ancient Rome city growth.jpg | image_map_caption = گەشەکردنی ناوچە دێرینەکانی شاری ڕۆما | capital = [[ڕۆما]] | common_languages = [[زمانی لاتینی|لاتینیی کۆن]] | religion = ئایینی دێرینی ڕۆم | title_leader = [[پاشایەتی|پاشا]] | leader1 = ڕۆمولوس | leader2 = نوما پۆمپیلیوس | leader3 = تولوس ھۆستیلیوس | leader4 = ئانکوس مارکیوس | leader5 = تارکوینیوس پریسکووس | leader6 = سێرڤیوس تولیوس | leader7 = تارکوینیوس سوپێربوس | year_leader1 = ٧٥٣–٧١٦ پێش زایین | year_leader2 = ٧١٥–٦٧٢ پێش زایین | year_leader3 = ٦٧٢–٦٤٠ پێش زایین | year_leader4 = ٦٤٠–٦١٦ پێش زایین | year_leader5 = ٦١٦–٥٧٨ پێش زایین | year_leader6 = ٥٧٨–٥٣٤ پێش زایین | year_leader7 = ٥٣٤–٥٠٩ پێش زایین | legislature = ئەنجومەنی پیرانی ڕۆم<br>کۆڕی گشتیی کوریاتا | today = [[ئیتاڵیا]]<br>[[ڤاتیکان]] }} '''شانشینی ڕۆم''' (بە لاتینی: {{lang|la|Regnum Romanum}}) یان '''سەردەمی پاشایەتیی ڕۆما'''، سەرەتاییترین قۆناغی مێژووی [[ڕۆمای کۆن]] بوو کە تێیدا شارەکە و ناوچەکانی دەوروبەری لەلایەن پاشاکانەوە فەرمانڕەوایی دەکران.<ref>{{Cite web|title=Palatinus (Palatine Hill)|url=https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Places/Europe/Italy/Lazio/Roma/Rome/_Texts/PLATOP*/Palatinus.html|website=www.penelope.uchicago.edu|access-date=2021-04-17}}</ref> بەپێی نەریتی مێژوویی، شانشینی ڕۆم بە دامەزراندنی شاری [[ڕۆما]] لە دەوروبەری ساڵی ٧٥٣ پێش زایین لەسەر گردی پالاتین بە درێژایی ڕووباری تیبەر لە ناوەندی [[ئیتاڵیا]] دەستی پێکرد، و بە ڕووخانی پاشاکان و دامەزراندنی [[کۆماری ڕۆمانی]] لە دەوروبەری ٥٠٩ پێش زایین کۆتایی پێھات. بەھۆی نەمانی بەڵگەنامە و نووسراوە ھاوچەرخەکان، زانیارییەکی کەم لەسەر ئەم قۆناغە بە دڵنیایی زانراوە. ئەو گێڕانەوانەی کە لە سەردەمی کۆمار و [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]]دا لەسەر ئەم سەردەمە نووسراون، زیاتر لەسەر نەریتی دەمەودەم و ئەفسانەکان بنیات نراون و ڕادەی دروستیی مێژووییان جێگەی مشتومڕە.<ref>{{cite book|last=Asimov|first=Isaac|title=Asimov's Chronology of the World|location=New York|publisher=HarperCollins|year=1991|isbn=0-06-270036-7|page=69}}</ref><ref name="Matyszak2003p12">Matyszak 2003, p. 12.</ref> == سەرچاوە و دامەزراندن == [[File:135 Regia tessons etrusques.JPG|thumb|پارچە تابلۆی گڵینی ڕازاوە، سەدەی شەشەمی پێش زایین لە مەکۆی ڕۆمانیدا دۆزراوەتەوە]] شوێنی دامەزراندنی شانشینی ڕۆم (کە دواتر بوو بە کۆمار و پاشان ئیمپراتۆریەت) شوێنێکی گونجاو بوو کە [[بوار|بوارێکی پەڕینەوە]]ی بەسەر ڕووباری تیبەر لە ناوەندی ئیتاڵیا پێشکەش دەکرد. گردی پالاتین و گردەکانی دەوروبەری پێگەیەکی سەربازیی پارێزراویان لەناو دەشتێکی فراوان و بەپیتدا دەستەبەر دەکرد، کە ئەمەش ھۆکارێکی سەرەکی بوو بۆ گەشەکردن و سەرکەوتنی شارەکە.<ref>{{Cite web|title=Palatinus (Palatine Hill)|url=https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Places/Europe/Italy/Lazio/Roma/Rome/_Texts/PLATOP*/Palatinus.html|website=www.penelope.uchicago.edu|access-date=2021-04-17}}</ref> گێڕانەوە نەریتییەکەی مێژووی ڕۆم کە لە ڕێگەی مێژوونووسانی وەک لیڤی، [[پلوتارک]] و دیۆنیسیۆسی ھالیکارناسۆسەوە گەیشتووەتە دەستمان، باس لەوە دەکات کە حەوت پاشا لە ماوەی دوو سەدەی یەکەمدا فەرمانڕەوایی ڕۆمایان کردووە. لە کاتی ھێرشی گالەکان بۆ سەر ڕۆما دوای شەڕی ئالیا لە ٣٩٠ پێش زایین، زۆربەی بەڵگەنامە مێژووییەکانی شارەکە لەناوچوون، بەھۆیەوە لێکۆڵەرە نوێیەکان بە وریاییەوە لەم گێڕانەوانە دەڕوانن.<ref name="Matyszak2003p12"/> == پاشایەتی و دەسەڵاتەکان == پاشاکانی ڕۆما لە دوای ڕۆمولوس، لەلایەن خەڵکی ڕۆماوە بۆ تەواوی ژیانیان ھەڵدەبژێردران و تەنیا پشتیان بە ھێزی سەربازی نەدەبەست بۆ گەیشتن بە دەسەڵات، جگە لە پاشای کۆتایی (تارکوینیوس سوپێربوس) کە بە زەبری ھێز حوکمی کرد.<ref name="Momigliano1989p97">Momigliano 1989, p. 97.</ref> نیشانەکانی دەسەڵاتی پاشای ڕۆما بریتی بوون لە: دوازدە پاسەوانی لکتۆر کە تەوری دارینەیان (فاسیس) ھەڵدەگرت، مافی دانیشتن لەسەر کورسیی فەرمیی کورول، پۆشینی تۆگای وەنەوشەیی، پێڵاوی سوور و تاجی سپی لەسەر سەر.<ref name="Momigliano1989p97"/> === دەسەڵاتی جێبەجێکار === پاشا خاوەنی دەسەڵاتی باڵای سەربازی، [[دەسەڵاتی جێبەجێکار]] و دادوەری بوو لە ڕێگەی دەسەڵاتی ''ئیمپێریۆم'' (Imperium) کە لە سەرەتای پاشایەتییەکەیدا لەلایەن کۆڕی گشتیی کوریاتاوە پێی دەبەخشرا. پاشا وەک [[فەرماندەی گشتی]]ی تەواوی سوپای ڕۆم کاری دەکرد و مافی دانانی تەواوی بەرپرسانی دەوڵەتی ھەبوو. پاشا ھەروەھا فەرماندەیەکی بۆ پاسەوانانی تایبەتیی خۆی دادەنا کە جێگری پاشا بوو، لەگەڵ پارێزگارێکی شار بۆ بەڕێوەبردنی ڕۆما لە کاتی نەبوونیدا. === دەسەڵاتی ئایینی === پاشا سەرۆکی باڵای ئایینیی دەوڵەت بوو و نێوەندگیریی نێوان خەڵک و خوداوەندەکانی دەکرد. کۆنترۆڵی ڕۆژژمێری ڕۆمی لە دەستدا بوو و سەرپەرشتیی مەراسیمە ئایینییەکانی دەکرد و بەرپرسانی ئایینیی دەستنیشان دەکرد. پاشا نوما پۆمپیلیوس پۆستی پاپای گەورەی ئایینی (پۆنتیفێکس ماکسیموس)ی دامەزراند کە بنەماکانی ئایینی دێرینی ڕۆمی ڕێکخست. === ھەڵبژاردنی پاشا === کاتێک پاشایەک کۆچی دوایی دەکرد، ڕۆما دەچووە قۆناغی [[سەردەمی وەستاو]] (Interregnum). دەسەڵاتی دەوڵەت دەگەڕایەوە بۆ ئەنجومەنی پیران؛ ئەنجومەنەکە یەکێک لە ئەندامانی خۆی وەک فەرمانڕەوای کاتی (Interrex) بۆ ماوەی پێنج ڕۆژ دەستنیشان دەکرد تا پاشایەکی نوێ پێشنیار بکات. ئەم پرۆسەیە بەردەوام دەبوو تا کاندیدێکی گونجاو دەدۆزرایەوە. پاش پەسەندکردنی لەلایەن ئەنجومەنی پیرانەوە، کاندیدەکە دەخرایە بەردەم کۆڕی گشتیی گەل تا دەنگی لەسەر بدەن. دوای دەنگدان، نیشانەی ڕەزامەندیی خوداوەندەکان لە ڕێگەی ئۆگورەکانەوە (پیاوانی ئایینی) وەردەگیرا و دەسەڵاتی باڵای پێ دەبەخشرا. === ئەنجومەنی پیران === بەپێی نەریت، ڕۆمولوس دوای دامەزراندنی ڕۆما، ئەنجومەنی پیرانی دامەزراند بە دەستنیشانکردنی ١٠٠ کەس لە پیاوە ناودار و دەوڵەمەندەکان کە پێیان دەگوترا ''پاترێس'' (باوکان) و نەوەکانیان بوونە چینی پتریکییەکان (ئەرستۆکراتەکان). دواتر ئەندامانی ئەنجومەنەکە زیادی کرد بۆ ٣٠٠ کەس. ئەنجومەنی پیران وەک دەستەیەکی ڕاوێژکاری بۆ پاشا کاری دەکرد و مافی پەسەندکردن یان ڤیتۆکردنی ئەو یاسایانەی ھەبوو کە پاشا پێشنیاری دەکردن. == پێڕستی پاشاکانی ڕۆما == {| style="margin-left:auto; margin-right:auto;" border="0" width=720px class="wikitable sortable" ! ساڵ !! پاشا !! زانیاری و دەستکەوتە سەرەکییەکان |- | ٧٥٣–٧١٦ پێش زایین || '''ڕۆمولوس''' || دامەزرێنەری ڕۆما؛ دامەزراندنی ئەنجومەنی پیران و سوپا و دەزگا ئایینییەکان. |- | ٧١٥–٦٧٢ پێش زایین || '''نوما پۆمپیلیوس''' || چاکسازیی ئایینی و دروستکردنی پەرستگای [[جانوس]]؛ دانانی ڕۆژژمێری دوازدە مانگی. |- | ٦٧٢–٦٤٠ پێش زایین || '''تولوس ھۆستیلیوس''' || وێرانکردنی ئەلبا لۆنگا و لکاندنی دانیشتووانەکەی بە ڕۆماوە؛ دروستکردنی باڵەخانەی کوریا ھۆستیلیا بۆ ئەنجومەنی پیران. |- | ٦٤٠–٦١٦ پێش زایین || '''ئانکوس مارکیوس''' || دروستکردنی بەندەری ئۆستیا، دروستکردنی یەکەم پردی دارین بەسەر ڕووباری تیبەر و یەکەم زیندان لەسەر گردی کاپیتۆلین. |- | ٦١٦–٥٧٨ پێش زایین || '''تارکوینیوس پریسکووس''' || یەکەم پاشای بەڕەچەڵەک ئیتروسکی؛ دروستکردنی مەکۆی گەورە (سیرکوس ماکسیموس) و ئاوەڕۆی گەورە (کلوئاکا ماکسیما). |- | ٥٧٨–٥٣٤ پێش زایین || '''سێرڤیوس تولیوس''' || ئەنجامدانی یەکەمین [[سەرژمێری]]؛ دامەزراندنی کۆڕی گشتیی سەدەکان و دروستکردنی دیواری سێرڤیوس لە دەوری شارەکە. |- | ٥٣٤–٥٠٩ پێش زایین || '''تارکوینیوس سوپێربوس''' || پاشای کۆتایی ڕۆما؛ تەواوکردنی پەرستگای [[جووپیتەر]]؛ ڕووخانی پاشایەتی و دامەزراندنی کۆماری ڕۆمانی. |} === ڕۆمولوس === [[File:Rome in 753 BC.png|thumb|نەخشەی تۆپۆگرافیی ڕۆما لە کاتی دامەزراندنیدا لە ٧٥٣ پێش زایین]] ڕۆمولوس بەپێی ئەفسانە کوڕی ڕیا سیلڤیا و خوداوەند [[مارس (میتۆلۆژیا)|مارس]] بوو، و یەکەم پاشا و دامەزرێنەری ڕۆما بوو. دوای ئەوەی لەگەڵ ڕیموسی برای دەسەڵاتیان لە ئەلبا لۆنگا گەڕاندەوە بۆ باپیرەیان، بڕیاریان دا شارێک لە شوێنی ڕزگاربوونی سەردەمی منداڵییان دروست بکەن. دوای کوژرانی ڕیموس لە کێشەیەکدا، ڕۆمولوس شارەکەی لەسەر گردی پالاتین دروست کرد و ڕێگەی بە ھەموو کەسێک دا، لەوانەش کۆیلە و ھەڵاتووەکان، وەک ھاووڵاتی لە شارەکەدا نیشتەجێ ببن.<ref>Livy, ''Ab urbe condita'', 1:8</ref> بۆ دابینکردنی ژن بۆ دانیشتووانی شارەکە، ڕۆمولوس ئاھەنگێکی ڕێکخست و خەڵکی سابینی بانگھێشت کرد، کە تێیدا ڕۆمانییەکان دەستیان دایە [[فڕاندنی بووک|ڕفاندنی بەکۆمەڵی ژنانی سابین]]. ئەم کارە بووە ھۆی ھەڵگیرسانی شەڕ، بەڵام ژنە ڕفێندراوەکان لە کاتی شەڕدا نێوەندگیرییان کرد و شەڕەکە وەستا؛ لە ئەنجامدا ڕۆمانییەکان و سابینەکان لە یەک شانشیندا یەکیان گرت و ڕۆمولوس لەگەڵ پاشای سابین (تیتوس تاتیوس) بە ھاوبەشی فەرمانڕەواییان کرد.<ref>Livy, ''Ab urbe condita'', 1:9–13</ref><ref name="Everitt2012p21">Everitt 2012, pp. 21–22.</ref> ڕۆمولوس بۆ ماوەی ٣٧ ساڵ حوکمی کرد.<ref>Livy, ''Ab urbe condita'', 1.21</ref> بەپێی ئەفسانەکان، لە تەمەنی پەنجاوچوار ساڵیدا لە کاتی پشکنینی سوپاکەیدا لەناو گەردەلوولێکدا ون بوو و خەڵک باوەڕیان وابوو کە بووەتە خوداوەند کویرینوس.<ref>Plutarch, ''Life of Romulus'', 28</ref> === نوما پۆمپیلیوس === دوای مردنی ڕۆمولوس، نوما پۆمپیلیوسی سابینی بەھۆی دادپەروەری و لەخواترسانییەوە لەلایەن خەڵک و ئەنجومەنی پیرانەوە وەک پاشا ھەڵبژێردرا.<ref name="Everitt2012p25">Everitt 2012, pp. 25–26.</ref> سەردەمی دەسەڵاتی نوما (٤٣ ساڵ) بە ئاشتی و چاکسازیی ئایینی ناسراوە. ئەو پەرستگای [[جانوس]]ی دروست کرد و دەرگاکانی پەرستگاکەی لە کاتی ئاشتیدا داخست کە لە تەواوی سەردەمی ئەودا بە داخراوی مانەوە.<ref name="Livy119">Livy, ''Ab urbe condita'', 1:19</ref> نوما دەستەی کچانی پاکیزەی ڤێستا (ڤێستاڵ) و قەشەکانی خوداوەندەکانی [[جووپیتەر]] و مارسی دامەزراند و مانگەکانی کانوونی دووەم و شوباتی بۆ ڕۆژژمێر زیاد کرد تا ببێتە دوازدە مانگ.<ref name="Livy119"/> === تولوس ھۆستیلیوس === تولوس پاشایەکی جەنگاوەر بوو؛ شەڕی دژی ئەلبا لۆنگا، فیدینای و سابینەکان بەرپاکرد. لە سەردەمی ئەودا شاری ئەلبا لۆنگا بەتەواوی وێران کرا و دانیشتووانەکەی گوازرانەوە بۆ ڕۆما.<ref>Matyszak 2003, pp. 26–28.</ref> ئەو باڵەخانەی فەرمیی ئەنجومەنی پیرانی بە ناوی «کوریا ھۆستیلیا» دروست کرد کە بۆ ماوەی ٥٦٢ ساڵ مایەوە. بەپێی گێڕانەوەی لیڤی، تولوس بەھۆی پشتگوێخستنی خوداوەندەکانەوە، لە کۆتایی تەمەنیدا بە بروسکەی جووپیتەر لەگەڵ ماڵەکەیدا سووتێنرا و گیانی لەدەست دا.<ref>Livy, ''Ab urbe condita'', 1:31</ref> === ئانکوس مارکیوس === ئانکوس نەوەی نوما پۆمپیلیوس بوو و ھاوشێوەی باپیرەی، پاشایەکی ئاشتیخواز بوو. ئەو گردی یانیکولومی لە بەری ڕۆژئاوای ڕووباری تیبەر قایم کرد و یەکەم پردی دارینی بەسەر ڕووبارەکەدا دروست کرد. ھەروەھا بەندەری ئۆستیای لەسەر دەریای تیرێن دامەزراند و کانەکانی خوێی لە ناوچەکەدا ڕێکخست.<ref>Matyszak 2003, p. 31.</ref> لە سەردەمی ئەودا لاتینییە بەزێنراوەکان بۆ سەر گردی ئاڤێنتین گوازرانەوە کە بووە بنەمای دروستبوونی چینی پلێبی (خەڵکی ئاسایی) لە ڕۆمادا.<ref>Matyszak 2003, p. 31.</ref> === تارکوینیوس پریسکووس === پریسکووس یەکەم پاشای ئیتروسکی بوو؛ دوای کۆچکردنی بۆ ڕۆما بووە جێی متمانەی ئانکوس مارکیوس و وەک کوڕی خۆی پەروەردەی کرد. لە کاتی پاشایەتیدا، سنوورەکانی ڕۆمای فراوان کرد و بە تاڵانیی شەڕەکان دەستی کرد بە دروستکردنی شوێنە گشتییە گەورەکان، لەوانەش سیستمی ئاوەڕۆی گەورە (کلوئاکا ماکسیما) کە زۆنگاوەکانی نێوان گردەکانی ڕۆمای وشک کردەوە، و لە شوێنی ئەودا [[ڕۆما|مەکۆی ڕۆمانی]] (فۆڕەم) دروست کرا.<ref>Everitt 2012, p. 30.</ref> ھەروەھا یاریگای گەورەی سیرکوس ماکسیموسی بۆ پێشبڕکێی گالیسکەکان دروست کرد.<ref>Everitt 2012, p. 28.</ref> پریسکووس دوای ٣٨ ساڵ پاشایەتی لە پیلانگێڕییەکدا لەلایەن کوڕانی ئانکوس مارکیوسەوە کوژرا.<ref>Matyszak 2003, p. 36.</ref> === سێرڤیوس تولیوس === سێرڤیوس زاوای پریسکووس بوو و دووەم پاشای بەڕەچەڵەک ئیتروسکی بوو. ئەو یەکەمین [[سەرژمێری]]ی لە مێژووی ڕۆمدا ئەنجامدا کە خەڵکەکەی بەپێی ئاستی دارایی و سامان دابەش کرد بۆ پێنج چینی ئابووری و کۆڕی گشتیی سەدەکانی (Centuriate Assembly) پێکھێنا.<ref>Matyszak 2003, pp. 38–39.</ref> ھەروەھا دیواری بەناوبانگی سێرڤیوسی بە دەوری حەوت گردەکەی ڕۆمادا دروست کرد و پەرستگای دیانای لەسەر گردی ئاڤێنتین بنیات نا. سێرڤیوس دوای ٤٤ ساڵ فەرمانڕەوایی، لە پیلانگێڕییەکدا لەلایەن تولیا (کچەکەی) و تارکوینیوس سوپێربوسی زاوایەوە کوژرا.<ref>Matyszak 2003, pp. 38–39.</ref> ئیمپراتۆر [[کلاودیوس]] لە سەدەی یەکەمی زایینیدا سێرڤیوسی لەگەڵ کەسایەتیی مێژوویی ئیتروسکی بە ناوی «ماستارنا» بە یەک داناوە.<ref name="Momigliano1989p94">Momigliano 1989, pp. 94–96.</ref> === تارکوینیوس سوپێربوس و ڕووخانی پاشایەتی === [[File:Map Italy around 500 b.C. - Touring Club Italiano CART-TRC-40.jpg|thumb|نەخشەی ئیتاڵیا لە دەوروبەری ساڵی ٥٠٠ پێش زایین]] حەوتەمین و دوا پاشای ڕۆما، لوکیوس تارکوینیوس سوپێربوس (تارکوینی لەخۆبایی) بوو. سەردەمی دەسەڵاتی ئەو بە بەکارھێنانی توندوتیژی، ترساندن و بێڕێزیکردن بە نەریتە کۆنەکان و ئەنجومەنی پیران ناسراوە.<ref name="Matyszak2003p41">Matyszak 2003, p. 41.</ref> ئەو پەرستگای گەورەی جووپیتەری لەسەر گردی کاپیتۆلین تەواو کرد. گرژییەکان گەیشتنە لوتکە کاتێک سێکستۆس تارکوینیوسی کوڕی پاشا دەستدرێژیی کردە سەر لوکریشیا کە ژنێکی خانەدانی ڕۆمانی بوو؛ لوکریشیا دوای گێڕانەوەی ڕووداوەکە بۆ کەسوکارەکەی، خۆی کوشت تا شەرەفی خێزانەکەی بپارێزێت.<ref name="Matyszak2003p42">Matyszak 2003, pp. 42–45.</ref> ئەم ڕووداوە بووە ھۆی بەرپابوونی شۆڕشێک بە سەرکردایەتیی لوکیوس یونیوس بروتوس و لوکیوس تارکوینیوس کۆلاتینوس، کە لە ئەنجامدا تارکوینیوس و خێزانەکەی لە ساڵی ٥٠٩ پێش زایین لە ڕۆما وەدەرنران و کۆتایی بە دەسەڵاتی پاشایەتی ھات.<ref name="Matyszak2003p42"/> بە وەدەرنانی پاشا، [[کۆماری ڕۆمانی]] دامەزرا و بروتوس و کۆلاتینوس بوونە یەکەمین [[کۆنسوڵی ڕۆم|کۆنسوڵەکانی ڕۆم]].<ref name="Cornell2016">{{Cite web |last=Cornell |first=Tim |date=2016-03-07 |title=Porsen(n)a, Lars |url=https://oxfordre.com/classics/view/10.1093/acrefore/9780199381135.001.0001/acrefore-9780199381135-e-5260 |website=Oxford Classical Dictionary |doi=10.1093/acrefore/9780199381135.013.5260 |isbn=978-0-19-938113-5}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[ڕۆمای کۆن]] * [[کۆماری ڕۆمانی]] * [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]] * [[مێژووی ئیتاڵیا]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{DEFAULTSORT:Roman Kingdom}} {{پۆلی کۆمنز|Roman Kingdom}} [[پۆل:شانشینی ڕۆم]] [[پۆل:ڕۆمای کۆن]] [[پۆل:مێژووی ئیتاڵیا]] [[پۆل:شانشینە پێشووەکان]] [[پۆل:دەوڵەت و خاکەکانی دامەزراو لە سەدەی ٨ەمی پێش زایین]] [[پۆل:دەوڵەت و خاکەکانی ھەڵوەشاوە لە سەدەی ٦ەمی پێش زایین]] jxn3nms1rgiik877sv79cnw52cf07bj 1661323 1661258 2026-09-05T17:03:59Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:مێژوو|مێژوو]] و [[دەروازە:وڵاتەکان|وڵاتەکان]] 1661323 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country | native_name = {{lang|la|Regnum Romanum}} | conventional_long_name = شانشینی ڕۆم | common_name = شانشینی ڕۆم | era = سەردەمی ئاسن | government_type = پاشایەتیی ھەڵبژێردراو | life_span = ٧٥٣–٥٠٩ پێش زایین | year_start = ٧٥٣ پێش زایین | year_end = ٥٠٩ پێش زایین | event_start = دامەزراندنی ڕۆما | event_end = ڕووخانی پاشایەتیی ڕۆم | p1 = ڕۆشنبیریی لاتیال | p2 = ئەلبا لۆنگا | p3 = شارستانییەتی ئیتروسکی | s1 = کۆماری ڕۆمانی | image_map = Platner - Ancient Rome city growth.jpg | image_map_caption = گەشەکردنی ناوچە دێرینەکانی شاری ڕۆما | capital = [[ڕۆما]] | common_languages = [[زمانی لاتینی|لاتینیی کۆن]] | religion = ئایینی دێرینی ڕۆم | title_leader = [[پاشایەتی|پاشا]] | leader1 = ڕۆمولوس | leader2 = نوما پۆمپیلیوس | leader3 = تولوس ھۆستیلیوس | leader4 = ئانکوس مارکیوس | leader5 = تارکوینیوس پریسکووس | leader6 = سێرڤیوس تولیوس | leader7 = تارکوینیوس سوپێربوس | year_leader1 = ٧٥٣–٧١٦ پێش زایین | year_leader2 = ٧١٥–٦٧٢ پێش زایین | year_leader3 = ٦٧٢–٦٤٠ پێش زایین | year_leader4 = ٦٤٠–٦١٦ پێش زایین | year_leader5 = ٦١٦–٥٧٨ پێش زایین | year_leader6 = ٥٧٨–٥٣٤ پێش زایین | year_leader7 = ٥٣٤–٥٠٩ پێش زایین | legislature = ئەنجومەنی پیرانی ڕۆم<br>کۆڕی گشتیی کوریاتا | today = [[ئیتاڵیا]]<br>[[ڤاتیکان]] }} '''شانشینی ڕۆم''' (بە لاتینی: {{lang|la|Regnum Romanum}}) یان '''سەردەمی پاشایەتیی ڕۆما'''، سەرەتاییترین قۆناغی مێژووی [[ڕۆمای کۆن]] بوو کە تێیدا شارەکە و ناوچەکانی دەوروبەری لەلایەن پاشاکانەوە فەرمانڕەوایی دەکران.<ref>{{Cite web|title=Palatinus (Palatine Hill)|url=https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Places/Europe/Italy/Lazio/Roma/Rome/_Texts/PLATOP*/Palatinus.html|website=www.penelope.uchicago.edu|access-date=2021-04-17}}</ref> بەپێی نەریتی مێژوویی، شانشینی ڕۆم بە دامەزراندنی شاری [[ڕۆما]] لە دەوروبەری ساڵی ٧٥٣ پێش زایین لەسەر گردی پالاتین بە درێژایی ڕووباری تیبەر لە ناوەندی [[ئیتاڵیا]] دەستی پێکرد، و بە ڕووخانی پاشاکان و دامەزراندنی [[کۆماری ڕۆمانی]] لە دەوروبەری ٥٠٩ پێش زایین کۆتایی پێھات. بەھۆی نەمانی بەڵگەنامە و نووسراوە ھاوچەرخەکان، زانیارییەکی کەم لەسەر ئەم قۆناغە بە دڵنیایی زانراوە. ئەو گێڕانەوانەی کە لە سەردەمی کۆمار و [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]]دا لەسەر ئەم سەردەمە نووسراون، زیاتر لەسەر نەریتی دەمەودەم و ئەفسانەکان بنیات نراون و ڕادەی دروستیی مێژووییان جێگەی مشتومڕە.<ref>{{cite book|last=Asimov|first=Isaac|title=Asimov's Chronology of the World|location=New York|publisher=HarperCollins|year=1991|isbn=0-06-270036-7|page=69}}</ref><ref name="Matyszak2003p12">Matyszak 2003, p. 12.</ref> == سەرچاوە و دامەزراندن == [[File:135 Regia tessons etrusques.JPG|thumb|پارچە تابلۆی گڵینی ڕازاوە، سەدەی شەشەمی پێش زایین لە مەکۆی ڕۆمانیدا دۆزراوەتەوە]] شوێنی دامەزراندنی شانشینی ڕۆم (کە دواتر بوو بە کۆمار و پاشان ئیمپراتۆریەت) شوێنێکی گونجاو بوو کە [[بوار|بوارێکی پەڕینەوە]]ی بەسەر ڕووباری تیبەر لە ناوەندی ئیتاڵیا پێشکەش دەکرد. گردی پالاتین و گردەکانی دەوروبەری پێگەیەکی سەربازیی پارێزراویان لەناو دەشتێکی فراوان و بەپیتدا دەستەبەر دەکرد، کە ئەمەش ھۆکارێکی سەرەکی بوو بۆ گەشەکردن و سەرکەوتنی شارەکە.<ref>{{Cite web|title=Palatinus (Palatine Hill)|url=https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Places/Europe/Italy/Lazio/Roma/Rome/_Texts/PLATOP*/Palatinus.html|website=www.penelope.uchicago.edu|access-date=2021-04-17}}</ref> گێڕانەوە نەریتییەکەی مێژووی ڕۆم کە لە ڕێگەی مێژوونووسانی وەک لیڤی، [[پلوتارک]] و دیۆنیسیۆسی ھالیکارناسۆسەوە گەیشتووەتە دەستمان، باس لەوە دەکات کە حەوت پاشا لە ماوەی دوو سەدەی یەکەمدا فەرمانڕەوایی ڕۆمایان کردووە. لە کاتی ھێرشی گالەکان بۆ سەر ڕۆما دوای شەڕی ئالیا لە ٣٩٠ پێش زایین، زۆربەی بەڵگەنامە مێژووییەکانی شارەکە لەناوچوون، بەھۆیەوە لێکۆڵەرە نوێیەکان بە وریاییەوە لەم گێڕانەوانە دەڕوانن.<ref name="Matyszak2003p12"/> == پاشایەتی و دەسەڵاتەکان == پاشاکانی ڕۆما لە دوای ڕۆمولوس، لەلایەن خەڵکی ڕۆماوە بۆ تەواوی ژیانیان ھەڵدەبژێردران و تەنیا پشتیان بە ھێزی سەربازی نەدەبەست بۆ گەیشتن بە دەسەڵات، جگە لە پاشای کۆتایی (تارکوینیوس سوپێربوس) کە بە زەبری ھێز حوکمی کرد.<ref name="Momigliano1989p97">Momigliano 1989, p. 97.</ref> نیشانەکانی دەسەڵاتی پاشای ڕۆما بریتی بوون لە: دوازدە پاسەوانی لکتۆر کە تەوری دارینەیان (فاسیس) ھەڵدەگرت، مافی دانیشتن لەسەر کورسیی فەرمیی کورول، پۆشینی تۆگای وەنەوشەیی، پێڵاوی سوور و تاجی سپی لەسەر سەر.<ref name="Momigliano1989p97"/> === دەسەڵاتی جێبەجێکار === پاشا خاوەنی دەسەڵاتی باڵای سەربازی، [[دەسەڵاتی جێبەجێکار]] و دادوەری بوو لە ڕێگەی دەسەڵاتی ''ئیمپێریۆم'' (Imperium) کە لە سەرەتای پاشایەتییەکەیدا لەلایەن کۆڕی گشتیی کوریاتاوە پێی دەبەخشرا. پاشا وەک [[فەرماندەی گشتی]]ی تەواوی سوپای ڕۆم کاری دەکرد و مافی دانانی تەواوی بەرپرسانی دەوڵەتی ھەبوو. پاشا ھەروەھا فەرماندەیەکی بۆ پاسەوانانی تایبەتیی خۆی دادەنا کە جێگری پاشا بوو، لەگەڵ پارێزگارێکی شار بۆ بەڕێوەبردنی ڕۆما لە کاتی نەبوونیدا. === دەسەڵاتی ئایینی === پاشا سەرۆکی باڵای ئایینیی دەوڵەت بوو و نێوەندگیریی نێوان خەڵک و خوداوەندەکانی دەکرد. کۆنترۆڵی ڕۆژژمێری ڕۆمی لە دەستدا بوو و سەرپەرشتیی مەراسیمە ئایینییەکانی دەکرد و بەرپرسانی ئایینیی دەستنیشان دەکرد. پاشا نوما پۆمپیلیوس پۆستی پاپای گەورەی ئایینی (پۆنتیفێکس ماکسیموس)ی دامەزراند کە بنەماکانی ئایینی دێرینی ڕۆمی ڕێکخست. === ھەڵبژاردنی پاشا === کاتێک پاشایەک کۆچی دوایی دەکرد، ڕۆما دەچووە قۆناغی [[سەردەمی وەستاو]] (Interregnum). دەسەڵاتی دەوڵەت دەگەڕایەوە بۆ ئەنجومەنی پیران؛ ئەنجومەنەکە یەکێک لە ئەندامانی خۆی وەک فەرمانڕەوای کاتی (Interrex) بۆ ماوەی پێنج ڕۆژ دەستنیشان دەکرد تا پاشایەکی نوێ پێشنیار بکات. ئەم پرۆسەیە بەردەوام دەبوو تا کاندیدێکی گونجاو دەدۆزرایەوە. پاش پەسەندکردنی لەلایەن ئەنجومەنی پیرانەوە، کاندیدەکە دەخرایە بەردەم کۆڕی گشتیی گەل تا دەنگی لەسەر بدەن. دوای دەنگدان، نیشانەی ڕەزامەندیی خوداوەندەکان لە ڕێگەی ئۆگورەکانەوە (پیاوانی ئایینی) وەردەگیرا و دەسەڵاتی باڵای پێ دەبەخشرا. === ئەنجومەنی پیران === بەپێی نەریت، ڕۆمولوس دوای دامەزراندنی ڕۆما، ئەنجومەنی پیرانی دامەزراند بە دەستنیشانکردنی ١٠٠ کەس لە پیاوە ناودار و دەوڵەمەندەکان کە پێیان دەگوترا ''پاترێس'' (باوکان) و نەوەکانیان بوونە چینی پتریکییەکان (ئەرستۆکراتەکان). دواتر ئەندامانی ئەنجومەنەکە زیادی کرد بۆ ٣٠٠ کەس. ئەنجومەنی پیران وەک دەستەیەکی ڕاوێژکاری بۆ پاشا کاری دەکرد و مافی پەسەندکردن یان ڤیتۆکردنی ئەو یاسایانەی ھەبوو کە پاشا پێشنیاری دەکردن. == پێڕستی پاشاکانی ڕۆما == {| style="margin-left:auto; margin-right:auto;" border="0" width=720px class="wikitable sortable" ! ساڵ !! پاشا !! زانیاری و دەستکەوتە سەرەکییەکان |- | ٧٥٣–٧١٦ پێش زایین || '''ڕۆمولوس''' || دامەزرێنەری ڕۆما؛ دامەزراندنی ئەنجومەنی پیران و سوپا و دەزگا ئایینییەکان. |- | ٧١٥–٦٧٢ پێش زایین || '''نوما پۆمپیلیوس''' || چاکسازیی ئایینی و دروستکردنی پەرستگای [[جانوس]]؛ دانانی ڕۆژژمێری دوازدە مانگی. |- | ٦٧٢–٦٤٠ پێش زایین || '''تولوس ھۆستیلیوس''' || وێرانکردنی ئەلبا لۆنگا و لکاندنی دانیشتووانەکەی بە ڕۆماوە؛ دروستکردنی باڵەخانەی کوریا ھۆستیلیا بۆ ئەنجومەنی پیران. |- | ٦٤٠–٦١٦ پێش زایین || '''ئانکوس مارکیوس''' || دروستکردنی بەندەری ئۆستیا، دروستکردنی یەکەم پردی دارین بەسەر ڕووباری تیبەر و یەکەم زیندان لەسەر گردی کاپیتۆلین. |- | ٦١٦–٥٧٨ پێش زایین || '''تارکوینیوس پریسکووس''' || یەکەم پاشای بەڕەچەڵەک ئیتروسکی؛ دروستکردنی مەکۆی گەورە (سیرکوس ماکسیموس) و ئاوەڕۆی گەورە (کلوئاکا ماکسیما). |- | ٥٧٨–٥٣٤ پێش زایین || '''سێرڤیوس تولیوس''' || ئەنجامدانی یەکەمین [[سەرژمێری]]؛ دامەزراندنی کۆڕی گشتیی سەدەکان و دروستکردنی دیواری سێرڤیوس لە دەوری شارەکە. |- | ٥٣٤–٥٠٩ پێش زایین || '''تارکوینیوس سوپێربوس''' || پاشای کۆتایی ڕۆما؛ تەواوکردنی پەرستگای [[جووپیتەر]]؛ ڕووخانی پاشایەتی و دامەزراندنی کۆماری ڕۆمانی. |} === ڕۆمولوس === [[File:Rome in 753 BC.png|thumb|نەخشەی تۆپۆگرافیی ڕۆما لە کاتی دامەزراندنیدا لە ٧٥٣ پێش زایین]] ڕۆمولوس بەپێی ئەفسانە کوڕی ڕیا سیلڤیا و خوداوەند [[مارس (میتۆلۆژیا)|مارس]] بوو، و یەکەم پاشا و دامەزرێنەری ڕۆما بوو. دوای ئەوەی لەگەڵ ڕیموسی برای دەسەڵاتیان لە ئەلبا لۆنگا گەڕاندەوە بۆ باپیرەیان، بڕیاریان دا شارێک لە شوێنی ڕزگاربوونی سەردەمی منداڵییان دروست بکەن. دوای کوژرانی ڕیموس لە کێشەیەکدا، ڕۆمولوس شارەکەی لەسەر گردی پالاتین دروست کرد و ڕێگەی بە ھەموو کەسێک دا، لەوانەش کۆیلە و ھەڵاتووەکان، وەک ھاووڵاتی لە شارەکەدا نیشتەجێ ببن.<ref>Livy, ''Ab urbe condita'', 1:8</ref> بۆ دابینکردنی ژن بۆ دانیشتووانی شارەکە، ڕۆمولوس ئاھەنگێکی ڕێکخست و خەڵکی سابینی بانگھێشت کرد، کە تێیدا ڕۆمانییەکان دەستیان دایە [[فڕاندنی بووک|ڕفاندنی بەکۆمەڵی ژنانی سابین]]. ئەم کارە بووە ھۆی ھەڵگیرسانی شەڕ، بەڵام ژنە ڕفێندراوەکان لە کاتی شەڕدا نێوەندگیرییان کرد و شەڕەکە وەستا؛ لە ئەنجامدا ڕۆمانییەکان و سابینەکان لە یەک شانشیندا یەکیان گرت و ڕۆمولوس لەگەڵ پاشای سابین (تیتوس تاتیوس) بە ھاوبەشی فەرمانڕەواییان کرد.<ref>Livy, ''Ab urbe condita'', 1:9–13</ref><ref name="Everitt2012p21">Everitt 2012, pp. 21–22.</ref> ڕۆمولوس بۆ ماوەی ٣٧ ساڵ حوکمی کرد.<ref>Livy, ''Ab urbe condita'', 1.21</ref> بەپێی ئەفسانەکان، لە تەمەنی پەنجاوچوار ساڵیدا لە کاتی پشکنینی سوپاکەیدا لەناو گەردەلوولێکدا ون بوو و خەڵک باوەڕیان وابوو کە بووەتە خوداوەند کویرینوس.<ref>Plutarch, ''Life of Romulus'', 28</ref> === نوما پۆمپیلیوس === دوای مردنی ڕۆمولوس، نوما پۆمپیلیوسی سابینی بەھۆی دادپەروەری و لەخواترسانییەوە لەلایەن خەڵک و ئەنجومەنی پیرانەوە وەک پاشا ھەڵبژێردرا.<ref name="Everitt2012p25">Everitt 2012, pp. 25–26.</ref> سەردەمی دەسەڵاتی نوما (٤٣ ساڵ) بە ئاشتی و چاکسازیی ئایینی ناسراوە. ئەو پەرستگای [[جانوس]]ی دروست کرد و دەرگاکانی پەرستگاکەی لە کاتی ئاشتیدا داخست کە لە تەواوی سەردەمی ئەودا بە داخراوی مانەوە.<ref name="Livy119">Livy, ''Ab urbe condita'', 1:19</ref> نوما دەستەی کچانی پاکیزەی ڤێستا (ڤێستاڵ) و قەشەکانی خوداوەندەکانی [[جووپیتەر]] و مارسی دامەزراند و مانگەکانی کانوونی دووەم و شوباتی بۆ ڕۆژژمێر زیاد کرد تا ببێتە دوازدە مانگ.<ref name="Livy119"/> === تولوس ھۆستیلیوس === تولوس پاشایەکی جەنگاوەر بوو؛ شەڕی دژی ئەلبا لۆنگا، فیدینای و سابینەکان بەرپاکرد. لە سەردەمی ئەودا شاری ئەلبا لۆنگا بەتەواوی وێران کرا و دانیشتووانەکەی گوازرانەوە بۆ ڕۆما.<ref>Matyszak 2003, pp. 26–28.</ref> ئەو باڵەخانەی فەرمیی ئەنجومەنی پیرانی بە ناوی «کوریا ھۆستیلیا» دروست کرد کە بۆ ماوەی ٥٦٢ ساڵ مایەوە. بەپێی گێڕانەوەی لیڤی، تولوس بەھۆی پشتگوێخستنی خوداوەندەکانەوە، لە کۆتایی تەمەنیدا بە بروسکەی جووپیتەر لەگەڵ ماڵەکەیدا سووتێنرا و گیانی لەدەست دا.<ref>Livy, ''Ab urbe condita'', 1:31</ref> === ئانکوس مارکیوس === ئانکوس نەوەی نوما پۆمپیلیوس بوو و ھاوشێوەی باپیرەی، پاشایەکی ئاشتیخواز بوو. ئەو گردی یانیکولومی لە بەری ڕۆژئاوای ڕووباری تیبەر قایم کرد و یەکەم پردی دارینی بەسەر ڕووبارەکەدا دروست کرد. ھەروەھا بەندەری ئۆستیای لەسەر دەریای تیرێن دامەزراند و کانەکانی خوێی لە ناوچەکەدا ڕێکخست.<ref>Matyszak 2003, p. 31.</ref> لە سەردەمی ئەودا لاتینییە بەزێنراوەکان بۆ سەر گردی ئاڤێنتین گوازرانەوە کە بووە بنەمای دروستبوونی چینی پلێبی (خەڵکی ئاسایی) لە ڕۆمادا.<ref>Matyszak 2003, p. 31.</ref> === تارکوینیوس پریسکووس === پریسکووس یەکەم پاشای ئیتروسکی بوو؛ دوای کۆچکردنی بۆ ڕۆما بووە جێی متمانەی ئانکوس مارکیوس و وەک کوڕی خۆی پەروەردەی کرد. لە کاتی پاشایەتیدا، سنوورەکانی ڕۆمای فراوان کرد و بە تاڵانیی شەڕەکان دەستی کرد بە دروستکردنی شوێنە گشتییە گەورەکان، لەوانەش سیستمی ئاوەڕۆی گەورە (کلوئاکا ماکسیما) کە زۆنگاوەکانی نێوان گردەکانی ڕۆمای وشک کردەوە، و لە شوێنی ئەودا [[ڕۆما|مەکۆی ڕۆمانی]] (فۆڕەم) دروست کرا.<ref>Everitt 2012, p. 30.</ref> ھەروەھا یاریگای گەورەی سیرکوس ماکسیموسی بۆ پێشبڕکێی گالیسکەکان دروست کرد.<ref>Everitt 2012, p. 28.</ref> پریسکووس دوای ٣٨ ساڵ پاشایەتی لە پیلانگێڕییەکدا لەلایەن کوڕانی ئانکوس مارکیوسەوە کوژرا.<ref>Matyszak 2003, p. 36.</ref> === سێرڤیوس تولیوس === سێرڤیوس زاوای پریسکووس بوو و دووەم پاشای بەڕەچەڵەک ئیتروسکی بوو. ئەو یەکەمین [[سەرژمێری]]ی لە مێژووی ڕۆمدا ئەنجامدا کە خەڵکەکەی بەپێی ئاستی دارایی و سامان دابەش کرد بۆ پێنج چینی ئابووری و کۆڕی گشتیی سەدەکانی (Centuriate Assembly) پێکھێنا.<ref>Matyszak 2003, pp. 38–39.</ref> ھەروەھا دیواری بەناوبانگی سێرڤیوسی بە دەوری حەوت گردەکەی ڕۆمادا دروست کرد و پەرستگای دیانای لەسەر گردی ئاڤێنتین بنیات نا. سێرڤیوس دوای ٤٤ ساڵ فەرمانڕەوایی، لە پیلانگێڕییەکدا لەلایەن تولیا (کچەکەی) و تارکوینیوس سوپێربوسی زاوایەوە کوژرا.<ref>Matyszak 2003, pp. 38–39.</ref> ئیمپراتۆر [[کلاودیوس]] لە سەدەی یەکەمی زایینیدا سێرڤیوسی لەگەڵ کەسایەتیی مێژوویی ئیتروسکی بە ناوی «ماستارنا» بە یەک داناوە.<ref name="Momigliano1989p94">Momigliano 1989, pp. 94–96.</ref> === تارکوینیوس سوپێربوس و ڕووخانی پاشایەتی === [[File:Map Italy around 500 b.C. - Touring Club Italiano CART-TRC-40.jpg|thumb|نەخشەی ئیتاڵیا لە دەوروبەری ساڵی ٥٠٠ پێش زایین]] حەوتەمین و دوا پاشای ڕۆما، لوکیوس تارکوینیوس سوپێربوس (تارکوینی لەخۆبایی) بوو. سەردەمی دەسەڵاتی ئەو بە بەکارھێنانی توندوتیژی، ترساندن و بێڕێزیکردن بە نەریتە کۆنەکان و ئەنجومەنی پیران ناسراوە.<ref name="Matyszak2003p41">Matyszak 2003, p. 41.</ref> ئەو پەرستگای گەورەی جووپیتەری لەسەر گردی کاپیتۆلین تەواو کرد. گرژییەکان گەیشتنە لوتکە کاتێک سێکستۆس تارکوینیوسی کوڕی پاشا دەستدرێژیی کردە سەر لوکریشیا کە ژنێکی خانەدانی ڕۆمانی بوو؛ لوکریشیا دوای گێڕانەوەی ڕووداوەکە بۆ کەسوکارەکەی، خۆی کوشت تا شەرەفی خێزانەکەی بپارێزێت.<ref name="Matyszak2003p42">Matyszak 2003, pp. 42–45.</ref> ئەم ڕووداوە بووە ھۆی بەرپابوونی شۆڕشێک بە سەرکردایەتیی لوکیوس یونیوس بروتوس و لوکیوس تارکوینیوس کۆلاتینوس، کە لە ئەنجامدا تارکوینیوس و خێزانەکەی لە ساڵی ٥٠٩ پێش زایین لە ڕۆما وەدەرنران و کۆتایی بە دەسەڵاتی پاشایەتی ھات.<ref name="Matyszak2003p42"/> بە وەدەرنانی پاشا، [[کۆماری ڕۆمانی]] دامەزرا و بروتوس و کۆلاتینوس بوونە یەکەمین [[کۆنسوڵی ڕۆم|کۆنسوڵەکانی ڕۆم]].<ref name="Cornell2016">{{Cite web |last=Cornell |first=Tim |date=2016-03-07 |title=Porsen(n)a, Lars |url=https://oxfordre.com/classics/view/10.1093/acrefore/9780199381135.001.0001/acrefore-9780199381135-e-5260 |website=Oxford Classical Dictionary |doi=10.1093/acrefore/9780199381135.013.5260 |isbn=978-0-19-938113-5}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[ڕۆمای کۆن]] * [[کۆماری ڕۆمانی]] * [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]] * [[مێژووی ئیتاڵیا]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{DEFAULTSORT:Roman Kingdom}} {{پۆلی کۆمنز|Roman Kingdom}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|وڵاتەکان}} [[پۆل:شانشینی ڕۆم]] [[پۆل:ڕۆمای کۆن]] [[پۆل:مێژووی ئیتاڵیا]] [[پۆل:شانشینە پێشووەکان]] [[پۆل:دەوڵەت و خاکەکانی دامەزراو لە سەدەی ٨ەمی پێش زایین]] [[پۆل:دەوڵەت و خاکەکانی ھەڵوەشاوە لە سەدەی ٦ەمی پێش زایین]] dpla1vyqtsdlowm4ebkbnpedetu1eyl 1661446 1661323 2026-09-05T21:07:43Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661446 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country | native_name = {{lang|la|Regnum Romanum}} | conventional_long_name = شانشینی ڕۆم | common_name = شانشینی ڕۆم | era = سەردەمی ئاسن | government_type = پاشایەتیی ھەڵبژێردراو | life_span = ٧٥٣–٥٠٩ پێش زایین | year_start = ٧٥٣ پێش زایین | year_end = ٥٠٩ پێش زایین | event_start = دامەزراندنی ڕۆما | event_end = ڕووخانی پاشایەتیی ڕۆم | p1 = ڕۆشنبیریی لاتیال | p2 = ئەلبا لۆنگا | p3 = شارستانییەتی ئیتروسکی | s1 = کۆماری ڕۆمانی | image_map = Platner - Ancient Rome city growth.jpg | image_map_caption = گەشەکردنی ناوچە دێرینەکانی شاری ڕۆما | capital = [[ڕۆما]] | common_languages = [[زمانی لاتینی|لاتینیی کۆن]] | religion = ئایینی دێرینی ڕۆم | title_leader = [[پاشایەتی|پاشا]] | leader1 = ڕۆمولوس | leader2 = نوما پۆمپیلیوس | leader3 = تولوس ھۆستیلیوس | leader4 = ئانکوس مارکیوس | leader5 = تارکوینیوس پریسکووس | leader6 = سێرڤیوس تولیوس | leader7 = تارکوینیوس سوپێربوس | year_leader1 = ٧٥٣–٧١٦ پێش زایین | year_leader2 = ٧١٥–٦٧٢ پێش زایین | year_leader3 = ٦٧٢–٦٤٠ پێش زایین | year_leader4 = ٦٤٠–٦١٦ پێش زایین | year_leader5 = ٦١٦–٥٧٨ پێش زایین | year_leader6 = ٥٧٨–٥٣٤ پێش زایین | year_leader7 = ٥٣٤–٥٠٩ پێش زایین | legislature = ئەنجومەنی پیرانی ڕۆم<br>کۆڕی گشتیی کوریاتا | today = [[ئیتاڵیا]]<br>[[ڤاتیکان]] }} '''شانشینی ڕۆم''' (بە لاتینی: {{lang|la|Regnum Romanum}}) یان '''سەردەمی پاشایەتیی ڕۆما'''، سەرەتاییترین قۆناغی مێژووی [[ڕۆمای کۆن]] بوو کە تێیدا شارەکە و ناوچەکانی دەوروبەری لەلایەن پاشاکانەوە فەرمانڕەوایی دەکران.<ref>{{Cite web|title=Palatinus (Palatine Hill)|url=https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Places/Europe/Italy/Lazio/Roma/Rome/_Texts/PLATOP*/Palatinus.html|website=www.penelope.uchicago.edu|access-date=2021-04-17}}</ref> بەپێی نەریتی مێژوویی، شانشینی ڕۆم بە دامەزراندنی شاری [[ڕۆما]] لە دەوروبەری ساڵی ٧٥٣ پێش زایین لەسەر گردی پالاتین بە درێژایی ڕووباری تیبەر لە ناوەندی [[ئیتاڵیا]] دەستی پێکرد، و بە ڕووخانی پاشاکان و دامەزراندنی [[کۆماری ڕۆمانی]] لە دەوروبەری ٥٠٩ پێش زایین کۆتایی پێھات. بەھۆی نەمانی بەڵگەنامە و نووسراوە ھاوچەرخەکان، زانیارییەکی کەم لەسەر ئەم قۆناغە بە دڵنیایی زانراوە. ئەو گێڕانەوانەی کە لە سەردەمی کۆمار و [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]]دا لەسەر ئەم سەردەمە نووسراون، زیاتر لەسەر نەریتی دەمەودەم و ئەفسانەکان بنیات نراون و ڕادەی دروستیی مێژووییان جێگەی مشتومڕە.<ref>{{cite book|last=Asimov|first=Isaac|title=Asimov's Chronology of the World|location=New York|publisher=HarperCollins|year=1991|isbn=0-06-270036-7|page=69}}</ref><ref name="Matyszak2003p12">Matyszak 2003, p. 12.</ref> == سەرچاوە و دامەزراندن == [[File:135 Regia tessons etrusques.JPG|thumb|پارچە تابلۆی گڵینی ڕازاوە، سەدەی شەشەمی پێش زایین لە مەکۆی ڕۆمانیدا دۆزراوەتەوە]] شوێنی دامەزراندنی شانشینی ڕۆم (کە دواتر بوو بە کۆمار و پاشان ئیمپراتۆریەت) شوێنێکی گونجاو بوو کە [[بوار|بوارێکی پەڕینەوە]]ی بەسەر ڕووباری تیبەر لە ناوەندی ئیتاڵیا پێشکەش دەکرد. گردی پالاتین و گردەکانی دەوروبەری پێگەیەکی سەربازیی پارێزراویان لەناو دەشتێکی فراوان و بەپیتدا دەستەبەر دەکرد، کە ئەمەش ھۆکارێکی سەرەکی بوو بۆ گەشەکردن و سەرکەوتنی شارەکە.<ref>{{Cite web|title=Palatinus (Palatine Hill)|url=https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Places/Europe/Italy/Lazio/Roma/Rome/_Texts/PLATOP*/Palatinus.html|website=www.penelope.uchicago.edu|access-date=2021-04-17}}</ref> گێڕانەوە نەریتییەکەی مێژووی ڕۆم کە لە ڕێگەی مێژوونووسانی وەک لیڤی، [[پلوتارک]] و دیۆنیسیۆسی ھالیکارناسۆسەوە گەیشتووەتە دەستمان، باس لەوە دەکات کە حەوت پاشا لە ماوەی دوو سەدەی یەکەمدا فەرمانڕەوایی ڕۆمایان کردووە. لە کاتی ھێرشی گالەکان بۆ سەر ڕۆما دوای شەڕی ئالیا لە ٣٩٠ پێش زایین، زۆربەی بەڵگەنامە مێژووییەکانی شارەکە لەناوچوون، بەھۆیەوە لێکۆڵەرە نوێیەکان بە وریاییەوە لەم گێڕانەوانە دەڕوانن.<ref name="Matyszak2003p12"/> == پاشایەتی و دەسەڵاتەکان == پاشاکانی ڕۆما لە دوای ڕۆمولوس، لەلایەن خەڵکی ڕۆماوە بۆ تەواوی ژیانیان ھەڵدەبژێردران و تەنیا پشتیان بە ھێزی سەربازی نەدەبەست بۆ گەیشتن بە دەسەڵات، جگە لە پاشای کۆتایی (تارکوینیوس سوپێربوس) کە بە زەبری ھێز حوکمی کرد.<ref name="Momigliano1989p97">Momigliano 1989, p. 97.</ref> نیشانەکانی دەسەڵاتی پاشای ڕۆما بریتی بوون لە: دوازدە پاسەوانی لکتۆر کە تەوری دارینەیان (فاسیس) ھەڵدەگرت، مافی دانیشتن لەسەر کورسیی فەرمیی کورول، پۆشینی تۆگای وەنەوشەیی، پێڵاوی سوور و تاجی سپی لەسەر سەر.<ref name="Momigliano1989p97"/> === دەسەڵاتی جێبەجێکار === پاشا خاوەنی دەسەڵاتی باڵای سەربازی، [[دەسەڵاتی جێبەجێکار]] و دادوەری بوو لە ڕێگەی دەسەڵاتی ''ئیمپێریۆم'' (Imperium) کە لە سەرەتای پاشایەتییەکەیدا لەلایەن کۆڕی گشتیی کوریاتاوە پێی دەبەخشرا. پاشا وەک [[فەرماندەی گشتی]]ی تەواوی سوپای ڕۆم کاری دەکرد و مافی دانانی تەواوی بەرپرسانی دەوڵەتی ھەبوو. پاشا ھەروەھا فەرماندەیەکی بۆ پاسەوانانی تایبەتیی خۆی دادەنا کە جێگری پاشا بوو، لەگەڵ پارێزگارێکی شار بۆ بەڕێوەبردنی ڕۆما لە کاتی نەبوونیدا. === دەسەڵاتی ئایینی === پاشا سەرۆکی باڵای ئایینیی دەوڵەت بوو و نێوەندگیریی نێوان خەڵک و خوداوەندەکانی دەکرد. کۆنترۆڵی ڕۆژژمێری ڕۆمی لە دەستدا بوو و سەرپەرشتیی مەراسیمە ئایینییەکانی دەکرد و بەرپرسانی ئایینیی دەستنیشان دەکرد. پاشا نوما پۆمپیلیوس پۆستی پاپای گەورەی ئایینی (پۆنتیفێکس ماکسیموس)ی دامەزراند کە بنەماکانی ئایینی دێرینی ڕۆمی ڕێکخست. === ھەڵبژاردنی پاشا === کاتێک پاشایەک کۆچی دوایی دەکرد، ڕۆما دەچووە قۆناغی [[سەردەمی وەستاو]] (Interregnum). دەسەڵاتی دەوڵەت دەگەڕایەوە بۆ ئەنجومەنی پیران؛ ئەنجومەنەکە یەکێک لە ئەندامانی خۆی وەک فەرمانڕەوای کاتی (Interrex) بۆ ماوەی پێنج ڕۆژ دەستنیشان دەکرد تا پاشایەکی نوێ پێشنیار بکات. ئەم پرۆسەیە بەردەوام دەبوو تا کاندیدێکی گونجاو دەدۆزرایەوە. پاش پەسەندکردنی لەلایەن ئەنجومەنی پیرانەوە، کاندیدەکە دەخرایە بەردەم کۆڕی گشتیی گەل تا دەنگی لەسەر بدەن. دوای دەنگدان، نیشانەی ڕەزامەندیی خوداوەندەکان لە ڕێگەی ئۆگورەکانەوە (پیاوانی ئایینی) وەردەگیرا و دەسەڵاتی باڵای پێ دەبەخشرا. === ئەنجومەنی پیران === بەپێی نەریت، ڕۆمولوس دوای دامەزراندنی ڕۆما، ئەنجومەنی پیرانی دامەزراند بە دەستنیشانکردنی ١٠٠ کەس لە پیاوە ناودار و دەوڵەمەندەکان کە پێیان دەگوترا ''پاترێس'' (باوکان) و نەوەکانیان بوونە چینی پتریکییەکان (ئەرستۆکراتەکان). دواتر ئەندامانی ئەنجومەنەکە زیادی کرد بۆ ٣٠٠ کەس. ئەنجومەنی پیران وەک دەستەیەکی ڕاوێژکاری بۆ پاشا کاری دەکرد و مافی پەسەندکردن یان ڤیتۆکردنی ئەو یاسایانەی ھەبوو کە پاشا پێشنیاری دەکردن. == پێڕستی پاشاکانی ڕۆما == {| style="margin-left:auto; margin-right:auto;" border="0" width=720px class="wikitable sortable" ! ساڵ !! پاشا !! زانیاری و دەستکەوتە سەرەکییەکان |- | ٧٥٣–٧١٦ پێش زایین || '''ڕۆمولوس''' || دامەزرێنەری ڕۆما؛ دامەزراندنی ئەنجومەنی پیران و سوپا و دەزگا ئایینییەکان. |- | ٧١٥–٦٧٢ پێش زایین || '''نوما پۆمپیلیوس''' || چاکسازیی ئایینی و دروستکردنی پەرستگای [[جانوس]]؛ دانانی ڕۆژژمێری دوازدە مانگی. |- | ٦٧٢–٦٤٠ پێش زایین || '''تولوس ھۆستیلیوس''' || وێرانکردنی ئەلبا لۆنگا و لکاندنی دانیشتووانەکەی بە ڕۆماوە؛ دروستکردنی باڵەخانەی کوریا ھۆستیلیا بۆ ئەنجومەنی پیران. |- | ٦٤٠–٦١٦ پێش زایین || '''ئانکوس مارکیوس''' || دروستکردنی بەندەری ئۆستیا، دروستکردنی یەکەم پردی دارین بەسەر ڕووباری تیبەر و یەکەم زیندان لەسەر گردی کاپیتۆلین. |- | ٦١٦–٥٧٨ پێش زایین || '''تارکوینیوس پریسکووس''' || یەکەم پاشای بەڕەچەڵەک ئیتروسکی؛ دروستکردنی مەکۆی گەورە (سیرکوس ماکسیموس) و ئاوەڕۆی گەورە (کلوئاکا ماکسیما). |- | ٥٧٨–٥٣٤ پێش زایین || '''سێرڤیوس تولیوس''' || ئەنجامدانی یەکەمین [[سەرژمێری]]؛ دامەزراندنی کۆڕی گشتیی سەدەکان و دروستکردنی دیواری سێرڤیوس لە دەوری شارەکە. |- | ٥٣٤–٥٠٩ پێش زایین || '''تارکوینیوس سوپێربوس''' || پاشای کۆتایی ڕۆما؛ تەواوکردنی پەرستگای [[جووپیتەر]]؛ ڕووخانی پاشایەتی و دامەزراندنی کۆماری ڕۆمانی. |} === ڕۆمولوس === [[File:Rome in 753 BC.png|thumb|نەخشەی تۆپۆگرافیی ڕۆما لە کاتی دامەزراندنیدا لە ٧٥٣ پێش زایین]] ڕۆمولوس بەپێی ئەفسانە کوڕی ڕیا سیلڤیا و خوداوەند [[مارس (میتۆلۆژیا)|مارس]] بوو، و یەکەم پاشا و دامەزرێنەری ڕۆما بوو. دوای ئەوەی لەگەڵ ڕیموسی برای دەسەڵاتیان لە ئەلبا لۆنگا گەڕاندەوە بۆ باپیرەیان، بڕیاریان دا شارێک لە شوێنی ڕزگاربوونی سەردەمی منداڵییان دروست بکەن. دوای کوژرانی ڕیموس لە کێشەیەکدا، ڕۆمولوس شارەکەی لەسەر گردی پالاتین دروست کرد و ڕێگەی بە ھەموو کەسێک دا، لەوانەش کۆیلە و ھەڵاتووەکان، وەک ھاووڵاتی لە شارەکەدا نیشتەجێ ببن.<ref>Livy, ''Ab urbe condita'', 1:8</ref> بۆ دابینکردنی ژن بۆ دانیشتووانی شارەکە، ڕۆمولوس ئاھەنگێکی ڕێکخست و خەڵکی سابینی بانگھێشت کرد، کە تێیدا ڕۆمانییەکان دەستیان دایە [[فڕاندنی بووک|ڕفاندنی بەکۆمەڵی ژنانی سابین]]. ئەم کارە بووە ھۆی ھەڵگیرسانی شەڕ، بەڵام ژنە ڕفێندراوەکان لە کاتی شەڕدا نێوەندگیرییان کرد و شەڕەکە وەستا؛ لە ئەنجامدا ڕۆمانییەکان و سابینەکان لە یەک شانشیندا یەکیان گرت و ڕۆمولوس لەگەڵ پاشای سابین (تیتوس تاتیوس) بە ھاوبەشی فەرمانڕەواییان کرد.<ref>Livy, ''Ab urbe condita'', 1:9–13</ref><ref name="Everitt2012p21">Everitt 2012, pp. 21–22.</ref> ڕۆمولوس بۆ ماوەی ٣٧ ساڵ حوکمی کرد.<ref>Livy, ''Ab urbe condita'', 1.21</ref> بەپێی ئەفسانەکان، لە تەمەنی پەنجاوچوار ساڵیدا لە کاتی پشکنینی سوپاکەیدا لەناو گەردەلوولێکدا ون بوو و خەڵک باوەڕیان وابوو کە بووەتە خوداوەند کویرینوس.<ref>Plutarch, ''Life of Romulus'', 28</ref> === نوما پۆمپیلیوس === دوای مردنی ڕۆمولوس، نوما پۆمپیلیوسی سابینی بەھۆی دادپەروەری و لەخواترسانییەوە لەلایەن خەڵک و ئەنجومەنی پیرانەوە وەک پاشا ھەڵبژێردرا.<ref name="Everitt2012p25">Everitt 2012, pp. 25–26.</ref> سەردەمی دەسەڵاتی نوما (٤٣ ساڵ) بە ئاشتی و چاکسازیی ئایینی ناسراوە. ئەو پەرستگای [[جانوس]]ی دروست کرد و دەرگاکانی پەرستگاکەی لە کاتی ئاشتیدا داخست کە لە تەواوی سەردەمی ئەودا بە داخراوی مانەوە.<ref name="Livy119">Livy, ''Ab urbe condita'', 1:19</ref> نوما دەستەی کچانی پاکیزەی ڤێستا (ڤێستاڵ) و قەشەکانی خوداوەندەکانی [[جووپیتەر]] و مارسی دامەزراند و مانگەکانی کانوونی دووەم و شوباتی بۆ ڕۆژژمێر زیاد کرد تا ببێتە دوازدە مانگ.<ref name="Livy119"/> === تولوس ھۆستیلیوس === تولوس پاشایەکی جەنگاوەر بوو؛ شەڕی دژی ئەلبا لۆنگا، فیدینای و سابینەکان بەرپاکرد. لە سەردەمی ئەودا شاری ئەلبا لۆنگا بەتەواوی وێران کرا و دانیشتووانەکەی گوازرانەوە بۆ ڕۆما.<ref>Matyszak 2003, pp. 26–28.</ref> ئەو باڵەخانەی فەرمیی ئەنجومەنی پیرانی بە ناوی «کوریا ھۆستیلیا» دروست کرد کە بۆ ماوەی ٥٦٢ ساڵ مایەوە. بەپێی گێڕانەوەی لیڤی، تولوس بەھۆی پشتگوێخستنی خوداوەندەکانەوە، لە کۆتایی تەمەنیدا بە بروسکەی جووپیتەر لەگەڵ ماڵەکەیدا سووتێنرا و گیانی لەدەست دا.<ref>Livy, ''Ab urbe condita'', 1:31</ref> === ئانکوس مارکیوس === ئانکوس نەوەی نوما پۆمپیلیوس بوو و ھاوشێوەی باپیرەی، پاشایەکی ئاشتیخواز بوو. ئەو گردی یانیکولومی لە بەری ڕۆژئاوای ڕووباری تیبەر قایم کرد و یەکەم پردی دارینی بەسەر ڕووبارەکەدا دروست کرد. ھەروەھا بەندەری ئۆستیای لەسەر دەریای تیرێن دامەزراند و کانەکانی خوێی لە ناوچەکەدا ڕێکخست.<ref>Matyszak 2003, p. 31.</ref> لە سەردەمی ئەودا لاتینییە بەزێنراوەکان بۆ سەر گردی ئاڤێنتین گوازرانەوە کە بووە بنەمای دروستبوونی چینی پلێبی (خەڵکی ئاسایی) لە ڕۆمادا.<ref>Matyszak 2003, p. 31.</ref> === تارکوینیوس پریسکووس === پریسکووس یەکەم پاشای ئیتروسکی بوو؛ دوای کۆچکردنی بۆ ڕۆما بووە جێی متمانەی ئانکوس مارکیوس و وەک کوڕی خۆی پەروەردەی کرد. لە کاتی پاشایەتیدا، سنوورەکانی ڕۆمای فراوان کرد و بە تاڵانیی شەڕەکان دەستی کرد بە دروستکردنی شوێنە گشتییە گەورەکان، لەوانەش سیستمی ئاوەڕۆی گەورە (کلوئاکا ماکسیما) کە زۆنگاوەکانی نێوان گردەکانی ڕۆمای وشک کردەوە، و لە شوێنی ئەودا [[ڕۆما|مەکۆی ڕۆمانی]] (فۆڕەم) دروست کرا.<ref>Everitt 2012, p. 30.</ref> ھەروەھا یاریگای گەورەی سیرکوس ماکسیموسی بۆ پێشبڕکێی گالیسکەکان دروست کرد.<ref>Everitt 2012, p. 28.</ref> پریسکووس دوای ٣٨ ساڵ پاشایەتی لە پیلانگێڕییەکدا لەلایەن کوڕانی ئانکوس مارکیوسەوە کوژرا.<ref>Matyszak 2003, p. 36.</ref> === سێرڤیوس تولیوس === سێرڤیوس زاوای پریسکووس بوو و دووەم پاشای بەڕەچەڵەک ئیتروسکی بوو. ئەو یەکەمین [[سەرژمێری]]ی لە مێژووی ڕۆمدا ئەنجامدا کە خەڵکەکەی بەپێی ئاستی دارایی و سامان دابەش کرد بۆ پێنج چینی ئابووری و کۆڕی گشتیی سەدەکانی (Centuriate Assembly) پێکھێنا.<ref>Matyszak 2003, pp. 38–39.</ref> ھەروەھا دیواری بەناوبانگی سێرڤیوسی بە دەوری حەوت گردەکەی ڕۆمادا دروست کرد و پەرستگای دیانای لەسەر گردی ئاڤێنتین بنیات نا. سێرڤیوس دوای ٤٤ ساڵ فەرمانڕەوایی، لە پیلانگێڕییەکدا لەلایەن تولیا (کچەکەی) و تارکوینیوس سوپێربوسی زاوایەوە کوژرا.<ref>Matyszak 2003, pp. 38–39.</ref> ئیمپراتۆر [[کلاودیوس]] لە سەدەی یەکەمی زایینیدا سێرڤیوسی لەگەڵ کەسایەتیی مێژوویی ئیتروسکی بە ناوی «ماستارنا» بە یەک داناوە.<ref name="Momigliano1989p94">Momigliano 1989, pp. 94–96.</ref> === تارکوینیوس سوپێربوس و ڕووخانی پاشایەتی === [[File:Map Italy around 500 b.C. - Touring Club Italiano CART-TRC-40.jpg|thumb|نەخشەی ئیتاڵیا لە دەوروبەری ساڵی ٥٠٠ پێش زایین]] حەوتەمین و دوا پاشای ڕۆما، لوکیوس تارکوینیوس سوپێربوس (تارکوینی لەخۆبایی) بوو. سەردەمی دەسەڵاتی ئەو بە بەکارھێنانی توندوتیژی، ترساندن و بێڕێزیکردن بە نەریتە کۆنەکان و ئەنجومەنی پیران ناسراوە.<ref name="Matyszak2003p41">Matyszak 2003, p. 41.</ref> ئەو پەرستگای گەورەی جووپیتەری لەسەر گردی کاپیتۆلین تەواو کرد. گرژییەکان گەیشتنە لوتکە کاتێک سێکستۆس تارکوینیوسی کوڕی پاشا دەستدرێژیی کردە سەر لوکریشیا کە ژنێکی خانەدانی ڕۆمانی بوو؛ لوکریشیا دوای گێڕانەوەی ڕووداوەکە بۆ کەسوکارەکەی، خۆی کوشت تا شەرەفی خێزانەکەی بپارێزێت.<ref name="Matyszak2003p42">Matyszak 2003, pp. 42–45.</ref> ئەم ڕووداوە بووە ھۆی بەرپابوونی شۆڕشێک بە سەرکردایەتیی لوکیوس یونیوس بروتوس و لوکیوس تارکوینیوس کۆلاتینوس، کە لە ئەنجامدا تارکوینیوس و خێزانەکەی لە ساڵی ٥٠٩ پێش زایین لە ڕۆما وەدەرنران و کۆتایی بە دەسەڵاتی پاشایەتی ھات.<ref name="Matyszak2003p42"/> بە وەدەرنانی پاشا، [[کۆماری ڕۆمانی]] دامەزرا و بروتوس و کۆلاتینوس بوونە یەکەمین [[کۆنسوڵی ڕۆم|کۆنسوڵەکانی ڕۆم]].<ref name="Cornell2016">{{Cite web |last=Cornell |first=Tim |date=2016-03-07 |title=Porsen(n)a, Lars |url=https://oxfordre.com/classics/view/10.1093/acrefore/9780199381135.001.0001/acrefore-9780199381135-e-5260 |website=Oxford Classical Dictionary |doi=10.1093/acrefore/9780199381135.013.5260 |isbn=978-0-19-938113-5}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[ڕۆمای کۆن]] * [[کۆماری ڕۆمانی]] * [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]] * [[مێژووی ئیتاڵیا]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{DEFAULTSORT:Roman Kingdom}} {{پۆلی کۆمنز|Roman Kingdom}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|وڵاتەکان}} [[پۆل:شانشینی ڕۆم]] [[پۆل:ڕۆمای کۆن]] [[پۆل:مێژووی ئیتاڵیا]] [[پۆل:شانشینە پێشووەکان]] [[پۆل:دەوڵەت و خاکەکانی دامەزراو لە سەدەی ٨ەمی پێش زایین]] [[پۆل:دەوڵەت و خاکەکانی ھەڵوەشاوە لە سەدەی ٦ەمی پێش زایین]] [[پۆل:ھەڵوەشێنراوەکانی سەدەی شەشەمی پێش زایین]] [[پۆل:پێڕستەکانی پاشاکان]] [[پۆل:ویلایەت و ناوچە ھەڵوەشێنراوەکانی سەدەی شەشەمی پێش زایین]] c6qwob3d8xkqtcx590wrm7drayt7lxr 0 303587 1661123 2026-09-05T14:51:49Z DiyarKamaran 50583 پەڕەی دروست کرد بە «{{Infobox person | name = ستیڤن ئێروین | image = Steve Irwin December 2005 (4x5 cropped).jpg | caption = ستیڤن لە ساڵی ٢٠٠٥دا | birth_name = Stephen Robert Irwin | birth_date = {{birth date|1962|2|22}} | birth_place = [[ڤیکتۆریا (ئوسترالیا)|ڤیکتۆریا]]، [[ئوسترالیا]] | death_date = {{death date and age|2006|9|4|1962|2|...»ەوە 1661123 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ستیڤن ئێروین | image = Steve Irwin December 2005 (4x5 cropped).jpg | caption = ستیڤن لە ساڵی ٢٠٠٥دا | birth_name = Stephen Robert Irwin | birth_date = {{birth date|1962|2|22}} | birth_place = [[ڤیکتۆریا (ئوسترالیا)|ڤیکتۆریا]]، [[ئوسترالیا]] | death_date = {{death date and age|2006|9|4|1962|2|22}} | death_place = کەنارەئاوی بات، [[کوینزلەند]]، ئوسترالیا | death_cause = پێوەدانی ماسیی سەفەن بەر سنگی | resting_place = باخچەی ئاژەڵانی ئوسترالیا، بیروا، کوینزلاند | years_active = ١٩٩١–٢٠٠٦ | occupation = [[مێژووی سروشتی|ژینگەناس]]، [[گیانلەبەرناسی|گیانلەبەرناس]]، پارێزەری ژینگە، کەسایەتیی تەلەڤزیۆنی، [[خشۆکناسی]] | father = بۆب ئێروین | spouse = تێری ئێروین (ز. ١٩٩٢) | children = بیندی ئێروین<br />ڕۆبەرت ئێروین | website = {{URL|https://australiazoo.com.au}} | signature = Steve Irwin's signature.svg }} '''ستیڤن ڕۆبەرت ئێروین''' (٢٢ی شوباتی ١٩٦٢{{spnd}}٤ی ئەیلوولی ٢٠٠٦) کەسێکی ئوسترالی بوو کە کاری پاراستنی سروشت، [[ژینگەخوازی|پاراستنی ژینگە]]، بەخێوکردنی ئاژەڵان لە باخچەی ئاژەڵان، پێشکەشکاریی تەلەڤزیۆنی، و فێرکردنی خەڵک دەربارەی ئاژەڵە کێوییەکانی دەکرد. ناسراو بوو "'''ڕاوچیی تیمساحەکان'''"، ئەم ناسناوە بە مانای کوشتنی تیمساح ناهێت؛ بەڵکو ئاماژەیە بۆ شێوازی تایبەتی ئەو لە گرتن و گواستنەوەی تیمساحەکان لە شوێنە ئاوەدانەکانەوە بۆ ناوچەی پارێزراو تا لە دەستی مرۆڤ ڕزگاریان بێت. ئەو بە کەسایەتییەکی کاریگەر لە کەلتووری ئوسترالیا<ref>{{cite web | title=The Ultimate List of Famous Australian Icons for Content Creation | date=20 August 2024 | url=https://mindesigns.com.au/blog/famous-australian-icons/ |access-date=20 August 2024|website=Mindesigns|last=Parra|first=Santiago}}</ref><ref>{{cite web |last=Alder |first=Joe |date=18 December 2024 |title=The Most Googled Australians - Who's Popular in 2025? |url=https://rocketagency.com.au/blog/most-googled-australians |access-date=18 December 2024 |website=Rocket Agency}}</ref> و وەکو یەکێک لە گەورەترین پارێزەرانی [[ژیانی کێوی]] دادەنرێت.<ref>{{cite web |date=15 November 2024 |title=What We Can Learn from Steve Irwin |url=https://www.zoolabuk.com/post/what-we-can-learn-from-steve-irwin |access-date=15 November 2024 |website=ZooLab UK}}</ref><ref>{{cite web |last=Hausheer |first=Justine E. |date=11 August 2020 |title=The Crocodile Hunter Was My Childhood Hero |url=https://blog.nature.org/2020/08/11/the-crocodile-hunter-was-my-childhood-hero/ |access-date=11 August 2020 |website=Cool Green Science}}</ref> ئێروین لەناو [[تیمساح]] و [[خشۆک|خشۆکەکانی]] تردا گەورە بوو و فێری زانیاریی دەربارەیان بوو لەلایەن باوکییەوە، بۆب ئێروین. لە کۆتاییەکانی دەیەی ١٩٩٠دا ناوودەنگی نێودەوڵەتیی بەدەستهێنا لە ڕێگەی ''ڕاوچیی تیمساحەکان''، کە زنجیرەیەکی بەڵگەنامەیی جیهانی بوو دەربارەی [[ژیانی کێوی]]، بە هاوبەشی لەگەڵ هاوسەرەکەی تێری ئێروین پێشکەشی دەکرد. هەروەها ئەم ژن و مێردە بەرنامەکانی ''دۆسیەکانی کرۆک''، ''یاداشتەکانی ڕاوچیی تیمساحەکان''، و ''نەوەی نوێی پزیشکانی ئاژەڵان''یان پێشکەش دەکرد. ئەوان بە هاوبەشی خاوەندارێتی و بەڕێوەبردنی باخچەی ئاژەڵانی ئوسترالیایان دەکرد، کە لەلایەن دایک و باوکی ستیڤن ئێروینەوە لە بیروا، [[کوینزلەند]] دامەزرابوو. خاوەنی دوو منداڵن بە ناوەکانی بیندی ئێروین و [[ڕۆبەرت ئێروین]]. لە ٤ی ئەیلوولی ٢٠٠٦دا، ئێروین بەهۆی برینێکەوە کە ماسییەکی سەفەن (جۆرە ماسییەکی پانی ژێر ئاوە کە کلکێکی تیژ و ژەهراویی هەیە بۆ بەرگری لە خۆی. ستیڤن لە کاتی مەلەکردندا لەسەر ئاستێکی نزیک لە ماسییەکە، بە هەڵە لەلایەن کلکی ماسییەکەوە ڕاستەوخۆ بەر سنگی کەوت و بووە هۆی وەستانی دڵی) پێیوەی دا گیانی لەدەستدا لە کاتی وێنەگرتنی بەڵگەنامەیییەکی ژێر ئاو لە [[بەربەستی مەزنی ڕیف]]دا. گیانلەدەستدانی بووە هەواڵێکی جیهانی و شەپۆلێک لە خەمباری و شۆکی لێکەوتەوە لەلایەن هەواداران، دەزگاکانی ڕاگەیاندن، حکومەتەکان و ڕێکخراوە قازانج نەویستەکانەوە. چەندین باخچەی گشتی، باخچەی ئاژەڵان، شەقام، کەشتیی «سافیار ستیڤن ئێروین»، جۆرە [[کەسپک|شەیتانۆکەیەک]] بە ناوی «کریكی ستیڤن ئێروینی»، و [[گەڕەستێرۆچکە]]ی ٥٧٥٦٧ کریكی بە ڕێزلێنان لە ناوی ئەو ناونراون. خێزانی ئێروین بەردەوامن لە بەڕێوەبردنی باخچەی ئاژەڵانی ئوسترالیا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}}{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئوسترالیا}} 3un6im982omhid6qpey96dztbjbvy8u 1661146 1661123 2026-09-05T14:59:01Z DiyarKamaran 50583 DiyarKamaran پەڕەی [[ستیڤن ئێروین]]ی گواستەوە بۆ [[ستیڤ ئێروین]]: ناوی شیاوتر 1661123 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ستیڤن ئێروین | image = Steve Irwin December 2005 (4x5 cropped).jpg | caption = ستیڤن لە ساڵی ٢٠٠٥دا | birth_name = Stephen Robert Irwin | birth_date = {{birth date|1962|2|22}} | birth_place = [[ڤیکتۆریا (ئوسترالیا)|ڤیکتۆریا]]، [[ئوسترالیا]] | death_date = {{death date and age|2006|9|4|1962|2|22}} | death_place = کەنارەئاوی بات، [[کوینزلەند]]، ئوسترالیا | death_cause = پێوەدانی ماسیی سەفەن بەر سنگی | resting_place = باخچەی ئاژەڵانی ئوسترالیا، بیروا، کوینزلاند | years_active = ١٩٩١–٢٠٠٦ | occupation = [[مێژووی سروشتی|ژینگەناس]]، [[گیانلەبەرناسی|گیانلەبەرناس]]، پارێزەری ژینگە، کەسایەتیی تەلەڤزیۆنی، [[خشۆکناسی]] | father = بۆب ئێروین | spouse = تێری ئێروین (ز. ١٩٩٢) | children = بیندی ئێروین<br />ڕۆبەرت ئێروین | website = {{URL|https://australiazoo.com.au}} | signature = Steve Irwin's signature.svg }} '''ستیڤن ڕۆبەرت ئێروین''' (٢٢ی شوباتی ١٩٦٢{{spnd}}٤ی ئەیلوولی ٢٠٠٦) کەسێکی ئوسترالی بوو کە کاری پاراستنی سروشت، [[ژینگەخوازی|پاراستنی ژینگە]]، بەخێوکردنی ئاژەڵان لە باخچەی ئاژەڵان، پێشکەشکاریی تەلەڤزیۆنی، و فێرکردنی خەڵک دەربارەی ئاژەڵە کێوییەکانی دەکرد. ناسراو بوو "'''ڕاوچیی تیمساحەکان'''"، ئەم ناسناوە بە مانای کوشتنی تیمساح ناهێت؛ بەڵکو ئاماژەیە بۆ شێوازی تایبەتی ئەو لە گرتن و گواستنەوەی تیمساحەکان لە شوێنە ئاوەدانەکانەوە بۆ ناوچەی پارێزراو تا لە دەستی مرۆڤ ڕزگاریان بێت. ئەو بە کەسایەتییەکی کاریگەر لە کەلتووری ئوسترالیا<ref>{{cite web | title=The Ultimate List of Famous Australian Icons for Content Creation | date=20 August 2024 | url=https://mindesigns.com.au/blog/famous-australian-icons/ |access-date=20 August 2024|website=Mindesigns|last=Parra|first=Santiago}}</ref><ref>{{cite web |last=Alder |first=Joe |date=18 December 2024 |title=The Most Googled Australians - Who's Popular in 2025? |url=https://rocketagency.com.au/blog/most-googled-australians |access-date=18 December 2024 |website=Rocket Agency}}</ref> و وەکو یەکێک لە گەورەترین پارێزەرانی [[ژیانی کێوی]] دادەنرێت.<ref>{{cite web |date=15 November 2024 |title=What We Can Learn from Steve Irwin |url=https://www.zoolabuk.com/post/what-we-can-learn-from-steve-irwin |access-date=15 November 2024 |website=ZooLab UK}}</ref><ref>{{cite web |last=Hausheer |first=Justine E. |date=11 August 2020 |title=The Crocodile Hunter Was My Childhood Hero |url=https://blog.nature.org/2020/08/11/the-crocodile-hunter-was-my-childhood-hero/ |access-date=11 August 2020 |website=Cool Green Science}}</ref> ئێروین لەناو [[تیمساح]] و [[خشۆک|خشۆکەکانی]] تردا گەورە بوو و فێری زانیاریی دەربارەیان بوو لەلایەن باوکییەوە، بۆب ئێروین. لە کۆتاییەکانی دەیەی ١٩٩٠دا ناوودەنگی نێودەوڵەتیی بەدەستهێنا لە ڕێگەی ''ڕاوچیی تیمساحەکان''، کە زنجیرەیەکی بەڵگەنامەیی جیهانی بوو دەربارەی [[ژیانی کێوی]]، بە هاوبەشی لەگەڵ هاوسەرەکەی تێری ئێروین پێشکەشی دەکرد. هەروەها ئەم ژن و مێردە بەرنامەکانی ''دۆسیەکانی کرۆک''، ''یاداشتەکانی ڕاوچیی تیمساحەکان''، و ''نەوەی نوێی پزیشکانی ئاژەڵان''یان پێشکەش دەکرد. ئەوان بە هاوبەشی خاوەندارێتی و بەڕێوەبردنی باخچەی ئاژەڵانی ئوسترالیایان دەکرد، کە لەلایەن دایک و باوکی ستیڤن ئێروینەوە لە بیروا، [[کوینزلەند]] دامەزرابوو. خاوەنی دوو منداڵن بە ناوەکانی بیندی ئێروین و [[ڕۆبەرت ئێروین]]. لە ٤ی ئەیلوولی ٢٠٠٦دا، ئێروین بەهۆی برینێکەوە کە ماسییەکی سەفەن (جۆرە ماسییەکی پانی ژێر ئاوە کە کلکێکی تیژ و ژەهراویی هەیە بۆ بەرگری لە خۆی. ستیڤن لە کاتی مەلەکردندا لەسەر ئاستێکی نزیک لە ماسییەکە، بە هەڵە لەلایەن کلکی ماسییەکەوە ڕاستەوخۆ بەر سنگی کەوت و بووە هۆی وەستانی دڵی) پێیوەی دا گیانی لەدەستدا لە کاتی وێنەگرتنی بەڵگەنامەیییەکی ژێر ئاو لە [[بەربەستی مەزنی ڕیف]]دا. گیانلەدەستدانی بووە هەواڵێکی جیهانی و شەپۆلێک لە خەمباری و شۆکی لێکەوتەوە لەلایەن هەواداران، دەزگاکانی ڕاگەیاندن، حکومەتەکان و ڕێکخراوە قازانج نەویستەکانەوە. چەندین باخچەی گشتی، باخچەی ئاژەڵان، شەقام، کەشتیی «سافیار ستیڤن ئێروین»، جۆرە [[کەسپک|شەیتانۆکەیەک]] بە ناوی «کریكی ستیڤن ئێروینی»، و [[گەڕەستێرۆچکە]]ی ٥٧٥٦٧ کریكی بە ڕێزلێنان لە ناوی ئەو ناونراون. خێزانی ئێروین بەردەوامن لە بەڕێوەبردنی باخچەی ئاژەڵانی ئوسترالیا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}}{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئوسترالیا}} 3un6im982omhid6qpey96dztbjbvy8u 1661155 1661146 2026-09-05T15:02:09Z DiyarKamaran 50583 1661155 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ستیڤ ئێروین | image = Steve Irwin December 2005 (4x5 cropped).jpg | caption = ستیڤن لە ساڵی ٢٠٠٥دا | birth_name = Stephen Robert Irwin | birth_date = {{birth date|1962|2|22}} | birth_place = [[ڤیکتۆریا (ئوسترالیا)|ڤیکتۆریا]]، [[ئوسترالیا]] | death_date = {{death date and age|2006|9|4|1962|2|22}} | death_place = کەنارەئاوی بات، [[کوینزلەند]]، ئوسترالیا | death_cause = پێوەدانی ماسیی سەفەن بەر سنگی | resting_place = باخچەی ئاژەڵانی ئوسترالیا، بیروا، کوینزلاند | years_active = ١٩٩١–٢٠٠٦ | occupation = [[مێژووی سروشتی|ژینگەناس]]، [[گیانلەبەرناسی|گیانلەبەرناس]]، پارێزەری ژینگە، کەسایەتیی تەلەڤزیۆنی، [[خشۆکناسی]] | father = بۆب ئێروین | spouse = تێری ئێروین (ز. ١٩٩٢) | children = بیندی ئێروین<br />ڕۆبەرت ئێروین | website = {{URL|https://australiazoo.com.au}} | signature = Steve Irwin's signature.svg }} '''ستیڤن ڕۆبەرت ئێروین''' (٢٢ی شوباتی ١٩٦٢{{spnd}}٤ی ئەیلوولی ٢٠٠٦) کەسێکی ئوسترالی بوو کە کاری پاراستنی سروشت، [[ژینگەخوازی|پاراستنی ژینگە]]، بەخێوکردنی ئاژەڵان لە باخچەی ئاژەڵان، پێشکەشکاریی تەلەڤزیۆنی، و فێرکردنی خەڵک دەربارەی ئاژەڵە کێوییەکانی دەکرد. ناسراو بوو "'''ڕاوچیی تیمساحەکان'''"، ئەم ناسناوە بە مانای کوشتنی تیمساح ناهێت؛ بەڵکو ئاماژەیە بۆ شێوازی تایبەتی ئەو لە گرتن و گواستنەوەی تیمساحەکان لە شوێنە ئاوەدانەکانەوە بۆ ناوچەی پارێزراو تا لە دەستی مرۆڤ ڕزگاریان بێت. ئەو بە کەسایەتییەکی کاریگەر لە کەلتووری ئوسترالیا<ref>{{cite web | title=The Ultimate List of Famous Australian Icons for Content Creation | date=20 August 2024 | url=https://mindesigns.com.au/blog/famous-australian-icons/ |access-date=20 August 2024|website=Mindesigns|last=Parra|first=Santiago}}</ref><ref>{{cite web |last=Alder |first=Joe |date=18 December 2024 |title=The Most Googled Australians - Who's Popular in 2025? |url=https://rocketagency.com.au/blog/most-googled-australians |access-date=18 December 2024 |website=Rocket Agency}}</ref> و وەکو یەکێک لە گەورەترین پارێزەرانی [[ژیانی کێوی]] دادەنرێت.<ref>{{cite web |date=15 November 2024 |title=What We Can Learn from Steve Irwin |url=https://www.zoolabuk.com/post/what-we-can-learn-from-steve-irwin |access-date=15 November 2024 |website=ZooLab UK}}</ref><ref>{{cite web |last=Hausheer |first=Justine E. |date=11 August 2020 |title=The Crocodile Hunter Was My Childhood Hero |url=https://blog.nature.org/2020/08/11/the-crocodile-hunter-was-my-childhood-hero/ |access-date=11 August 2020 |website=Cool Green Science}}</ref> ئێروین لەناو [[تیمساح]] و [[خشۆک|خشۆکەکانی]] تردا گەورە بوو و فێری زانیاریی دەربارەیان بوو لەلایەن باوکییەوە، بۆب ئێروین. لە کۆتاییەکانی دەیەی ١٩٩٠دا ناوودەنگی نێودەوڵەتیی بەدەستهێنا لە ڕێگەی ''ڕاوچیی تیمساحەکان''، کە زنجیرەیەکی بەڵگەنامەیی جیهانی بوو دەربارەی [[ژیانی کێوی]]، بە هاوبەشی لەگەڵ هاوسەرەکەی تێری ئێروین پێشکەشی دەکرد. هەروەها ئەم ژن و مێردە بەرنامەکانی ''دۆسیەکانی کرۆک''، ''یاداشتەکانی ڕاوچیی تیمساحەکان''، و ''نەوەی نوێی پزیشکانی ئاژەڵان''یان پێشکەش دەکرد. ئەوان بە هاوبەشی خاوەندارێتی و بەڕێوەبردنی باخچەی ئاژەڵانی ئوسترالیایان دەکرد، کە لەلایەن دایک و باوکی ستیڤن ئێروینەوە لە بیروا، [[کوینزلەند]] دامەزرابوو. خاوەنی دوو منداڵن بە ناوەکانی بیندی ئێروین و [[ڕۆبەرت ئێروین]]. لە ٤ی ئەیلوولی ٢٠٠٦دا، ئێروین بەهۆی برینێکەوە کە ماسییەکی سەفەن{{تێبینی|جۆرە ماسییەکی پانی ژێر ئاوە کە کلکێکی تیژ و ژەهراویی هەیە بۆ بەرگری لە خۆی. ستیڤ لە کاتی مەلەکردندا لەسەر ئاستێکی نزیک لە ماسییەکە، بە هەڵە لەلایەن کلکی ماسییەکەوە ڕاستەوخۆ بەر سنگی کەوت و بووە هۆی وەستانی دڵی}} پێیوەی دا گیانی لەدەستدا لە کاتی وێنەگرتنی بەڵگەنامەیییەکی ژێر ئاو لە [[بەربەستی مەزنی ڕیف]]دا. گیانلەدەستدانی بووە هەواڵێکی جیهانی و شەپۆلێک لە خەمباری و شۆکی لێکەوتەوە لەلایەن هەواداران، دەزگاکانی ڕاگەیاندن، حکومەتەکان و ڕێکخراوە قازانج نەویستەکانەوە. چەندین باخچەی گشتی، باخچەی ئاژەڵان، شەقام، کەشتیی «سافیار ستیڤن ئێروین»، جۆرە [[کەسپک|شەیتانۆکەیەک]] بە ناوی «کریكی ستیڤن ئێروینی»، و [[گەڕەستێرۆچکە]]ی ٥٧٥٦٧ کریكی بە ڕێزلێنان لە ناوی ئەو ناونراون. خێزانی ئێروین بەردەوامن لە بەڕێوەبردنی باخچەی ئاژەڵانی ئوسترالیا. == تێبینییەکان == {{پێڕستی تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئوسترالیا}} 2zbwlo65anku4l6ogz2hiusz8uyfl29 1661157 1661155 2026-09-05T15:02:56Z DiyarKamaran 50583 1661157 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ستیڤ ئێروین | image = Steve Irwin December 2005 (4x5 cropped).jpg | caption = ستیڤن لە ساڵی ٢٠٠٥دا | birth_name = Stephen Robert Irwin | birth_date = {{birth date|1962|2|22}} | birth_place = [[ڤیکتۆریا (ئوسترالیا)|ڤیکتۆریا]]، [[ئوسترالیا]] | death_date = {{death date and age|2006|9|4|1962|2|22}} | death_place = کەنارەئاوی بات، [[کوینزلەند]]، ئوسترالیا | death_cause = پێوەدانی ماسیی سەفەن بەر سنگی | resting_place = باخچەی ئاژەڵانی ئوسترالیا، بیروا، کوینزلاند | years_active = ١٩٩١–٢٠٠٦ | occupation = [[مێژووی سروشتی|ژینگەناس]]، [[گیانلەبەرناسی|گیانلەبەرناس]]، پارێزەری ژینگە، کەسایەتیی تەلەڤزیۆنی، [[خشۆکناسی]] | father = بۆب ئێروین | spouse = تێری ئێروین (ز. ١٩٩٢) | children = بیندی ئێروین<br />ڕۆبەرت ئێروین | website = {{URL|https://australiazoo.com.au}} | signature = Steve Irwin's signature.svg }} '''ستیڤن ڕۆبەرت ئێروین''' (٢٢ی شوباتی ١٩٦٢{{spnd}}٤ی ئەیلوولی ٢٠٠٦) کەسێکی ئوسترالی بوو کە کاری پاراستنی سروشت، [[ژینگەخوازی|پاراستنی ژینگە]]، بەخێوکردنی ئاژەڵان لە باخچەی ئاژەڵان، پێشکەشکاریی تەلەڤزیۆنی، و فێرکردنی خەڵک دەربارەی ئاژەڵە کێوییەکانی دەکرد. ناسراو بوو "'''ڕاوچیی تیمساحەکان'''"، ئەم ناسناوە بە مانای کوشتنی تیمساح ناهێت؛ بەڵکو ئاماژەیە بۆ شێوازی تایبەتی ئەو لە گرتن و گواستنەوەی تیمساحەکان لە شوێنە ئاوەدانەکانەوە بۆ ناوچەی پارێزراو تا لە دەستی مرۆڤ ڕزگاریان بێت. ئەو بە کەسایەتییەکی کاریگەر لە کەلتووری ئوسترالیا<ref>{{cite web | title=The Ultimate List of Famous Australian Icons for Content Creation | date=20 August 2024 | url=https://mindesigns.com.au/blog/famous-australian-icons/ |access-date=20 August 2024|website=Mindesigns|last=Parra|first=Santiago}}</ref><ref>{{cite web |last=Alder |first=Joe |date=18 December 2024 |title=The Most Googled Australians - Who's Popular in 2025? |url=https://rocketagency.com.au/blog/most-googled-australians |access-date=18 December 2024 |website=Rocket Agency}}</ref> و وەکو یەکێک لە گەورەترین پارێزەرانی [[ژیانی کێوی]] دادەنرێت.<ref>{{cite web |date=15 November 2024 |title=What We Can Learn from Steve Irwin |url=https://www.zoolabuk.com/post/what-we-can-learn-from-steve-irwin |access-date=15 November 2024 |website=ZooLab UK}}</ref><ref>{{cite web |last=Hausheer |first=Justine E. |date=11 August 2020 |title=The Crocodile Hunter Was My Childhood Hero |url=https://blog.nature.org/2020/08/11/the-crocodile-hunter-was-my-childhood-hero/ |access-date=11 August 2020 |website=Cool Green Science}}</ref> ئێروین لەناو [[تیمساح]] و [[خشۆک|خشۆکەکانی]] تردا گەورە بوو و فێری زانیاریی دەربارەیان بوو لەلایەن باوکییەوە، بۆب ئێروین. لە کۆتاییەکانی دەیەی ١٩٩٠دا ناوودەنگی نێودەوڵەتیی بەدەستهێنا لە ڕێگەی ''ڕاوچیی تیمساحەکان''، کە زنجیرەیەکی بەڵگەنامەیی جیهانی بوو دەربارەی [[ژیانی کێوی]]، بە هاوبەشی لەگەڵ هاوسەرەکەی تێری ئێروین پێشکەشی دەکرد. هەروەها ئەم ژن و مێردە بەرنامەکانی ''دۆسیەکانی کرۆک''، ''یاداشتەکانی ڕاوچیی تیمساحەکان''، و ''نەوەی نوێی پزیشکانی ئاژەڵان''یان پێشکەش دەکرد. ئەوان بە هاوبەشی خاوەندارێتی و بەڕێوەبردنی باخچەی ئاژەڵانی ئوسترالیایان دەکرد، کە لەلایەن دایک و باوکی ستیڤن ئێروینەوە لە بیروا، [[کوینزلەند]] دامەزرابوو. خاوەنی دوو منداڵن بە ناوەکانی بیندی ئێروین و [[ڕۆبەرت ئێروین]]. لە ٤ی ئەیلوولی ٢٠٠٦دا، ئێروین بەهۆی برینێکەوە کە ماسییەکی سەفەن{{تێبینی|جۆرە ماسییەکی پانی ژێر ئاوە کە کلکێکی تیژ و ژەهراویی هەیە بۆ بەرگری لە خۆی. ستیڤ لە کاتی مەلەکردندا لەسەر ئاستێکی نزیک لە ماسییەکە، بە هەڵە لەلایەن کلکی ماسییەکەوە ڕاستەوخۆ بەر سنگی کەوت و بووە هۆی وەستانی دڵی}} پێیوەی دا گیانی لەدەستدا لە کاتی وێنەگرتنی بەڵگەنامەیییەکی ژێر ئاو لە [[بەربەستی مەزنی ڕیف]]دا. گیانلەدەستدانی بووە هەواڵێکی جیهانی و شەپۆلێک لە خەمباری و شۆکی لێکەوتەوە لەلایەن هەواداران، دەزگاکانی ڕاگەیاندن، حکومەتەکان و ڕێکخراوە قازانج نەویستەکانەوە. چەندین باخچەی گشتی، باخچەی ئاژەڵان، شەقام، کەشتیی «سافیار ستیڤن ئێروین»، جۆرە [[کەسپک|شەیتانۆکەیەک]] بە ناوی «کریكی ستیڤن ئێروینی»، و [[گەڕەستێرۆچکە]]ی ٥٧٥٦٧ کریكی بە ڕێزلێنان لە ناوی ئەو ناونراون. خێزانی ئێروین بەردەوامن لە بەڕێوەبردنی باخچەی ئاژەڵانی ئوسترالیا. == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئوسترالیا}} 3rjn6v53489ioq068u4j9rsol8hmc6y 1661163 1661157 2026-09-05T15:07:19Z DiyarKamaran 50583 1661163 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ستیڤ ئێروین | image = Steve Irwin December 2005 (4x5 cropped).jpg | caption = ستیڤن لە ساڵی ٢٠٠٥دا | birth_name = ستیڤن ڕۆبەرت ئێروین | birth_date = {{birth date|1962|2|22}} | birth_place = [[ڤیکتۆریا (ئوسترالیا)|ڤیکتۆریا]]، [[ئوسترالیا]] | death_date = {{death date and age|2006|9|4|1962|2|22}} | death_place = کەنارەئاوی بات، [[کوینزلەند]]، ئوسترالیا | death_cause = پێوەدانی ماسیی سەفەن بەر سنگی | resting_place = باخچەی ئاژەڵانی ئوسترالیا، بیروا، کوینزلاند | years_active = ١٩٩١–٢٠٠٦ | occupation = [[مێژووی سروشتی|ژینگەناس]]، [[گیانلەبەرناسی|گیانلەبەرناس]]، پارێزەری ژینگە، کەسایەتیی تەلەڤزیۆنی، [[خشۆکناسی]] | father = بۆب ئێروین | spouse = تێری ئێروین (ز. ١٩٩٢) | children = بیندی ئێروین<br />ڕۆبەرت ئێروین | website = {{URL|https://australiazoo.com.au}} | signature = Steve Irwin's signature.svg }} '''ستیڤن ڕۆبەرت ئێروین''' (٢٢ی شوباتی ١٩٦٢{{spnd}}٤ی ئەیلوولی ٢٠٠٦) کەسێکی ئوسترالی بوو کە کاری پاراستنی سروشت، [[ژینگەخوازی|پاراستنی ژینگە]]، بەخێوکردنی ئاژەڵان لە باخچەی ئاژەڵان، پێشکەشکاریی تەلەڤزیۆنی، و فێرکردنی خەڵک دەربارەی ئاژەڵە کێوییەکانی دەکرد. ناسراو بوو "'''ڕاوچیی تیمساحەکان'''"، ئەم ناسناوە بە مانای کوشتنی تیمساح ناهێت؛ بەڵکو ئاماژەیە بۆ شێوازی تایبەتی ئەو لە گرتن و گواستنەوەی تیمساحەکان لە شوێنە ئاوەدانەکانەوە بۆ ناوچەی پارێزراو تا لە دەستی مرۆڤ ڕزگاریان بێت. ئەو بە کەسایەتییەکی کاریگەر لە کەلتووری ئوسترالیا<ref>{{cite web | title=The Ultimate List of Famous Australian Icons for Content Creation | date=20 August 2024 | url=https://mindesigns.com.au/blog/famous-australian-icons/ |access-date=20 August 2024|website=Mindesigns|last=Parra|first=Santiago}}</ref><ref>{{cite web |last=Alder |first=Joe |date=18 December 2024 |title=The Most Googled Australians - Who's Popular in 2025? |url=https://rocketagency.com.au/blog/most-googled-australians |access-date=18 December 2024 |website=Rocket Agency}}</ref> و وەکو یەکێک لە گەورەترین پارێزەرانی [[ژیانی کێوی]] دادەنرێت.<ref>{{cite web |date=15 November 2024 |title=What We Can Learn from Steve Irwin |url=https://www.zoolabuk.com/post/what-we-can-learn-from-steve-irwin |access-date=15 November 2024 |website=ZooLab UK}}</ref><ref>{{cite web |last=Hausheer |first=Justine E. |date=11 August 2020 |title=The Crocodile Hunter Was My Childhood Hero |url=https://blog.nature.org/2020/08/11/the-crocodile-hunter-was-my-childhood-hero/ |access-date=11 August 2020 |website=Cool Green Science}}</ref> ئێروین لەناو [[تیمساح]] و [[خشۆک|خشۆکەکانی]] تردا گەورە بوو و فێری زانیاریی دەربارەیان بوو لەلایەن باوکییەوە، بۆب ئێروین. لە کۆتاییەکانی دەیەی ١٩٩٠دا ناوودەنگی نێودەوڵەتیی بەدەستهێنا لە ڕێگەی ''ڕاوچیی تیمساحەکان''، کە زنجیرەیەکی بەڵگەنامەیی جیهانی بوو دەربارەی [[ژیانی کێوی]]، بە هاوبەشی لەگەڵ هاوسەرەکەی تێری ئێروین پێشکەشی دەکرد. هەروەها ئەم ژن و مێردە بەرنامەکانی ''دۆسیەکانی کرۆک''، ''یاداشتەکانی ڕاوچیی تیمساحەکان''، و ''نەوەی نوێی پزیشکانی ئاژەڵان''یان پێشکەش دەکرد. ئەوان بە هاوبەشی خاوەندارێتی و بەڕێوەبردنی باخچەی ئاژەڵانی ئوسترالیایان دەکرد، کە لەلایەن دایک و باوکی ستیڤن ئێروینەوە لە بیروا، [[کوینزلەند]] دامەزرابوو. خاوەنی دوو منداڵن بە ناوەکانی بیندی ئێروین و [[ڕۆبەرت ئێروین]]. لە ٤ی ئەیلوولی ٢٠٠٦دا، ئێروین بەهۆی برینێکەوە کە ماسییەکی سەفەن{{تێبینی|جۆرە ماسییەکی پانی ژێر ئاوە کە کلکێکی تیژ و ژەهراویی هەیە بۆ بەرگری لە خۆی. ستیڤ لە کاتی مەلەکردندا لەسەر ئاستێکی نزیک لە ماسییەکە، بە هەڵە لەلایەن کلکی ماسییەکەوە ڕاستەوخۆ بەر سنگی کەوت و بووە هۆی وەستانی دڵی}} پێیوەی دا گیانی لەدەستدا لە کاتی وێنەگرتنی بەڵگەنامەیییەکی ژێر ئاو لە [[بەربەستی مەزنی ڕیف]]دا. گیانلەدەستدانی بووە هەواڵێکی جیهانی و شەپۆلێک لە خەمباری و شۆکی لێکەوتەوە لەلایەن هەواداران، دەزگاکانی ڕاگەیاندن، حکومەتەکان و ڕێکخراوە قازانج نەویستەکانەوە. چەندین باخچەی گشتی، باخچەی ئاژەڵان، شەقام، کەشتیی «سافیار ستیڤن ئێروین»، جۆرە [[کەسپک|شەیتانۆکەیەک]] بە ناوی «کریكی ستیڤن ئێروینی»، و [[گەڕەستێرۆچکە]]ی ٥٧٥٦٧ کریكی بە ڕێزلێنان لە ناوی ئەو ناونراون. خێزانی ئێروین بەردەوامن لە بەڕێوەبردنی باخچەی ئاژەڵانی ئوسترالیا. == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئوسترالیا}} jb21v6imxid2ekrc5pl2ojs30ezq1hh 1661223 1661163 2026-09-05T15:47:56Z DiyarKamaran 50583 1661223 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ستیڤ ئێروین | image = Steve Irwin December 2005 (4x5 cropped).jpg | caption = ستیڤن لە ساڵی ٢٠٠٥دا | birth_name = ستیڤن ڕۆبەرت ئێروین | birth_date = {{birth date|١٩٦٢|2|٢٢}} | birth_place = [[ڤیکتۆریا (ئوسترالیا)|ڤیکتۆریا]]، [[ئوسترالیا]] | death_date = {{death date and age|2006|9|4|1962|2|22}} | death_place = کەنارەئاوی بات، [[کوینزلەند]]، ئوسترالیا | death_cause = پێوەدانی ماسیی سەفەن بەر سنگی | resting_place = باخچەی ئاژەڵانی ئوسترالیا، بیروا، کوینزلاند | years_active = ١٩٩١–٢٠٠٦ | occupation = [[مێژووی سروشتی|ژینگەناس]]، [[گیانلەبەرناسی|گیانلەبەرناس]]، پارێزەری ژینگە، کەسایەتیی تەلەڤزیۆنی، [[خشۆکناسی]] | father = بۆب ئێروین | spouse = تێری ئێروین (ز. ١٩٩٢) | children = بیندی ئێروین<br />ڕۆبەرت ئێروین | website = {{URL|https://australiazoo.com.au}} | signature = Steve Irwin's signature.svg }} '''ستیڤن ڕۆبەرت ئێروین''' (٢٢ی شوباتی ١٩٦٢{{spnd}}٤ی ئەیلوولی ٢٠٠٦) کەسێکی ئوسترالی بوو کە کاری پاراستنی سروشت، [[ژینگەخوازی|پاراستنی ژینگە]]، بەخێوکردنی ئاژەڵان لە باخچەی ئاژەڵان، پێشکەشکاریی تەلەڤزیۆنی، و فێرکردنی خەڵک دەربارەی ئاژەڵە کێوییەکانی دەکرد. ناسراو بوو "'''ڕاوچیی تیمساحەکان'''"، ئەم ناسناوە بە مانای کوشتنی تیمساح ناهێت؛ بەڵکو ئاماژەیە بۆ شێوازی تایبەتی ئەو لە گرتن و گواستنەوەی تیمساحەکان لە شوێنە ئاوەدانەکانەوە بۆ ناوچەی پارێزراو تا لە دەستی مرۆڤ ڕزگاریان بێت. ئەو بە کەسایەتییەکی کاریگەر لە کەلتووری ئوسترالیا<ref>{{cite web | title=The Ultimate List of Famous Australian Icons for Content Creation | date=20 August 2024 | url=https://mindesigns.com.au/blog/famous-australian-icons/ |access-date=20 August 2024|website=Mindesigns|last=Parra|first=Santiago}}</ref><ref>{{cite web |last=Alder |first=Joe |date=18 December 2024 |title=The Most Googled Australians - Who's Popular in 2025? |url=https://rocketagency.com.au/blog/most-googled-australians |access-date=18 December 2024 |website=Rocket Agency}}</ref> و وەکو یەکێک لە گەورەترین پارێزەرانی [[ژیانی کێوی]] دادەنرێت.<ref>{{cite web |date=15 November 2024 |title=What We Can Learn from Steve Irwin |url=https://www.zoolabuk.com/post/what-we-can-learn-from-steve-irwin |access-date=15 November 2024 |website=ZooLab UK}}</ref><ref>{{cite web |last=Hausheer |first=Justine E. |date=11 August 2020 |title=The Crocodile Hunter Was My Childhood Hero |url=https://blog.nature.org/2020/08/11/the-crocodile-hunter-was-my-childhood-hero/ |access-date=11 August 2020 |website=Cool Green Science}}</ref> ئێروین لەناو [[تیمساح]] و [[خشۆک|خشۆکەکانی]] تردا گەورە بوو و فێری زانیاریی دەربارەیان بوو لەلایەن باوکییەوە، بۆب ئێروین. لە کۆتاییەکانی دەیەی ١٩٩٠دا ناوودەنگی نێودەوڵەتیی بەدەستهێنا لە ڕێگەی ''ڕاوچیی تیمساحەکان''، کە زنجیرەیەکی بەڵگەنامەیی جیهانی بوو دەربارەی [[ژیانی کێوی]]، بە هاوبەشی لەگەڵ هاوسەرەکەی تێری ئێروین پێشکەشی دەکرد. هەروەها ئەم ژن و مێردە بەرنامەکانی ''دۆسیەکانی کرۆک''، ''یاداشتەکانی ڕاوچیی تیمساحەکان''، و ''نەوەی نوێی پزیشکانی ئاژەڵان''یان پێشکەش دەکرد. ئەوان بە هاوبەشی خاوەندارێتی و بەڕێوەبردنی باخچەی ئاژەڵانی ئوسترالیایان دەکرد، کە لەلایەن دایک و باوکی ستیڤن ئێروینەوە لە بیروا، [[کوینزلەند]] دامەزرابوو. خاوەنی دوو منداڵن بە ناوەکانی بیندی ئێروین و [[ڕۆبەرت ئێروین]]. لە ٤ی ئەیلوولی ٢٠٠٦دا، ئێروین بەهۆی برینێکەوە کە ماسییەکی سەفەن{{تێبینی|جۆرە ماسییەکی پانی ژێر ئاوە کە کلکێکی تیژ و ژەهراویی هەیە بۆ بەرگری لە خۆی. ستیڤ لە کاتی مەلەکردندا لەسەر ئاستێکی نزیک لە ماسییەکە، بە هەڵە لەلایەن کلکی ماسییەکەوە ڕاستەوخۆ بەر سنگی کەوت و بووە هۆی وەستانی دڵی}} پێیوەی دا گیانی لەدەستدا لە کاتی وێنەگرتنی بەڵگەنامەیییەکی ژێر ئاو لە [[بەربەستی مەزنی ڕیف]]دا. گیانلەدەستدانی بووە هەواڵێکی جیهانی و شەپۆلێک لە خەمباری و شۆکی لێکەوتەوە لەلایەن هەواداران، دەزگاکانی ڕاگەیاندن، حکومەتەکان و ڕێکخراوە قازانج نەویستەکانەوە. چەندین باخچەی گشتی، باخچەی ئاژەڵان، شەقام، کەشتیی «سافیار ستیڤن ئێروین»، جۆرە [[کەسپک|شەیتانۆکەیەک]] بە ناوی «کریكی ستیڤن ئێروینی»، و [[گەڕەستێرۆچکە]]ی ٥٧٥٦٧ کریكی بە ڕێزلێنان لە ناوی ئەو ناونراون. خێزانی ئێروین بەردەوامن لە بەڕێوەبردنی باخچەی ئاژەڵانی ئوسترالیا. == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئوسترالیا}} lleu3lqozafr0rgvjuds0udbr7uoemv 1661252 1661223 2026-09-05T16:03:22Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Steve Irwin}} 1661252 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ستیڤ ئێروین | image = Steve Irwin December 2005 (4x5 cropped).jpg | caption = ستیڤن لە ساڵی ٢٠٠٥دا | birth_name = ستیڤن ڕۆبەرت ئێروین | birth_date = {{birth date|١٩٦٢|2|٢٢}} | birth_place = [[ڤیکتۆریا (ئوسترالیا)|ڤیکتۆریا]]، [[ئوسترالیا]] | death_date = {{death date and age|2006|9|4|1962|2|22}} | death_place = کەنارەئاوی بات، [[کوینزلەند]]، ئوسترالیا | death_cause = پێوەدانی ماسیی سەفەن بەر سنگی | resting_place = باخچەی ئاژەڵانی ئوسترالیا، بیروا، کوینزلاند | years_active = ١٩٩١–٢٠٠٦ | occupation = [[مێژووی سروشتی|ژینگەناس]]، [[گیانلەبەرناسی|گیانلەبەرناس]]، پارێزەری ژینگە، کەسایەتیی تەلەڤزیۆنی، [[خشۆکناسی]] | father = بۆب ئێروین | spouse = تێری ئێروین (ز. ١٩٩٢) | children = بیندی ئێروین<br />ڕۆبەرت ئێروین | website = {{URL|https://australiazoo.com.au}} | signature = Steve Irwin's signature.svg }} '''ستیڤن ڕۆبەرت ئێروین''' (٢٢ی شوباتی ١٩٦٢{{spnd}}٤ی ئەیلوولی ٢٠٠٦) کەسێکی ئوسترالی بوو کە کاری پاراستنی سروشت، [[ژینگەخوازی|پاراستنی ژینگە]]، بەخێوکردنی ئاژەڵان لە باخچەی ئاژەڵان، پێشکەشکاریی تەلەڤزیۆنی، و فێرکردنی خەڵک دەربارەی ئاژەڵە کێوییەکانی دەکرد. ناسراو بوو "'''ڕاوچیی تیمساحەکان'''"، ئەم ناسناوە بە مانای کوشتنی تیمساح ناهێت؛ بەڵکو ئاماژەیە بۆ شێوازی تایبەتی ئەو لە گرتن و گواستنەوەی تیمساحەکان لە شوێنە ئاوەدانەکانەوە بۆ ناوچەی پارێزراو تا لە دەستی مرۆڤ ڕزگاریان بێت. ئەو بە کەسایەتییەکی کاریگەر لە کەلتووری ئوسترالیا<ref>{{cite web | title=The Ultimate List of Famous Australian Icons for Content Creation | date=20 August 2024 | url=https://mindesigns.com.au/blog/famous-australian-icons/ |access-date=20 August 2024|website=Mindesigns|last=Parra|first=Santiago}}</ref><ref>{{cite web |last=Alder |first=Joe |date=18 December 2024 |title=The Most Googled Australians - Who's Popular in 2025? |url=https://rocketagency.com.au/blog/most-googled-australians |access-date=18 December 2024 |website=Rocket Agency}}</ref> و وەکو یەکێک لە گەورەترین پارێزەرانی [[ژیانی کێوی]] دادەنرێت.<ref>{{cite web |date=15 November 2024 |title=What We Can Learn from Steve Irwin |url=https://www.zoolabuk.com/post/what-we-can-learn-from-steve-irwin |access-date=15 November 2024 |website=ZooLab UK}}</ref><ref>{{cite web |last=Hausheer |first=Justine E. |date=11 August 2020 |title=The Crocodile Hunter Was My Childhood Hero |url=https://blog.nature.org/2020/08/11/the-crocodile-hunter-was-my-childhood-hero/ |access-date=11 August 2020 |website=Cool Green Science}}</ref> ئێروین لەناو [[تیمساح]] و [[خشۆک|خشۆکەکانی]] تردا گەورە بوو و فێری زانیاریی دەربارەیان بوو لەلایەن باوکییەوە، بۆب ئێروین. لە کۆتاییەکانی دەیەی ١٩٩٠دا ناوودەنگی نێودەوڵەتیی بەدەستهێنا لە ڕێگەی ''ڕاوچیی تیمساحەکان''، کە زنجیرەیەکی بەڵگەنامەیی جیهانی بوو دەربارەی [[ژیانی کێوی]]، بە هاوبەشی لەگەڵ هاوسەرەکەی تێری ئێروین پێشکەشی دەکرد. هەروەها ئەم ژن و مێردە بەرنامەکانی ''دۆسیەکانی کرۆک''، ''یاداشتەکانی ڕاوچیی تیمساحەکان''، و ''نەوەی نوێی پزیشکانی ئاژەڵان''یان پێشکەش دەکرد. ئەوان بە هاوبەشی خاوەندارێتی و بەڕێوەبردنی باخچەی ئاژەڵانی ئوسترالیایان دەکرد، کە لەلایەن دایک و باوکی ستیڤن ئێروینەوە لە بیروا، [[کوینزلەند]] دامەزرابوو. خاوەنی دوو منداڵن بە ناوەکانی بیندی ئێروین و [[ڕۆبەرت ئێروین]]. لە ٤ی ئەیلوولی ٢٠٠٦دا، ئێروین بەهۆی برینێکەوە کە ماسییەکی سەفەن{{تێبینی|جۆرە ماسییەکی پانی ژێر ئاوە کە کلکێکی تیژ و ژەهراویی هەیە بۆ بەرگری لە خۆی. ستیڤ لە کاتی مەلەکردندا لەسەر ئاستێکی نزیک لە ماسییەکە، بە هەڵە لەلایەن کلکی ماسییەکەوە ڕاستەوخۆ بەر سنگی کەوت و بووە هۆی وەستانی دڵی}} پێیوەی دا گیانی لەدەستدا لە کاتی وێنەگرتنی بەڵگەنامەیییەکی ژێر ئاو لە [[بەربەستی مەزنی ڕیف]]دا. گیانلەدەستدانی بووە هەواڵێکی جیهانی و شەپۆلێک لە خەمباری و شۆکی لێکەوتەوە لەلایەن هەواداران، دەزگاکانی ڕاگەیاندن، حکومەتەکان و ڕێکخراوە قازانج نەویستەکانەوە. چەندین باخچەی گشتی، باخچەی ئاژەڵان، شەقام، کەشتیی «سافیار ستیڤن ئێروین»، جۆرە [[کەسپک|شەیتانۆکەیەک]] بە ناوی «کریكی ستیڤن ئێروینی»، و [[گەڕەستێرۆچکە]]ی ٥٧٥٦٧ کریكی بە ڕێزلێنان لە ناوی ئەو ناونراون. خێزانی ئێروین بەردەوامن لە بەڕێوەبردنی باخچەی ئاژەڵانی ئوسترالیا. == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئوسترالیا}} {{پۆلی کۆمنز|Steve Irwin}} 5z644hl82uzglmov6blc9wh3qhts01n 1661324 1661252 2026-09-05T17:04:19Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:تەلەڤیزیۆن|تەلەڤیزیۆن]] 1661324 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ستیڤ ئێروین | image = Steve Irwin December 2005 (4x5 cropped).jpg | caption = ستیڤن لە ساڵی ٢٠٠٥دا | birth_name = ستیڤن ڕۆبەرت ئێروین | birth_date = {{birth date|١٩٦٢|2|٢٢}} | birth_place = [[ڤیکتۆریا (ئوسترالیا)|ڤیکتۆریا]]، [[ئوسترالیا]] | death_date = {{death date and age|2006|9|4|1962|2|22}} | death_place = کەنارەئاوی بات، [[کوینزلەند]]، ئوسترالیا | death_cause = پێوەدانی ماسیی سەفەن بەر سنگی | resting_place = باخچەی ئاژەڵانی ئوسترالیا، بیروا، کوینزلاند | years_active = ١٩٩١–٢٠٠٦ | occupation = [[مێژووی سروشتی|ژینگەناس]]، [[گیانلەبەرناسی|گیانلەبەرناس]]، پارێزەری ژینگە، کەسایەتیی تەلەڤزیۆنی، [[خشۆکناسی]] | father = بۆب ئێروین | spouse = تێری ئێروین (ز. ١٩٩٢) | children = بیندی ئێروین<br />ڕۆبەرت ئێروین | website = {{URL|https://australiazoo.com.au}} | signature = Steve Irwin's signature.svg }} '''ستیڤن ڕۆبەرت ئێروین''' (٢٢ی شوباتی ١٩٦٢{{spnd}}٤ی ئەیلوولی ٢٠٠٦) کەسێکی ئوسترالی بوو کە کاری پاراستنی سروشت، [[ژینگەخوازی|پاراستنی ژینگە]]، بەخێوکردنی ئاژەڵان لە باخچەی ئاژەڵان، پێشکەشکاریی تەلەڤزیۆنی، و فێرکردنی خەڵک دەربارەی ئاژەڵە کێوییەکانی دەکرد. ناسراو بوو "'''ڕاوچیی تیمساحەکان'''"، ئەم ناسناوە بە مانای کوشتنی تیمساح ناهێت؛ بەڵکو ئاماژەیە بۆ شێوازی تایبەتی ئەو لە گرتن و گواستنەوەی تیمساحەکان لە شوێنە ئاوەدانەکانەوە بۆ ناوچەی پارێزراو تا لە دەستی مرۆڤ ڕزگاریان بێت. ئەو بە کەسایەتییەکی کاریگەر لە کەلتووری ئوسترالیا<ref>{{cite web | title=The Ultimate List of Famous Australian Icons for Content Creation | date=20 August 2024 | url=https://mindesigns.com.au/blog/famous-australian-icons/ |access-date=20 August 2024|website=Mindesigns|last=Parra|first=Santiago}}</ref><ref>{{cite web |last=Alder |first=Joe |date=18 December 2024 |title=The Most Googled Australians - Who's Popular in 2025? |url=https://rocketagency.com.au/blog/most-googled-australians |access-date=18 December 2024 |website=Rocket Agency}}</ref> و وەکو یەکێک لە گەورەترین پارێزەرانی [[ژیانی کێوی]] دادەنرێت.<ref>{{cite web |date=15 November 2024 |title=What We Can Learn from Steve Irwin |url=https://www.zoolabuk.com/post/what-we-can-learn-from-steve-irwin |access-date=15 November 2024 |website=ZooLab UK}}</ref><ref>{{cite web |last=Hausheer |first=Justine E. |date=11 August 2020 |title=The Crocodile Hunter Was My Childhood Hero |url=https://blog.nature.org/2020/08/11/the-crocodile-hunter-was-my-childhood-hero/ |access-date=11 August 2020 |website=Cool Green Science}}</ref> ئێروین لەناو [[تیمساح]] و [[خشۆک|خشۆکەکانی]] تردا گەورە بوو و فێری زانیاریی دەربارەیان بوو لەلایەن باوکییەوە، بۆب ئێروین. لە کۆتاییەکانی دەیەی ١٩٩٠دا ناوودەنگی نێودەوڵەتیی بەدەستهێنا لە ڕێگەی ''ڕاوچیی تیمساحەکان''، کە زنجیرەیەکی بەڵگەنامەیی جیهانی بوو دەربارەی [[ژیانی کێوی]]، بە هاوبەشی لەگەڵ هاوسەرەکەی تێری ئێروین پێشکەشی دەکرد. هەروەها ئەم ژن و مێردە بەرنامەکانی ''دۆسیەکانی کرۆک''، ''یاداشتەکانی ڕاوچیی تیمساحەکان''، و ''نەوەی نوێی پزیشکانی ئاژەڵان''یان پێشکەش دەکرد. ئەوان بە هاوبەشی خاوەندارێتی و بەڕێوەبردنی باخچەی ئاژەڵانی ئوسترالیایان دەکرد، کە لەلایەن دایک و باوکی ستیڤن ئێروینەوە لە بیروا، [[کوینزلەند]] دامەزرابوو. خاوەنی دوو منداڵن بە ناوەکانی بیندی ئێروین و [[ڕۆبەرت ئێروین]]. لە ٤ی ئەیلوولی ٢٠٠٦دا، ئێروین بەهۆی برینێکەوە کە ماسییەکی سەفەن{{تێبینی|جۆرە ماسییەکی پانی ژێر ئاوە کە کلکێکی تیژ و ژەهراویی هەیە بۆ بەرگری لە خۆی. ستیڤ لە کاتی مەلەکردندا لەسەر ئاستێکی نزیک لە ماسییەکە، بە هەڵە لەلایەن کلکی ماسییەکەوە ڕاستەوخۆ بەر سنگی کەوت و بووە هۆی وەستانی دڵی}} پێیوەی دا گیانی لەدەستدا لە کاتی وێنەگرتنی بەڵگەنامەیییەکی ژێر ئاو لە [[بەربەستی مەزنی ڕیف]]دا. گیانلەدەستدانی بووە هەواڵێکی جیهانی و شەپۆلێک لە خەمباری و شۆکی لێکەوتەوە لەلایەن هەواداران، دەزگاکانی ڕاگەیاندن، حکومەتەکان و ڕێکخراوە قازانج نەویستەکانەوە. چەندین باخچەی گشتی، باخچەی ئاژەڵان، شەقام، کەشتیی «سافیار ستیڤن ئێروین»، جۆرە [[کەسپک|شەیتانۆکەیەک]] بە ناوی «کریكی ستیڤن ئێروینی»، و [[گەڕەستێرۆچکە]]ی ٥٧٥٦٧ کریكی بە ڕێزلێنان لە ناوی ئەو ناونراون. خێزانی ئێروین بەردەوامن لە بەڕێوەبردنی باخچەی ئاژەڵانی ئوسترالیا. == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئوسترالیا|تەلەڤیزیۆن}} {{پۆلی کۆمنز|Steve Irwin}} fbsfg25o25wlromb1rvszt5q8oy12dn 1661408 1661324 2026-09-05T20:02:45Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1661408 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} {{Infobox person | name = ستیڤ ئێروین | image = Steve Irwin December 2005 (4x5 cropped).jpg | caption = ستیڤن لە ساڵی ٢٠٠٥دا | birth_name = ستیڤن ڕۆبەرت ئێروین | birth_date = {{birth date|١٩٦٢|2|٢٢}} | birth_place = [[ڤیکتۆریا (ئوسترالیا)|ڤیکتۆریا]]، [[ئوسترالیا]] | death_date = {{death date and age|2006|9|4|1962|2|22}} | death_place = کەنارەئاوی بات، [[کوینزلەند]]، ئوسترالیا | death_cause = پێوەدانی ماسیی سەفەن بەر سنگی | resting_place = باخچەی ئاژەڵانی ئوسترالیا، بیروا، کوینزلاند | years_active = ١٩٩١–٢٠٠٦ | occupation = [[مێژووی سروشتی|ژینگەناس]]، [[گیانلەبەرناسی|گیانلەبەرناس]]، پارێزەری ژینگە، کەسایەتیی تەلەڤزیۆنی، [[خشۆکناسی]] | father = بۆب ئێروین | spouse = تێری ئێروین (ز. ١٩٩٢) | children = بیندی ئێروین<br />ڕۆبەرت ئێروین | website = {{URL|https://australiazoo.com.au}} | signature = Steve Irwin's signature.svg }} '''ستیڤن ڕۆبەرت ئێروین''' (٢٢ی شوباتی ١٩٦٢{{spnd}}٤ی ئەیلوولی ٢٠٠٦) کەسێکی ئوسترالی بوو کە کاری پاراستنی سروشت، [[ژینگەخوازی|پاراستنی ژینگە]]، بەخێوکردنی ئاژەڵان لە باخچەی ئاژەڵان، پێشکەشکاریی تەلەڤزیۆنی، و فێرکردنی خەڵک دەربارەی ئاژەڵە کێوییەکانی دەکرد. ناسراو بوو "'''ڕاوچیی تیمساحەکان'''"، ئەم ناسناوە بە مانای کوشتنی تیمساح ناهێت؛ بەڵکو ئاماژەیە بۆ شێوازی تایبەتی ئەو لە گرتن و گواستنەوەی تیمساحەکان لە شوێنە ئاوەدانەکانەوە بۆ ناوچەی پارێزراو تا لە دەستی مرۆڤ ڕزگاریان بێت. ئەو بە کەسایەتییەکی کاریگەر لە کەلتووری ئوسترالیا<ref>{{cite web | title=The Ultimate List of Famous Australian Icons for Content Creation | date=20 August 2024 | url=https://mindesigns.com.au/blog/famous-australian-icons/ |access-date=20 August 2024|website=Mindesigns|last=Parra|first=Santiago}}</ref><ref>{{cite web |last=Alder |first=Joe |date=18 December 2024 |title=The Most Googled Australians - Who's Popular in 2025? |url=https://rocketagency.com.au/blog/most-googled-australians |access-date=18 December 2024 |website=Rocket Agency}}</ref> و وەکو یەکێک لە گەورەترین پارێزەرانی [[ژیانی کێوی]] دادەنرێت.<ref>{{cite web |date=15 November 2024 |title=What We Can Learn from Steve Irwin |url=https://www.zoolabuk.com/post/what-we-can-learn-from-steve-irwin |access-date=15 November 2024 |website=ZooLab UK}}</ref><ref>{{cite web |last=Hausheer |first=Justine E. |date=11 August 2020 |title=The Crocodile Hunter Was My Childhood Hero |url=https://blog.nature.org/2020/08/11/the-crocodile-hunter-was-my-childhood-hero/ |access-date=11 August 2020 |website=Cool Green Science}}</ref> ئێروین لەناو [[تیمساح]] و [[خشۆک|خشۆکەکانی]] تردا گەورە بوو و فێری زانیاریی دەربارەیان بوو لەلایەن باوکییەوە، بۆب ئێروین. لە کۆتاییەکانی دەیەی ١٩٩٠دا ناوودەنگی نێودەوڵەتیی بەدەستهێنا لە ڕێگەی ''ڕاوچیی تیمساحەکان''، کە زنجیرەیەکی بەڵگەنامەیی جیهانی بوو دەربارەی [[ژیانی کێوی]]، بە هاوبەشی لەگەڵ هاوسەرەکەی تێری ئێروین پێشکەشی دەکرد. هەروەها ئەم ژن و مێردە بەرنامەکانی ''دۆسیەکانی کرۆک''، ''یاداشتەکانی ڕاوچیی تیمساحەکان''، و ''نەوەی نوێی پزیشکانی ئاژەڵان''یان پێشکەش دەکرد. ئەوان بە هاوبەشی خاوەندارێتی و بەڕێوەبردنی باخچەی ئاژەڵانی ئوسترالیایان دەکرد، کە لەلایەن دایک و باوکی ستیڤن ئێروینەوە لە بیروا، [[کوینزلەند]] دامەزرابوو. خاوەنی دوو منداڵن بە ناوەکانی بیندی ئێروین و [[ڕۆبەرت ئێروین]]. لە ٤ی ئەیلوولی ٢٠٠٦دا، ئێروین بەهۆی برینێکەوە کە ماسییەکی سەفەن{{تێبینی|جۆرە ماسییەکی پانی ژێر ئاوە کە کلکێکی تیژ و ژەهراویی هەیە بۆ بەرگری لە خۆی. ستیڤ لە کاتی مەلەکردندا لەسەر ئاستێکی نزیک لە ماسییەکە، بە هەڵە لەلایەن کلکی ماسییەکەوە ڕاستەوخۆ بەر سنگی کەوت و بووە هۆی وەستانی دڵی}} پێیوەی دا گیانی لەدەستدا لە کاتی وێنەگرتنی بەڵگەنامەیییەکی ژێر ئاو لە [[بەربەستی مەزنی ڕیف]]دا. گیانلەدەستدانی بووە هەواڵێکی جیهانی و شەپۆلێک لە خەمباری و شۆکی لێکەوتەوە لەلایەن هەواداران، دەزگاکانی ڕاگەیاندن، حکومەتەکان و ڕێکخراوە قازانج نەویستەکانەوە. چەندین باخچەی گشتی، باخچەی ئاژەڵان، شەقام، کەشتیی «سافیار ستیڤن ئێروین»، جۆرە [[کەسپک|شەیتانۆکەیەک]] بە ناوی «کریكی ستیڤن ئێروینی»، و [[گەڕەستێرۆچکە]]ی ٥٧٥٦٧ کریكی بە ڕێزلێنان لە ناوی ئەو ناونراون. خێزانی ئێروین بەردەوامن لە بەڕێوەبردنی باخچەی ئاژەڵانی ئوسترالیا. == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئوسترالیا|تەلەڤیزیۆن}} {{پۆلی کۆمنز|Steve Irwin}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} dhe2bm5ksgef712ti2i0d0g8sk7arvy 1661443 1661408 2026-09-05T21:03:45Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661443 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} {{Infobox person | name = ستیڤ ئێروین | image = Steve Irwin December 2005 (4x5 cropped).jpg | caption = ستیڤن لە ساڵی ٢٠٠٥دا | birth_name = ستیڤن ڕۆبەرت ئێروین | birth_date = {{birth date|١٩٦٢|2|٢٢}} | birth_place = [[ڤیکتۆریا (ئوسترالیا)|ڤیکتۆریا]]، [[ئوسترالیا]] | death_date = {{death date and age|2006|9|4|1962|2|22}} | death_place = کەنارەئاوی بات، [[کوینزلەند]]، ئوسترالیا | death_cause = پێوەدانی ماسیی سەفەن بەر سنگی | resting_place = باخچەی ئاژەڵانی ئوسترالیا، بیروا، کوینزلاند | years_active = ١٩٩١–٢٠٠٦ | occupation = [[مێژووی سروشتی|ژینگەناس]]، [[گیانلەبەرناسی|گیانلەبەرناس]]، پارێزەری ژینگە، کەسایەتیی تەلەڤزیۆنی، [[خشۆکناسی]] | father = بۆب ئێروین | spouse = تێری ئێروین (ز. ١٩٩٢) | children = بیندی ئێروین<br />ڕۆبەرت ئێروین | website = {{URL|https://australiazoo.com.au}} | signature = Steve Irwin's signature.svg }} '''ستیڤن ڕۆبەرت ئێروین''' (٢٢ی شوباتی ١٩٦٢{{spnd}}٤ی ئەیلوولی ٢٠٠٦) کەسێکی ئوسترالی بوو کە کاری پاراستنی سروشت، [[ژینگەخوازی|پاراستنی ژینگە]]، بەخێوکردنی ئاژەڵان لە باخچەی ئاژەڵان، پێشکەشکاریی تەلەڤزیۆنی، و فێرکردنی خەڵک دەربارەی ئاژەڵە کێوییەکانی دەکرد. ناسراو بوو "'''ڕاوچیی تیمساحەکان'''"، ئەم ناسناوە بە مانای کوشتنی تیمساح ناهێت؛ بەڵکو ئاماژەیە بۆ شێوازی تایبەتی ئەو لە گرتن و گواستنەوەی تیمساحەکان لە شوێنە ئاوەدانەکانەوە بۆ ناوچەی پارێزراو تا لە دەستی مرۆڤ ڕزگاریان بێت. ئەو بە کەسایەتییەکی کاریگەر لە کەلتووری ئوسترالیا<ref>{{cite web | title=The Ultimate List of Famous Australian Icons for Content Creation | date=20 August 2024 | url=https://mindesigns.com.au/blog/famous-australian-icons/ |access-date=20 August 2024|website=Mindesigns|last=Parra|first=Santiago}}</ref><ref>{{cite web |last=Alder |first=Joe |date=18 December 2024 |title=The Most Googled Australians - Who's Popular in 2025? |url=https://rocketagency.com.au/blog/most-googled-australians |access-date=18 December 2024 |website=Rocket Agency}}</ref> و وەکو یەکێک لە گەورەترین پارێزەرانی [[ژیانی کێوی]] دادەنرێت.<ref>{{cite web |date=15 November 2024 |title=What We Can Learn from Steve Irwin |url=https://www.zoolabuk.com/post/what-we-can-learn-from-steve-irwin |access-date=15 November 2024 |website=ZooLab UK}}</ref><ref>{{cite web |last=Hausheer |first=Justine E. |date=11 August 2020 |title=The Crocodile Hunter Was My Childhood Hero |url=https://blog.nature.org/2020/08/11/the-crocodile-hunter-was-my-childhood-hero/ |access-date=11 August 2020 |website=Cool Green Science}}</ref> ئێروین لەناو [[تیمساح]] و [[خشۆک|خشۆکەکانی]] تردا گەورە بوو و فێری زانیاریی دەربارەیان بوو لەلایەن باوکییەوە، بۆب ئێروین. لە کۆتاییەکانی دەیەی ١٩٩٠دا ناوودەنگی نێودەوڵەتیی بەدەستهێنا لە ڕێگەی ''ڕاوچیی تیمساحەکان''، کە زنجیرەیەکی بەڵگەنامەیی جیهانی بوو دەربارەی [[ژیانی کێوی]]، بە هاوبەشی لەگەڵ هاوسەرەکەی تێری ئێروین پێشکەشی دەکرد. هەروەها ئەم ژن و مێردە بەرنامەکانی ''دۆسیەکانی کرۆک''، ''یاداشتەکانی ڕاوچیی تیمساحەکان''، و ''نەوەی نوێی پزیشکانی ئاژەڵان''یان پێشکەش دەکرد. ئەوان بە هاوبەشی خاوەندارێتی و بەڕێوەبردنی باخچەی ئاژەڵانی ئوسترالیایان دەکرد، کە لەلایەن دایک و باوکی ستیڤن ئێروینەوە لە بیروا، [[کوینزلەند]] دامەزرابوو. خاوەنی دوو منداڵن بە ناوەکانی بیندی ئێروین و [[ڕۆبەرت ئێروین]]. لە ٤ی ئەیلوولی ٢٠٠٦دا، ئێروین بەهۆی برینێکەوە کە ماسییەکی سەفەن{{تێبینی|جۆرە ماسییەکی پانی ژێر ئاوە کە کلکێکی تیژ و ژەهراویی هەیە بۆ بەرگری لە خۆی. ستیڤ لە کاتی مەلەکردندا لەسەر ئاستێکی نزیک لە ماسییەکە، بە هەڵە لەلایەن کلکی ماسییەکەوە ڕاستەوخۆ بەر سنگی کەوت و بووە هۆی وەستانی دڵی}} پێیوەی دا گیانی لەدەستدا لە کاتی وێنەگرتنی بەڵگەنامەیییەکی ژێر ئاو لە [[بەربەستی مەزنی ڕیف]]دا. گیانلەدەستدانی بووە هەواڵێکی جیهانی و شەپۆلێک لە خەمباری و شۆکی لێکەوتەوە لەلایەن هەواداران، دەزگاکانی ڕاگەیاندن، حکومەتەکان و ڕێکخراوە قازانج نەویستەکانەوە. چەندین باخچەی گشتی، باخچەی ئاژەڵان، شەقام، کەشتیی «سافیار ستیڤن ئێروین»، جۆرە [[کەسپک|شەیتانۆکەیەک]] بە ناوی «کریكی ستیڤن ئێروینی»، و [[گەڕەستێرۆچکە]]ی ٥٧٥٦٧ کریكی بە ڕێزلێنان لە ناوی ئەو ناونراون. خێزانی ئێروین بەردەوامن لە بەڕێوەبردنی باخچەی ئاژەڵانی ئوسترالیا. == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئوسترالیا|تەلەڤیزیۆن}} {{پۆلی کۆمنز|Steve Irwin}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٢]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٠٦]] [[پۆل:ئوسترالییەکانی بەڕەگەز ئیری]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی لۆجی]] 54mhzwu9iwyag63te519w6oh5a540us 0 303588 1661147 2026-09-05T14:59:01Z DiyarKamaran 50583 DiyarKamaran پەڕەی [[ستیڤن ئێروین]]ی گواستەوە بۆ [[ستیڤ ئێروین]]: ناوی شیاوتر 1661147 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ستیڤ ئێروین]] pfdpxlwnhyr8l1g8r3004n05ii9ih63 6 303589 1661150 2026-09-05T14:59:19Z Kushared 5048 {{ھۆکاری بەکارھێنانی نائازاد | ناساندن = بەرگی کتێبی کتێبخانەی نیوەشەو | سەرچاوە = https://www.isfdb.org/cgi-bin/pl.cgi?783940 | وتار = کتێبخانەی نیوەشەو | چەندێتی = | ڕێزۆلووشنی کەم = بەڵێ | مەبەست = پەڕگەی نائازاد بۆ وتاری کتێبخانەی نیوەشەو | جێگۆڕی = | زانیاریی تر = }} 1661150 wikitext text/x-wiki == کورتە == {{ھۆکاری بەکارھێنانی نائازاد | ناساندن = بەرگی کتێبی کتێبخانەی نیوەشەو | سەرچاوە = https://www.isfdb.org/cgi-bin/pl.cgi?783940 | وتار = کتێبخانەی نیوەشەو | چەندێتی = | ڕێزۆلووشنی کەم = بەڵێ | مەبەست = پەڕگەی نائازاد بۆ وتاری کتێبخانەی نیوەشەو | جێگۆڕی = | زانیاریی تر = }} == مۆڵەتنامە == {{Non-free_book_cover}} ki8glrns5ygos8jg352un48f863vwo7 3 303590 1661174 2026-09-05T15:12:19Z New user message 11537 زیادکردنی [[داڕێژە:بەخێرھاتن|پەیامی بەخێرھاتن]] بە پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەری نوێ 1661174 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٥:١٢، ٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ie75l6e4q1vj32f3tneliw6zvoxxoil 0 303591 1661342 2026-09-05T18:06:06Z DiyarKamaran 50583 پەڕەی دروست کرد بە «{{Infobox person | honorific_prefix = | name = جەعفەر ئاغا | image = Djafar Agha, head of the Kurdish tribes.jpg | image_caption = جەعفەر ئاغای شکاک | native_name_lang = Ku | birth_place = [[چەھریق ژۆرین]]، [[ئێرانی قاجاڕ|ئێران]] | death_date = ١٩٠٥ | death_place = [[تەورێز]]، [[ئێران]] | death_cause = کەمین |...»ەوە 1661342 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = | name = جەعفەر ئاغا | image = Djafar Agha, head of the Kurdish tribes.jpg | image_caption = جەعفەر ئاغای شکاک | native_name_lang = Ku | birth_place = [[چەھریق ژۆرین]]، [[ئێرانی قاجاڕ|ئێران]] | death_date = ١٩٠٥ | death_place = [[تەورێز]]، [[ئێران]] | death_cause = کەمین | title = ڕێبەری هۆزی [[شکاک]] | predecessor = تەیموور ئاغا | successor = [[سمکۆی شکاک]] | family = }} '''جەعفەر ئاغای شکاک''' شۆڕشگێڕێکی [[کورد|کوردی]] ڕێبەری ھۆزی [[شکاک]] بوو لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا لە [[ئێرانی قاجاڕ]]. ڕۆڵێکی گرنگی هەبوو لە [[ڕێبەرایەتی]]کردنی [[ھۆزە کوردەکان|هۆز]]ەکەیدا. لە ساڵی ١٩٠٥دا، لە ڕێگەی تەڵە و پلانێکی حکومەتی ئێرانییەوە لە شاری [[تەورێز]] کوژرا. [[مەرگ]]ەکەی بووە هۆی گرژی لە [[ھەرێم|ھەرێمدا]]، و بووە هۆی ئەوەی [[سمکۆی شکاک]]ی برای بچووکی [[ڕێبەرایەتی]] [[ھۆز|ھۆزی]] [[شکاک]] بگرێتە دەست. [[پەڕگە:Jafar Agha.jpg|بێچوارچێوە]] == ژیاننامە == جەعفەر ئاغا لە [[چەھریق ژۆرین]] لەدایکبووە، کوڕی محەممەد ئاغای شکاک بوو کە سەر بە عەشیرەتی عەبدۆیی بوو لە هۆزی گەورەی [[شکاک]]، و نەوەی ئیسماعیل ئاغا بوو کە ڕێبەری هۆزەکە بوو کە لە ساڵی ١٨١٦ کۆچی دوایی کردبوو.<ref name="Houtsma-290">{{cite book |last1=Houtsma |first=M. Th. |title=E.J. Brill's First Encyclopaedia of Islam, 1913-1936 |date=1993 |publisher=E.J. Brill |isbn=90-04-09796-1 |edition=Reprint |volume=4 |page=290 |chapter=Shakāk |display-authors=etal. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=VJM3AAAAIAAJ&pg=PA290}}</ref><ref name="Houtsma-118">{{cite book |last1=Houtsma |first=M. Th. |title=E.J. Brill's First Encyclopaedia of Islam, 1913-1936 |date=1993 |publisher=E.J. Brill |isbn=90-04-09796-1 |edition=Reprint |volume=4 |page=118 |chapter=Salmas |display-authors=etal. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=VJM3AAAAIAAJ&pg=PA118}}</ref> لە منداڵیدا، جەعفەر ئاغا و [[سمکۆی شکاک|ئیسماعیل ئاغا]]ی برای بچووکی ورەیەکی زۆر بەرزیان هەبوو، پێکەوە گوێیان لە چیرۆکی باب و باپیرانیان دەگرت کە چۆن دژی [[تورکەکانی ئەنادۆڵ|تورک]] و [[فارسەکان]] شەڕیان کردووە. دوای ئەوەی جەعفەر ئاغا بووە سەرۆکی هۆزەکە و دەسەڵاتی خۆی لە سەرانسەری [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] سەپاند، بەجۆرێک لەو ناوچانەی لەژێر کۆنترۆڵی ئەودا بوون حکومەتی ئێرانی هیچ دەسەڵاتێکی نەبوو. کاتێک جەعفەر ئاغا و هێزەکانی دەستیان بەسەر سامانی دەوڵەمەندەکاندا دەگرت، بەشێوەیەکی یەکسان بەسەر هەژاراندا دابەشی دەکرد، لەو سەردەمەدا جەعفەر ئاغا دانپێنەنراو بوو لەلایەن حکومەتی ناوەندیی ئێرانەوە، بۆیە بۆ دابینکردنی بژێوی هۆزەکەی و سەپاندنی دەسەڵاتی خۆی، بە بەردەوامی هێرشی دەکردە سەر شارەکانی [[ورمێ]] و [[سەڵماس]] و [[خۆی]]، دەستی بەسەر کاڵا و سامانی ئەو شارانەدا دەگرت کە زۆرجار سمکۆی براشی لەگەڵیدا بوو. لە سەرەتای ساڵی ١٨٨٩دا، جەعفەر ئاغای شکاک لەگەڵ سیاسەتمەداری کورد [[عەبدولڕەزاق بەدرخان]] ڕوویان لە [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی|ڕووسیا]] کرد تا پێشنیاری هاوکاری و پشتیوانی بکەن. جەعفەر ئاغا لەگەڵ ئەحمەد ئاغا، فەرماندەیی یەکە سەربازییە (فەوجە) کوردییەکانیان کردووە کە بەشدارییان لە [[شەڕی ڕووس و تورک لە ساڵانی ١٨٢٨–١٨٢٩]] ڕووسیا دژی دەوڵەتی عوسمانی و هەروەها [[جەنگی کریمیا]]دا کردووە، ئەم هێزە کوردییانە لەژێر چاودێری و فەرماندەیی ئەفسەرێکی دیاری ڕووسی بە ناوی کاپتن لۆریس مێلیکۆڤ دانرابوون.<ref name=":2">{{Cite book |last=Çay |first=M. Abdulhalûk |url=https://www.google.com/books/edition/The_Kurdish_File/gmYMAQAAMAAJ?hl=en |title=The Kurdish File: With All Aspects |date=2001 |publisher=Tamga Yayıncılık |isbn=978-975-8386-13-0 |pages=430 |language=en}}</ref> لە ساڵی ١٩٠٥دا، [[میرزا حوسێن قوولیخانی مافی]]، والی [[تەورێز]]، جەعفەر ئاغای بۆ دانوستان بانگهێشتی تەورێز کرد، والی تەورێز سوێندی بە [[قورئان|قورئانی پیرۆز]] خوارد کە هیچ زیانێک بە جەعفەر ئاغا نەگات، و بەڵێنی پێدا کە دان بە خۆبەڕێوەبەری ([[ئۆتۆنۆمی]]) کورددا دەنێن لەژێر ڕێبەرایەتی جەعفەر ئاغادا. کاتێک جەعفەر ئاغا گەیشتە بینای کۆشکی والی و دەچووە ژوورەوەی نووسینگەی والی، کاتێک بەبێ ئاگاداری و بەبێ گومان لە پەیژەکان سەردەکەوت، لەپڕ تەقەیان لێکرد و فیشەکێک بەر دڵی کەوت و دەستبەجێ گیانی لەدەستدا.<ref>The Passion and Death of Rahman the Kurd: Dreaming Kurdistan, Carol Prunhuber, 2010, pp. 282, {{ISBN|9781440178153}}</ref><ref>Tribe and State in Iran and Afghanistan (RLE Iran D), Richard Tapper, 2012, pp. 383, {{ISBN|9781136833847}}</ref><ref>From Qajar to Pahlavi: Iran, 1919-1930, Mohammad Gholi Majd, 2008, pp. 382, {{ISBN|9780761840299}}</ref><ref>A People Without a State: The Kurds from the Rise of Islam to the Dawn of Nationalism, Michael Eppel, 2016, pp. 102, {{ISBN|9781477311073}}</ref> دوای کوشتنی، تەرمی جەعفەر ئاغا پاڕچەپارچە کرا و لەبەردەم خەڵک نمایش کرا بۆ ترساندنی خەڵک. سمکۆی شکاک وەک ڕێبەری نوێی هۆزەکە شوێنی جەعفەر ئاغای برای گرتەوە و سوێندی خوارد کە تۆڵەی کوژرانی برای بکاتەوە. سمکۆ هەمان ڕێگە و شێوازەکانی جەعفەر ئاغای برای بەکارهێنا، و جگە لە هێزەکانی دەوڵەت، کەمینە [[ئاشوورییەکان|ئاشووری]] و [[ئازەربایجانییەکان|ئازەربایجانییەکانی]] ناوچەکەشی کردە ئامانج.<ref>The Political Development of the Kurds in Iran: Pastoral Nationalism, F. Koohi-Kamali, 2003, pp. 82, {{ISBN|9780230535725}}</ref> جەعفەر ئاغا و سمکۆ لەلایەن ڕەعیەت و جووتیارانی کوردەوە زۆر خۆشەویست بوون (بەهۆی پشتیوانیکردنیان و دابەشکردنی دەستکەوتەکان بەسەریاندا)، بەڵام لە هەمان کاتدا، کەمینە ئاشووری و ئازەربایجانییەکانی ناوچەکە بە بەردەوامی لە ترس و دڵڕاوکێدا دەژیان.<ref>Kurdish Ethno-Nationalism versus Nation-Building States: Collected Articles, Martin van Bruinessen, The Isis Press, 2011, pp. 139, {{ISBN|978-1-61143-105-6}}</ref> [[ڤلادیمیر مینۆرسکی]]، لە نزیکەوە و بە شەخسی جەعفەر ئاغای بینیووە و چاوی پێکەوتووە، شێوە: لە نووسینەکانیدا ئاماژەی بەوە کردووە کە جەعفەر ئاغا خاوەنی کەسایەتی و دەرکەوتەیەک بووە کە زۆر کەس بە شێوە و ڕوخساری "ڕەسەنی کوردی" یان "مۆدێلی ڕەسەنی" کوردی هەژماری دەکەن. کە مەبەستی لەوە بووە جەعفەر ئاغا لە ڕووی باڵاو بەژن، پێکهاتەی دەموچاو، و دەرکەوتەی دەرەوەی، خاوەنی هەموو ئەو تایبەتمەندییانە بووە کە لە زانستی مرۆڤناسیدا بە «شێوە و سیمای ڕەسەن و جەسەستەیی کورد» دادەنرێن؛ واتە نموونەیەکی بەڵگەنەویستی ڕوخساری کوردی بووە.<ref>Minorsky, V. “The Tribes of Western Iran.” ''The Journal of the Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland'', vol. 75, no. 1/2, 1945, pp. 78. ''JSTOR'', <nowiki>https://doi.org/10.2307/2844282</nowiki>. Accessed 29 Aug. 2026.</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|کوردستان|ئێران|مێژوو}} [[پۆل:سیاسەتوانانی کورد]] [[پۆل:کەسایەتییەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:مردووانی ١٩٣٠]] [[پۆل:سەربزێوانی کورد]] [[پۆل:سیاسەتمەدارە کوردە تیرۆرکراوەکان لە ئێران]] [[پۆل:خەڵکی ورمێ]] etucals28qx0m26sfpim5xcdynrfpdc 1661343 1661342 2026-09-05T18:13:09Z DiyarKamaran 50583 1661343 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = | name = جەعفەر ئاغا | image = Djafar Agha, head of the Kurdish tribes.jpg | image_caption = جەعفەر ئاغای شکاک | native_name_lang = Ku | birth_place = [[چەھریق ژۆرین]]، [[ئێرانی قاجاڕ|ئێران]] | death_date = ١٩٠٥ | death_place = [[تەورێز]]، [[ئێران]] | death_cause = کەمین | title = ڕێبەری هۆزی [[شکاک]] | predecessor = تەیموور ئاغا | successor = [[سمکۆی شکاک]] | family = }} '''جەعفەر ئاغای شکاک''' شۆڕشگێڕێکی [[کورد|کوردی]] ڕێبەری ھۆزی [[شکاک]] بوو لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا لە [[ئێرانی قاجاڕ]]. ڕۆڵێکی گرنگی هەبوو لە [[ڕێبەرایەتی]]کردنی [[ھۆزە کوردەکان|هۆز]]ەکەیدا. لە ساڵی ١٩٠٥دا، لە ڕێگەی تەڵە و پلانێکی حکومەتی ئێرانییەوە لە شاری [[تەورێز]] کوژرا. [[مەرگ]]ەکەی بووە هۆی گرژی لە [[ھەرێم|ھەرێمدا]]، و بووە هۆی ئەوەی [[سمکۆی شکاک]]ی برای بچووکی [[ڕێبەرایەتی]] [[ھۆز|ھۆزی]] [[شکاک]] بگرێتە دەست. == ژیاننامە == [[پەڕگە:Jafar_Agha.jpg|چەپ|بێچوارچێوە|جەعفەر ئاغای شکاک]] جەعفەر ئاغا لە [[چەھریق ژۆرین]] لەدایکبووە، کوڕی محەممەد ئاغای شکاک بوو کە سەر بە عەشیرەتی عەبدۆیی بوو لە هۆزی گەورەی [[شکاک]]، و نەوەی ئیسماعیل ئاغا بوو کە ڕێبەری هۆزەکە بوو کە لە ساڵی ١٨١٦ کۆچی دوایی کردبوو.<ref name="Houtsma-290">{{cite book |last1=Houtsma |first=M. Th. |title=E.J. Brill's First Encyclopaedia of Islam, 1913-1936 |date=1993 |publisher=E.J. Brill |isbn=90-04-09796-1 |edition=Reprint |volume=4 |page=290 |chapter=Shakāk |display-authors=etal. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=VJM3AAAAIAAJ&pg=PA290}}</ref><ref name="Houtsma-118">{{cite book |last1=Houtsma |first=M. Th. |title=E.J. Brill's First Encyclopaedia of Islam, 1913-1936 |date=1993 |publisher=E.J. Brill |isbn=90-04-09796-1 |edition=Reprint |volume=4 |page=118 |chapter=Salmas |display-authors=etal. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=VJM3AAAAIAAJ&pg=PA118}}</ref> لە منداڵیدا، جەعفەر ئاغا و [[سمکۆی شکاک|ئیسماعیل ئاغا]]ی برای بچووکی ورەیەکی زۆر بەرزیان هەبوو، پێکەوە گوێیان لە چیرۆکی باب و باپیرانیان دەگرت کە چۆن دژی [[تورکەکانی ئەنادۆڵ|تورک]] و [[فارسەکان]] شەڕیان کردووە. دوای ئەوەی جەعفەر ئاغا بووە سەرۆکی هۆزەکە و دەسەڵاتی خۆی لە سەرانسەری [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] سەپاند، بەجۆرێک لەو ناوچانەی لەژێر کۆنترۆڵی ئەودا بوون حکومەتی ئێرانی هیچ دەسەڵاتێکی نەبوو. کاتێک جەعفەر ئاغا و هێزەکانی دەستیان بەسەر سامانی دەوڵەمەندەکاندا دەگرت، بەشێوەیەکی یەکسان بەسەر هەژاراندا دابەشی دەکرد، لەو سەردەمەدا جەعفەر ئاغا دانپێنەنراو بوو لەلایەن حکومەتی ناوەندیی ئێرانەوە، بۆیە بۆ دابینکردنی بژێوی هۆزەکەی و سەپاندنی دەسەڵاتی خۆی، بە بەردەوامی هێرشی دەکردە سەر شارەکانی [[ورمێ]] و [[سەڵماس]] و [[خۆی]]، دەستی بەسەر کاڵا و سامانی ئەو شارانەدا دەگرت کە زۆرجار سمکۆی براشی لەگەڵیدا بوو. لە سەرەتای ساڵی ١٨٨٩دا، جەعفەر ئاغای شکاک لەگەڵ سیاسەتمەداری کورد [[عەبدولڕەزاق بەدرخان]] ڕوویان لە [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی|ڕووسیا]] کرد تا پێشنیاری هاوکاری و پشتیوانی بکەن. جەعفەر ئاغا لەگەڵ ئەحمەد ئاغا، فەرماندەیی یەکە سەربازییە (فەوجە) کوردییەکانیان کردووە کە بەشدارییان لە [[شەڕی ڕووس و تورک لە ساڵانی ١٨٢٨–١٨٢٩]] ڕووسیا دژی دەوڵەتی عوسمانی و هەروەها [[جەنگی کریمیا]]دا کردووە، ئەم هێزە کوردییانە لەژێر چاودێری و فەرماندەیی ئەفسەرێکی دیاری ڕووسی بە ناوی کاپتن لۆریس مێلیکۆڤ دانرابوون.<ref name=":2">{{Cite book |last=Çay |first=M. Abdulhalûk |url=https://www.google.com/books/edition/The_Kurdish_File/gmYMAQAAMAAJ?hl=en |title=The Kurdish File: With All Aspects |date=2001 |publisher=Tamga Yayıncılık |isbn=978-975-8386-13-0 |pages=430 |language=en}}</ref> لە ساڵی ١٩٠٥دا، [[میرزا حوسێن قوولیخانی مافی]]، والی [[تەورێز]]، جەعفەر ئاغای بۆ دانوستان بانگهێشتی تەورێز کرد، والی تەورێز سوێندی بە [[قورئان|قورئانی پیرۆز]] خوارد کە هیچ زیانێک بە جەعفەر ئاغا نەگات، و بەڵێنی پێدا کە دان بە خۆبەڕێوەبەری ([[ئۆتۆنۆمی]]) کورددا دەنێن لەژێر ڕێبەرایەتی جەعفەر ئاغادا. کاتێک جەعفەر ئاغا گەیشتە بینای کۆشکی والی و دەچووە ژوورەوەی نووسینگەی والی، کاتێک بەبێ ئاگاداری و بەبێ گومان لە پەیژەکان سەردەکەوت، لەپڕ تەقەیان لێکرد و فیشەکێک بەر دڵی کەوت و دەستبەجێ گیانی لەدەستدا.<ref>The Passion and Death of Rahman the Kurd: Dreaming Kurdistan, Carol Prunhuber, 2010, pp. 282, {{ISBN|9781440178153}}</ref><ref>Tribe and State in Iran and Afghanistan (RLE Iran D), Richard Tapper, 2012, pp. 383, {{ISBN|9781136833847}}</ref><ref>From Qajar to Pahlavi: Iran, 1919-1930, Mohammad Gholi Majd, 2008, pp. 382, {{ISBN|9780761840299}}</ref><ref>A People Without a State: The Kurds from the Rise of Islam to the Dawn of Nationalism, Michael Eppel, 2016, pp. 102, {{ISBN|9781477311073}}</ref> دوای کوشتنی، تەرمی جەعفەر ئاغا پاڕچەپارچە کرا و لەبەردەم خەڵک نمایش کرا بۆ ترساندنی خەڵک. سمکۆی شکاک وەک ڕێبەری نوێی هۆزەکە شوێنی جەعفەر ئاغای برای گرتەوە و سوێندی خوارد کە تۆڵەی کوژرانی برای بکاتەوە. سمکۆ هەمان ڕێگە و شێوازەکانی جەعفەر ئاغای برای بەکارهێنا، و جگە لە هێزەکانی دەوڵەت، کەمینە [[ئاشوورییەکان|ئاشووری]] و [[ئازەربایجانییەکان|ئازەربایجانییەکانی]] ناوچەکەشی کردە ئامانج.<ref>The Political Development of the Kurds in Iran: Pastoral Nationalism, F. Koohi-Kamali, 2003, pp. 82, {{ISBN|9780230535725}}</ref> جەعفەر ئاغا و سمکۆ لەلایەن ڕەعیەت و جووتیارانی کوردەوە زۆر خۆشەویست بوون (بەهۆی پشتیوانیکردنیان و دابەشکردنی دەستکەوتەکان بەسەریاندا)، بەڵام لە هەمان کاتدا، کەمینە ئاشووری و ئازەربایجانییەکانی ناوچەکە بە بەردەوامی لە ترس و دڵڕاوکێدا دەژیان.<ref>Kurdish Ethno-Nationalism versus Nation-Building States: Collected Articles, Martin van Bruinessen, The Isis Press, 2011, pp. 139, {{ISBN|978-1-61143-105-6}}</ref> [[ڤلادیمیر مینۆرسکی]]، لە نزیکەوە و بە شەخسی جەعفەر ئاغای بینیووە و چاوی پێکەوتووە، شێوە: لە نووسینەکانیدا ئاماژەی بەوە کردووە کە جەعفەر ئاغا خاوەنی کەسایەتی و دەرکەوتەیەک بووە کە زۆر کەس بە شێوە و ڕوخساری "ڕەسەنی کوردی" یان "مۆدێلی ڕەسەنی" کوردی هەژماری دەکەن. کە مەبەستی لەوە بووە جەعفەر ئاغا لە ڕووی باڵاو بەژن، پێکهاتەی دەموچاو، و دەرکەوتەی دەرەوەی، خاوەنی هەموو ئەو تایبەتمەندییانە بووە کە لە زانستی مرۆڤناسیدا بە «شێوە و سیمای ڕەسەن و جەسەستەیی کورد» دادەنرێن؛ واتە نموونەیەکی بەڵگەنەویستی ڕوخساری کوردی بووە.<ref>Minorsky, V. “The Tribes of Western Iran.” ''The Journal of the Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland'', vol. 75, no. 1/2, 1945, pp. 78. ''JSTOR'', <nowiki>https://doi.org/10.2307/2844282</nowiki>. Accessed 29 Aug. 2026.</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|کوردستان|ئێران|مێژوو}} [[پۆل:سیاسەتوانانی کورد]] [[پۆل:کەسایەتییەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:مردووانی ١٩٣٠]] [[پۆل:سەربزێوانی کورد]] [[پۆل:سیاسەتمەدارە کوردە تیرۆرکراوەکان لە ئێران]] [[پۆل:خەڵکی ورمێ]] rwmvobetmfpcn3pmiy5oiiwtj5npft6 1661344 1661343 2026-09-05T18:13:55Z DiyarKamaran 50583 /* ژیاننامە */ 1661344 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = | name = جەعفەر ئاغا | image = Djafar Agha, head of the Kurdish tribes.jpg | image_caption = جەعفەر ئاغای شکاک | native_name_lang = Ku | birth_place = [[چەھریق ژۆرین]]، [[ئێرانی قاجاڕ|ئێران]] | death_date = ١٩٠٥ | death_place = [[تەورێز]]، [[ئێران]] | death_cause = کەمین | title = ڕێبەری هۆزی [[شکاک]] | predecessor = تەیموور ئاغا | successor = [[سمکۆی شکاک]] | family = }} '''جەعفەر ئاغای شکاک''' شۆڕشگێڕێکی [[کورد|کوردی]] ڕێبەری ھۆزی [[شکاک]] بوو لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا لە [[ئێرانی قاجاڕ]]. ڕۆڵێکی گرنگی هەبوو لە [[ڕێبەرایەتی]]کردنی [[ھۆزە کوردەکان|هۆز]]ەکەیدا. لە ساڵی ١٩٠٥دا، لە ڕێگەی تەڵە و پلانێکی حکومەتی ئێرانییەوە لە شاری [[تەورێز]] کوژرا. [[مەرگ]]ەکەی بووە هۆی گرژی لە [[ھەرێم|ھەرێمدا]]، و بووە هۆی ئەوەی [[سمکۆی شکاک]]ی برای بچووکی [[ڕێبەرایەتی]] [[ھۆز|ھۆزی]] [[شکاک]] بگرێتە دەست. == ژیاننامە == [[پەڕگە:Jafar_Agha.jpg|چەپ|بێچوارچێوە|جەعفەر ئاغای شکاک]] جەعفەر ئاغا لە [[چەھریق ژۆرین]] لەدایکبووە، کوڕی محەممەد ئاغای شکاک بوو کە سەر بە عەشیرەتی عەبدۆیی بوو لە هۆزی گەورەی [[شکاک]]، و نەوەی ئیسماعیل ئاغا بوو کە ڕێبەری هۆزەکە بوو کە لە ساڵی ١٨١٦ کۆچی دوایی کردبوو.<ref name="Houtsma-290">{{cite book |last1=Houtsma |first=M. Th. |title=E.J. Brill's First Encyclopaedia of Islam, 1913-1936 |date=1993 |publisher=E.J. Brill |isbn=90-04-09796-1 |edition=Reprint |volume=4 |page=290 |chapter=Shakāk |display-authors=etal. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=VJM3AAAAIAAJ&pg=PA290}}</ref><ref name="Houtsma-118">{{cite book |last1=Houtsma |first=M. Th. |title=E.J. Brill's First Encyclopaedia of Islam, 1913-1936 |date=1993 |publisher=E.J. Brill |isbn=90-04-09796-1 |edition=Reprint |volume=4 |page=118 |chapter=Salmas |display-authors=etal. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=VJM3AAAAIAAJ&pg=PA118}}</ref> لە منداڵیدا، جەعفەر ئاغا و [[سمکۆی شکاک|ئیسماعیل ئاغا]]ی برای بچووکی ورەیەکی زۆر بەرزیان هەبوو، پێکەوە گوێیان لە چیرۆکی باب و باپیرانیان دەگرت کە چۆن دژی [[تورکەکانی ئەنادۆڵ|تورک]] و [[فارسەکان]] شەڕیان کردووە. دوای ئەوەی جەعفەر ئاغا بووە سەرۆکی هۆزەکە و دەسەڵاتی خۆی لە سەرانسەری [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] سەپاند، بەجۆرێک لەو ناوچانەی لەژێر کۆنترۆڵی ئەودا بوون حکومەتی ئێرانی هیچ دەسەڵاتێکی نەبوو. کاتێک جەعفەر ئاغا و هێزەکانی دەستیان بەسەر سامانی دەوڵەمەندەکاندا دەگرت، بەشێوەیەکی یەکسان بەسەر هەژاراندا دابەشی دەکرد، لەو سەردەمەدا جەعفەر ئاغا دانپێنەنراو بوو لەلایەن حکومەتی ناوەندیی ئێرانەوە، بۆیە بۆ دابینکردنی بژێوی هۆزەکەی و سەپاندنی دەسەڵاتی خۆی، بە بەردەوامی هێرشی دەکردە سەر شارەکانی [[ورمێ]] و [[سەڵماس]] و [[خۆی]]، دەستی بەسەر کاڵا و سامانی ئەو شارانەدا دەگرت کە زۆرجار سمکۆی براشی لەگەڵیدا بوو. لە سەرەتای ساڵی ١٨٨٩دا، جەعفەر ئاغای شکاک لەگەڵ سیاسەتمەداری کورد [[عەبدولڕەزاق بەدرخان]] ڕوویان لە [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی|ڕووسیا]] کرد تا پێشنیاری هاوکاری و پشتیوانی بکەن. جەعفەر ئاغا لەگەڵ ئەحمەد ئاغا، فەرماندەیی یەکە سەربازییە (فەوجە) کوردییەکانیان کردووە کە بەشدارییان لە [[شەڕی ڕووس و تورک لە ساڵانی ١٨٢٨–١٨٢٩]] ڕووسیا دژی دەوڵەتی عوسمانی و هەروەها [[جەنگی کریمیا]]دا کردووە، ئەم هێزە کوردییانە لەژێر چاودێری و فەرماندەیی ئەفسەرێکی دیاری ڕووسی بە ناوی کاپتن لۆریس مێلیکۆڤ دانرابوون.<ref name=":2">{{Cite book |last=Çay |first=M. Abdulhalûk |url=https://www.google.com/books/edition/The_Kurdish_File/gmYMAQAAMAAJ?hl=en |title=The Kurdish File: With All Aspects |date=2001 |publisher=Tamga Yayıncılık |isbn=978-975-8386-13-0 |pages=430 |language=en}}</ref> لە ساڵی ١٩٠٥دا، [[میرزا حوسێن قوولیخانی مافی]]، والی [[تەورێز]]، جەعفەر ئاغای بۆ دانوستان بانگهێشتی تەورێز کرد، والی تەورێز سوێندی بە [[قورئان|قورئانی پیرۆز]] خوارد کە هیچ زیانێک بە جەعفەر ئاغا نەگات، و بەڵێنی پێدا کە دان بە خۆبەڕێوەبەری ([[ئۆتۆنۆمی]]) کورددا دەنێن لەژێر ڕێبەرایەتی جەعفەر ئاغادا. کاتێک جەعفەر ئاغا گەیشتە بینای کۆشکی والی و دەچووە ژوورەوەی نووسینگەی والی، کاتێک بەبێ ئاگاداری و بەبێ گومان لە پەیژەکان سەردەکەوت، لەپڕ تەقەیان لێکرد و فیشەکێک بەر دڵی کەوت و دەستبەجێ گیانی لەدەستدا.<ref>The Passion and Death of Rahman the Kurd: Dreaming Kurdistan, Carol Prunhuber, 2010, pp. 282, {{ISBN|9781440178153}}</ref><ref>Tribe and State in Iran and Afghanistan (RLE Iran D), Richard Tapper, 2012, pp. 383, {{ISBN|9781136833847}}</ref><ref>From Qajar to Pahlavi: Iran, 1919-1930, Mohammad Gholi Majd, 2008, pp. 382, {{ISBN|9780761840299}}</ref><ref>A People Without a State: The Kurds from the Rise of Islam to the Dawn of Nationalism, Michael Eppel, 2016, pp. 102, {{ISBN|9781477311073}}</ref> دوای کوشتنی، تەرمی جەعفەر ئاغا پاڕچەپارچە کرا و لەبەردەم خەڵک نمایش کرا بۆ ترساندنی خەڵک. سمکۆی شکاک وەک ڕێبەری نوێی هۆزەکە شوێنی جەعفەر ئاغای برای گرتەوە و سوێندی خوارد کە تۆڵەی کوژرانی برای بکاتەوە. سمکۆ هەمان ڕێگە و شێوازەکانی جەعفەر ئاغای برای بەکارهێنا، و جگە لە هێزەکانی دەوڵەت، کەمینە [[ئاشوورییەکان|ئاشووری]] و [[ئازەربایجانییەکان|ئازەربایجانییەکانی]] ناوچەکەشی کردە ئامانج.<ref>The Political Development of the Kurds in Iran: Pastoral Nationalism, F. Koohi-Kamali, 2003, pp. 82, {{ISBN|9780230535725}}</ref> جەعفەر ئاغا و سمکۆ لەلایەن ڕەعیەت و جووتیارانی کوردەوە زۆر خۆشەویست بوون (بەهۆی پشتیوانیکردنیان و دابەشکردنی دەستکەوتەکان بەسەریاندا)، بەڵام لە هەمان کاتدا، کەمینە ئاشووری و ئازەربایجانییەکانی ناوچەکە بە بەردەوامی لە ترس و دڵڕاوکێدا دەژیان.<ref>Kurdish Ethno-Nationalism versus Nation-Building States: Collected Articles, Martin van Bruinessen, The Isis Press, 2011, pp. 139, {{ISBN|978-1-61143-105-6}}</ref> [[ڤلادیمیر مینۆرسکی]]، لە نزیکەوە و بە شەخسی جەعفەر ئاغای بینیووە و چاوی پێکەوتووە، لە نووسینەکانیدا ئاماژەی بەوە کردووە کە جەعفەر ئاغا خاوەنی کەسایەتی و دەرکەوتەیەک بووە کە زۆر کەس بە شێوە و ڕوخساری "ڕەسەنی کوردی" یان "مۆدێلی ڕەسەنی" کوردی هەژماری دەکەن. کە مەبەستی لەوە بووە جەعفەر ئاغا لە ڕووی باڵاو بەژن، پێکهاتەی دەموچاو، و دەرکەوتەی دەرەوەی، خاوەنی هەموو ئەو تایبەتمەندییانە بووە کە لە زانستی مرۆڤناسیدا بە «شێوە و سیمای ڕەسەن و جەسەستەیی کورد» دادەنرێن؛ واتە نموونەیەکی بەڵگەنەویستی ڕوخساری کوردی بووە.<ref>Minorsky, V. “The Tribes of Western Iran.” ''The Journal of the Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland'', vol. 75, no. 1/2, 1945, pp. 78. ''JSTOR'', <nowiki>https://doi.org/10.2307/2844282</nowiki>. Accessed 29 Aug. 2026.</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|کوردستان|ئێران|مێژوو}} [[پۆل:سیاسەتوانانی کورد]] [[پۆل:کەسایەتییەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:مردووانی ١٩٣٠]] [[پۆل:سەربزێوانی کورد]] [[پۆل:سیاسەتمەدارە کوردە تیرۆرکراوەکان لە ئێران]] [[پۆل:خەڵکی ورمێ]] n770pkkj55cm1dxhpfoseflr1bgju5n 1661345 1661344 2026-09-05T18:14:26Z DiyarKamaran 50583 1661345 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = | name = جەعفەر ئاغا | image = Djafar Agha, head of the Kurdish tribes.jpg | image_caption = جەعفەر ئاغای شکاک | native_name_lang = Ku | birth_place = [[چەھریق ژۆرین]]، [[ئێرانی قاجاڕ|ئێران]] | death_date = ١٩٠٥ | death_place = [[تەورێز]]، [[ئێران]] | death_cause = کەمین | title = ڕێبەری هۆزی [[شکاک]] | predecessor = تەیموور ئاغا | successor = [[سمکۆی شکاک]] | family = }} '''جەعفەر ئاغای شکاک''' شۆڕشگێڕێکی [[کورد|کوردی]] ڕێبەری ھۆزی [[شکاک]] بوو لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا لە [[ئێرانی قاجاڕ]]. ڕۆڵێکی گرنگی هەبوو لە [[ڕێبەرایەتی]]کردنی [[ھۆزە کوردەکان|هۆز]]ەکەیدا. لە ساڵی ١٩٠٥دا، لە ڕێگەی تەڵە و پلانێکی حکومەتی ئێرانییەوە لە شاری [[تەورێز]] کوژرا. [[مەرگ]]ەکەی بووە هۆی گرژی لە [[ھەرێم|ھەرێمدا]]، و بووە هۆی ئەوەی [[سمکۆی شکاک]]ی برای بچووکی [[ڕێبەرایەتی]] [[ھۆز|ھۆزی]] [[شکاک]] بگرێتە دەست. == ژیاننامە == [[پەڕگە:Jafar_Agha.jpg|جەعفەر ئاغای شکاک|alt=جەعفەر ئاغای شکاک|وێنۆک]] جەعفەر ئاغا لە [[چەھریق ژۆرین]] لەدایکبووە، کوڕی محەممەد ئاغای شکاک بوو کە سەر بە عەشیرەتی عەبدۆیی بوو لە هۆزی گەورەی [[شکاک]]، و نەوەی ئیسماعیل ئاغا بوو کە ڕێبەری هۆزەکە بوو کە لە ساڵی ١٨١٦ کۆچی دوایی کردبوو.<ref name="Houtsma-290">{{cite book |last1=Houtsma |first=M. Th. |title=E.J. Brill's First Encyclopaedia of Islam, 1913-1936 |date=1993 |publisher=E.J. Brill |isbn=90-04-09796-1 |edition=Reprint |volume=4 |page=290 |chapter=Shakāk |display-authors=etal. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=VJM3AAAAIAAJ&pg=PA290}}</ref><ref name="Houtsma-118">{{cite book |last1=Houtsma |first=M. Th. |title=E.J. Brill's First Encyclopaedia of Islam, 1913-1936 |date=1993 |publisher=E.J. Brill |isbn=90-04-09796-1 |edition=Reprint |volume=4 |page=118 |chapter=Salmas |display-authors=etal. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=VJM3AAAAIAAJ&pg=PA118}}</ref> لە منداڵیدا، جەعفەر ئاغا و [[سمکۆی شکاک|ئیسماعیل ئاغا]]ی برای بچووکی ورەیەکی زۆر بەرزیان هەبوو، پێکەوە گوێیان لە چیرۆکی باب و باپیرانیان دەگرت کە چۆن دژی [[تورکەکانی ئەنادۆڵ|تورک]] و [[فارسەکان]] شەڕیان کردووە. دوای ئەوەی جەعفەر ئاغا بووە سەرۆکی هۆزەکە و دەسەڵاتی خۆی لە سەرانسەری [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] سەپاند، بەجۆرێک لەو ناوچانەی لەژێر کۆنترۆڵی ئەودا بوون حکومەتی ئێرانی هیچ دەسەڵاتێکی نەبوو. کاتێک جەعفەر ئاغا و هێزەکانی دەستیان بەسەر سامانی دەوڵەمەندەکاندا دەگرت، بەشێوەیەکی یەکسان بەسەر هەژاراندا دابەشی دەکرد، لەو سەردەمەدا جەعفەر ئاغا دانپێنەنراو بوو لەلایەن حکومەتی ناوەندیی ئێرانەوە، بۆیە بۆ دابینکردنی بژێوی هۆزەکەی و سەپاندنی دەسەڵاتی خۆی، بە بەردەوامی هێرشی دەکردە سەر شارەکانی [[ورمێ]] و [[سەڵماس]] و [[خۆی]]، دەستی بەسەر کاڵا و سامانی ئەو شارانەدا دەگرت کە زۆرجار سمکۆی براشی لەگەڵیدا بوو. لە سەرەتای ساڵی ١٨٨٩دا، جەعفەر ئاغای شکاک لەگەڵ سیاسەتمەداری کورد [[عەبدولڕەزاق بەدرخان]] ڕوویان لە [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی|ڕووسیا]] کرد تا پێشنیاری هاوکاری و پشتیوانی بکەن. جەعفەر ئاغا لەگەڵ ئەحمەد ئاغا، فەرماندەیی یەکە سەربازییە (فەوجە) کوردییەکانیان کردووە کە بەشدارییان لە [[شەڕی ڕووس و تورک لە ساڵانی ١٨٢٨–١٨٢٩]] ڕووسیا دژی دەوڵەتی عوسمانی و هەروەها [[جەنگی کریمیا]]دا کردووە، ئەم هێزە کوردییانە لەژێر چاودێری و فەرماندەیی ئەفسەرێکی دیاری ڕووسی بە ناوی کاپتن لۆریس مێلیکۆڤ دانرابوون.<ref name=":2">{{Cite book |last=Çay |first=M. Abdulhalûk |url=https://www.google.com/books/edition/The_Kurdish_File/gmYMAQAAMAAJ?hl=en |title=The Kurdish File: With All Aspects |date=2001 |publisher=Tamga Yayıncılık |isbn=978-975-8386-13-0 |pages=430 |language=en}}</ref> لە ساڵی ١٩٠٥دا، [[میرزا حوسێن قوولیخانی مافی]]، والی [[تەورێز]]، جەعفەر ئاغای بۆ دانوستان بانگهێشتی تەورێز کرد، والی تەورێز سوێندی بە [[قورئان|قورئانی پیرۆز]] خوارد کە هیچ زیانێک بە جەعفەر ئاغا نەگات، و بەڵێنی پێدا کە دان بە خۆبەڕێوەبەری ([[ئۆتۆنۆمی]]) کورددا دەنێن لەژێر ڕێبەرایەتی جەعفەر ئاغادا. کاتێک جەعفەر ئاغا گەیشتە بینای کۆشکی والی و دەچووە ژوورەوەی نووسینگەی والی، کاتێک بەبێ ئاگاداری و بەبێ گومان لە پەیژەکان سەردەکەوت، لەپڕ تەقەیان لێکرد و فیشەکێک بەر دڵی کەوت و دەستبەجێ گیانی لەدەستدا.<ref>The Passion and Death of Rahman the Kurd: Dreaming Kurdistan, Carol Prunhuber, 2010, pp. 282, {{ISBN|9781440178153}}</ref><ref>Tribe and State in Iran and Afghanistan (RLE Iran D), Richard Tapper, 2012, pp. 383, {{ISBN|9781136833847}}</ref><ref>From Qajar to Pahlavi: Iran, 1919-1930, Mohammad Gholi Majd, 2008, pp. 382, {{ISBN|9780761840299}}</ref><ref>A People Without a State: The Kurds from the Rise of Islam to the Dawn of Nationalism, Michael Eppel, 2016, pp. 102, {{ISBN|9781477311073}}</ref> دوای کوشتنی، تەرمی جەعفەر ئاغا پاڕچەپارچە کرا و لەبەردەم خەڵک نمایش کرا بۆ ترساندنی خەڵک. سمکۆی شکاک وەک ڕێبەری نوێی هۆزەکە شوێنی جەعفەر ئاغای برای گرتەوە و سوێندی خوارد کە تۆڵەی کوژرانی برای بکاتەوە. سمکۆ هەمان ڕێگە و شێوازەکانی جەعفەر ئاغای برای بەکارهێنا، و جگە لە هێزەکانی دەوڵەت، کەمینە [[ئاشوورییەکان|ئاشووری]] و [[ئازەربایجانییەکان|ئازەربایجانییەکانی]] ناوچەکەشی کردە ئامانج.<ref>The Political Development of the Kurds in Iran: Pastoral Nationalism, F. Koohi-Kamali, 2003, pp. 82, {{ISBN|9780230535725}}</ref> جەعفەر ئاغا و سمکۆ لەلایەن ڕەعیەت و جووتیارانی کوردەوە زۆر خۆشەویست بوون (بەهۆی پشتیوانیکردنیان و دابەشکردنی دەستکەوتەکان بەسەریاندا)، بەڵام لە هەمان کاتدا، کەمینە ئاشووری و ئازەربایجانییەکانی ناوچەکە بە بەردەوامی لە ترس و دڵڕاوکێدا دەژیان.<ref>Kurdish Ethno-Nationalism versus Nation-Building States: Collected Articles, Martin van Bruinessen, The Isis Press, 2011, pp. 139, {{ISBN|978-1-61143-105-6}}</ref> [[ڤلادیمیر مینۆرسکی]]، لە نزیکەوە و بە شەخسی جەعفەر ئاغای بینیووە و چاوی پێکەوتووە، لە نووسینەکانیدا ئاماژەی بەوە کردووە کە جەعفەر ئاغا خاوەنی کەسایەتی و دەرکەوتەیەک بووە کە زۆر کەس بە شێوە و ڕوخساری "ڕەسەنی کوردی" یان "مۆدێلی ڕەسەنی" کوردی هەژماری دەکەن. کە مەبەستی لەوە بووە جەعفەر ئاغا لە ڕووی باڵاو بەژن، پێکهاتەی دەموچاو، و دەرکەوتەی دەرەوەی، خاوەنی هەموو ئەو تایبەتمەندییانە بووە کە لە زانستی مرۆڤناسیدا بە «شێوە و سیمای ڕەسەن و جەسەستەیی کورد» دادەنرێن؛ واتە نموونەیەکی بەڵگەنەویستی ڕوخساری کوردی بووە.<ref>Minorsky, V. “The Tribes of Western Iran.” ''The Journal of the Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland'', vol. 75, no. 1/2, 1945, pp. 78. ''JSTOR'', <nowiki>https://doi.org/10.2307/2844282</nowiki>. Accessed 29 Aug. 2026.</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|کوردستان|ئێران|مێژوو}} [[پۆل:سیاسەتوانانی کورد]] [[پۆل:کەسایەتییەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:مردووانی ١٩٣٠]] [[پۆل:سەربزێوانی کورد]] [[پۆل:سیاسەتمەدارە کوردە تیرۆرکراوەکان لە ئێران]] [[پۆل:خەڵکی ورمێ]] pmnbw1ft2xjjz4mfwr77ydpdrepuyo0 1661428 1661345 2026-09-05T20:11:17Z DiyarKamaran 50583 1661428 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = | name = جەعفەر ئاغا | image = Djafar Agha, head of the Kurdish tribes.jpg | image_caption = جەعفەر ئاغای شکاک | native_name_lang = Ku | birth_place = [[چەھریق ژۆرین]]، [[ئێرانی قاجاڕ|ئێران]] | death_date = ١٩٠٥ | death_place = [[تەورێز]]، [[ئێران]] | death_cause = [[بۆسە]] | title = ڕێبەری هۆزی [[شکاک]] | predecessor = تەیموور ئاغا | successor = [[سمکۆی شکاک]] | family = }} '''جەعفەر ئاغای شکاک''' شۆڕشگێڕێکی [[کورد|کوردی]] ڕێبەری ھۆزی [[شکاک]] بوو لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا لە [[ئێرانی قاجاڕ]]. ڕۆڵێکی گرنگی هەبوو لە [[ڕێبەرایەتی]]کردنی [[ھۆزە کوردەکان|هۆز]]ەکەیدا. لە ساڵی ١٩٠٥دا، لە ڕێگەی تەڵە و پلانێکی حکومەتی ئێرانییەوە لە شاری [[تەورێز]] کوژرا. [[مەرگ]]ەکەی بووە هۆی گرژی لە [[ھەرێم|ھەرێمدا]]، و بووە هۆی ئەوەی [[سمکۆی شکاک]]ی برای بچووکی [[ڕێبەرایەتی]] [[ھۆز|ھۆزی]] [[شکاک]] بگرێتە دەست. == ژیاننامە == [[پەڕگە:Jafar_Agha.jpg|جەعفەر ئاغای شکاک|alt=جەعفەر ئاغای شکاک|وێنۆک]] جەعفەر ئاغا لە [[چەھریق ژۆرین]] لەدایکبووە، کوڕی محەممەد ئاغای شکاک بوو کە سەر بە عەشیرەتی عەبدۆیی بوو لە هۆزی گەورەی [[شکاک]]، و نەوەی ئیسماعیل ئاغا بوو کە ڕێبەری هۆزەکە بوو کە لە ساڵی ١٨١٦ کۆچی دوایی کردبوو.<ref name="Houtsma-290">{{cite book |last1=Houtsma |first=M. Th. |title=E.J. Brill's First Encyclopaedia of Islam, 1913-1936 |date=1993 |publisher=E.J. Brill |isbn=90-04-09796-1 |edition=Reprint |volume=4 |page=290 |chapter=Shakāk |display-authors=etal. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=VJM3AAAAIAAJ&pg=PA290}}</ref><ref name="Houtsma-118">{{cite book |last1=Houtsma |first=M. Th. |title=E.J. Brill's First Encyclopaedia of Islam, 1913-1936 |date=1993 |publisher=E.J. Brill |isbn=90-04-09796-1 |edition=Reprint |volume=4 |page=118 |chapter=Salmas |display-authors=etal. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=VJM3AAAAIAAJ&pg=PA118}}</ref> لە منداڵیدا، جەعفەر ئاغا و [[سمکۆی شکاک|ئیسماعیل ئاغا]]ی برای بچووکی ورەیەکی زۆر بەرزیان هەبوو، پێکەوە گوێیان لە چیرۆکی باب و باپیرانیان دەگرت کە چۆن دژی [[تورکەکانی ئەنادۆڵ|تورک]] و [[فارسەکان]] شەڕیان کردووە. دوای ئەوەی جەعفەر ئاغا بووە سەرۆکی هۆزەکە و دەسەڵاتی خۆی لە سەرانسەری [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] سەپاند، بەجۆرێک لەو ناوچانەی لەژێر کۆنترۆڵی ئەودا بوون حکومەتی ئێرانی هیچ دەسەڵاتێکی نەبوو. کاتێک جەعفەر ئاغا و هێزەکانی دەستیان بەسەر سامانی دەوڵەمەندەکاندا دەگرت، بەشێوەیەکی یەکسان بەسەر هەژاراندا دابەشی دەکرد، لەو سەردەمەدا جەعفەر ئاغا دانپێنەنراو بوو لەلایەن حکومەتی ناوەندیی ئێرانەوە، بۆیە بۆ دابینکردنی بژێوی هۆزەکەی و سەپاندنی دەسەڵاتی خۆی، بە بەردەوامی هێرشی دەکردە سەر شارەکانی [[ورمێ]] و [[سەڵماس]] و [[خۆی]]، دەستی بەسەر کاڵا و سامانی ئەو شارانەدا دەگرت کە زۆرجار سمکۆی براشی لەگەڵیدا بوو. لە سەرەتای ساڵی ١٨٨٩دا، جەعفەر ئاغای شکاک لەگەڵ سیاسەتمەداری کورد [[عەبدولڕەزاق بەدرخان]] ڕوویان لە [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی|ڕووسیا]] کرد تا پێشنیاری هاوکاری و پشتیوانی بکەن. جەعفەر ئاغا لەگەڵ ئەحمەد ئاغا، فەرماندەیی یەکە سەربازییە (فەوجە) کوردییەکانیان کردووە کە بەشدارییان لە [[شەڕی ڕووس و تورک لە ساڵانی ١٨٢٨–١٨٢٩]] ڕووسیا دژی دەوڵەتی عوسمانی و هەروەها [[جەنگی کریمیا]]دا کردووە، ئەم هێزە کوردییانە لەژێر چاودێری و فەرماندەیی ئەفسەرێکی دیاری ڕووسی بە ناوی کاپتن لۆریس مێلیکۆڤ دانرابوون.<ref name=":2">{{Cite book |last=Çay |first=M. Abdulhalûk |url=https://www.google.com/books/edition/The_Kurdish_File/gmYMAQAAMAAJ?hl=en |title=The Kurdish File: With All Aspects |date=2001 |publisher=Tamga Yayıncılık |isbn=978-975-8386-13-0 |pages=430 |language=en}}</ref> لە ساڵی ١٩٠٥دا، [[میرزا حوسێن قوولیخانی مافی]]، والی [[تەورێز]]، جەعفەر ئاغای بۆ دانوستان بانگهێشتی تەورێز کرد، والی تەورێز سوێندی بە [[قورئان|قورئانی پیرۆز]] خوارد کە هیچ زیانێک بە جەعفەر ئاغا نەگات، و بەڵێنی پێدا کە دان بە خۆبەڕێوەبەری ([[ئۆتۆنۆمی]]) کورددا دەنێن لەژێر ڕێبەرایەتی جەعفەر ئاغادا. کاتێک جەعفەر ئاغا گەیشتە بینای کۆشکی والی و دەچووە ژوورەوەی نووسینگەی والی، کاتێک بەبێ ئاگاداری و بەبێ گومان لە پەیژەکان سەردەکەوت، لەپڕ تەقەیان لێکرد و فیشەکێک بەر دڵی کەوت و دەستبەجێ گیانی لەدەستدا.<ref>The Passion and Death of Rahman the Kurd: Dreaming Kurdistan, Carol Prunhuber, 2010, pp. 282, {{ISBN|9781440178153}}</ref><ref>Tribe and State in Iran and Afghanistan (RLE Iran D), Richard Tapper, 2012, pp. 383, {{ISBN|9781136833847}}</ref><ref>From Qajar to Pahlavi: Iran, 1919-1930, Mohammad Gholi Majd, 2008, pp. 382, {{ISBN|9780761840299}}</ref><ref>A People Without a State: The Kurds from the Rise of Islam to the Dawn of Nationalism, Michael Eppel, 2016, pp. 102, {{ISBN|9781477311073}}</ref> دوای کوشتنی، تەرمی جەعفەر ئاغا پاڕچەپارچە کرا و لەبەردەم خەڵک نمایش کرا بۆ ترساندنی خەڵک. سمکۆی شکاک وەک ڕێبەری نوێی هۆزەکە شوێنی جەعفەر ئاغای برای گرتەوە و سوێندی خوارد کە تۆڵەی کوژرانی برای بکاتەوە. سمکۆ هەمان ڕێگە و شێوازەکانی جەعفەر ئاغای برای بەکارهێنا، و جگە لە هێزەکانی دەوڵەت، کەمینە [[ئاشوورییەکان|ئاشووری]] و [[ئازەربایجانییەکان|ئازەربایجانییەکانی]] ناوچەکەشی کردە ئامانج.<ref>The Political Development of the Kurds in Iran: Pastoral Nationalism, F. Koohi-Kamali, 2003, pp. 82, {{ISBN|9780230535725}}</ref> جەعفەر ئاغا و سمکۆ لەلایەن ڕەعیەت و جووتیارانی کوردەوە زۆر خۆشەویست بوون (بەهۆی پشتیوانیکردنیان و دابەشکردنی دەستکەوتەکان بەسەریاندا)، بەڵام لە هەمان کاتدا، کەمینە ئاشووری و ئازەربایجانییەکانی ناوچەکە بە بەردەوامی لە ترس و دڵڕاوکێدا دەژیان.<ref>Kurdish Ethno-Nationalism versus Nation-Building States: Collected Articles, Martin van Bruinessen, The Isis Press, 2011, pp. 139, {{ISBN|978-1-61143-105-6}}</ref> [[ڤلادیمیر مینۆرسکی]]، لە نزیکەوە و بە شەخسی جەعفەر ئاغای بینیووە و چاوی پێکەوتووە، لە نووسینەکانیدا ئاماژەی بەوە کردووە کە جەعفەر ئاغا خاوەنی کەسایەتی و دەرکەوتەیەک بووە کە زۆر کەس بە شێوە و ڕوخساری "ڕەسەنی کوردی" یان "مۆدێلی ڕەسەنی" کوردی هەژماری دەکەن. کە مەبەستی لەوە بووە جەعفەر ئاغا لە ڕووی باڵاو بەژن، پێکهاتەی دەموچاو، و دەرکەوتەی دەرەوەی، خاوەنی هەموو ئەو تایبەتمەندییانە بووە کە لە زانستی مرۆڤناسیدا بە «شێوە و سیمای ڕەسەن و جەسەستەیی کورد» دادەنرێن؛ واتە نموونەیەکی بەڵگەنەویستی ڕوخساری کوردی بووە.<ref>Minorsky, V. “The Tribes of Western Iran.” ''The Journal of the Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland'', vol. 75, no. 1/2, 1945, pp. 78. ''JSTOR'', <nowiki>https://doi.org/10.2307/2844282</nowiki>. Accessed 29 Aug. 2026.</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|کوردستان|ئێران|مێژوو}} [[پۆل:سیاسەتوانانی کورد]] [[پۆل:کەسایەتییەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:مردووانی ١٩٣٠]] [[پۆل:سەربزێوانی کورد]] [[پۆل:سیاسەتمەدارە کوردە تیرۆرکراوەکان لە ئێران]] [[پۆل:خەڵکی ورمێ]] gizfeb9f5dy5pmn3ryg3k02gdwpcptj 1661441 1661428 2026-09-05T21:01:39Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661441 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = | name = جەعفەر ئاغا | image = Djafar Agha, head of the Kurdish tribes.jpg | image_caption = جەعفەر ئاغای شکاک | native_name_lang = Ku | birth_place = [[چەھریق ژۆرین]]، [[ئێرانی قاجاڕ|ئێران]] | death_date = ١٩٠٥ | death_place = [[تەورێز]]، [[ئێران]] | death_cause = [[بۆسە]] | title = ڕێبەری هۆزی [[شکاک]] | predecessor = تەیموور ئاغا | successor = [[سمکۆی شکاک]] | family = }} '''جەعفەر ئاغای شکاک''' شۆڕشگێڕێکی [[کورد|کوردی]] ڕێبەری ھۆزی [[شکاک]] بوو لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا لە [[ئێرانی قاجاڕ]]. ڕۆڵێکی گرنگی هەبوو لە [[ڕێبەرایەتی]]کردنی [[ھۆزە کوردەکان|هۆز]]ەکەیدا. لە ساڵی ١٩٠٥دا، لە ڕێگەی تەڵە و پلانێکی حکومەتی ئێرانییەوە لە شاری [[تەورێز]] کوژرا. [[مەرگ]]ەکەی بووە هۆی گرژی لە [[ھەرێم|ھەرێمدا]]، و بووە هۆی ئەوەی [[سمکۆی شکاک]]ی برای بچووکی [[ڕێبەرایەتی]] [[ھۆز|ھۆزی]] [[شکاک]] بگرێتە دەست. == ژیاننامە == [[پەڕگە:Jafar_Agha.jpg|جەعفەر ئاغای شکاک|alt=جەعفەر ئاغای شکاک|وێنۆک]] جەعفەر ئاغا لە [[چەھریق ژۆرین]] لەدایکبووە، کوڕی محەممەد ئاغای شکاک بوو کە سەر بە عەشیرەتی عەبدۆیی بوو لە هۆزی گەورەی [[شکاک]]، و نەوەی ئیسماعیل ئاغا بوو کە ڕێبەری هۆزەکە بوو کە لە ساڵی ١٨١٦ کۆچی دوایی کردبوو.<ref name="Houtsma-290">{{cite book |last1=Houtsma |first=M. Th. |title=E.J. Brill's First Encyclopaedia of Islam, 1913-1936 |date=1993 |publisher=E.J. Brill |isbn=90-04-09796-1 |edition=Reprint |volume=4 |page=290 |chapter=Shakāk |display-authors=etal. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=VJM3AAAAIAAJ&pg=PA290}}</ref><ref name="Houtsma-118">{{cite book |last1=Houtsma |first=M. Th. |title=E.J. Brill's First Encyclopaedia of Islam, 1913-1936 |date=1993 |publisher=E.J. Brill |isbn=90-04-09796-1 |edition=Reprint |volume=4 |page=118 |chapter=Salmas |display-authors=etal. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=VJM3AAAAIAAJ&pg=PA118}}</ref> لە منداڵیدا، جەعفەر ئاغا و [[سمکۆی شکاک|ئیسماعیل ئاغا]]ی برای بچووکی ورەیەکی زۆر بەرزیان هەبوو، پێکەوە گوێیان لە چیرۆکی باب و باپیرانیان دەگرت کە چۆن دژی [[تورکەکانی ئەنادۆڵ|تورک]] و [[فارسەکان]] شەڕیان کردووە. دوای ئەوەی جەعفەر ئاغا بووە سەرۆکی هۆزەکە و دەسەڵاتی خۆی لە سەرانسەری [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] سەپاند، بەجۆرێک لەو ناوچانەی لەژێر کۆنترۆڵی ئەودا بوون حکومەتی ئێرانی هیچ دەسەڵاتێکی نەبوو. کاتێک جەعفەر ئاغا و هێزەکانی دەستیان بەسەر سامانی دەوڵەمەندەکاندا دەگرت، بەشێوەیەکی یەکسان بەسەر هەژاراندا دابەشی دەکرد، لەو سەردەمەدا جەعفەر ئاغا دانپێنەنراو بوو لەلایەن حکومەتی ناوەندیی ئێرانەوە، بۆیە بۆ دابینکردنی بژێوی هۆزەکەی و سەپاندنی دەسەڵاتی خۆی، بە بەردەوامی هێرشی دەکردە سەر شارەکانی [[ورمێ]] و [[سەڵماس]] و [[خۆی]]، دەستی بەسەر کاڵا و سامانی ئەو شارانەدا دەگرت کە زۆرجار سمکۆی براشی لەگەڵیدا بوو. لە سەرەتای ساڵی ١٨٨٩دا، جەعفەر ئاغای شکاک لەگەڵ سیاسەتمەداری کورد [[عەبدولڕەزاق بەدرخان]] ڕوویان لە [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی|ڕووسیا]] کرد تا پێشنیاری هاوکاری و پشتیوانی بکەن. جەعفەر ئاغا لەگەڵ ئەحمەد ئاغا، فەرماندەیی یەکە سەربازییە (فەوجە) کوردییەکانیان کردووە کە بەشدارییان لە [[شەڕی ڕووس و تورک لە ساڵانی ١٨٢٨–١٨٢٩]] ڕووسیا دژی دەوڵەتی عوسمانی و هەروەها [[جەنگی کریمیا]]دا کردووە، ئەم هێزە کوردییانە لەژێر چاودێری و فەرماندەیی ئەفسەرێکی دیاری ڕووسی بە ناوی کاپتن لۆریس مێلیکۆڤ دانرابوون.<ref name=":2">{{Cite book |last=Çay |first=M. Abdulhalûk |url=https://www.google.com/books/edition/The_Kurdish_File/gmYMAQAAMAAJ?hl=en |title=The Kurdish File: With All Aspects |date=2001 |publisher=Tamga Yayıncılık |isbn=978-975-8386-13-0 |pages=430 |language=en}}</ref> لە ساڵی ١٩٠٥دا، [[میرزا حوسێن قوولیخانی مافی]]، والی [[تەورێز]]، جەعفەر ئاغای بۆ دانوستان بانگهێشتی تەورێز کرد، والی تەورێز سوێندی بە [[قورئان|قورئانی پیرۆز]] خوارد کە هیچ زیانێک بە جەعفەر ئاغا نەگات، و بەڵێنی پێدا کە دان بە خۆبەڕێوەبەری ([[ئۆتۆنۆمی]]) کورددا دەنێن لەژێر ڕێبەرایەتی جەعفەر ئاغادا. کاتێک جەعفەر ئاغا گەیشتە بینای کۆشکی والی و دەچووە ژوورەوەی نووسینگەی والی، کاتێک بەبێ ئاگاداری و بەبێ گومان لە پەیژەکان سەردەکەوت، لەپڕ تەقەیان لێکرد و فیشەکێک بەر دڵی کەوت و دەستبەجێ گیانی لەدەستدا.<ref>The Passion and Death of Rahman the Kurd: Dreaming Kurdistan, Carol Prunhuber, 2010, pp. 282, {{ISBN|9781440178153}}</ref><ref>Tribe and State in Iran and Afghanistan (RLE Iran D), Richard Tapper, 2012, pp. 383, {{ISBN|9781136833847}}</ref><ref>From Qajar to Pahlavi: Iran, 1919-1930, Mohammad Gholi Majd, 2008, pp. 382, {{ISBN|9780761840299}}</ref><ref>A People Without a State: The Kurds from the Rise of Islam to the Dawn of Nationalism, Michael Eppel, 2016, pp. 102, {{ISBN|9781477311073}}</ref> دوای کوشتنی، تەرمی جەعفەر ئاغا پاڕچەپارچە کرا و لەبەردەم خەڵک نمایش کرا بۆ ترساندنی خەڵک. سمکۆی شکاک وەک ڕێبەری نوێی هۆزەکە شوێنی جەعفەر ئاغای برای گرتەوە و سوێندی خوارد کە تۆڵەی کوژرانی برای بکاتەوە. سمکۆ هەمان ڕێگە و شێوازەکانی جەعفەر ئاغای برای بەکارهێنا، و جگە لە هێزەکانی دەوڵەت، کەمینە [[ئاشوورییەکان|ئاشووری]] و [[ئازەربایجانییەکان|ئازەربایجانییەکانی]] ناوچەکەشی کردە ئامانج.<ref>The Political Development of the Kurds in Iran: Pastoral Nationalism, F. Koohi-Kamali, 2003, pp. 82, {{ISBN|9780230535725}}</ref> جەعفەر ئاغا و سمکۆ لەلایەن ڕەعیەت و جووتیارانی کوردەوە زۆر خۆشەویست بوون (بەهۆی پشتیوانیکردنیان و دابەشکردنی دەستکەوتەکان بەسەریاندا)، بەڵام لە هەمان کاتدا، کەمینە ئاشووری و ئازەربایجانییەکانی ناوچەکە بە بەردەوامی لە ترس و دڵڕاوکێدا دەژیان.<ref>Kurdish Ethno-Nationalism versus Nation-Building States: Collected Articles, Martin van Bruinessen, The Isis Press, 2011, pp. 139, {{ISBN|978-1-61143-105-6}}</ref> [[ڤلادیمیر مینۆرسکی]]، لە نزیکەوە و بە شەخسی جەعفەر ئاغای بینیووە و چاوی پێکەوتووە، لە نووسینەکانیدا ئاماژەی بەوە کردووە کە جەعفەر ئاغا خاوەنی کەسایەتی و دەرکەوتەیەک بووە کە زۆر کەس بە شێوە و ڕوخساری "ڕەسەنی کوردی" یان "مۆدێلی ڕەسەنی" کوردی هەژماری دەکەن. کە مەبەستی لەوە بووە جەعفەر ئاغا لە ڕووی باڵاو بەژن، پێکهاتەی دەموچاو، و دەرکەوتەی دەرەوەی، خاوەنی هەموو ئەو تایبەتمەندییانە بووە کە لە زانستی مرۆڤناسیدا بە «شێوە و سیمای ڕەسەن و جەسەستەیی کورد» دادەنرێن؛ واتە نموونەیەکی بەڵگەنەویستی ڕوخساری کوردی بووە.<ref>Minorsky, V. “The Tribes of Western Iran.” ''The Journal of the Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland'', vol. 75, no. 1/2, 1945, pp. 78. ''JSTOR'', <nowiki>https://doi.org/10.2307/2844282</nowiki>. Accessed 29 Aug. 2026.</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|کوردستان|ئێران|مێژوو}} [[پۆل:سیاسەتوانانی کورد]] [[پۆل:کەسایەتییەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:مردووانی ١٩٣٠]] [[پۆل:سەربزێوانی کورد]] [[پۆل:سیاسەتمەدارە کوردە تیرۆرکراوەکان لە ئێران]] [[پۆل:خەڵکی ورمێ]] [[پۆل:مردووانی ١٩٠٥]] hbvymc7p8kim0xc0g89cm9z8czb30ud 100 303592 1661349 2026-09-05T18:22:35Z Amine yousefi 16159 پەڕەی دروست کرد بە «{{numbered subpages}}»ەوە 1661349 wikitext text/x-wiki {{numbered subpages}} fq305vh7b0qatnu2coua05u3goucboq 0 303593 1661361 2026-09-05T19:28:46Z DiyarKamaran 50583 پەڕەی دروست کرد بە «{{Infobox settlement | name = زیندەشت | native_name = | native_name_lang = | settlement_type = گوند | image_skyline = | imagesize = | image_alt = | image_caption = | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | etymology = | nickname = | motto =...»ەوە 1661361 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = زیندەشت | native_name = | native_name_lang = | settlement_type = گوند | image_skyline = | imagesize = | image_alt = | image_caption = | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | etymology = | nickname = | motto = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = Iran | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | pushpin_label_position = | coordinates = {{Coord|38|02|39|N|44|53|42|E|dim:1km|display=inline,title}} | coordinates_footnotes = <ref>{{Cite map |author=((OpenStreetMap contributors)) |url=https://www.openstreetmap.org/?mlat=38.044167&mlon=44.895&zoom=15#map=15/38.04417/44.89500|website=[[کۆنەخشە]] |title=Zindasht, دهستان کنارپروژ, بخش مرکزی [Kenarporuzh Rural District, Central District], Salmas County, West Azerbaijan Province, Iran|date=22 October 2025 |access-date=22 October 2025|lang=fa}}</ref> | subdivision_type = وڵات | subdivision_name = [[ئێران]] | subdivision_type1 = [[پارێزگاکانی ئێران|پارێزگا]] | subdivision_name1 = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژئاوا|ئازەربایجانی ڕۆژئاوا]] | subdivision_type2 = [[شارستانەکانی ئێران|شارستان]] | subdivision_name2 = [[شارستانی سەڵماس|سەڵماس]] | subdivision_type3 = [[ناوچە (ئێران)|ناوچە]] | subdivision_name3 = ناوەندی | subdivision_type4 = [[گوندەوار]] | subdivision_name4 = کەنارپەڕۆژ | established_title = | established_date = | founder = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = | leader_name1 = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = <ref name="2016 West Azerbaijan Province"/> | population_as_of = ٢٠١٦ | population_total = ٥٧٣ | population_density_km2 = auto | population_note = | population_demonym = | timezone = [[کاتی پێوەریی ئێران|IRST]] | utc_offset = +3:30 | postal_code = | area_code = | website = | module = | footnotes = }} '''زندەشت''' گوندێکە لە [[گوندەوار|گوندەواری]] کەنارپەڕۆژ لە بەشی ناوەندی لە [[شارستانی سەڵماس]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژئاوا]]، [[ئێران]].<ref name="Salmas County Rural Districts"> {{cite web |first=Mir-Hossein |last=Mousavi |author-link=Mir-Hossein Mousavi |orig-date={{lang|fa|rtl=yes|تاریخ تصویب}} (Approval date) 1366/02/02 (Iranian Jalali calendar) |date=22 April 1987 |script-title=fa:ایجاد و تشکیل تعداد 7 دهستان شامل روستاها، مزارع و مکانها واقع در شهرستان سلماس تابع استان آذربایجان غربی |trans-title=‌Creation and formation of seven rural districts including villages, farms and places in Salmas County under West Azerbaijan province |url=https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/110092 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251021234952/https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/110092 |archive-date=21 October 2025 |access-date=21 October 2025 |website={{lang|fa|rtl=yes|لام تا کام}} [Lam ta Kam] |publisher={{lang|fa|rtl=yes|‌وزارت کشور}} [Ministry of the Interior] |agency={{lang|fa|rtl=yes|هیات وزیران}} [Council of Ministers] |language=fa |id={{lang|fa|rtl=yes|شناسه}} [ID] 9B86F5C0-8C16-4F6C-8154-9247C8CA80E8. {{lang|fa|rtl=yes|شماره دوره}} [Course number] 66, {{lang|fa|rtl=yes|شماره جلد}} [Volume number] 2.}}</ref> == دانیشتووان == لە سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووبەرەی ساڵی ٢٠٠٦دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە ٩١٠ کەس لە ١٥٧ خێزاندا بووە.<ref name="2006 West Azerbaijan Province"> {{cite web |script-title=fa:سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1385 : استان آذربایجان غربی |trans-title=General Population and Housing Census 2006: West Azerbaijan Province |language=fa |website={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |url=http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/04.xls |archive-url=https://web.archive.org/web/20110920094953/http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/04.xls |archive-date=20 September 2011 |format=Excel |access-date=25 September 2022}}</ref> لە سەرژمێریی دواتری ساڵی ٢٠١١دا، ٦٨٢ کەس لە ١٤١ خێزاندا ژمێردراون.<ref name="2011 West Azerbaijan Province"> {{cite web |script-title=fa:سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1390 : استان آذربایجان غربی |trans-title=General Population and Housing Census 2011: West Azerbaijan Province |language=fa |website=Iran Data Portal—Syracuse University |url=https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/West-Azerbaijan.xls |archive-url=https://web.archive.org/web/20230120205939/https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/West-Azerbaijan.xls |archive-date=20 January 2023 |agency={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |format=Excel |access-date=19 December 2022}}</ref> سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٦ نیشانی دا کە ژمارەی دانیشتووانی گوندەکە ٥٧٣ کەس بووە لە ١٤٩ خێزاندا.<ref name="2016 West Azerbaijan Province"> {{cite web |script-title=fa:سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1395 : استان آذربایجان غربی |trans-title=General Population and Housing Census 2016: West Azerbaijan Province |language=fa |website={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |url=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_04.xlsx |archive-url=https://web.archive.org/web/20220830042935/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_04.xlsx |archive-date=30 August 2022 |format=Excel |access-date=19 December 2022}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەڵماس]] r90n2vkac61nwu8a4yflguotbkad9x2 1661362 1661361 2026-09-05T19:32:39Z DiyarKamaran 50583 1661362 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = زیندەشت | native_name = | native_name_lang = | settlement_type = گوند | image_skyline = | imagesize = | image_alt = | image_caption = | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | etymology = | nickname = | motto = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = Iran | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | pushpin_label_position = | coordinates = {{Coord|38|02|39|N|44|53|42|E|dim:1km|display=inline,title}} | coordinates_footnotes = <ref>{{Cite map |author=((OpenStreetMap contributors)) |url=https://www.openstreetmap.org/?mlat=38.044167&mlon=44.895&zoom=15#map=15/38.04417/44.89500|website=[[کۆنەخشە]] |title=Zindasht, دهستان کنارپروژ, بخش مرکزی [Kenarporuzh Rural District, Central District], Salmas County, West Azerbaijan Province, Iran|date=22 October 2025 |access-date=22 October 2025|lang=fa}}</ref> | subdivision_type = وڵات | subdivision_name = [[ئێران]] | subdivision_type1 = [[پارێزگاکانی ئێران|پارێزگا]] | subdivision_name1 = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژئاوا|ئازەربایجانی ڕۆژئاوا]] | subdivision_type2 = [[شارستانەکانی ئێران|شارستان]] | subdivision_name2 = [[شارستانی سەڵماس|سەڵماس]] | subdivision_type3 = [[ناوچە (ئێران)|ناوچە]] | subdivision_name3 = ناوەندی | subdivision_type4 = [[گوندەوار]] | subdivision_name4 = کەنارپەڕۆژ | established_title = | established_date = | founder = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = | leader_name1 = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = <ref name="2016 West Azerbaijan Province"/> | population_as_of = ٢٠١٦ | population_total = ٥٧٣ | population_density_km2 = auto | population_note = | population_demonym = | timezone = کاتی پێوەریی ئێران | utc_offset = ٣:٣٠+ | postal_code = | area_code = | website = | module = | footnotes = }} '''زندەشت''' گوندێکە لە [[گوندەوار|گوندەواری]] کەنارپەڕۆژ لە بەشی ناوەندی لە [[شارستانی سەڵماس]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژئاوا]]، [[ئێران]].<ref name="Salmas County Rural Districts"> {{cite web |first=Mir-Hossein |last=Mousavi |author-link=Mir-Hossein Mousavi |orig-date={{lang|fa|rtl=yes|تاریخ تصویب}} (Approval date) 1366/02/02 (Iranian Jalali calendar) |date=22 April 1987 |script-title=fa:ایجاد و تشکیل تعداد 7 دهستان شامل روستاها، مزارع و مکانها واقع در شهرستان سلماس تابع استان آذربایجان غربی |trans-title=‌Creation and formation of seven rural districts including villages, farms and places in Salmas County under West Azerbaijan province |url=https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/110092 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251021234952/https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/110092 |archive-date=21 October 2025 |access-date=21 October 2025 |website={{lang|fa|rtl=yes|لام تا کام}} [Lam ta Kam] |publisher={{lang|fa|rtl=yes|‌وزارت کشور}} [Ministry of the Interior] |agency={{lang|fa|rtl=yes|هیات وزیران}} [Council of Ministers] |language=fa |id={{lang|fa|rtl=yes|شناسه}} [ID] 9B86F5C0-8C16-4F6C-8154-9247C8CA80E8. {{lang|fa|rtl=yes|شماره دوره}} [Course number] 66, {{lang|fa|rtl=yes|شماره جلد}} [Volume number] 2.}}</ref> == دانیشتووان == لە سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووبەرەی ساڵی ٢٠٠٦دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە ٩١٠ کەس لە ١٥٧ خێزاندا بووە.<ref name="2006 West Azerbaijan Province"> {{cite web |script-title=fa:سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1385 : استان آذربایجان غربی |trans-title=General Population and Housing Census 2006: West Azerbaijan Province |language=fa |website={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |url=http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/04.xls |archive-url=https://web.archive.org/web/20110920094953/http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/04.xls |archive-date=20 September 2011 |format=Excel |access-date=25 September 2022}}</ref> لە سەرژمێریی دواتری ساڵی ٢٠١١دا، ٦٨٢ کەس لە ١٤١ خێزاندا ژمێردراون.<ref name="2011 West Azerbaijan Province"> {{cite web |script-title=fa:سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1390 : استان آذربایجان غربی |trans-title=General Population and Housing Census 2011: West Azerbaijan Province |language=fa |website=Iran Data Portal—Syracuse University |url=https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/West-Azerbaijan.xls |archive-url=https://web.archive.org/web/20230120205939/https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/West-Azerbaijan.xls |archive-date=20 January 2023 |agency={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |format=Excel |access-date=19 December 2022}}</ref> سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٦ نیشانی دا کە ژمارەی دانیشتووانی گوندەکە ٥٧٣ کەس بووە لە ١٤٩ خێزاندا.<ref name="2016 West Azerbaijan Province"> {{cite web |script-title=fa:سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1395 : استان آذربایجان غربی |trans-title=General Population and Housing Census 2016: West Azerbaijan Province |language=fa |website={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |url=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_04.xlsx |archive-url=https://web.archive.org/web/20220830042935/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_04.xlsx |archive-date=30 August 2022 |format=Excel |access-date=19 December 2022}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} bxhxe2g2y2ilfb893tww53esh6o8ujh 1661403 1661362 2026-09-05T19:40:17Z DiyarKamaran 50583 1661403 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = زیندەشت | native_name = | native_name_lang = | settlement_type = گوند | image_skyline = | imagesize = | image_alt = | image_caption = | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | etymology = | nickname = | motto = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = Iran | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | pushpin_label_position = | coordinates = {{Coord|38|02|39|N|44|53|42|E|display=inline}} | coordinates_footnotes = <ref>{{Cite map |author=((OpenStreetMap contributors)) |url=https://www.openstreetmap.org/?mlat=38.044167&mlon=44.895&zoom=15#map=15/38.04417/44.89500|website=[[کۆنەخشە]] |title=Zindasht, دهستان کنارپروژ, بخش مرکزی [Kenarporuzh Rural District, Central District], Salmas County, West Azerbaijan Province, Iran|date=22 October 2025 |access-date=22 October 2025|lang=fa}}</ref> | subdivision_type = وڵات | subdivision_name = [[ئێران]] | subdivision_type1 = [[پارێزگاکانی ئێران|پارێزگا]] | subdivision_name1 = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژئاوا|ئازەربایجانی ڕۆژئاوا]] | subdivision_type2 = [[شارستانەکانی ئێران|شارستان]] | subdivision_name2 = [[شارستانی سەڵماس|سەڵماس]] | subdivision_type3 = [[ناوچە (ئێران)|ناوچە]] | subdivision_name3 = ناوەندی | subdivision_type4 = [[گوندەوار]] | subdivision_name4 = کەنارپەڕۆژ | established_title = | established_date = | founder = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = | leader_name1 = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = <ref name="2016 West Azerbaijan Province"/> | population_as_of = ٢٠١٦ | population_total = ٥٧٣ | population_density_km2 = auto | population_note = | population_demonym = | timezone = کاتی پێوەریی ئێران | utc_offset = ٣:٣٠+ | postal_code = | area_code = | website = | module = | footnotes = }} '''زندەشت''' گوندێکە لە [[گوندەوار|گوندەواری]] کەنارپەڕۆژ لە بەشی ناوەندی لە [[شارستانی سەڵماس]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژئاوا]]، [[ئێران]].<ref name="Salmas County Rural Districts"> {{cite web |first=Mir-Hossein |last=Mousavi |author-link=Mir-Hossein Mousavi |orig-date={{lang|fa|rtl=yes|تاریخ تصویب}} (Approval date) 1366/02/02 (Iranian Jalali calendar) |date=22 April 1987 |script-title=fa:ایجاد و تشکیل تعداد 7 دهستان شامل روستاها، مزارع و مکانها واقع در شهرستان سلماس تابع استان آذربایجان غربی |trans-title=‌Creation and formation of seven rural districts including villages, farms and places in Salmas County under West Azerbaijan province |url=https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/110092 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251021234952/https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/110092 |archive-date=21 October 2025 |access-date=21 October 2025 |website={{lang|fa|rtl=yes|لام تا کام}} [Lam ta Kam] |publisher={{lang|fa|rtl=yes|‌وزارت کشور}} [Ministry of the Interior] |agency={{lang|fa|rtl=yes|هیات وزیران}} [Council of Ministers] |language=fa |id={{lang|fa|rtl=yes|شناسه}} [ID] 9B86F5C0-8C16-4F6C-8154-9247C8CA80E8. {{lang|fa|rtl=yes|شماره دوره}} [Course number] 66, {{lang|fa|rtl=yes|شماره جلد}} [Volume number] 2.}}</ref> == دانیشتووان == لە سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووبەرەی ساڵی ٢٠٠٦دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە ٩١٠ کەس لە ١٥٧ خێزاندا بووە.<ref name="2006 West Azerbaijan Province"> {{cite web |script-title=fa:سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1385 : استان آذربایجان غربی |trans-title=General Population and Housing Census 2006: West Azerbaijan Province |language=fa |website={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |url=http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/04.xls |archive-url=https://web.archive.org/web/20110920094953/http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/04.xls |archive-date=20 September 2011 |format=Excel |access-date=25 September 2022}}</ref> لە سەرژمێریی دواتری ساڵی ٢٠١١دا، ٦٨٢ کەس لە ١٤١ خێزاندا ژمێردراون.<ref name="2011 West Azerbaijan Province"> {{cite web |script-title=fa:سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1390 : استان آذربایجان غربی |trans-title=General Population and Housing Census 2011: West Azerbaijan Province |language=fa |website=Iran Data Portal—Syracuse University |url=https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/West-Azerbaijan.xls |archive-url=https://web.archive.org/web/20230120205939/https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/West-Azerbaijan.xls |archive-date=20 January 2023 |agency={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |format=Excel |access-date=19 December 2022}}</ref> سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٦ نیشانی دا کە ژمارەی دانیشتووانی گوندەکە ٥٧٣ کەس بووە لە ١٤٩ خێزاندا.<ref name="2016 West Azerbaijan Province"> {{cite web |script-title=fa:سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1395 : استان آذربایجان غربی |trans-title=General Population and Housing Census 2016: West Azerbaijan Province |language=fa |website={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |url=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_04.xlsx |archive-url=https://web.archive.org/web/20220830042935/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_04.xlsx |archive-date=30 August 2022 |format=Excel |access-date=19 December 2022}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} ogw6svpngqvck9snidkm4efn4zmsmo9 1661404 1661403 2026-09-05T19:40:40Z DiyarKamaran 50583 1661404 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = زندەشت | native_name = | native_name_lang = | settlement_type = گوند | image_skyline = | imagesize = | image_alt = | image_caption = | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | etymology = | nickname = | motto = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = Iran | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | pushpin_label_position = | coordinates = {{Coord|38|02|39|N|44|53|42|E|display=inline}} | coordinates_footnotes = <ref>{{Cite map |author=((OpenStreetMap contributors)) |url=https://www.openstreetmap.org/?mlat=38.044167&mlon=44.895&zoom=15#map=15/38.04417/44.89500|website=[[کۆنەخشە]] |title=Zindasht, دهستان کنارپروژ, بخش مرکزی [Kenarporuzh Rural District, Central District], Salmas County, West Azerbaijan Province, Iran|date=22 October 2025 |access-date=22 October 2025|lang=fa}}</ref> | subdivision_type = وڵات | subdivision_name = [[ئێران]] | subdivision_type1 = [[پارێزگاکانی ئێران|پارێزگا]] | subdivision_name1 = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژئاوا|ئازەربایجانی ڕۆژئاوا]] | subdivision_type2 = [[شارستانەکانی ئێران|شارستان]] | subdivision_name2 = [[شارستانی سەڵماس|سەڵماس]] | subdivision_type3 = [[ناوچە (ئێران)|ناوچە]] | subdivision_name3 = ناوەندی | subdivision_type4 = [[گوندەوار]] | subdivision_name4 = کەنارپەڕۆژ | established_title = | established_date = | founder = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = | leader_name1 = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = <ref name="2016 West Azerbaijan Province"/> | population_as_of = ٢٠١٦ | population_total = ٥٧٣ | population_density_km2 = auto | population_note = | population_demonym = | timezone = کاتی پێوەریی ئێران | utc_offset = ٣:٣٠+ | postal_code = | area_code = | website = | module = | footnotes = }} '''زندەشت''' گوندێکە لە [[گوندەوار|گوندەواری]] کەنارپەڕۆژ لە بەشی ناوەندی لە [[شارستانی سەڵماس]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژئاوا]]، [[ئێران]].<ref name="Salmas County Rural Districts"> {{cite web |first=Mir-Hossein |last=Mousavi |author-link=Mir-Hossein Mousavi |orig-date={{lang|fa|rtl=yes|تاریخ تصویب}} (Approval date) 1366/02/02 (Iranian Jalali calendar) |date=22 April 1987 |script-title=fa:ایجاد و تشکیل تعداد 7 دهستان شامل روستاها، مزارع و مکانها واقع در شهرستان سلماس تابع استان آذربایجان غربی |trans-title=‌Creation and formation of seven rural districts including villages, farms and places in Salmas County under West Azerbaijan province |url=https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/110092 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251021234952/https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/110092 |archive-date=21 October 2025 |access-date=21 October 2025 |website={{lang|fa|rtl=yes|لام تا کام}} [Lam ta Kam] |publisher={{lang|fa|rtl=yes|‌وزارت کشور}} [Ministry of the Interior] |agency={{lang|fa|rtl=yes|هیات وزیران}} [Council of Ministers] |language=fa |id={{lang|fa|rtl=yes|شناسه}} [ID] 9B86F5C0-8C16-4F6C-8154-9247C8CA80E8. {{lang|fa|rtl=yes|شماره دوره}} [Course number] 66, {{lang|fa|rtl=yes|شماره جلد}} [Volume number] 2.}}</ref> == دانیشتووان == لە سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووبەرەی ساڵی ٢٠٠٦دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە ٩١٠ کەس لە ١٥٧ خێزاندا بووە.<ref name="2006 West Azerbaijan Province"> {{cite web |script-title=fa:سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1385 : استان آذربایجان غربی |trans-title=General Population and Housing Census 2006: West Azerbaijan Province |language=fa |website={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |url=http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/04.xls |archive-url=https://web.archive.org/web/20110920094953/http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/04.xls |archive-date=20 September 2011 |format=Excel |access-date=25 September 2022}}</ref> لە سەرژمێریی دواتری ساڵی ٢٠١١دا، ٦٨٢ کەس لە ١٤١ خێزاندا ژمێردراون.<ref name="2011 West Azerbaijan Province"> {{cite web |script-title=fa:سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1390 : استان آذربایجان غربی |trans-title=General Population and Housing Census 2011: West Azerbaijan Province |language=fa |website=Iran Data Portal—Syracuse University |url=https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/West-Azerbaijan.xls |archive-url=https://web.archive.org/web/20230120205939/https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/West-Azerbaijan.xls |archive-date=20 January 2023 |agency={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |format=Excel |access-date=19 December 2022}}</ref> سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٦ نیشانی دا کە ژمارەی دانیشتووانی گوندەکە ٥٧٣ کەس بووە لە ١٤٩ خێزاندا.<ref name="2016 West Azerbaijan Province"> {{cite web |script-title=fa:سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1395 : استان آذربایجان غربی |trans-title=General Population and Housing Census 2016: West Azerbaijan Province |language=fa |website={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |url=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_04.xlsx |archive-url=https://web.archive.org/web/20220830042935/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_04.xlsx |archive-date=30 August 2022 |format=Excel |access-date=19 December 2022}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} qpqppwhjwmn7hg44lokgnz6gsphkjy8 1661405 1661404 2026-09-05T20:01:15Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1661405 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = زندەشت | native_name = | native_name_lang = | settlement_type = گوند | image_skyline = | imagesize = | image_alt = | image_caption = | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | etymology = | nickname = | motto = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = Iran | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | pushpin_label_position = | coordinates = {{Coord|38|02|39|N|44|53|42|E|display=inline}} | coordinates_footnotes = <ref>{{Cite map |author=((OpenStreetMap contributors)) |url=https://www.openstreetmap.org/?mlat=38.044167&mlon=44.895&zoom=15#map=15/38.04417/44.89500|website=[[کۆنەخشە]] |title=Zindasht, دهستان کنارپروژ, بخش مرکزی [Kenarporuzh Rural District, Central District], Salmas County, West Azerbaijan Province, Iran|date=22 October 2025 |access-date=22 October 2025|lang=fa}}</ref> | subdivision_type = وڵات | subdivision_name = [[ئێران]] | subdivision_type1 = [[پارێزگاکانی ئێران|پارێزگا]] | subdivision_name1 = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژئاوا|ئازەربایجانی ڕۆژئاوا]] | subdivision_type2 = [[شارستانەکانی ئێران|شارستان]] | subdivision_name2 = [[شارستانی سەڵماس|سەڵماس]] | subdivision_type3 = [[ناوچە (ئێران)|ناوچە]] | subdivision_name3 = ناوەندی | subdivision_type4 = [[گوندەوار]] | subdivision_name4 = کەنارپەڕۆژ | established_title = | established_date = | founder = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = | leader_name1 = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = <ref name="2016 West Azerbaijan Province"/> | population_as_of = ٢٠١٦ | population_total = ٥٧٣ | population_density_km2 = auto | population_note = | population_demonym = | timezone = کاتی پێوەریی ئێران | utc_offset = ٣:٣٠+ | postal_code = | area_code = | website = | module = | footnotes = }} '''زندەشت''' گوندێکە لە [[گوندەوار|گوندەواری]] کەنارپەڕۆژ لە بەشی ناوەندی لە [[شارستانی سەڵماس]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژئاوا]]، [[ئێران]].<ref name="Salmas County Rural Districts"> {{cite web |first=Mir-Hossein |last=Mousavi |author-link=Mir-Hossein Mousavi |orig-date={{lang|fa|rtl=yes|تاریخ تصویب}} (Approval date) 1366/02/02 (Iranian Jalali calendar) |date=22 April 1987 |script-title=fa:ایجاد و تشکیل تعداد 7 دهستان شامل روستاها، مزارع و مکانها واقع در شهرستان سلماس تابع استان آذربایجان غربی |trans-title=‌Creation and formation of seven rural districts including villages, farms and places in Salmas County under West Azerbaijan province |url=https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/110092 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251021234952/https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/110092 |archive-date=21 October 2025 |access-date=21 October 2025 |website={{lang|fa|rtl=yes|لام تا کام}} [Lam ta Kam] |publisher={{lang|fa|rtl=yes|‌وزارت کشور}} [Ministry of the Interior] |agency={{lang|fa|rtl=yes|هیات وزیران}} [Council of Ministers] |language=fa |id={{lang|fa|rtl=yes|شناسه}} [ID] 9B86F5C0-8C16-4F6C-8154-9247C8CA80E8. {{lang|fa|rtl=yes|شماره دوره}} [Course number] 66, {{lang|fa|rtl=yes|شماره جلد}} [Volume number] 2.}}</ref> == دانیشتووان == لە سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووبەرەی ساڵی ٢٠٠٦دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە ٩١٠ کەس لە ١٥٧ خێزاندا بووە.<ref name="2006 West Azerbaijan Province"> {{cite web |script-title=fa:سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1385 : استان آذربایجان غربی |trans-title=General Population and Housing Census 2006: West Azerbaijan Province |language=fa |website={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |url=http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/04.xls |archive-url=https://web.archive.org/web/20110920094953/http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/04.xls |archive-date=20 September 2011 |format=Excel |access-date=25 September 2022}}</ref> لە سەرژمێریی دواتری ساڵی ٢٠١١دا، ٦٨٢ کەس لە ١٤١ خێزاندا ژمێردراون.<ref name="2011 West Azerbaijan Province"> {{cite web |script-title=fa:سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1390 : استان آذربایجان غربی |trans-title=General Population and Housing Census 2011: West Azerbaijan Province |language=fa |website=Iran Data Portal—Syracuse University |url=https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/West-Azerbaijan.xls |archive-url=https://web.archive.org/web/20230120205939/https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/West-Azerbaijan.xls |archive-date=20 January 2023 |agency={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |format=Excel |access-date=19 December 2022}}</ref> سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٦ نیشانی دا کە ژمارەی دانیشتووانی گوندەکە ٥٧٣ کەس بووە لە ١٤٩ خێزاندا.<ref name="2016 West Azerbaijan Province"> {{cite web |script-title=fa:سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1395 : استان آذربایجان غربی |trans-title=General Population and Housing Census 2016: West Azerbaijan Province |language=fa |website={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |url=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_04.xlsx |archive-url=https://web.archive.org/web/20220830042935/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_04.xlsx |archive-date=30 August 2022 |format=Excel |access-date=19 December 2022}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} lml1b2kifkewns9xwjbcer983xkks34 0 303594 1661417 2026-09-05T20:06:51Z DiyarKamaran 50583 پەڕەی دروست کرد بە «[[پەڕگە:Embuscade_(Guerre_de_Vendée)_-_Evariste_Carpentier_(1)-.jpg|alt=شۆڕشگێڕانی شاهانەی فەڕەنسا ئامادەکاری دەکەن بۆ بۆسەیەک لە کاتی شەڕ لە ڤێندێ|وێنۆک|220x220پیکسڵ|شۆڕشگێڕانی شاهانەی فەڕەنسا ئامادەکاری دەکەن بۆ بۆسەیەک لە کاتی [[شەڕ لە ڤێندێ]]]] پەڕگە:Destruction_de_l'armée_de_Braddock_en_1755.j...»ەوە 1661417 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Embuscade_(Guerre_de_Vendée)_-_Evariste_Carpentier_(1)-.jpg|alt=شۆڕشگێڕانی شاهانەی فەڕەنسا ئامادەکاری دەکەن بۆ بۆسەیەک لە کاتی شەڕ لە ڤێندێ|وێنۆک|220x220پیکسڵ|شۆڕشگێڕانی شاهانەی فەڕەنسا ئامادەکاری دەکەن بۆ بۆسەیەک لە کاتی [[شەڕ لە ڤێندێ]]]] [[پەڕگە:Destruction_de_l'armée_de_Braddock_en_1755.jpg|alt=سەربازانی جەنەڕاڵ ئێدوارد برادۆک لە ساڵی ١٧٥٥دا کەوتنە بۆسەی هێزەکانی فەڕەنسا و سوورپێستەکانەوە|وێنۆک|220x220پیکسڵ|سەربازانی جەنەڕاڵ ئێدوارد برادۆک لە ساڵی ١٧٥٥دا کەوتنە بۆسەی هێزەکانی فەڕەنسا و سوورپێستەکانەوە]] [[پەڕگە:THE_RETREAT_FROM_AFGHANISTAN,_1842..gif|alt=کوژرانی سوپای بەریتانیا لە کاتی پاشەکشەکردنیان لە کابول لە ساڵی ١٨٤٢دا|وێنۆک|220x220پیکسڵ|کوژرانی سەربازانی سوپای بەریتانیا لە کاتی پاشەکشەکردنیان لە [[کابول]] لە ساڵی ١٨٤٢دا]] '''بۆسە''' یان '''کەمین''' (بە ئینگلیزی: Ambush) بریتییە لە [[فروفێڵی سەربازی|هێرشی کتوپڕ]] کە لەلایەن چەکداران یان هێزە سەربازییەکانەوە لە شوێنێکی شاراوە و خۆشاردراوەدا بەسەر دوژمنێکی تێپەڕبوو یان نزیکبووەوەدا ئەنجام دەدرێت.<ref>"Ambush" definition in the ''[[New Oxford American Dictionary]]''</ref> ئەو شوێنە شاراوەیەی بۆسەکەی لێ دادەنرێت یان دەکرێتە ئامانج بە ''ناوچەی کوشتن'' یان ''تەڵە'' دەناسرێت. دەستەواژەی «بۆسە» لە بوارەکانی دیکەشدا بەکاردێت، وەک لە زانستی [[ڕەفتارناسیی ئاژەڵ|ڕەفتارناسی ئاژەڵاندا]] بۆ وەسفکردنی ڕاوکردنی هەندێک لە [[گۆشتخۆرەکان]] بەکاردێت (وەک [[نێچیرگری]])، لە [[کۆمەڵناسی]]دا بۆ ئاماژەدان بە ڕەفتاری هێرشبەرانەی [[ڕۆژنامەوانی]] (ڕۆژنامەگەریی بۆسە)، و لە [[ئابووری]]دا بۆ ستراتیژییەکانی [[بازاڕگەری]] (بازاڕگەریی بۆسە). بۆسە وەک [[تاکتیکی سەربازی|تاکتیکێکی بنەڕەتیی جەنگ]] لەلایەن [[سەرباز|سەربازان]]، [[ھێزی یاسایی|هێزەکانی جێبەجێکردنی یاسا]] یان [[تاوان|تاوانبارانەوە]] لە سەردەمە [[شەڕی دێرین|کۆنەکانەوە]] تا سەردەمی [[شەڕی مۆدێرن]] بەکارھاتووە. پێش سەدەی بیستەم، بۆسەی سەربازی دەبووە هۆی بەشداریی هەزاران سەرباز لە جەنگدا، بەتایبەت لە شوێنە تەنگەکاندا وەکو گەرووگ چیاکان. لە سەدەی دواییدا، بەکارهێنانی تەقەمەنیی دەستکرد (وەک تەقاندنەوەی بۆمب لە رێگەی مۆبایل یان ئامێری بێ تەلەوە) لە بۆسەکاندا پەرەی سەند بەمەبەستی لێدانی کاروانە سەربازییەکان بێ ئەوەی هێرشبەران ڕووبەڕووی مەترسیی ڕاستەوخۆ ببنەوە.<ref>{{Cite book|url= https://books.google.com/books?id=5gIuAAAAYAAJ&q=ambush+%22using+ieds%22&pg=RA1-PA6|title= Armor|date= 2004|publisher= U.S. Armor Association|language= en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} nlsmtsqk42z5ur00ri2avq56pfc9gsj 1661426 1661417 2026-09-05T20:10:46Z DiyarKamaran 50583 1661426 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Embuscade_(Guerre_de_Vendée)_-_Evariste_Carpentier_(1)-.jpg|alt=شۆڕشگێڕانی شاهانەی فەڕەنسا ئامادەکاری دەکەن بۆ بۆسەیەک لە کاتی شەڕ لە ڤێندێ|وێنۆک|220x220پیکسڵ|شۆڕشگێڕانی شاهانەی فەڕەنسا ئامادەکاری دەکەن بۆ بۆسەیەک لە کاتی [[شەڕ لە ڤێندێ]]]] [[پەڕگە:Destruction_de_l'armée_de_Braddock_en_1755.jpg|alt=سەربازانی جەنەڕاڵ ئێدوارد برادۆک لە ساڵی ١٧٥٥دا کەوتنە بۆسەی هێزەکانی فەڕەنسا و سوورپێستەکانەوە|وێنۆک|220x220پیکسڵ|سەربازانی جەنەڕاڵ ئێدوارد برادۆک لە ساڵی ١٧٥٥دا کەوتنە بۆسەی هێزەکانی فەڕەنسا و سوورپێستەکانەوە]] [[پەڕگە:THE_RETREAT_FROM_AFGHANISTAN,_1842..gif|alt=کوژرانی سوپای بەریتانیا لە کاتی پاشەکشەکردنیان لە کابول لە ساڵی ١٨٤٢دا|وێنۆک|220x220پیکسڵ|کوژرانی سەربازانی سوپای بەریتانیا لە کاتی پاشەکشەکردنیان لە [[کابول]] لە ساڵی ١٨٤٢دا]] '''بۆسە''' یان '''کەمین''' (بە ئینگلیزی: Ambush) بریتییە لە [[فروفێڵی سەربازی|هێرشی کتوپڕ]] کە لەلایەن چەکداران یان هێزە سەربازییەکانەوە لە شوێنێکی شاراوە و خۆشاردراوەدا بەسەر دوژمنێکی تێپەڕبوو یان نزیکبووەوەدا ئەنجام دەدرێت.<ref>"Ambush" definition in the ''[[New Oxford American Dictionary]]''</ref> ئەو شوێنە شاراوەیەی بۆسەکەی لێ دادەنرێت یان دەکرێتە ئامانج بە ''ناوچەی کوشتن'' یان ''تەڵە'' دەناسرێت. دەستەواژەی «بۆسە» لە بوارەکانی دیکەشدا بەکاردێت، وەک لە زانستی [[ڕەفتارناسیی ئاژەڵ|ڕەفتارناسی ئاژەڵاندا]] بۆ وەسفکردنی ڕاوکردنی هەندێک لە [[گۆشتخۆرەکان]] بەکاردێت (وەک [[نێچیرگری]])، لە [[کۆمەڵناسی]]دا بۆ ئاماژەدان بە ڕەفتاری هێرشبەرانەی [[ڕۆژنامەوانی]] (ڕۆژنامەگەریی بۆسە)، و لە [[ئابووری]]دا بۆ ستراتیژییەکانی [[بازاڕگەری]] (بازاڕگەریی بۆسە). بۆسە وەک [[تاکتیکی سەربازی|تاکتیکێکی بنەڕەتیی جەنگ]] لەلایەن [[سەرباز|سەربازان]]، [[ھێزی یاسایی|هێزەکانی جێبەجێکردنی یاسا]] یان [[تاوان|تاوانبارانەوە]] لە سەردەمە [[شەڕی دێرین|کۆنەکانەوە]] تا سەردەمی [[شەڕی مۆدێرن]] بەکارھاتووە. پێش سەدەی بیستەم، بۆسەی سەربازی دەبووە هۆی بەشداریی هەزاران سەرباز لە جەنگدا، بەتایبەت لە شوێنە تەنگەکاندا وەکو گەرووی چیاکان. لە سەدەی دواییدا، بەکارهێنانی تەقەمەنیی دەستکرد (وەک تەقاندنەوەی بۆمب لە رێگەی مۆبایل یان ئامێری بێ تەلەوە) لە بۆسەکاندا پەرەی سەند بەمەبەستی لێدانی کاروانە سەربازییەکان بێ ئەوەی هێرشبەران ڕووبەڕووی مەترسیی ڕاستەوخۆ ببنەوە.<ref>{{Cite book|url= https://books.google.com/books?id=5gIuAAAAYAAJ&q=ambush+%22using+ieds%22&pg=RA1-PA6|title= Armor|date= 2004|publisher= U.S. Armor Association|language= en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} gniuildxtot4hw0hmswdiq7ibp6d69h 1661433 1661426 2026-09-05T20:13:18Z DiyarKamaran 50583 1661433 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Embuscade_(Guerre_de_Vendée)_-_Evariste_Carpentier_(1)-.jpg|alt=شۆڕشگێڕانی شاهانەی فەڕەنسا ئامادەکاری دەکەن بۆ بۆسەیەک لە کاتی شەڕ لە ڤێندێ|وێنۆک|220x220پیکسڵ|شۆڕشگێڕانی شاهانەی فەڕەنسا ئامادەکاری دەکەن بۆ بۆسەیەک لە کاتی [[شەڕ لە ڤێندێ]]]] [[پەڕگە:Destruction_de_l'armée_de_Braddock_en_1755.jpg|alt=سەربازانی جەنەڕاڵ ئێدوارد برادۆک لە ساڵی ١٧٥٥دا کەوتنە بۆسەی هێزەکانی فەڕەنسا و سوورپێستەکانەوە|وێنۆک|220x220پیکسڵ|سەربازانی جەنەڕاڵ ئێدوارد برادۆک لە ساڵی ١٧٥٥دا کەوتنە بۆسەی هێزەکانی فەڕەنسا و سوورپێستەکانەوە]] [[پەڕگە:THE_RETREAT_FROM_AFGHANISTAN,_1842..gif|alt=کوژرانی سوپای بەریتانیا لە کاتی پاشەکشەکردنیان لە کابول لە ساڵی ١٨٤٢دا|وێنۆک|220x220پیکسڵ|کوژرانی سەربازانی سوپای بەریتانیا لە کاتی پاشەکشەکردنیان لە [[کابول]] لە ساڵی ١٨٤٢دا]] '''بۆسە''' یان '''کەمین''' (بە ئینگلیزی: Ambush) بریتییە لە [[فروفێڵی سەربازی|هێرشی کتوپڕ]] کە لەلایەن چەکداران یان هێزە سەربازییەکانەوە لە شوێنێکی شاراوە و خۆشاردراوەدا بەسەر دوژمنێکی تێپەڕبوو یان نزیکبووەوەدا ئەنجام دەدرێت.<ref>"Ambush" definition in the ''[[New Oxford American Dictionary]]''</ref> ئەو شوێنە شاراوەیەی بۆسەکەی لێ دادەنرێت یان دەکرێتە ئامانج بە ''ناوچەی کوشتن'' یان ''تەڵە'' دەناسرێت. دەستەواژەی «بۆسە» لە بوارەکانی دیکەشدا بەکاردێت، وەک لە زانستی [[ڕەفتارناسیی ئاژەڵ|ڕەفتارناسی ئاژەڵاندا]] بۆ وەسفکردنی ڕاوکردنی هەندێک لە [[گۆشتخۆرەکان]] بەکاردێت (وەک [[نێچیرگری]])، لە [[کۆمەڵناسی]]دا بۆ ئاماژەدان بە ڕەفتاری هێرشبەرانەی [[ڕۆژنامەوانی]] (ڕۆژنامەگەریی بۆسە)، و لە [[ئابووری]]دا بۆ ستراتیژییەکانی [[بازاڕگەری]] (بازاڕگەریی بۆسە). بۆسە وەک [[تاکتیکی سەربازی|تاکتیکێکی بنەڕەتیی جەنگ]] لەلایەن [[سەرباز|سەربازان]]، [[ھێزی یاسایی|هێزەکانی جێبەجێکردنی یاسا]] یان [[تاوان|تاوانبارانەوە]] لە سەردەمە [[شەڕی دێرین|کۆنەکانەوە]] تا سەردەمی [[شەڕی مۆدێرن]] بەکارھاتووە. پێش سەدەی بیستەم، بۆسەی سەربازی دەبووە هۆی بەشداریی هەزاران سەرباز لە جەنگدا، بەتایبەت لە شوێنە تەنگەکاندا وەکو گەرووی چیاکان. لە سەدەی دواییدا، بەکارهێنانی تەقەمەنیی دەستکرد (وەک تەقاندنەوەی بۆمب لە رێگەی مۆبایل یان ئامێری بێ تەلەوە) لە بۆسەکاندا پەرەی سەند بەمەبەستی لێدانی کاروانە سەربازییەکان بێ ئەوەی هێرشبەران ڕووبەڕووی مەترسیی ڕاستەوخۆ ببنەوە.<ref>{{Cite book|url= https://books.google.com/books?id=5gIuAAAAYAAJ&q=ambush+%22using+ieds%22&pg=RA1-PA6|title= Armor|date= 2004|publisher= U.S. Armor Association|language= en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} 5itt1466a4e2lm40lbiexc4fog0nq18 100 303595 1661438 2026-09-05T20:52:27Z Amine yousefi 16159 چاکسازیی ژمارەکان، چاکسازیی نووسە عەرەبییەکان، چاکسازیی مەودای ڕاستەقینە 1661438 wikitext text/x-wiki ==شیعرەکان== [[/١|١]] {{/١}} ---- [[/٢|٢]] {{/٢}} ---- [[/٣|٣]] {{/٣}} ---- [[/٤|٤]] {{/٤}} ---- [[/٥|٥]] {{/٥}} ---- [[/٦|٦]] {{/٦}} ---- [[/٧|٧]] {{/٧}} ---- [[/٨|٨]] {{/٨}} ---- [[/٩|٩]] {{/٩}} ---- [[/١٠|١٠]] {{/١٠}} ---- [[/١١|١١]] {{/١١}} ---- [[/١٢|١٢]] {{/١٢}} ---- [[/١٣|١٣]] {{/١٣}} ---- [[/١٤|١٤]] {{/١٤}} ---- [[/١٥|١٥]] {{/١٥}} ---- [[/١٦|١٦]] {{/١٦}} ---- [[/١٧|١٧]] {{/١٧}} ---- [[/١٨|١٨]] {{/١٨}} ---- [[/١٩|١٩]] {{/١٩}} ---- [[/٢٠|٢٠]] {{/٢٠}} ---- [[/٢١|٢١]] {{/٢١}} ---- [[/٢٢|٢٢]] {{/٢٢}} ---- [[/٢٣|٢٣]] {{/٢٣}} ---- [[/٢٤|٢٤]] {{/٢٤}} ---- [[/٢٥|٢٥]] {{/٢٥}} ---- [[/٢٦|٢٦]] {{/٢٦}} ---- [[/٢٧|٢٧]] {{/٢٧}} ---- [[/٢٨|٢٨]] {{/٢٨}} ---- [[/٢٩|٢٩]] {{/٢٩}} [[پۆل:دەروازەی شیعر]] 6rc32iryx3i8eq70kfr7yninisri53w 100 303596 1661440 2026-09-05T21:01:35Z Amine yousefi 16159 چاکسازیی مەودای ڕاستەقینە، چاکسازیی نووسە عەرەبییەکان 1661440 wikitext text/x-wiki {{دەروازە:شیعر/شیعر/ڕێکخستن |title=لە گەورەیی شتەکان ڕادەمێنم |poem=<poem> گەورەیە ئەم ئەستێرەیە کە ئەو ھەموو تیشکەی تیا جێ دەبێتەوە گەورەیە ئەم دڵۆپە ئاوە کە بەم بچووکییە، خۆی بە منداڵی دەریا دەزانێت گەورەیە ئەم تیشکە کە لە مێژە لە ئاسماندا وێڵە و ئێستاش خۆری بیر نەچۆتەوە گەورەیە ئەم کێڵگەیە کە ئەگەر بێتە بەر، پڕە لە سێوی نەبینراو گەورەیە ئەم غونچەیەی کە ئەگەر بگەشێتەوە، پڕە لە باغی نەوتراو وەرە ھاوڕێم پێکەوە سەیری گەورەیی چڵێک گیا بکەین پڕە لە گوڵی گێژەن، لە ھەناسەی پڕ غەمی گەرداو لە گەورەیی کۆترێک ڕابمێنن، دڵی پڕە لە جەنگەڵی بچووک... لە گوللەی کتوپڕ... لە ھەڵفڕینی لەناکاو، بەڵام لە ھەموو شتێک گەورەتر ھاوڕێم مردنە... کە دەرفەتمان دەداتێ، ببین بە گوڵ، ببین بە ھەور، ببین بە ئاو لەسەرمان دەوەستێت... پڕ بین لە عەتری عەشق، پڕ بین لە مۆسیقای ھەتاو کاتێک لە جوانی تێربووین بە میھرەوە وەک دایکێک بانگمان دەکات: وەرنەوە بۆ باوەشی من... وەرنەوە بۆ باوەشی من... ئیتر تەواو... </poem> |poet= بەختیار عەلی }} [[پۆل:دەروازەی شیعر]] 45a6suz4pjq684z1v3k2qtf4wuginrx 1661451 1661440 2026-09-05T21:20:37Z Amine yousefi 16159 1661451 wikitext text/x-wiki بۆ بینینی شیعرەکە، کرتە لەسەر ھێمای [►] بکە</small> {{دەروازە:شیعر/شیعر/ڕێکخستن |title=لە گەورەیی شتەکان ڕادەمێنم |poem=<poem> گەورەیە ئەم ئەستێرەیە کە ئەو ھەموو تیشکەی تیا جێ دەبێتەوە گەورەیە ئەم دڵۆپە ئاوە کە بەم بچووکییە، خۆی بە منداڵی دەریا دەزانێت گەورەیە ئەم تیشکە کە لە مێژە لە ئاسماندا وێڵە و ئێستاش خۆری بیر نەچۆتەوە گەورەیە ئەم کێڵگەیە کە ئەگەر بێتە بەر، پڕە لە سێوی نەبینراو گەورەیە ئەم غونچەیەی کە ئەگەر بگەشێتەوە، پڕە لە باغی نەوتراو وەرە ھاوڕێم پێکەوە سەیری گەورەیی چڵێک گیا بکەین پڕە لە گوڵی گێژەن، لە ھەناسەی پڕ غەمی گەرداو لە گەورەیی کۆترێک ڕابمێنن، دڵی پڕە لە جەنگەڵی بچووک... لە گوللەی کتوپڕ... لە ھەڵفڕینی لەناکاو، بەڵام لە ھەموو شتێک گەورەتر ھاوڕێم مردنە... کە دەرفەتمان دەداتێ، ببین بە گوڵ، ببین بە ھەور، ببین بە ئاو لەسەرمان دەوەستێت... پڕ بین لە عەتری عەشق، پڕ بین لە مۆسیقای ھەتاو کاتێک لە جوانی تێربووین بە میھرەوە وەک دایکێک بانگمان دەکات: وەرنەوە بۆ باوەشی من... وەرنەوە بۆ باوەشی من... ئیتر تەواو... </poem> |poet= بەختیار عەلی }} [[پۆل:دەروازەی شیعر]] bxwqmcpnw7ovt3lf0348nzqecmatkoc 1661456 1661451 2026-09-05T22:19:13Z Amine yousefi 16159 1661456 wikitext text/x-wiki بۆ بینینی شیعرەکە، کرتە لەسەر ھێمای [►] بکە</small> {{دەروازە:شیعر/شیعر/ڕێکخستن |title=لە گەورەیی شتەکان ڕادەمێنم |poem=<poem> گەورەیە ئەم ئەستێرەیە کە ئەو ھەموو تیشکەی تیا جێ دەبێتەوە گەورەیە ئەم دڵۆپە ئاوە کە بەم بچووکییە، خۆی بە منداڵی دەریا دەزانێت گەورەیە ئەم تیشکە کە لە مێژە لە ئاسماندا وێڵە و ئێستاش خۆری بیر نەچۆتەوە گەورەیە ئەم کێڵگەیە کە ئەگەر بێتە بەر، پڕە لە سێوی نەبینراو گەورەیە ئەم غونچەیەی کە ئەگەر بگەشێتەوە، پڕە لە باغی نەوتراو وەرە ھاوڕێم پێکەوە سەیری گەورەیی چڵێک گیا بکەین پڕە لە گوڵی گێژەن، لە ھەناسەی پڕ غەمی گەرداو لە گەورەیی کۆترێک ڕابمێنین، دڵی پڕە لە جەنگەڵی بچووک... لە گوللەی کتوپڕ... لە ھەڵفڕینی لەناکاو، بەڵام لە ھەموو شتێک گەورەتر ھاوڕێم مردنە... کە دەرفەتمان دەداتێ، ببین بە گوڵ، ببین بە ھەور، ببین بە ئاو لەسەرمان دەوەستێت... پڕ بین لە عەتری عەشق، پڕ بین لە مۆسیقای ھەتاو کاتێک لە جوانی تێربووین بە میھرەوە وەک دایکێک بانگمان دەکات: وەرنەوە بۆ باوەشی من... وەرنەوە بۆ باوەشی من... ئیتر تەواو... </poem> |poet= بەختیار عەلی }} [[پۆل:دەروازەی شیعر]] 2ajxe2txj2vgfn1q0jti1izvxi0h3uu 100 303597 1661442 2026-09-05T21:02:33Z Amine yousefi 16159 پەڕەی دروست کرد بە «{| class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width: 100%;" |- !style="text-align: left;"|{{#if:{{{title}}}|''{{{title}}}''}} لەلایەن [[{{{poet}}}]] |- | {{center|{{{شیعر}}}}} |} {| class="noprint" width="100%" border="0" style="padding: 0; margin: 0; background-color:transparent" |- |<div style="text-align:left;">''' [[دەروازە:شیعر/شیعر|تەواوی شیعرەکە]] '''</div>|| <div style="text-align:right;margin-right...»ەوە 1661442 wikitext text/x-wiki {| class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width: 100%;" |- !style="text-align: left;"|{{#if:{{{title}}}|''{{{title}}}''}} لەلایەن [[{{{poet}}}]] |- | {{center|{{{شیعر}}}}} |} {| class="noprint" width="100%" border="0" style="padding: 0; margin: 0; background-color:transparent" |- |<div style="text-align:left;">''' [[دەروازە:شیعر/شیعر|تەواوی شیعرەکە]] '''</div>|| <div style="text-align:right;margin-right:10px;margin-bottom:4px;"> '''[[{{{poet}}}|زیاتر لەبارەی شاعیرەکە]]''' </div > |}<noinclude> == ڕێکخستنی داڕێژە == <pre> {{دەروازە:شیعر/شیعر/ڕێکخستن |title= |poem= |poet= }} </pre> </noinclude> 500251mrtwnsoavg9sedwq608riq73z 1661444 1661442 2026-09-05T21:05:27Z Amine yousefi 16159 1661444 wikitext text/x-wiki {| class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width: 100%;" |- !style="text-align: left;"|{{#if:{{{title}}}|''{{{title}}}''}} لەلایەن [[{{{poet}}}]] |- | {{center|{{{poem}}}}} |} {| class="noprint" width="100%" border="0" style="padding: 0; margin: 0; background-color:transparent" |- |<div style="text-align:left;">''' [[دەروازە:شیعر/شیعر|تەواوی شیعرەکە]] '''</div>|| <div style="text-align:right;margin-right:10px;margin-bottom:4px;"> '''[[{{{poet}}}|زیاتر لەبارەی شاعیرەکە]]''' </div > |}<noinclude> == ڕێکخستنی داڕێژە == <pre> {{دەروازە:شیعر/شیعر/ڕێکخستن |title= |poem= |poet= }} </pre> </noinclude> k4urif4sulpwuyouyq5uszy5uguopg5 1661449 1661444 2026-09-05T21:13:23Z Amine yousefi 16159 چاکسازیی مەودای ڕاستەقینە، چاکسازیی نووسە عەرەبییەکان 1661449 wikitext text/x-wiki {| class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width: 100%;" |- !style="text-align: left;"|{{#if:{{{title}}}|''{{{title}}}''}} لەلایەن [[{{{poet}}}]] |- | {{center|{{{poem}}}}} |} {| class="noprint" width="100%" border="0" style="padding: 0; margin: 0; background-color:transparent" |- |<div style="text-align:left;">''' [[دەروازە:شیعر/شیعر|ھەموو شیعرەکان]] '''</div>|| <div style="text-align:right;margin-right:10px;margin-bottom:4px;"> '''[[{{{poet}}}|زیاتر لەبارەی شاعیرەکە]]''' </div > |}<noinclude> == ڕێکخستنی داڕێژە == <pre> {{دەروازە:شیعر/شیعر/ڕێکخستن |title= |poem= |poet= }} </pre> </noinclude> i0sgh3n75trhuq7tt3gzxv4laqo4v6b 1661455 1661449 2026-09-05T21:42:42Z Amine yousefi 16159 1661455 wikitext text/x-wiki {| class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width: 100%;" |- !style="text-align: left;"|{{#if:{{{title}}}|''{{{title}}}''}} لەلایەن [[{{{poet}}}]] |- | {{center|{{{poem}}}}} |} {| class="noprint" width="100%" border="0" style="padding: 0; margin: 0; background-color:transparent" |- |<div style="text-align:left;">''' [[دەروازە:شیعر/شیعر|ھەموو شیعرەکان]] '''</div>|| <div style="text-align:right;margin-right:10px;margin-bottom:4px;"> '''[[{{{poet}}}|زیاتر لەبارەی شاعیر]]''' </div > |}<noinclude> == ڕێکخستنی داڕێژە == <pre> {{دەروازە:شیعر/شیعر/ڕێکخستن |title= |poem= |poet= }} </pre> </noinclude> gdfjudyg6pv4nj9zinazxyppqvouxnl 100 303598 1661506 2026-09-05T23:30:50Z Amine yousefi 16159 چاکسازیی نووسە عەرەبییەکان، چاکسازیی مەودای ڕاستەقینە 1661506 wikitext text/x-wiki بۆ بینینی شیعرەکە، کرتە لەسەر ھێمای [►] بکە</small> {{دەروازە:شیعر/شیعر/ڕێکخستن |title=بیر |poem=<poem> دارتاش داری قەفەسێکی دادەتاشی، ڕاوچییەک داوی دەتەنی؛ شاعیرێکیش بە دەم بیری: شکانی شووڵی قەفەسێک، پسانی ڕایەڵی داوێک، ھەڵفرینی باڵندەیەک دەتلایەوە. </poem> |poet= مارف ئاغایی }} [[پۆل:دەروازەی شیعر]] 5uxa4zi4cmsn7n6cdq0b93ptia1zr4s 3 303599 1661519 2026-09-06T01:18:48Z Sakura emad 42467 تێبینیی گشتی: لابردنی ناوەڕۆک، واڵاکردنەوە. 1661519 wikitext text/x-wiki == ئەیلوولی 2,026 == [[پەڕگە:Information.svg|25px|alt=Information icon]] سڵاو، من [[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]]م. تێبینیم کرد کە ناوەڕۆکت سڕیوەتەوە [[ویکیپیدیا:لابردنی ناوەڕۆک|بەبێ نووسینی ھیچ ھۆکارێک]] یان بێ نووسینی ھۆکارێکی گونجاو. لە داھاتوودا، یارمەتیدەر دەبێت ئەگەر دەستکارییەکەت ڕوون بکەیتەوە بە [[یارمەتی:کورتەی دەستکاری|کورتەیەکی دەستکاریی شیاو]]. ئەگەر ئەمە ھەڵەیەک بووە، خەم مەخۆ؛ ناوەڕۆکە لابراوەکە ھێنراوەتەوە. ئەگەر حەزت کرد تاقیکردنەوە بکەیت، تکایە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|خۆڵەپەتانێ]] بەکار ببە. ئەگەر پێت وایە ھەڵەیەکم کردووە، یان ئەگەر ھەر چەشنە پرسیارێکت ھەیە، دەتوانیت پەیامێکم بۆ دابنێیت لەسەر [[User_talk:Sakura emad|پەڕەی وتووێژەکەم]]. سوپاس.<!-- Template:uw-delete1 --> [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠١:١٨، ٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) jmfh6byrqstzdmb13b8lwzxveg6hxo9 0 303600 1661562 2026-09-06T01:52:51Z DiyarKamaran 50583 پەڕەی دروست کرد بە «'''عیبادەت''' یان '''پەرستش''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: عبادة) وشەیەکی عەرەبییە بە مانای خزمەتکردن یان بەندایەتیکردن دێت.<ref name=OEIW>{{cite encyclopedia|author=Tariq al-Jamil|title=Ibadah|chapter=ʿIbādah |encyclopedia=The Oxford Encyclopedia of the Islamic World|editor=John L. Esposito|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|year=2009|isbn=...»ەوە 1661562 wikitext text/x-wiki '''عیبادەت''' یان '''پەرستش''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: عبادة) وشەیەکی عەرەبییە بە مانای خزمەتکردن یان بەندایەتیکردن دێت.<ref name=OEIW>{{cite encyclopedia|author=Tariq al-Jamil|title=Ibadah|chapter=ʿIbādah |encyclopedia=The Oxford Encyclopedia of the Islamic World|editor=John L. Esposito|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|year=2009|isbn=978-0-19-530513-5 |chapter-url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195305135.001.0001/acref-9780195305135-e-1162|chapter-url-access=subscription }}</ref> لە [[ئیسلام]]دا، عیبادەت بە مانای «پەرستنی خودا» وەرگێڕدراوە، و هەروەها کۆی وشەکە «عیبادات» لە [[فیقھی ئیسلامی|فقهی ئیسلامیدا]] ئاماژەیە بۆ حوکمەکانی پەیوەست بە ڕێوڕەسمە ئاینییەکانی موسڵمانان.<ref name="BORW"/> == عیبادەت == لە زمانی عەرەبیدا وشەی «عیبادەت» بەستراوەتەوە بە وشە پەیوەندیدارەکانی وەک «عوبودیەت» ([[کۆیلایەتی|بەندایەتی]])، و مانای گوێڕایەڵی، خۆبەدەستەوەدان و ملکەچی دەبەخشێت. وشەکە لە ڕووی زمانەوانییەوە بە مانای «گوێڕایەڵی بە ملکەچییەوە» دێت.<ref>القاموس المحيط</ref> لە [[ئیسلام|ئیسلامدا]]، عیبادەت بە گشتی بە «پەرستش» وەرگێڕدراوە و بە مانای گوێڕایەڵی، خۆبەدەستەوەدان و دڵسۆزییە بۆ [[خوا]].<ref>{{cite web |url=http://quran.com/51/56 |title=Al-Qur'an 51:56}} [http://irebd.com/quran/english/surah-51/verse-56/ Quran Surah Adh-Dhaariyat ( Verse 56 )]</ref><ref name="OEIW2" /> بیرمەندان وەک نووسەری ئیسلامی [[ئەبوو ئەعلا مەودودی]]<ref name=":0">{{Cite web |last=Abul A'la Maududi |url=http://www.islamreligion.com/articles/644/spirit-of-worship-in-islam-part-1/ |access-date=2017-04-09 |website=Islamreligion.com |language=en |title=The Spirit of Worship in Islam (part 1 of 3): Worship and Prayer - The Religion of Islam}}</ref><ref>{{cite book|last1=Muhaimin|first1=A. G.|url=http://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p25911/html/ch04s02.html|title=The Islamic Traditions of Cirebon: Ibadat and Adat Among Javanese Muslims|website=press-files.anu.edu.au|chapter=4. The Ritual Practice: IBADAT: AN AMBIGUOUS CONCEPT OF RITUAL IN ISLAM|access-date=9 April 2017}}</ref> و سەرچاوەی تر پێناسی عیبادەت زۆر فراوانتر دەکەن، بە جۆرێک کە پاکڕاگرتنی زمان لە بوختان و درۆ، جێبەجێکردنی [[شەریعەت]] لە مامەڵەی ئابووری و بازرگانی، و ڕەفتاری باش لەگەڵ دایک و باوک، خزم و دۆستاندا هەمووی بە بەشێک لە عیبادەت هەژمار دەکەن.<ref name=":0" /> == عیبادات == '''عیبادات''' (بە عەرەبی: عبادات) کۆی وشەی «عیبادەت»ـە. جگە لەوەی ئاماژەیە بۆ چەندین عیبادەت،<ref name="wehr" /> لە [[فیقھی ئیسلامی|فقهی ئیسلامیدا]] ئاماژەیە بۆ ئەو یاسایانەی ڕێکخستنی پەرستشەکان دەکەن<ref>{{cite book|last1=Bowker|first1=John|url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780192800947.001.0001/acref-9780192800947-e-3317|title=The Concise Oxford Dictionary of World Religions|date=January 2003|website=oxfordreference.com|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-280094-7|chapter=ʿIbādāt|access-date=9 April 2017}}</ref> یان «ئەرکە ئاینییەکانی پەرستن کە دەکەونە سەر شانی هەموو موسڵمانێکی باڵغ و عاقڵ».<ref name="OIS">{{Cite web |url=http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t125/e911 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170409115323/http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t125/e911 |archive-date=April 9, 2017 |access-date=2017-04-08 |website=www.oxfordislamicstudies.com |language=en |url-status=dead |title=Ibadah - Oxford Islamic Studies Online}}</ref> ئەم بەشە جیاوازە لە بەشەکانی تری فقهـ کە بە [[موعامەلات]] (مامەڵە کۆمەڵایەتی و داراییەکان) دەناسرێن.<ref name="BORW2">{{cite journal |date=24 April 2012 |title=Encyclopaedia of Islam, Second Edition |url=http://referenceworks.brill.com/display/entries/EIEO/SIM-3014.xml |doi=10.1163/1573-3912_islam_SIM_3014 |url-access=subscription |access-date=9 April 2017 |website=Brill Online Reference Works}}</ref> عیبادات [[کۆڵەکەکانی ئیسلام]] لەخۆدەگرێت: * [[شایەتمان]] (الشهادة): ڕاگەیاندنی ئیمان بەوەی « هیچ خودایەک نیە بەحەق شایەنی پەرستن بێت جگە لە اللّٰه، و [[محەممەد]] نێردراوی خودایە».<ref name="OIS" /> * [[نوێژ]] (الصلاة): پێنج جار ئەنجامدەدرێت لە ڕۆژێکدا لە کاتی دیاریکراودا، بە ئامادەکاریی پێشوەختە ([[دەستنوێژ]]) و جوڵەی دیاریکراو (وەستان، ڕوکووع، سوجدە، و دانیشتن).<ref name="OIS" /> * [[زەکات]] (الزكاة): بەخشینی ڕێژەی ٢٫٥٪ لە سەرجەم سەرمایە و سامانی موسڵمان لە کاتێکدا بگاتە ئاستی دیاریکراو کە بە [[نیساب]] دەناسرێت.<ref name="OIS" /> * [[ڕۆژوو]] (الصوم): خۆگرتنەوە لە خواردن، خوارنەوە و پەیوەندیی هاوسەرگیری لە کاتی ڕۆشنایی ڕۆژدا بەتایبەت لە مانگی پیرۆزی [[ڕەمەزان|ڕەمەزاندا]].<ref name="OIS" /> * [[حەج]] (الحج): سەردانیکردنی ڕێوڕەسمیی ساڵانەیە بۆ شاری [[مەککە]]، کە ئەرکێکی ئاینیی فەرزە لەسەر هەموو موسڵمانێکی باڵغ کە لە ڕووی جەستەیی و داراییەوە توانای هەبێت بە لانی کەمەوە جارێک لە ژیانیدا ئەنجامی بدات.<ref name="OIS" /> بەپێی ناوەندی کۆڵینەوە ئیسلامییەکانی [[ئۆکسفۆرد]]، «لەبەر ئەوەی عیبادات گرنگییەکی بنەڕەتیی هەیە بۆ کۆمەڵگەی موسڵمانان، بە بابەتی یەکەمی فیقهی ئیسلامی و زۆربەی کۆمەڵە [[فەرموودە|فەرموودەکان]] دادەنرێت.»<ref name="OIS" /> بەپێی وتەی نووسەر فەلیل جەمالەدین، بابەتی “عیبادەت لە ئیسلامدا بایەخێکی تایبەتی هەیە، چونکە بەبێ ئەم یاسا ئاینییانە، پێدەچوو موسڵمانان ڕێوڕەسم و پەرستشی تایبەت بە خۆیان [[بیدعە|دابهێنن]]، و ئایینی ئیسلام تووشی سستبوون بێت و لە کۆتاییدا بەرەو نەمان بچێت».<ref>{{Cite book|last=Jamaldeen|first=Faleel|url=https://books.google.com/books?id=T7ImTjBd1gQC|title=Islamic Finance For Dummies|publisher=John Wiley & Sons|year=2012|isbn=9781118233900|pages=41}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://web.archive.org/web/20180119150136/http://www.islam1.org/khutub/Ibadah_in_Islam.htm عیبادەت لە ئیسلامدا] * [http://sunnahonline.com/library/purification-of-the-soul/624-meaning-of-worship-the مانای پەرستش لە ئیسلامدا] * [https://ibadah.net/ عیبادەت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200127094308/https://ibadah.net/|date=2020-01-27}} [[پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان]] 4ujtnj06w928pfop3jk7xuh11rvp9qw 1661563 1661562 2026-09-06T01:54:25Z DiyarKamaran 50583 1661563 wikitext text/x-wiki '''عیبادەت''' یان '''پەرستش''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: عبادة) وشەیەکی عەرەبییە بە مانای خزمەتکردن یان بەندایەتیکردن دێت.<ref name="OEIW">{{cite encyclopedia|author=Tariq al-Jamil|title=Ibadah|chapter=ʿIbādah |encyclopedia=The Oxford Encyclopedia of the Islamic World|editor=John L. Esposito|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|year=2009|isbn=978-0-19-530513-5 |chapter-url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195305135.001.0001/acref-9780195305135-e-1162|chapter-url-access=subscription }}</ref> لە [[ئیسلام]]دا، عیبادەت بە مانای «پەرستنی خودا» وەرگێڕدراوە، و هەروەها کۆی وشەکە «عیبادات» لە [[فیقھی ئیسلامی|فقهی ئیسلامیدا]] ئاماژەیە بۆ حوکمەکانی پەیوەست بە ڕێوڕەسمە ئاینییەکانی موسڵمانان.<ref name="BORW">{{cite journal |date=24 April 2012 |title=Encyclopaedia of Islam, Second Edition |url=http://referenceworks.brill.com/display/entries/EIEO/SIM-3014.xml |doi=10.1163/1573-3912_islam_SIM_3014 |url-access=subscription |access-date=9 April 2017 |website=Brill Online Reference Works}}</ref> == عیبادەت == لە زمانی عەرەبیدا وشەی «عیبادەت» بەستراوەتەوە بە وشە پەیوەندیدارەکانی وەک «عوبودیەت» ([[کۆیلایەتی|بەندایەتی]])، و مانای گوێڕایەڵی، خۆبەدەستەوەدان و ملکەچی دەبەخشێت. وشەکە لە ڕووی زمانەوانییەوە بە مانای «گوێڕایەڵی بە ملکەچییەوە» دێت.<ref>القاموس المحيط</ref> لە [[ئیسلام|ئیسلامدا]]، عیبادەت بە گشتی بە «پەرستش» وەرگێڕدراوە و بە مانای گوێڕایەڵی، خۆبەدەستەوەدان و دڵسۆزییە بۆ [[خوا]].<ref>{{cite web |url=http://quran.com/51/56 |title=Al-Qur'an 51:56}} [http://irebd.com/quran/english/surah-51/verse-56/ Quran Surah Adh-Dhaariyat ( Verse 56 )]</ref><ref name="OEIW" /> بیرمەندان وەک نووسەری ئیسلامی [[ئەبوو ئەعلا مەودودی]]<ref name=":0">{{Cite web |last=Abul A'la Maududi |url=http://www.islamreligion.com/articles/644/spirit-of-worship-in-islam-part-1/ |access-date=2017-04-09 |website=Islamreligion.com |language=en |title=The Spirit of Worship in Islam (part 1 of 3): Worship and Prayer - The Religion of Islam}}</ref><ref>{{cite book|last1=Muhaimin|first1=A. G.|url=http://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p25911/html/ch04s02.html|title=The Islamic Traditions of Cirebon: Ibadat and Adat Among Javanese Muslims|website=press-files.anu.edu.au|chapter=4. The Ritual Practice: IBADAT: AN AMBIGUOUS CONCEPT OF RITUAL IN ISLAM|access-date=9 April 2017}}</ref> و سەرچاوەی تر پێناسی عیبادەت زۆر فراوانتر دەکەن، بە جۆرێک کە پاکڕاگرتنی زمان لە بوختان و درۆ، جێبەجێکردنی [[شەریعەت]] لە مامەڵەی ئابووری و بازرگانی، و ڕەفتاری باش لەگەڵ دایک و باوک، خزم و دۆستاندا هەمووی بە بەشێک لە عیبادەت هەژمار دەکەن.<ref name=":0" /> == عیبادات == '''عیبادات''' (بە عەرەبی: عبادات) کۆی وشەی «عیبادەت»ـە. جگە لەوەی ئاماژەیە بۆ چەندین عیبادەت،<ref name="wehr">{{Cite web |url=http://ejtaal.net/aa/#hw4=699,ll=2022,ls=5,la=2773,sg=683,ha=461,br=618,pr=102,aan=391,mgf=579,vi=254,kz=1551,mr=409,mn=886,uqw=1040,umr=690,ums=573,umj=512,ulq=1175,uqa=279,uqq=228,bdw=h576,amr=h414,asb=h629,auh=h1008,dhq=h355,mht=h575,msb=h154,tla=h70,amj=h504,ens=h1,mis=h1 |title=Mawrid Reader. Hans Wehr, A Dictionary of Modern Written Arabic, 4th ed. (hw4) |last=Wehr |first=Hans |website=ejtaal.net |access-date=2017-04-09}}</ref> لە [[فیقھی ئیسلامی|فقهی ئیسلامیدا]] ئاماژەیە بۆ ئەو یاسایانەی ڕێکخستنی پەرستشەکان دەکەن<ref>{{cite book|last1=Bowker|first1=John|url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780192800947.001.0001/acref-9780192800947-e-3317|title=The Concise Oxford Dictionary of World Religions|date=January 2003|website=oxfordreference.com|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-280094-7|chapter=ʿIbādāt|access-date=9 April 2017}}</ref> یان «ئەرکە ئاینییەکانی پەرستن کە دەکەونە سەر شانی هەموو موسڵمانێکی باڵغ و عاقڵ».<ref name="OIS">{{Cite web |url=http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t125/e911 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170409115323/http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t125/e911 |archive-date=April 9, 2017 |access-date=2017-04-08 |website=www.oxfordislamicstudies.com |language=en |url-status=dead |title=Ibadah - Oxford Islamic Studies Online}}</ref> ئەم بەشە جیاوازە لە بەشەکانی تری فقهـ کە بە [[موعامەلات]] (مامەڵە کۆمەڵایەتی و داراییەکان) دەناسرێن.<ref name="BORW" /> عیبادات [[کۆڵەکەکانی ئیسلام]] لەخۆدەگرێت: * [[شایەتمان]] (الشهادة): ڕاگەیاندنی ئیمان بەوەی « هیچ خودایەک نیە بەحەق شایەنی پەرستن بێت جگە لە اللّٰه، و [[محەممەد]] نێردراوی خودایە».<ref name="OIS" /> * [[نوێژ]] (الصلاة): پێنج جار ئەنجامدەدرێت لە ڕۆژێکدا لە کاتی دیاریکراودا، بە ئامادەکاریی پێشوەختە ([[دەستنوێژ]]) و جوڵەی دیاریکراو (وەستان، ڕوکووع، سوجدە، و دانیشتن).<ref name="OIS" /> * [[زەکات]] (الزكاة): بەخشینی ڕێژەی ٢٫٥٪ لە سەرجەم سەرمایە و سامانی موسڵمان لە کاتێکدا بگاتە ئاستی دیاریکراو کە بە [[نیساب]] دەناسرێت.<ref name="OIS" /> * [[ڕۆژوو]] (الصوم): خۆگرتنەوە لە خواردن، خوارنەوە و پەیوەندیی هاوسەرگیری لە کاتی ڕۆشنایی ڕۆژدا بەتایبەت لە مانگی پیرۆزی [[ڕەمەزان|ڕەمەزاندا]].<ref name="OIS" /> * [[حەج]] (الحج): سەردانیکردنی ڕێوڕەسمیی ساڵانەیە بۆ شاری [[مەککە]]، کە ئەرکێکی ئاینیی فەرزە لەسەر هەموو موسڵمانێکی باڵغ کە لە ڕووی جەستەیی و داراییەوە توانای هەبێت بە لانی کەمەوە جارێک لە ژیانیدا ئەنجامی بدات.<ref name="OIS" /> بەپێی ناوەندی کۆڵینەوە ئیسلامییەکانی [[ئۆکسفۆرد]]، «لەبەر ئەوەی عیبادات گرنگییەکی بنەڕەتیی هەیە بۆ کۆمەڵگەی موسڵمانان، بە بابەتی یەکەمی فیقهی ئیسلامی و زۆربەی کۆمەڵە [[فەرموودە|فەرموودەکان]] دادەنرێت.»<ref name="OIS" /> بەپێی وتەی نووسەر فەلیل جەمالەدین، بابەتی “عیبادەت لە ئیسلامدا بایەخێکی تایبەتی هەیە، چونکە بەبێ ئەم یاسا ئاینییانە، پێدەچوو موسڵمانان ڕێوڕەسم و پەرستشی تایبەت بە خۆیان [[بیدعە|دابهێنن]]، و ئایینی ئیسلام تووشی سستبوون بێت و لە کۆتاییدا بەرەو نەمان بچێت».<ref>{{Cite book|last=Jamaldeen|first=Faleel|url=https://books.google.com/books?id=T7ImTjBd1gQC|title=Islamic Finance For Dummies|publisher=John Wiley & Sons|year=2012|isbn=9781118233900|pages=41}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://web.archive.org/web/20180119150136/http://www.islam1.org/khutub/Ibadah_in_Islam.htm عیبادەت لە ئیسلامدا] * [http://sunnahonline.com/library/purification-of-the-soul/624-meaning-of-worship-the مانای پەرستش لە ئیسلامدا] * [https://ibadah.net/ عیبادەت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200127094308/https://ibadah.net/|date=2020-01-27}} [[پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان]] rr7qzdvld23qhiagdu4y99dvo0ndygi 1661564 1661563 2026-09-06T01:59:56Z DiyarKamaran 50583 1661564 wikitext text/x-wiki '''عیبادەت''' یان '''پەرستش''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: عبادة) وشەیەکی عەرەبییە بە مانای خزمەتکردن یان بەندایەتیکردن دێت.<ref name="OEIW">{{cite encyclopedia|author=Tariq al-Jamil|title=Ibadah|chapter=ʿIbādah |encyclopedia=The Oxford Encyclopedia of the Islamic World|editor=John L. Esposito|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|year=2009|isbn=978-0-19-530513-5 |chapter-url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195305135.001.0001/acref-9780195305135-e-1162|chapter-url-access=subscription }}</ref> لە [[ئیسلام]]دا، عیبادەت بە مانای «پەرستنی خودا» وەرگێڕدراوە، و هەروەها کۆی وشەکە «عیبادات» لە [[فیقھی ئیسلامی|فقهی ئیسلامیدا]] ئاماژەیە بۆ حوکمەکانی پەیوەست بە ڕێوڕەسمە ئاینییەکانی موسڵمانان.<ref name="BORW">{{cite journal |date=24 April 2012 |title=Encyclopaedia of Islam, Second Edition |url=http://referenceworks.brill.com/display/entries/EIEO/SIM-3014.xml |doi=10.1163/1573-3912_islam_SIM_3014 |url-access=subscription |access-date=9 April 2017 |website=Brill Online Reference Works}}</ref> == عیبادەت == لە زمانی عەرەبیدا وشەی «عیبادەت» بەستراوەتەوە بە وشە پەیوەندیدارەکانی وەک «عوبودیەت» ([[کۆیلایەتی|بەندایەتی]])، و مانای گوێڕایەڵی، خۆبەدەستەوەدان و ملکەچی دەبەخشێت. وشەکە لە ڕووی زمانەوانییەوە بە مانای «گوێڕایەڵی بە ملکەچییەوە» دێت.<ref>القاموس المحيط</ref> لە [[ئیسلام|ئیسلامدا]]، عیبادەت بە گشتی بە «پەرستش» وەرگێڕدراوە و بە مانای گوێڕایەڵی، خۆبەدەستەوەدان و دڵسۆزییە بۆ [[خوا]].<ref>{{cite web |url=http://quran.com/51/56 |title=Al-Qur'an 51:56}} [http://irebd.com/quran/english/surah-51/verse-56/ Quran Surah Adh-Dhaariyat ( Verse 56 )]</ref><ref name="OEIW" /> بیرمەندان وەک نووسەری ئیسلامی [[ئەبوو ئەعلا مەودودی]]<ref name=":0">{{Cite web |last=Abul A'la Maududi |url=http://www.islamreligion.com/articles/644/spirit-of-worship-in-islam-part-1/ |access-date=2017-04-09 |website=Islamreligion.com |language=en |title=The Spirit of Worship in Islam (part 1 of 3): Worship and Prayer - The Religion of Islam}}</ref><ref>{{cite book|last1=Muhaimin|first1=A. G.|url=http://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p25911/html/ch04s02.html|title=The Islamic Traditions of Cirebon: Ibadat and Adat Among Javanese Muslims|website=press-files.anu.edu.au|chapter=4. The Ritual Practice: IBADAT: AN AMBIGUOUS CONCEPT OF RITUAL IN ISLAM|access-date=9 April 2017}}</ref> و سەرچاوەی تر پێناسی عیبادەت زۆر فراوانتر دەکەن، بە جۆرێک کە پاکڕاگرتنی زمان لە بوختان و درۆ، جێبەجێکردنی [[شەریعەت]] لە مامەڵەی ئابووری و بازرگانی، و ڕەفتاری باش لەگەڵ دایک و باوک، خزم و دۆستاندا هەمووی بە بەشێک لە عیبادەت هەژمار دەکەن.<ref name=":0" /> == عیبادات == '''عیبادات''' (بە عەرەبی: عبادات) کۆی وشەی «عیبادەت»ـە. جگە لەوەی ئاماژەیە بۆ چەندین عیبادەت،<ref name="wehr">{{Cite web |url=http://ejtaal.net/aa/#hw4=699,ll=2022,ls=5,la=2773,sg=683,ha=461,br=618,pr=102,aan=391,mgf=579,vi=254,kz=1551,mr=409,mn=886,uqw=1040,umr=690,ums=573,umj=512,ulq=1175,uqa=279,uqq=228,bdw=h576,amr=h414,asb=h629,auh=h1008,dhq=h355,mht=h575,msb=h154,tla=h70,amj=h504,ens=h1,mis=h1 |title=Mawrid Reader. Hans Wehr, A Dictionary of Modern Written Arabic, 4th ed. (hw4) |last=Wehr |first=Hans |website=ejtaal.net |access-date=2017-04-09}}</ref> لە [[فیقھی ئیسلامی|فقهی ئیسلامیدا]] ئاماژەیە بۆ ئەو یاسایانەی ڕێکخستنی پەرستشەکان دەکەن<ref>{{cite book|last1=Bowker|first1=John|url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780192800947.001.0001/acref-9780192800947-e-3317|title=The Concise Oxford Dictionary of World Religions|date=January 2003|website=oxfordreference.com|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-280094-7|chapter=ʿIbādāt|access-date=9 April 2017}}</ref> یان «ئەرکە ئاینییەکانی پەرستن کە دەکەونە سەر شانی هەموو موسڵمانێکی باڵغ و عاقڵ».<ref name="OIS">{{Cite web |url=http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t125/e911 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170409115323/http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t125/e911 |archive-date=April 9, 2017 |access-date=2017-04-08 |website=www.oxfordislamicstudies.com |language=en |url-status=dead |title=Ibadah - Oxford Islamic Studies Online}}</ref> ئەم بەشە جیاوازە لە بەشەکانی تری فقهـ کە بە [[موعامەلات]] (مامەڵە کۆمەڵایەتی و داراییەکان) دەناسرێن.<ref name="BORW" /> عیبادات [[کۆڵەکەکانی ئیسلام]] لەخۆدەگرێت: * [[شایەتمان]] (الشهادة): ڕاگەیاندنی ئیمان بەوەی «هیچ خودایەک نیە بەحەق شایەنی پەرستن بێت جگە لە اللّٰه، و [[محەممەد]] نێردراوی خودایە».<ref name="OIS" /> * [[نوێژ]] (الصلاة): پێنج جار ئەنجامدەدرێت لە ڕۆژێکدا لە کاتی دیاریکراودا، بە ئامادەکاریی پێشوەختە ([[دەستنوێژ]]) و جوڵەی دیاریکراو (وەستان، ڕوکووع، سوجدە، و دانیشتن) و ئایەت و دەستەواژەکان.<ref name="OIS" /> * [[زەکات]] (الزكاة): بەخشینی ڕێژەی ٢٫٥٪ لە سەرجەم سەرمایە و سامانی موسڵمان لە کاتێکدا بگاتە ئاستی دیاریکراو کە بە [[نیساب]] دەناسرێت.<ref name="OIS" /> * [[ڕۆژوو]] (الصوم): خۆگرتنەوە لە خواردن، خوارنەوە و پەیوەندیی هاوسەرگیری لە کاتی ڕۆشنایی ڕۆژدا بەتایبەت لە مانگی پیرۆزی [[ڕەمەزان|ڕەمەزاندا]].<ref name="OIS" /> * [[حەج]] (الحج): سەردانیکردنی ڕێوڕەسمیی ساڵانەیە بۆ شاری [[مەککە]]، کە ئەرکێکی ئاینیی فەرزە لەسەر هەموو موسڵمانێکی باڵغ کە لە ڕووی جەستەیی و داراییەوە توانای هەبێت بە لانی کەمەوە جارێک لە ژیانیدا ئەنجامی بدات.<ref name="OIS" /> بەپێی ناوەندی کۆڵینەوە ئیسلامییەکانی [[ئۆکسفۆرد]]، «لەبەر ئەوەی عیبادات گرنگییەکی بنەڕەتیی هەیە بۆ کۆمەڵگەی موسڵمانان، بە بابەتی یەکەمی فیقهی ئیسلامی و زۆربەی کۆمەڵە [[فەرموودە|فەرموودەکان]] دادەنرێت»<ref name="OIS" /> بەپێی وتەی نووسەر فەلیل جەمالەدین، بابەتی “عیبادەت لە ئیسلامدا بایەخێکی تایبەتی هەیە، چونکە بەبێ ئەم یاسا ئاینییانە، پێدەچوو موسڵمانان ڕێوڕەسم و پەرستشی تایبەت بە خۆیان [[بیدعە|دابهێنن]]، و ئایینی ئیسلام تووشی سستبوون بێت و لە کۆتاییدا بەرەو نەمان بچێت».<ref>{{Cite book|last=Jamaldeen|first=Faleel|url=https://books.google.com/books?id=T7ImTjBd1gQC|title=Islamic Finance For Dummies|publisher=John Wiley & Sons|year=2012|isbn=9781118233900|pages=41}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://web.archive.org/web/20180119150136/http://www.islam1.org/khutub/Ibadah_in_Islam.htm عیبادەت لە ئیسلامدا] * [http://sunnahonline.com/library/purification-of-the-soul/624-meaning-of-worship-the مانای پەرستش لە ئیسلامدا] * [https://ibadah.net/ عیبادەت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200127094308/https://ibadah.net/|date=2020-01-27}} [[پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان]] t72xfkpy1i5tjiw6d31r18k7xiosv6s 1661693 1661564 2026-09-06T09:10:50Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1661693 wikitext text/x-wiki '''عیبادەت''' یان '''پەرستش''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: عبادة) وشەیەکی عەرەبییە بە مانای خزمەتکردن یان بەندایەتیکردن دێت.<ref name="OEIW">{{cite encyclopedia|author=Tariq al-Jamil|title=Ibadah|chapter=ʿIbādah |encyclopedia=The Oxford Encyclopedia of the Islamic World|editor=John L. Esposito|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|year=2009|isbn=978-0-19-530513-5 |chapter-url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195305135.001.0001/acref-9780195305135-e-1162|chapter-url-access=subscription }}</ref> لە [[ئیسلام]]دا، عیبادەت بە مانای «پەرستنی خودا» وەرگێڕدراوە، و هەروەها کۆی وشەکە «عیبادات» لە [[فیقھی ئیسلامی|فقهی ئیسلامیدا]] ئاماژەیە بۆ حوکمەکانی پەیوەست بە ڕێوڕەسمە ئاینییەکانی موسڵمانان.<ref name="BORW">{{cite journal |date=24 April 2012 |title=Encyclopaedia of Islam, Second Edition |url=http://referenceworks.brill.com/display/entries/EIEO/SIM-3014.xml |doi=10.1163/1573-3912_islam_SIM_3014 |url-access=subscription |access-date=9 April 2017 |website=Brill Online Reference Works}}</ref> == عیبادەت == لە زمانی عەرەبیدا وشەی «عیبادەت» بەستراوەتەوە بە وشە پەیوەندیدارەکانی وەک «عوبودیەت» ([[کۆیلایەتی|بەندایەتی]])، و مانای گوێڕایەڵی، خۆبەدەستەوەدان و ملکەچی دەبەخشێت. وشەکە لە ڕووی زمانەوانییەوە بە مانای «گوێڕایەڵی بە ملکەچییەوە» دێت.<ref>القاموس المحيط</ref> لە [[ئیسلام|ئیسلامدا]]، عیبادەت بە گشتی بە «پەرستش» وەرگێڕدراوە و بە مانای گوێڕایەڵی، خۆبەدەستەوەدان و دڵسۆزییە بۆ [[خوا]].<ref>{{cite web |url=http://quran.com/51/56 |title=Al-Qur'an 51:56}} [http://irebd.com/quran/english/surah-51/verse-56/ Quran Surah Adh-Dhaariyat ( Verse 56 )]</ref><ref name="OEIW" /> بیرمەندان وەک نووسەری ئیسلامی [[ئەبوو ئەعلا مەودودی]]<ref name=":0">{{Cite web |last=Abul A'la Maududi |url=http://www.islamreligion.com/articles/644/spirit-of-worship-in-islam-part-1/ |access-date=2017-04-09 |website=Islamreligion.com |language=en |title=The Spirit of Worship in Islam (part 1 of 3): Worship and Prayer - The Religion of Islam}}</ref><ref>{{cite book|last1=Muhaimin|first1=A. G.|url=http://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p25911/html/ch04s02.html|title=The Islamic Traditions of Cirebon: Ibadat and Adat Among Javanese Muslims|website=press-files.anu.edu.au|chapter=4. The Ritual Practice: IBADAT: AN AMBIGUOUS CONCEPT OF RITUAL IN ISLAM|access-date=9 April 2017}}</ref> و سەرچاوەی تر پێناسی عیبادەت زۆر فراوانتر دەکەن، بە جۆرێک کە پاکڕاگرتنی زمان لە بوختان و درۆ، جێبەجێکردنی [[شەریعەت]] لە مامەڵەی ئابووری و بازرگانی، و ڕەفتاری باش لەگەڵ دایک و باوک، خزم و دۆستاندا هەمووی بە بەشێک لە عیبادەت هەژمار دەکەن.<ref name=":0" /> == عیبادات == '''عیبادات''' (بە عەرەبی: عبادات) کۆی وشەی «عیبادەت»ـە. جگە لەوەی ئاماژەیە بۆ چەندین عیبادەت،<ref name="wehr">{{Cite web |url=http://ejtaal.net/aa/#hw4=699,ll=2022,ls=5,la=2773,sg=683,ha=461,br=618,pr=102,aan=391,mgf=579,vi=254,kz=1551,mr=409,mn=886,uqw=1040,umr=690,ums=573,umj=512,ulq=1175,uqa=279,uqq=228,bdw=h576,amr=h414,asb=h629,auh=h1008,dhq=h355,mht=h575,msb=h154,tla=h70,amj=h504,ens=h1,mis=h1 |title=Mawrid Reader. Hans Wehr, A Dictionary of Modern Written Arabic, 4th ed. (hw4) |last=Wehr |first=Hans |website=ejtaal.net |access-date=2017-04-09}}</ref> لە [[فیقھی ئیسلامی|فقهی ئیسلامیدا]] ئاماژەیە بۆ ئەو یاسایانەی ڕێکخستنی پەرستشەکان دەکەن<ref>{{cite book|last1=Bowker|first1=John|url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780192800947.001.0001/acref-9780192800947-e-3317|title=The Concise Oxford Dictionary of World Religions|date=January 2003|website=oxfordreference.com|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-280094-7|chapter=ʿIbādāt|access-date=9 April 2017}}</ref> یان «ئەرکە ئاینییەکانی پەرستن کە دەکەونە سەر شانی هەموو موسڵمانێکی باڵغ و عاقڵ».<ref name="OIS">{{Cite web |url=http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t125/e911 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170409115323/http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t125/e911 |archive-date=April 9, 2017 |access-date=2017-04-08 |website=www.oxfordislamicstudies.com |language=en |url-status=dead |title=Ibadah - Oxford Islamic Studies Online}}</ref> ئەم بەشە جیاوازە لە بەشەکانی تری فقهـ کە بە [[موعامەلات]] (مامەڵە کۆمەڵایەتی و داراییەکان) دەناسرێن.<ref name="BORW" /> عیبادات [[کۆڵەکەکانی ئیسلام]] لەخۆدەگرێت: * [[شایەتمان]] (الشهادة): ڕاگەیاندنی ئیمان بەوەی «هیچ خودایەک نیە بەحەق شایەنی پەرستن بێت جگە لە اللّٰه، و [[محەممەد]] نێردراوی خودایە».<ref name="OIS" /> * [[نوێژ]] (الصلاة): پێنج جار ئەنجامدەدرێت لە ڕۆژێکدا لە کاتی دیاریکراودا، بە ئامادەکاریی پێشوەختە ([[دەستنوێژ]]) و جوڵەی دیاریکراو (وەستان، ڕوکووع، سوجدە، و دانیشتن) و ئایەت و دەستەواژەکان.<ref name="OIS" /> * [[زەکات]] (الزكاة): بەخشینی ڕێژەی ٢٫٥٪ لە سەرجەم سەرمایە و سامانی موسڵمان لە کاتێکدا بگاتە ئاستی دیاریکراو کە بە [[نیساب]] دەناسرێت.<ref name="OIS" /> * [[ڕۆژوو]] (الصوم): خۆگرتنەوە لە خواردن، خوارنەوە و پەیوەندیی هاوسەرگیری لە کاتی ڕۆشنایی ڕۆژدا بەتایبەت لە مانگی پیرۆزی [[ڕەمەزان|ڕەمەزاندا]].<ref name="OIS" /> * [[حەج]] (الحج): سەردانیکردنی ڕێوڕەسمیی ساڵانەیە بۆ شاری [[مەککە]]، کە ئەرکێکی ئاینیی فەرزە لەسەر هەموو موسڵمانێکی باڵغ کە لە ڕووی جەستەیی و داراییەوە توانای هەبێت بە لانی کەمەوە جارێک لە ژیانیدا ئەنجامی بدات.<ref name="OIS" /> بەپێی ناوەندی کۆڵینەوە ئیسلامییەکانی [[ئۆکسفۆرد]]، «لەبەر ئەوەی عیبادات گرنگییەکی بنەڕەتیی هەیە بۆ کۆمەڵگەی موسڵمانان، بە بابەتی یەکەمی فیقهی ئیسلامی و زۆربەی کۆمەڵە [[فەرموودە|فەرموودەکان]] دادەنرێت»<ref name="OIS" /> بەپێی وتەی نووسەر فەلیل جەمالەدین، بابەتی “عیبادەت لە ئیسلامدا بایەخێکی تایبەتی هەیە، چونکە بەبێ ئەم یاسا ئاینییانە، پێدەچوو موسڵمانان ڕێوڕەسم و پەرستشی تایبەت بە خۆیان [[بیدعە|دابهێنن]]، و ئایینی ئیسلام تووشی سستبوون بێت و لە کۆتاییدا بەرەو نەمان بچێت».<ref>{{Cite book|last=Jamaldeen|first=Faleel|url=https://books.google.com/books?id=T7ImTjBd1gQC|title=Islamic Finance For Dummies|publisher=John Wiley & Sons|year=2012|isbn=9781118233900|pages=41}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://web.archive.org/web/20180119150136/http://www.islam1.org/khutub/Ibadah_in_Islam.htm عیبادەت لە ئیسلامدا] * [http://sunnahonline.com/library/purification-of-the-soul/624-meaning-of-worship-the مانای پەرستش لە ئیسلامدا] * [https://ibadah.net/ عیبادەت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200127094308/https://ibadah.net/|date=2020-01-27}} [[پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان]] [[پۆل:فیقھی ئیسلامی]] [[پۆل:ھەڵسوکەتە ئیسلامییەکان]] [[پۆل:زاراوە یاساییەکانی شەریعەت]] bcj6nuytquldqa2c1n9b2itpqxywqp3 3 303601 1661607 2026-09-06T04:59:14Z New user message 11537 زیادکردنی [[داڕێژە:بەخێرھاتن|پەیامی بەخێرھاتن]] بە پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەری نوێ 1661607 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue"><span style="font-size:13px">'''چالاک'''</span></span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٤:٥٩، ٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) pfq4u4aar2k6go3h7n39qclthy03mib 0 303602 1661631 2026-09-06T06:45:23Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شێڤ شرین | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|شیف شرین}}<br>{{lang-en| Shev Shirin}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای شێخان.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخش...»ەوە 1661631 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شێڤ شرین | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|شیف شرین}}<br>{{lang-en| Shev Shirin}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای شێخان.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی [[قەزای شێخان]] | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.64081| 43.30677}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی شێڤ شرین''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.64081| 43.30677|region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای شێخان|شێخان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای شێخان|ناحیەی ناوەند]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٩٧ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٤١٨ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئێزیدی (دین)|ئێزیدی]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شێڤ شرین''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای شێخان]] لە [[قەزای شێخان]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (٤٥)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٥٠)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٥٨) [[خێزان]] و (٤١٨) کەس، کە (١٩٠) [[نێر]] و (٢٢٨) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای شێخان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] bx6df2f3i3g5a8w87dirxwpqsq0z0f1 0 303604 1661638 2026-09-06T07:25:12Z MFTG 21816 MFTG پەڕەی [[کیتکێ]] گواستەوە بۆ [[گەرماوە شێخان]] کە پێشتر ڕەوانەکەر بوو 1661638 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[گەرماوە شێخان]] p7emyozc1c9hjkkqlm0kzl40r405e8u 0 303605 1661643 2026-09-06T07:33:09Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = گرخاس | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|کرخالس}}<br>{{lang-en| Grkhas}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای شێخان.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگ...»ەوە 1661643 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = گرخاس | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|کرخالس}}<br>{{lang-en| Grkhas}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای شێخان.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی [[قەزای شێخان]] | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.64692| 43.32971}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی گرخاس''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.64692| 43.32971|region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای شێخان|شێخان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای شێخان|ناحیەی ناوەند]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٠٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٩٢ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئێزیدی (دین)|ئێزیدی]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''گرخاس''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای شێخان]] لە [[قەزای شێخان]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (٧١)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (١٢) [[خێزان]] و (٩٢) کەس، کە (٤٢) [[نێر]] و (٥٠) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای شێخان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] rwf3y6hijrcv6gfvuzya41d7gk3iwtv 0 303606 1661665 2026-09-06T07:36:39Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = گرمبارک | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|کرمبارک}}<br>{{lang-en| Grmbark}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای شێخان.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی ک...»ەوە 1661665 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = گرمبارک | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|کرمبارک}}<br>{{lang-en| Grmbark}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای شێخان.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی [[قەزای شێخان]] | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.64754| 43.33780}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی گرمبارک''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.64754| 43.33780|region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای شێخان|شێخان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای شێخان|ناحیەی ناوەند]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٠٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = چۆڵ<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئێزیدی (دین)|ئێزیدی]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''گرمبارک''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای شێخان]] لە [[قەزای شێخان]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (-) [[خێزان]] و (-) کەس، کە (-) [[نێر]] و (-) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای شێخان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 9m9q02env15mm7ctyf818qleghmnwzf 0 303607 1661681 2026-09-06T07:45:30Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کیس قەلێ | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|کیس قلعة}}<br>{{lang-en| Kis Qale}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای شێخان.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی...»ەوە 1661681 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کیس قەلێ | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|کیس قلعة}}<br>{{lang-en| Kis Qale}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای شێخان.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی [[قەزای شێخان]] | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.63011| 43.30378}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کیس قەلێ''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.63011| 43.30378|region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای شێخان|شێخان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای شێخان|ناحیەی ناوەند]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٢٣ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٣٦ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئێزیدی (دین)|ئێزیدی]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کیس قەلێ''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای شێخان]] لە [[قەزای شێخان]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (٣٩)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٧٩٨)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٥) [[خێزان]] و (٣٦) کەس، کە (١٩) [[نێر]] و (١٧) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای شێخان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] oxvkpd6ycpuv4aphicq3qokat9fuxq7 0 303608 1661683 2026-09-06T08:13:49Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = گەلیێ خودیدا | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|کلي خودیدا}}<br>{{lang-en| Galie Khudaida}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای شێخان.png | شرۆڤەی_وێن...»ەوە 1661683 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = گەلیێ خودیدا | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|کلي خودیدا}}<br>{{lang-en| Galie Khudaida}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای شێخان.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی [[قەزای شێخان]] | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.7422| 43.33271}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی گەلیێ خودیدا''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.7422| 43.33271|region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای شێخان|شێخان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای شێخان|ناحیەی ناوەند]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٦٢٦ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٧٢ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئێزیدی (دین)|ئێزیدی]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''گەلیێ خودیدا''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای شێخان]] لە [[قەزای شێخان]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (١٠٠)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٣٨)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٢٦) [[خێزان]] و (١٧٢) کەس، کە (٨٢) [[نێر]] و (٩٠) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای شێخان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] nt5p30bg5mvwbiv2cfpallftps6fdzi 0 303609 1661684 2026-09-06T08:19:41Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = مام ڕەشان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|مام رشان}}<br>{{lang-en| Mam Rashan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای شێخان.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخش...»ەوە 1661684 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = مام ڕەشان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|مام رشان}}<br>{{lang-en| Mam Rashan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای شێخان.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی [[قەزای شێخان]] | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.66758| 43.42692}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی مام ڕەشان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.66758| 43.42692|region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای شێخان|شێخان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای شێخان|ناحیەی ناوەند]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٠١ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٣٨٨٨ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئێزیدی (دین)|ئێزیدی]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''مام ڕەشان''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای شێخان]] لە [[قەزای شێخان]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (١٨٦)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٢٩٤)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٧١٠) [[خێزان]] و (٣٨٨٨) کەس، کە (١٩٨٨) [[نێر]] و (١٩٠٠) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای شێخان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] eigz100psaw89r6kdqsbi8m30p2ie1p 0 303610 1661686 2026-09-06T08:36:30Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = گەلیێ نوێ | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|کلي نوي}}<br>{{lang-en| Galie Nwe}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای شێخان.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشە...»ەوە 1661686 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = گەلیێ نوێ | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|کلي نوي}}<br>{{lang-en| Galie Nwe}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای شێخان.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی [[قەزای شێخان]] | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.73496| 43.32818}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی گەلیێ نوێ''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.73496| 43.32818|region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای شێخان|شێخان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای شێخان|ناحیەی ناوەند]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٦١٣ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٥٤ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئێزیدی (دین)|ئێزیدی]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''گەلیێ نوێ''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای شێخان]] لە [[قەزای شێخان]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٧) [[خێزان]] و (٥٤) کەس، کە (٢٤) [[نێر]] و (٣٠) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای شێخان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] qjik5zww8ngltxh1ddsyzdimi87ce96 0 303611 1661688 2026-09-06T08:58:12Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = جفتە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|جفتة}}<br>{{lang-en| Jfta}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای شێخان.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی ...»ەوە 1661688 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = جفتە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|جفتة}}<br>{{lang-en| Jfta}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای شێخان.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی [[قەزای شێخان]] | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.7077| 43.45802}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی جفتە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.7077| 43.45802|region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای شێخان|شێخان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای شێخان|ناحیەی ناوەند]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٢٧ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = چۆڵ<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئێزیدی (دین)|ئێزیدی]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''جفتە''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای شێخان]] لە [[قەزای شێخان]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (٧٧)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (-) [[خێزان]] و (-) کەس، کە (-) [[نێر]] و (-) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای شێخان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] tspecho9f14e9h5hgz6tktshclbtezo 0 303612 1661689 2026-09-06T09:00:01Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = داربەستا | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|داربستا}}<br>{{lang-en| Darbasta}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای شێخان.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی...»ەوە 1661689 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = داربەستا | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|داربستا}}<br>{{lang-en| Darbasta}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای شێخان.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی [[قەزای شێخان]] | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.72139| 43.44303}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی داربەستا''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.72139| 43.44303|region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای شێخان|شێخان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای شێخان|ناحیەی ناوەند]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤١١ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = چۆڵ<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئێزیدی (دین)|ئێزیدی]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''داربەستا''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای شێخان]] لە [[قەزای شێخان]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (٢٧)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٢٠٩)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (-) [[خێزان]] و (-) کەس، کە (-) [[نێر]] و (-) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای شێخان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] fukqeb1y1sa0v0a8o5aq55e6ib2czsn 0 303613 1661690 2026-09-06T09:02:08Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = پیران شێخان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|بیران شیخان}}<br>{{lang-en| Piran Shaykhan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای شێخان.png | شرۆڤەی_وێن...»ەوە 1661690 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = پیران شێخان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|بیران شیخان}}<br>{{lang-en| Piran Shaykhan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای شێخان.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی [[قەزای شێخان]] | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.67925| 43.45128}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی پیران شێخان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.67925| 43.45128|region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای شێخان|شێخان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای شێخان|ناحیەی ناوەند]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٦٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = چۆڵ<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئێزیدی (دین)|ئێزیدی]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''پیران شێخان''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای شێخان]] لە [[قەزای شێخان]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (-) [[خێزان]] و (-) کەس، کە (-) [[نێر]] و (-) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای شێخان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 6jfworxsqjgsj7obvipl9rzy3af6d9v 0 303614 1661692 2026-09-06T09:09:33Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ئاشکا جفتە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|اشکا جفتة}}<br>{{lang-en| Ashka Jfta}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای شێخان.png | شرۆڤەی_وێنە = نە...»ەوە 1661692 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ئاشکا جفتە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|اشکا جفتة}}<br>{{lang-en| Ashka Jfta}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای شێخان.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی [[قەزای شێخان]] | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.69633| 43.47011}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی ئاشکا جفتە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.69633| 43.47011|region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای شێخان|شێخان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای شێخان|ناحیەی ناوەند]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤١٨ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٧٧ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئێزیدی (دین)|ئێزیدی]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ئاشکا جفتە''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای شێخان]] لە [[قەزای شێخان]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٢٧) [[خێزان]] و (١٧٧) کەس، کە (٩٠) [[نێر]] و (٨٧) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای شێخان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] ijnhz3viixu6j8xpt2owh231efv59i8 0 303615 1661695 2026-09-06T09:30:15Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کێتکێ | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|کیتکي}}<br>{{lang-en| Kitke}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای شێخان.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕ...»ەوە 1661695 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کێتکێ | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|کیتکي}}<br>{{lang-en| Kitke}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای شێخان.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی [[قەزای شێخان]] | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.64942| 43.26738}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کێتکێ''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.64942| 43.26738|region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای شێخان|شێخان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای شێخان|ناحیەی ناوەند]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٠٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٣٠ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئێزیدی (دین)|ئێزیدی]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کێتکێ''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای شێخان]] لە [[قەزای شێخان]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٦) [[خێزان]] و (٣٠) کەس، کە (١٦) [[نێر]] و (١٤) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای شێخان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 0taa221a3uqgcnbvivk6c6cqptnb96q 0 303616 1661696 2026-09-06T09:34:07Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = پیربیب | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|بیربیب}}<br>{{lang-en| Pirbib}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای شێخان.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کار...»ەوە 1661696 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = پیربیب | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|بیربیب}}<br>{{lang-en| Pirbib}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای شێخان.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی [[قەزای شێخان]] | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.64518| 43.47124}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی پیربیب''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.64518| 43.47124|region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای شێخان|شێخان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای شێخان|ناحیەی ناوەند]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٦٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢١٠٦ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''پیربیب''' یان '''پیربووب''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای شێخان]] لە [[قەزای شێخان]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (٢٨٣)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٤٣٣)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٣٤٨) [[خێزان]] و (٢١٠٦) کەس، کە (١٠٦٣) [[نێر]] و (١٠٤٣) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای شێخان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] jq70kgn7kvcfl1fu6vhrvivjasvtvqb 0 303617 1661697 2026-09-06T09:40:51Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ڕکابا بچیک | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|رکابا الصغیر}}<br>{{lang-en| Little Rkaba}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای شێخان.png | شرۆڤەی_وێنە...»ەوە 1661697 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ڕکابا بچیک | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|رکابا الصغیر}}<br>{{lang-en| Little Rkaba}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای شێخان.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی [[قەزای شێخان]] | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.56669| 43.23489}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی ڕکابا بچیک''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.56669| 43.23489|region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای شێخان|شێخان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای شێخان|ناحیەی ناوەند]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٣٤ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٦٣٢ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ڕکابا بچیک''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای شێخان]] لە [[قەزای شێخان]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (٨٨)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٩٥) [[خێزان]] و (٦٣٢) کەس، کە (٣٢٧) [[نێر]] و (٣٠٥) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> * ئەم گوندە بە عەرەبکراوە و لە پێش بە [[عەرەباندن|عەرەبکردندا]] دانیشتوانەکەی [[کورد]]ی [[ئێزیدی (دین)|ئێزیدی]] بوون. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای شێخان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] kfe9emjb0n3lmc3uz39nmuaclqgbgyh 0 303618 1661698 2026-09-06T09:43:48Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شێخ مەلوان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|شیخ ملوان}}<br>{{lang-en| Shaykh Malwan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای شێخان.png | شرۆڤەی_وێنە =...»ەوە 1661698 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شێخ مەلوان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|شیخ ملوان}}<br>{{lang-en| Shaykh Malwan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای شێخان.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی [[قەزای شێخان]] | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.58363| 43.24363}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی شێخ مەلوان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.58363| 43.24363|region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای شێخان|شێخان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای شێخان|ناحیەی ناوەند]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٧٤ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٣٧٦ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شێخ مەلوان''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای شێخان]] لە [[قەزای شێخان]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (٩٧)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (١٣٧)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٢٧٢) [[خێزان]] و (١٣٧٦) کەس، کە (٧١٠) [[نێر]] و (٦٦٦) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> * ئەم گوندە بە عەرەبکراوە و لە پێش بە [[عەرەباندن|عەرەبکردندا]] دانیشتوانەکەی [[کورد]]ی [[ئێزیدی (دین)|ئێزیدی]] بوون. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای شێخان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 1wgdp1zt4phbc0if6uvz8gmwf419rur 0 303619 1661699 2026-09-06T09:46:30Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = نێرگزلیە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|نیرکزلیة}}<br>{{lang-en| Nergzlia}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای شێخان.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشە...»ەوە 1661699 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = نێرگزلیە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|نیرکزلیة}}<br>{{lang-en| Nergzlia}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای شێخان.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی [[قەزای شێخان]] | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.60363| 43.27889}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی نێرگزلیە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.60363| 43.27889|region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای شێخان|شێخان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای شێخان|ناحیەی ناوەند]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٠٢ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٨٣٠ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''نێرگزلیە''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای شێخان]] لە [[قەزای شێخان]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (٢١٩)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٣٧٤)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٢٨٧) [[خێزان]] و (٢٨٣٠) کەس، کە (١٣٧٣) [[نێر]] و (١٤٥٧) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> * ئەم گوندە بە عەرەبکراوە و لە پێش بە [[عەرەباندن|عەرەبکردندا]] دانیشتوانەکەی [[کورد]]ی [[ئێزیدی (دین)|ئێزیدی]] بوون. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای شێخان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 6k631waz3qg9cv0kx18ofpme1xgw3p1 0 303620 1661701 2026-09-06T10:05:58Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شکەفتیان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|شکفتیان}}<br>{{lang-en| Shkaftyan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای شێخان.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشە...»ەوە 1661701 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شکەفتیان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|شکفتیان}}<br>{{lang-en| Shkaftyan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای شێخان.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی [[قەزای شێخان]] | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.73988| 43.30433}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی شکەفتیان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.73988| 43.30433|region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای شێخان|شێخان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی باعەدرێ|باعەدرێ]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٦٦٦ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٥٨ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئێزیدی (دین)|ئێزیدی]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شکەفتیان''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی باعەدرێ]] لە [[قەزای شێخان]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (٢٦٧)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٩) [[خێزان]] و (٥٨) کەس، کە (٢٦) [[نێر]] و (٣٢) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای شێخان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 9soyofh5vcdgjy8iq9iog0keii2qby1 0 303621 1661703 2026-09-06T10:10:31Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ئێسیان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|ایسیان}}<br>{{lang-en| Esyan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای شێخان.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگ...»ەوە 1661703 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ئێسیان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|ایسیان}}<br>{{lang-en| Esyan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای شێخان.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی [[قەزای شێخان]] | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.71664| 43.29278}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی ئێسیان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.71664| 43.29278|region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای شێخان|شێخان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی باعەدرێ|باعەدرێ]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٥٣٤ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٥٨٧١ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئێزیدی (دین)|ئێزیدی]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ئێسیان''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی باعەدرێ]] لە [[قەزای شێخان]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (٧٠٤)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٩٣٨)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٨٧٩) [[خێزان]] و (٥٨٧١) کەس، کە (٢٩٨٩) [[نێر]] و (٢٨٨٢) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای شێخان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 32gtmzzzpn942wlh76kri8nv9k58o7d 0 303622 1661704 2026-09-06T10:13:56Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = بێرستەک | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|بیرستک}}<br>{{lang-en| Berstak}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای شێخان.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کا...»ەوە 1661704 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = بێرستەک | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|بیرستک}}<br>{{lang-en| Berstak}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای شێخان.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی [[قەزای شێخان]] | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.70607| 43.31718}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی بێرستەک''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.70607| 43.31718|region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای شێخان|شێخان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی باعەدرێ|باعەدرێ]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٥١٦ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٤٦٧ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئێزیدی (دین)|ئێزیدی]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''بێرستەک''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی باعەدرێ]] لە [[قەزای شێخان]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (٤٧)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٢٧٤)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٩٣) [[خێزان]] و (٤٦٧) کەس، کە (٢٣٢) [[نێر]] و (٢٣٥) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای شێخان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] dhlhoj96cmkudcyb9o2jg1duv0si6o6 0 303623 1661705 2026-09-06T10:16:47Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دووشیڤان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|دوشیفان}}<br>{{lang-en| Dushivan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای شێخان.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی...»ەوە 1661705 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دووشیڤان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|دوشیفان}}<br>{{lang-en| Dushivan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای شێخان.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی [[قەزای شێخان]] | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.66094| 43.30164}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی دووشیڤان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.66094| 43.30164|region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای شێخان|شێخان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی باعەدرێ|باعەدرێ]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤١٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٥٧٢ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئێزیدی (دین)|ئێزیدی]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''دووشیڤان''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی باعەدرێ]] لە [[قەزای شێخان]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (٩٥)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (١٠٧)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٨٨) [[خێزان]] و (٥٧٢) کەس، کە (٢٧٥) [[نێر]] و (٢٩٧) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای شێخان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] m1j6e93xxp6748ok0nn2gtvyjv82kvu 3 303624 1661747 2026-09-06T11:13:49Z New user message 11537 زیادکردنی [[داڕێژە:بەخێرھاتن|پەیامی بەخێرھاتن]] بە پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەری نوێ 1661747 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- > [[بەکارھێنەر:Kushared|kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ١١:١٣، ٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) sq5s4st66w7j2j34ac045poa8hqja8s 3 303625 1661750 2026-09-06T11:48:31Z Arian 21402 Arian پەڕەی [[لێدوانی بەکارھێنەر:سوشیانت2020]]ی گواستەوە بۆ [[لێدوانی بەکارھێنەر:Soshiyant nr]]: لە کاتی گۆڕینی ناوی بەکارھێنەر «[[Special:CentralAuth/سوشیانت2020|سوشیانت2020]]» بۆ «[[Special:CentralAuth/Soshiyant nr|Soshiyant nr]]»، پەڕە بە شێوەی خۆگەڕ گوازرایەوە 1661750 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[لێدوانی بەکارھێنەر:Soshiyant nr]] ojwlqvckd34lohxwoz1ylcbgtg8x3ly