ویکیپیدیا ckbwiki https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D8%AF%DB%95%D8%B3%D8%AA%D9%BE%DB%8E%DA%A9 MediaWiki 1.47.0-wmf.20 first-letter میدیا تایبەت وتووێژ بەکارھێنەر لێدوانی بەکارھێنەر ویکیپیدیا لێدوانی ویکیپیدیا پەڕگە وتووێژی پەڕگە میدیاویکی وتووێژی میدیاویکی داڕێژە وتووێژی داڕێژە یارمەتی وتووێژی یارمەتی پۆل وتووێژی پۆل دەروازە لێدوانی دەروازە ویکیپرۆژە لێدوانی ویکیپرۆژە ڕەشنووس لێدوانی ڕەشنووس TimedText TimedText talk مۆدیوول لێدوانی مۆدیوول Event Event talk 0 101 1669190 1654088 2026-09-17T04:38:28Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1669190 wikitext text/x-wiki {{کەسایەتی | ناو =سەڵاحەدین بەھائەدین | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | وێنە = | قەبارەی وێنە = | جێگری_وێنە = | سەردێری وێنە = | ناوی کاتی لەدایکبوون = سەڵاحەدین محەممەد بەھائەدین | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٩٥٠ | شوێنی لەدایکبوون = [[تەوێڵە]] نزیک [[ھەڵەبجە]] | ڕێکەوتی_ونبوو = | شوێنی_ونبو = | ڕەوشی_ونبوون = | ڕێکەوتی مردن = | شوێنی مرد = | ھۆکاری مردن = | شوێنی گۆ = | مۆنۆمێنتەکان = | نیشتەجێ = [[سلێمانی]] | نەتەوە = [[کورد]] | ناوەکانی تر =سەڵاحەدین محەممەد بەھائەدین | نەژاد = | شارومەندێتی = | ڕادەی خوێندەواری =دەرچووی دار المعلمین | پیشە =ئەمینداری گشتی یەکگرتووی ئیسلامی کوردستان | ساڵانی چالاک = | خاوەنکار = | ڕێکخراو = | ناسراو_بە_ھۆی = | کارە_دیارەکان = | شێواز = | کاریگەر_بووە = | کاریگەری_بووە = | شار = | مووچە = | دارایی = | باڵا = | کێش = | تەلەڤیزیۆن =[[سپێدە]] | سەرناو = | وادە = | پێشوو = | جێگر = | حیزب = [[یەکگرتووی ئیسلامیی کوردستان]] | بزاڤ = | بەرامبەرەکان = | ئایین = [[ئیسلام]]، [[سوننە]] | سزای_تاوانباری = | ڕەوشی_تاوانباری = | ھاوسەر = | یار = | منداڵەکان = ئەیوب | دایک و باوک = | خزمەکان = | خەڵاتەکان = | واژوو = | جێگری_واژوو = | قەبارەی_واژوو = | ماڵپەڕ =http://www.yakgrtw.net/ar | پەراوێزەکان = |ناوی تر=|native_name_lang=Salahaddin Mohammed Bahaaddin}} '''سەڵاحەددین محەممەد بەھائەددین سادق''' ([[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: صلاح الدین محمد بھاء الدین)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=صلاح الدین محمد بھاء الدین|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/encyclopedia/icons/2016/6/8/صلاح-الدین-محمد-بھاء-الدین|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.aljazeera.net|زمان=ar}}</ref> سیاسی و نووسەرێکی کوردە، لە دایک بووی ١ی تەممووزی ١٩٥٠ ی شارۆچکەی [[تەوێڵە]]یە، لە نزیک شاری [[ھەڵەبجە]]، دەرچوی (دار المعلمین)ی ساڵی [[١٩٦٨]] و [[١٩٦٩]]، ئەندامی پێشووی ئەنجومەنی حوکمی عێراقیە لە نێوان ساڵەکانی ٢٠٠٣ بۆ ٢٠٠٤، و ئەمینداری گشتی [[یەکگرتووی ئیسلامیی کوردستان|یەکگرتووی ئیسلامی کوردستان]]<nowiki/>ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/2512202114|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سەڵاحەدین بەھائەدین ھۆشداری دەدات|ناونیشان=https://www.xendan.org/detailnews.aspx?jimare=155496&babet=1&relat=4032|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.xendan.org}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://presidency.gov.krd/president-nechirvan-barzani-congratulates-the-kurdistan-islamic-union/|سەردێڕ=سەرۆک نێچیرڤان بارزانی پیرۆزبایی لە یەکگرتووی ئیسلامی دەکات - سەرۆکایەتی هەرێمی کوردستان|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=presidency.gov.krd}}</ref> == پیشە == * لە ساڵەکانی ١٩٧١ بۆ ١٩٨١ کاری مامۆستایی ئەنجام داوە، تا ئەو کاتەی کە لەلایەن ڕژێمەوە فرمانی گرتنی بۆ دەرکرا و دوورخرایەوە لە کارەکەی دوای ئەوەی کە نەچوو بۆ سەربازی زۆرە ملێ لە ساڵی ١٩٨١ دا و بەھۆی داواکرانی لەلایەن [[ڕژێمی بەعس|ڕژێمی بەعسەوە]] [[عێراق]]ی بەجێھێشت و زیاتر لە ١٠ ساڵی دور لە [[عێراق]] لە وڵاتەکانی [[ئێران]] و [[تورکیا]] و وڵاتانی [[کەنداو]] بەسەر بردووە پاشتریش گەرایەوە بۆ کوردستان و لە ساتی ڕابەڕینە گەورەکەی خەڵکی کوردستاندا بەشدار بووە و ڕۆڵێکی کاریگەری ھەبووە. * بەشدار بوو لە پێکھێنانی [[یەکگرتووی ئیسلامیی کوردستان|یەکگرتووی ئیسلامی کوردستان]] و ڕاگەیاندنی لە ٦ی شوباتی ١٩٩٤ دا، و دواتر لە کۆنگرەی یەکەمی دا بە ئەمینداری گشتی ھەڵبژێردرا و دواتریش لە کۆنگرەکانی دووەم و سێھەم و چوارەم و پێنجەم دا بە ئەمینداری گشتی ھەڵبژێردرایەوە. * لە پاش ڕوخانی [[ڕژێمی بەعس]] دیاری کرا بە ئەندامی ئەنجومەنی حوکمی عێراقی کە لە ٢٥ کەسایەتی عێراقی پێکھێنرابوو کە ٥ لەوان کورد بوون. * ئەندامی ئەنجومەنی نیشتمانی عێراقی بووە. == کۆنگرەی شەشەم و حەفتەم == لەکۆنگرەی شەشەمی حیزبی یەکگرتوو ئەمینداری پێنج کۆنگرەی ڕابردوو سەڵاحەدین محەممەد بەھائەدین لەسەر داوای خۆی خۆی نەپاڵاوت بۆ پۆستی ئەمیندارییەتی یەکگرتوو، ئەمەش تا ئێستا لە مێژوویی ھیچ لایەنێک و حیزبێکی کوردی باشوور نەبووە کە سەرۆکی حیزب لەسەر داوای خۆی واز لە پۆستەکەی بھێنێت، لە ڕێکەوتی [[٢ی ئایار]]ی ساڵی [[٢٠١٢]] ھەڵبژاردن بۆ ئەمیندارییەتی حیزب کرا و [[محەممەد فەرەج]] بە ئەمیندارییەتی ھەڵبژێردرا لەلایەن ئەندامانی کۆنگرەی شەشەم. لەکۆنگرەی حەفتەمدا لەڕۆژی ٢٨ی ئایاری ٢٠١٦ دووبارە خۆی ھەڵبژاردەوە بۆ پۆستی ئەمینداری گشتی یەکگرتوو و سەرەنجام بەبەدەستھێنانی سەدا حەفتا و پێنجی (٧٥٪) دەنگەکانی کۆنگرە دووبارە ھەڵبژێردرایەوە وەک ئەمینداری گشتی یەکگرتوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=مەسعود بارزانی پیرۆزبایی لە سەڵاحەدین بەھائەدین دەکات|ناونیشان=https://www.aa.com.tr/ks/سیاسەت/مەسعود-بارزانی-پیرۆزبایی-لە-سەڵاحەدین-بەھائەدین-دەکات-/1687062|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=www.aa.com.tr}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/48645-سەڵاحەدین-بەھائەدین:-ھەندێک-لایەن-دژی-لیستی-ھاوبەشی-کوردستانی-بوون|سەردێڕ=سەڵاحەدین بەھائەدین: ھەندێک لایەن دژی لیستی ھاوبەشی کوردستانی بوون}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سەڵاحەدین محەممەد بەھائەدین: ھەڵبژاردن ڕێگای ئەو ئاواتانەیە کەھاوڵاتیان ھەیانە|ناونیشان=https://www.dengiamerika.com/a/kurdistan/4593297.html|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=VOA|زمان=ku}}</ref> == نووسین و کاری فیکری == سەڵاحەدین بەھائەدین گرنگیێکی زۆری داوە بە ھونەر و ئەدەب و ڕۆشنبیری ھزری و بانگخوازی، چەندین کۆبونەوە و کۆڕ و بڵاو کراوە و نووسینی لەم بوارانەدا ھەیە بە ھەردوو زمانی کوردی و عەرەبی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سەڵاحەدین بەھائەدین: با بە وەڵامی کرداری پێشوازیی گەرم لەو دەستپێشخەرییە بکەین|ناونیشان=https://www.kdp.info/a/d.aspx?l=13&a=96353|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.kdp.info}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان]] * [[یەکگرتووی ئیسلامیی کوردستان|یەکگرتووی ئیسلامی کوردستان]] == سەرچاوە دەرەکییەکان == * [http://www.yakgrtw.net/en ماڵپەری فەرمی یەکگرتووی ئیسلامی کوردستان] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221108221412/http://www.yakgrtw.net/en |date= ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ }}. * [https://twitter.com/SalahaddinMBaha لاپەڕەی فەرمی سەڵاحەدین بەھائەدین لە تویتەر]. = سەرچاوەکان = {{سەرچاوەکان|٢}} {{ئیسلامی سیاسی لە کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|عێراق|سیاسەت}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠]] [[پۆل:سیاسەتوانانی کورد]] [[پۆل:سیاسییەکانی یەکگرتووی ئیسلامیی کوردستان]] [[پۆل:خەڵکی ھەڵەبجە]] [[پۆل:ئیسلامییەکانی کورد]] [[پۆل:خەڵکی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:موسڵمانانی عێراقی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق]] daeee1ghal9j6ac38ha89ql0wg5oq6w 0 141 1668925 1659621 2026-09-16T16:45:42Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1668925 wikitext text/x-wiki {{خاوێنکردن}} {{کەسایەتی | ناو = عەبدوڵڵا پەشێو | وێنە =Ebdulla Peşêw (cropped).jpg | قەبارەی وێنە = | ناوی کاتی لەدایکبوون = | شوێنی لەدایکبوون = [[ھەولێر]]، {{ئاڵا|کوردستان}} | ڕێکەوتی لەدایکبوون = {{birth year and age|١٩٤٦}} | ڕێکەوتی مردن = | شوێنی مردن = | ھۆکاری مردن = | شوێنی دۆزینەوەی تەرم = | شوێنی گۆڕ = | نیشتەجێ = | نەتەوە = [[کورد]] | ناوەکانی تر = عەبدوڵڵا عومەر | نەژاد = | شارومەندێتی = | ڕادەی خوێندەواری = دکتۆرا لە ئەدەبیات | دایەن = | پیشە = شاعیری کورد | ساڵانی چالاکی = ١٩٦٣ - تاوەکوو ئێستا | خاوەنکار = | شار = | مووچە = | دارایی = | باڵا = | کێش = | ناسراو بەھۆی = | سەرناو = | وادە = | پێشوو = | جێگر = | حیزب = | بەرامبەرەکان = | ئایین = | ھاوسەر = | یار = | منداڵەکان = | دایک و باوک = | خزمەکان = | پەیوەندییەکان = | خەڵاتەکان = |واژوو = | ماڵپەڕ = http://www.pashew.com | پەراوێزەکان =}} '''عەبدوڵڵا پەشێو''' (لەدایکبووی ١٩٤٦) شاعیرێکی کوردە. بەھۆی دژایەتیی ڕەخنەگرانەیەوە لە دەسەڵاتدارانی حکوومەتی [[ھەرێمی کوردستان]] وەک شاعیرێکی سیاسیش دەرکەوتووە و بە شیعر و دەربڕین کەموکوڕییەکانی کۆمەڵگە و سیاسەتی کوردیی داوەتە بەر ڕەخنە و بە شێوازی شیعر گوزارشتی لە بیر و بۆچوونەکانی کردووە. == ژیان == پەشێو ساڵی ١٩٤٦ لە بنەماڵەیەکی ئایینی لە گوندی "بێرکۆت"ی نزیک شاری [[ھەولێر]] لەدایک بووە (ئەو گوندە ئێستا بووەتە بەشێک لە شاری ھەولێر). باوکی مەلای گوندەکە بووە، بەڵام بەھۆی نەخۆشی شێرپەنجە ھەر زوو ماڵاوایی لە دنیا دەکا، . پەشێو لەلایەن مامەکانی هان دەدرێ بۆ چوونە بەر خوێندن، بۆ یەکەم جار چووەتە قوتابخانەی (خالیدییە) وە بە زمانی عەرەبی خوێندوویەتی، ساڵی ١٩٦١ بۆ یەکەمجار دەست دەکا بە شیعر نووسین و یەکەم شیعری لە ھەفتەنامەی "ھەولێر"دا بڵاو دەکاتەوە. دوابەدوای ئەوە خوێندنی ناوەندی و دواناوەندی ھەر لە ھەولێر تەواو دەکا. ساڵی ١٩٦٣ پەیوەندی دەکا بە یەکێتی قوتابیانی کوردستان و لە ناوەڕاستی شەستەکان بەولاوە دەبێتە بەرپرسی قوتابیان و کادیرێکی پێشکەوتووی پارتی دیموکراتی کوردستان، ھەر لەو ساڵانەدا دەست دەکا بە بڵاوکردنەوەی شیعرەکانی و لە ڕۆژنامەی "الاخبار – دەنگ و باس" شیعر بڵاو دەکاتەوە، ئەم ڕۆژنامەیە ئەودەم ھەفتانە لاپەڕەیەکی بۆ کوردی تەرخان کردبوو. ساڵی ١٩٦٧ بۆ یەکەم جار لە [[بەغدا]]د ئاشنایەتی لەگەڵ [[شێرکۆ بێکەس]]ی شاعیر پەیدا دەکا و ھەر ئەو کاتەش "بتی شکاو"ی بە چاپ گەیاندووە، ھەر لەو ساڵەدا بە یەکجاری واز لە حیزبایەتی دێنێت و بڕیار دەدا خزمەتی بیری "سەربەخۆیی خوازی" بکا. ساڵی ١٩٧٠ لە دامەزراندنی یەکێتی نووسەرانی کورد لە بەغداد بەشداری کردووە. ساڵی ١٩٧١ بۆ ماوەی یەک ساڵ لە گوندی "کەنداڵ"ی دەشتی ھەولێر دەبێ بە مامۆستا تاوەکو کۆتایی ئابی ١٩٧٣د، بەھەوڵی چەند کەسایەتییەکی دیاری کوردستان، بەتایبەتیش سەرۆکی ئەوسای یەکێتیی نووسەرانی کورد، سەیدا ساڵح یووسفی، سکۆلەرشیپی خوێندن لە [[یەکێتیی سۆڤیەت|یەکێتی سۆڤیەتی]] وەردەگرێ و بەرەو وڵاتی پووشکین و گۆگل و تۆلستۆی دەڕوا. ساڵی ١٩٧٩ ماجستێری وەرگێڕانی ڕووسی و ئینگلیزیی لە زانکۆی Maurice Thorez لە [[مۆسکۆ]] وەرگرت. ھەر ئەو کاتەی لە دەرەوەی وڵاتدا دەبێ کۆمەڵە شیعری "شەو نییە خەونتان پێوە نەبینم" لە ڕێی کاک محەممەدی مەلا کەریم ساڵی ١٩٨٠ لە بەغدا چاپ و بڵاو دەکاتەوە. ساڵی ١٩٨٤ دوکتۆرای ئەدەبییاتی وەرگرت کە تێزەکەی لەسەر شاعیر و نووسەری گەورەی کورد [[پیرەمێرد]] بووە. ساڵەکانی ١٩٨٥ تا ١٩٩٠ لە زانکۆی ئەلفاتیح ({{بە عەرەبی|جامعة طرابلس}}) لە [[لیبیا]] مامۆستا بوو. پەشێو لە ١٩٩٥ەوە دانیشتووی شاری [[ھێلسینکی]] وڵاتی [[فینلاند]]ە. پەشێو جگە لە زمانی کوردی و عەرەبی، زمانی ڕووسی، ئینگلیزی و ئالمانی زۆر باش دەزانێ و وەرگێڕدراوەکانی لەسەر پووشکین و ویتمەن بەڵگەی لێھاتوویی و بەتوانایی پەشێو نیشان دەدا لە وەرگێڕاندا.<ref>پەشێو لە ڕوانگەی کەسایەتی، ھەڵوێست و شاعیرییەوە، بەشی یەکەم، سەعدوڵڵا نووری، گۆڤاری مەھاباد، ژمارە: ٤١</ref><ref>ئیستێک لەسەر ژیانی عەبدوڵڵا پەشێو، زیاد نادرعاڵڵایی، پەشێو شاعیرێک لە ڕەگەزی سەربزێوی (کۆکراوەی وتاری کۆمەڵێک نووسەر لەسەر پەشێو). ل ٣٢٦ ـ خانەی ئەربیل. ٢٠١٣</ref> == بەرھەمەکان == پەشێو یەکەم ھۆنراوەی لە ١٩٦٣ و یەکەم کۆمەڵە شیعری لە ١٩٦٧ بڵاو کردوەتەوە. * ''[[فرمێسک و زام]]'' (١٩٦٥–١٩٦٧)، چاپی یەکەم لە کەرکووک ١٩٦٧ * ''[[بتی شکاو]]'' (١٩٦٧–١٩٦٨)، چاپی یەکەم کەرکووک ١٩٦٨ * ''[[شەونامەی شاعیرێکی تینوو]]'' (١٩٦٨–١٩٧٢)، چاپی یەکەم بەغدا ١٩٧٢ * ''[[دیوانی براکوژی]]''، چاپی یەکەم ھەولێر ١٩٩٤ * ''[[دوازدە وانە بۆ مناڵان و چەند شیعرێکی قەدەغە]]'' (١٩٦٩–١٩٧٣)، چاپی یەکەم بەرلین ١٩٩٧ * ''[[شەو نییە خەونتان پێوە نەبینم]]'' (١٩٧٣–١٩٧٩)، چاپی یەکەم بەغدا ١٩٨٠ * ''[[برووسکە چاندن]]'' (١٩٨٠–١٩٨٨)، چاپی یەکەم سوید ٢٠٠٠ * ''[[بەرەو زەردەپەڕ]]'' (١٩٨٩–٢٠٠١)، چاپی یەکەم سوید ٢٠٠١ * ''[[پرێسکەی عاشقێکی زگماک]]''، چاپی یەکەم کوردستان ٢٠٠٦ * ''[[پشت لە نەوا و ڕوو لە کڕێوە]]'' ٢٠٠٦ (کۆی شیعرەکانی ١٩٦٥ تا ١٩٧٩) ھەولێر * ''[[ھەسپم ھەورە و ڕکێفم چیا]]'' ٢٠٠٦ (کۆی شیعرەکانی١٩٨٠ تا ٢٠٠٥) ھەولێر * ''[[سەوڵم پۆڵا و کەناریش دوور]]'' - (کۆی شیعرەکانی ٢٠٠٦ تا ٢٠١٩) - ھەولێر پەشێو ھەروەھا بەرھەمەکانی چەندین نووسەر و شاعیری گەورەی جیھان وەک [[واڵت ویتمەن]] و [[ئەلێکساندر پووشکین|پووشکین]] وەرگەڕاندوەتە سەر زمانی [[زمانی کوردی|کوردی]]. == نموونەی شیعرەکانی پەشێو == === سەربازی ون === :کە وەفدێ دەچێتە شوێنێ، :بۆ سەر گۆڕی سەبازی ون، :تاجە گوڵینەیەک دێنێ. :ئەگەر سبەی :وەفدێک بێتە وڵاتی من، :لێم بپرسێ: :کوانێ گۆڕی سەربازی ون؟ :دەڵێم: :گەورەم! :لە کەناری ھەر جۆگەیێ، :لەسەر سەکۆی ھەر مزگەوتێ، :لە بەردەرگەی :ھەر ماڵێ، ھەر کڵێسەیێ، ھەر ئەشکەوتێ، :لەسەر گابەردی ھەر شاخێ، :لەسەر درەختی ھەر باخێ، :لەم وڵاتە: :لەسەر ھەر بستە زەمینێ، :لەژێر ھەر گەزە ئاسمانێ، :مەترسە، کەمێک سەر داخە و :تاجەگوڵینەکەت دانێ!<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=پشت لە نەوا و ڕوو لە کڕێوە|بڵاوکەرەوە=چاپخانەی وەزارەتی پەروەردە|ساڵ=٢٠٠٦|پەڕەکان=٤٢٩}}</ref> : :٢ :'''گەنجینە''' :لەوساوە دنیا دنیایە :ئادەمیزاد ئەشقی گەوھەر، زێڕ و زیوە. :لە پێناویان بنی دەریا و :قوللەی کێوی پشکنیوە. :کەچی من ھەموو سبەینان :گەنجینەیەک دەدۆزمەوە، :کە دەبینم کەزی و بسکت :نیوەی بالیفمی تەنیوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=ھەسپم ھەورە و ڕکێفم چیا|دوایین=پەشێو|یەکەم=عەبدوڵڵا|بڵاوکەرەوە=چاپخانەی وەزارەتی پەروەردە|ساڵ=٢٠٠٦|پەڕەکان=١٠٧}}</ref> : ٣ : :'''وانەی یەکەم''' :مناڵەکان! :ئەی یاخییە ژینتاڵەکان: :سبەی ئێوە کە گەورە بوون، :لە لاوکا، :لە حەیرانا، :لە مزگەوت و دیوەخانا، :لە چیرۆکا، :لە ھۆنراوەی شاعیرێکی ترسنۆکا، :ڕەنگە زۆرتان بەرگوێ کەوێ :باسی ئێمە و ئازایەتی، :باسی ئێمە و کوردایەتی، :بەڵام نەکەن بڕوا بکەن، :ھەمووی درۆن، درۆی پەتی!<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=پشت لە نەوا و ڕوو لە کڕێوە|دوایین=پەشێو|یەکەم=عەبدوڵڵا|بڵاوکەرەوە=چاپخانەی وەزارەتی پەروەردە|ساڵ=٢٠٠٦|پەڕەکان=٢١٩}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{وێبگەی فەرمی|http://www.pashew.com}} * [http://www.pashew.com/index.php?p=1_14_ ئەو ھونەرمەندانی شیعرەکانی عەبدوڵڵا پەشێویان کردووەتە گۆرانی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170712085259/http://www.pashew.com/index.php?p=1_14_ |date=١٢ی تەممووزی ٢٠١٧ }} {{شیعری نوێی کوردی}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|شیعر|وێژەی کوردی|عێراق}} [[پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٦]] [[پۆل:خەڵکی ھەولێر]] [[پۆل:شاعیرانی عێراقی بە زمانی کوردی]] [[پۆل:شاعیرانی عێراقی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:شاعیرانی عێراقی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:کورد]] [[پۆل:پەنابەرە عێڕاقییەکان]] [[پۆل:پەنابەرانی کورد]] l2ni7quhwxgztwjss2vfgdq60x3mj6f 0 167 1669287 1560554 2026-09-17T10:33:20Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، وێژە-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1669287 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''سەید کامیل ئیمامی''' شاعیر و نیشتمانپەروەر ناسراو بە '''ئاوات''' ساڵی ١٩٠٣ لە گوندی زەنبیل سەر بە شاری [[سەقز]] لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە دایک بووە. ئەم شاعیرە کوڕی سەید عەبدولحەکیم کوڕی سەید عەبدولکەریمی زەنبیلە کە لە ڕێبەڕانی تەریقەتی [[نەقشبەندی]] و [[ڕێبازی قادری|قادری]] بوون.<ref>[https://www.ziryanmukryan.ir/news.php?id=24B3586F&news=سید%20کامل%20امامی%20زنبیلی%20؛%20حافظ%20شعر%20کوردی سید کامل امامی زنبیلی ؛ حافظ شعر کوردی]{{بەستەری مردوو|url=https://www.ziryanmukryan.ir/news.php?id=24B3586F&news=%D8%B3%DB%8C%D8%AF%20%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84%20%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85%DB%8C%20%D8%B2%D9%86%D8%A8%DB%8C%D9%84%DB%8C%20%D8%9B%20%D8%AD%D8%A7%D9%81%D8%B8%20%D8%B4%D8%B9%D8%B1%20%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%DB%8C |date=کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ }}، زریان موکریان، 2019</ref> [[پەڕگە:Kamel Emami 1325 Urmia.jpg|200px|وێنۆک|سەید کامیل ئیمامی لە گرتووخانەی ورمێ، ١٣٢٥ی ھەتاوی]] ==ژیان== ئەم شاعیرە لە نێو خوێندەوار و فەقێدا پەروەردە بووە. سەید کامیل لە لای زۆر مامۆستای ئایینی ناسراوی ناوچەکەی خوێندویەتی و بۆ ماوەیەکیش لە لای مامی واتە [[حاجی بابەشێخ]] وەزیری [[کۆماری کوردستان]] لە [[مەھاباد]] خوێندویەتی. ھەر لەو سەروبەندەدا وەک مرۆڤێکی نیشتمانپەروەر چالاکی ھەبووە، ساڵی [[١٩٤٦]] لەسەر ھەڵوێستی نیشتمانپەروەرانەی گیراوە و بۆ ماوەی دوو ساڵ لە بەندیخانەکانی [[بۆکان]] و [[سەقز]] و [[ورمێ]] و [[مەھاباد]] دەستبەسەر بووە. سەید کامیل ئیمامی شاعیر لەگەڵ زۆربەی شاعیر و ھونەرمەندی ئەو کاتە دۆستایەتی نزیکی بووە وەک [[سوارە ئیلخانیزادە]]، [[ھەژار]]، [[عەباس حەقیقی]] ھەر وەھا لەگەڵ ھونەرمەندی ناسراوی کورد [[حەسەن زیرەک]] وەک گۆرانیبێژ و شاعیر پەیوەندییەکی نزیکی بووە. ئەم شاعیرە نیشتمان پەروەرە لە ڕۆژی ٢٧ی تەممووزی ١٩٨٩ کۆچی دوایی کردوە و دیوانێکی شیعری لە پاش بەجێماوە. لە نێو خانەقای زەنبیل، لە پاڵ گڵکۆی شێخانی زەنبیلەوە نێژراوە و گڵکۆکەی دەگەڵ مەزاری شێخان چاوەدێری دەکرێ و جێگەی زیارەتی موریدان و گەشتیارانە.<ref>[https://www.dana.ir/news/1180188.html/تصاویری-کم-یاب-از-حافظ-شعر-کردی-سید-کامل-امامی- تصاویری کم یاب از حافظ شعر کردی سید کامل امامی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191130043730/http://www.dana.ir/news/1180188.html/%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%DA%A9%D9%85-%DB%8C%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%B2-%D8%AD%D8%A7%D9%81%D8%B8-%D8%B4%D8%B9%D8%B1-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%AF-%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85%DB%8C- |date=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩ }}، دانا، 2017</ref> == نموونەیەک لە شیعرەکان == {{شیعر}} {{ب|تک تکەی بارانی پاییز وەک تکەی چاوی منە|کاتی ھەڵقرچاوی باغ وەک جەرگی برژاوی منە}} {{ب|ھەر خڕ و شیوێ تەماشا کەی، خڕی پڕ بوو لە ئاو|ھەڵدەچۆڕێ لێڵ و لیخن، چەشنی زووخاوی منە}} {{ب|ھەورە، بایە، بەفرە، بارانە، تەمە، سەر کێوەکان|ھەردەمەی جۆرێکە، ھەروەک حاڵی شێواوی منە}} {{ب|ئەمن و بەفری سەر چیاکان پێکەوە دەتوێینەوە|کاکە! ئەم زستانە بەفریش عومری فەوتاوی منە}} {{ب|ئەی خودا! بۆچیمە تازە ژینی ھێندە تاڵوتوون|دوو برا بووین، بازی دا ئەو، نۆرە ھەنگاوی منە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نۆرە ھەنگاوی منە |ناونیشان=https://books.vejin.net/ck/text/30791|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=books.vejin.net|زمان=ku}}</ref>}} {{کۆتاییی شیعر}} == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [http://www.negahmedia.ir/media/show_podcast/34634 سید کامل امامی زنبیلی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200130211810/http://www.negahmedia.ir/media/show_podcast/34634 |date=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ }} *{{ڤەژینبوکس|٣٠١}} {{شیعری کلاسیکی کوردی}} {{تووڵی دەروازە|موکریان|ژیاننامە|شیعر|وێژە|وێژەی کوردی|ئێران}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{وێژە-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:خەڵکی بۆکان]] [[پۆل:خەڵکی سەقز]] [[پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی]] [[پۆل:شاعیرانی کورد]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٣]] [[پۆل:مردووانی ١٩٨٩]] [[پۆل:ڕۆژنامەنووسانی کورد]] [[پۆل:شاعیران بە زمانی فارسی]] dh6ptpv2t0z3dzior6d5bqzrzc50c4z 0 692 1669257 1587029 2026-09-17T07:38:17Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مۆسیقا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1669257 wikitext text/x-wiki '''سەید عەلی ئەسغەر کوردستانی''' (١٨٨٢ لە [[سنە]] - ٤ی شوباتی ١٩٣٧ لە سنە) [[گۆرانیبێژ]] و [[مەقامبێژ]]ێکی [[کورد]]ی خەڵکی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] بوو. ڕەگەز و ڕیشەی بنەماڵەی سەید عەلی ئەسغەر کوردستانی دەچێتەوە سەر [[سەید عەلی ھەمەدانی]]، برای [[بابا تاھیری ھەمەدانی]] شاعیری ناسراوی کورد.<ref>محەممەد حەمە باقی، ''سەید عەلی ئەسغەر''، ١٩٩٨.</ref> == ژیان == عەلی ئەسغەر کوڕی سەید نیزامەدین کوڕی سەید جامی کوڕی سەید محەممەد جەواد کوڕی سەید ئیبراھیمە، لە ساڵی ١٨٨٢ لە گوندی [[سەڵوات ئاوا (گوند)|سەڵوات ئاوا]]ی نزیک شاری [[سنە]] لەدایکبووە. نازناوی ''کوردستانی''ش لە ناوی دا، مەبەست شار و پارێزگای [[سنە]]یە.<ref>باکووری، ''گورانیبیژە نەمرەکان''، بەشی یەکەم، ٢٠٠١.</ref> لە تەمەنی نزیک ٢٠ ساڵی ھاوسەرگیری لەگەڵ ماھشەرەف خانم کردوە؛ بەرھەمی ھاوسەرگیرییان سێ کوڕ بە ناوەکانی عەبدولئەحەد، سەید مەسیح و سەید عەلی ئەسغەر، و دوو کچ بە ناوەکانی زارا و شەرافەت دەبێت. سەید عەلی ئەسغەر لە ٤ی شوباتی ساڵی ١٩٣٧ کۆچی دوایی کردوە و لە گۆڕستانی سەڵوات ئاوا نێژراوە. ==شێوازی گۆرانی وتن== سەید عەلی‌ئەسغەری کوردستانی شێوازێکی تایبەتی گۆرانی وتنی دامەزراند کە لە [[Radif (music)|ڕەدیف]]/[[Dastgah music|دەستگا]]ی فارسی جیایە - ئەو شێوازەی گۆرانیبێژانی وەک [[Shajarian|شەجەریان]] لەگەڵ "[[Tahrir (vocal technique)|تەحریر]]"ی کلاسیک بەکاری دەهێنن. ئەو شێوازە کوردییەی پەرەی پێدراوە لەنێو [[Dengbêj|دەنگبێژ]] و گۆرانیبێژانی [[Iraqi maqam|مەقامی عێراقی]] لە سەرانسەری [[Kurdistan|کوردستان]]دا هاوشێوەیە و لەلایەن ناوچە کوردییە جیاوازەکانەوە هاوبەشە. ئەو شێوازەی لە گۆرانییەکانی کوردستانیدا دەناسرێتەوە بریتییە لە ڕێزمانێکی [[Cadence|کادانس]], کە تێیدا کادانسەکان زۆرجار بەرەو خوارەوە, لە ناوچەی نزمی "قەرار"ی حەسانەوەدا دادەنیشن, بە بەکارهێنانی جوڵەکانی داخستنی مەقام, یان قەفل, کە وەک دابەزینێک هەست پێ دەکرێت. ڕازاندنەوەی دەنگیش زۆرجار زیاتر بە شێوەی [[Melisma|مەلیزما]]/[[Portamento|پۆرتامێنتۆ]]ی فراوانە, نەک تەحریرێکی چرکەی کۆتایی. بەم شێوەیە, کۆتایییە دابەزەکانی دەستەواژە ئاوازییەکان لە شێوازی کوردستانی, و بە گشتی لە شێوازی گۆرانیبێژانی کورددا, بەردەوامتر دەبیسترێن. کردەوەی گۆرانیبێژانی کورد بریتییە لە داخستنی کادانسی, یان قەفلە, بەڵام ئەم کردەوەیە بەپێی قوتابخانەکان دەگۆڕێت. کوردستانی فۆرمولەیەکی کادانسی نیشان دەدات کە تێیدا گەڕانەوە بۆ قەرار هەیە, زۆرێک لە دێڕەکان بە تۆنێکی نزم کۆتاییان دێت, بەجۆرێک کە بڕگەی کۆتایی دادەبەزێت. بە زمانی ڕۆژانە, ئەمە وەک "دابەزین" دەردەکەوێت. بەراورد بە "[[Dastgāh-e Šur|فورود]]"ی کانونی فارسی, کە دابەزینە بۆ فینالیسی مۆد, گۆرانیبێژانی وەک [[Shajarian|شەجەریان]] زۆرجار پێش نیشتنەوە, بە تەحریرێکی بەرەو سەرەوە, ڕازاندنەوەی دەنگ دەکەن. پلاندانانی ڕێژستەر لە کوردستانی و گۆرانیبێژانی دیکەی کورددا پابەندە بە گەڕانەوە بۆ ڕێژستەری بنەڕەتی لە کۆتایی دێڕەکاندا. تەنانەت کاتێک لوتکەیەکی بەرز هەبێت, داخستنەکە زۆرجار بەرەو خوارەوە ئارام دەبێتەوە. بە پێچەوانەوە, ئاوازی فارسی بۆ لوتکە, یان ئۆج, لە ڕێژستەری بەرزدا دەچێت و پاشان بە فورود دەگەڕێتەوە بۆ ماڵەوە. ئەگەر گۆرانیبێژەکە دوای تەحریرێکی بەرەو سەرەوە خێرا بوەستێت, دەکرێت هەستێکی چارەسەرنەکراوی بەرەو سەرەوە دروست بکات. هەڵکێشانی چرکەی کۆتایی لە کادانسدا لە شێوازی کوردستانیدا کەمترە, و ئەمە بە گشتی تایبەتمەندییەکی گۆرانی وتنی کوردییە, بۆ نموونە لە شێوازی [[Adnan Karim|عەدنان کەریم]]دا. خووەکانی ڕازاندنەوەی دەنگ زیاتر بەرەو مەلیزما و خشاندنی دەنگ دەچن. == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|مۆسیقا|مۆسیقای کوردی|کوردستان|ئێران}} {{گۆرانیبێژانی کورد}} {{مۆسیقا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:گۆرانیبێژانی خەڵکی سنە]] [[پۆل:گۆرانیبێژە پیاوەکانی کوردیی ناوەندی]] [[پۆل:خەڵکی سنە]] [[پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی کوردی]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی ئێرانی]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی کورد]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی کلاسیکیی ئێرانی]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی کورد]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٢]] [[پۆل:مۆسیقای کوردی]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:مردووانی ١٩٣٦]] 7txcru4olfmexm99ywnjsk6ljwh7ubc 0 716 1669161 1658317 2026-09-17T04:33:38Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کۆلکە-کازاخستان، مێژوو-کۆلکە، ئوکراینا-کۆلکە) 1669161 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Scythian_Warriors.jpg|349px|farme|وێنۆک|چەپ| نەخشی چەند سەربازێکی سەکایی کە لەسەر پیاڵەیەک کێشراوە]] '''سەکاکان''' (کۆی سەکا) کۆمەڵە خەڵکێکی کۆچەریی [[ئاریایی]] و [[ئێرانی]] بوون کە پایتەختیان لە [[سەقز]] بو. کە شوێنی نیشتەجێبوونیان لە باکوورەوە بە دەشتەکانی خوارووی [[سیبیریا]]، لە باشورەوە بە [[دەریای خەزەر]] و [[دەریای ئاراڵ]]، لە ڕۆژھەڵاتەوە بە [[تورکستان]]ی [[چین]] و لە ڕۆژاواوە بە ڕووباری [[دانووب]] دەگەیشت. سەکاکان خەڵکێکی شەڕانی بوون و جارجار ھێرشیان دەکردە سەر دراوسێکانیان. سەکاکان لقێک بوون لە ھیندوئەوروپایییەکان کە ھەمیشە لە مێژووی کۆنی [[ئێران]]دا دیار بوون. لە نووسینەکانی [[ھێرۆدۆت]]، [[ئەپیکور]]، [[ئەرەستۆ]] و [[بەتڵیمۆس]] زانیاری لەربارەی سەکاکان ھاتووە. سەکاکان دواتر بە پێچەوانەی [[مادەکان|ماد]] و [[پارسەکان|پارس]] [[ئایینی زەردەشتی]]یان پەسەند نەکرد. == ناو == [[پەڕگە:Behistun.Inscript.Skunkha.jpg|200px|farme|وێنۆک|چەپ|سکونخا پاشای سەکاکان لەکاتێکدا دەستی بەستراوە لەسەر بەردی داتاشراوی [[بێستوون]] (لە تایبەتمەندیییەکانی، کڵاوەکەیەتی کە بۆ سەکاکان دەگەڕێنرێتەوە)]] سەکاکان لە زمانی [[ئاسووری]]یەکاندا شکوزیان پێدەوترا و پارسی و ئێرانیییەکانیش سەکایان پێ دەوتن. بەو جۆرەی لەسەر بەر‌دەنووسراوەکانی [[ھەخامنشییەکان]] ھەڵکۆڵراوە؛ سەکە یان سەکا ناوێکە کە لە [[زمانی پارسیی کۆن]]دا بۆ ئەو سەکایانە بەکاردەھات کە لە دەروبەری [[ئاسیای ناوەڕاست]]دا لەگەڵ ئێرانیییەکاندا ھەڵسوکەوتیان ھەبوو. ئەمانە لە نووسینەکانی [[ھێرۆدۆت]]دا ناویان بە سکیث ھاتووە. بۆیە ئەم ناوەیان لێ نرا بوو چونکە سکیث لە [[زمانی یۆنانی]]دا بە مانای پیاڵە دێت و ئەمانەش ھەمیشە پیاڵەیەکیان لەگەڵ خۆیاندا ھەڵ دەگرت. ھەروەھا ھیرۆدۆت دەڵێت کە سەکاکان خۆیان بە [[سکۆلۆتز]] (Secolotes) ناو دەبرد. ھەر ئەم وشەیە لە زمانە ئەورووپییەکاندا گۆڕاوە بە سیت (Scythe). لە [[زمانی عەرەبی]]شدا مێژووناس و جوگرافیناسەکانی سەردەمی ئیمپراتۆریەتی ئیسلامی پێیان دەوتن ساک یان [[ساس]]. بە تەواوی ڕوون نییە کە سەکاکان چ ناوێکیان لە خۆیان ناوە، بەڵام گومانی زۆر بەھێز ئەوەیە کە ناویان ھەر سەکە یان سەکا یان شتێکی نزیک لەوە بووە، چونکە ئەو ناوانەی لە لایەن نەتەوە جیاوازەکان لە شوێنە جیاجیاکانی جیھانەوە لەبارەی ئەوان بەکارھاتووە، ھەموویان لەیەک دەچن. لە فەرھەنگی [[شانامە]] دا لە ژێر وشەی سەگسار (سگسار)دا ھاتووە: «از مرز و بوم‌ھایی کە [[داھیان]] در آن جای گرفتند». == سەکاکان و ماد == لە نووسراوەکانی [[ھێرودوت]]دا ھاتووە سەکاکان چەندین جار ھێرشیان کردە سەر وڵاتی [[ماد]]. [[ھەڤەخشترە]] پاشای گەورەی [[ماد]] پەیوەندیێکی باشی لە سەردەمی خۆی‌دا لەگەل پاشای سەکاکان دروست کرد دوای ئەوە بوو کە توانی شکست بە [[ئاشووریەکان]] بھێنێت. سەکاکان وردەوردە بوون بە بەشێک لە [[ماد]] ھەر بۆیە بوونە خاوەن شوێنی تایبەت لە ڕۆژھەڵاتی وڵاتی [[ماد]]ەکان، ئەو شوێنە وا بڕوا وایە ناوی شاری [[سەقز]] دیاری ئەوانە کە بە [[ساکز|سەکز]] یان [[ساکز|سەکاکز]] ناویان لێ بردووە. == سەرچاوەکان == * [https://web.archive.org/web/20090924023334/http://www.1911encyclopedia.org/Scythia بریتانیکا] {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ڕووسیا|ئێران|کازاخستان|مێژوو|کوردستان|ئوکراینا}} {{پۆلی کۆمنز|Scythians}} {{کۆلکە-کازاخستان}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{ئوکراینا-کۆلکە}} [[پۆل:مێژووی ڕووسیا]] [[پۆل:مێژووی ئوکراینا]] [[پۆل:سەکاکان]] [[پۆل:ھەزارەی ١ەمی پ.ز]] [[پۆل:ویلایەت و ناوچانەی لە سەدەی سێیەمی پێش زایین ھەڵوەشێنراونەتەوە]] 0g9tcd95s833d9gzq9qt240vhh12t6v 0 975 1669310 1285372 2026-09-17T10:37:10Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (نژیاروانی-کۆلکە) 1669310 wikitext text/x-wiki {{unreferenced|date=ئەیلوول ٢٠٢١}} [[پەڕگە:Senandaj.JPG|وێنۆک|سەیرانگای [[ئاویەر]] لە شاری [[سنە]]]] [[پەڕگە:Piedmont-park-urban-park.jpg|وێنۆک|سەوزەڵانیی یەکێک لە پارکەکانی شاری [[ئاتلانتا]]]] '''سەیرانگای شاری'''، بە سەیرانگایەک دەڵێن کە لە ناو شار دا ھەڵکەوتبێت. گشت پارکەکان و فەزاگەلی سەوزی ناو شارێک کە بۆ سەردانی دانیشتوانی ئەو شارە دروست کراون، سەیرانگایەکی شارین. زۆرتر، ئەرکی دروست کردن و پاراستنی سەیرانگا شارییەکان، بە ئەستۆی [[شارەداری]]یەوەیە. {{Commons category|Urban public parks}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [http://www.english-heritage.org.uk/publications/the-park-keeper/the-park-keeper.pdf چاودێری پارک] {{Authority control}} {{تووڵی دەروازە|نژیاروانی}} {{نژیاروانی-کۆلکە}} ktxax7mgdz2zrfzhoq57ggqp3d2snjw 0 2565 1668806 1664552 2026-09-16T13:01:25Z Shaween 18477 سەرچاوە زیاد کرا 1668806 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{خاوێنکردن}} }} {{کەسایەتی | ناو = زێوەر | وێنە = Zewar (1875-1948).jpg | قەبارەی وێنە = | ناوی کاتی لەدایکبوون = عەبدولڵا کوڕی محەممەدی ئەفەندی مەلا رەسووڵ | شوێنی لەدایکبوون = [[سلێمانی]]، [[کانێسکان]] | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٨٧٥ | ڕێکەوتی مردن = ١٠ ی تشرینی دووەمی ١٩٤٨. | شوێنی مردن = [[سلێمانی]]، [[شێخەکانی ئاسکان]]، [[شەقامی کاک ئەحمەدی شێخ]] | ھۆکاری مردن = | شوێنی دۆزینەوەی تەرم = | شوێنی گۆڕ = [[گردی گوڵان]] | نیشتەجێ = سلێمانی | نەتەوە = [[کورد]] | ناوەکانی تر = زێوەر | نەژاد = | شارومەندێتی = | ڕادەی خوێندەواری = حوجرە و مزگەوت | دایەن = | پیشە = [[شاعیر]]، [[نووسەر]] | ساڵانی چالاکی = | خاوەنکار = | شار = سلێمانی | مووچە = | دارایی = | باڵا = | کێش = | ناسراو بە ھۆی = | سەرناو = | وادە = | پێشوو = | جێگر = | حیزب = | بەرانبەرەکان = | ئایین = [[ئیسلام]] | ھاوسەر = رەعنا کچی حاجی حەسەن سەلیم ئاغای جوامێر ئاغای پشدەریی، شەمسە کچی حاجی حەمەسووری مەلا قادر | یار = | منداڵەکان = زوھرە، حەلاو، جەمیلە، ئامینە، شایستە، مەحموود، حەسەن. [[بەختیار زێوەر|فایه‌ق]] | دایک و باوک = | خزمەکان = | پەیوەندیەکان = | خەڵاتەکان = |واژوو = | ماڵپەڕ = | پەراوێزەکان = }} '''عەبدولڵا کوڕی محەممەدی مەلا رەسووڵ''' شاعیرێکی کورد بوو. بە بنەچە پشدەرییە. وشەی (زێوەر)ی بۆخۆی ھەڵبژاردووە و کردوویەتی بە نازناوی ھۆنراوەکانی. [[حوجرە]] و [[مزگەوت]] کانگای بەھرەی خوێندنی بوو. جگە لە زمانی [[کوردی]]، زمانی [[فارسی]]، [[تورکی]] و [[عەرەبی]]ی زانیوە و ھۆنراوەی بەھەریەک لەو زمانانە ھەیە. == ژیان == لە ساڵی ١٨٧٥ لە گەڕەکی کانیسکان لە [[سلێمانی]] لەدایکبووە.<ref>[http://kurdipedia.info/?q=%D8%B2%DB%8E%D9%88%DB%95%D8%B1&lng=8 Kurdipedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312041735/http://kurdipedia.info/?q=%D8%B2%DB%8E%D9%88%DB%95%D8%B1&lng=8|date=2017-03-12}},.</ref><ref>[http://www.xelk.org/detailnews.aspx?jimare=22897&babet=important&relat=2025 Xelk],.</ref> == مردن == لە ١٠ی تشرینی دووەمی ١٩٤٨ لە شاری [[سلێمانی]] لەتەمەنی ٧٣ ساڵیدا کۆچی دوایی کردووە و لە [[گردی سەیوان]] نێژراوە. == کاریگەر بەسەر زێوەرەوە == ئەو کاریگەرانەی بەسەر زێوەرەوە دیارن، ئەمانەن: # زێوەر ھەر لەتەمەنی لاوییەتیدا دیمەنە ڕەنگاورەنگەکانی [[کوردستان]] کارییان کردۆتە سەر دڵ و [[دەروون]]ی و ھەستی ناسکیان جوڵاندووە. # تام و بۆنی شیعرەکانی [[مەولەوی]] و [[نالی]] لەھەموو دەمارەکانیدا ھاتووچۆیان کردووە و تەلی سۆزیان بزاندووە. # دیوانی شاعیرە فارسەکانیش کارییان تێکردووە و ھەستییان جوڵاندووە، وایان لێکردووە کە باوەش بە ئاسۆی شیعردا بکات. # ھەروەھا ستەم و زۆرداریی و رۆژگارو چەوساندنەوەی نەتەوەی کورد ئەوەندەی تر دڵییان ھێناوەتە کوڵان و بەرەو کۆشی شیعرییان بردووە و ئیلھامی شیعرییان بەتینتر کردووە. == رووخساری ھۆنراوەکان و ناوەڕۆکی شیعری == [[پەڕگە:عەبدوڵا زێوەر 1.jpg|وێنۆک|زێوەر لە ساڵی ١٩٢٩]] ھۆنراوەکانی لەبارەی دڵداری و خەویستی، وەسفی سروشت، کۆمەڵایەتیی، نیشتمان پەروەریی و نەتەوەیی، فێرکردن و ھاندان بۆ خوێندن و پێشکەوتن، فەلسەفە ـەوە بوون، واتە لەڕووی مەبەستەوە دەکرێن بەم جۆرانە:<br /> === دڵداریی و خۆشەویستیی === : زێوەر وەکو شاعیرەکانی تر لەسەرەتادا دەکەوێتە مەیدانی دڵداریی و خۆشەویستییەوە، لەوبوارەدا ئەسپی خەیاڵی تاوداوە و پەپوولەی ئارەزووی لەڕەنگینترین باخچە نیشتۆتەوە، بیری ورد و خەیاڵی ناسک و سۆزی بەتین لەھۆنراوەکانیدا دیارن، یەکێکە لە شاعیرەکانی ڕیزی پێشەوەی بابەتی ھۆنراوەی دڵداریی لەئەدەبیاتی کلاسیزمی کوردیدا. ئەمەش نموونەی شیعرێکی دڵداری زێوەر، کە چۆن باس لە یارەکەی دەکات و وەسفی دەکات: {{شیعر}} {{ب|تکاندی ئابڕووی چەمەن بە ڕوویی ئابدارەوە|شکاندی نرخی نەستەرەن بە زولفی موشکبارەوە}} {{ب|چمە لە مەی لە نەی لە جام، ئەگەر بە لەنجە بێتە لام|بە ڕوویی تابدارەوە، بە چاوی پڕخومارەوە}} {{ب|عەرەق نییە لە عالەما، کە لابەرێ لە دڵ غەما|جگە لە قەترەئارەقێ لە ڕووت کە دێتە خوارەوە}} {{ب|نیشاتی من جەماڵی تۆ، بەراتی من ویساڵی تۆ|خەیاڵی من لە خاڵی تۆ بە عیشوە لێم مەشارەوە}} {{ب|عەزیزەکەی حەبیبی من، نیگارەکەی تەبیبی من|کە شەق بەرێ ڕەقیبی من، وەرە بە سەد ویقارەوە}} {{ب|فیدایی خەدد و قەددی تۆ چەمەن بە فەوجی گوڵیەوە|بە بولبول و بە چڵیەوە، بە قومری و ھوزارەوە}} {{ب|فەرەنگڕووی زەنگموو، عەجەمسیاق و ڕووسخوو|ئەناسرێ کە کوردە زوو بە پێچی لار و خوارەوە}} {{ب|نیساری زولفی عەنبەری ھەموو وڵاتی گوڵعومەر|بە عەرد و بەرد و دارەوە، بە ئاوی سەرچنارەوە}} {{ب|ئەمن گەیاندمە ئەنوەری فنوونی شیعر و شاعیری|ئەتۆ گەیانتە سامیری بە چاوی سیحرکارەوە}} {{کۆتاییی شیعر}} === جوانیی سرووشت === زێوەر باسی جوانیی سرووشتی کردووە کەبەدەستی کردگار نەخشاوە، سەیری ئەو دیمەنەی کردووە، کە لەبەرھاردا ھاتۆتە کایەوە، لەم بارەیەوە وتووییەتی: {{شیعر}} {{ب|بنواڕە نەوبەھار و ھەوای تەڕاوەتی|نووسانی پێکەوە لەبی غونچەی حەلاوەتی}} {{ب|ھێنایە شەوق و زەمزەمە، تەیرانی سەر زەمین|سەرما بڕایەوە، ھەموو توندی و سەڵابەتی}} {{ب|ھەورە تریشقە بۆتە سەقا ئاوڕشێن ئەکا|تا سەبزە زاری ئەرز موجەلابێ سەفوەتی}} {{ب|ئەم عەردە مردووە ھەموو ڕۆحی کرایە بەر|گۆڕاوە سەربەسەر ھەموو دونیا قیافەتی}} {{ب|بادی سەبا بەجیلوە قەدی گوڵبەنی لەران|گوڵزاری کردەوە کە بکا شوکری نیعمەتی}} {{کۆتاییی شیعر}} == بەستەرە دەرەکییەکان == *{{ڤەژینبوکس|٢٧}} {{تووڵی دەروازە|شیعر|ژیاننامە|وێژەی کوردی|پارێزگای سلێمانی}} {{شیعری کلاسیکی کوردی}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی]] [[پۆل:شاعیرانی عێراقی بە زمانی کوردی]] [[پۆل:شاعیرانی کورد]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٥]] [[پۆل:مردووانی ١٩٤٨]] [[پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:خەڵکی سلێمانی]] [[پۆل:شاعیرانی عێراقی سەدەی ١٩یەم]] [[پۆل:شاعیرانی عێراقی سەدەی ٢٠ەم]] 1j9xuym92lx3o5wgntx462v3o00wyw2 1668863 1668806 2026-09-16T15:00:56Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}} 1668863 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{خاوێنکردن}} }} {{کەسایەتی | ناو = زێوەر | وێنە = Zewar (1875-1948).jpg | قەبارەی وێنە = | ناوی کاتی لەدایکبوون = عەبدولڵا کوڕی محەممەدی ئەفەندی مەلا رەسووڵ | شوێنی لەدایکبوون = [[سلێمانی]]، [[کانێسکان]] | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٨٧٥ | ڕێکەوتی مردن = ١٠ ی تشرینی دووەمی ١٩٤٨. | شوێنی مردن = [[سلێمانی]]، [[شێخەکانی ئاسکان]]، [[شەقامی کاک ئەحمەدی شێخ]] | ھۆکاری مردن = | شوێنی دۆزینەوەی تەرم = | شوێنی گۆڕ = [[گردی گوڵان]] | نیشتەجێ = سلێمانی | نەتەوە = [[کورد]] | ناوەکانی تر = زێوەر | نەژاد = | شارومەندێتی = | ڕادەی خوێندەواری = حوجرە و مزگەوت | دایەن = | پیشە = [[شاعیر]]، [[نووسەر]] | ساڵانی چالاکی = | خاوەنکار = | شار = سلێمانی | مووچە = | دارایی = | باڵا = | کێش = | ناسراو بە ھۆی = | سەرناو = | وادە = | پێشوو = | جێگر = | حیزب = | بەرانبەرەکان = | ئایین = [[ئیسلام]] | ھاوسەر = رەعنا کچی حاجی حەسەن سەلیم ئاغای جوامێر ئاغای پشدەریی، شەمسە کچی حاجی حەمەسووری مەلا قادر | یار = | منداڵەکان = زوھرە، حەلاو، جەمیلە، ئامینە، شایستە، مەحموود، حەسەن. [[بەختیار زێوەر|فایه‌ق]] | دایک و باوک = | خزمەکان = | پەیوەندیەکان = | خەڵاتەکان = |واژوو = | ماڵپەڕ = | پەراوێزەکان = }} '''عەبدولڵا کوڕی محەممەدی مەلا رەسووڵ''' شاعیرێکی کورد بوو. بە بنەچە پشدەرییە. وشەی (زێوەر)ی بۆخۆی ھەڵبژاردووە و کردوویەتی بە نازناوی ھۆنراوەکانی. [[حوجرە]] و [[مزگەوت]] کانگای بەھرەی خوێندنی بوو. جگە لە زمانی [[کوردی]]، زمانی [[فارسی]]، [[تورکی]] و [[عەرەبی]]ی زانیوە و ھۆنراوەی بەھەریەک لەو زمانانە ھەیە. == ژیان == لە ساڵی ١٨٧٥ لە گەڕەکی کانیسکان لە [[سلێمانی]] لەدایکبووە.<ref>[http://kurdipedia.info/?q=%D8%B2%DB%8E%D9%88%DB%95%D8%B1&lng=8 Kurdipedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312041735/http://kurdipedia.info/?q=%D8%B2%DB%8E%D9%88%DB%95%D8%B1&lng=8|date=2017-03-12}},.</ref><ref>[http://www.xelk.org/detailnews.aspx?jimare=22897&babet=important&relat=2025 Xelk],.</ref> == مردن == لە ١٠ی تشرینی دووەمی ١٩٤٨ لە شاری [[سلێمانی]] لەتەمەنی ٧٣ ساڵیدا کۆچی دوایی کردووە و لە [[گردی سەیوان]] نێژراوە. == کاریگەر بەسەر زێوەرەوە == ئەو کاریگەرانەی بەسەر زێوەرەوە دیارن، ئەمانەن: # زێوەر ھەر لەتەمەنی لاوییەتیدا دیمەنە ڕەنگاورەنگەکانی [[کوردستان]] کارییان کردۆتە سەر دڵ و [[دەروون]]ی و ھەستی ناسکیان جوڵاندووە. # تام و بۆنی شیعرەکانی [[مەولەوی]] و [[نالی]] لەھەموو دەمارەکانیدا ھاتووچۆیان کردووە و تەلی سۆزیان بزاندووە. # دیوانی شاعیرە فارسەکانیش کارییان تێکردووە و ھەستییان جوڵاندووە، وایان لێکردووە کە باوەش بە ئاسۆی شیعردا بکات. # ھەروەھا ستەم و زۆرداریی و رۆژگارو چەوساندنەوەی نەتەوەی کورد ئەوەندەی تر دڵییان ھێناوەتە کوڵان و بەرەو کۆشی شیعرییان بردووە و ئیلھامی شیعرییان بەتینتر کردووە. == رووخساری ھۆنراوەکان و ناوەڕۆکی شیعری == [[پەڕگە:عەبدوڵا زێوەر 1.jpg|وێنۆک|زێوەر لە ساڵی ١٩٢٩]] ھۆنراوەکانی لەبارەی دڵداری و خەویستی، وەسفی سروشت، کۆمەڵایەتیی، نیشتمان پەروەریی و نەتەوەیی، فێرکردن و ھاندان بۆ خوێندن و پێشکەوتن، فەلسەفە ـەوە بوون، واتە لەڕووی مەبەستەوە دەکرێن بەم جۆرانە:<br /> === دڵداریی و خۆشەویستیی === : زێوەر وەکو شاعیرەکانی تر لەسەرەتادا دەکەوێتە مەیدانی دڵداریی و خۆشەویستییەوە، لەوبوارەدا ئەسپی خەیاڵی تاوداوە و پەپوولەی ئارەزووی لەڕەنگینترین باخچە نیشتۆتەوە، بیری ورد و خەیاڵی ناسک و سۆزی بەتین لەھۆنراوەکانیدا دیارن، یەکێکە لە شاعیرەکانی ڕیزی پێشەوەی بابەتی ھۆنراوەی دڵداریی لەئەدەبیاتی کلاسیزمی کوردیدا. ئەمەش نموونەی شیعرێکی دڵداری زێوەر، کە چۆن باس لە یارەکەی دەکات و وەسفی دەکات: {{شیعر}} {{ب|تکاندی ئابڕووی چەمەن بە ڕوویی ئابدارەوە|شکاندی نرخی نەستەرەن بە زولفی موشکبارەوە}} {{ب|چمە لە مەی لە نەی لە جام، ئەگەر بە لەنجە بێتە لام|بە ڕوویی تابدارەوە، بە چاوی پڕخومارەوە}} {{ب|عەرەق نییە لە عالەما، کە لابەرێ لە دڵ غەما|جگە لە قەترەئارەقێ لە ڕووت کە دێتە خوارەوە}} {{ب|نیشاتی من جەماڵی تۆ، بەراتی من ویساڵی تۆ|خەیاڵی من لە خاڵی تۆ بە عیشوە لێم مەشارەوە}} {{ب|عەزیزەکەی حەبیبی من، نیگارەکەی تەبیبی من|کە شەق بەرێ ڕەقیبی من، وەرە بە سەد ویقارەوە}} {{ب|فیدایی خەدد و قەددی تۆ چەمەن بە فەوجی گوڵیەوە|بە بولبول و بە چڵیەوە، بە قومری و ھوزارەوە}} {{ب|فەرەنگڕووی زەنگموو، عەجەمسیاق و ڕووسخوو|ئەناسرێ کە کوردە زوو بە پێچی لار و خوارەوە}} {{ب|نیساری زولفی عەنبەری ھەموو وڵاتی گوڵعومەر|بە عەرد و بەرد و دارەوە، بە ئاوی سەرچنارەوە}} {{ب|ئەمن گەیاندمە ئەنوەری فنوونی شیعر و شاعیری|ئەتۆ گەیانتە سامیری بە چاوی سیحرکارەوە}} {{کۆتاییی شیعر}} === جوانیی سرووشت === زێوەر باسی جوانیی سرووشتی کردووە کەبەدەستی کردگار نەخشاوە، سەیری ئەو دیمەنەی کردووە، کە لەبەرھاردا ھاتۆتە کایەوە، لەم بارەیەوە وتووییەتی: {{شیعر}} {{ب|بنواڕە نەوبەھار و ھەوای تەڕاوەتی|نووسانی پێکەوە لەبی غونچەی حەلاوەتی}} {{ب|ھێنایە شەوق و زەمزەمە، تەیرانی سەر زەمین|سەرما بڕایەوە، ھەموو توندی و سەڵابەتی}} {{ب|ھەورە تریشقە بۆتە سەقا ئاوڕشێن ئەکا|تا سەبزە زاری ئەرز موجەلابێ سەفوەتی}} {{ب|ئەم عەردە مردووە ھەموو ڕۆحی کرایە بەر|گۆڕاوە سەربەسەر ھەموو دونیا قیافەتی}} {{ب|بادی سەبا بەجیلوە قەدی گوڵبەنی لەران|گوڵزاری کردەوە کە بکا شوکری نیعمەتی}} {{کۆتاییی شیعر}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == *{{ڤەژینبوکس|٢٧}} {{تووڵی دەروازە|شیعر|ژیاننامە|وێژەی کوردی|پارێزگای سلێمانی}} {{شیعری کلاسیکی کوردی}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی]] [[پۆل:شاعیرانی عێراقی بە زمانی کوردی]] [[پۆل:شاعیرانی کورد]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٥]] [[پۆل:مردووانی ١٩٤٨]] [[پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:خەڵکی سلێمانی]] [[پۆل:شاعیرانی عێراقی سەدەی ١٩یەم]] [[پۆل:شاعیرانی عێراقی سەدەی ٢٠ەم]] fceydsjph7jm37ie22jocsrai471uog 0 3284 1668860 1605391 2026-09-16T14:43:06Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1668860 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = سوڵتان سەڵاحەددینی ئەییووبی | title = سوڵتانی میسڕ و شام<br> الملک الناصر "شای سەرکەوتوو"<br> [[خزمەتکاری دوو حەرەمی پیرۆز]] | image = File:Al-Nasir I Salah al-Din Yusuf (Saladin). AH 564-589 (1169-1193 CE) Æ Dirham (30.1mm, 13.28 g, 6h). Without mint-name. Dated AH 586 (AD 1190-91). Sultan sitting facing, cross-legged, on high-backed throne (obverse).jpg | caption = سەڵاحەددین بە کڵاوی [[سەرپۆشی سەلجووقی|شەربوش]]ی (سەرپۆش) فەرمانڕەوای [[دەوڵەتی سەلجووقی|سەلجووقییەکان]] ،<ref name="DN">{{harvnb|Nicolle|2011|p=[https://books.google.com/books?id=Ija3CwAAQBAJ&pg=PA26 26]}}: "This copper dirham, minted at Mayyafariqin in 587 AH (1190/01 AD) shows Saladin wearing the sharbush hat of a Saljuq-style Seljuk ruler."</ref> هێمای کۆکردنەوەی،<ref name="auto">{{cite thesis |last1=Lesley Baker |first1=Patricia |title=A History of Islamic Court Dress in the Middle East |date=1988 |doi=10.25501/SOAS.00033676 |publisher=SOAS, London University |page=119 |url=https://eprints.soas.ac.uk/33676/1/11010439.pdf |type=phd |quote=By the end of the 12th century, the wearing of the [[sharbush]] demonstrated support for Salah al-Din. Under the later Bahri Mamluks of Egypt and Syria it formed part of the [[khil'a]] given to an amir on his investiture. |access-date=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٤ |archive-date=٢٤ی نیسانی ٢٠٢٤ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240424083703/https://eprints.soas.ac.uk/33676/1/11010439.pdf |url-status=dead }}</ref> لەسەر سکەکە نووسراوە «شای سەرکەوتوو، ڕاستودروستی جیھان و دین، یووسف کوڕی ئەییووب". ٥٨٧ کۆچی (١١٩٠-١١٩١ی زایینی). | succession = [[سوڵتانی میسڕ و شام و شای کوردان]] | reign = ١١٧٤-ئاداری ١١٩٣ | coronation = ١١٧٤، [[قاهیرە]] | predecessor = عازد (خەلیفەی فاتمی) | successor = {{Plain list | * [[عەزیز عوسمان]] (میسڕ) * [[ ئەفزەل کوڕی سەلاحەدین]] (شام)}} | succession1 = وەزیری خەلافەتی فاتمی | reign1 = ١١٦٩-١١٧١ | reign-type1 = | coronation1 = | predecessor1 = [[ئەسەدەددین شێرکۆ]] | successor1 = پێگەکە هەڵوەشایەوە | spouse = [[عیسمەت خاتوون]] | issue = {{Plain list| * [[ئەفزەل کوڕی سەلاحەدین]] * [[عەزیز عوسمان]] * [[زاهر غازی]] * [[تۆڕان شا]] }} | dynasty = [[دەوڵەتی ئەییووبی|ئەییووبیەکان]] (دامەزرێنەر) | module = {{Infobox commander | embed = yes | battles = {{Tree list}} *[[Crusader invasions of Egypt]] **[[Battle of al-Babein]] *[[Battle of the Blacks]] *[[Siege of Ayla]] *[[Siege of Alexandria (1174)]] *[[Battle of the Horns of Hama]] *[[Battle of Montgisard]] *[[Battle of Marj Ayyun]] *[[Siege of Jacob's Ford]] *[[Attack on Acre (1179)]] *[[Battle of Belvoir Castle]] *[[Siege of Kerak]] *[[Battle of Hattin]] *[[Siege of Belvoir Castle]] *[[Siege of Sahyun Castle]] *[[Siege of al-Shughur]] *[[Siege of Bourzey Castle]] *[[Siege of Safed (1188)]] *[[Siege of Safed (1188)]] *[[Third Crusade]] **[[Siege of Acre (1189–1191)|Siege of Acre]] **[[Battle of Arsuf]] **[[Battle of Jaffa (1192)|Battle of Jaffa]] {{tree list/end}} }} | father = [[نەجمەددین ئەییووب]] | birth_name = | birth_date = ١١٣٧ | birth_place = [[تکریت]]، [[خەلافەتی عەباسی]] | death_date = ٤ ئادار {{Death year and age|1193|1137}} | death_place = [[دیمەشق|دیمەشق]] ، [[سوریا]] | burial_place = | religion = [[ئیسلام|ئیسلامی]] [[سوننە]] ([[ئەشعەری]]) |full name=بە عەرەبی: الملک الناصر سلطان ابو مضفر صلاح الدين والدنيا يوسف ابن نجم الدين ايوب ابن شادي الدويني}} '''سەڵاحەددین یووسف کوڕی ئەییووب'''{{efn|بە [[عەرەبی]]: صلاح الدين يوسف بن أيوب؛ ''سەڵاح ئەلدین یوسف ئیبن ئەیوب ''؛ ناوی تەواوی: '''ئەلمەلیک ناسڕ سوڵتان ئەبو موزەفەر سەڵاحەدونیا وەئەلدین یوسف ئیبن نەجمەدین ئەیوب ئیبن شازی ئەلدوینی'''{{Sfn|Richards|1995|p=910}}}} ناسراو بە '''سەڵاحەددینی ئەییووبی''' (٢٥ی کانونی یەکەمی ١١٣٧- ٤ی ئازاری ١١٩٤) فەرمانڕەوایەکی [[کورد|کوردە]]<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Humphreys|یەکەم=R. Stephen|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=JfXl5kvabhoC&printsec=frontcover&dq=from+saladin+to+the+mongols&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false|سەردێڕ=From Saladin to the Mongols: The Ayyubids of Damascus, 1193-1260|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٧٧|بڵاوکەرەوە=SUNY Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٧٣٩٥-٢٦٣-٧|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوە|دوایین=Mazaheri|یەکەم=Mas‘ud Habibi|سەردێڕ=Ayyūbids|ڕێکەوت=١١ی ئەیلوولی ٢٠٠٨|ناونیشان=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-islamica/ayyubids-COM_0323?s.num=8&s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopaedia-islamica&s.q=fatimid+caliph|ئیش=Encyclopaedia Islamica|بڵاوکەرەوە=Brill|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٤|دوایین٢=Gholami|یەکەم٢=Rahim}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Morton|یەکەم=Nicholas|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=5MnhDwAAQBAJ&dq=Ayyubid+Kurdish+tribes&pg=PA166&redir_esc=y#v=onepage&q=Ayyubid%20Kurdish%20tribes&f=false|سەردێڕ=The Crusader States and Their Neighbours: A Military History, 1099-1187|ڕێکەوت=١٥ی نیسانی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٨٨٢٤٥٤-١|پەڕەکان=١٦٣|زمان=en}}</ref> و دامەزرێنەری [[دەوڵەتی ئەییووبی]] بوو. یەکەم سوڵتان بوو کە دەسەڵاتی بەسەر [[سووریا]] و [[میسر]]دا ھەبێت بەیەکەوە. و کەسایەتییەکی گرینگی سەردەمی سێیەم [[جەنگی خاچھەڵگران]] بوو. سەرکردایەتیی سوپای موسڵمانانی کرد بۆ  سەر شانشین و میرنشینە خاچھەڵگران لە شام. لە بەرزترین ئاستیدا ناوچەی ژێر فەرمانڕەواییی ئەو بریتی بوو لە میسر تا [[مێزۆپۆتامیای سەرەوە|مێزۆپۆتامیای سەرەوە،]] باکوور و ڕۆژاوای [[کوردستان]]، هەروەها [[حیجاز]]، [[باشووری عەرەبستان]] و [[ناوچەی نەوبە]].{{efn|نەوبە ناوچەیەکە بە نیلەوە درێژ دەبێتەوە تا شەلالەکان نیل (باشووری ئەسوان لە باشووری میسر)}} سەرەتا لە دژی [[دەوڵەتی فاتیمی|فاتیمییان]] و دوایی لە دژی [[خاچھەڵگران]] (ئەو مەسیحییانەی کە چووبوون خاکە پیرۆزەکان لە [[فەلەستین]] بۆ ئۆلی خۆیان بپارێزن) دەرکەوت و شاری [[قودس]]ی پاش سەد ساڵ خستەوە دەست موسڵمانان. سەلاحەددین موسڵمانی سوننە بوو و بە لێخۆشبوون و ھەڵسوکەوتی مرۆڤانەی لەگەڵ لایەنی بەرامبەر ناوی دەرکردبوو. دوای ئەوەی سەلاحەددینی ئەییووبی ساڵی ١١٩٣ کۆچی دوایی کرد، دەوڵەتی ئەییووبیش لەنێوان کوڕەکانیدا بەش کرا و ئیتر ئەو ھێزەی سەردەمی سەلاحەددینی پێ نەما. هەرچەند [[زمانی کوردی|کوردیزان]] بوو، بەڵام زمانی [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] و [[زمانی فارسی|فارسی]] چاک ئەزانی.<ref>ئی.ڤان دۆنزێل (١٩٩٤)، "سەلادین"، ئاماژەی مێزی ئیسلامی: لە ئینسایکلۆپیدیای ئیسلام (بە ئینگلیزی) کۆکراوەتەوە، بریل، ل. pp 385-387 {{citation}}: |page= دەقی زیادەی هەیە (یارمەتی)</ref> == سەرەتای ژیان == [[پەڕگە:Dvin.jpg|thumb|right|250px|وێنەیەکی گۆڕەپانی شاری [[دوین]] لە [[ئەرمەنستان]]، شوێنی لەدایکبوونی [[نەجمەددین ئەییووب]] (باوکی سەلاحەددین) و [[ئەسەدەددین شێرکۆ]] (مامۆی سەلاحەددین). وێنەکە شاری دوین لە سەدەکانی ناوەڕاستدا نیشان دەدا.]] سەلاحەددین لە خێزانێکی [[کوردی]] سەر بە یەکێک لە ھۆزە کوردییە ناودارەکان بە ناوی ھۆزی [[ھەزەبانی]] لەدایک بووە.<ref name="bookrags.com">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=www.bookrags.com|ناونیشان=http://www.bookrags.com/biography/saladin/|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170830055141/http://www.bookrags.com/biography/saladin/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئابی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="biographybase.com">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=www.biographybase.com|ناونیشان=http://www.biographybase.com/biography/Saladin.html|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160913231334/http://www.biographybase.com/biography/Saladin.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> شوێنی نیشتەجێبوونی ھۆزی هەزەبانیش لە نزیک شارۆچکەی [[دوین]] لە [[ئەرمەنستان|ئەرمەنستاندا]] بووە. ئەییووبییەکانیش دەدرێنە پاڵ ئەیوب و شێرکۆ، کە هەردووکیان کوڕی شادی دوینی بوون. شادی (باپیری سەلاحەددین) بە بنەچە ئەفسەری سوپای [[شەدادیەکان]] بوو، کە لەو کاتەدا موڵکی بەھرۆزی خزمەتگوزاری سوڵتانی [[دەوڵەتی سەلجوقی|سەلجوقی]] محەممەدی کوڕی مەلیکشا بوو. شادی لەگەڵ دوو کوڕەکەیدا، [[نەجمەددین ئەییووب]] و [[ئەسەدەددین شێرکۆ]]، گواستیەوە بۆ ئەوێ و پلە بە پلە بە پۆستە کارگێڕییەکاندا سەرکەوت تا پۆستی پۆلیسیی (شەحنە) وەرگرت. کاتێ مرد، نەجمەددین ئەییووب بووە جێنشینی و بەھۆی جوامێری و دەستپاکییەوە سوڵتانی سەلجوقی قەڵای تکریتی پێ سپارد و ئەویش بە باشترین شێوە بەڕێوەی برد. ھەروەک ئەسەدەددین شێرکۆی مامی سەلاحەددین لە پێشەوەی ئەمیرەکاندا بوو لای [[دەوڵەتی سەلجوقی|سەلجوقییەکان]] و لە تکریت و دەوروبەریدا ناوچەیەکی بەرفراوانیان بۆ تەرخان کردبوو. سەلاحەددین ساڵی ١١٣٨ لە قەڵای تکریت لەدایک بووە. ڕۆژی لەدایکبوونی سەلاحەددین ھاوکات بوو لەگەڵ ئەو ڕۆژە کە موجاھیدەددین بەھرۆز، والیی [[بەغدا]]، بەھۆی کوژرانی یەکێک لە سەرکردەکانی قەڵا لەلایەن شێرکۆی مامی سەلاحەددینەوە، فەرمانی دا بە نەجمەددین ئەییووب و ئەسەدەددین شێرکۆی برای کە تکریت بەجێ بهێڵن. ئەوانیش بەجێیان ھێشت و بەرەو [[مووسڵ]] بەڕێ کەوتن.<ref name="sh-araspress">شەرەفنامە، مێژووی ماڵەمیرانی کوردستان. میر شەرەفخانی بدلیسی. وەرگێڕانی ھەژار. چاپی ئاراس ساڵی ٢٠٠٦</ref> ھەردوو برا، نەجمەددین و ئەسەدەددین، چوونە [[مووسڵ]] و لەلایەن عیمادەددین زەنگییەوە پێشوازییان لێ کرا.<ref name="sh-araspress">شەرەفنامە، مێژووی ماڵەمیرانی کوردستان. میر شەرەفخانی بدلیسی. وەرگێڕانی ھەژار. چاپی ئاراس ساڵی ٢٠٠٦</ref> لەوێ بوو کە بنەماڵەی ئەییووبی گەشەی کرد و نەجمەددین و شێرکۆی برای بوونە یەکێک لە باشترین سەرکردەکانی عیمادەددین. ماوەیەک دواتر، عیمادەددین کوژرا و نوورەددین زەنگی کاروباری گرتە دەست. ئەویش بە یارمەتیی ئەییووبییەکان توانی [[دیمەشق]] بهێنێتە ناو دەوڵەتەکەی. لە دیمەشقدا سەلاحەددین فێری [[زانستە ئیسلامییەکان]]، ھونەرەکانی سوارچاکی، ڕاو، تیرھاوێژی و پێداویستییەکانی تری پاڵەوانێتی بوو. کاتێک نوورەددین زەنگی لە ساڵی ٥٣٤ی کۆچی بەعلبەکی داگیر کرد، نەجمەددین ئەییووبی کرد بە والیی ئەوێ. پاشان، نەجمەددین چوو بۆ دیمەشق و بەم شێوەیە سەلاحەددین تەمەنی مناڵیی لە بەعلەبەکدا بەسەر برد. == جیهان لە سەدەی دوازدەهەمدا == [[پەڕگە:Saladin in Egypt Conquest.png|thumb|250px|جەنگەکانی سەلاحەددین لە میسر]] کاتێک سەلاحەددین لە ناوەندی سەدەی دوازدەهەمدا دەرکەوت، [[دەوڵەتی عەبباسی|دەوڵەتی عەباسی]] ببوو بە چەند دەوڵەتێکی بچوک. لە [[میسر]] [[دەوڵەتی فاتیمی|فاتیمییەکان]] حوکمیان دەکرد و دانیان بە خەلافەتی بەغدا نەدەنا. خاچھەڵگرەکان کەنارەکانی ڕۆژھەڵاتی [[دەریای ناوین|دەریای ناوەڕاستیان]]، لە [[ئاسیای بچووک|ئاسیای بچوکەوە]] تا [[نیمچەدوورگەی سینا]] داگیر کردبوو. ئەتابەکەکانیش دەستیان بەسەر بەشێک لە [[عێراق]] و [[سووریا]] گرتبوو. ساڵی ٥٥٩ی کۆچی، سەلاحەددین لەگەڵ ئەسەدەددین شێرکۆی مامی، کە سەرکردایەتیی سوپاکەی دەکرد، بەرەو میسر ڕۆیشت. ئەسەدەددین میسر ئەگرێت و وەکوو زانراوە سەلاحەددین ڕۆڵێکی گەورە لەو ھەڵمەتەدا ئەبینێت{{ژێدەر پێویستە}}. پاشان، وەزیری دەوڵەتی فاتیمی غەدر لە ئەسەدەددین دەکات و لەگەڵ فەڕەنسییەکاندا دەبێت بە یەک. ئەسەدەددین بۆ ئەوەی میسر لە خاچھەڵگرەکان بپارێزێت، بۆ جاری دووەم و دیسان بە ھاوڕێیەتیی سەلاحەددین، سوپاکەی لە دیمەشقەوە بەرەو میسر بەڕێ دەکات. گەیشتنی ئەسەدەددین ھاوکات دەبێ لەگەڵ گەیشتنی فەرەنگییەکان کە فاتیمییەکان لەگەڵیان ڕێک کەوتبوون. یەکەم شەڕی گەورە لە نێوانیاندا لە بیابانی جیزە ڕوو دەدات و لە شەڕەکەدا سەلاحەددین یەکێک لە سەرکردەی خاچھەڵگرەکان بە دیل دەگرێت. دوای ئەم سەرکەوتنە، ئەسەدەددین دەچێ بۆ [[ئەسکەندەرییە]] و و سوپای خاچھەڵگر و فاتیمی ئەسکەندەرییە گەمارۆ ئەدەن، گەرچی زیانێکی گەورەیان لێ کەوتبوو بەڵام ھێشتا ژمارەیان لە سوپاکەی ئەسەدەددین زیاتر دەبێت. تا دواتر، وا ڕێک دەکەون کە ھەردوو سوپای شام (ئەسەدەددین) و فەرەنگییەکان لە میسر بڕۆنە دەرەوە (ساڵی ٥٦٢ک بەرانبەر ١١٦٧ز). جاری سێیەم، دیسانەوە ئەسەدەددین لە شامەوە بۆ میسر سوپا بەڕێ دەکات. ھۆکاری لەشکەرکێشانی ئەم جارە ئەوە بوو کە فەرەنگییەکان ھەموو سوار و پیاوەکانیان کۆ کردبووەوە و دەیانویست میسر بگرن. کە ھەواڵ بە ئەسەدەددین شێرکۆ و نوورەددین زەنگی دەگات، بەپەلە دەکەونە خۆ بۆ ناردنی سوپا. ئەسەدەددین لە ساڵی ٥٦٤ی کۆچی دەگاتە میسر و فەرەنگییەکان ناچار دەکات میسری بۆ چۆڵ بکەن؛ لە ٨ی کانونی دووەمی ١١٦٩ی زایینیدا دەچێتە ناو [[قاھیرە|قاھیرەوە]]. ئەسەدەددین دەزانێت «شاور»ی وەزیری فاتیمییەکان یاری دەکات بەوان و بە فەرەنگییەکان. لەبەر ئەوە شاور دەگرێت و خەلیفەی فاتیمی عازید لیدینڵا، فەرمانی کوشتنی دەردەکات و ئەسەدەددین دەکاتە وەزیر. == دامەزراندنی دەوڵەت == === گرتنەدەستی وەزرات و ڕووخاندنی دەوڵەتی فاتیمی === پێش ھاتنی سەلاحەددین [[میسر]] مەڵبەندی [[دەوڵەتی فاتیمی]] بوو. خەڵیفەی فاتیمی دەسەڵاتێکی وای نەبوو و ھەموو کاروبارەکان بەدەست وەزیرەکانیەوە بوو. بەم شێوەیە ئەسەدەددین شێرکۆ بوو بە پیاوی یەکەم لە وڵاتدا و کاتێک ئەو مرد خەڵیفەی فاتیمی وەزراەتی دا بە سەلاحەددین. مێژوونوسان باس لەوە دەکەن کە [[دەوڵەتی زەنگی|زەنگییەکان]] بۆ دانانی سەلاحەددین لەو جێگایەدا زۆریان بۆ خەڵیفەی فاتیمی ھێنا. لەبەر لاوازیی ئەو کاتەی فاتیمییەکان و بەھێزیی زەنگییەکان و زۆریی ژمارەی پشتیوانانی سەلاحەددین خۆی، خەڵیفە ناچار بە پەژیران بوو. لەگەڵ ئەمانەشدا، وەرگرتنی وەزارەت بۆ سەلاحەددین بە ئاشتی نەڕۆیشت و چەند مانگێکی نەبرد کە سەرباز و فەرمانڕەوا فاتیمییەکان ھەوڵی کوشتنییان دا. لەم کاتانەدا نورەددین زەنگی سەرگەرمی کێشە ناوخۆیییەکانی وڵاتەکەی لە [[شام]] بوو. دوای وەرگرتنی وەزارەت لەلایەن سەلاحەددینەوە، خاچھەڵگران ھەڵمەتێکی نوێیان برد و لە ٢٥ی تشرینی یەکەمی ١١٦٩ زایینیدا بە کەشتییەکانیانەوە بەندەری دومیاتیان گەمارۆ دا. سەلاحەددین ھەواڵی نارد بۆ نورەددین زەنگی، ئەویش لای خۆیەوە دەستی کرد بە ھێرشبردن بۆ سەر میرنشینە خاچھەڵگرەکانی شام تا گوشاری سەر میسر کەم بکاتەوە. پاسەوانەکانی دومیات ڕۆڵێکی گەورەیان بینی لە پاراستنی شارەکە و دوای ٥٠ ڕۆژ گەمارۆدان خاچھەڵگرانیان ناچار بە گەڕانەوە کرد. گەردەلوولێکی بەھێزیش ھەڵی کرد و دەریاوانەکان کۆنتڕۆڵیان بەسەر کەشتییەکاندا نەما و زۆربەیان نوقم بوون. لە باکوورەوە، سەلاحەددین بە سوپاکەیەوە دوای خاچھەڵگرە کشاوەکان کەوت ھەتا لە شاری دێر بەلەح بەیەکیان دا (ساڵی ١١٧٠). پاشای خاچھەڵگران لەگەڵ پاسەوانەکانی لە شاری [[غەززە]]وە بۆ شەڕ لەگەڵ سەلاحەددین بەرەو ئەوێ دەرچوو. بەڵام سەلاحەددین ڕێگەی گۆڕی بەرەو غەززە و ئەو شارەی خاچھەڵگرەکان لە دەرەوەی قەڵای شارەکەدا دروستیان کردبوو ڕووخاندی. ھەروەھا، بەپێی ھەندێک لە سەرچاوەکان، لەو ماوەیەدا سەلاحەددین قەڵای ئیلاتیشی گرت. دوای ئەم سەرکەوتنە، [[دەوڵەتی زەنگی|زەنگییەکان]] پێیان لە میسر قایم بوو. نورەددین زەنگی ناردی بەشوێن سەلاحەددینا کە وتاری ھەینی ڕابگرێت بۆ خەڵیفەی [[دەوڵەتی فاتیمی|فاتیمی]] و بیگەڕێنێتەوە بۆ خەڵیفەی [[دەوڵەتی عەبباسی|عەبباسی]]. بەڵام سەڵاحەدین لەبەر دەسەڵاتی [[شیعە]] لە میسردا لەمە ئەترسا و دوای ئەخست. ھەتا نورەددین ھەڕەشەی لە سەلاحەددین کرد کە خۆی دێت بۆ [[قاھیرە]]، سەلاحەددین ھەموو کاروبارێکی بۆ ڕێک خستبوو بەڵام کەس غیرەتی نەئەکرد جێبەجێی کات تا شێخێکی [[سوننە]] لە مووسڵەوە ھات و وتاری بۆ خەڵیفەی عەبباسی دا (لە یەکەم ھەینیی مانگی ئەیلولی ساڵی ١١٧١دا). پاشان، ھەموو قاھیرە ئەوەیان ئەنجام دا. لە کاتێکدا خەڵیفەی فاتیمی لەسەر جێی مردن بوو، زۆری نەبرد وەفاتی کرد. سەلاحەددین بوو بە حاکمی میسر. بەمەش، دوای ٢٦٢ ساڵ بەردەوامی، دەوڵەتی فاتیمی سەرەنجام کۆتاییی پێھات. [[پەڕگە:Capturing Damiate.jpg|center|550px|thumb|گەمارۆدانی دومیات لەلایەن کەشتیگەلی خاچھەڵگرانەوە.]] === سوڵتانی میسر === دوای ڕووخانی دەوڵەتی فاتیمی سەلاحەددین دەستی کرد بە بەھێزکردنی حکوومەتی خۆی لە میسر و ھەوڵی دا سەربەخۆی بکات. پایەکانی دەوڵەتی دا بە لایەنگر و نزیکەکانی، قازییە شیعەکانی لابرد و گۆڕینی بۆ قازیی شافعی، مەجلیسەکانی بانگەوازی ھەڵوەشاندەوە و ئوسولی مەزھەبی شیعەی ئیسماعیلیی لابرد، ناوی [[عەلی کوڕی ئەبوتالیب]]ی لە بانگدا سڕیەوە، بڕیاری دا ناوی ھەر [[خەلافەتی ڕاشدین|چوار خەڵیفەی ڕاشدین]] لە وتاری ھەینیدا بھێنرێت، دوو خوێندنگەی گەورەی بنیات نا لە فوستات بۆ بڵاوکردنەوەی مەزھەبی سوننە، ئەم دوو خوێندنگەیە زانستەکانی شەریعەتیان ئەوتەوە بەپێی مەزھەبی [[شافعی]] و [[مەزھەبی مالیکی|مالکی]]. [[پەڕگە:Flickr - Gaspa - Cairo, moschea di El-Azhar (8).jpg|thumb|250px|مزگەوتی ئەزھەر، فاتیمییەکان دایانمەزراند بۆ بڵاوکردنەوەی مەزھەبی ئیسماعیلی، سەلاحەددین گۆڕی بۆ خوێنگەیەکی سوننە، دوای ئەوەی دەستی گرت بەسەر فاتیمییەکان و دەسەڵاتی شیعە لە قاھیرەدا.]] نێوانی نوورەددین زەنگی و سەلاحەددین ساردیی تێکەوت. چەند جارێک سەلاحەددین نامەی پۆزشی نارد بۆ نوورەددین، بەڵام ھیچ لەوانە سودی نەبوو. نوورەددین سوور بوو لەسەر ئەوەی لە فرسەتێکدا ھێرش بکاتە سەر میسر بۆ لابردنی سەلاحەددین. لە ھاوینی ساڵی ١١٧٢دا ھەواڵ گەیشت کەوا سوپای نوبییەکان گەیشتوونەتە سنووری میسر و ئەیانەوێت گەمارۆی [[ئەسوان]] بدەن. سەلاحەددینیارمەتی بۆ ناردن و نوبییەکانیان ناچار بە گەڕانەوە کرد. جارێکی تر، سوپای نوبی لە ساڵی ١١٧٣دا گەڕایەوە. ئەمجارەیان سوپای ئەییووبی دوایان کەوتن تا وڵاتی نوبە. لەم کاتانە نوورەددین زەنگی ھیچ ھەنگاوێکی سەربازیی بەرانبەر سەلاحەددین نەنا، بەڵام داوای گەڕانەوەی ٢٠٬٠٠٠ دیناری لێکرد کە کاتی خۆی بۆ ھەڵمەتەکەی ئەسەدەددین شێرکۆ بۆ فەتحی میسر و دەستگرتن بەسەر دەسەڵاتی خاچھەڵگری و فاتیمیدا تەرخانی کردبوو. سەلاحەددین وەک ئەمەکێک بۆ قەرزەکەی، ٦٠٬٠٠٠ دیناری بۆ نارد لەگەڵ باشترین شتومەک و گەوھەردا، ھەروەھا ئەسپ و فیل. سەلاحەددین لە کاتی ڕۆیشتنی بە خاکەکانی شامی خاچھەڵگریدا بۆ گەیاندنی پارە و دیارییەکان بە دیمەشق، سوودی لە فرسەت وەرگرت و ھێرشی بردە سەر خاچھەڵگرەکان و فەڕەنگییەکان و چەند شەڕێک لە نێوانیاندا ڕووی دا. کاتێک سەلاحەددین لە شام بوو باوکی مرد و چەند ڕۆژێک دوای ئەوەی گەڕایەوە میسر لە ساڵی ١١٧٤دا، براکەی بە سوپایەکەو نارد بۆ گرتنی [[یەمەن]]؛ وڵاتەکەیان گرت و بەمەش حیجاز چووە پاڵ میسر. نوورەددین لە بەھاری ١١٧٤دا ھێزێکی گەورەی کۆ کردەوە و لە ھەوڵێکدا بۆ لابردنی سەلاحەددین ھێرشی برد بۆ میسر. بەڵام ئەم ھەڵمەتە تەواو نەکرا و لە ١٥ی ئایاری ١١٧٤ لە تەمەنی ٥٩ ساڵیدا نوورەددین گیانی لەدەست دا. بە وەفاتی نوورەددین، سەلاحەددین بە کردەوە بوو بە پێشەوای میسر و سەربەخۆ بوو لە ھەر شوێنکەوتوویییەکی سیاسی. بەم شێوەیە سەلاحەددین بوو بە سەرکردەی گەورەترین دەسەڵاتی ئیسلامیی ئەو سەردەمە کە بە [[دەوڵەتی ئەییووبی]] ناسراوە. == گرتنی شام == === فەتحی دیمەشق === [[پەڕگە:Damascus citadel.JPG|thumb|250px|قەڵای دیمەشق، چوار ڕۆژ دوای گرتنی شارەکە سەلاحەددین چووە ناویەوە.]] نوورەددین زەنگی مرد و لەدوای خۆی کوڕێکی یانزە ساڵەی بەجێ ھێشت بە ناوی ساڵح ئیسماعیل. سەلاحەددین لە نامەیەکدا بۆ ساڵح ئیسماعیل ئاماژەی بە مەرگی باوکی کرد و بیستنی ھەواڵی مەرگی ئەوی بە "ڕاچڵەکیان لە بوومەلەرزە" وەسف کرد و بەڵێنی پێ دا لە بەرانبەر دوژمنانیدا "وەکوو شمشێر دەستبەکار بێ". سەلاحەددین ئەیتوانی بەئاسانی دیمەشق بگرێ بەڵام لە بیروباوەڕی ئەودا ھێرشکردنەسەر وڵاتێک کە پێشتر ھیی سەروەر و گەورەی خۆی بووە کارێکی ناڕەوا بوو. سەلاحەددین وای بە باش زانی چاوەڕوانی بانگھێشت و داوای یارمەتیی ساڵح بمێنێتەوە، بەڵام بارودۆخەکە لە شام جیاواز بوو، ساڵح ئیسماعیل گوێزرایەوە بۆ [[حەلەب]] و گەورەی سەربازە زەنگییەکان (کەمشتەکین) ڕاسپێردرا لەسەری تا گەورە دەبێت. خێرا کەمشتەکین تەماعی کردە فراوانکردنی دەوڵەتەکەی و بڕیاری دا دیمەشق بگرێت. ئەمیری دیمەشق داوای یارمەتیی لە سەلاحەددین کرد و سەلاحەددینیش بە سەرکردایەتیی سوپاکەی، کە لە ڕێگەدا چەند کۆمەڵێکی [[کورد]] و [[عەرەب]] دابوویانە پاڵیان، لە مانگی تشرینی دووەمی ساڵی ١١٧٤دا چووە ناو دیمەشقەوە. === فەتحەکانی ناوخۆی شام === سەلاحەددین دستبەکاری گرتنی شارەکانی تری شام بوو کە دوای مردنی نوورەددین تا ڕادەیەک سەربەخۆ بووبوون. حەمای بەئاسانی گرت، بەڵام خۆی لا دا لە ھێرشبردن بۆ سەر [[حومس]]، لەبەر ئەوەی کە قەڵاکەی زۆر ئەستەم بوو. پاشان سەرنجی چووە سەر حەلەب و دوای ئەوەی کەمشتەکین ڕەتی کردەوە ملکەچ بێت بۆی، سوپاکەی بەرەو ئەوێ بەڕێ کرد. ساڵح (کوڕەکەی نوورەددین) داوای لە خەڵک کرد کە بەرگری لە شارەکەیان بکەن، وەک ئەڵێن ئەو قسانە کاریگەریی زۆری لەسەر خەڵک ھەبوو. کەمشتەکین ناردی بۆ لای ڕەشیدەددین سینان (شێخی حەشاشییەکان، کە لەبەر ڕووخانی دەوڵەتی فاتیمی لەگەڵ سەلاحەددینا دوژمن بوو) و لەگەڵی ڕێکەوت کە سەلاحەددین لەناو بەرن. تیپێکی ١٣ کەسی لە حەشاشییەکانیان نارد تا لە سەربازگەکەیدا سەلاحەددین بکوژن، بەڵام پێش ئەوەی ھێرش بەرن ئاشکرا بوون و پیان زانرا. لەم کاتانە ڕیمۆندی سێیەم لە تەرابلس جوڵا بۆ ھیرشکردنە سەر حومس، بەڵام خێرا پاشەکشەی کرد بێ ئەوەی ئامانجەکەی بپێکیت، و سەڵاحەدین کەوتە بەر ھیرشی دوژمنەکانی کە دژە ھێرشیان ئەکردە سەری، دواتر سەڵاحەدین ڕۆیشت بەرەو حەما لە سەرکردایەتی سوپاکەی بۆ ڕێگرتن لەو تیپە خاچھەڵگریەی ھاتبوون بۆی، بەڵام خاچھەڵگرەکان کشانەوە کاتێک ھەواڵی زۆری ھێزی ئەییوبیەکانیان پێگەیشت، سەلاحەدین بە ئاسانی چووە شارەکەوە و قەڵاکەی گرت لە ئازاری ١١٧٥ز، دوای بەرگریەکی بەھێز لەلایەن پاسەوانەکانیەوە. ئەمیری [[موسڵ]] سەیفەدین غازی ترسا لە گەورەبوونی سەڵاحەدین، ھێزێکی زۆری کۆکردەوە بەسەرکردایەتی عیزەدین مەسعودی برای، کە سەلاحەدین ئەمەی زانی گەمارۆی سەر حەلەبی لابرد و چووە حەما خۆی ئامادەکرد بۆ بەیەکگەیشتنیان، کاتێک عیزەدین مەسعود گەیشتە حەلەب سوپای کوڕی مامەکەی، پاشا ساڵح ئیسماعیل چوونە پاڵی و دەرچوون لەگەڵ سوپایەکی گەوردا، چاوەڕێی کردن تا گەیشتنە شاخەکانی حەما، نوێنەری نارد بۆلایان و بۆیان نارد و ھەوڵیدا لەگەڵیان ڕێبکەوێت، بەڵام ڕێنەکەوتن ھەردوولا کۆبوونەوە لە شاخی حەما لە نزیک ڕووباری عاسی و شەڕێکی گەورە لە نیوانیان ڕوویدا و [[دەوڵەتی زەنگی|زەنگیەکان]] تێکشکان لەسەر دەستی سەڵاحەدین، لە ٢٣ی نیسانی ١١٧٥ز سەڵاحەدین لە دوای ئەم سەرکەوتنە چووە حەلەبەوە و زەنگیەکان لەگەڵی ڕێکەوتن، و خۆی کرد بە پاشا بەسەر ئەو وڵاتانەی فەتحی کردبوون و وتاری ھەینی بۆ خوێنرایەوە بە ناوی «الملک الناصر» واتە؛ ('''پاشای سەرخەر''')، دیناری ئاڵتونی بەناویەوە لە میسر لێدرا، و ژنەکەی [[نورەدین زەنگی]] ھێنایەوە، و خێرا سەرکردایەتی سەڵاحەدین شەرعیەتی وەرگرت کاتێک خەلیفەی عەبباسی لە بەغدا دەسەڵاتی میسر و ڕۆژئاوای خواروو و نەوبە و ڕۆژئاوای [[نیمچەدوورگەی عەرەبی]] و [[فەلەستین]] و سوریای ناوەڕاستی پێدا. [[پەڕگە:L'armée de Saladin.jpg|thumb|250px|right|وێنەیەکی فەڕەنجی، سوپای ئەیوبی دەر ئەخات لە ساڵی ١٣٣٧ز]] دوای ئەم سەرکەوتنانە دوایین شەڕی نیوان زەنگی و ئەیوبیەکان ڕوویدا لە ھاوینی ١١٧٦ز، سەڵاحەدین سوپاکەی ئامادەکرد لە میسرەوە بۆ یەکلایکردنەوە، و سەیفەدین غازی ئەمیری [[موسڵ]] ھەستا بە کۆکردنەوەی پیاوە لە [[دیاربەکر]] و گوند و شارەکانی دوورگەی فوڕات، ئەیوبیەکان ھاتن بەرەو ڕوویان و لە شەڕێکی بەھێزدا بەسەریاندا سەرکەون و سەڵاحەدین مامەڵەیەکی جوامێرانەی دیلەکانی کرد دیاری پێدان و ئازادیکردن، پاشان دەسکەوتەکانی جەنگەکەی بەسەر سەربازەکانیدا دابەش کرد و ھیچی بۆ خۆی دانەنا. دوای ئەم سەرکەوتنە سەڵاحەدین گەڕایەوە بۆ گەمارۆی شاری حەلەب، لە کاتی ڕۆیشتنیاندا فەتحی قەڵای بزاعە و منبجیان کرد، پاشان ڕۆیشت بەرەو ڕۆژاوا بۆ گرتنی قەڵای ئەعزاز، و کاتێک گەمارۆی قەڵاکەیان دا ھەندێک لە حەشاشەکان سەربازگەکەیان کرد و یەکێکیان توانی بچێتە خێمەکەی سەڵاحەدینەوە و چەقۆیەکی دا لە سەری بەڵام چەقۆکە بەر ڕومەتی کەوت و برینداری کرد و توانی حەشاشەکە بگرێت و کوشتی، ئەم ڕووداوە کاریگەری زۆربوو لەسەر سەڵاحەدین بڕیاریدا دەست بگرێت بەسەر کەمشتەکین ئەمیری حەلەب کە پێشتر ڕێکەوتبوو لەگەڵ حەشاشیەکان بۆ کوشتنی سەڵاحەدین، و زۆر ئاگاداربوو دوای ئەوە. دوای ئەوەی سەڵاحەدین سەرکەوت و فەتحی قەڵای ئەعزازی کرد، بەرەو حەلەب ڕۆیشت و گەمارۆیدا تا ئەمیر کەمشتەکین بگرێت ئەمجارەش بەرگریەکی بەھێزیان کرد پاشان سەڵاحەدین ڕێکەوت لەگەڵیان کە زەنگیەکان بمێننەوە لە حەلەب لە بەرانبەر ئەوەی دان بنێن بە دەسەلاتی سەڵاحەدین لە ھەموو ناوچەکانی تر کە گرتویەتی، و خێرا میرەکانی [[ماردین]] و دەوروبەری دانیان نا بە سەرکردایەتی سەڵاحەدین و بە دەسەڵاتی لەسەر شامدا، دوای تەواوبوونی ئاگربەستەکە پاشا ساڵح خوشکە بچوکەکەی نارد بۆ لای سەڵاحەدین داوای لێکرد قەڵای ئەعزاز بگێڕێتەوە بۆ زەنگیەکان، سەڵاحەدین وەڵامی داواکەی دایەوە زۆر بە جوامێرانە و خۆی ھاوڕێیەتی کرد تا دەروازەی حەلەب و دیارییەکی زۆری بۆ ناردن. [[پەڕگە:Masyaf - Gesamtansicht.jpg|thumb|250px|قەڵای مەسیاف، یەکێک لە قەڵای حەشاشیەکان]] === ھەڵمەت بۆ سەر حەشاشیەکان === دوای ئەوەی سەڵاحەدین ھاوپەیمانی بەست لەگەڵ زەنگیەکان و ڕێکەوتنی ئاشتی کرد لەگەڵ شانشینی [[بەیتولموقەدەس]]، ھیچ مەترسیەک نەمایەوە بۆ دەوڵەتەکەی بێجگە لە حەشاشیەکان، کە ڕێگەی تیرۆر کردنیان بەکارئەھێنا بۆ ڕزگاربوون لە دوژمن و ڕکەبەرەکانیان، و چەند قەڵا و کەلویەکیان بەدەستەوەبوو لە شاخەکانی نەسیری، و کاتێک سەڵاحەدین بڕیاریدا کە لێیانبدات، چەند یەکەیەکی سەربازی نارد بۆ شاخەکانیان، و سەربازەکانی تری گەڕاندەوە بۆ میسر و سەڵاحەدین خۆی سەرکردایەتی سوپاکەی کرد و گەمارۆی ھەموو قەڵاکانی حەشاشیەکانی دا لە ئابی ١١٧٦زدا، بەڵام نەیانتوانی ھیچیان فەتح بکەن دوایی کشانەوە و پاشان ڕێکەوتن لەگەڵیان بەمەش سەڵاحەدین سەرکەوتنێکی تری بەدەست ھێنا بەوەی خاچھەڵگرەکانی بێبەش کرد لە ھاوپەیمانیەکی گرنگ. == گەڕانەوە بۆ میسر و غەزووەکانی لە فەلەستین == [[پەڕگە:Flickr - HuTect ShOts - Citadel of Salah El.Din and Masjid Muhammad Ali قلعة صلاح الدين الأيوبي ومسجد محمد علي - Cairo - Egypt - 17 04 2010 (4).jpg|thumb|right|250px|قەڵای سەڵاحەدینی ئەیوبی لە قاھیرە]] لە دوای کشانەوە لە شاخەکانی نەسیری سەڵاحەدین گەڕایەوە [[میسر]] دوای ئەوەی دوو ساڵ بە جێی ھێشتبوو بۆ داستانە یەک لەدوای یەکەکانی لە [[شام]]، دەستیکرد بە رێکخستنەوەی کاروباری میسر و چاکسازیکردن یەکەم ئیش ھەستا بە دروستکردنی قەڵا لە چواردەوری [[قاھیرە]] و بنیاتنانەوەی بەشە ڕووخاوەکانی، دیوارەکانی چاک کردەوە و فراوانی کردن، بڕیاری بنیاتنانی [[قەڵای قاهیرە]]ی دا لە ساڵی ٥٧٣ز کە دواتر بە قەڵای سەلاحەدین ناسرا، و ھەڵکەندنی بیری یوسف کە گەیشتە قوڵی ٨٥ مەتر، و لە ئیشەکانی تری سەلاحەدین بنیاتنانی پردێکی گەورە بوو لە جیزە تا ھێڵێکی بەرگری دروست بکات بۆ پاراستن لە ئەگەری ھێرشی ڕۆژاوا. سەڵاحەدین مایەوە لە قاھیرە و سەرپەرشتی ئیشە بنیاتنانەوەکانی ئەکرد، ھاوشان لەگەڵ بینا سەربازیەکاندا چەند خوێندنگەیەکی دامەزراند بۆ بڵاوکردنەوەی زانست، و خۆی بە دوای بەڕێوەبردنە ناوخۆییەکاندا ئەچوو، و گرنگی دا بە دامەزراوە کۆمەڵایەتیەکان کە یارمەتی خەڵکیان ئەدا و دژواریەکانی ژیانیان لێ کەم دەکردنەوە، و بەڵێنی بەخشینی دا بە ھەژار و ڕێبوارەکان کە پەنایان ئەبردە بەر مزگەوت تێیدا بژین، و مزگەوتی ئەحمەد کوڕی تۆڵۆنی لە قاھیرە کرد بە شوێنێک بۆ ڕێبوارەکانی لە وڵاتەکانی [[مەغریب]]ەوە ئەھاتن. لە تشرینی دووەمی ساڵی ١١٧٧ز، خاچھەڵگرەکان ھێرشیان کردە سەر کەنارەکانی [[دیمەشق]]، سەڵاحەدین وای دانا کە ئاگربەست لەگەڵ شانشینی بەیتولموقەدەس کۆتایی ھاتووە بەم ھێرشە، سوپای کۆکردەوە و رۆیشت بەرەو فەلەستین تا دەستبگرێت بەسەر ھەندێک شوێنی خاچھەڵگرەکان، پاشان ڕۆیشت بەرەو عەسقەلان کە پێی ئەوترێت (بوکی شام)، و سەڵاحەدین بەردەوام بوو غەزووی شوێنە دووەمیەکانی خاچھەڵگرەکانی یەک لە دوایەک کرد، ھێرشی بردە سەر ڕامەڵە و لەد و گەیشتە دەروازەکانی قودس. === شەڕ و ئاگربەست لەگەڵ باڵدوینی چوارەم === [[پەڕگە:Schlacht von Montgisard 2.jpg|thumb|250px|شەڕی نێوان سوپای خاچھەڵگری و ئەیوبی ساڵی ١١٧٧ز بە فڵچەی فیلیپ لاریڤییر]] پاشای قودس (ئۆرشەلیم)، باڵدوینی چوارەم ھێزەکانی کۆکردەوەو لە شاری [[غەزە]]وە چووە عەسقەلان، و کاتێک ئەم ھەواڵە بە سەڵاحەدین گەیشت، بە بەشێک لە سوپاکەیەوە ھاتن بەرەو شارەکە و لە ٢٥ی تشرینی دووەمی ١١٧٧ز خاچھەڵگران ھێرشێکی کتوپڕیان کردە سەریان و شکاندنیان، دوای گەڕانەوەی بۆ میسر سەڵاحەدین نەک ورەی نەڕوخا بەڵکو جارێکی‌تر ھێزەکانی ڕێکخستەوە و ھێزە ئەییوبییەکان لە نزیک حومس دابەزین، ولە ئابی ١١٧٨ز تاقمە خاچھەڵگرەکان ھێرشیان کردە سەر حەما و ھەندێک لە خەڵکەکانیان کوشت بەڵام شکێنران لەلایەن بەرگریکارانی شارەکەوە، سەڵاحەدین ساڵێک لە شام مایەوە بێ ئەوەی جەنگی تر ڕووبدات، پاشان ھەواڵی پێگەیشت کە خاچھەڵگرەکان پلان دادەنێن بۆ ھێرش بردنە سەر سوریای ناوەڕاست، سەلاحەدین ئامادەسازی بۆ کرد و پلانی خۆی ڕێکخست، لە نیسانی ١١٧٩ز خاچھەڵگرەکان بەسەرکردایەتی باڵدوینی چوارەم بەرەو دیمەشق ڕۆیشتن و چاوەڕێی بەرگریەکی لاوازیان ئەکرد، دەستیان کرد بە ھێرشبردنە سەر بەرزاییەکانی جۆلان، یەکەیەکی ھێزە ئەیوبیەکان ڕووبەڕویان بوونەوە پاشان پاشەکشەیان کرد لە بەردەمیاندا تا بێن بە دوایاندا بۆ باشوری ڕۆژھەڵاتی قنتیڕە کە سوپای ئەییوبی چاوەڕێی ئەکردن، بەم شێوەیە شەڕ کەوتەوە و ئەییوبیەکان سەرکەوتنیان بەدەست ھێنا و دوای ئەم سەرکەوتنە سەڵاحەدین ھیزەکانی زیاد کرد لە شام. [[پەڕگە:Ateret-S-164.jpg|thumb|270px|right|پاشماوەی ئەو قەڵایەی باڵدوینی چوارەم بنیاتی نا و سەڵاحەدین گرتی و ڕوخاندی]] لە ھاوینی ١١٧٩ز، باڵدوینی چوارەم قەڵایەکی سنوری بنباتنا لەسەر ڕێگای [[دیمەشق]] پاشان ویستی پردێک نیات بنێت لەسەر ڕووباری [[ئوردن]] (کە لە ئێستادا ناسراوە بە پردی کچەکانی یەعقوب) تا خاکەکانی خاچھەڵگرەکان ببەستێتەوە بە بانیاسەوە کە جیاکەرەوەیەک بوو لە نێوان میرنشینە خاچھەڵگریەکان و خاکە ئیسلامیەکاندا، سەڵاحەدین دژی ئەم پڕۆژەیە وەستا و بە ئیشێکی دوژمنکارانەی دانا بۆ سەر [[موسڵمان|موسڵمانان]]، و ١٠٠٬٠٠٠ پارچە ئاڵتونی دا بە باڵدوین تا دەست لەم ئیشە ھەڵگرێت، بەڵام ئەو ڕەتی کردەوە، لەبەرئەوە سەلاحەدین ھێرشی کردە سەر قەڵا سنوریەکە و تێکیدا، پاشان بە سوپاکەیەوە ڕۆیشت و بانیاسی کردە بنکەی خۆی، سوپای خاچھەڵگرەکان پەرتەوازە بوون، و سەلاحەدین لە دوورەوە ئاگای لێیان بوو تا کاتێک فرسەت ھاتە بەردەمی و زانی سوپای خاچھەڵگری ھیلاک بوون، ھەردوولا بەیەکیاندا و موسڵمانان سەرکەوتن، و زۆر لە گەورە جەنگاوەرەکانی خاچھەڵگرەکان بەدیل گیران پاشان سەڵاحەدین بەرەو قەڵاکە ڕۆیشت گەمارۆی دا تالە ٣٠ی ئابی ١١٧٩ز فەتحیکرد و چووە ناویەوە. لە بەھاری ١١٨٠ز سەڵاحەدین خۆی ئامادەئەکرد بۆ غەزووی بەیتولموقەدیس، باڵدوین داوای ئاشتی لێکرد، سەڵاحەدین ڕازی بوو، ڕیمۆندی سێیەم لە تەڕابلس سەرەتا ڕەتیکردەوە بەڵام خێرا سەری دانەواند بۆ ڕێکەوتن دوای ئەوەی سوپای ئەیوبی ھێرشیان کردە سەر میرنشینەکەی و کەشتیگەلی ئیسلامی دەرکەوت لە بەندەری تەڕتوس و ھەڕەشەی ھێرشیان لێئەکرد. == کێشە ناوخۆییەکان == سەڵاحەدین ھەوڵیدا نێوان ئەمیری حوسن کیفا، نورەدین محەممەد ئەرتقیونی و قەلج ئەرسەلانی سولتانی [[دەوڵەتی سەلجوقی|سەلجوقیەکانی]] [[ڕۆم]] یەکبخات، نورەدین ناوبژیوانی ئەییوبی قبوڵ کرد پاشان قلج ئەرسەلانیش قبوڵی کرد و سەڵاحەدین زۆر دڵخۆش بوو پێی بەم یەکگرتنەی خاکە ئیسلامیەکان پاشان دواتر ناکۆکی کەوتە نیوان نورەدین و قلج ئەرسەلان، سەڵاحەدین ھەڕەشەی لە نورەدین کرد وتی خۆی ئەڕوات بۆ مەڵتیەی پایتەختی نورەدین تا دەرسی دابدات و بۆ کۆتایی ھێنان بە ناکۆکی نێوان ئەم دوو فەرمانڕەوا موسڵمانە لە کاتێکدا موسڵمانان ئەوپەڕی پێویستیان بە یەکگرتوویی ھەبوو، لە ڕاستیدا سەڵاحەدین نەیئەویست بچێت بۆی تەنھا بۆ ئەوەبوو ملکەچی بکات و نورەدین کە زانی ناتوانێت لەبەرامبەر سوپای ئەییوبی بوەستێت، ملکەچ بوو بۆ فەرمانی سەڵاحەدین، پاشان سەڵاحەدین گەڕایەوە [[قاھیرە]] لە ساڵی ١١٨١ز، کە ئەیویست [[مانگی ڕەمەزان]] لە میسر بەسەربەرێت، پاشان بڕوات بۆ [[حەج]] بەڵام لەبەر چەند ھۆکارێکی نادیار حەجەکە نەکرا. == فراوانبوونی دەوڵەت == ===شاڵاو بۆ سەر ئەتابەگی زەنگیەکان و فەرەنگەکان=== [[File:Dirham of Saladin, 1215-1216.jpg|thumb|upright=1.35|سەڵاحەدین لەسەر درهەمێکی دوای مردنی کە لە سەردەمی ئەشرەف مووسا ئەییووبی چاپکراوە، کە لەسەری نووراوە: "شای سەرکەوتوو،ڕاستودروستی جیهان و دین، یوسف کوڕی ئەیوب". لە ١٢١٥ز، لە [[فارقین|میافارقین]] چاپکراوە. سکەی هەمان شێوە لە سەردەمی فەرمانڕەوای ئەودا چاپکرابوو.<ref name=":0">Nicolle 2011, [https://books.google.com/books?id=Ija3CwAAQBAJ&pg=PA26 p. 26]: "This copper dirham, minted at Mayyafariqin in 587 AH (1190/01 AD) shows Saladin wearing the sharbush hat of a Saljuq-style Seljuk ruler."</ref><ref name=":1">, also Whelan Type III, 258-60; Album 791.4</ref>]] سەیفەدین غازی کۆچی دوایی کرد لە ٢٨ی حوزەیرانی ١١٨٠ز، عیزەدینی برای میرنشینی [[موسڵ]]ی گرتە دەست، لە ٤ی کانونی یەکەمی ١١٨١ز پاشا ساڵح کوڕی [[نورەدین زەنگی]] کۆچی دوایی کرد لە حەلەب، کاتێک بێھیوا بوو لەخۆی عیزەدین مەسعودی ئامۆزای دانا وەک میری حەلەب بەڵام بەڕێوەبردنی حەلەب و موسڵ بەیەکەوە لە سەروو توانای عیزەدینەوە بوو، لەبەر ئەوە حەلەبی دا بە عیمادەدینی برای لە بەرانبەر [[سنجار]] و خاپور و ڕقە و نەسیبین و سروج و زۆر شوێنی تر، بەڵام سەڵاحەین ھەوڵی نەدا سوود لەو فرسەتانە وەربگرێت لەبەر ڕێزگرتنی بۆ ئەو پەیماننامەیەی پێشتر لەگەڵ زەنگیەکان بەستبووی. لە ١١ی ئایاری ١١٨٢ز سەلاحەدین لە سەرکردایەتی نیوەی سوپای ئەییوبی و ژمارەیەک خۆبەخشدا دەرچوو لە قاھیرەوە بۆ شام، کاتێک زانی ھێزە خاچھەڵگرەکان لەسەر سنوور کۆبوونەتەوە بۆ ڕێگرتن لێی ڕێگەی گۆڕی لە سیناوە بۆ ئەبلە، لێرەدا سەڵاحەدین ھیچ بەرگریەک نەکرا لەلایەن ھێزەکانی باڵدوین، گەیشتە دیمەشق پاشان ھێرشیان برد بۆ دەستگرتن بەسەر [[بەیروت]]دا و سەلاحەدین سەرکردایەتی سوپاکەی ئەکرد لە دەشتی بیقاع، و کاتێک زانی ھێرشەکە سەرکەوتن ناھێنێت، وەستاندی و خۆی کۆکردەوە بۆ ئیشەکەی لە وڵاتی نێوان دوو ڕووبار. موزەفەڕەدین کوکبری یەکێک بوو لە میرەکانی [[حەڕان]]، بانگی سەڵاحەدینی کرد تا وڵاتی جەزیرە بگرێت لەو کاتانە ئاگربەستی نێوان سەڵاحەدین و زەنگیەکان کۆتایی پێ ئەھات لە کانونی یەکەمی ١١٨٢ز، پێش ئەوەی بڕوات بۆ وڵاتی جەزیرە کە کەوتۆتە باکوری وڵاتی نێوان دوو ڕووبار، گرژی نێوان زەنگیەکان لە زیادبووندا بوو، سەڵاحەدین گەمارۆی حەلەبی دا بۆ ماوەی سێ ڕۆژ پاشان گەیشت بە قەڵای بییرە نزیک ڕووباری [[فوڕات]]، کوکبری و نورەدینی حوسن کیفا پێی گەیشتن و ھیزە ھاوبەشەکانیان شارەکانی جەزیرەکەیان یەک لە دوای یەک گرت، ڕەھایان گرت پاشان ڕقە و قرقیسیە و نەسیبین، سەڵاحەدین بوو بە جێگەی خۆشەویستی خەڵکی شارەکە دوای ئەوەی زۆر لە باجەکانی لەسەر لابردن کاتێک وتی؛ «خراپترین حاکمەکان ئەوانەن خۆیان قەڵەو ئەبن و نەتەوەکەیان برسیە». پاشان غەزووی ماکسین و دورین و عرابان و خاپوری کرد. [[پەڕگە:Citadelle d'Alep.jpg|thumb|250px|right|قەڵای حەلەب، سەڵاحەدین چووە ناویەوە لە ١٢ی حوزەیرانی ١١٨٣ز]] === گرتنی حەلەب === لە دوای موسڵ سەڵاحەدین گرنگی دا بە گرتنی حەلەب، ھێزی نارد بۆ گرتنی تەل خالد فەرمانڕەواکەی تەسلیم بوو لەگەڵ گەیشتنی سەڵاحەدین خۆیدا، پاشان سەڵاحەدین بە سوپاکەیەوە ڕۆیشت بۆ گرتنی عینتاب پاشان بە پەلە گەڕایەوە بۆ لای حەلەب، عیمادەدینی میری حەلەب زۆر بەرگری نەکرد لەبەرئەوەی جەماوەری نەبوو لە ناو خەڵکەکەدا و حەزی بە گەڕانەوە ئەکرد بۆ [[سنجار]] ئەو شارەی پێشتر بەڕێوەی ئەبرد، وتووێژی کرد لەگەڵ سەڵاحەدین کە حەلەب ئەدات بە دەستەوە لە بەرانبەر ئەوەی سنجار ونەسیبین و ڕقە و سروجی بگەڕێننەوە بۆی ھەروەھا ھێزە زەنگیەکان لە ڕیزی سوپای سەڵاحەدیندا ئەوەستن، بەم ڕێکەوتنە لە ١٢ی حوزەیرانی ١١٨٣ حەلەب ھاتە ژێر دەستی ئەییوبیەکانەوە، سەڵاحەدینی دادگای [[حەنەفی]] گۆڕی بۆ شافعی، لەگەڵ ئەوەی چەند پێویستی بە پارە بوو ڕێگەی دا بە زەنگی چەند ئەتوانێت لە خەزێنەکانیان بیبات و ئەوەی مایەوە بۆ سەڵاحەدین. [[پەڕگە:Saladin the Victorious.jpg|220px|thumb|وێنەیەکی سەڵاحەدین، لە سەدەی ١٩ کێشراوە]] === لە پێناوی موسڵدا === لەگەڵ نزیکبوونوەی سەڵاحەدین لە [[موسڵ]]، زەنگیەکانی موسڵ پەنایان گرت بە [[دەوڵەتی عەبباسی|خەلیفەی عەبباسی]] لە [[بەغدا]]، ئەویش یەکێکە لە کەسایەتیە ئاینیە گەورەکانی نارد تا بکەوێتە نێوانیان، سەڵاحەدین گەیشتە شارەکە لە ١٠ی تشرینی دووەمی ١١٨٢ز، و عیزەدین مەرجەکانی قبوڵ نەکرد، لەبەرئەوە سەڵاحەدین گەمارۆی شارەکەی دا، دوای چەد پیاھەڵپژانێک لە بەردەم خەلیفەدا، سەڵاحەدین بڕیاری کشانەوەی دا لەبەرئەوە بریاری دا ھێرش بکاتە سەر [[سنجار]] کە ئەمیرەکەی برای عیزەدین بوو، و ھێزی بە جێھێشت بۆ بەردەوام بوونی گەمارۆ، سنجاری گرت دوای گەمارۆدانی ١٥ ڕۆژ لە ٣٠ی کانونی یەکەمی ١١٨٢ز، پاشان سەڵاحەدین ھەموو ھێزەکانی کۆکردەوە و کاتێک عیزەدین بە ھاتنی سوپاکەی سەڵاحەدینی زانی، ناردی بۆ لای و داوای ئاشتی کرد. لە ٢ی ئازاری ١١٨٣، عادل لە [[میسر]] نووسی بۆ سەڵاحەدین کە خاچھەڵگرەکان لە وڵاتی ئیسلامیان داوە کەشتیەکیان ناردووە لە کەنداوی عەقەقبەوە بۆ تێکدانی شار و گوندەکانی کەناری [[دەریای سوور]]، وا باس دەکرێت کە خاچھەڵگرەکان کەشتی موسڵمانانیان سوتاندبوو و ھێرشیان کردبووە سەر کاروانی حەج، و ھەروەھا ویستبوویان ھێرش بکەنە سەر [[مەدینە]] و گۆڕی پێغەمبەر [[محەممەد]] تێکبدەن، بەڵام موسڵمانان ڕووبەڕوویان بوونەوە لە کەشتیگەلەکانی دەریای سووردا و تێکیان شکاندن، و سەڵاحەدین بڕیاری کوشتنی دیلەکانی خاچھەڵگرەکانی دا کە ژمارەیان لە ١٧٠ جەنگاوەر زیاتر بوو. دواتر ھەندێک لە سوپاکەی سەڵاحەدین بڵاوەیان لێکرد و گەڕانەوە، عیزەدینی میری موسڵ ئەمەی بە فرسەت زانی و ویستی ھێرش بکاتە سەر ھێزەکانی سەڵاحەدین، لە سەرەتای نیساندا سەڵاحەدین بە ھێزەکەیەوە چووە پێشەوە و [[ئامەد]]یان گرت پاشان سەڵاحەدین ناردی بۆ لای خەلیفەی عەبباسی و داوای لێکرد حەقی بداتێ بۆ گرتنی موسڵ.. == شەڕ دژی خاچھەڵگرەکان == [[پەڕگە:Ayyubid Dynasty ar.png|thumb|250px|right|دەوڵەتی ئەیوبی و دەوڵەتەکانی دەوروپشتی لە سەدەی ١٢دا، دەوڵەتی ئەیوبی بە زەرد ڕەنگ کراوە]] دوای ئەوەی سەڵاحەدین سەرکەوت لە کۆکردنەوەی [[میسر]] و [[سوریا]] و ڕۆژئاوای [[نیمچەدوورگەی عەرەبی]] و [[عێراق]] لە یەک دەوڵەتی ئیسلامی یەکگرتوودا دەوری شانشینی بەیتولموقەدیس و میرنشینە خاچھەڵگرەکانی دابوو لە باکوور و ڕۆژھەڵات و باشوورەوە، و دڵنیا بوو لە یەکڕیزی و تۆکمەیی دەوڵەتەکەی، دەستیکرد بە بەدیھێنانی بەشی دووەمی پلانەکەی کە دژایەتی خاچھەڵگرەکان و دەرکردنیان بوو لە وڵاتدا، فرسەتی ھاتە بەردەم کاتێک ئەرنات ئال شاتیۆن خاوەنی کرک دوای ئەوەی کاروانێکی گرت و ماڵ و چەکەکانی تاڵان کردن، سەڵاحەین لۆمەی کرد و داوای لێکرد کە دیلەکان ئازادبکات و ماڵەکەیان بۆ بگێڕێتەوە، کاتێک ئەڕنات ڕەتی کردەوە، سەڵاحەدین ئەو کاتە لە [[دیمەشق]] بوو ھەموو سەربازەکانی کۆکردەوە و ڕۆیشت بەرەو [[ئوردن]]، لە ٢٩ی ئەیلولی ١١٨٣، لە ڕووباری ئوردن پەڕییەوە بۆ ئەوەی ھێرش بکاتە سەر بیسان کە بینی چۆڵ بوو، پاشان لایاندا بەرەو ڕۆژاوا، تا ڕێگە لە ھێزە خاچھەڵگرەکان بگرن قەڵاکانی کرک و شوبکیان گرت لە سەر ڕێگەی نابلس و چەند کەسێکیان بە دیل لێگرتن، لەو کاتانەدا ھێزە خاچھەڵگرەکان خۆیان کۆکردەوە کە گەورەترین ھێز بوو شانشین لە ھەموو شتەومەکەکانی کۆیکردبووەوە، بەڵام ھێشتا کەمتر بوو لە ھێزی [[موسڵمان|موسڵمانان]]، ئەییوبیەکان بە شێوەیەکی چاوەڕوان نەکراو کشانەوە بۆ عەین جالوت لەگەڵ بوونی چەند ھێزێکی ئەییوبی، لەگەڵ ئەمەشدا ھێرشە خاچھەڵگریەکان سەڵاحەدینی توڕەکرد، ئەرنات ئال شاتیون بەردەوام بوو لە ھێرش کردنە سەر کاروانە بازرگانیە موسڵمانەکان و ڕێگەی [[حەج]] بە کەشتیگەل لە دەریای سووردا، بۆ ئەمەش سەڵاحەدین کەشتیگەلێکی دامەزراند کە لە ٣٠ کەشتی پێک ھاتبوو بۆ ھێرش کردنە سەر [[بەیروت]] لە ساڵی ١١٨٢ز، ڕیناڵد ھەڕەشەی ھێرشکردنە سەر شارە ئیسلامیە پیرۆزەکانی [[مەککە]] و [[مەدینە]]ی ئەکرد، کە سەڵاحەدین وەڵامی ئەمەی دایەوە بە گەمارۆدانی قەڵای کرک دووجار لە ساڵی ١١٨٣ و ١١٨٤، و ڕیناڵد وەڵامی دایەوە بە تاڵانکردنی کاروانێکی حەج ساڵی ١١٨٥، پاشان سەڵاحەدین گەڕایەوە بۆ ھێرشکردنە سەر عیزەدینی میری [[موسڵ]]، بەڵام عیزەدین ھاوپەیمانی بەست لەگەڵ [[ئازەربایجان]] و شانشینی شاخدا کە ئەمانەش ھاوکات بوو لەگەڵ نەخۆشی سەڵاحەدیندا لەبەر ئەوە لە ئازاری ١١٨٦ز ڕێکەوتنی ئاشتی لەگەڵ بەستن. === شەڕی حەتین === نەخۆشیەکەی پاشا باڵدوینی چوارەم زیادی کرد و لە ساڵی ١١٨٥ز کۆچی دوایی کرد و باڵدوینی پێنجەم لە جێگەی دانرا، ئەمیش ساڵێکی نەبرد کۆچی دوایی کرد و سیبێلای دایکی دەسەڵاتی گرتە دەست، کە ئەمیش گی ئال لۆزینیانی دەست نیشانکرد بۆ پاشایەتی، لەگەڵ گرتنە دەستی دەسەڵاتی گی، جیابوونەوە کەوتە ڕیزی خاچھەڵگرەکان و فراوان بوون، ژمارەیەک لە فەرمانڕەواکان ناڕازی بوون لە وەرگرتنی دەسەڵاتی گی لەوانە ڕیمۆندی سێیەم خاوەنی تەڕابلس کە ئەمە وایلێکرد بنێرێت بۆ لای سەڵاحەدین و لەگەڵی ڕێبکەوێت کە دژایەتی نەکات و شمشێری لێ بەرز نەکاتەوە، سەلاحەدین ڕۆیشت و لە نزیک تەبریا دابەزی، و خاوەنی تەڕابلس دای بە دەستەوە، کە پاشای فەڕەنجیەکان ئەمەی بیست ھەموو سەربازەکانی کۆکردەوە بۆ ڕووبەڕوونەوەی سەڵاحەدین و خاوەنی تەڕابلسیش چووە ڕیزی فەڕەنجیەکان بۆئەوەی ئیشەکەی خۆ دابپۆشێت. [[پەڕگە:BNF, Mss fr 68, folio 399.jpg|thumb|250px|right|سوڵتان سەڵاحەدین ئەڕنات لەناو دەبات بە دەستی خۆی]] لە ٢٥ تەممووزی ١١٨٧ز، خاچھەڵگرەکان لە نزیک شاخی حەتین دابەزین، بەڵام سەڵاحەدین پێشیان کەوت بۆ ئەوێ و سوپاکەی کۆکردەوە لە بەرزاییەکانیدا لەو شوێنەی ئاوەکە ھەڵئەقوڵێت، و ئامادەسازییە جەنگییە قورسەکانی فەڕەنجیەکان ھۆکاری دواکەوتنیان بوو، کە گەیشتن ھیلاک بوون لە تینوودا، پەلاماری ھێزی سەڵاحەدینیان دا و ژمارەیەک لە ھەردوو لا کوژران، و لە سەرەتادا خاچھەڵگرەکان زۆر بە حەماس بوون بۆ بەدەستھێنانی ئاو، لە سەرەتای ڕۆژەکە سەرکەوتن بەڵام لە کۆتایی ڕۆژەکەدا ئەیوبیەکان پەرتەوازەیان کردن، و شەڕەکە چەند کاتژمێرێک بەردەوام بوو، خاچھەڵگرەکان زیانێکی گەورەیان لێکەوت زۆربەی سەربازە لاوەکانیان لە دەستدا و شا غی ئال لوزینیان و براکەی و ئەرناتی خاوەنی کرک و زۆر لە گەورە خاچھەڵگرەکانی تر بە دیل گیران، بەڵام ڕیمۆندی سێیەم ڕۆیشت بەرەو شاری سوڕ و تێیدا مایەوە. [[پەڕگە:Saladin attacks Jaffa crusades.jpg|thumb|200px|گەمارۆدانی شاری یافا لەلایەن ئەیوبیەکانەوە]] لە دوای ئەم سەرکەوتنە سەڵاحەدین دانیشت لە خێمەکەی و فەرمانی کرد بە ئامادەبوونی شاغی و براکەی و ئەرنات، خواردن و خواردنەوەی بۆ دانان، بەڵام سەڵاحەدین سوێندی خواردبوو کە ئەرنات بکوژێت لەبەر ئەوەی زۆری لە موسڵمانان کوشتبوو، داو ئەوەی فەرمانی کرد بە ئامادەکردنی ئەڕنات و داوای لێکرد موسڵمان بێت، ئەو ڕەتی کردووە و سوکایەتی بە پێغەمبەر [[محەممەد]] کرد، سەڵاحەدین شمشێرەکەی لێبەرزکردەوە و کوشتی، سەربازەکانی مەیتەکەیان ھێنایە دەرەوە و فڕیان دایە بەردەم دەرگای خێمەکە کاتێک شا غی بینی ڕەنگی تێکچوو و وای ئەزانی کە ئەویش وای لێئەکرێت، بەڵام سەڵاحەدین پێی وت کە ئەرنات زۆر ھەڵەی کردووە بەرانبەر موسڵمانان و ئازاری داون لەبەرئەوە وایلێکردووە، پاشان داوای ئامادەکردنی خێمەیەکی کرد بۆ شا و براکەی و پاسەوانی بۆ دانان، و ناردنی بۆ [[دیمەشق]] ھەتا تەواوبوونی شەڕ و فەتحی [[قودس]]. === ئازادکردنی کەنارەکانی شام === سەڵاحەدین وای ئەبینی کە ڕاستەوخۆ نەڕوات بۆ فەتحی قودس لە دوای سەرکەوتنی حەتین، وای باشتر ئەبینی کە بڕوات بۆ فەتحی شارە کەنارییەکان و پاشان ھێرش بکاتە سەر قودس، ڕۆیشت بۆ گرتنی عەککا و دیلە موسڵمانەکانی لەوێ ئازاد کرد کە زیاتر لە ٤ ھەزار کەس بوون، دەستی گرت بەسەر ھەموو شتومەک و ئازوقە و ماڵەکانیدا لەبەرئەوەی بەندەرێکی بازرگانی سەرەکی خاچھەڵگرەکان بوو و پەنجەرەیان بوو لەسەر وڵاتی دایکیان لە [[ئەورووپا]]، پاشان سەربازە ئەیوبیەکان بلاوبوونەوە لە کەنارەکەدا قەڵا و کەلو و شوێنگەکانیان ئەگرت، فەتحی نابلس و [[حەیفا]] و ناسڕە و قیساریە و سەفوڕیەیان کرد، دوای ئەوەی چۆڵکرابوو لە پیاوان بە ھۆی جەنگانیان لە خاکەکانی شەڕدا یان گیرابوون بە دیل یان ڕایانکردبوو لە بەردەم ھێزی ئەییوبی دوای ئەوەی ژمارەیان کەم بووبوو. کاتێک بنکەکانی عەککا جێگیر بوون، سەڵاحەدین ماڵەکەی دابەشکرد بەسەر خەڵکەکەدا، ھەندێک لە سەرکردە خاچھەڵگرەکانی ھێشتەوە و ھەندێک لە سەربازەکانی ئازادکردپاشان ڕۆیشت بۆ گرتنی قەڵای تەبنین دوای گەمارۆدان دەستی بەسەراگرت و دوای ئەوە ڕۆیشت سەیدای گرت. پاشان ڕۆیشت بۆ فەتحی [[بەیروت]] و دوای حەوت ڕۆژ گەمارۆدان چووە ناویەوە، ھەر لە ھەمان کاتدا ئەییوبیەکان جوبەیلیان گێڕایەوە پاشان رۆیشت بۆ فەتحی عەسقەڵان و لەڕێگەدا زۆر شوێنی گرت وەک ڕامەڵە و دراوم، و لە عەسقەلان مەنجەنیقی دامەزراند و گەمارۆی دا تا خۆیاندا بەدەستەوە پاشان غەزە و بەیت جەبرین و نەتڕون بە بێ کوشتار خۆیان دا بە دەستەوە، بەم شێوەیە سەڵاحەدین زۆربەی کەنارەکانی شامی گێڕایەوە تەنھا ھەردوو شاری تەرابلس و سوڕ و بەشێک لە میرنشینی [[ئەنتاکیە]] نەبێت. === فەتحی قودس === [[پەڕگە:BNF, Mss fr 68, folio 404.jpg|thumb|230px|right|گەمارۆدانی قودس لە لایەن سەڵاحەدینەوە]] سەڵاحەدین لە قودس مایەوە تا ھەموو کاروبارەکانی ڕێکخست و پاشان ڕۆیشت بەرەو قودس بۆ فەتحکردنی، و گەیشت لە ٢٠ی ئەیلولی ١١٨٧ز، لەلای عەین سەلوانەوە تا ئاو نزیک بێت لە سوپاکەیەوە و لە شارەکەدا ھێزێکی گەورە نەبوو بۆ بەرگری نزیکەی ١٤٠٠ سەرباز بوون، ئەوانەی تر خەڵکی ھەژاری شارەکە بوون کە ھیچ لە شەڕ و کوشتار نازانن، بالیان کوڕی بارزان یەکێک لە سوارچاکەکانی فەڕەنجیەکان بوو و کاروبارەکانی گرتبووە دەست دوای ئەوەی شا غی بەجێی ھێشتبوو، و بالیان خاوەنی شاری ڕامەڵە بوو پێشتر، سەرکردایەتی شەڕەکەی کرد و لێھاتووبوو لە بەڕێوەبردنی کوشتاردا، و ئەترسا لەوەی موسڵمانان ھەموو مەسیحی شارەکە بکوژن وەک ئەوەی خۆیان پێش زیاتر لە سەدەیەک کردیان لە کاتی گرتنی شارەکە، و داوای لە خەڵک کرد کە بەرگری لە خۆیان بکەن و کاتێک سەڵاحەدین داوای لێکرد خۆی بدات بە دەستەوە نەیکرد و سوربوو لەسەر کوشتار و شەڕ ١٤ ڕۆژ بەردەوام بوو. سەلاحەدین کە بینی شەڕەکە قورس ئەبێت، یوسف بەتیت کە یەێک بوو لە پیاوە ئەرسەدۆکسیە پیرۆزەکان، ڕایسپارد وەک نوێنەر تا مەسیحیە عەرەب و ڕۆمەکان دڵنیا بکات و بەڵێنیان پێ بدات کە سەڵاحەدین لێیان خۆشدەبێت ئەگەر یارمەتی فەڕنجیەکان نەدەن، ئەوانەی سەڵاحەدین نەیئەویست لێیان خۆش بێت ئەگەر شارەکەی فەتحکرد ھەڕەشەیان ئەکرد بە کوشتنی دیلە موسڵمانەکان کە ٤٠٠٠ کەس بوون و ھەڕەشەی ڕوخانی شوێنە پیرۆزە ئیسلامیەکانیان ئەکرد یان قوبە سەخڕە و مزگەتی قبلا کە مزگەوتی ئەقسا پێک دەھێنن، ئەگەر سەڵاحەدین لێیان خۆش نەبێت. [[پەڕگە:BalianofIbelin1490.jpg|thumb|350px|بالیان کوڕی بارزان قودس تەسلیمی سەڵاحەدین ئەکات]] سەڵاحەدین ڕاوێژی بە مەجلیسەکەی کرد و مەرجەکانی قبوڵ کرد بە مەرجێک فدیە بدەن بۆ ھەر پیاوێک ١٠ دینار و ژنان ٥ دینار و کچ و کوڕان ٢ دینار، ئەوەی لە ماوەی ٤٠ ڕۆژدا بیدات سەربەست دەبێت، ئەوەی نەیتوانی لەو ماوەیەدا بیدات پێویستە بڕوات لە شارەکە، لە شەوی میعراج لە ٢ی تشرینی یەکەمی ١١٨٧ز سەڵاحەدین چووە قودسەوە، و ڕێگەیدا بە یەھود تا بگەڕێنەوە شارەکە، و کەنیسەی قیامەی داخست بە ڕووی فەڕەنجیەکاندا لە دوای فەتحی شارەکە، و فەرمانی کرد بە چاکسازی میحرابی عومەری دێرێن و لابردنی ئاسەوارە مەسیحیەکان لە مزگەوتی ئەقسا وەک ئەو خاچەی فەڕەنجیەکان بەرزیان کردبوویەوە لەسەر مزگەوتەکە، و بەردە پیرۆزەکایان بە ئاوی گوڵ پاککردەوە و ومزگەوتەکایان ڕێکخستەوە و کردی بە خوێندنگەیەک بۆ زاناکانی [[شافعی]]، پاشان گەڕایەوە کەنیسەکەی کردەوە. موسڵمانان زۆر دڵخۆش بوون بە گەڕانەوەی قودس بۆ سەر زەوییە ئیسلامیەکان، و خەڵکێکی زۆر ئامادەبوون تا سڵاو لە سوڵتان سەڵاحەدین بکەن و ھەروەک یەکێک لە شاعیرە گەرەکان بە قەسیدەیکی گەورە پیرۆزبایی و دەست خۆشی ئەو فەتحەی لێکرد. [[پەڕگە:Français 5594, fol. 205 haut, Bataille de Tyr (1187).jpeg|thumb|220px|گەمارۆدانی سوڕ لەلایەن ھێزی ئەیوبیەوە ساڵی ١١٨٧ز]] [[پەڕگە:Siège d'Acre par Philippe Auguste.jpg|وێنۆک|220x220پیکسڵ|گەمارۆدانی عەککا]] === گەمارۆی سوڕ و عەککا === زۆربەی حاکمە فەڕەنجیەکان ڕۆیشتن بۆ شارە بەسەنگەر بەندکراوەکانی وەک ئەنتاکیە و سوڕ کە ھێشتا بە دەست خاچھەڵگرەکانەوە بوون، سوڕ یەکێک لە پاشاکانی ئەورووپا، کونوارد مەڕکیز مۆنفیراتۆ حوکمی ئەکرد و ھەروەک سوڕ گرنگیەکی ستراتیژی زیاتری ھەبوو لە قودس، لەبەرئەوە وا گومانیان ئەبرد یەکەمجار فەتحی ئەوێ بکرێت، بەڵام سوڵتان سەڵاحەدین بۆ بەرزکردنەوە ورەی موسڵمانان لە پێشدا قودسی گێڕایەوە، پاشان ڕوویکردە قەڵای سەفد و ٧ مانگ گەمارۆیدا تا ناچاری کردن قەڵاکە بدەن بەدەستەوە، سەربازە فڕەنجیەکان ڕۆیشتن بۆ سوڕ، بەم شێوەیە ھێزە فەڕەنجیەکان لە سوڕ بەھێز بوون تا توانیان ساڵێک لە بەردەم سەڵاحەدیندا بوەستن، مەڕکیز بە بەردەوامی پێداویستیەکانی شارەکەی دابین ئەکرد لە ڕۆژانی گەمارۆداندا، تا سوڵتان بێ ئومێد بوو گەمارۆی لەسەر لابرد بە ئومێدی ئەوەی لە فرسەتێکی داھاتوودا فەتحی بکات، لە ساڵی ١١٨٨ز شا غی لوزینیانی ئازادکرد. ڕۆیشتن تا لە تەڕابلس بژین پاشان ڕۆیشتن بۆ ئەنتاکیا پێش ئەوەی بڕیار بدەن بڕۆن بۆ سوڕ، بەڵام مەرکیز ڕێگەی پێنەدان لەبەرئەوە دانی نەئەنا بە شەرعیەتی شا غی. دوای ئەوەی سەڵاحەدین لە سەفەد ڕۆیشت بەردەوام بوو لە فەتحی شار و قەڵاکان، فەتحی جەبلە و لازقیە و قەڵای سەھیون و بکاس و شەغر و سەرمینیە و بەرزیە و دەرب ساک و [[کرک]] و کەوکەبی کرد، بوھمەندی سێیەم خاوەنی ئەنتاکیە ھەوڵیدا لەگەڵ سەڵاحەدین ڕێبکەوێت بۆ ماوەی ھەشت مانگ، سەڵاحەدین قبوڵی کرد بە مەرجێک دیلە موسڵمانەکان بەربدات، دوای ئەوەی فەڕەنجیەکان لە سوڕ کۆبوونەوە، ھەندێک لە ڕوھبان و قەسیسەکانیان ھەستان بە ھاندانی خەڵکەکە لەبەر لە دەستدانی بەیتولموقەدیس، ویستیان ھێرش بکەنە سەر عەککا، ھێزەکانیان کۆکردەوە و گەمارۆیان دا لە دەریا و وشکنیەوە لە ٢٨ی ئابی ١١٨٩ز، پارێزەرانی شارەکە داوای یارمەتیان لە سەڵاحەدین کرد، ناردی بۆ ھاوپەیمانەکانی داوای لێکردن خێرا فریای شارەکە بکەون، سەربازەکانی موسڵ و ئامەد و سنجار و شوێنەکانی تری وڵاتی جەزیرە و حەڕان و ڕەھا ھاتن بەدەم داواکەیەوە، ھەروەک پاشا عادلی برای ھات بە دەم داواکەوە سەربازە میسریەکان و کەشتیگەلی میسری بۆ نارد، بەم شێوەیە شەڕی گەرە کەوتەوە لە نێوانیاندا بێ ئەوەی ھیچ لایەکیان سەربکەون. [[پەڕگە:SaracensBeheaded.jpg|thumb|250px|right|شا ڕیچارد دڵی شێر، بەندە موسڵمانەکان ئەکوژێت دوای ئەوەی عەککای گرت]] === ھەڵمەتی خاچھەڵگری سێیەم === شەری حەتین و فەتحی قودس دوو ھۆکاری سەرەکی بوون بۆ ھەڵمەتی خاچھەڵگری سێیەم، پاپا گریگۆری ھەشتەم ھانی پاشاکانی ئەورووپای دا بۆ بردنی ھەڵمەتێکی خاچھەڵگری نوێ بۆ گێڕانەوەی بەیتولمەقەدیس، ئەوەی یەکەم کەس بە دەنگ داواکەوە ھات ئیمپڕاتۆری ئەڵمانی فریدریش بربروسا ئیمپڕاتۆری ڕۆمانی بوو، کە بە سوپاکەیەوە ھات لە مەجەڕ و رۆمانیاوە تا گەیشتە [[قوستەنتینیە]]، کە ئیمپڕاتۆرەکەی ئیسحاقی دووەم بە نھێنی لەگەڵ سوڵتان سەڵاحەدین ڕێکەوتبوو، کە ھیچ کامیان ڕێگە بە ھیچ ھێزێک نەدەن ھەڕەشە لە خاکی ئەویتریان بکات، بەڵام نەیتوانی ڕێگە لە سوپای ئەریدریک بگرێت لەبەر زۆری ژمارەیان، بەڵام ڕێگەی نەدا بەوەی کەرەستەی چەکیان بۆ دابینبکرێت، فریدریش ناردی بۆ لای سوڵتانی سەلجوقی ڕۆمی، قلج ئەرسەلان تا بە خاکەکانیاندا تێپەڕ ببێت، ئەویش ڕێگەی دا لە ھەمان کاتدا نامەی پۆزشی نارد بۆ سەڵاحەدین و وتی نەیتوانیووە ڕێگەیان لێبگرێت، سەڵاحەدین ئاگادار کرا لە کاتێکدا گەمارۆی عەککای ئەدا. لەگەڵ ئەوەشدا ھەڵمەتەکەی فریدریش شکستی خوارد لەوەی بگاتە ڕۆژھەڵات، لەبەر دووری ماوەکە و ھاتنی زستان و کەمی کەرەستە و بەرگری ھەندێک لە ئەمیری ناوچەکان، بەتایبەت دوای ئەوەی ئیمپڕاتۆری ڕۆم، ئیسحاقی دووەم ڕێگەی کرد لەوەی کەرەستەیان بۆ دابین بکرێت، لەگەڵ نوقمبوونی فریدریش خۆی لە یەکێک لە ڕوبارەکاندا لە نزیک ئەنتاکیە، و ئەو ناکۆکیانەی بەجێما لە دوای بۆ جێگەگرتنەوەی، شکست ھێنانی ئەم ھەڵمەتە وەک مژدەیەک بوو بۆ سەربازگە موسڵمانەکانی بەرگریان لە عەککا ئەکرد. ھەڵمەتەکە لێرەدا نەوەستا، بەڵکو دووان لە پاشا گەرەکانی تری [[ئەورووپا]] ھاتن بە دەنگیەوە کە ئەوانیش ریچاردی یەکەم (ناسراو بە شێردڵ/Lionheart) پاشای [[ئینگلتەرا]] و فیلیپ ئۆگستەس پاشای [[فەڕەنسا]] بوون، ڕیچارد سێ ھەزار بەندی موسڵمانی کوشت کە ژن و مناڵیان لە نێودا بوو، سەڵاحەدین وەڵامی دایەوە بە کوشتنی ھەموو ئەو فەڕەنجیانەی لە نێوان ٢٨ ئاب و ١٠ی ئەیلولدا گرتبوونی، لە ٧ی ئەیلولی ١١٩١ز، سوپای سەڵاحەدین و خاچھەڵگرەکان دایان بەیەکدا لە شەری ئەرسوف کە سەلاحەدین شکا، بەڵام خاچھەڵگرەکان نەیانتوانی بڕۆنە ناوەوە و لە کەنارەکەدا مانەوە، و شەڕ مایەوە لە نێوان ھەردوولادا، و ھەموو ھەوڵی فەڕنجەکان بۆ گرتنی قودس شکستی ھێنا. ڕیچارد دوای ئەوەی لە جەنگی ئەرسوف شکا، ویستی بەرەو عەسقەلان (شارێکە لە فەڵەستینی داگیرکراو) بڕوات، سەلاحەدین بەمە ئەزانێ و شارەکە چۆڵ ئەکات. کە ڕیچارد ئەگاتە ئەوێ و ئەبینە چۆڵ و ڕوخاوە ناچار ئەبێت بگەڕێتەوە بۆ '[[یافا]]' (دیسان کەنارە شارێکی ئیسرائیلی ئێستایە) لەوێ سەلاحەدین پەلاماری ئەدات و تەواو سوپاکەی تێک ئەشکێنێت کە ئەوترێت ئەمێننەوە سەر ٢٠٠٠ چەکدار و ٥٠ سوارێک. ئەمە وا ئەکات ڕیچارد ھەوڵی گرتنی قودس بە دوور بزانێت.<ref>[[:en:Saladin#Third Crusade|ویکی ئینگلیزی]]، دوا سەردان ١٠٫٤. ٢٠١٤</ref> دەربارەی ئەوەی کە ئایا سەلاحەدین میوە و بەفری ناردوە بۆ ڕیچارد کاتێ نەخۆش ئەکەوێت، یان داوا ئەکات، ڕای جیاواز ھەن. لانی کەم ئەم سەرچاوەیە<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bishop|یەکەم=Morris|سەردێڕ=The Middle Ages|ناونیشان=https://archive.org/details/middleages00bish_0|ساڵ=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=Houghton Mifflin Harcourt|شوێن=Boston, Mass.|ژپنک=٠-٦١٨-٠٥٧٠٣-X|پەڕە=[https://archive.org/details/middleages٠٠bish_٠/page/١٠٢ ١٠٢]}}</ref> ئەڵێت کاتی ڕیچارد لە جەنگدا ئەکەوێت و سەلاحەدین بەمە ئەزانێت، جوتێ ئەسپی بۆ ئەنێرێت، و کاتێکیش نەخۆش ئەکەوێت و تای لێ دێ، سەلاحەدین بەفر و میوەی بۆ ئەنێرێت. ھەمان سەرچاوە بە پێچەوانەی سەرچاوەی دیکەوە ئەڵێ گوایە پێشنیاری شوکردنی خوشکی ڕیچارد بە برای سەلاحەدین لە وەڵامی ئەم بەخشندەییەی سەلاحەدیندا بوە. دوای ئەوە ھەردوولا ڕێکەوتن لە ١ی ئەیلولی ١١٩٢ کە بە ڕێکەوتنی ڕەمڵا ناسراوە بۆ ماوەی سێ ساڵ و ھەشت مانگ بەردەوام بێت، کە بەپێی ئەمە شانشینی خاچھەڵگری تەنھا لە یافا و سوڕ دەبێت، قودس لە دەستی موسڵمانان دەبێت بەڵام ڕێگە بە حەجی مەسیحیەکان ئەدەن، لەو کاتانە پەیوەندی سەڵاحەدین لەگەڵ ڕیچاردا ڕیزلێنانی لە خۆ ئەگرت و دوور بوو لە ڕکەبەری سەربازی، و کاتێک ڕێکەوتنەکە کرا سەلاحەدین ڕۆیشت بۆ قودس دیوارەکانی سەنگەربەند کرد، خوێندنگە و نەخۆشخانەی تیا دامەزراند، مانگی ڕەمەزانی ساڵی ٥٨٨ک لەوێ بەسەر برد پاشان ڕۆیشت بۆ دیمەشق و دوایین ڕۆژەکانی لەوێ بەسەر برد. [[پەڕگە:Damascus-SaladinTomb.jpg|thumb|210px|ئارامگەی سەڵاحەدین لە دیمەشق]] == کۆچی دوایی == ڕووبەڕووبوونەوە لەگەڵ شا ڕیچارد و پەیماننامەی ڕامەڵە دوایین ئیشی سەڵاحەدین بوون، لە دوای ڕۆیشتنی ڕیچارد بە ماوەیەکی کەم سەڵاحەدین توشی نەخۆشی بوو لە ٢٠ی شوباتی ١١٩٣ز، وردە وردە نەخۆشیەکی زیادی کرد تا کۆچی دوایی کرد لە ٣ی ئازاری ١١٩٣ز، بە مردنی موسڵمانان کۆبوونەوە بە تایبەت دیمەشقیەکان زۆری بۆ ئەگریان، نوێژیان لەسەر کرد و زۆر بەداخ بوون بۆی تەنانەت فەڕەنجیەکان بەداخ بوون، نێژرا دوای نوێژی عەسری ھەمان ڕۆژ لە نزیک [[مزگەوتی ئەمەوی]] لە دیمەشق لەلای پاشا [[نورەدین زەنگی]]ەوە، و کاتێک خەزێنە تایبەتەکانی کرایەوە بینرا ماڵی تەواوی تیا نیە بۆ بەڕێکردنی جەنازەکەی، و ھیچ ماڵ و موڵکێکی بەجی نەھێشت و زۆربەی لە خێردا بەخشیبوو. == دەوڵەتی ئەیوبی لە دوای سەڵاحەدین == سەڵاحەدین پێش مردنی دەوڵەتەکەی دابەش کرد لە نیوان کوڕەکانی و ئەندامانی خێزانەکەی، میرنشینی دیمەشقی دا بە ئەفزەڵ نورەدین عەلی کوڕە گەورەی و وەسیەتی بۆ کرد بە دەسەڵات، میسری دا بە عەزیز عوسمانی کوڕی، حەلەبی دا بە زاھیر غازی غەیاسەدینی کوڕی، کرک و شوبک و وڵاتی جعبر و چەند شارێکی تری لای فوڕاتی بە جێھێشت بۆ عادلی برای، حەمای دا بە کوڕی براکەی محەممەد کوڕی تەقیەدین عومەر، و حومس و ڕەحبە و ئەوانی تری دا بە حەفیدی شێرکۆی مامی، [[یەمەن]]یش بە زوھەیرەدینی برای، بەڵام ناکۆکی نیوان کوڕەکانی سەڵاحەدین وایکرد کە عادلی مامیان لایبردن و دەوڵەتی ئەییوبی یەکخست لە ژێر ئاڵاکەیدا، وەک ئەوەی سەڵاحەدین پێشتر کردی، عادل خاکەکانی دابەشکرد لە نیوان کوڕەکانیدا و ھێشتا لە ژیندا مابوو، بەڵام ئەم برایانە بوو بە ناکۆکیان دوای مردنی باوکیان، لەگەڵ ئەوەی کە خاچھەڵگرەکان سودمەند ئەبوون لەم ناکۆکیانە، مناڵەکانیشیان لە دوای خۆیان بە ھەمان شێوە بوون ھەتا (ساڵح ئەیوب) حەفیدی عادل دەرکەوت، جارێکی تر دەوڵەتی سەڵاحەدینی لە ژێر ئاڵای خۆیدا یەکخست، لە دوای مردنی ساڵح ئەیوب تۆران شای کوڕی دەسەڵاتی گرتە دەست، بەڵام مەمالیکەکانی گەلەکۆمەیان لێکرد و کوشتیان بەمەش دەوڵەتی ئەییوبی کۆتایی پێھات و دەوڵەتی [[مەمالیکەکان]] دامەزرا. == سەڵاحەدین لە میراتدا == === لە ڕۆژھەڵاتدا === [[پەڕگە:Coat of arms of Egypt (Official).svg|thumb|150px|دروشمی ئێستای میسر دۆزرایەوە لە قەڵای سەڵاحەدین لە قاھیرە]] لەگەڵ ئەوەی ئەو دەوڵەتەی سەڵاحەدین بنیاتی نا زۆر نەمایەوە، بەڵام سەڵاحەدین لە وشیاری ئیسلامیدا بە ئازادکەری قودس ئەژمێررێت، لەگەڵ بەرزبوونەوەی ھەستی نەتەوەیی عەرەبی لە سەدەی بیستدا، و لەگەڵ بوونی ناکۆکی عەربی ئیسرائیلی، پاڵەوانیتی و سەرکردایەتی سەڵاحەدین گرنگیەکی نوێی بە دەست ھێنا لە ئازادکرنیدا بۆ قودس لە دەستی خاچھەڵگرەکان سەرچاوەیەکی ئیلھامە بۆ ئۆپزسیۆنی عەرەبی نوێ دژی [[سەھیۆنیەت]]، ھەروەھا دروشم و کەسایەتی سەڵاحەدین دانراوە لە پڕۆگرامی خوێندنی دەوڵەتە عەرەبیەکاندا، ھەروەک ھەزاران کتێب لەسەر ژیانی دانراون، و شانۆ و [[دراما]] و نواندنی لەسەر کراوە. لەگەڵ ھەموو ئەمانەدا، سەیری یەکڕێزی جیھانی عەرەبی لە ژێر ئاڵای سەلاحەدین ئەکرێت وەک ھێمایەک بۆ یەکڕیزیەکی نوێ کە نەتەوەییە عەرەبە تازەکان ھەوڵیان بۆ ئەدا، بە سەرکردایەتی جەمال ھەبدول ناسڕ، لەبەر ئەوە دروشمی سەڵاحەدین بوو بە دروشمی شۆڕشی میسر، پاشان بوو بە دروشمی چەند دەوڵەتێکی تر وەک [[عێراق]] و [[فەلەستین]] و [[یەمەن]] و [[سوریا]]، لە عێراقدا شارێک بە ناوی سەڵاحەدینەوە ناونراوە ھەروەھا [[زانکۆی سەڵاحەدین]] لە شاری [[ھەولێر]] بەناوی ئەوەوە ناونراوە. ژمارەیەکی کەم بینا ماونەتەوە تا ئێستا کە لە سەردەمی سەڵاحەدین دروستکراون لە ناو شارە نوێکاندا، سەلاحەدین یەکەم کەس بوو قەڵای قاھیرەی دامەزراند ھەروەھا قەڵای سەربازی دروستکرد لە سینا کە ئەڕوانێت بەسەر ڕێگەی ئەو کاروانانەی [[میسر]] بە [[رۆژھەڵاتی ناوەڕاست|رۆژھەڵاتی ناوەڕاستەوە]] ئەبەستن، زۆر لە موسڵمانان مناڵەکانیان ناوئەنێن (سەڵاحەدین) بە ناوی ئەم سەرکردەیەوە، لە کاتێکدا ئەم ناوە وەک نازناوێک بە سوڵتان ئەیوبی درا دوای ئەوەی [[دەوڵەتی فاتیمی]] ڕوخاند و جەنگا لەگەڵ خاچھەڵگرەکان. === لە ڕۆژئاوادا === لەگەڵ ئەوەی سەڵاحەدین دوژمنیان بوو بەڵام لە وشیاری ئەوروپیدا وەک نمونەی سوارچاکێکی جوامێر ماوەتەوە کە ھەموو ڕەوشتەکانی سوارچاکی تیایە بە تێگەیشتنی ئەوروپی، تەنانەت داستانێکی شیعری ھەیە لە سەدەی چواردەدا وەسفی پاڵەوانتیەکانی سەڵاحەدین ئەکات، لەگەڵ ئەو کوشتارگەیەی خاچھەڵگرەکان کردیان لە دژی موسڵمانان دوای ئەوەی قودسیان داگیر کرد ساڵی ١٠٩٩ز، سەڵاحەدین لە مەسیحیە ڕۆژئاواییەکان خۆشبوو ڕێگەی دان بڕۆن، لەگەڵ ئەوەی ئەیانتوانی ئەو فدیەیە بدەن کە لەسەریان داینابوو، ھەروەک مامەڵەی جوانی ئەرسەدۆکسیەکانی ئەکرد لەبەر ئەوەی ئەوان لە دژی غەزوی ئەوروپی خاچھەڵگری بوون. لەگەڵ جیاوازی بیروباوەڕیاندا سەرکردە مەسیحیەکان ستایشی سەڵاحەدینیان کردووە، بەتایبەت ڕیچارد دڵی شێر، وتویەتی؛ سەرکردەیەکی مەزنە، بە بێ شک مەزنترین و بەھێزترین سەرکردەیە لە جیھانی ئیسلامیدا، سەڵاحەدینیش لە وەڵامدا وتویەتی ھیچ سەرکردەیەکی مەسیحی نیە لە ڕیچارد ئەشرەفتر بێت، و لە دوای ڕێکەوتننامەی ڕامەڵە، سەڵاحەدین و ڕیچارد دیاریان گۆڕیوەتەوە وەک ھێمایەک بۆ ئەو ڕێزەی بۆ یەکتر ھەیانبووە لەگەڵ ئەوەی یەکتریان نەبینیبوو ڕووبەڕوو.{{ژێدەر پێویستە}} مێژونوسە ئەوروپیەکان دەربارەی ئەڵێن؛ (ڕێز ودانایی و لەسەرخۆییەکەی و پاکی و لیبرالیەتیەکەی بوو کە وەک ئیلھامێک بووە بۆ مێژنووسە کۆنەکانمان، ئەو ڕێزەی بەدەستی ھێناوە لە سوریای فەڕەنجی کەمتر نەبووە لەوە کە لە خاکی ئیسلامدا ھەیبووە).{{ژێدەر پێویستە}} [[پەڕگە:RichardSaladin.jpg|center|600px|thumb|وێنەیەکی سەڵاحەدین و شا ڕیچارد دڵی شێر لە ڕووبەڕووبونەوەدا، سەدەس ١٣ کێشراوە]] لە دیارترین ئەو ئیشە ھونەریانەی کە لەسەر کەسایەتی سەڵاحەدین کراون، فیلمی سینەمایی ([[شانشینی بەھەشت (فیلم)|شانشینی بەهەشت]]) Kingdom of Heaven لە دەرھێنانی دەرھێنەری بەریتانی ڕیدلی سکوت، کە پێشوازیەکی گەرمی لێکرا لە جیھانی عەرەبی ئیسلامی، کە بە ئەمانەتەوە وێنەی سەڵاحەدینی کێشابوو و لایەنە سوارچاکی و بەڕێزییەکەی دەرخستبوو. لە ھەمان کاتدا بەپێی ھەندێک سەرچاوە، لە ماوەی [[شەری جیھانی یەکەم|شەری جیھانی یەکەمدا]] سەرکردەی بەریتانی، ئیدمۆند ئەلنبی بە شانازییەوە ڕایگەیاند (ئەمڕۆ شەڕی خاچھەڵگری تەواو بوو) شمشێرەکەی بەرز کردەوە بەلای پەیکەری سەڵاحەدینی ئەیوبی دوای دەستگرتنیان بەسەر دیمەشقدا، کەئەم دەربڕینە لە ئیدمۆند نەبوویەوە بە دێژایی ژیانی، ئەوەبوو کە زۆر بە توندی ڕەتی ئەوانەی ئەدایەوە کە داگیرکردنی فەلەستین لە ساڵی ١٩١٧ بە ھەڵمەتی خاچھەڵگری دابنرێت، ساڵی ١٩٣٣ ئیدمۆند وتی گرنگی قودس لە گرنگیە ستراتیژیەکەیەتی و ھیچ پاڵنەرێکی ئاینی نیە بۆ ئەو مەبەستە،<ref>Jonathan Phillips, Holy Warriors: a modern History of the Crusades (London,2009),pp.327–331.</ref> ڕۆژنامەی بەریتانی ئاھەنگیان گێڕا بۆ داگیرکردنی [[شام]] بە وێنەیەکی کاریکاتێری ڕیچارد دڵی شێ رسەیری قودس ئەکا و لە ژێریدا نوسراوە؛ «دوا جار، ئاواتەکەم ھاتەدی»،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://blog.milliyet.com.tr/Blog.aspx?BlogNo=225248 |سەردێڕ=Bundan iyisi Şam'da kayısı / Gezi – Tatil / Milliyet Blog |ڕێکەوتی سەردان=٦ی حوزەیرانی ٢٠١١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170918021247/http://blog.milliyet.com.tr/Blog.aspx?BlogNo=225248 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دوای ئەوەی ھنری غوری فەڕەنسی چووە ناویەوە لە حوزەیرانی ١٩٢٠، بەلای ئارامگەی سەڵاحەدین ئەییوبیدا ھاواری کرد (ھەستە ئەی سەڵاحەدین، ھاتینەوە، بوونی من لێرە سەرکەوتنی خاچە بەسەر ھیلالدا).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://worldpolicy.org/journal/articles/wpj06-1/coda.html |سەردێڕ=World Policy Journal – Winter 2006 {{!}} World Policy Institute |ڕێکەوتی سەردان=٦ی حوزەیرانی ٢٠١١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170412062940/http://www.worldpolicy.org/journal/articles/wpj06-1/coda.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی نیسانی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>-{{سوور|کۆمەڵێ سەرچاوەى تر:-}} * سەڵاحەدینی ئەیوبی، نوسینی/ د. علی محمد الصلابی، وەرگێڕانی/ جەمیل قادر * [[:ar:صلاح الدين الأيوبي|ویکیپیدیای عەرەبی]] * [[:en:Saladin|ویکیپیدیای ئینگلیسی]] * [http://www.nashiri.net/component/content/article/4129.html أشرف صالح، المصاھرة السیاسیة بین التاجین الأیوبی والإنگلیزی.] * [http://www.ahewar.org/debat/show.art.asp?aid=175736 أشرف صالح، الشخصیة الرومانتیکیة فی عصر الحروب الصلیبیة: صلاح الدین الأیوبی.] * [http://saaid.net/book/11/4268.rar الدبلوماسیة الأیوبیة الصلیبة (١١٩١-١١٩٢).] * [http://www.3dmekanlar.com/ar/tomb-of-saladin.html '''أماکن ثلاثیة الأبعاد:''' جولة افتراضیة ثلاثیة الأبعاد فی قبر صلاح الدین الأیوبی.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110811042328/http://www.3dmekanlar.com/ar/tomb-of-saladin.html |date=١١ی ئابی ٢٠١١ }} * [http://www.youtube.com/watch?v=wO8uWnJU97o نشید "صلاح الدین یا أملاً"] من موقع [[یوتیوب]].</ref> ==دراوەکانی سەڵاحەدین== ===دراوەکانی سەڵاحەدین لە بلاد الأکراد (کوردستان) و جەزیرە=== [[File:Coin of Saladin, Nisibin mint, 578 H (Obverse and reverse).jpg|thumb|300px|دراوی سەڵاحەدین لە [[نسێبین|نوسەیبین]]، بەرواری ٥٧٨ی کۆچی (١١٨٢/٣ی زایینی)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Copper alloy dirham of Saladin, Nisibin, 578 H. |ناونیشان=https://numismatics.org/collection/0000.999.7979 |وێبگە=numismatics.org |بڵاوکەرەوە=[[American Numismatic Society]] |زمان=en |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130082518/https://numismatics.org/collection/0000.999.7979 |url-status=dead }}</ref>]] [[File:Dirham of Saladin, 1215-1216.jpg|thumb|upright=1.35|سەڵاحەدین لەسەر درهەمێکی دوای مردنی کە لە سەردەمی ئەشرەف مووسا ئەییووبی چاپکراوە، کە لەسەری نووراوە: "شای سەرکەوتوو،ڕاستودروستی جیهان و دین، یوسف کوڕی ئەیوب". لە ١٢١٥ز، لە [[فارقین|میافارقین]] چاپکراوە. سکەی هەمان شێوە لە سەردەمی فەرمانڕەوای ئەودا چاپکرابوو.<ref name=":0" /><ref name=":1" />]] ===دراوەکانی سەڵاحەدین لە شام=== [[File:Ayyubids. Egypt. al-Nasir I Salah al-Din Yusuf (Saladin). 1169-1193 CE. Citing Abbasid caliph an-Nasir. Dimashq (Damascus) mint. Dated AH 583 (1187-1188 CE).jpg|thumb|upright=1.5]] == تێبینییەکان == {{notelist}} ==ئاماژەپێکردنەکان== * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣}}{{سەرچاوەکان|٢}}<br />{{تووڵی دەروازە|مێژووی ئیسلام|ئیسلام|شەڕ|ژیاننامە|کوردستان|شمشێربازی|ڕۆژھەڵاتی ناوین|عێراق|سووریا}} ==سەرچاوەکان== ===سەرچاوە سەرەکیەکان=== * {{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Baha ad-Din ibn Shaddad|بەستەری نووسەر=Baha ad-Din ibn Shaddad|ساڵ=٢٠٠٢|translator-first=D.S. |translator-last=Richards|سەردێڕ=The Rare and Excellent History of Saladin|بڵاوکەرەوە=Ashgate|ژپنک=٩٧٨-٠٧٥٤٦٣٣٨١٥|ref={{harvid|Baha ad-Din|2002}}|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration|ناونیشان=https://archive.org/details/rareexcellenthis00dsri}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Imad ad-Din al-Isfahani|editor=C. Landberg|ساڵ=١٨٨٨|سەردێڕ=Conquête de la Syrie et de la Palestine par Salâh ed-dîn|ناونیشان=https://archive.org/details/conqutedelasyri01landgoog|بڵاوکەرەوە=Brill|زمان=fr|بەستەری نووسەر=Imad ad-Din al-Isfahani}} ===سەرچاوە دووەمیەکان=== * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Briggs |یەکەم=M. S. |ڕێکەوت=١٩٢١|سەردێڕ=The Architecture of Saladin and the Influence of the Crusades (A.D. 1171–1250) |journal=The Burlington Magazine for Connoisseurs |بەرگ=٣٨|issue=214 |پەڕەکان=١٠–٢٠|jstor=861268 |ناونیشان=http://www.jstor.org/stable/861268}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Chase |یەکەم١=Dan K. |editor1-last=Magill |editor1-first=Frank N. |سەردێڕ=Dictionary of World Biography: The Middle Ages |ڕێکەوت=١٩٩٨|بڵاوکەرەوە=Routledge |شوێن=Abingdon and New York |ژپنک=١-٥٧٩٥٨-٠٤١-٦|پەڕەکان=٨٠٩–٨١١|chapter-url=https://books.google.com/books?id=CurSh3Sh_KMC&pg=PA809 |chapter=Saladin}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Dunphy |یەکەم=Graeme |سەردێڕ=History as Literature: German World Chronicles of the Thirteenth Century in Verse |ساڵ=٢٠٠٣|شوێن=Kalamazoo}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Eddé|یەکەم=Anne-Marie|ئەوانی تر=tr. Todd, Jane Marie|سەردێڕ=Saladin|ناونیشان=https://archive.org/details/saladin0000edde|بڵاوکەرەوە=Harvard University Press|شوێن= London|ساڵ=٢٠١١|ژپنک=٩٧٨-٠٦٧٤٠٥٥٥٩٩}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ehrenkreutz|یەکەم=Andrew S.|سەردێڕ=Saladin|ناونیشان=https://archive.org/details/saladin0000ehre|بڵاوکەرەوە=State University of New York Press|شوێن=Albany|ساڵ=١٩٧٢|ژپنک=٠٨٧٣٩٥٠٩٥X}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gabrieli|یەکەم=Francesco|نووسەر٢=Costello, E. J. |سەردێڕ=Arab historians of the crusades|بڵاوکەرەوە=Routledge & Kegan |شوێن= London|ساڵ=١٩٨٤|پەڕە=٣٦٢|ژپنک=٩٧٨-٠٧١٠٢٠٢٣٥٢}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gillingham|یەکەم=John|سەردێڕ=Richard I|بڵاوکەرەوە=Yale University Press|شوێن=New Haven|ساڵ=١٩٩٩|زنجیرە= Yale English Monarchs|پەڕە=٣٧٨|ژپنک=٩٧٨-٠٣٠٠٠٧٩١٢٨}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Grousset |یەکەم=René|ئەوانی تر=tr. Lindsay, Noël|سەردێڕ=The epic of the Crusades|ناونیشان=https://archive.org/details/epicofcrusades0000grou |بڵاوکەرەوە=Orion Press|شوێن=New York|ساڵ=١٩٧٠}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Halverson |یەکەم١=Jeffry R. |دوایین٢=Corman |یەکەم٢=Steven R. |دوایین٣=Goodall |یەکەم٣=H.L. Jr. |سەردێڕ=Master Narratives of Islamist Extremism |ناونیشان=https://archive.org/details/masternarratives0000halv |ڕێکەوت=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Palgrave Macmillan |ژپنک=٩٧٨-٠٢٣٠١١٧٢٣٥|پەڕە=[https://archive.org/details/masternarratives٠٠٠٠halv/page/n٢١٤ ٢٠١]}} * {{EI2|last=Humphreys|first=R. Stephen|title=Masūd b. Mawdūd b. Zangī|volume=6|pages=780–782|url=http://dx.doi.org/10.1163/1573-3912_islam_SIM_5028}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lane-Poole|یەکەم=Stanley|بەستەری نووسەر=Stanley Lane-Poole |سەردێڕ= Saladin and the Fall of the Kingdom of Jerusalem|بڵاوکەرەوە=[[G. P. Putnam's Sons]]|شوێن=London|ساڵ=١٩٠٦|زنجیرە= Heroes of the Nations |ناونیشان= https://archive.org/details/bub_gb_M7pIVpjuyw0C|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠١٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١= Lyons |یەکەم١= Malcolm Cameron |دوایین٢= Jackson |یەکەم٢= D. E. P. | ساڵ = ١٩٨٢| سەردێڕ = Saladin: The Politics of the Holy War | بڵاوکەرەوە = Cambridge University Press |شوێن= Cambridge | ناونیشان = {{Gbooks|hGR5M0druJIC|plainurl=yes}} | ژپنک = ٠٥٢١٣١٧٣٩٨}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Minorsky|یەکەم=Vladimir|بەستەری نووسەر=Vladimir Minorsky|ساڵ=١٩٥٣|سەردێڕ=Studies in Caucasian history|شوێن=London|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Nicolle |یەکەم١=David |سەردێڕ=Saladin |ڕێکەوت=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Publishing |ژپنک=٩٧٨-١-٨٤٩٠٨-٣١٨-٨|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Ija3CwAAQBAJ |زمان=en}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= The Churches of the Crusader Kingdom of Jerusalem: A–K (excluding Acre and Jerusalem)| بەرگ =I |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=BgQ6AAAAIAAJ|یەکەم =D.|دوایین =Pringle|بەستەری نووسەر=Denys Pringle|ساڵ=١٩٩٣|ژپنک=٠-٥٢١-٣٩٠٣٦-٢|بڵاوکەرەوە=[[Cambridge University Press]]}} * {{EI2 |last=Richards |first=D.S. |article=Sālāḥ al-Dīn |volume=8 |pages=910–914}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Riley-Smith |یەکەم١=Jonathan |سەردێڕ=The Crusades: A History |ڕێکەوت=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Yale University Press |edition=Second |ژپنک=٩٧٨-٠٣٠٠١٠١٢٨٧|ناونیشان=https://archive.org/details/00book837650140}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Riley-Smith |یەکەم١=Jonathan |سەردێڕ=The Crusades, Christianity and Islam |ناونیشان=https://archive.org/details/crusadeschristia00jona |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |بڵاوکەرەوە=Columbia |ڕێکەوت=٢٠٠٨|ژپنک=٩٧٨-٠٢٣١٥١٧٩٤٢}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Rossoff|یەکەم=David|سەردێڕ=Where heaven touches earth: Jewish life in Jerusalem from medieval times to the present |editor= Linas, Eli|بڵاوکەرەوە=Guardian|شوێن=Jerusalem|ساڵ=٢٠٠١|ژپنک=٩٧٨-٠٨٧٣٠٦٨٧٩٦}} * {{TDV Encyclopedia of Islam|first=Ramazan|last=Şeşen|title=Selâhaddîn-i Eyyûbî |volume=36|url=https://islamansiklopedisi.org.tr/selahaddin-i-eyyubi||pages=337–340}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Runciman|یەکەم=Steven|بەستەری نووسەر=Steven Runciman|سەردێڕ=A History of the Crusades: The Kingdom of Jerusalem and the Frankish East 1100–1187|بڵاوکەرەوە= Penguin|شوێن=London|ساڵ=١٩٩٠|edition=2nd|بەرگ=٢|ژپنک=٩٧٨-٠١٤٠١٣٧٠٤٠}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Scharfstein|یەکەم١=Sol|دوایین٢=Gelabert|یەکەم٢=Dorcas |سەردێڕ= Chronicle of Jewish history: from the patriarchs to the 21st century|ناونیشان=https://archive.org/details/chronicleofjewis0000scha|شوێن=Hoboken, NJ|بڵاوکەرەوە=KTAV Pub. House|ساڵ=١٩٩٧|ژپنک=٠-٨٨١٢٥-٦٠٦-٤|oclc=٣٨١٧٤٤٠٢}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Spevack |یەکەم=Aaron |سەردێڕ=The Archetypal Sunni Scholar: Law, Theology, and Mysticism in the Synthesis of Al-Bajuri |بڵاوکەرەوە=State University of New York Press |ساڵ=٢٠١٤|ژپنک=٩٧٨-١٤٣٨٤٥٣٧١٢|پەڕە=٤٤|orig-date=2008}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Tabbaa |یەکەم١=Yasser |سەردێڕ=Constructions of Power and Piety in Medieval Aleppo |ڕێکەوت=١٩٩٧|بڵاوکەرەوە=Pennsylvania State University Press |شوێن=University Park |ژپنک=٠-٢٧١-٠١٥٦٢-٤|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=30kb0G15IH8C}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ter-Ghevondyan|یەکەم=Aram N.|بەستەری نووسەر=Aram Ter-Ghevondyan|script-title=hy:Արաբական Ամիրայությունները Բագրատունյաց Հայաստանում |trans-title=The Arab Emirates in Bagratuni Armenia|بڵاوکەرەوە = Armenian Academy of Sciences|شوێن= Yerevan|ساڵ=١٩٦٥|زمان=hy}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Wapnewski |یەکەم=Peter |سەردێڕ=Walther von der Vogelweide. Gedichte. |بڵاوکەرەوە=Fischer |ساڵ=١٩٦٢|شوێن=Frankfurt am Main |زمان=de}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Willey |یەکەم=Peter |سەردێڕ=The Castles of the Assassins |ناونیشان=https://archive.org/details/castlesofassassi0000will_o7u4 |ڕێکەوت=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=Craven Street Books |ژپنک=٩٧٨-٠٩٤١٩٣٦٦٤٤}} * {{Saladin in Egypt}} {{پۆلی کۆمنز|Saladin}} [[پۆل:کورد]] [[پۆل:مردووانی ١١٩٣]] [[پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١١٣٠]] [[پۆل:موسڵمانانی کورد]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١١٣٨]] [[پۆل:سووریا لە سەدەی ١٢یەم]] [[پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:کوردەکانی سەدەی ١٢یەم]] [[پۆل:سوڵتانە ئەیووبییەکان لە میسر]] [[پۆل:مانگیلەی بەپیت]] [[پۆل:مێژووی عێراق]] [[پۆل:مێژووی شام]] [[پۆل:مێژووی سووریا]] [[پۆل:مێژووی مووسڵ]] [[پۆل:مێژووی فەلەستین]] [[پۆل:ئەشعەرییەکان]] [[پۆل:سۆفییە سوننەکان]] [[پۆل:نوێکەرەوەکان]] [[پۆل:موسڵمانەکانی سەدەی ١٢ەم]] [[پۆل:فەرمانڕەوا کوردەکان]] [[پۆل:سەڵاحەدینی ئەیووبی]] 107b1hiq0l0dnp52cqakbpfp66w8jns 0 3400 1669128 1651280 2026-09-17T01:37:08Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1669128 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = سەنگاو | ناوی_خۆماڵی = Sangaw | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[شارەدێ]] | وێنە =|وێنۆک | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی شارەدێی سەنگاو | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی نیسانی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای چەمچەماڵ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی سەنگاو]](ناوەند) | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 832 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''سەنگاو''' شارەدێیەکە، کەوتووەتە [[ناحیەی سەنگاو]](ناوەند)، [[قەزای چەمچەماڵ]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئاغجەلەر ناوەندی [[ناحیەی سەنگاو]]ە. == ناو == == جوگرافیا == '''سەنگاو''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[خدری سەروو]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[قەڵای شێخ ڕەشید]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کرپچنە]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[میرەیی حەوزەوار]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == <ref>کتێبی ناوچەی کەرکووک، دوکتۆر نووری تاڵەبانی.</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> * [[ناحیەی سەنگاو]] {{گوندەکانی قەزای چەمچەماڵ}} {{پارێزگای سلێمانی}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{شار، شارۆچکە و شارەدێیەکانی ھەرێمی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 3lrqgdj46wwfjqjy2yzue6lx7to9g1k 0 6043 1669318 1219021 2026-09-17T10:38:30Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1669318 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Mustafa Barzani in Mahabad establishing Kurdish government.jpg|thumb|سەیفی قازی، ڕاوەستاو لە خوارەوە لای ڕاست سێیەمین کەس؛ لەپەنا [[مەلا مستەفا بارزانی]] کە چوارەمین کەسە لەلای ڕاستەوە]] '''محەممەد حوسێن سەیفی قازی''' ناسراو بە '''حەمەحوسێن ‌‌‌‌‌‌‌خان''' (١٩١١ لە [[مەھاباد]] – ٣٠ی ئازاری ١٩٤٧ لە مەھاباد) بازرگان، پێشمەرگەیەکی کورد و وەزیری جەنگی [[کۆماری کوردستان]] بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سەیفی قازی لە بازرگانییەوە بۆ وەزیری جەنگی كۆماری كوردستان‌|ناونیشان=https://www.peyserpress.com/detail/7132|بڵاوکەرەوە=پەیسەرپرێس|ڕێکەوت=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> ئامۆزای [[قازی موحەممەد]] و یەکێک لە دامەزرێنەرانی [[حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران|حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران]] بوو. باوکی حەمەحوسێن خان ناوی میرزا حەسەن سەیفولقوزات بووە،<ref>ژیان و شێعرە کوردییەکانی سەیفولقوزاتی قازی </ref> لە ھۆنراوە و نووسیندا دەستێکی باڵای ھەبووە، ھۆنراوەکانی بە کوردی و فارسی لە کاتی خۆیدا دەستاودەست دەگەڕان و لە ناو خەڵکدا زۆر بەنرخ بوون. لە سەردەمی کۆماری کوردستاندا، کرا بە وەزیری بەرگری. شەوی ٣٠ی ئازاری ١٩٤٧، [[قازی محەممەد]] و [[سەدری قازی]] و [[حەمەحوسێن خان]] لە [[مەیدانی چوارچرا]]ی شاری مەھاباد لەسێدارەدران. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{کۆماری کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|شەڕ|موکریان|کوردستان|ئێران}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١١]] [[پۆل:مردووانی ١٩٤٧]] [[پۆل:خەڵکی مەھاباد]] 7j52piapwtv0rls4iraeqbyarxd8i2r 0 7728 1669212 1405568 2026-09-17T05:47:51Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} 1669212 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} [[پەڕگە:Panadol.JPG|200px|وێنۆک|چەپ|دەنکۆڵەی ٥٠٠ میلیگرامیی پانادۆڵ]] '''پانادۆڵ''' [[دەنکۆڵە]]یەکی [[دەرمانی سەر کاونتەر|سەر-کاونتەر]]ی [[ئازارشکێن]] و دابەزاندنی [[تا (نیشانەی نەخۆشی)|تا]]یە، لە ساڵی ١٩٥٥ لە بەریتانیا بڵاوبووەوە. ناوی بازرگانیی دەنکۆڵەی [[پاراسیتامۆڵ]]ە کە لەگەڵیدا بڕێک [[کافین]]ی تیادایە تا کاریگەریی ئازارشکێنیی پاراسیتامۆڵ زیاد بکات. == بەستەرە دەرەکییەکان == {{Commons category|Paracetamol}} * {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Acetaminophen|ناونیشان=https://druginfo.nlm.nih.gov/drugportal/name/acetaminophen|ئیش=Drug Information Portal|بڵاوکەرەوە=U.S. National Library of Medicine}} * {{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|سەردێڕ=Acetaminophen: Avoiding Liver Injury|ناونیشان=https://www.fda.gov/consumers/consumer-updates/acetaminophen-avoiding-liver-injury|بڵاوکەرەوە=[[Food and Drug Administration]] (FDA)|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200806081115/https://www.fda.gov/consumers/consumer-updates/acetaminophen-avoiding-liver-injury}} * {{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی ئابی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Evidence for the efficacy of pain medications|ناونیشان=https://www.nsc.org/Portals/0/Documents/RxDrugOverdoseDocuments/Evidence-Efficacy-Pain-Medications.pdf|بڵاوکەرەوە=National Safety Council (NSC)}} {{تووڵی دەروازە|شانشینی یەکگرتوو|پزیشکی|کیمیا|پەرستاری}}{{Authority control}} [[پۆل:ئازارشکێن]] [[پۆل:دەرمانی سەر-کاونتەر]] [[پۆل:دەرمانە گرنگەکانی ڕێکخراوی تەندروستی جیھانی]] ou2lxzhmb7dhxkxg6jveifp7vz4v702 0 7889 1668993 1285245 2026-09-16T19:35:29Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (دەروونناسی-کۆلکە، فەلسەفە-کۆلکە) 1668993 wikitext text/x-wiki {{بێ سەرچاوە}} '''سەفسەتەگەری''' بە واتای دوو شتی جیاواز، بەڵام تێکچنراو دێ: لە [[یۆنانی کۆن|یۆنانی کۆندا]]، ''سەفستەگەران'' یان ''سۆفیستەکان'' یان ''سۆفستایییەکان'' دەستەیەک بوون لە مامۆستایانی شارەزا لە بەکارھێنانی ئامرازەکانی [[فەلسەفە]] و [[ڕەوانبێژی]] بۆ فێرکردنی فەزیلەت و سەرڤانی بە دەوڵەتپیاوانی لاو و پسمیران؛ لە پێناسەی نوێدا (بەگوێرەی [[ئەفلاتوون]])، سەفسەتە بریتییە لە [[بیانوو|بیانوویەکی]] خڵەتێنەری بەکارھێنراو بۆ خڵەتاندنی کەسێک. زاراوەی ''سۆفیست'' لە وشەی [[یۆنانی|یۆنانیی]] ''sophistēs''-ەوە سەرچاوە دەگرێ کە واتە "ئەوەی [[چازانی]] دەکا". لە زۆربەی کاتدا و تا ئێستا [[پرۆتاگۆراس]] بە یەکەم سۆفیست دادەنرێ. ھەروەھا چەند سۆفیستێکی تریش لە دوای ئەو ھەن وەکوو [[گۆرگیاس]]، [[پرۆیکەس]] و [[ھیپیاس]] و ھتد... == کاربردی نوێ == لە کاربردی نوێ و ھاوچەرخدا، سەفسەتەگەری، سۆفیست، یان سەفسەتە بە کۆمەڵێک زاراوەی ھاوڕێ لەگەڵ سووکایەتی دەژمێردرێن، ئەمەش دەگەڕێتەوە بۆ کاریگەری و زاڵێتیی زۆرێک لە [[فەیلەسووف|فەیلەسووفەکانی]] سەردەمانی پێشوو (سەفسەتەگەری و [[ئەفڵاتوونیزم]] دوو قوتابخانەی دژ بەیەک بوون). {{پۆلی کۆمنز|Sophists}} {{تووڵی دەروازە|دەروونناسی|فەلسەفە}} {{دەروونناسی-کۆلکە}} {{فەلسەفە-کۆلکە}} [[پۆل:گریکی کۆن]] [[پۆل:ڕەوانبێژی]] ppvjo2zuw73jm3fvauig008kn5tjvpq 0 9486 1668906 1508071 2026-09-16T16:36:33Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، قورئان-کۆلکە، عەرەبستانی سعوودی-کۆلکە) 1668906 wikitext text/x-wiki {{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{کەسایەتی | ناو = سەعد سەعید سەعد غامدی | سەرناو = قورئان خوێن | وێنە = | شوێنی لەدایکبوون= [[دەمام]]، {{flag|عەرەبستانی سەعوودی}} | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٩٦٧ز | نەتەوە = عەرەب | ئایین = [[ئیسلام]] }} شێخ '''سەعد غامدی''' (١ی جومادەلئوولای ١٣٨٧ی کۆچی/٧ی ئابی [[١٩٦٧]] -) ئیمام و [[قورئان]] خوێن، لە دایکبووی ساڵی ١٣٨٧ک بەرامبەر ١٩٦٧ز لە شاری دەمام لە [[عەرەبستانی سەعوودی|شانشینی عەرەبی سعوودی]]. ==ژیانی== ناوی تەواوی (سەعد سەعید غامدییە) و لەشاری (دەمام) ی شانشینی عەرەبی سعودی لەساڵی ١٩٦٧ی زایینی لەدایکبووە. زانکۆی (ئیمام محەمەدی کوڕی سعود)ی ئیسلامی بەشی بنەماکانی دین لەکۆلێژی شەریعەی لەساڵی ١٤١٠ ی کۆچی بەرامبەر بەساڵی ١٩٩٠ ی زایینی تەواو کردوە وە لەوساڵەدا دەستی کردوە بە لەبەرکردنی قورئانی پیرۆز و توانیویەتی تاوەکو ساڵی ١٩٩٥ ی زایینی ھەموو سوڕەتەکانی قورئانی پیرۆز لەبەربکات. بۆ یەکەمجار لەساڵی ١٩٩٦ مۆڵەتی قورئان خوێندنی لەسەر گێڕانەوەی حەفس لە عاسم وەرگرتوە و ھەر ئەو ساڵەش خەتمی قورئانی پیرۆزی بۆ تۆمارکراوە، کە لەنوێژەکانی تەراویحی مانگی ڕەمەزانی پیرۆز خوێندوویەتی. غامدی چەند جار داوای لێکراوە سەردانی ئێزگە بکات بەڵام ڕەتی دەکاتەوە و بەباشی دەزانێت تەنھا لە نوێژەکانە تەراویح قورئانی بۆ تۆماربکرێت وەک خۆی دەڵێـت خوێندنی قورئان لەکاتی تەراویحەکان تام و چێژی تایبەتی خۆی ھەیە. ھەروەھا خێزاندارە سێ منداڵی ھەیە تابڵێی پیاوێکی ڕوخۆش و دەم بەپێکەنینە. == کارەکانی == جگە لە [[قورئان]] خوێندن ووتاربێژ و مامۆستای قوتابخانەیە، بۆ نمونە: * لەساڵی ١٩٩٦ تاوەکو ساڵی ٢٠٠٢ کراوەتە سەرپەرشتیاری پەروەردە لە قوتابخانە ئایینیەکان. * سەرپەرشتیاری گشتیە لەبنکەی ئیمام شاتبی بۆ قورئانی پیرۆز لەشاری دەمام. * پێشنوێژ و ووتارخوێنی مزگەوتی (یوسف بن احمد)ە،لەشاری دەمام. * ئێستاکەش بەڕێوەبەری گشتی قوتابخانەی (محمد الفاتح)ە، لەشاری دەمام. * لە ساڵی ١٤٣٠ی کۆچی، بەفەرمانێکی شاھانەیی وەکو پێش نوێژی تەراویح لە [[مزگەوتی پێغەمبەر]] دامەزراوە. == لەبڵاوکراوەکانی == * خەتمێکی قورئانی پیرۆز کەلەساڵی ١٩٩٦ تۆمار کراوە. * رسالە الی اھل القران. *الاذکار. *الرقیە الشرعیە. == سەرچاوە == * ویکیپیدیای عەرەبی. {{قورئانخوێنان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|عەرەبستانی سعوودی|ئیسلام|قورئان}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{قورئان-کۆلکە}} {{عەرەبستانی سعوودی-کۆلکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٧]] [[پۆل:قورئانخوێنە سعودییەکان]] da75m2u409v054y4be48x59kni3tu38 0 10208 1669154 1610455 2026-09-17T04:30:46Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1669154 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ڕیاز | ناوی_فەرمی = Riyadh | ناوی_خۆماڵی = الریاض | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[شار]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Riyadh, Saudi Arabia (2048x1367) (36864830374).jpg | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنێکی شاری ڕیاز | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 100px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = 100px | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە١ = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{flag|Saudi Arabia}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ڕیاز|ڕیاز]] | جۆری_دابەشکراو٢ = | ناوی_دابەشکراو٢ = | جۆری_دابەشکراو٣ = | ناوی_دابەشکراو٣ = | جۆری_دابەشکراو٤ = | ناوی_دابەشکراو٤ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ١٩٧٣ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٦١٢ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٧٬٦٧٦٬٦٥٤<ref name="maaal">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.maaal.com/archives/20190404/121198 |سەردێڕ=هيئة تطوير مدينة الرياض توافق على طلبات مطورين لإنشاء 4 مشاريع سياحية وترفيهية |زمان=Arabic |ڕێکەوت=٤ی نیسانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی نیسانی ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190404195829/https://www.maaal.com/archives/20190404/121198 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = ٢٠١٨ | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = ٣+ UTC | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_AST = | جیاوازی لە١_AST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = پۆستاڵ کۆد | کۆدی_پۆستە = (٥ ڕەقمی) | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٠١١ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = [https://www.alriyadh.gov.sa/en/ www.alriyadh.gov.sa] | پەراوێزەکان = }} '''ڕیاز''' پایتەخت و گەورەترین شاری [[عەرەبستانی سعوودی]]یە. ھەروەھا پایتەختی پارێزگای ڕیاز و ناوەندی پارێزگاریی ڕیازە. شێوەی ئێستای شارەکە کەوتووەتە سەر کەناری ڕۆژھەڵاتی [[وادی حەنیفە]]، و بە زۆری لە ساڵانی ١٩٥٠دا وەک لقێک لە شارۆچکە دیواربەندکراوەکەی سەدەی ١٨ سەریھەڵدا، دوای ڕووخاندنی قەڵا و دیوارە بەرگرییەکانی. ئەم شارە گەورەترین شاری [[نیمچەدوورگەی عەرەبی]]یە و دەکەوێتە ناوەندی [[بیابانی نەفود]]، لە بەشی ڕۆژھەڵاتی تەختایی [[نەجد]]. شارەکە بە تێکڕا ٦٠٠ مەتر (٢٠٠٠ پێ) لە ئاستی دەریاوە بەرزە و ساڵانە پێشوازی لە نزیکەی ٥ ملیۆن گەشتیار دەکات، بەمەش دەبێتە چل و نۆیەمین شاری جیھان و شەشەمین شاری ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست لە ڕووی زۆرترین سەردانیکەرەوە. ژمارەی دانیشتووانی ڕیاز لە ساڵی ٢٠٢٢دا ٧ ملیۆن کەس بووە، ئەمەش وای کردووە ببێتە پڕ دانیشتووانترین شاری عەرەبستانی سعوودی، سێیەمین شاری پڕ دانیشتووان لە [[ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]]، و سی و ھەشتەمین شاری پڕ دانیشتووان لە [[ئاسیا]]. یەکەمجار ناوی شارەکە بە ناوی ڕیاز لە ساڵی ١٥٩٠ لەلایەن مێژوونووسێکی عەرەبەوە ھاتووە. لە ساڵی ١٧٤٥، دەحام کوڕی دەواس، کە خەڵکی مەنفوھەی دراوسێ بوو، دەستی بەسەر شارۆچکەکەدا گرت. دەحام کۆشکێکی لە قووڕ دروست کرد و دیوارێکی بە دەوری شارۆچکەکەدا کێشا، و بەناوبانگترین سەرچاوەی ناوی ڕیاز دەگەڕێتەوە بۆ ئەم قۆناغە، کە وا بیردەکرێتەوە ئاماژە بێت بۆ شارۆچکەکانی وەحای پێشووتر کە پێش ئەو دیوارە بوونیان ھەبوو کە لەلایەن ئیبن دەواسەوە دروست کرابوو. لە ساڵی ١٧٤٤، [[محەممەد کوڕی عەبدولوەھاب]] ھاوپەیمانییەکی لەگەڵ میری دەرعییە، محەممەد کوڕی سعوود، پێکھێنا و ڕیازیان لە دەحام سەند؛ بەڵام دەوڵەتەکەیان، کە ئێستا بە دەوڵەتی یەکەمی سعوودی ناسراوە، لە ساڵی ١٨١٨دا ڕووخا. تورکی کوڕی عەبدوڵا لە سەرەتای سەدەی ١٩دا دەوڵەتی دووەمی سعوودیی دامەزراند و لە ساڵی ١٨٢٥دا ڕیازی کردە پایتەختی خۆی؛ بەڵام، دەسەڵاتی بەسەر شارەکەدا لەلایەن ھاوپەیمانییەکی ھاوبەشی عوسمانی-ڕەشیدییەوە تێکدرا. دواجار، لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا، ئیبن سعود، لە ساڵی ١٩٠٢دا دەسەڵاتی باوباپیرانی خۆی بە میرنشینی ڕیاز وەرگرتەوە و لە ساڵی ١٩٢٦دا بە داگیرکردنی کۆتایی [[حیجاز]]، دەسەڵاتی خۆی چەسپاند، و دواتر لە ئەیلوولی ١٩٣٢دا شانشینەکەی بە ناوی 'عەرەبستانی سعوودی' ناوبرد و ڕیازی کردە پایتەخت. شارۆچکەکە ناوەندی ئیداریی حکوومەت بوو تا ساڵی ١٩٣٨، کاتێک ئیبن سعوود بۆ کۆشکی مورەبعە گواستییەوە. لە ساڵانی ١٩٥٠دا، دیوارەکان ڕووخێنران و شاری گەورەی ڕیاز وەک لقێک لە شارۆچکە دیواربەندکراوەکە گەشەی کرد. ڕیاز ناوەندی سیاسی و ئیداریی عەرەبستانی سعوودیە. ئەنجومەنی شورا، ئەنجومەنی وەزیران، پاشا و ئەنجومەنی باڵای دادوەری ھەموویان لەم شارەدان. لە پاڵ ئەم چوار دەستەیە کە کرۆکی سیستەمی یاسایی عەرەبستانی سعوودیە پێکدەھێنن، بارەگای دەستە حکومییە گەورە و بچووکەکانی دیکەش لە ڕیازدان. شارەکە میوانداریی ١١٤ باڵیۆزخانەی بیانی دەکات، کە زۆربەیان دەکەونە گەڕەکی دیپلۆماسی لە بەشی ڕۆژاوای شارەکە. ڕیاز گرنگییەکی ئابووریشی ھەیە، چونکە بارەگای زۆرێک لە بانک و کۆمپانیا گەورەکانی تێدایە، وەک بانکی نیشتمانیی سعوودی (SNB)، [[بانکی ئەلڕاجحی]]، [[سابیک]]، [[ئەلمەراعی]]، [[گرووپی ئێس تی سی]]، و ھێڵی خێرای ٦٥، کە لە ناوخۆدا بە ڕێگای شا فەھد ناسراوە، بەناو ھەندێک لەم ناوەندە گرنگانەی شارەکەدا تێدەپەڕێت، لەوانە ناوچەی دارایی شا عەبدوڵڵا، یەکێک لە گەورەترین ناوچە دارایییەکانی جیھان، [[بورجی فەیسەڵییە]] و [[ناوەندی شانشین]]. ڕیاز یەکێکە لە خێراترین شارەکانی جیھان لە ڕووی گەشەی دانیشتووانەوە و شوێنی نیشتەجێبوونی زۆرێک لە کرێکارانی بیانییە. شارەکە دابەشکراوە بەسەر پازدە ناوچەی شارەوانیدا، کە لەلایەن شارەوانیی ڕیازەوە بە سەرۆکایەتیی سەرۆکی شارەوانی سەرپەرشتی دەکرێن؛ و کۆمیسیۆنی شاھانە بۆ شاری ڕیاز، کە لەلایەن پارێزگاری پارێزگاکە، [[فەیسەڵ کوڕی بەندەر]]ەوە سەرۆکایەتی دەکرێت. تا تەممووزی ٢٠٢٠، سەرۆکی شارەوانی [[فەیسەڵ کوڕی عەبدولعەزیز]] کوڕی محەممەد کوڕی عەییاف ئال موقرینە. ڕیاز میوانداریی ئیکسۆپۆی ٢٠٣٠ دەکات، بەمەش دەبێتە دووەم شاری عەرەبی کە دوای دوبەی لە ساڵی ٢٠٢٠دا میوانداریی بکات. لە دەوروبەری ڕیاز، [[دەرعیە]] ھەڵکەوتووە، کە شوێنی ڕەسەنی بنەماڵەی فەرمانڕەوای [[ئال سعوود]] و شوێنی [[کۆشکی تورەیف]]ە، کە میراتێکی جیھانیی [[یوونێسکۆ]]یە.<ref>https://www.investmentmonitor.ai/cities/the-largest-cities-in-saudi-arabia-and-their-investment-strengths/</ref><ref>https://riyadh.sa/en/city/l/AboutRiyadh/item/li/city/13521</ref><ref>https://web.archive.org/web/20190404195829/https://www.maaal.com/archives/20190404/121198</ref><ref>Cybriwsky 2013, p. 258</ref><ref>Al-Oteibi 1993, p. 163</ref><ref>Farsy 1990, p. 15</ref><ref>Facey 1992, p. 271</ref><ref>https://www.arabnews.com/node/1590146/saudi-arabia</ref><ref>https://www.arabnews.com/node/2416806/business-economy</ref><ref>https://www.nytimes.com/2023/11/28/world/middleeast/saudi-arabia-world-expo-2030.html</ref><ref>https://whc.unesco.org/en/list/1329/</ref> == مێژوو == === مێژووی پێشوو === لە ماوەی سەردەمی پێش ئیسلامدا، ئەو شارەی لە شوێنی ڕیازی ئێستادا بووە پێی وتراوە «حەجر» ({{langx|ar|حجر}})، و وەک باس کراوە لەلایەن ھۆزی بەنوو حەنیفەوە دامەزراوە.{{sfn|Sonbol|2012|p=99}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=al-hakawati - Riyadh |ناونیشان=http://al-hakawati.net/en_civilizations/CivilizationDetails/17147/Riyadh |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=al-hakawati.net}}</ref> «حەجر» وەک پایتەختی پارێزگای ئەلیەمامە خزمەتی دەکرد، کە پارێزگارەکانی بەرپرس بوون لە زۆربەی ناوەڕاست و ڕۆژھەڵاتی نیمچەدوورگەی عەرەبی لە ماوەی سەردەمەکانی خیلافەتی ئەمەوی و خیلافەتی عەباسی. ئەلیەمامە لە ساڵی ٨٦٦ لە عەباسییەکان جیا بووەوە و ناوچەکە کەوتە ژێر دەسەڵاتی بەنوو ئوخەیزەر، کە پایتەختیان لە حەجرەوە بۆ ئەلخەرجی نزیکی گواستەوە. دواتر شارەکە کەوتە ماوەیەکی درێژی پاشەکشە. لە سەدەی ١٤دا، گەڕیدەی باکووری ئەفریقا ئیبن بەتووتە لەبارەی سەردانەکەی بۆ حەجر نووسیویەتی، و بە «شاری سەرەکیی ئەلیەمامە، و ناوەکەی حەجرە» وەسفی کردووە. ئیبن بەتووتە بەردەوام دەبێت لە وەسفکردنی وەک شارێکی کەناڵەکان و دارەکان کە زۆربەی دانیشتووانەکەی سەر بە بەنوو حەنیفەن، و ڕای گەیاندووە کە لەگەڵ سەرکردەکەیان بەرەو مەککە بەردەوام بووە بۆ ئەنجامدانی حەج. دواتر، حەجر بۆ چەندین نیشتەجێبوون و زەویی جیاواز دابەش بوو. دیارترینیان میگرین (یان موقرین) و [[میئکال (ڕیاز)|میئکال]] بوون، ھەرچەندە ناوی «حەجر» لە شیعرە فۆلکلۆرییە ناوخۆیییەکاندا بەردەوام بوو لە دەرکەوتن. کۆنترین ئاماژەی ناسراو بۆ ناوچەکە بە ناوی ڕیاز لەلایەن مێژوونووسێکی سەدەی ١٧وە دێت کە ڕاپۆرتێکی لەسەر ڕووداوێکی ساڵی ١٥٩٠ داوە. لە ساڵی ١٧٣٧دا، دەھام کوڕی دەواس، کە ئاوارەیەکی مەنفووحەی دراوسێ بوو، کۆنترۆڵی ڕیازی گرتە دەست.{{sfn|Cybriwsky|2013|p=258}} کوڕی دەواس [[قەڵابەندییەکانی شاری ڕیاز|دیوارێکی تاکی]] بۆ دەورەدانی شارۆچکە جیاوازەکانی مێرگەکانی ناوچەکە دروست کرد، کە بە شێوەیەکی کاریگەر کردیانە [[شارۆچکەی دیوارکراوی ڕیاز|تاکە شارێکی قەڵابەند]]. ناوی «ڕیاز» کە بە واتای «باخچەکان» دێت، ئاماژەیە بۆ ئەم شارۆچکە مێرگانەی پێشوو.{{sfn|Al-Oteibi|1993|p=163}} === ئابووری === پایتەختی [[عەرەبستانی سعوودی]]، ڕیاز، لە سەرەتادا بە بەردەستبوونی ئاو و زەویی بەپیت ناسرابوو کە وای کردبوو گونجاو بێت بۆ چاندنی خورما و بەرھەمەکانی تر، گەنمییش بە شێوەیەکی بەرفراوان دەچێنرا تا ئەو کاتەی بەرھەمەکان بە مێروو و مۆرانە تووش بوون. دوای ئەوەی ڕیاز لە ناوەڕاستی ١٩٠٠ەکاندا وەک پایتەخت دیاری کرا، ڕیاز بوو بە ناوەندێکی بەرھەمھێنان. نزیکەی یەک لەسەر سێی کارگەکانی عەرەبستانی سعوودی لە ڕیاز ھەڵکەوتوون، کە کۆمەڵێک بەرھەم بەرھەم دەھێنن لەوانە [[ئامێر]]، [[کەلوپەل]]، کاڵا کانزایییەکان، ماددە کیمیایییەکان، کەرەستەی بیناسازی، [[خۆراک]]، [[قوماش]]، [[مۆبیلیات]] و چەندین بڵاوکراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=U4SSC |سەردێڕ=Riyadh, Saudi Arabia factsheet|ناونیشان=http://www.itu.int/en/ITU-T/ssc/united/Documents/U4SSC%20Publications/Factsheets/Factsheet_Riyadh_Saudi-Arabia.pdf}}</ref> === [[یەکەم دەوڵەتی عەرەبستانی سعوودی|یەکەم دەوڵەتی سعوودی === [[پەڕگە:1922 map Riyadh by Philby.png|وێنۆک|نەخشەی ساڵی ١٩٢٢ی [[شارۆچکەی دیوارکراوی ڕیاز]]]] لە ساڵی ١٧٤٤دا، محەممەد کوڕی عەبدولوەھاب ھاوپەیمانییەکی لەگەڵ محەممەد کوڕی سعوود ئەلموقرین، فەرمانڕەوای شارۆچکەی درعییەی نزیک پێکھێنا. دواتر کوڕی سعوود دەستی بە داگیرکردنی ناوچەکانی دەوروبەری کرد بە ئامانجی خستنە ژێر دەسەڵاتی یەک دەوڵەتی ئیسلامی. کوڕی دەواسی ڕیاز توندترین بەرگریی سەرکردایەتی کرد، کە ھاوپەیمانی لەگەڵ ھێزەکانی ئەلخەرج، [[مێرگی ئەلحەسا|ئەلحەسا]]، و ھۆزی بەنوو یامی نەجران کردبوو. ھەرچۆنێک بێت، کوڕی دەواس ھەڵات و ڕیاز لە ساڵی ١٧٧٤دا خۆی ڕادەستی سعوودییەکان کرد، ئەمەش کۆتایی بە ساڵانی درێژی جەنگ ھێنا، و بووە ھۆی ڕاگەیاندنی [[یەکەم دەوڵەتی عەرەبستانی سعوودی|یەکەم دەوڵەتی سعوودی]]، کە [[درعییە]] پایتەختەکەی بوو.{{sfn|Cybriwsky|2013|p=258}} یەکەم دەوڵەتی سعوودی لەلایەن ئەو ھێزانەی کە محەممەد عەلی میسر ناردبووی و بە نوێنەرایەتیی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی کاریان دەکرد، کۆتایی پێ ھێنرا. ھێزەکانی عوسمانی پایتەختی سعوودی درعییەیان لە ساڵی ١٨١٨دا ڕووخاند.{{sfn|Cybriwsky|2013|p=258}} ئەوان سەربازگەیەکیان لە نەجد ھێشتەوە. ئەمە پاشەکشەی خێزانی سعوودی بۆ ماوەیەکی کورت نیشان دا.{{sfn|Farsy|1990|p=14}} [[تورکی کوڕی عەبدوڵڵا ئال سعوود (١٧٥٥–١٨٣٤)|تورکی کوڕی عەبدوڵڵا]] بوو بە یەکەم فەرمانڕەوای دووەم دەوڵەتی سعوودی؛ ئامۆزای سعوود کوڕی سعوود بوو، بۆ ماوەی ١٩ ساڵ تا ساڵی ١٨٣٤ فەرمانڕەوایی کرد، ئەمەش بووە ھۆی جێگیرکردنی ناوچەکە ھەرچەندە بە ناو لەژێر کۆنترۆڵی [[محەممەد عەلی پاشا|محەممەد عەلی]]، جێنشینی پاشای میسردا بوون.{{sfn|Farsy|1990|p=14}} لە ساڵی ١٨٢٣دا، تورکی کوڕی عەبدوڵڵا ڕیازی وەک پایتەختی نوێ ھەڵبژارد.<ref name=Report>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Report: Saudi Arabia 2008|ساڵ= ٢٠٠٨|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=gMPjxHzG1xQC&pg=PA208|بڵاوکەرەوە=Oxford Business Group|ژپنک=٩٧٨-١-٩٠٢٣٣٩-٠٠-٩|پەڕە=٢٠٨}}</ref> بەدوای کوشتنی تورکی لە ساڵی ١٨٣٤دا، فەیسەڵی کوڕە گەورەی بکوژەکەی کوشت، کۆنترۆڵی پایتەختی گرتە دەست، و ڕەتی کردەوە لەلایەن جێنشینی پاشای میسرەوە کۆنترۆڵ بکرێت. دواتر ھێرش کرایە سەر نەجد، و فەیسەڵ بە دیلی گیرا و لە [[قاھیرە]] دەستبەسەر کرا. ھەرچۆنێک بێت، کاتێک [[میسر]] لە [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] سەربەخۆ بوو، فەیسەڵ دوای پێنج ساڵ لە زیندانی کردن ھەڵات، گەڕایەوە نەجد، و دەستی بە فەرمانڕەواییەکەی کردەوە، و تا ساڵی ١٨٦٥ فەرمانڕەوایی کرد و حوکمی خێزانی سعوودی جێگیر کرد.{{sfn|Farsy|1990|p=14}} بەدوای مردنی فەیسەڵدا، کێبڕکێ لە نێوان کوڕەکانیدا دروست بوو، کە لەلایەن محەممەد کوڕی ڕەشیدەوە قۆسترایەوە کە زۆربەی [[نەجد]]ی گرت، پەیماننامەیەکی لەگەڵ عوسمانییەکان واژوو کرد، و ھەروەھا لە ساڵی ١٨٧١دا [[مێرگی ئەلحەسا|ئەلحەسا]]ی گرت. لە ساڵی ١٨٨٩دا، [[عەبدولڕەحمان کوڕی فەیسەڵ ئال سعوود (١٨٥٠–١٨٢٨)|عەبدولڕەحمان کوڕی فەیسەڵ]]، سێیەم کوڕی فەیسەڵ جارێکی تر کۆنترۆڵی بەسەر نەجددا گرتەوە و تا ساڵی ١٨٩١ فەرمانڕەوایی کرد، دوای ئەوە کۆنترۆڵەکە لەلایەن محەممەد کوڕی ڕەشیدەوە وەرگیرایەوە.{{sfn|Farsy|1990|p=14}} ململانێ ناوخۆیییەکانی نێوان نەوەکانی تورکی بووە ھۆی ڕووخانی [[دووەم دەوڵەتی عەرەبستانی سعوودی|دووەم دەوڵەتی سعوودی]] لە ساڵی ١٨٩١دا لەسەر دەستی خێزانی ڕەشیدی ڕکابەر، کە لە شاری حائیلی باکوورەوە فەرمانڕەوایییان دەکرد. [[کۆشکی ئەلمەسمەک]] بۆ ئەو سەردەمە دەگەڕێتەوە.<ref name=Report/> عەبدولڕەحمان کوڕی فەیسەڵ ئال سعوود پەنای بۆ کۆمەڵگەیەکی ھۆزایەتی لە دەوروبەری نەجد بردبوو و دواتر لەگەڵ خێزانەکەی چوو بۆ کووەیت و لە دەربەدەریدا مایەوە. ھەرچۆنێک بێت، کوڕەکەی ئیبن سعوود لە ساڵی ١٩٠٢دا شانشینی بابوباپیرانی نەجدی وەرگرتەوە و تا ساڵی ١٩٢٦ حوکمەکەی جێگیر کرد، و شانشینەکەی زیاتر فراوان کرد بۆ ئەوەی «زۆربەی نیمچەدوورگەی عەرەبی» بگرێتەوە.{{sfn|Farsy|1990|p=15}} ئەو لە ئەیلوولی ١٩٣٢دا ناوی شانشینەکەی نا عەرەبستانی سعوودی{{sfn|Farsy|1990|p=15}} و ڕیازی کردە پایتەخت.{{sfn|Facey|1992|p=271}} شا ئیبن سعوود لە ساڵی ١٩٥٣دا کۆچی دوایی کرد و سعوودی کوڕی بەپێی یاسای جێنشینی چەسپاوی باوک بۆ کوڕ لەو کاتەوەی محەممەد کوڕی سعوود حوکمی خێزانی سعوودی لە ساڵی ١٧٢٧دا دامەزراندبوو، دەسەڵاتی گرتە دەست. ھەرچۆنێک بێت، ئەم زنجیرە جێنشینییە چەسپاوە شکا کاتێک شا فەیسەڵی برای لە ساڵی ١٩٦٤دا بوو بە جێنشینی شا سعوود. لە ساڵی ١٩٧٥دا، شا خالیدی برای بوو بە جێنشینی فەیسەڵ. لە ساڵی ١٨٨٢دا، شا فەھد دەسەڵاتی لە برایەکەی وەرگرت. ئەم زنجیرە نوێیەی جێنشینی لە نێوان کوڕانی شا عەبدولعەزیزدایە کە ٣٥ کوڕی ھەیە؛ ئەم خێزانە گەورەیەی ئیبن سعوود ھەموو پایە سەرەکییەکان لە شانشینە گەورەکەدا بەدەستەوە دەگرن.{{sfn|Farsy|1990|p=15}} === مێژووی نوێ === [[پەڕگە:Workers breaking old city walls of Riyadh.jpg|وێنۆک|ڕووخاندنی [[قەڵابەندییەکانی شاری ڕیاز|دیوارەکانی شار]] لە ساڵی ١٩٥٠ پێشەکییەک بوو بۆ فراوانبوون و نوێکردنەوەی شارەکە.]] لە ١٩٤٠ەکانەوە، ڕیاز لە شارۆچکەیەکی تا ڕادەیەک تەسک و دابڕاوەوە بە خێرایی گەشەی کرد بۆ شارێکی گەورەی فراوان.{{sfn|Elsheshtawy|2008|p=124}} کاتێک [[سعوودی عەرەبستانی سعوودی|شا سعوود]] ھاتە سەر دەسەڵات، نوێکردنەوەی ڕیازی کردە ئامانجی خۆی، و لە ساڵی ١٩٥٠دا دەستی بە پەرەپێدانی ئەلناسریە کرد، کە ناوچەی نیشتەجێبوونی پاشایەتی بوو.{{sfn|Elsheshtawy|2008|p=124}} بە پەیڕەوکردنی نموونەی شارە ئەمریکییەکان، نیشتەجێبوونی نوێ و تەواوی گەڕەکەکان لەسەر [[پلانی تۆڕی]] دروست کران، و بە ڕێگا سەرەکییە پڕبارەکان بە ناوچە ناوخۆیییەکانەوە بەسترانەوە. شێوازی تۆڕی لە شارەکەدا لە ساڵی ١٩٥٣دا ناسێنرا.{{sfn|Elsheshtawy|2008|p=124}} تێکڕای گەشەی دانیشتووان لە شارۆچکەکەدا لە ١٩٧٤ تا ١٩٩٢ گەیشتە ٨.٢ لەسەدی ساڵانە. شارەوان میر فەیسەڵ کوڕی عەبدولعەزیز ئەلموقرینە. ئەلموقرین لە ساڵی ٢٠١٩دا بە مەرسوومی پاشایەتی دەستنیشان کرا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.arabnews.com/node/1590146/saudi-arabia |سەردێڕ=Prince Faisal bin Abdulaziz appointed as Riyadh mayor by royal decree |وێبگە=Arab News |ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩}}</ref> و بووە جێنشینی تاریق کوڕی عەبدولعەزیز ئەلفارس. ڕیاز ئێستا ناوەندی کارگێڕی و تا ڕادەیەکی زۆر ناوەندی بازرگانیی شانشینەکەیە. بەپێی ھاوەڵی خانووبەرەی سعوودی، زۆربەی کۆمپانیا گەورەکانی وڵاتەکە یان تاکە بارەگای سەرەکی یان نووسینگەیەکی گەورەیان لە شارەکەدا دامەزراندووە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://www.amazon.com/Saudi-Real-Estate-Companion-Essential-ebook/dp/B01DTNO0SC|سەردێڕ=Saudi Real Estate Companion: Essential Real Estate Skills for the Saudi Arabian Market|دوایین١=Mueller|یەکەم١=H. E.|دوایین٢=Williams|یەکەم٢=A. D.|ڕێکەوت=٤ی نیسانی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Booktango|زمان=en}}</ref> لەبەر ئەم ھۆکارە، گەشەیەکی بەرچاو لە پەرەپێدانی بینا بەرزەکان لە ھەموو ناوچەکانی شارەکەدا ھەبووە. دیارترینیان [[ناوچەی داراییی شا عەبدوڵڵا]]یە کە بە خێرایی دەبێتە ناوەندی سەرەکیی بازرگانی لە شارەکەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.constructionweekonline.com/article-43069-interserve-mena-chief-hopeful-of-saudi-fms-growth/|سەردێڕ=Interserve MENA chief hopeful of Saudi FM's growth {{!}} ConstructionWeekOnline.com|دوایین=Bhatia|یەکەم=Neha|newspaper=Construction Week Online|ڕێکەوت=١٥ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئایاری ٢٠١٧}}</ref> ڕیاز ھەروەھا گەورەترین زانکۆی تەنھا-مێینەی جیھانی ھەیە، کە [[زانکۆی شازادە نوورە کچی عەبدولڕەحمان]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Miller|یەکەم=David|سەردێڕ=Saudi Arabia opens world's largest women's university|ناونیشان=https://www.jpost.com/MiddleEast/Article.aspx?id=220949|ئیش=[[The Jerusalem Post]]|ڕێکەوت=١٣ی ئازاری ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢}}</ref> بەپێی [[پێوەرەکانی ناوەندە دارایییەکانی جیھان]]، ڕیاز لە ساڵانی ٢٠١٦–٢٠١٧ لە پلەی ٧٧دا بووە. ھەرچەندە لە ساڵی ٢٠١٨دا پلەکەی بۆ ٦٩ بەرز بووەوە، بەڵام ھەمەجۆرکردنی ئابووریی پایتەخت پێویستە بۆ ئەوەی دوور بکەوێتەوە لەوەی [[بانکی جیھانی]] بە «تەنگژەی ھەژاریی نزیک» ناوی بردووە کە بەھۆی مانەوەی نرخە نزمەکانی نەوت و سوودە دەوڵەمەندەکانی دەوڵەتەوە دروست بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cnbc.com/2018/08/21/saudi-arabia-is-backsliding-in-effort-to-build-global-financial-center.html|سەردێڕ=Saudi Arabia is stumbling in its efforts to build a global financial center|ڕێکەوت=٢١ی ئابی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=[[CNBC]]|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠١٨}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٧ەوە، ڕیاز بووەتە ئامانجی مووشەکەکانی یەمەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Almosawa |یەکەم١=Shuaib |یەکەم٢=Anna |دوایین٢=Barnard |ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Saudis Intercept Missile Fired From Yemen That Came Close to Riyadh |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2017/11/04/world/middleeast/missile-saudi-arabia-riyadh.html |ئیش=[[The New York Times]] |شوێن=United States |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئایاری ٢٠١٨}}<br />{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |agency=[[Associated Press]] |سەردێڕ=Yemeni rebel ballistic missile targeting Riyadh intercepted, Saudi forces say |ناونیشان=https://www.cbsnews.com/news/saudi-forces-intercept-ballistic-missile-targeting-riyadh-houthis/ |ئیش=[[CBS News]] |شوێن=United States |ڕێکەوت=١١ی نیسانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئایاری ٢٠١٨}}</ref> لە ئازاری ٢٠١٨دا، کەسێک بەھۆی ھێرشێکی مووشەکییەوە گیانی لەدەستدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |سەردێڕ=Saudi Arabia: Houthi missile attack kills Egyptian in Riyadh |ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2018/03/yemen-houthi-rebels-fire-ballistic-missile-riyadh-180325211734660.html |ئیش=[[Al Jazeera]] |شوێن=Qatar |ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئایاری ٢٠١٨}}</ref> ئەو ژمارە مووشەکەی کە ڕیازیان کردووەتە ئامانج، بەشێکی کەمن لەو دەیان مووشەکەی کە لە یەمەنەوە بەرەو عەرەبستانی سعوودی تەقێنراون بەھۆی [[دەستوەردانی سعوودیە لە جەنگی ناوخۆییی یەمەن|دەستوەردانی سعوودیە لە جەنگی ناوخۆییی یەمەندا]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |agency=[[Associated Press]] |سەردێڕ=Loud booms in Saudi Arabia's capital as military intercepts missiles from Yemen: report |ناونیشان=https://www.foxnews.com/world/loud-booms-in-saudi-arabias-capital-as-military-intercepts-missiles-from-yemen-report |ئیش=[[Fox News]] |شوێن=United States |ڕێکەوت=٩ی ئایاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئایاری ٢٠١٨}}</ref> لە نیسانی ٢٠١٨دا، دەنگی تەقەیەکی زۆر لە خۆزاما بیسترا؛<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |سەردێڕ=Saudi forces shoot down 'toy drone' near royal palace |ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2018/04/saudi-gunfire-police-shoot-toy-drone-royal-palace-180421201413596.html |ئیش=[[Al Jazeera]] |ڕێکەوت=٢١ی نیسانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠١٨}}<br />{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم١=Kareem |دوایین١=Fahim |یەکەم٢=Loveday |دوایین٢=Morris |سەردێڕ=After rare gunfire in Saudi capital, officials say they shot down a toy drone |ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/world/after-rare-gunfire-in-saudi-capital-officials-say-they-shot-down-a-toy-drone/2018/04/21/c736c60a-459d-11e8-b2dc-b0a403e4720a_story.html |newspaper=[[The Washington Post]] |ڕێکەوت=٢١ی ئایاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠١٨}}<br />{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم١=Rania |دوایین١=El Gamal |یەکەم٢=Stephen |دوایین٢=Kalin |سەردێڕ=Saudi security shoots down recreational drone near royal palace |ناونیشان=https://www.reuters.com/article/us-saudi-security/saudi-security-shoots-down-recreational-drone-near-royal-palace-idUSKBN1HS0PZ |ئیش=[[Reuters]]|ڕێکەوت=٢١ی نیسانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠١٨}}</ref> ئەمەش بووە ھۆی بڵاوبوونەوەی دەنگۆی ھەوڵی کودەتا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم١=Sonam |دوایین١=Sheth |یەکەم٢=Michelle |دوایین٢=Mark |سەردێڕ=Confusion erupts after a 'small, drone-type' object was apparently shot down near the king's palace in Saudi Arabia |ناونیشان=http://www.businessinsider.com/saudi-arabia-king-evacuated-gunfire-riyadh-2018-4?r=UK&IR=T |ئیش=[[Business Insider]] |ڕێکەوت=٢٢ی نیسانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠١٨}}<br />{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم=Mina |دوایین=Aldroubi |سەردێڕ=Saudi Arabia dismisses rumours of coup attempt |ناونیشان=https://www.thenationalnews.com/world/mena/saudi-arabia-dismisses-rumours-of-coup-attempt-1.723754 |ئیش=The National |ڕێکەوت=٢٢ی نیسانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠١٨}}<br />{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم=Megan |دوایین=Specia |سەردێڕ=Saudi Arabia Says Toy Drone Shot Down in Capital Riyadh |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2018/04/21/world/saudi-drone-riyadh.html |ئیش=[[The New York Times]] |ڕێکەوت=٢١ی نیسانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠١٨}}</ref> <gallery mode="packed"> File:Lake at Wadi Hanifah (5218227168).jpg|دەریاچەیەک لە دۆڵی [[وادی حەنیفە]] کە درێژییەکەی ١٢٠ کیلۆمەترە و بە ناو ڕیازدا تێدەپەڕێت File:King Abdullah Financial District 184701.jpg|ناوچەی داراییی شا عەبدوڵڵا File:Saudi-desert.gif|[[بیابانی نەفوود]] لە دەوروبەری ڕیاز لەگەڵ جەبەل [[تووەیق]] لە پشتەوەیدا </gallery> === مێژووی پەرەپێدانی شارسازی === ==== تا ١٩٣٠ەکان ==== ڕیازی مێژوویی بە دیوار دەورە درابوو. لە ناوەندەکەیدا گۆڕەپانێکی شار و بازاڕێک ([[بازاڕ|سۆق]]) ھەبوو، کە بە گەڕەکەکانی نیشتەجێبوون لە مزگەوت و ماڵە گڵینەکان دەورە درابوو، کە ھەریەکەیان حەوشەیەکی ناوخۆیییان ھەبوو. لە دەرەوەی دیوارەکانیدا باخی [[دارخورما]] ھەبوو، ھەر بۆیە ناوی «ڕیاز» یان «باخچەکان»ی لێنراوە. لە ماوەی ١٩٣٠ەکاندا، فراوانبوونی سەرەتایی بەرەو دەرەوە ڕووی دا چونکە پێویستی بە بینای کارگێڕیی نوێ بۆ وڵاتەکە ھەبوو و ژمارەی دانیشتووانیش لە زیادبووندا بوو. بەپێی وتەی دکتۆر ساڵح ئەلھەزلوول، بریکاری پێشووی وەزیری پلاندانانی شارۆچکەکان، ئەم سەردەمە ھاوکات بووە لەگەڵ ماوەی نیشتەجێبوون کاتێک کۆچەرییەکان لە ناو و دەوروبەری شارۆچکە و شارەکانی وەک ڕیازدا نیشتەجێ بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Al-Hathloul |یەکەم١=Saleh |دوایین٢=Edadan |یەکەم٢=Narayanan |سەردێڕ=Evolution of settlement pattern in Saudi Arabia |journal=Habitat International |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ١٩٩٣|بەرگ=١٧|issue=4 |پەڕەکان=٣١–٤٦|doi=10.1016/0197-3975(93)90027-A}}</ref> ==== ١٩٤٠ەکان–١٩٥٠ەکان ==== کاتێک بەرھەمھێنانی بازرگانیی نەوت دەستی پێ کرد، بەرزبوونەوەیەکی خێرا لە ڕێژەی شارنشینیدا ڕووی دا و شارەکە لە خانوو و بینای نەریتییەوە بۆ نوێتر گۆڕا. ئەمەش وێستگەی ھێڵی ئاسن و [[بنکەی ئاسمانیی شا سەلمان|یەکەم فڕۆکەخانە]]ی (کە ئێستا نەماوە) ڕیازی لەخۆ دەگرت. فەرمانگە حکوومییەکان لە [[جیددە]]وە بۆ ڕیاز گواسترانەوە و بینای نوێی وەزارەتەکان دروست کران. بۆ جێگیرکردنی فەرمانبەرانی حکوومەت کە لە جیددەوە گواسترابوونەوە، حکوومەت بلۆکی نیشتەجێبوونی مەلازی پەرە پێدا. شێوازی ئەم بلۆکە لەژێر کاریگەریی شێوازەکانی [[دەممام]] و [[خۆبەر]]دا بوو، کە ئەوانیش لەژێر کاریگەریی [[زاھران]]ی دروستکراوی ئارامکۆدا بوون.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Almogren |یەکەم=Faisal |ڕێکەوت=٢٠٢٣|سەردێڕ=City-Building Practices in Riyadh, A Case of Master Planning from the Gulf |ناونیشان=https://escholarship.org/uc/item/0348823m |journal=UC Berkeley Electronic Theses and Dissertations}}</ref> مەلاز، بە تۆڕی شەقامەکانی و جۆری خانووە جیاکراوەکانی، ڕۆڵی ھەبوو لە داڕشتنی ئەو پلانە سەرەکییانەی ڕیاز کە بەدوایدا ھاتن، وەک چۆن دکتۆر ساڵح ئەلھەزلوول باسی دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Alhathloul |یەکەم=Saleh |سەردێڕ=The evolution of urban and regional planning in saudi arabia |ناونیشان=https://www.academia.edu/88462888 |journal=The Evolution of Urban and Regional Planning in Saudi Arabia |ڕێکەوت=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> ==== ١٩٦٠ەکان–١٩٧٠ەکان ==== فەرمانگەی کاروباری شارەوانییەکان (دواتر [[وەزارەتی شارەوانییەکان و نیشتەجێبوون]]) لە ساڵی ١٩٦٨دا کۆمپانیای دۆکسیادیس ئەسۆسییەیتسی ھەڵبژارد بۆ ئامادەکردنی پلانێکی سەرەکی بۆ ڕیاز. دوای لێکۆڵینەوە سەرەتایییەکان، لە ساڵی ١٩٧٢دا پلانێکیان پێشکەش کرد کە پەسەند کرا. ئەوان پێشنیاریان کرد کە ڕیاز لە تەوەرەی باکوور-باشووردا لە درێژایی بڕبڕەیەکی بازرگانیدا فراوان بێت و لەوەش گرینگتر، دابەش بکرێت بەسەر گەڕەکەکاندا لە بلۆکەکانی ٢ × ٢ کیلۆمەتر، بەمەش شێوازی تۆڕی وەک تایبەتمەندییەکی دیاریکەری شێوازی ڕیاز چەسپا. ھەروەھا شێوازی نیشتەجێبوونی پاراست کە لە مەلازدا دیار بوو، خانووی جیاکراوە بە پاشەکشە، کە بەو شێوازەی دکتۆر ساڵح ئەلھەزلوول وەک شێوازی «نێونەتەوەیی ناوەڕاست» دەیناسێنێت، واتا ڕەنگی سوور، دیزاین کرابوون.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Riyadh Architecture in One Hundred Years |ناونیشان=https://www.csbe.org/riyadh-architecture-in-one-hundred-years-1 |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=Center for the Study of the Built Environment |زمان=en-US}}</ref> بەڵام، کەموکوڕییەکانی دۆکسیادیس ئەسۆسییەیتس لە نەتوانینیان بوو بۆ پێشبینیکردنی وردی ڕادەی گەشەی داھاتووی ڕیاز. لە سەرەتای ٧٠کاندا، ڕیاز زۆر تێنەپەڕیبوو لەوەی کە ئەمڕۆ بە ڕێگای خورەیس ناسراوە. بەڵام لە نزیکبوونەوە لە ٨٠کاندا، فراوانبوونی ڕیاز گەیشتبووە ڕێگای بازنەییی باکوور لە باکوورەوە و لە بەشی ڕۆژھەڵاتی شارەکەشدا بەرەوپێشچوونێکی بەرچاوی بەدەست ھێنابوو. لە ساڵی ١٩٧٤دا، حکوومەت دەستەی باڵای پەرەپێدانی ڕیازی دامەزراند (دواتر [[دەستەی پاشایەتی بۆ شاری ڕیاز]]) کە لەلایەن پارێزگاری ئەو کاتەی [[پارێزگای ڕیاز]]، [[سەلمان کوڕی عەبدولعەزیز|شا سەلمان کوڕی عەبدولعەزیز]] سەرپەرشتی دەکرا، کە چاودێریی پەرەپێدانی ڕیازی دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=How King Salman built a capital for the 21st century |ناونیشان=https://www.arabnews.com/node/1212686 |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=Arab News |زمان=en}}</ref> لەگەڵ گەشەی ئابووری و پلانەکانی پەرەپێدانی نیشتمانیی ساڵانی ٧٠کان، ژێرخانی نیشتمانی کە پێکھاتبوو لە تۆڕەکانی کارەبا، تۆڕەکانی پەیوەندی، بۆرییەکانی ئاو، و شاڕێکان دانران کە گەشەی زیاتری شارستانییان گونجاند. ھەردوو شاری پیشەسازیی کۆن و نوێی ڕیاز لەم ماوەیەدا دامەزران. ==== ١٩٨٠ەکان–١٩٩٠ەکان ==== شارەکە بە ڕێژەیەکی زۆر خێراتر گەشەی کرد لەوەی کە دۆکسیادیس ئەسۆسییەیتس پێشبینی کردبوو و زۆر زوو، پلانەکەیان بەسەرچوو. دۆکسیادیس ئەسۆسییەیتس پێشبینی کردبوو کە ڕووبەری شارستانیی ڕیاز لە ماوەی ٣٠ ساڵدا ٣٠٤ کیلۆمەتر دووجا دەبێت، لە کاتێکدا تەنھا چوار ساڵ دوای ڕێپێدانی پلانەکە گەیشتە ٤٠٠ کیلۆمەتر دووجا.<ref name=":0" /> بۆیە، «ئێس سی ئی تی نێونەتەوەیی» ڕاسپێردرا بۆ پێداچوونەوە و نوێکردنەوەی پلانە ڕەسەنەکە بۆ ڕەنگدانەوەی گەشە کردنی توند و پێشکەشکردنی ڕێوشوێنی گونجاو، کە لە ساڵی ١٩٨٢دا پەسەند کرا. لە کاتێکدا بلۆکی ٢ کم x ٢ کمیان ھێشتەوە، بە پێچەوانەی فراوانبوونی ھێڵیی دۆکسیادیس ئەسۆسییەیتس، لە ھەموو ئاراستەکاندا فراوانیان کرد. ھەروەھا ڕێگا بازنەیییە تیشکاوەیییەکانیان زیاد کرد و ئەو تێگەیشتنەی دۆکسیادیس ئەسۆسییەیتسیشیان گۆڕی کە چۆن ناوچە بازرگانی و ناوچەکانی تر دابەش بکرێن. لە ساڵانی ١٩٨٠ و ١٩٩٠ەکاندا بوو کە زۆربەی ئەو بینایانەی ناسنامەی شارستانیی ڕیاز دیاری دەکەن دروست کران. ئەمانە بە شێوازە ھاوچەرخەکانی ئەو سەردەمە دروست کراون، مەڕمەڕ بە ڕەنگی لمینی بیابانی، ئەمانەش [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی شا خالید]]، [[شاری وەرزشیی شا فەھد]]، بورجی تەلەڤیزیۆن، کەمپە نوێیەکەی [[زانکۆی شا سعوود]]، دەزگای شا فەیسەڵ، وەزارەتی ناوخۆ، وەزارەتی دەرەوە، مۆمرا، و [[زانکۆی ئیسلامیی ئیمام محەممەد کوڕی سعوود]]یان لەخۆ دەگرت. ناوچە مێژوویییەکەش بە [[مۆزەخانەی نەتەوەییی عەرەبستانی سعوودی|مۆزەخانەی نەتەوەیی]]، [[ناوچەی قەسر ئەلحوکم]]، و [[مزگەوتی گەورەی ئیمام تورکی کوڕی عەبدوڵڵا]] دووبارە دروست کرایەوە.<ref name=":1" /> چەندین دامەزراوەی تەندروستییش دامەزران. پەرەپێدانەکانی تری ئەم ماوەیە بریتی بوون لە کردنەوەی یەکەم ناوەندەکانی بازاڕکردن و سوپەرمارکێتەکان. لە نزیکبوونەوە لە ساڵانی ٢٠٠٠، ڕیاز زۆر لە ڕێگای بازنەییی باکوور لە باکوورەوە تێپەڕیبوو و لە ڕۆژھەڵاتیشەوە گەیشتبووە ڕێگای بازنەییی دووەم. ==== ٢٠٠٠ەکان–٢٠١٠ەکان ==== مێدستار (ستراتیژیی پەرەپێدانی پایتەخت بۆ ڕیاز) ئەو ستراتیژییە بوو کە ئاراستەی پەرەپێدانی شارستانیی لەم سەردەمەدا دەکرد. لەبەر ئەوەی پلانی ئێس سی ئی تییش دەرکەوت کە ڕێژەی گەشەکردنەکە کەم دەخەمڵێنێت، لە جیاتی پلانێکی یەکجارەکی، ڕێبازێکی بەردەوام وەرگیرا. مێدستار پلانێکی درێژخایەن نەبوو، بەڵکو ستراتیژییەکی بەردەوام بوو لەسەر بەڕێوەبردنی گەشەی شارستانی و پەرەپێدانی ئابووری لە شارەکەدا. دوای لێکۆڵینەوە گشتگیرەکانی دەستەی پەرەپێدانی ڕیاز (باڵی توێژینەوەی دەستەی باڵا) لەسەر دانیشتووان، بەکارھێنانی زەوی، گواستنەوە، ئاسایش، ژینگە، و سەلامەتیی ھاتوچۆ دەستی پێ کرد. لە ساڵی ٢٠٠٧دا، مێدستار پلەی دووەمی بەدەست ھێنا لە خەڵاتی نێونەتەوەیی بۆ کۆمەڵگە شیاوەکانی نیشتەجێبوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Livcom Awards : 2007 Results |ناونیشان=https://livcomawards.com/previous-winners/2007-results.htm |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=livcomawards.com}}</ref> یەکێک لە ستراتیژییەکانی مێدستار پەرەپێدانی ھاوسەنگ بوو بە گۆڕینی ڕیاز بۆ شارێکی فرە-ناوەندی نەک تەنھا یەک ناوەندی شار. ئەمەش بووەتە ھۆی ئەوەی چەندین ناوەند لە دەوروبەری شارەکەدا بڵاوببنەوە وەک ئەلعولەیا، [[ناوچەی داراییی شا عەبدوڵڵا]]، سەحافە، گرانادا، گەیتی بازرگانی، شاری دیجیتاڵ، و ھیتین. ئاسۆی ڕیاز لە درێژایی ڕێگای شا فەھدەوە لە ساڵانی ٢٠٠٠ەوە دەستی پێ کرد. پڕۆژە بیناسازییە گرینگەکان وەک مێترۆی ڕیاز و [[زانکۆی شازادە نوورە کچی عەبدولڕەحمان]]، کە گەورەترین زانکۆی مێینەیە لە جیھاندا، ئەنجام دران. زۆربەی مۆڵەکان و ھایپەرمارکێتەکان لەم سەردەمەدا کرانەوە و بوونە تایبەتمەندییەکی ژیانی شار. شارەوانی پیادەڕەوی پانی بۆ ژمارەیەک شەقام زیاد کرد کە بوونە شوێنی باو بۆ پیاسەکردن، و پارک لە زۆرێک لە گەڕەکەکاندا دروست کران. ڕێگا سەرەکییەکان دووبارە دیزاین کرانەوە، وەک ڕێگای شا فەھد، ڕێگای شا عەبدوڵڵا، ڕێگای ئەبوو بەکر ئەلسدیق، و ڕێگای عورووبە، کە شێوەی شارەکەیان گۆڕی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Abi Bakr Al-Siddiq Road Project. Riyadh, Saudi Arabia |ناونیشان=https://www.idom.com/en/project/road-riyadh-abi-bakr/ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=IDOM |زمان=en-US}}</ref> جگە لەوەش، دەستەی پاشایەتی زۆنگاوەکانی [[وادی حەنیفە]]ی نۆژەن کردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=Wadi Hanifah Comprehensive Development Plan {{!}} Landscape Performance Series |ناونیشان=https://www.landscapeperformance.org/case-study-briefs/wadi-hanifah-comprehensive-development-plan |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=www.landscapeperformance.org |زمان=en}}</ref> == جوگرافیا == === کەشوھەوا === ڕیاز کەشوھەوایەکی بیابانیی گەرمی ھەیە ([[پۆلێنکردنی ئاووھەوای کوپێن]] «BWh»)، لەگەڵ ھاوینی درێژ و یەکجار گەرم و زستانی کورت و زۆر مامناوەند. تێکڕای پلەی گەرمیی بەرز لە تەممووزدا {{convert|43.9|C|F}} پلەیە. ئەگەر بەرزییەکەی نەبوایە ڕیاز کەشوھەوایەکی گەرمتری بەخۆیەوە دەبینی. شارەکە بارانبارینێکی یەکجار کەمی ھەیە، بەتایبەتی لە وەرزی ھاویندا، بەڵام بڕێکی باش باران لە مانگەکانی ئازار و نیساندا دەبارێت. ھەروەھا بەوە ناسراوە کە [[گەردەلوولی خۆڵ]]ی ھەیە کە تێیدا ڕەنگە خۆڵەکە ئەوەندە چڕ بێت کە مەودای بینین لە خوار {{convert|10|m|ft|abbr=on|0}} بێت. لە ١ و ٢ی نیسانی ٢٠١٥دا، گەردەلوولێکی گەورەی خۆڵ لە ڕیازی دا، کە بووە ھۆی ڕاگرتنی خوێندن لە زۆرێک لە خوێندنگەکانی ناوچەکە و ھەڵوەشاندنەوەی سەدان گەشتی ئاسمانی، چ وەک ناوخۆیی و چ وەک نێونەتەوەیی. {{Weather box | location = ڕیازی کۆن (١٩٩١–٢٠٢٠) | metric first = 1 | single line = 1 | Jan record high C = 31.5 | Feb record high C = 34.8 | Mar record high C = 38.0 | Apr record high C = 42.0 | May record high C = 45.1 | Jun record high C = 47.2 | Jul record high C = 48.1 | Aug record high C = 47.8 | Sep record high C = 45.0 | Oct record high C = 41.0 | Nov record high C = 38.0 | Dec record high C = 31.0 | Jan high C = 20.1 | Feb high C = 23.6 | Mar high C = 27.8 | Apr high C = 33.6 | May high C = 39.4 | Jun high C = 42.7 | Jul high C = 43.4 | Aug high C = 43.6 | Sep high C = 40.4 | Oct high C = 35.2 | Nov high C = 27.5 | Dec high C = 22.2 | year high C = 33.3 | Jan mean C = 14.6 | Feb mean C = 17.5 | Mar mean C = 21.5 | Apr mean C = 27.2 | May mean C = 33.0 | Jun mean C = 36.0 | Jul mean C = 36.8 | Aug mean C = 36.9 | Sep mean C = 33.7 | Oct mean C = 28.5 | Nov mean C = 21.4 | Dec mean C = 16.4 | year mean C = 26.9 | Jan low C = 9.2 | Feb low C = 11.5 | Mar low C = 15.2 | Apr low C = 20.7 | May low C = 26.1 | Jun low C = 28.4 | Jul low C = 29.4 | Aug low C = 29.5 | Sep low C = 26.2 | Oct low C = 21.3 | Nov low C = 15.5 | Dec low C = 10.8 | year low C = 20.3 | Jan record low C = -2.3 | Feb record low C = -0.3 | Mar record low C = 4.5 | Apr record low C = 11.0 | May record low C = 18.0 | Jun record low C = 21.1 | Jul record low C = 23.6 | Aug record low C = 22.7 | Sep record low C = 16.1 | Oct record low C = 14.0 | Nov record low C = 7.0 | Dec record low C = 1.4 | precipitation colour = green | Jan precipitation mm = 15.4 | Feb precipitation mm = 6.1 | Mar precipitation mm = 21.1 | Apr precipitation mm = 24.3 | May precipitation mm = 5.4 | Jun precipitation mm = 0.0 | Jul precipitation mm = 0.0 | Aug precipitation mm = 0.5 | Sep precipitation mm = 0.0 | Oct precipitation mm = 1.0 | Nov precipitation mm = 11.4 | Dec precipitation mm = 14.7 | year precipitation mm = 99.9 | unit precipitation days = 1 mm | Jan precipitation days = 2.1 | Feb precipitation days = 1.0 | Mar precipitation days = 2.7 | Apr precipitation days = 3.4 | May precipitation days = 0.8 | Jun precipitation days = 0.0 | Jul precipitation days = 0.0 | Aug precipitation days = 0.1 | Sep precipitation days = 0.0 | Oct precipitation days = 0.3 | Nov precipitation days = 1.7 | Dec precipitation days = 1.9 | year precipitation days = 13.9 | Jan humidity = 47 | Feb humidity = 36 | Mar humidity = 32 | Apr humidity = 28 | May humidity = 17 | Jun humidity = 11 | Jul humidity = 10 | Aug humidity = 12 | Sep humidity = 14 | Oct humidity = 20 | Nov humidity = 36 | Dec humidity = 45 | year humidity = 26 | Jan dew point C = 2 | Feb dew point C = 1 | Mar dew point C = 2 | Apr dew point C = 4 | May dew point C = 3 | Jun dew point C = -1 | Jul dew point C = 0 | Aug dew point C = 2 | Sep dew point C = 2 | Oct dew point C = 2 | Nov dew point C = 4 | Dec dew point C = 3 | Jan sun = 212.4 | Feb sun = 226.6 | Mar sun = 219.8 | Apr sun = 242.3 | May sun = 287.7 | Jun sun = 328.2 | Jul sun = 332.1 | Aug sun = 309.2 | Sep sun = 271.6 | Oct sun = 311.4 | Nov sun = 269.2 | Dec sun = 214.3 | Jan uv = 3 | Feb uv = 7 | Mar uv = 9 | Apr uv = 11 | May uv = 12 | Jun uv = 13 | Jul uv = 13 | Aug uv = 12 | Sep uv = 11 | Oct uv = 8 | Nov uv = 6 | Dec uv = 3 | Jan percentsun = 63 | Feb percentsun = 71 | Mar percentsun = 59 | Apr percentsun = 63 | May percentsun = 70 | Jun percentsun = 80 | Jul percentsun = 80 | Aug percentsun = 77 | Sep percentsun = 74 | Oct percentsun = 87 | Nov percentsun = 82 | Dec percentsun = 65 | year percentsun = 72 |source 1 =[[NOAA]],<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/2.2/data/0-data/Region-2-WMO-Normals-9120/SaudiArabia/CSV/RiyadhOld_40438.csv |سەردێڕ= World Meteorological Organization Climate Normals for 1991–2020: Riyadh Old |بڵاوکەرەوە= [[NCEI|National centers for Environmental Information]] |ڕێکەوتی سەردان= ٢ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> ناوەندی کەشوھەوای ناوچەیی جیددە<ref name="JRCC">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= http://jrcc.sa/climate_data_observatory_sa.php |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20161211044841/http://jrcc.sa/climate_data_observatory_sa.php|سەردێڕ=Climate Data for Saudi Arabia |بڵاوکەرەوە=Jeddah Regional Climate Center |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref> | source 2 = کات و ڕێکەوت (خاڵەکانی شەونم، ١٩٨٥–٢٠١٥)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://www.timeanddate.com/weather/saudi-arabia/riyadh/climate |سەردێڕ= Climate & Weather Averages in Riyadh, Saudi Arabia |بڵاوکەرەوە= Time and Date |ڕێکەوتی سەردان= ١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}}</ref> | source = }} {{Weather box | location = ڕیازی نوێ (١٩٩١–٢٠٢٠) | single line = yes | metric first = yes | Jan record high C = 33.0 | Feb record high C = 34.5 | Mar record high C = 38.3 | Apr record high C = 42.0 | May record high C = 46.0 | Jun record high C = 47.5 | Jul record high C = 48.4 | Aug record high C = 48.8 | Sep record high C = 46.8 | Oct record high C = 42.5 | Nov record high C = 37.0 | Dec record high C = 32.7 | Jan high C = 20.7 | Feb high C = 23.7 | Mar high C = 28.0 | Apr high C = 33.6 | May high C = 39.5 | Jun high C = 42.8 | Jul high C = 43.9 | Aug high C = 43.8 | Sep high C = 40.9 | Oct high C = 35.5 | Nov high C = 27.4 | Dec high C = 22.3 | year high C = 33.5 | Jan mean C = 14.0 | Feb mean C = 16.7 | Mar mean C = 21.0 | Apr mean C = 26.4 | May mean C = 32.2 | Jun mean C = 35.2 | Jul mean C = 36.3 | Aug mean C = 36.0 | Sep mean C = 32.8 | Oct mean C = 27.5 | Nov mean C = 20.4 | Dec mean C = 15.4 | year mean C = 26.2 | Jan low C = 7.6 | Feb low C = 9.9 | Mar low C = 13.8 | Apr low C = 19.1 | May low C = 24.1 | Jun low C = 26.1 | Jul low C = 27.3 | Aug low C = 27.0 | Sep low C = 23.7 | Oct low C = 18.9 | Nov low C = 13.6 | Dec low C = 9.1 | year low C = 18.3 | Jan record low C = -5.4 | Feb record low C = -3.3 | Mar record low C = 2.1 | Apr record low C = 8.9 | May record low C = 14.0 | Jun record low C = 19.8 | Jul record low C = 20.0 | Aug record low C = 20.0 | Sep record low C = 14.4 | Oct record low C = 8.9 | Nov record low C = 4.5 | Dec record low C = -2.0 | precipitation colour = green | Jan precipitation mm = 14.8 | Feb precipitation mm = 8.3 | Mar precipitation mm = 19.9 | Apr precipitation mm = 23.7 | May precipitation mm = 5.7 | Jun precipitation mm = 0.0 | Jul precipitation mm = 0.0 | Aug precipitation mm = 0.0 | Sep precipitation mm = 0.0 | Oct precipitation mm = 1.5 | Nov precipitation mm = 20.1 | Dec precipitation mm = 13.5 | year precipitation mm = 107.6 | unit precipitation days = 1 mm | Jan precipitation days = 1.7 | Feb precipitation days = 1.5 | Mar precipitation days = 2.6 | Apr precipitation days = 3.7 | May precipitation days = 0.9 | Jun precipitation days = 0.0 | Jul precipitation days = 0.0 | Aug precipitation days = 0.0 | Sep precipitation days = 0.0 | Oct precipitation days = 0.4 | Nov precipitation days = 2.5 | Dec precipitation days = 1.7 | year precipitation days = 14.9 |source 1 =[[NOAA]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/4.4/data/0-data/Region-2-WMO-Normals-9120/SaudiArabia/CSV/RiyadhNew_40437.csv |سەردێڕ= World Meteorological Organization Climate Normals for 1991–2020: Riyadh Old |بڵاوکەرەوە= [[NCEI|National centers for Environmental Information]] |ڕێکەوتی سەردان= ٢ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> |source 2 = Pogodaiklimat.ru (ئەوپەڕەکان)<ref name="Pogoda i Klimat">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.pogodaiklimat.ru/climate4/40437.htm |سەردێڕ=Climate Riyadh |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠١٩|ئیش=Pogoda.ru.net |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئابی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230828041104/http://www.pogodaiklimat.ru/climate4/47058.htm |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>}} === گەڕەکەکانی شار === [[پەڕگە:Dira Square.JPG|وێنۆک|[[مزگەوتی گەورەی ئیمام تورکی کوڕی عەبدوڵڵا]]]] ڕیاز جگە لە گەڕەکی دیپلۆماتیک، بۆ چواردە شارەوانیی لق دابەش کراوە،<ref name="a">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.alriyadh.gov.sa/en/riyadh/riyadhmunic/Pages/home.aspx|سەردێڕ=Interactive Map of Riyadh's branch municipalities|بڵاوکەرەوە=Riyadh Municipal Government|زمان=ar|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی نیسانی ٢٠٢٣|archive-url=https://web.archive.org/web/20230406002330/https://www.alriyadh.gov.sa/en/riyadh/riyadhmunic/Pages/home.aspx|url-status=dead}}</ref> ھەر شارەوانییەکی لق لە بەرامبەردا چەندین گەڕەک لەخۆ دەگرێت، کە بە گشتی دەگەنە پتر لە ١٣٠، ھەرچەندە ھەندێک گەڕەک لە نێوان زیاتر لە شارەوانییەکی لقدا دابەش کراون. شارەوانییە لقەکان بریتین لە ئەلشەمەیسی، [[عیرقە]]، ئەلمەعزەر، ئەلعولەیا، ئەلعەزیزییە، ئەلمەلاز، ئەلسەلەی، نێمار، ئەلنەسیم، ئەلشیفا، ئەلعورەیجا، ئەلبەتحا، ئەلحائیر، ئەلڕەوزە، و ئەلشیمال («باکوور»). [[ئەلعولەیا (ڕیاز)|گەڕەکی ئەلعولەیا]] دڵی بازرگانیی شارەکەیە،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=MEED|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=8-NHAAAAYAAJ|ساڵ=٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=Economic East Economic Digest, Limited|پەڕە=٤}}</ref> کە بژاردەکانی نیشتەجێبوون، کات بەسەربردن، نانخواردن و بازاڕکردنی تێدایە. [[ناوەندی شانشین]]، [[بورجی ئەلفەیسەلییە|ئەلفەیسەلییە]]، و شەقامی ئەلتحلییە دیارترین نیشانەکانی ناوچەکەن. ناوەندی شار، [[ئەلبەتحا (ڕیاز)|ئەلبەتحا]] و ئەلدیرە، ھەروەھا کۆنترین بەشی شارەکەن. == دانیشتووانناسی == [[پەڕگە:Riyadh population pyramid in 2010.svg|وێنۆک|ھەرەمی دانیشتووانی ڕیاز لە ساڵی ٢٠١٠دا]] {{Historical populations | percentages = pagr |سەرچاوە = داتاکانی سەرژمێری،<ref name="GASTAT">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=GASTAT |سەردێڕ=2010 Census, 1992 Census |ناونیشان=https://www.stats.gov.sa/en/13 |وێبگە=The General Authority for Statistics |ڕێکەوت=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180907075332/https://www.stats.gov.sa/en/13 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>{{cn|reason=further citation needed for other years|date=February 2024}} | ١٩١٨ | ١٨٠٠٠ | ١٩٢٤ | ٣٠٠٠٠ | ١٩٤٤ | ٥٠٠٠٠ | ١٩٥٢ | ٨٠٠٠٠ | ١٩٦٠ | ١٥٠٠٠٠ | ١٩٧٢ | ٥٠٠٠٠٠ | ١٩٧٨ | ٧٦٠٠٠٠ | ١٩٨٧ | ١٣٨٩٠٠٠ | ١٩٩٢ | ٣٨٣٤٩٨٦ | ١٩٩٧ | ٣١٠٠٠٠٠ | ٢٠٠٤ | ٤١٣٨٣٢٩ | ٢٠٠٩ | ٤٨٧٣٧٢٣ | ٢٠١٠ | ٦٧٩٢٧٧٦ | ٢٠١٣ | ٥٨٩٩٥٢٨ | ٢٠١٦ | ٦٥٠٦٧٠٠ | ٢٠٢٢ | ٧٠٠٩١٠٠ }} لە ساڵی ٢٠٢٢دا، شارەکە پتر لە ٧ ملیۆن کەسی ھەبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=USGS |سەردێڕ=Riyadh, Saudi Arabia Earth Resources Observation and Science (EROS) Center - Earthshots |ناونیشان=Riyadh, Saudi Arabia Earth Resources Observation and Science (EROS) Center - Earthshots}}</ref> شارەکە لە ساڵی ١٩٣٥دا ٤٠،٠٠٠ دانیشتووان و لە ١٩٤٩دا ٨٣،٠٠٠ی ھەبوو.{{sfn|Elsheshtawy|2008|p=122}} شارەکە بەپێی نوێترین سەرچاوەکان، ڕێژەیەکی زۆر بەرزی گەشەی دانیشتووانی بەخۆیەوە بینیوە، لە ١٥٠،٠٠٠ دانیشتووان لە ١٩٦٠ەکاندا بۆ پتر لە حەوت ملیۆن. ھەتا ساڵی ٢٠١٧، دانیشتووانی ڕیاز لە ٦٤.١٩٪ی سعوودییەکان پێکدێت، لە کاتێکدا نا-سعوودییەکان ٣٥.٨١٪ی دانیشتووان پێکدەھێنن. [[ھیندییە نا-نیشتەجێیەکان لە عەرەبستانی سعوودی|ھیندییەکان]] بە ١٣.٧٪ گەورەترین دانیشتووانی کەمینەن، بەدوایاندا [[پاکستانییەکان لە عەرەبستانی سعوودی|پاکستانییەکان]] بە ١٢.٤٪ دێن. دانیشتووانەکە بەھۆی دوو ھێندەبوونی ڕێژەی لەدایکبوون و گەشەی بەرزی ئابوورییەوە ئەوەندە زۆرە. ھەروەھا لێشاوی کۆچبەرانیش ھەبووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.britannica.com/place/Riyadh |سەردێڕ=Riyadh &#124; Population, Climate, Map, History, & Facts &#124; Britannica}}</ref> == وەرزش == [[تۆپی پێ]] باوترین وەرزشە لە [[عەرەبستانی سعوودی]]. شارەکە میوانداریی چوار یانەی سەرەکیی تۆپی پێ دەکات، [[یانەی تۆپی پێی ئەلھیلال|ئەلھیلال]] لە ساڵی ١٩٥٧ دامەزراوە و ١٩ پاڵەوانێتیی لە [[خولی پیشەگەری سعوودی]] بەدەست ھێناوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://int.soccerway.com/teams/saudi-arabia/al-hilal-riyadh/|سەردێڕ=Al Hilal (Riyadh)|بڵاوکەرەوە=Soccerway.com|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣}}</ref> یانەی [[یانەی تۆپی پێی ئەلنەسڕ|ئەلنەسڕ]] تیمێکی تری خولی نایابە کە لایەنگرێکی زۆری لە سەرانسەری شانشینەکەدا ھەیە. لە ساڵی ١٩٥٥ دامەزراوە، و ٩ جار<ref>[[:ar:دوري المحترفين السعودي#Ù.82ائÙ.85ة اÙ.84أبطاÙ.84]]</ref> بە پاڵەوانی خولی پیشەگەری سعوودی ناونراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Al-Nassr Football Club|ناونیشان=https://www.eyeofriyadh.com/directory/details/8352_al-nassr-football-club|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|وێبگە=eyeofriyadh.com|زمان=en-US}}</ref> یانەیەکی تری ناسراو، [[یانەی تۆپی پێی ئەلشەباب (ڕیاز)|ئەلشەباب]]، لە ساڵی ١٩٤٧ دامەزراوە و خاوەنی ٦ پاڵەوانێتییە. ھەروەھا یانەی [[یانەی وەرزشیی ئەلڕیاز|ئەلڕیاز]] ھەیە، کە لە ساڵی ١٩٥٤ دامەزراوە، لەگەڵ چەندین یانەی تری بچووکتر.<ref name="Ri sports">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.riyadh.com/Page/Sport/33/|سەردێڕ=Sports|بڵاوکەرەوە=Riyadh.com|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150924091405/http://www.riyadh.com/Page/Sport/33/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> شارەکە چەندین یاریگای گەورەی ھەیە وەک [[شاری وەرزشیی شا فەھد|یاریگای شاری وەرزشیی شا فەھد]] بە توانای ٧٠،٢٠٠ کورسی.<ref name="Ri sports"/> یاریگاکە سێ جار میوانداریی [[جامی کیشوەرەکانی فیفا]]ی کردووە، لە ساڵانی [[جامی شا فەھدی ١٩٩٢|١٩٩٢]]، [[جامی شا فەھدی ١٩٩٥|١٩٩٥]] و [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ١٩٩٧|١٩٩٧]]. ھەروەھا میوانداریی [[جامی جیھانیی فیفا بۆ ژێر ٢٠ ساڵ]]ی کردووە لە [[پاڵەوانێتیی جیھانیی گەنجانی فیفای ١٩٨٩|١٩٨٩]]،<ref name="Ri sports"/> و [[یاریگای شاری وەرزشیی شازادە فەیسەڵ کوڕی فەھد]] کە زۆربەی کات بۆ یارییەکانی [[تۆپی پێ]] بەکاردێت. یاریگاکە توانای ٢٢،٥٠٠ کەسی ھەیە. [[یاریگای داخراوی جی پی وای دەبلیوو]]ی شارەکە وەک گۆڕەپانی میواندار بۆ [[پاڵەوانێتیی ئەی بی سیی ١٩٩٧]] خزمەتی کرد، کە تێیدا [[تیمی نەتەوەییی باسکەی پیاوانی عەرەبستانی سعوودی]] گەیشتنە «چوار یانەی کۆتایی». لە ٢٩ی شوباتی ٢٠٢٠دا، دەوڵەمەندترین پێشبڕکێی ئەسپی ڕەسەن لە جیھاندا لە [[گۆڕەپانی پێشبڕکێی شا عەبدولعەزیز]] لە ڕیاز بەڕێوە چوو. جامی سعوودی پێشبڕکێیەکی نوێیە بۆ ئەسپە ڕەسەنەکانی تەمەن چوار ساڵ و بەرەو سەر، کە لەسەر بنەمای کێش و تەمەن لە مەودای ١٨٠٠ مەتردا ئەنجام دەدرێت. بڕی پارەی خەڵاتەکە ٢٠ ملیۆن دۆلاری ئەمریکییە کە ١٠ ملیۆن دۆلاری بۆ براوەیە و پارەی خەڵات تا پلەی دەیەم دابەش دەکرێت. جامی سعوودی بە تەواوی لە نێوان جامی جیھانیی پێگاسوس و جامی جیھانیی دوبەی دانراوە بۆ ڕاکێشانی باشترین ئەسپەکان لە سەرانسەری جیھانەوە بۆ کێبڕکێکردن لەسەر دەوڵەمەندترین خەڵاتی پێشبڕکێی ئەسپ. بە خستنە ناو نەخشەی نێونەتەوەییی پێشبڕکێی ئەسپەوە، جامی سعوودی ھەروەھا پێشبڕکێی نێونەتەوەیی لەسەر خۆڵ و گۆڕەپانی چیمەنی نوێ لەخۆ دەگرێت. لە ٢٦ی نیسانی ٢٠٢٠دا، عەرەبستانی سعوودی چووە ناو پرۆسەی داواکاری بۆ میوانداریکردنی یارییەکانی ئاسیای ٢٠٣٠؛ ڕکابەری سەرەکییان بۆ ئەم چالاکییە [[دەوحە]]ی [[قەتەر]] بوو. لە ١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠دا، ڕای گەیەندرا کە ڕیاز میوانداریی [[یارییەکانی ئاسیای ٢٠٣٤]] دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Doha to host 2030 Asian Games, Riyadh 2034 edition|ئیش=Channel News Asia|agency=AFP|ناونیشان=https://www.channelnewsasia.com/news/sport/doha-host-2030-asian-games-riyadh-2034-edition-13784734|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210511081401/https://www.channelnewsasia.com/news/sport/doha-host-2030-asian-games-riyadh-2034-edition-13784734|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Doha to host 2030 Asian Games with Riyadh awarded 2034 edition|ناونیشان=https://www.insidethegames.biz/articles/1102057/asian-games-double-award|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=www.insidethegames.biz|ڕێکەوت=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠}}</ref> [[وەرزشە ئەلیکترۆنییەکان]] لە ڕیاز بە یەکەم جامی گەورەی شارەکە، جامی جی ئێس ئەی بۆ وەرزشە ئەلیکترۆنییەکان، لە ساڵی ٢٠١٨دا دەستی پێ کرد. فیدراسیۆنی وەرزشە ئەلیکترۆنییەکانی سعوودیە بە ڕێکخستنی فێستیڤاڵی گەیمەرز٨ لە ساڵانی ٢٠٢٢ و ٢٠٢٣ ئەم گەشەیەی زیاتر بەھێز کرد. چاپی ساڵی ٢٠٢٣ی فێستیڤاڵەکە گەورەترین سندووقی خەڵاتی لە مێژووی وەرزشە ئەلیکترۆنییە کێبڕکێکارییەکانی جیھاندا لەو کاتەدا پێشکەش کرد، کە کۆی گشتی ٤٥ ملیۆن دۆلار بوو. وەک بەشێک لە فێستیڤاڵی گەیمەرز٨، ڕیاز ماستەرز، کە پاڵەوانێتییەکی [[دۆتا ٢]] بوو، سندووقێکی خەڵاتی بەرچاوی ١٥ ملیۆن دۆلاری ھەبوو، کە تەنھا لەلایەن یارییەکانی کۆتاییی جامی جیھانیی فۆرنایت و [[ئینتەرناشناڵ (وەرزشە ئەلیکترۆنییەکان)|ئینتەرناشناڵ]] لە مێژووی پاڵەوانێتییەکانی وەرزشە ئەلیکترۆنییەکاندا تێپەڕێندرا. گەیمەرز٨ لە ساڵی ٢٠٢٤دا بە جامی جیھانیی وەرزشە ئەلیکترۆنییەکان دەگۆڕدرێت، کە خاوەنی کۆی گشتی سندووقی خەڵاتی پتر لە ٦٠ ملیۆن دۆلارە، کە دەبێتە گەورەترین سندووقی خەڵات لە مێژووی وەرزشە ئەلیکترۆنییە کێبڕکێکارییەکانی جیھاندا، کە بەسەر لانی کەم ٢٠ پاڵەوانێتیی جیاواز و پاڵەوانێتیی یانەکان بۆ ڕێکخراوەکانی وەرزشە ئەلیکترۆنییەکان دابەش دەکرێت.<ref name=EWC1>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Church |یەکەم١=Ben |سەردێڕ=Inaugural Esports World Cup in Saudi Arabia, worth more than $60M, hopes to send 'positive message' to industry |ناونیشان=https://www.cnn.com/2024/04/16/sport/esports-world-cup-saudi-arabia-spt-intl/index.html |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی نیسانی ٢٠٢٤|ئیش=[[CNN]] |ڕێکەوت=١٦ی نیسانی ٢٠٢٤|زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240604145817/https://www.cnn.com/2024/04/16/sport/esports-world-cup-saudi-arabia-spt-intl/index.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="EWC2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Takahashi |یەکەم١=Dean |سەردێڕ=Esports World Cup will have record-breaking prize pool of more than $60M |ناونیشان=https://venturebeat.com/games/esports-world-cup-will-have-record-breaking-prize-pool-of-more-than-60m/ |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی نیسانی ٢٠٢٤|ئیش=[[VentureBeat]] |ڕێکەوت=١٦ی نیسانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی نیسانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240418065632/https://venturebeat.com/games/esports-world-cup-will-have-record-breaking-prize-pool-of-more-than-60m/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == میدیا == [[بورجی تەلەڤیزیۆنیی ڕیاز]] بە بەرزیی {{convert|170|m|ft|abbr=on}} کە لەلایەن وەزارەتی زانیارییەوە بەڕێوە دەبرێت، لە نێوان ١٩٧٨–١٩٨١ دروست کراوە. کەناڵە تەلەڤیزیۆنییە نیشتمانییەکانی سعوودیە وەک «سعوودی تی ڤی ١»، «سعوودی تی ڤی ٢»، ئەلڕیازیا، ئەلئەخبارییە، و [[دەزگای ڕادیۆ و تەلەڤیزیۆنی عەرەبی]] لێرەوە کار دەکەن.<ref name="Ri media">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.riyadh.com/Page/Media/34/|سەردێڕ=Media|بڵاوکەرەوە=Riyadh.com|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئایاری ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150512012034/http://www.riyadh.com/Page/Media/34|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> پەخشە تەلەڤیزیۆنییەکان بە شێوەیەکی سەرەکی بە زمانی عەرەبین، ھەرچەندە ھەندێک پەخشی ڕادیۆیی بە ئینگلیزی یان فەڕەنسین. عەرەبی زمانی سەرەکییە کە لە تەلەڤیزیۆن و ڕادیۆدا بەکار دێت، بەڵام پەخشە ڕادیۆیییەکان بە زمانە جیاوازەکانی وەک ئوردو، فەڕەنسی، یان ئینگلیزیش دەکرێن. ڕیاز خاوەنی چوار ڕۆژنامەی عەرەبییە؛ «[[ئەشەرق ئەلئەوسەت]]» (کە خاوەندارێتییەکەی بۆ پارێزگاری شارەکە دەگەڕێتەوە)، «[[ئەلڕیاز (ڕۆژنامە)|ئەلڕیاز]]»، «[[ئەلجەزیرە (ڕۆژنامە)|ئەلجەزیرە]]» و «[[ئەلوەتەن (عەرەبستانی سعوودی)|ئەلوەتەن]]»، دوو ڕۆژنامەی زمانی ئینگلیزی؛ «[[سعوودی گازێت]]» و «[[ئەرەب نیوز]]»، و ڕۆژنامەیەکی زمانی مەلایالم، «گوڵف مادیامام».<ref name="Ri media"/> حکوومەتی سعوودیە چاودێری و پاڵاوتنی ناوەڕۆکی ئینتەرنێت دەکات. ناڕەزایەتیی ڕامیاری لە عەرەبستانی سعوودیدا قبووڵ ناکرێت. عەرەبستانی سعوودی ڕێسای توندی لەسەر سینەما و ھونەرەکان ھەبووە. == پڕۆژەکانی پەرەپێدان == [[پەڕگە:Red Sea Global HQ.jpg|وێنۆک|[[شاری دیجیتاڵ (ڕیاز)|شاری دیجیتاڵ]]]] لە ساڵی ٢٠١٩دا، [[سەلمان کوڕی عەبدولعەزیز|شا سەلمان]] پلانێکی بۆ جێبەجێکردنی ١٢٨١<ref name="english.alarabiya.net">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://english.alarabiya.net/en/News/gulf/2019/02/14/Saudi-king-launches-Riyadh-development-projects-worth-22-bln-.html|سەردێڕ=Saudi king launches Riyadh development projects worth $22 bln|وێبگە=english.alarabiya.net|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئازاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190306044207/http://english.alarabiya.net/en/News/gulf/2019/02/14/Saudi-king-launches-Riyadh-development-projects-worth-22-bln-.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> پڕۆژەی پەرەپێدان لە ڕیاز دەست پێ کرد. پلان وایە پڕۆژەکە تێچووەکەی نزیکەی ٢٢ ملیار دۆلاری ئەمریکی بێت.<ref name="arabnews.com">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.arabnews.com/node/1451706/saudi-arabia|سەردێڕ=King Salman inaugurates $22 billion of projects for Riyadh region|ڕێکەوت=١٣ی شوباتی ٢٠١٩|وێبگە=Arab News|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠١٩}}</ref> ئامانجی سەرەکیی پلانەکە باشترکردنی ژێرخان، گواستنەوە، ژینگە و دامەزراوەکانی تری ڕیاز و ناوچەکانی دەوروبەرییە.<ref name="arabnews.com"/> لە چوارچێوەی [[دیدگای ٢٠٣٠ی سعوودیە]]دا، پلانەکە بایەخ بە دروستکردنی ١٥ پڕۆژەی نیشتەجێبوون، دروستکردنی مۆزەخانەیەکی گەورە، دامەزراندنی پڕۆژەیەکی ژینگەیی، ناوچە وەرزشییەکان، شارە پزیشکییەکان، دامەزراوە پەروەردەیییەکان و ھتد دەدات.<ref name="arabnews.com"/> ئەمە دامەزراندنی ١٤ پڕۆژەی کارەبا،<ref>Louis Boisgibault, Fahad Al Kabbani (2020): [http://www.iste.co.uk/book.php?id=1591 ''Energy Transition in Metropolises, Rural Areas and Deserts''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200121141134/http://iste.co.uk/book.php?id=1591 |date=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ }}. Wiley - ISTE. (Energy series) {{ISBN|9781786304995}}.</ref> ٢٠ پڕۆژەی ئاوەڕۆ، ١٠ ناوچەی نیشتەجێبوون، ٦٦ ناوچەی بازرگانی و پیشەسازی، ژمارەیەک دەریاچە کە ٣١٥،٠٠٠ مەتر دووجا دادەپۆشن، و شارە وەرزشییە پێشکەوتووەکان دەگرێتەوە.<ref name="english.alarabiya.net"/> لە کاتی ڕاگەیاندنی دیدگاکەوە، ڕیاز چاکسازیی جۆراوجۆری بۆ دانانی بناغەی ھەنگاوەکانی داھاتووی دیدگاکە جێبەجێ کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=An Ambitious Vision for an Ambitious Nation |ناونیشان=https://www.vision2030.gov.sa/en/vision-2030/overview/ |وێبگە=Vision 2030 |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240326200751/https://www.vision2030.gov.sa/en/vision-2030/overview/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئامانجە ڕاگەیەندراوەکانی دیدگای ٢٠٣٠ برەودانە بە گەشتیاری، و یارمەتیدانە بۆ پاڵنانی عەرەبستانی سعوودی بۆ پێشەوەی جیھان. لە تەنیشت پڕۆژەی پەرەپێدان و بە ئامانجی باشترکردنی دیمەنی ھونەریی شارەکە، پلان وایە تا کۆتاییی ساڵی ٢٠٣٠، ١٠٠٠ پارچە ھونەری بە شێوەیەکی گشتی لە شارەکەدا نمایش بکرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.arabnews.com/node/1489011/saudi-arabia|سەردێڕ=A look at Riyadh Art, which is going to bring public art to the city|ڕێکەوت=٢٨ی نیسانی ٢٠١٩|وێبگە=Arab News|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠١٩}}</ref> لە چوارچێوەی پڕۆژەکانی پەرەپێدانی ڕیازدا، بڕی ٦٠٤ ملیۆن ڕیاڵی سعوودی بۆ پەرەپێدان و دروستکردنی ڕێگاکانی ڕیاز تەرخان کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://saudigazette.com.sa/article/567174/BUSINESS/Value-of-awarded-contracts-rises-to-SR489-billion-in-Q1-2019|سەردێڕ=Value of awarded contracts rises to SR48.9 billion in Q1 2019|ڕێکەوت=٢٤ی ئایاری ٢٠١٩|وێبگە=Saudigazette|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئایاری ٢٠١٩}}</ref> لە ٣ی تەممووزی ٢٠٢٠دا، «بلومبێرگ نیوز» ڕای گەیاند کە عەرەبستانی سعوودی ٢٠ ملیار دۆلاری بۆ پڕۆژە گەورەکەی گەشتیاری و کولتوور لە ڕیاز تەرخان کردووە، کە بە ناوی «[[درعییە]]» ناسراوە، لە کاتێکدا دوای بەرزبوونەوەی حاڵەتەکانی پەتای [[پەتای کۆڤید-١٩|کۆرۆنا]]، ڕووبەڕووی تەنگژەیەکی ئابووریی دوو ھێندە بووەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-07-03/saudi-arabia-s-fiscal-crisis-won-t-slow-20-billion-megaproject|سەردێڕ=Saudi Arabia's Fiscal Crisis Won't Slow $20 Billion Project|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٠|newspaper=[[Bloomberg News|Bloomberg]]|ڕێکەوت=٣ی تەممووزی ٢٠٢٠}}</ref> وەزارەتی وەبەرھێنان و دەستەی پاشایەتی بۆ شاری ڕیاز (RCRC) لە ١٣ی تەممووزی ٢٠٢١دا ڕایان گەیاند کە ھاوبەشییان لەگەڵ {{ill|گرووپی پەروەردەیی ئێس ئی کەی|es|Institución Educativa SEK}} کردووە بۆ کردنەوەی خوێندنگەی نێونەتەوەییی ئێس ئی کەی لە ڕیاز، کە یەکەم کەمپە لە عەرەبستانی سعوودی. خوێندنگە نێونەتەوەیییە نوێیەکە پێشوازی لە خوێندکاران دەکات لە باخچەی منداڵان (تەمەنی ٣ ساڵ) تا پۆلی ١٢ (تەمەنی ١٧/١٨ ساڵ)، و دەبێتە یەکێک لەو کەمە خوێندنگەیانەی لە ڕیاز کە ڕێپێدراون بۆ پێشکەشکردنی بەرنامەی ساڵانی سەرەتاییی بەکالۆریۆسی نێونەتەوەیی (PYP)، بەرنامەی ساڵانی ناوەندی (MYP)، و بەرنامەی دیپلۆما (DP). لە تەممووزی ٢٠٢٤دا پلانی دروستکردنی «[[بۆلڤاردی وەرزشی]]» کە بەرزترین بورجی وەرزشیی جیھان لەخۆ دەگرێت، پەسەند کرا. ئەمە بەشێکە لە پڕۆژەیەکی ٢٣ ملیار دۆلاری کە مەبەست لێی فراوانکردنی ناوچە سەوزەکانە لە ناو شارەکەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی تەممووزی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Riyadh to design tallest sports tower |ناونیشان=https://gulfnews.com/business/markets/riyadh-to-design-tallest-sports-tower-1.1720698282566 |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=gulfnews.com |زمان=en}}</ref> === پڕۆژە سەرەکییەکانی پەرەپێدان === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; !پڕۆژە !ڕێکەوتی ڕاگەیاندن !دۆخ !ساڵی چاوەڕوانکراوی کردنەوە !کۆی ڕووبەر (km²) !تێچوو !ماڵپەڕ |- ! [[درعییە|دەروازەی درعییە]] | {{date|2017-07-20}} | لە ژێر دروستکردندایە | ٢٠٢٧ | ١٤ | ٦٢.٢ ملیار دۆلار | {{URL|https://www.dgda.gov.sa/en}} |- ! [[شاری قیدییە]] | {{date|2017-04-07}} | لە ژێر دروستکردندایە | ٢٠٣٠ | ٣٦٠ | ٩.٨ ملیار دۆلار | {{URL|https://qiddiya.com/en/}} |- ! [[مێترۆی ڕیاز]] | {{date|2013-06-09}} | تەواو کراوە | ٢٠٢٤ | | ٢٥ ملیار دۆلار | {{URL|https://rpt.sa/en/}} |- ! [[پارکی شا سەلمان]] | {{date|2019-07-19}} | لە ژێر دروستکردندایە | ٢٠٢٥ | ١٧ | ٢٥ ملیار دۆلار | {{URL|https://kingsalmanpark.sa/en}} |- ! [[مۆرەبای نوێ]] | {{date|2023-02-16}} | لە ژێر دروستکردندایە | ٢٠٣٠ | ١٩ | ٥٠ ملیار دۆلار | {{URL|https://newmurabba.com/en/}} |- ! [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی شا سەلمان]] | {{date|2022-11-27}} | پلانی بۆ دانراوە | ٢٠٣٠ | ٥٧ | ٣٠ ملیار دۆلار | |- ! [[بۆلڤاردی وەرزشی]] | {{date|2019-03-19}} | بەشێکی کراوەتەوە | ٢٠٢٥ | >٦.٧ | | {{URL|https://sportsboulevard.sa/en}} |- ! [[شاری نا-قازانجخوازی محەممەد کوڕی سەلمان]] | {{date|2021-11-14}} | لە ژێر دروستکردندایە | ٢٠٢٦ | ٣.٤ | ٥.٤ ملیار دۆلار | {{URL|https://miskcity.sa/en/}} |- ! [[باخچەکانی شا عەبدوڵڵا]] | {{date|2014-02-28}} | لە ژێر دروستکردندایە | ٢٠٢٦ | ٢.٥ | ٦٩٠ ملیۆن دۆلار | |- ! [[ڕیازی سەوز]] | {{date|2019-03-19}} | بەردەوامە | | | | {{URL|https://www.grg.sa/}} |- ! [[ھونەری ڕیاز]] | {{date|2019-03-19}} | بەردەوامە | | | | {{URL|https://riyadhart.sa/en/}} |- |} == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی پایتەختەکان|پایتەختی دەوڵەتانی جیھان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پایتەختەکانی ئاسیا}} {{شارەکانی عەرەبستانی سعوودی}} {{تووڵی دەروازە|عەرەبستانی سعوودی|جوگرافیا}} {{پۆلی کۆمنز|Riyadh}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ڕیاز]] [[پۆل:ناوەندی پارێزگاکانی عەرەبستانی سعوودی]] [[پۆل:پایتەختەکانی ئاسیا]] [[پۆل:ڕیاز]] 462fpmb9ersnx355vyvig9n2wxqawb7 1 10235 1668861 1447746 2026-09-16T14:43:08Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1668861 wikitext text/x-wiki {{وتاری ھەڵبژێردراوی پێشوو}} {{سەری وتووێژ}} {{بینینەکانی پەڕە|فراوان=بەڵێ}} ==ئەیووبی یا ئوییوبی== "ئەییووبی" ڕاستتر نییە؟--[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ٠٧:٠٨, ١٧ حوزەیران ٢٠١١ (UTC) دەست خۆش کاک ئازا، ئەونەی لە سەرچاوەکاندا بینیوومە، ئەییوبی ڕاستترە. بەڕای من هەتا سەڵاحەددین وا ڕاستترە بە (ڵ) بنوسرێت نەک (ل). [[بەکارھێنەر:Rannda|Rannda]] ١٠:٢١, ١٧ حوزەیران ٢٠١١ (UTC) :بە ڕای منیش ھەر ئەییووبی ڕاستترە. بەڵام سەبارەت بە ناوی سەرەکی وتارەکە ‌سەلاحەددین گونجاوترە، وا باشترە ڕەوانەکردنەوەیەکی سەڵاحەددینی بۆ دروست بکەین.--<b>[[بەکارھێنەر:Merkhas|<span style="color:#FF0000">me</span><span style="color:Gold">rkh</span><span style="color:#008000">as</span>]]</sub> _{[[User talk:merkhas|<span style="color:Maroon">وتووێژ</span>]]</b> ١٢:٢٤, ١٧ حوزەیران ٢٠١١ (UTC)<br /> ::سپاس. ئەیگوازمەوە بۆ "سەلاحەددینی ئەییووبی". --[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ١٠:٣٩, ١٨ حوزەیران ٢٠١١ (UTC) == بەشی نازانستنامەیی == ھەندێک لە بەشەکانی ئەم وتارە بە زمانی زانستنامەیی نەنووسراوە و دەبێ چاک بکرێن. بە تایبەت بەشی '''ڕەوشتبەرزی سەلاحەدین''' کە بە ڕای من دەبێ ئەم بەشە تەواو بسڕێتەوە.--<b>[[بەکارھێنەر:Merkhas|<span style="color:#FF0000">me</span><span style="color:Gold">rkh</span><span style="color:#008000">as</span>]]} <sub>[[User talk:merkhas|<span style="color:Maroon">وتووێژ</span>]]</b> ٢٢:٠٠, ١٨ حوزەیران ٢٠١١ (UTC)<br /> :بەڕاستی منیش لەگەڵ ئەم ڕایەم. دڵنیام لەوەی کەسێکی وا بوە (لە خۆمەوە) بەڵام پێویست ناکا لە ویکی بێت. --[[بەکارھێنەر:هیوا|هیوا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:هیوا|لێدوان]]) ‏٢٢:٣٦، ٢٠ی نیسانی ٢٠١٤ (UTC) ::مام [[بەکارھێنەر:هیوا|هیوا]] ئەوی بەپێویست دەزانی بیسڕەوە.--[[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک'''</span></span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ‏٠٧:٣٣، ٢١ی نیسانی ٢٠١٤ (UTC) :::سوپاس کاکە لابرا.هێشتا زۆر دورودرێژە بەڵکە چاکسازی دیکەی تێدا بکرێت.--[[بەکارھێنەر:هیوا|هیوا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:هیوا|لێدوان]]) ‏١٨:٤٨، ٢٢ی نیسانی ٢٠١٤ (UTC) == ناو == پێشنیاردەکەم ناوی وتارەکە تەنیا '''سەڵاحەدین''' بێت، بێ ئەییووبی، بەھۆی زۆر ناسراوییەکەی. --| [[بەکارھێنەر:Serchia|<span style="color:mediumblue">'''<span style="font-size:13px">سەرچیا'''</span></span>]] — ‏١٥:٠٥، ١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری 1 بەستەری دەرەکیی [[سەلاحەدینی ئەییووبی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=616732 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170412062940/http://www.worldpolicy.org/journal/articles/wpj06-1/coda.html بۆ http://worldpolicy.org/journal/articles/wpj06-1/coda.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٧:١٨، ٢٦ی نیسانی ٢٠١٩ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[سەلاحەدینی ئەییووبی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=693994 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20110811042328/http://www.3dmekanlar.com/ar/tomb-of-saladin.html بۆ http://www.3dmekanlar.com/ar/tomb-of-saladin.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٦:١١، ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[سەلاحەدینی ئەییووبی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=720535 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170918021247/http://blog.milliyet.com.tr/Blog.aspx?BlogNo=225248 بۆ http://blog.milliyet.com.tr/Blog.aspx?BlogNo=225248 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٨:٥١، ٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[سەلاحەدینی ئەییووبی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=722349 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160913231334/http://www.biographybase.com/biography/Saladin.html بۆ http://www.biographybase.com/biography/Saladin.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٧:٠٩، ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[سەلاحەدینی ئەییووبی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=843096 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170412062940/http://www.worldpolicy.org/journal/articles/wpj06-1/coda.html بۆ http://worldpolicy.org/journal/articles/wpj06-1/coda.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٣:٤٠، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[سەڵاحەددینی ئەییووبی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1447745 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20240424083703/https://eprints.soas.ac.uk/33676/1/11010439.pdf بۆ https://eprints.soas.ac.uk/33676/1/11010439.pdf زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢٣:١١، ١٧ی ئایاری ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[سەڵاحەددینی ئەییووبی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1668860 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20241130082518/https://numismatics.org/collection/0000.999.7979 بۆ https://numismatics.org/collection/0000.999.7979 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٤:٤٣، ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) hofq8i5twqd3y7k6vrp471w7l9nmvw9 0 12626 1669259 1655579 2026-09-17T07:38:37Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، قورئان-کۆلکە، ئیسلام-کۆلکە) 1669259 wikitext text/x-wiki {{کەسایەتی | ناو = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = سەید | وێنە = Sayyid Qutb.jpg | قەبارەی وێنە = | جێگری_وێنە = | سەردێری وێنە = سەید قوتب | ناوی کاتی لەدایکبوون = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٠٦ | شوێنی لەدایکبوون = گوندی مووشەی شاری شاریقە لە میسر | ڕێکەوتی_ونبوون = | شوێنی_ونبوون = | ڕەوشی_ونبوون = | ڕێکەوتی مردن = ٢٩ی ئابی ١٩٦٦ | شوێنی مردن = بەندیخانەی قاھیرە | ھۆکاری مردن = لەسێدارەدان | شوێنی دۆزینەوەی تەرم = | شوێنی گۆڕ = | مۆنۆمێنتەکان = | نیشتەجێ = | نەتەوە = | ناوەکانی تر = | نەژاد = | شارومەندێتی = | ڕادەی خوێندەواری = | پیشە = ڕۆژنامەنووس، مامۆستا | ساڵانی چالاکی = | خاوەنکار = | ڕێکخراو = | ناسراو_بە_ھۆی = | کارە_دیارەکان = | شێواز = | کاریگەر_بووە = ئیبن حەزم، [[ئیبن تەیمییە]]، مەحموود عەقاد، [[حەسەن بەننا]]، ئەبوو ئەعلا مەودودی | کاریگەری_بووە = [[ئوسامە بن لادەن]]، محەممەد قوتب، عەبدولحەمید کشک، [[ئەیمەن زەواھیری]]، [[محەممەد بەدیع]] | شار = | مووچە = | دارایی = | باڵا = | کێش = | تەلەفزیۆن = | سەرناو = | وادە = | پێشوو = | جێگر = | حیزب = حیزبی وەفد، [[ئیخوان موسلیمین]] | بزاڤ = | بەرانبەرەکان = | ئایین = [[ئیسلام]] ی [[سوننە]] | سزای_تاوانباری = | ڕەوشی_تاوانباری = | ھاوسەر = ھاوسەری نەبوو | یار = | منداڵەکان = | دایک و باوک = | خزمەکان = | خەڵاتەکان = | واژۆ = | جێگری_واژۆ = | قەبارەی_واژۆ = | ماڵپەڕ = | پەراوێزەکان =}} '''سەید قوتب''' ئیبراھیم لە (ماوەی ژیان: ٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٠٦ لە گوندی مووشەی شاری ئەسیوتی میسر تاکوو ٢٩ی ئابی ١٩٦٦) نووسەر، شاعیر و بیرمەندی ئیسلامی میسری بووە. لەماوەی ١٩٥٠ بۆ ١٩٦٠، ئەندامێکی باڵای [[ئیخوان موسلمین]] بوو. لە ساڵی ١٩٦٦، قوتب تاوانبارکرا بە ھەوڵی کووشتنی [[جەمال عەبدولناسڕ]] و ھەر بەم ھۆیەوە حووکمی لەسێدارەدانی بەسەر جێبەجێکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سید قطب|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/encyclopedia/icons/2014/9/20/سید-قطب|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=www.aljazeera.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=القاھرة|یەکەم=دعاء عبد اللطیف-|سەردێڕ=بعد 54 عاما من إعدامە.. لماذا یؤرق سید قطب الطغاة؟|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/news/politics/2020/8/30/بعد-54-عاما-من-إعدامھ-لماذا-یؤرق-سید|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=www.aljazeera.net|زمان=ar}}</ref> == ژیان == خوێندنی سەرەتایی لە گوندەکانی خۆیان تەواو کردووە، لە تەمەنی ١٤ ساڵیدا چووە ماڵی خاڵی (مامۆستا و رۆژنامەنووس بوو) لە قاھیرە و لەوێ بەردەوامی بە خوێندنەکەی داو دارالعلومی تەواو کرد. ھەر لەتەمەنێکی زوودا دەستیکردن بەنووسین لە گۆڤارەکان. سەیید نووسینەکانی لە گۆڤاری پەیام (الرسالە) و (اللواء الاشتراکیە) و ھی تریشدا بڵاو دەکردەوە تا دواتر ئیتر خۆی بووە سەرنوسەری گۆڤاری بیری نوێ (الفکر الجدید) وبوو بە یەکێک لە بەھێزترین لایەنگری مەدرەسەی ئەدەبی عەباس مەحموود عەقاد کە دژی مەدرەسەی [[تەھا حوسێن]] بوو. سەیید لە ماوەی ژیانیدا ژنی نەھێناوە. لە ساڵی ١٩٤٨ بۆ ١٩٥٠ بۆ خوێندن دەچێتە ئەمریکا. ساڵی ١٩٥٠بووە بە ئیخوان و لە ١٩٥٢ دا بوو بە ئەندامی شورا (مەکتەبی ئیرشاد) و بەرپرسی بەشی راگەیاندن. ھەر لە ئیخواندا مایەوە تا ساڵانی دوایی تەمەنی کە ئیتر لەگەڵ عبدالفتاح اسماعیل و محمد یوسف ھەواش و عبدالمجید شازلیدا وازیان لە ئیخوان ھێناو خۆیان تەنزیمێکی تری سەربەخۆیانیان دروست کرد. === لەسێدارەدان === سەیید لە ٢٩ی ئابی ١٩٦٦دا، لە سەردەمی سەرۆکایەتی [[جەمال عەبدولناسڕ]] لەدوای دادگایی کردنی لەسێدارە درا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=من ھو سید قطب سطور|ناونیشان=https://sotor.com/من-ھو-سید-قطب/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=sotor.com|زمان=ar}}{{بەستەری مردوو|url=https://sotor.com/%D9%85%D9%86-%DA%BE%D9%88-%D8%B3%DB%8C%D8%AF-%D9%82%D8%B7%D8%A8/ |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> == کتێبەکان == سەید قوتب لەژیانیدا چەند پەرتووکێکی نووسیوە لەسەر بانگەواز و فیکری ئیسلامی لەوانە: * ڕاڤەی ئایەتی شورا [[قورئان|قورئان.]] * چۆنیەتی بانگەوازکردن. * چیڕۆکی بانگەوازی. * ئیسلام یان نابۆ ئیسلام. * مەشخەڵی ڕێ. * پەیامی نوێژ. * ڕەخنەی ئەدەبی (النقد الادبی). * تەفسیری قورئانی پیرۆز "فی ظلال القرأن".<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=سعد|یەکەم=النعیمی فاطمة|ڕێکەوت=٣٠ی ئایاری ٢٠١٩|سەردێڕ=سید قطب وتوظیفە لقواعد التفسیر من خلال تفسیرە فی ظلال القرآن|ناونیشان=https://www.asjp.cerist.dz/en/article/91104|journal=مجلة جامعة الأمیر عبد القادر للعلوم الإسلامیة|زمان=fr|بەرگ=٣٣|issue=1|پەڕەکان=٦٠–١٠٢|issn=2588-204X}}</ref> * وەچەندەھا پەرتووکی تری نووسیوە وە خاوەنی چەندین و نامیلکە و پەند و ووتە و چیڕۆکە. == ئەمانەش ببینە == * [[حەسەن بەننا]] * [[محەممەد قوتب]] = سەرچاوەکان = {{سەرچاوەکان}} {{ئیسلامی سیاسی}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئیسلام|سیاسەت|قورئان|شیعر|فەلسەفە|میسر}} {{پۆلی کۆمنز|Sayyid Qutb}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{قورئان-کۆلکە}} {{ئیسلام-کۆلکە}} [[پۆل:مردووانی ١٩٦٦]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٦]] [[پۆل:شۆڕشگێڕانی لەسێدارەدراو]] [[پۆل:ئوسوڵیەتی ئیسلامی]] [[پۆل:فەیلەسووفە سیاسەتمەدارەکان]] [[پۆل:زانایانی تەفسیر]] r88gsujlghm1pzjcqiuraalz1auyxjq 0 13110 1669083 1586831 2026-09-16T22:38:55Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، تورکیا-کۆلکە) 1669083 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = سەمسوور | ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = شار | وێنە = | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە =Turkey | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[تورکیا]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = [[باکووری کوردستان]]، [[تورکیا]] | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئادیامان|ئادیامان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = | ناوی_دابەشکراو٢ = | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٥٩٫٤٩٧ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٩]] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٤١٦(٩٠+) | وێبگە = [http://www.adiyaman.bel.tr/ www.adiyaman.bel.tr] }} '''سەمسوور''' یان '''ئادیامان''' ({{بە کورمانجی|Semsûr}}، {{بە تورکی|Adıyaman}}) ناوەندی [[پارێزگای ئادیامان]] و یەکێک لە شارەکانی [[باکووری کوردستان]] و [[تورکیا]]یە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٩، ژمارەی دانیشتووانی ٢٥٩٫٤٩٧ کەس بووە. دانیشتووانی ئەم شارە لە خەڵکی [[کورد]] پێکدێن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Polat|یەکەم١=Müslüm|دوایین٢=Türkan|یەکەم٢=Yavuz|ڕێکەوت=٢٠١٢|سەردێڕ=Osmanlıdan Günümüze Kürtlerde Ekonomik Hayat|journal=Kimlik, Kültür ve Değişim Sürecinde Osmanlı’dan Günümüze Kürtler Uluslararası Sempozyum|بڵاوکەرەوە=Bingöl University|پەڕە=٣٠٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Balcı|یەکەم١=Ali|دوایین٢=Efe|یەکەم٢=Ibrahim|ڕێکەوت=٢٠١٤|سەردێڕ=The 2014 elections: Reflections on the Kurdish question|ناونیشان=https://ormer.sakarya.edu.tr/uploads/files/alibalcikurdish.pdf|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=Sakarya University|بڵاوکەرەوە=SETA|پەڕە=١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210419161127/https://ormer.sakarya.edu.tr/uploads/files/alibalcikurdish.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی نیسانی ٢٠٢١}}</ref> سەمسوور یەکێک لەو شارانە بوو کە زیانێکی زۆری بەھۆی [[بوومەلەرزەی باکوور-ڕۆژاوای کوردستان ٢٠٢٣]] بەرکەوت.<ref name="BBC1">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Kahramanmaraş'ta 7,4 büyüklüğünde deprem, teyit edilmemiş yıkım haberleri var |زمان=tr |trans-title=7.4 magnitude earthquake in Kahramanmaraş, there are unconfirmed destruction news |ئیش=BBC News |ناونیشان=https://www.bbc.com/turkce/articles/c51kdv8d15jo |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230206023938/https://www.bbc.com/turkce/articles/c51kdv8d15jo |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی شوباتی ٢٠٢٣}}</ref> ژمارەیەکی زۆر لە باڵەخانەکان وێران بوون و بەھۆی خراپی کەشوھەوا و زیانگەیشتن بە ژێرخانی گواستنەوە کە بووبە ھۆی دواخرانی ھاتنی تیمەکانی فریاگوزاری، زۆر کەس بوونە قوربانی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=AA |یەکەم=Daily Sabah with |ڕێکەوت=١٣ی شوباتی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Restoration of roads underway in quake-hit Türkiye's Adıyaman |ناونیشان=https://www.dailysabah.com/turkey/restoration-of-roads-underway-in-quake-hit-turkiyes-adiyaman/news |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=Daily Sabah |زمان=en-US}}</ref> == مێژوو == یەکەم نیشتەجێبوون لە شوێنی شارەکەدا شارۆچکە کۆنەکەی [[پێرێ]] بوو، کە بەشێک بوو لە [[پاشایەتیی کۆماجێن]] پێش ئەوەی ببێتە بەشێک لە [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]]ی و دواتر [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی]]. دواتر لەلایەن عەرەبەکانەوە داگیر کرا و بە «'''حیسن مەنسوور'''» ناسرا. بوو بە شارۆچکەیەکی سنووریی کێشەلەسەر لە نێوان [[خەلافەتی عەباسی]] و بیزەنتینییەکان و لەبەر ئەوە بە باشی پارێزراو بوو؛ دیوارێک بە سێ دەروازە و خەندەقێک شارۆچکەکەیان دەپاراست لە کاتێکدا لە ناوەڕاستەکەیدا قەڵایەک بە دیوارە دووکاڵییەکانەوە وەستابوو.{{sfn|Strange|2010|p=123}} لە سەرەتای سەدەی یازدەیەمدا، شارۆچکەکە بەشێک لە بەرگرییەکانی بیزەنتینی لە ناوچەی فورات پێک ھێنا لەگەڵ [[ئێدیسا]]، [[گەرگەر]]، [[سەمیسات]] و [[سیوەرەک]].{{sfn|Beihammer|2017|p=115}} لە ١٠٦٦/١٠٦٧، ناوچەی دەوروبەری شارۆچکەکە لەلایەن ئەمیرێکی توورک بە ناوی گوموشتەکین وێران کرا کە دەستکەوت و دیلی گرت.{{sfn|Beihammer|2017|p=116}} تا کۆتاییی سەدەی یازدەیەم، بیزەنتینییەکان کۆنترۆڵی شارۆچکەکەیان لەدەست دا و ئێستا لەژێر دەسەڵاتی فەرمانڕەوای خۆجێییی ئەرمەنی [[کۆغ ڤاسیل]]دا بوو.{{sfn|Beihammer|2017|p=294}} == دانیشتووانناسی == دانیشتووانی ئادیامان بە زۆری [[کورد]]ن. لێکۆڵینەوە دانیشتووانناسییەکانی پارێزگا زۆرینە [[کوردانی تورکیا]] ئادیامانیان وەک بەشێک لە ناوچە فراوانەکەی باشووری ڕۆژھەڵاتی توورکیا بە زۆرینەیەکی بەرچاوی کوردزمان ناساندووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Mutlu |یەکەم=Servet |ڕێکەوت=١٩٩٦|سەردێڕ=Ethnic Kurds in Turkey: A demographic study |journal=International Journal of Middle East Studies |بەرگ=٢٨|issue=4 |پەڕەکان=٥١٧–٥٤١|doi=10.1017/S0020743800063819 |بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press}}</ref> توێژینەوە زمانەوانییە-کۆمەڵایەتییەکان دواتر ڕێژەی بەرزی بەکارھێنانی زمانی [[کورمانجی]] ([[کوردیی باکوور]]) لە پارێزگاکەدا تۆمار کردووە، لەگەڵ دووزمانیی توورکی لە نێوان زۆربەی دانیشتووانەکەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Zeyneloğlu |یەکەم=Sinan |دوایین٢=Sirkeci |یەکەم٢=Ibrahim |دوایین٣=Civelek |یەکەم٣=Yusuf |ڕێکەوت=٢٠١٦|سەردێڕ=Kurdish identity, demographics and related issues |journal=Kurdish Studies |بەرگ=٤|issue=1 |پەڕەکان=٣٧–٦٠}}</ref> == کەشووھەوا == ئادیامان خاوەنی [[کەشووھەوای دەریای ناوەڕاست|کەشووھەوایەکی دەریای ناوەڕاستی]] ھاوینە گەرمە (Csa) لەژێر ھەردوو پۆلێنکردنی [[پۆلێنکردنی ئاووھەوای کوپێن|کووپن]] و [[پۆلێنکردنی کەشووھەوای تریوارتا|تریوارتا]]دا، لەگەڵ ھەندێک تایبەتمەندیی وشکانی. ھاوینان زۆر گەرم و زۆر وشکن. پلەکانی گەرما زۆر کات لە لووتکەی ھاویندا دەگەنە {{convert|٤٠|°C|F}}. بەرزترین پلەی گەرمای تۆمارکراو {{convert|٤٥٫٣|°C|F}} بوو لە ٣٠ی تەممووزی ٢٠٠٠. زستانان لە ئادیامان فێنک تا ساردن لەگەڵ بارانبارینی زۆر. بەھۆی شوێنی ناوخۆیی و بەرزایی تا ڕادەیەک زۆری، شەختە و بەفر باون. نزمترین پلەی گەرمای تۆمارکراو {{convert|−١٤٫٤|°C|F}} بوو لە ٢٤ی کانوونی دووەمی ١٩٧٢.{{Weather box | location = ئادیامان (١٩٩١–٢٠٢٠، تووندەکانی ١٩٦٣–٢٠٢٤) | metric first = Yes | single line = Yes | Jan record high C = ١٩٫٩ | Feb record high C = ٢٣٫٨ | Mar record high C = ٢٨٫٣ | Apr record high C = ٣٤٫٥ | May record high C = ٣٩٫٠ | Jun record high C = ٤٣٫٠ | Jul record high C = ٤٥٫٣ | Aug record high C = ٤٥٫٢ | Sep record high C = ٤٢٫٢ | Oct record high C = ٣٦٫١ | Nov record high C = ٢٩٫٤ | Dec record high C = ٢٦٫٥ | year record high C = ٤٥٫٣ | Jan high C = ٩٫٢ | Feb high C = ١٠٫٩ | Mar high C = ١٥٫٧ | Apr high C = ٢١٫١ | May high C = ٢٧٫٤ | Jun high C = ٣٤٫١ | Jul high C = ٣٨٫٧ | Aug high C = ٣٨٫٦ | Sep high C = ٣٣٫٦ | Oct high C = ٢٦٫٣ | Nov high C = ١٧٫٤ | Dec high C = ١١٫١ | year high C = ٢٣٫٧ | Jan mean C = ٥٫٠ | Feb mean C = ٦٫٢ | Mar mean C = ١٠٫٤ | Apr mean C = ١٥٫٣ | May mean C = ٢٠٫٩ | Jun mean C = ٢٧٫١ | Jul mean C = ٣١٫٥ | Aug mean C = ٣١٫٢ | Sep mean C = ٢٦٫٢ | Oct mean C = ١٩٫٧ | Nov mean C = ١١٫٩ | Dec mean C = ٦٫٨ | year mean C = ١٧٫٧ | Jan low C = ١٫٨ | Feb low C = ٢٫٥ | Mar low C = ٥٫٩ | Apr low C = ١٠٫٠ | May low C = ١٤٫٧ | Jun low C = ٢٠٫١ | Jul low C = ٢٤٫١ | Aug low C = ٢٣٫٩ | Sep low C = ١٩٫٤ | Oct low C = ١٤٫٢ | Nov low C = ٧٫٦ | Dec low C = ٣٫٦ | year low C = ١٢٫٣ | Jan record low C = -١٤٫٤ | Feb record low C = -١٠٫٠ | Mar record low C = -٧٫٠ | Apr record low C = -٢٫٠ | May record low C = ٣٫٤ | Jun record low C = ١٠٫٦ | Jul record low C = ١٥٫٠ | Aug record low C = ١٥٫٨ | Sep record low C = ٩٫٦ | Oct record low C = ٢٫٢ | Nov record low C = -٣٫٥ | Dec record low C = -٨٫٤ | year record low C = -١٤٫٤ | precipitation colour = green | Jan precipitation mm = ١٤٠٫٥ | Feb precipitation mm = ١٠٧٫١ | Mar precipitation mm = ٨٧٫٣ | Apr precipitation mm = ٦١٫٧ | May precipitation mm = ٤٥٫٢ | Jun precipitation mm = ٩٫٤ | Jul precipitation mm = ١٫٩ | Aug precipitation mm = ٢٫٥ | Sep precipitation mm = ٩٫٢ | Oct precipitation mm = ٤٨٫٦ | Nov precipitation mm = ٧٤٫١ | Dec precipitation mm = ١٤٢٫٠ | year precipitation mm = ٧٢٩٫٥ | Jan precipitation days = ١٢٫٣٧ | Feb precipitation days = ١١٫٧٧ | Mar precipitation days = ١١٫٤٧ | Apr precipitation days = ١١٫٣ | May precipitation days = ٨٫٤ | Jun precipitation days = ٣ | Jul precipitation days = ٠٫٨ | Aug precipitation days = ٠٫٦٧ | Sep precipitation days = ١٫٦٣ | Oct precipitation days = ٦٫٨ | Nov precipitation days = ٨٫٣ | Dec precipitation days = ١١٫٧ | year precipitation days = ٨٨٫٢ | Jan snow days =٢٫٧ | Feb snow days =٠٫٦ | Mar snow days =٠٫٣ | Apr snow days =٠ | May snow days =٠ | Jun snow days =٠ | Jul snow days =٠ | Aug snow days =٠ | Sep snow days =٠ | Oct snow days =٠ | Nov snow days =٠ | Dec snow days =٠٫٨ | year snow days = | Jan humidity =٦٦٫٤ | Feb humidity =٦٤٫٤ | Mar humidity =٥٧٫٩ | Apr humidity =٥٥٫١ | May humidity =٤٧٫٦ | Jun humidity =٣٣ | Jul humidity =٢٧٫٥ | Aug humidity =٢٩٫٤ | Sep humidity =٣٣٫٣ | Oct humidity =٤٥٫٥ | Nov humidity =٥٩ | Dec humidity =٦٧٫٤ | year humidity = | Jan sun = ١٠٦٫٧ | Feb sun = ١٢٠٫٦ | Mar sun = ١٦٨٫١ | Apr sun = ٢١٠٫٦ | May sun = ٢٦٧٫٣ | Jun sun = ٣٢٢٫٧ | Jul sun = ٣٤٧٫٤ | Aug sun = ٣٢٣٫٦ | Sep sun = ٢٦٤٫٩ | Oct sun = ٢٠٤٫٧ | Nov sun = ١٤٥٫٧ | Dec sun = ٩٧٫٩ | year sun = ٢٥٨٠٫٢ | Jand sun = ٣٫٥ | Febd sun = ٤٫٤ | Mard sun = ٥٫٥ | Aprd sun = ٧٫١ | Mayd sun = ٨٫٧ | Jund sun = ١٠٫٨ | Juld sun = ١١٫٢ | Augd sun = ١٠٫٤ | Sepd sun = ٨٫٨ | Octd sun = ٦٫٦ | Novd sun = ٥٫٠ | Decd sun = ٣٫٣ | yeard sun = ٧٫١ | source 1 = [[دەزگای کەشناسیی دەوڵەتی توورکی]]<ref name=eather1> {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://www.mgm.gov.tr/veridegerlendirme/il-ve-ilceler-istatistik.aspx?k=H&m=ADIYAMAN |سەردێڕ= Resmi İstatistikler: İllerimize Ait Mevism Normalleri (1991–2020) |بڵاوکەرەوە= Turkish State Meteorological Service |زمان= tr |ڕێکەوتی سەردان= ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}</ref> | date = January 2016 |source 2 =[[NCEI]](شێ، خۆر ١٩٩١–٢٠٢٠)،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/2.2/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Turkiye/CSV/Adiyaman_17265.csv |سەردێڕ=World Meteorological Organization Climate Normals for 1991-2020: Adiyaman |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=ncei.noaa.gov |بڵاوکەرەوە=[[NOAA|National Oceanic and Atmosoheric Administration]] |no-pp=y |format=CSV}}</ref> Meteomanz(ڕۆژانی بەفربارین ٢٠٠٨–٢٠٢٣)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.meteomanz.com/sy3?l=1&cou=6290&ind=17265&m1=01&y1=2000&m2=12&y2=2023 |سەردێڕ=Adiyaman - Weather data by months |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=meteomanz}}</ref> }} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Adıyaman|سەمسوور}} {{پڕگەلھەترین شارەکانی کوردستان}} {{شارەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|تورکیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{تورکیا-کۆلکە}} [[پۆل:سەمسوور]] [[پۆل:شارەکانی تورکیا]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای ئادیەمان]] [[پۆل:پێگەکانی یۆنانی کۆن لە تورکیا]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ئادیەمان]] [[پۆل:باکووری کوردستان]] 1hwdskiyzsp0laxjw9c8s7izccgm7cc 0 13384 1668893 1586147 2026-09-16T16:34:23Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، سووریا-کۆلکە) 1668893 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = رأس العین | ناوی_خۆماڵی = سەرێکانێ | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = شار | وێنە = Rasal-Ain,church.jpg | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = وێنەی شاری سەرێکانیێ | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە =Syria | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[سووریا]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = [[سووریا]] | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارچەکانی کوردستان|پارچە]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ڕۆژاوای کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ئەلحەسکە|ئەلحەسکە]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٤٫٢٤٢ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٠]] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = | وێبگە = }} '''سەری کانی''' یان '''سەرێ کانیێ''' یان '''سەرێ کانی''' (بە [[عەرەبی]]:{{نووسەی عەرەبی|رأس العين}} Ras al-Ayn)، یەکێک لە شارەکانی [[ڕۆژاوای کوردستان]]ە کە لە [[پارێزگای حەسیچە]] ھەڵکەوتووە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠١٠ ژمارەی دانیشتووانی ٢٤٫٢٤٢ کەس بووە. ==جوگرافیا== سەرێکانی لەسەر دەشتایییەکی تەخت لە حەوزی خابوور لە ناوچەی جزیرەی [[ڕۆژاوای کوردستان]] ھەڵکەوتووە. [[خابوور (فورات)|خابوور]]، گەورەترین لقی [[فورات]]، لە نزیک شارۆچکەی [[گردی حەلەف]]، نزیکەی ٤ کیلۆمەتر (٢٫٥ میل) بەرەو باشووری ڕۆژاوای شارەکە، لە [[تورکیا]]وە دەپەڕێتەوە سەر سنوور. سەرچاوە ئاوییە سەر زەوییەکان، کە لە سەرچاوە ئاوییەکانی گڕکانی کاراجا لە [[پارێزگای ڕحا]] سەرچاوە دەگرن، بەزۆری لە ھاویندا ئاویان تێدا نییە، ھەرچەندە تورکیا ئاو لە پاشکەوتی ئاتاتورکەوە بۆ ئاودێری ناوچەی جەیلانپنار دەھێنێت. لە کاتێکدا زیاتر لە ٨٠٪ی ئاوی خابووری سەروو لە تورکیاوە سەرچاوە دەگرێت، ئەمە زیاتر وەک لێشاوی ژێرزەوی دێت. بۆیە لەبری چەمە سەر زەوییەکان، کانییە کارستییە زەبەلاحەکانی ناوچەی سەرێکانی بە سەرچاوەی سەرەکی و ھەمیشەیی ڕووبارەکە دادەنرێن.<ref>https://books.google.com/books/about/Rivers_of_Discord.html?hl=ar&id=VDKJV-916UoC#v=onepage&q&f=false</ref><ref>https://books.google.com/books/about/The_Euphrates_River_and_the_Southeast_An.html?hl=ar&id=e8sJ8HbfxuEC#v=onepage&q&f=false</ref> ===کانییەکانی سەرێکانی=== سەرێکانی پتر لە ١٠٠ کانیی سروشتیی ھەیە. بە بۆچوونی ئەبولفیدا، ڕەنگە ژمارەکە بگاتە ٣٠٠. بەناوبانگترین کانی «نەبع ئەلکەبریت»ە، کانییەکی گەرمە کە ڕێژەیەکی زۆر ماددەی کانزایی تێدایە، وەک [[کالیسیۆم]]، [[لیتیۆم]] و [[ڕادیۆم]]. یەکێک لە کانییەکان، «عەین ئەلکەبریت» (کانی بارووت/شخارتە)، بۆنێکی گۆگردی لێ دێت کە ئەوەندە ناخۆشە پلینی بانگەشەی ئەوەی کردووە جۆنۆ خۆی تێدا شتوە.<ref>‘Erdkunde,’ Band vii., elfter Theil, p. 379. Book xxxi. ch. xxii.</ref> ===دابینکردنی ئاو=== وێستگەی پەمپکردنی ئاوی عەللووک، کە ئاو بۆ [[پارێزگای حەسیچە]] دابین دەکات، لە نزیک سەرێکانییە. لەو کاتەوەی داگیرکاریی [[تورکیا]] دەستی پێ کردووە، دابینکردنی ئاو چەندین جار پچڕاوە. پێشتر، وێستگەکە ئاوی بۆ نزیکەی ٤٦٠٬٠٠٠ کەس لە حەسەکە، گردی تەمر و کەمپی پەنابەرانی ئەلھۆل دابین دەکرد، بەڵام بەگوێرەی کۆمیساریای باڵای [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] بۆ پەنابەران، لە دوای کۆتا پچڕان لە ئازاری ٢٠٢٠ەوە وای نەکردووە. [[ڕووباری زرگان]]، کە لە [[چیاکانی غورس]] ھەڵدەقوڵێت، بە دەوری شوێنەوارە کۆنەکاندا دەسووڕێتەوە پێش ئەوەی وەک تاقە لقی ھەمیشەیی تێکەڵی خابوور بێت. ناوچەکە ھەروەھا چەندین جەرجووب (چەمە وەرزییەکان کە بەھۆی بارانبارین و ئاوەڕۆی زنجیرە [[چیاکانی مازیۆس]]، [[دێرک، سووریا|دێریک]] و مەتینان پڕ دەبن) لەخۆدەگرێت کە بەرەو سەرێکانی دەچن بەڵام لە ھەندێک وەرزی ساڵدا وشک دەبن و وەک لقێکی ڕاستەقینە دانانرێن. ئاینسوۆرس بە ھەڵە بە «جەغجەغ» ناساندوویەتی، ئەم ھەڵەیەش دواتر لەلایەن ڕیتەر و کیپێرتەوە دووبارە کراوەتەوە. گەشتیاران لە کاتی نزیکبوونەوەیان لە سەرێکانی، تووشی گردە کۆنەکان، پاشماوەی پردەکان و بناغەی تەلارەکان دەبن، کە نیشانەی نیشتەجێبوونی مێژوویی درێژخایەنە. شارۆچکەکە لە حەوزێکی سروشتیدا ھەڵکەوتووە، کە شوێنەوارە کۆنەکان لەسەر بەرزایییەکانی سەروو کانییەکانن و نیشتەجێبوونی نوێش لە ناوچە نزمەکەی نزیک ئاوەکەدایە. نزیکەی پانزە کانی لێرە ھەڵدەقوڵێن، دە کانییان لە باکووری ڕۆژھەڵاتەوە لقێکی خابوور پێکدەھێنن، و چەند کانییەکی تریش لە باشوور و باشووری ڕۆژاوا، لەوانە «عەین ئەلحەسەن» و «عەین ئەلبەیزا»، کە لقە گەورەکە پێکدەھێنن؛ یەکگرتنیان سەرچاوەی ڕاستەقینەی ڕووبارەکە دروست دەکات. دوو لەم کانییانە گەرماون، یەکێکیان گۆگردییە و مێژوویەکی درێژی لە بەکارھێناندا ھەیە.<ref>https://www.unicef.org/mena/press-releases/interruption-key-water-station-northeast-syria-puts-460000-people-risk-coronavirus</ref><ref>https://archive.org/details/TaylorKurdistan18611865</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Ras al-Ayn, al-Hasakah Governorate|سەری کانی، پارێزگای حەسیچە}} {{شارەکانی کوردستان}} {{پڕگەلھەترین شارەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|سووریا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{سووریا-کۆلکە}} [[پۆل:شارەکانی سووریا]] [[پۆل:شارەکانی کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی ڕۆژاوای کوردستان]] [[پۆل:پێکھاتە کوردییەکان لە سووریا]] 2o6annmi8qt1jmw62k3rmd3vrcppydt 0 13695 1669253 1558843 2026-09-17T07:37:37Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1669253 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = سەیدسادق | ناوی_خۆماڵی = Said Sadiq | ناوەکانی_تر = سیدصادق | جۆری_نیشتنگە = [[قەزا]] | وێنە =پەڕگە:سەیدسادق.jpg|وێنۆک | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی شارۆچکەی سەیدسادق | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <br /> {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = | جۆری_دابەشکراو٣ = | ناوی_دابەشکراو٣ = | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٨.٥ | بەرزایی_بە_م = ٥١٩ | دانیشتووان_لە = ٢٠٢٥ |ژمارەی_دانیشتووان = ٩٣،٢٤٧ | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە = }} ''' سەیدسادق''' یەکێکە لە شارۆچکەکانی [[پارێزگای سلێمانی]] لە [[ھەرێمی کوردستان]]. ناوەندی [[قەزای سەید سادق]]ە، ساڵی ١٩٥٦ بڕیاری بە[[شارەدێ]] بوونی دراوە، بەشێوەیەکی بەرچاو ساڵانە بەپێی ئامار لە ١٧٪ ڕێژەی دانیشتووان ڕوو لە زۆر بوون دەکات، لە ساڵی ٢٠١٠ دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم قەزایە ١٠٧٠٠٠ کەس بووە. بە ھۆی زۆری ڕیژەی دانیشتووانەکەی ئەم شارە لە ١٢-٠٢-٢٠٠٧ بە بڕیاری ئەنجومەنی وەزیران کرایە [[شارۆچکە]]. قەزاکە لە دوو ناحیە پێکھاتووە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> * [[ناحیەی سەید سادق]](ناوەند) * [[ناحیەی سرۆچک]] ==ناوی سەید سادق== سەید سادق بە ناوی پیاوچاکێک بە ناوی «سەید محەممەد سادق کوڕی شێخ عیسای بەرزنجە کوڕی بابا عەلی ھەمەدانی» ناو نراوە کە گۆڕەکەی بە سەر شاخی سەید سادقەوەیە. سەید سادق برای شێخ عەباس بووە کە گەڕەکی شێخ عەباسی شاری [[سلێمانی]] بە ناوی ئەوەوە ناو نراوە ھەروەھا برای [[سوڵتان ئیسحاق]]ە کە کاکەییەکانیش بە ڕێبەرێکی گەورەی خۆیانی دەزانن ==مێژوو== [[پەڕگە:1 سەیید صادق.jpg|وێنۆک|سەید سادق لە ساڵی ١٩٥٦.|ڕاست]] سەرەتا سەید سادق وەک گوندێکی بچوک لە ساڵی ١٩٤٦دا دروست کراوە کە سەر بە ناحیەی [[خورماڵ]] بووە. لە ٢٢ی ١٠ی [[١٩٥٥]]دا کراوە بە ناوەندی ناحیەی شارەزوور کە «سەڵاحەدین ساڵح زەکی» یەکەم بەڕێوەبەری ئەو ناحیەیە بووە. لە ٢٩ی ١٢ی ١٩٥٥دا شارەوانیی سەید سادق کراوەتەوە و یەکەم ژمێریاری شارەوانی ناوی «فەرەج دەروێش» بووە. تا ساڵانی حەفتاکان شارەوانی سەرۆکی نەبووە و بەڕێوەبەری ناحیە سەرۆکایەتی شارەوانی کردووە بەڵام زۆرترینی کارەکانی ژمێریار ڕایپەڕاندووە. یەکەم سەرۆکی [[شارەوانی]] ناوی «سەرتیپ محەمەد ئەمین جاف» بووە لە ساڵی١٩٧٧دا. ھەروەھا ساڵی ١٩٥٥-١٩٥٦ یەکەم قوتابخانەی تێدا کراوەتەوە. [[پەڕگە:سەیدسادق 1974.jpg|وێنۆک|سەیدسادق لەساڵی ١٩٧٤دا]] سەید سادق و دەڤەرەکەی شارێکی شۆڕشگێڕ و جێگەیەکی گرنگ بووە بۆ خەباتگێڕانی کورد ھەر لە بزووتنەوەکەی [[شێخ مەحموودی حەفید]]ەوە تا [[شۆڕشی ئەیلوول]] و شۆڕشەکانی نوێ و گوڵان ئەم شارە لە ھەموو سەردەمەکاندا قوربانی زۆری داوە لە ڕۆژی ٩ی حوزەیرانی ١٩٦٣دا ڕژێم ڕەشەکوژییەکی لە ناو شارەکەدا ئەنجامدا و چەند کەسێکی شەھید کرد و ھەندێکیش برینداربوون بریندارەکان و نزیکەی ٧٥ پیاوی شارەکەیان دەستگیرکرد و بردنیان بۆ حامیەی سلێمانی و ماوەیەکی زۆر زیندانی کران. لە سەردەمی ڕژێمی بەعسدا خەڵکی سیدسادق دوو جار ڕاپەڕینی جەماوەرییان بەرپا کردووە یەکەمیان لە ٣/٥/١٩٨٢ دووەمیش لە ١٣/٥/١٩٨٧کە لە ھەردووکیاندا شەھید و بریندار ھەبوو ھەروەھا لە کۆتایی مانگی ئازاری ١٩٨٨دا ڕژێمی بەعس ئەم شارەی خاپوور کرد و تەواوی خانووەکانی ڕووخاند و خۆڵ و دارو پەردووی بەشێک لە شارەکەشی گواستەوە بۆ بەرامبەر گوندی کانی سپیکەی پەرخ کە تا ئێستاش شوێنەوارەکەی ماوە. [[پەڕگە:سەیدسادق 1988.jpg|وێنۆک|سەیدسادق دوای وێرانکردنی لە ساڵی ١٩٨٨دا]] پاش ڕاپەڕینەکەی ساڵی ١٩٩١ سەید سادق ئاوەدانکرایەوە و خەڵکی شار لەسەر ئەرکی خۆیان دووبارە خانووەکانیان دروستکردوەوە و شارەکەیان سەر لە نوێ بونیاد نایەوە بەھۆی خێرایی لە فراوانی شارەکەدا حکومەت پاش ٩ساڵ کردی بە ناوەندی ناحیە و لە پاش ٦١ساڵ لە ٢١ی ٢ی ٢٠٠٧ لە کۆبونەوەی ئەنجومەنی وەزیرانی حکومەتی ھەرێمی کوردستاندا کرا بە ناوەندی قەزا. ئیستا سەید سادق خاوەنی یەک ناحیە بە ناوی ناحیەی سرۆچک کە ناوەندەکەیی شارۆچکەی بەرزنجەیە ھەروەھا نزیکەی ٩٠ گوندی ھەیە و لە ڕێژەیە ٦٢ گوندیان ئاوەدانن ڕووبەری گشتی سیدسادق ٩٢٧ کیلۆمەتری دووجایە ژمارەی ماڵەکانیشی ١٥٠٠٠ھەزار زیاترە و ژمارەی دانیشتوانی ١٠٠٠٠٠ھەزار کەس دەبێت ==سەرچاوە== {{شار، شارۆچکە و شارەدێیەکانی ھەرێمی کوردستان}} {{گوندەکانی قەزای سەید سادق}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق}} {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Said Sadiq}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:قەزاکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:شارەکانی کوردستان]] [[پۆل:ناوەندەکانی قەزاکانی عێراق]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] 7qlkykul6rw1cejwxltudwh9f0atz12 0 13787 1668975 1662290 2026-09-16T19:11:02Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:تورکیا|تورکیا]] 1668975 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = چێرمە | ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = شار | وێنە =File:YedisuBingol.jpg | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە =Turkey | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[تورکیا]]دا | پۆتانەکان = {{coord|39|26|02|N|40|32|43|E|format=dms|display=inline,title}} | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = [[تورکیا]] | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای بینگۆل|بینگۆل]] | جۆری_دابەشکراو٢ = | ناوی_دابەشکراو٢ = | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ٣٫١٨٨ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٨]] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٤٢٦(٩٠+) | وێبگە ={{URL| www.yedisu.bel.tr | www.yedisu.bel.tr }} }} '''چێرمە''' یەکێک لە شارەکانی [[تورکیا]]یە کە لە [[پارێزگای بینگۆل]] ھەڵکەوتووە.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Türkiye Mülki İdare Bölümleri Envanteri |ناونیشان=https://www.e-icisleri.gov.tr/Anasayfa/MulkiIdariBolumleri.aspx |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=T.C. İçişleri Bakanlığı |زمان=tr |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تەممووزی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150706215822/https://www.e-icisleri.gov.tr/Anasayfa/MulkiIdariBolumleri.aspx |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> شارۆچکەکە کوردانی هۆزی چارەکان و شادییان تێدایە و لە ساڵی ٢٠٢١ ژمارەی دانیشتووانی ١٤٦٨ کەس بووە.<ref name="tuik">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=31 ARALIK 2021 TARİHLİ ADRESE DAYALI NÜFUS KAYIT SİSTEMİ (ADNKS) SONUÇLARI |ناونیشان=https://www.tuik.gov.tr/indir/duyuru/favori_raporlar.xlsx |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=TÜİK |زمان=tr |format=XLS}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Yiğitbaş |یەکەم=M. Sadık |سەردێڕ=Kiğı |ساڵ=١٩٥٠|پەڕەکان=٢٥٧|زمان=tr}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Can |یەکەم=Hasan Uğurlu |سەردێڕ=Geçmişten Günümüze Bir Kürt Aşireti: Şadiler |بڵاوکەرەوە=Dersim Araştırmaları Merkezi |ساڵ=٢٠١٤|پەڕەکان=٢٠١|زمان=tr}}</ref> شارۆچکەکە دابەشکراوە بەسەر گەڕەکەکانی دوشەنگی، کابائۆلوک، کۆشان، مێرکێز و یەنی مەحالێ بە گوندەکەوە گرێدراون. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{شارەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|تورکیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Yedisu}} [[پۆل:شارەکانی کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای بینگۆل]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای بینگۆل]] tcgyeuw4codluuh8pg6oib6lb71zha9 0 17747 1669033 1632250 2026-09-16T20:39:24Z 1silent scientist 51740 1669033 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی_وڵات |ناو_خۆماڵی = سکۆتلاند |ناو_فەرمی = Scotland – Alba |ناوی_باو =سکۆتلەندا |ئاڵا_وێنە = Flag of Scotland.svg |نیشانی_نەتەوەیی_وێنە = Royal Arms of the Kingdom of Scotland.svg |نەخشە_وێنە = Scotland in the UK and Europe.svg |پایتەخت = [[ئیدنبرە]] |شار_گەورەترین = [[گلاسگۆ]] |زمانەکان_فەرمی = [[ئینگلیزی]] [[سکۆتی]] [[گایلیکی سکۆتلەندی]] [[زمانی ئیشارەتی بەریتانی]] |زمانەکان_ناوچەیی =[[ئینگلیزیی سکۆتلاندی|سکۆتی]] [[گایلیکی]] |جۆری_زمانەکان = |ڕەگەز_گرووپەکان =لیستی نەتەوەکان ٩٦٫٠٪ سپی پێست ٢٫٧٪ ئاسیایی ٠٫٧٪ ڕەش ٠٫٤٪ تێکەڵە ٠٫٢٪ عەرەبە ٠٫١٪ ی تر |جۆری_دەسەڵات =شانشینە یەکگرتووەکان |پلەی_سەرۆک١ =دەسەڵاتی یاسایی |ناوی_سەرۆک١ =سکۆتلەندا |جۆری_وەرگرتنی_دەسەڵات =پەرلەمانی شانشینی یەکگرتوو |ڕووداوی_سەربەخۆیی١ =وەزیری دەرەوەی |ڕێکەوتی_سەربەخۆیی١ =ئەلیستەر جاک |ڕووداوی_سەربەخۆیی٢ =ئەنجومەنی کۆمۆنەکان |سەرژمێریی_دانێشتوان =٥٬٣١٣٬٦٠٠ |ساڵی_سەرژمێریی_دانێشتوان =٢٠١١ |دراو = جونییەی ئیستەرلینی (GBP) £ |کۆدی_دراو = |کاتی_ناوچەیی = کاتی ناوچەی جوگرافی UTC (کاتی مامناوەندی گرینج) • ھاوین (DST) UTC+1 (کاتی ھاوینەی بەریتانیا) |قەرەبووی_کات =UTC+1 |لای_لێخوڕین = چەپ |پاشگر_دۆمەین = Scot. |ئایینەکان (٢٠١١)=٥٣٫٨٪ ئایینی مەسیحی —٣٢٫٤٪ کڵێسای سکۆتلەندا —١٥٫٩٪ ڕۆمانی کاسۆلیک —٥٫٥٪ مەسیحییەکانی تر ٣٦٫٧٪ ھیچ ئایینێک نییە ١٫٤٪ ئیسلام ٠٫٣٪ ئایینی ھیندۆسی ٠٫٢٪ ئایینی بوودا ٠٫٢٪ ئایینی سیخ ٠٫١٪ ئایینی جوولەکە ٠٫٣٪ شتی تر|iso3166code=GB-SCT|شێوازی_ڕیکەوت=dd/mm/yyyy|ئاڵا_جێگر=Flag of Scotland.svg|alt_map=شوێنی سکۆتلەندا (سەوزی تۆخ) لە ئەورووپا (سەوز و خۆڵەمێشی تۆخ) لە بەریتانیا (سەوز)|ناوی_ھاووڵاتی=سکۆتی، سکۆتلەندی|HDI=0.925|HDI_year=2019|HDI_rank=زۆر بەرز|نیشانی_نەتەوەیی_جێگر=Royal Arms of the Kingdom of Scotland.svg|نەخشە٢_سەردێڕ=وڵات|ethnic_groups_year=٢٠١١|پلەی_سەرۆک٢=حکومەت|ناوی_سەرۆک٢=دەسەڵاتی یاسادانانی پەرلەمانی لە چوارچێوەی پاشایەتییەکی دەستووریدا وەرگیراوە|پلەی_سەرۆک٣=شاژن|ناوی_سەرۆک٣=ئێلیزابێثی دووەم|پلەی_سەرۆک٤=وەزیری یەکەم|ناوی_سەرۆک٤=نیکۆلا سێرجن|پلەی_سەرۆک٥=جێگری یەکەمی وەزیر|ناوی_سەرۆک٥=جۆن سوینی|ڕێکەوتی_سەربەخۆیی٢=٥٩ ئەندام پەرلەمان نیان ھەیە لە لەندەن لە کۆی (٦٥٠)ئەندام پەرلەمانی لەندەن|ڕووداوی_سەربەخۆیی٤=دەسەڵاتی یاسادانان|ڕێکەوتی_سەربەخۆیی٤=پەرلەمانی سکۆتلەندا|ڕووداوی_سەربەخۆیی٦=دروست بوونی|ڕووداوی_سەربەخۆیی٧=• دامەزراوە لە سەدەی نۆیەم (بە شێوەیەکی نەریتی ٨٤٣)|ڕێکەوتی_سەربەخۆیی٧=• پەیمانی ئیدنبرە-نۆرس ھام تۆن ١٧ی ئازاری ١٣٢٨|ڕووداوی_سەربەخۆیی٨=• پەیمانی بێرویک ٣ی تشرینی یەکەمی ١٣٥٧|ڕێکەوتی_سەربەخۆیی٨=• یەکێتی لەگەڵ ئینگلتەرا ١ی ئایاری ١٧٠٧|ڕووداوی_سەربەخۆیی٩=• وەرگرتنی دەسەڵات ١٩ی تشرینی دووەمی 1998|area_sq_mi=(30,090 sq mi)|ڕووبەر_ک. م. ٤گ=77,933 km2|ئاو_ڕێژەی_سەد=٣٫٠٠٪|پلە_مەزەندەی_دانیشتووان=٥٬٤٦٣٬٣٠٠|ساڵی_مەزەندەی_دانیشتووان=٢٠١٩|چڕیی_دانیشتووان_ک. م. ٤گۆش=67.5/km2|population_density_sq_mi=(174.8/sq mi)|GDP_PPP=£166 billion ($212B)|GDP_PPP_year=خەمڵاندنی ساڵی 2019|GDP_PPP_per_capita=£٣٠٬٥٦٠ ($٣٩٠٠٧)|کۆدی_پەیوەندیکردنی_دووربیست=+٤٤}} '''سکۆتلاند''' یان '''سکۆتلەندا''' ({{بە ئینگلیزی|Scotland}}) وڵاتێکی پێکھێنەریی [[شانشینی یەکگرتوو]]ە. سێ دوورگەی باکووری [[بەریتانیای مەزن|بەریتانیا]] دەگرێتەوە، ڕووبەڕی خاکی سکۆتلاند ١٥٤ کیلۆمەتر لە باشووری ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[ئینگلتەرا]] و بە پێچەوانەوە لە باکوورەوە بە [[ئۆقیانووسی ئاتلانتیک]] دەورە دراوە، و لە ڕۆژاوا، دەریای باکوور لە باکووری ڕۆژھەڵات و [[دەریای ئێرلەندا]] لە باشوور. ھەروەھا زیاتر لە ٧٩٠ دوورگەی تێدایە، بە شێوەیەکی بنەڕەتی لە دوورگەکانی [[ھێبریدس]] و دوورگەکانی باکوور. زۆربەی دانیشتووان، لەنێویاندا پایتەختی [[ئیدنبرە]]، لە پشتێنەی ناوەڕاستدا چڕبوونەتەوە- دەشتی نێوان بەرزایییەکانی سکۆتلەندا و بەرزایییەکانی باشوور- لە ناوچە نزمەکانی سکۆتلەندا. سکۆتلەندا بەسەر ٣٢ بەشی لاوەکی کارگێڕی یان دەسەڵاتی ناوخۆییدا دابەشکراوە، کە بە ناوچەی ئەنجومەن ناسراون. شاری [[گلاسگۆ|گلاسکۆ]] گەورەترین ڕووبەری ئەنجومەنەکانە لە ڕووی ژمارەی دانیشتووانەوە، [[ھایلەند لەیک، ئەلاباما|ھایلاند]] گەورەترین ڕووبەرە لە ڕووی ڕووبەرەوە. دەسەڵاتی خۆبەڕێوەبەری سنووردار، کە پرسەکانی وەک پەروەردە، خزمەتگوزارییە کۆمەڵایەتییەکان و ڕێگاوبان و گواستنەوە دەگرێتەوە، لە حکوومەتی سکۆتلەندا دەدرێتە ھەر بەشێکی لاوەکی سکۆتلەندا دووەم گەورەترین وڵاتە لە [[بەریتانیای مەزن|بەریتانیا]]، و لە ساڵی ٢٠١٢دا ٨٫٣٪ ی دانیشتووانەکەی پێکھێناوە. شانشینی سکۆتلەندا لە سەدەی نۆیەمدا وەک دەوڵەتێکی سەروەری سەربەخۆ سەریھەڵدا و تا ساڵی ١٧٠٧ بەردەوام بوو لە بوونی، بە میرات لە ساڵی ١٦٠٣ [[جەیمس شەشەمی]] سکۆتلەندا بوو بە پاشای ئینگلتەرا و ئێرلەندا، بەم شێوەیە یەکێتییەکی شەخسی سێ شانشینییەکەی پێکھێنا. دواتر سکۆتلەندا لە یەکەمی ئایاری ١٧٠٧دا لەگەڵ شانشینی ئینگلتەرا چووە ناو یەکێتییەکی سیاسییەوە بۆ دروستکردنی شانشینی نوێی بەریتانیا. ھەروەھا یەکێتییەکە [[پەرلەمانی بەریتانیای]] دروست کرد، کە جێگەی پەرلەمانی سکۆتلەندا و ھەم [[پەرلەمانی ئینگلتەرا]] گرتەوە. لە ساڵی ١٨٠١ شانشینی بەریتانیا لەگەڵ شانشینی ئێرلەندا چووە ناو یەکێتییەکی سیاسییەوە بۆ دروستکردنی شانشینی یەکگرتووی بەریتانیا و ئێرلەندا (لە ساڵی ١٩٢٢، دەوڵەتی ئازادی ئێرلەندا لە بەریتانیا جیابووەوە، ئەمەش بووە ھۆی ئەوەی کە بە فەرمی ناوی ئەمی دووەمیان بگۆڕدرێت بۆ شانشینی یەکگرتووی بەریتانیا و ئێرلەندای باکوور لە ساڵی ١٩٢٧) لە سکۆتلەندا، پاشایەتی شانشینی یەکگرتوو بەردەوام بووە لە بەکارھێنانی چەندین شێواز و نازناو و ھێمای شاھانەی دیکەی دەوڵەتداری تایبەت بە شانشینی پێش یەکێتی سکۆتلەندا. ھەروەھا سیستەمی یاسایی لە ناو سکۆتلەندا جیا بووەتەوە لە سیستەمی ئینگلتەرا و وێڵز و ئێرلەندای باکوور؛ سکۆتلەندا دەسەڵاتێکی جیاوازی لە ھەردوو یاسای گشتی و تایبەتدا پێکدەھێنێت. بەردەوامی بوونی دامەزراوە یاسایی، پەروەردەیی، ئایینی و دامەزراوەکانی دیکە کە جیاوازن لەوانەی لە پاشماوەی بەریتانیادا ھەن، ھەموویان بەشدارییان کردووە لە بەردەوامبوونی کولتوور و ناسنامەی نەتەوەیی سکۆتلەندا لە دوای یەکخستنی یەکێتی لەگەڵ ئینگلتەرا لە ساڵی ١٧٠٧ەوە. لە بەکارھێنانی چەندین شێواز و نازناو و ھێمای شاھانەی دیکەی دەوڵەتداری تایبەت بە شانشینی پێش یەکێتی سکۆتلەندا. ھەروەھا سیستەمی یاسایی لە ناو سکۆتلەندا جیا بووەتەوە لە سیستەمی ئینگلتەرا و وێڵز و ئێرلەندای باکوور؛ سکۆتلەندا دەسەڵاتێکی جیاوازی لە ھەردوو [[یاسای گشتی]] و تایبەتدا پێکدەھێنێت. بەردەوامی بوونی دامەزراوە یاسایی، پەروەردەیی، ئایینی و دامەزراوەکانی دیکە کە جیاوازن لەوانەی لە پاشماوەی بەریتانیادا ھەن، ھەموویان بەشدارییان کردووە لە بەردەوامبوونی کولتوور و ناسنامەی نەتەوەیی سکۆتلەندا لە دوای یەکخستنی یەکێتی لەگەڵ ئینگلتەرا لە ساڵی ١٧٠٧ەوە. لە ساڵی ١٩٩٩ پەرلەمانێکی سکۆتلەندا دووبارە دامەزرایەوە، لە شێوەی دەسەڵاتێکی یاسادانانی یەک پەرلەمانی وەرگیراو کە لە ١٢٩ ئەندام پێکھاتبوو، دەسەڵاتی بەسەر زۆرێک لە بوارەکانی سیاسەتی ناوخۆییدا ھەبوو. سەرۆکی حکوومەتی سکۆتلەندا یەکەم وەزیری سکۆتلەندایە کە لەلایەن جێگری یەکەمی وەزیری سکۆتلەندا پشتگیری دەکرێت. سکۆتلەندا لە پەرلەمانی بەریتانیا نوێنەرایەتی ٥٩ پەرلەمانتاری ھەیە. ھەروەھا ئەندامی ئەنجومەنی بەریتانیا-ئێرلەندایە، پێنج ئەندامی [[پەرلەمانی سکۆتلەندا]] دەنێرێت بۆ ئەنجومەنی پەرلەمانی بەریتانیا-ئێرلەندا، ھەروەھا بەشێکە لە لیژنەی وەزاری ھاوبەش، کە لەلایەن یەکەم وەزیرەوە نوێنەرایەتی دەکرێت. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤}} {{پۆلی کۆمنز|Scotland}} {{تووڵی دەروازە|شانشینی یەکگرتوو|وڵاتەکان|ئەورووپا}} [[پۆل:وڵاتە دوورگەییەکان]] [[پۆل:ئەورووپای باکووری]] [[پۆل:سکۆتلاند]] [[پۆل:وڵاتەکانی ئینگلیزی ئاخێو]] [[پۆل:بریتانیای مەزن]] [[پۆل:ئەورووپای ڕۆژاوا]] [[پۆل:شانشینی یەکگرتوو]] [[پۆل:ھەرێمە خودموختارەکان]] fergvmf7vgztp0z3exqtdx23zm3iyjk 1669038 1669033 2026-09-16T20:58:17Z 1silent scientist 51740 1669038 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی_وڵات |ناو_خۆماڵی = سکۆتلاند |ناو_فەرمی = Scotland – Alba |ناوی_باو =سکۆتلەندا |ئاڵا_وێنە = Flag of Scotland.svg |نیشانی_نەتەوەیی_وێنە = Royal Arms of the Kingdom of Scotland.svg |نەخشە_وێنە = Scotland in the UK and Europe.svg |پایتەخت = [[ئێدینبەرە]] |شار_گەورەترین = [[گلاسگۆ]] |زمانەکان_فەرمی = [[ئینگلیزی]] [[سکۆتی]] [[گایلیکی سکۆتلەندی]] [[زمانی ئیشارەتی بەریتانی]] |زمانەکان_ناوچەیی =[[ئینگلیزیی سکۆتلاندی|سکۆتی]] [[گایلیکی]] |جۆری_زمانەکان = |ڕەگەز_گرووپەکان =لیستی نەتەوەکان ٩٦٫٠٪ سپی پێست ٢٫٧٪ ئاسیایی ٠٫٧٪ ڕەش ٠٫٤٪ تێکەڵە ٠٫٢٪ عەرەبە ٠٫١٪ ی تر |جۆری_دەسەڵات =شانشینە یەکگرتووەکان |پلەی_سەرۆک١ =دەسەڵاتی یاسایی |ناوی_سەرۆک١ =سکۆتلەندا |جۆری_وەرگرتنی_دەسەڵات =پەرلەمانی شانشینی یەکگرتوو |ڕووداوی_سەربەخۆیی١ =وەزیری دەرەوەی |ڕێکەوتی_سەربەخۆیی١ =ئەلیستەر جاک |ڕووداوی_سەربەخۆیی٢ =ئەنجومەنی کۆمۆنەکان |سەرژمێریی_دانێشتوان =٥٬٣١٣٬٦٠٠ |ساڵی_سەرژمێریی_دانێشتوان =٢٠١١ |دراو = جونییەی ئیستەرلینی (GBP) £ |کۆدی_دراو = |کاتی_ناوچەیی = کاتی ناوچەی جوگرافی UTC (کاتی مامناوەندی گرینج) • ھاوین (DST) UTC+1 (کاتی ھاوینەی بەریتانیا) |قەرەبووی_کات =UTC+1 |لای_لێخوڕین = چەپ |پاشگر_دۆمەین = Scot. |ئایینەکان (٢٠١١)=٥٣٫٨٪ ئایینی مەسیحی —٣٢٫٤٪ کڵێسای سکۆتلەندا —١٥٫٩٪ ڕۆمانی کاسۆلیک —٥٫٥٪ مەسیحییەکانی تر ٣٦٫٧٪ ھیچ ئایینێک نییە ١٫٤٪ ئیسلام ٠٫٣٪ ئایینی ھیندۆسی ٠٫٢٪ ئایینی بوودا ٠٫٢٪ ئایینی سیخ ٠٫١٪ ئایینی جوولەکە ٠٫٣٪ شتی تر|iso3166code=GB-SCT|شێوازی_ڕیکەوت=dd/mm/yyyy|ئاڵا_جێگر=Flag of Scotland.svg|alt_map=شوێنی سکۆتلەندا (سەوزی تۆخ) لە ئەورووپا (سەوز و خۆڵەمێشی تۆخ) لە بەریتانیا (سەوز)|ناوی_ھاووڵاتی=سکۆتی، سکۆتلەندی|HDI=0.925|HDI_year=2019|HDI_rank=زۆر بەرز|نیشانی_نەتەوەیی_جێگر=Royal Arms of the Kingdom of Scotland.svg|نەخشە٢_سەردێڕ=وڵات|ethnic_groups_year=٢٠١١|پلەی_سەرۆک٢=حکومەت|ناوی_سەرۆک٢=دەسەڵاتی یاسادانانی پەرلەمانی لە چوارچێوەی پاشایەتییەکی دەستووریدا وەرگیراوە|پلەی_سەرۆک٣=شاژن|ناوی_سەرۆک٣=ئێلیزابێثی دووەم|پلەی_سەرۆک٤=وەزیری یەکەم|ناوی_سەرۆک٤=نیکۆلا سێرجن|پلەی_سەرۆک٥=جێگری یەکەمی وەزیر|ناوی_سەرۆک٥=جۆن سوینی|ڕێکەوتی_سەربەخۆیی٢=٥٩ ئەندام پەرلەمان نیان ھەیە لە لەندەن لە کۆی (٦٥٠)ئەندام پەرلەمانی لەندەن|ڕووداوی_سەربەخۆیی٤=دەسەڵاتی یاسادانان|ڕێکەوتی_سەربەخۆیی٤=پەرلەمانی سکۆتلەندا|ڕووداوی_سەربەخۆیی٦=دروست بوونی|ڕووداوی_سەربەخۆیی٧=• دامەزراوە لە سەدەی نۆیەم (بە شێوەیەکی نەریتی ٨٤٣)|ڕێکەوتی_سەربەخۆیی٧=• پەیمانی ئێدینبەرە-نۆرس ھام تۆن ١٧ی ئازاری ١٣٢٨|ڕووداوی_سەربەخۆیی٨=• پەیمانی بێرویک ٣ی تشرینی یەکەمی ١٣٥٧|ڕێکەوتی_سەربەخۆیی٨=• یەکێتی لەگەڵ ئینگلتەرا ١ی ئایاری ١٧٠٧|ڕووداوی_سەربەخۆیی٩=• وەرگرتنی دەسەڵات ١٩ی تشرینی دووەمی 1998|area_sq_mi=(30,090 sq mi)|ڕووبەر_ک. م. ٤گ=77,933 km2|ئاو_ڕێژەی_سەد=٣٫٠٠٪|پلە_مەزەندەی_دانیشتووان=٥٬٤٦٣٬٣٠٠|ساڵی_مەزەندەی_دانیشتووان=٢٠١٩|چڕیی_دانیشتووان_ک. م. ٤گۆش=67.5/km2|population_density_sq_mi=(174.8/sq mi)|GDP_PPP=£166 billion ($212B)|GDP_PPP_year=خەمڵاندنی ساڵی 2019|GDP_PPP_per_capita=£٣٠٬٥٦٠ ($٣٩٠٠٧)|کۆدی_پەیوەندیکردنی_دووربیست=+٤٤}} '''سکۆتلاند''' یان '''سکۆتلەندا''' ({{بە ئینگلیزی|Scotland}}) وڵاتێکی پێکھێنەریی [[شانشینی یەکگرتوو]]ە. سێ دوورگەی باکووری [[بەریتانیای مەزن|بەریتانیا]] دەگرێتەوە، ڕووبەڕی خاکی سکۆتلاند ١٥٤ کیلۆمەتر لە باشووری ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[ئینگلتەرا]] و بە پێچەوانەوە لە باکوورەوە بە [[ئۆقیانووسی ئاتلانتیک]] دەورە دراوە، و لە ڕۆژاوا، دەریای باکوور لە باکووری ڕۆژھەڵات و [[دەریای ئێرلەندا]] لە باشوور. ھەروەھا زیاتر لە ٧٩٠ دوورگەی تێدایە، بە شێوەیەکی بنەڕەتی لە دوورگەکانی [[ھێبریدس]] و دوورگەکانی باکوور. زۆربەی دانیشتووان، لەنێویاندا پایتەختی [[ئێدینبەرە]]، لە پشتێنەی ناوەڕاستدا چڕبوونەتەوە- دەشتی نێوان بەرزایییەکانی سکۆتلەندا و بەرزایییەکانی باشوور- لە ناوچە نزمەکانی سکۆتلەندا. سکۆتلەندا بەسەر ٣٢ بەشی لاوەکی کارگێڕی یان دەسەڵاتی ناوخۆییدا دابەشکراوە، کە بە ناوچەی ئەنجومەن ناسراون. شاری [[گلاسگۆ|گلاسکۆ]] گەورەترین ڕووبەری ئەنجومەنەکانە لە ڕووی ژمارەی دانیشتووانەوە، [[ھایلەند لەیک، ئەلاباما|ھایلاند]] گەورەترین ڕووبەرە لە ڕووی ڕووبەرەوە. دەسەڵاتی خۆبەڕێوەبەری سنووردار، کە پرسەکانی وەک پەروەردە، خزمەتگوزارییە کۆمەڵایەتییەکان و ڕێگاوبان و گواستنەوە دەگرێتەوە، لە حکوومەتی سکۆتلەندا دەدرێتە ھەر بەشێکی لاوەکی سکۆتلەندا دووەم گەورەترین وڵاتە لە [[بەریتانیای مەزن|بەریتانیا]]، و لە ساڵی ٢٠١٢دا ٨٫٣٪ ی دانیشتووانەکەی پێکھێناوە. شانشینی سکۆتلەندا لە سەدەی نۆیەمدا وەک دەوڵەتێکی سەروەری سەربەخۆ سەریھەڵدا و تا ساڵی ١٧٠٧ بەردەوام بوو لە بوونی، بە میرات لە ساڵی ١٦٠٣ [[جەیمس شەشەمی]] سکۆتلەندا بوو بە پاشای ئینگلتەرا و ئێرلەندا، بەم شێوەیە یەکێتییەکی شەخسی سێ شانشینییەکەی پێکھێنا. دواتر سکۆتلەندا لە یەکەمی ئایاری ١٧٠٧دا لەگەڵ شانشینی ئینگلتەرا چووە ناو یەکێتییەکی سیاسییەوە بۆ دروستکردنی شانشینی نوێی بەریتانیا. ھەروەھا یەکێتییەکە [[پەرلەمانی بەریتانیای]] دروست کرد، کە جێگەی پەرلەمانی سکۆتلەندا و ھەم [[پەرلەمانی ئینگلتەرا]] گرتەوە. لە ساڵی ١٨٠١ شانشینی بەریتانیا لەگەڵ شانشینی ئێرلەندا چووە ناو یەکێتییەکی سیاسییەوە بۆ دروستکردنی شانشینی یەکگرتووی بەریتانیا و ئێرلەندا (لە ساڵی ١٩٢٢، دەوڵەتی ئازادی ئێرلەندا لە بەریتانیا جیابووەوە، ئەمەش بووە ھۆی ئەوەی کە بە فەرمی ناوی ئەمی دووەمیان بگۆڕدرێت بۆ شانشینی یەکگرتووی بەریتانیا و ئێرلەندای باکوور لە ساڵی ١٩٢٧) لە سکۆتلەندا، پاشایەتی شانشینی یەکگرتوو بەردەوام بووە لە بەکارھێنانی چەندین شێواز و نازناو و ھێمای شاھانەی دیکەی دەوڵەتداری تایبەت بە شانشینی پێش یەکێتی سکۆتلەندا. ھەروەھا سیستەمی یاسایی لە ناو سکۆتلەندا جیا بووەتەوە لە سیستەمی ئینگلتەرا و وێڵز و ئێرلەندای باکوور؛ سکۆتلەندا دەسەڵاتێکی جیاوازی لە ھەردوو یاسای گشتی و تایبەتدا پێکدەھێنێت. بەردەوامی بوونی دامەزراوە یاسایی، پەروەردەیی، ئایینی و دامەزراوەکانی دیکە کە جیاوازن لەوانەی لە پاشماوەی بەریتانیادا ھەن، ھەموویان بەشدارییان کردووە لە بەردەوامبوونی کولتوور و ناسنامەی نەتەوەیی سکۆتلەندا لە دوای یەکخستنی یەکێتی لەگەڵ ئینگلتەرا لە ساڵی ١٧٠٧ەوە. لە بەکارھێنانی چەندین شێواز و نازناو و ھێمای شاھانەی دیکەی دەوڵەتداری تایبەت بە شانشینی پێش یەکێتی سکۆتلەندا. ھەروەھا سیستەمی یاسایی لە ناو سکۆتلەندا جیا بووەتەوە لە سیستەمی ئینگلتەرا و وێڵز و ئێرلەندای باکوور؛ سکۆتلەندا دەسەڵاتێکی جیاوازی لە ھەردوو [[یاسای گشتی]] و تایبەتدا پێکدەھێنێت. بەردەوامی بوونی دامەزراوە یاسایی، پەروەردەیی، ئایینی و دامەزراوەکانی دیکە کە جیاوازن لەوانەی لە پاشماوەی بەریتانیادا ھەن، ھەموویان بەشدارییان کردووە لە بەردەوامبوونی کولتوور و ناسنامەی نەتەوەیی سکۆتلەندا لە دوای یەکخستنی یەکێتی لەگەڵ ئینگلتەرا لە ساڵی ١٧٠٧ەوە. لە ساڵی ١٩٩٩ پەرلەمانێکی سکۆتلەندا دووبارە دامەزرایەوە، لە شێوەی دەسەڵاتێکی یاسادانانی یەک پەرلەمانی وەرگیراو کە لە ١٢٩ ئەندام پێکھاتبوو، دەسەڵاتی بەسەر زۆرێک لە بوارەکانی سیاسەتی ناوخۆییدا ھەبوو. سەرۆکی حکوومەتی سکۆتلەندا یەکەم وەزیری سکۆتلەندایە کە لەلایەن جێگری یەکەمی وەزیری سکۆتلەندا پشتگیری دەکرێت. سکۆتلەندا لە پەرلەمانی بەریتانیا نوێنەرایەتی ٥٩ پەرلەمانتاری ھەیە. ھەروەھا ئەندامی ئەنجومەنی بەریتانیا-ئێرلەندایە، پێنج ئەندامی [[پەرلەمانی سکۆتلەندا]] دەنێرێت بۆ ئەنجومەنی پەرلەمانی بەریتانیا-ئێرلەندا، ھەروەھا بەشێکە لە لیژنەی وەزاری ھاوبەش، کە لەلایەن یەکەم وەزیرەوە نوێنەرایەتی دەکرێت. == مێژوو == [[پەڕگە:Inner_chamber,_Corrimony_cairn_-_geograph.org.uk_-_1571309.jpg|وێنۆک|261x261پیکسڵ|ژوورێک کە دەگەڕێتەوە بۆ [[چاخی بەردینی نوێ|سەردەمی نیۆلیتیک]]]] یەکەم نیشتەجێبوون لە سکۆتلەندا لە ساڵی ٦٠٠٠ی [[پێش زایین|پ.ز]] بوو، کاتێک ھەندێک ماسیگر و ھەندێک ڕاوچیی کۆچبەری دیکە کە لە ڕێگەی دەریاوە لە باشوورەوە ھاتبوون تێیدا نیشتەجێ بوون. ژمارەی ئەو کۆچبەرانە بۆ سکۆتلەندا لە [[چاخی بەردینی نوێ]]دا زیادی کرد، کە تێیدا ھەندێک کشتووکاڵیان ئەنجام دەدا، کە شوێنەوارە بەجێماوەکانیان، لە گۆزە و ئێسک و ئامرازەکان، بەڵگەی ئەوە بوون. لە کۆتاییی ئەم [[چاخی بەردین|چاخە بەردینە]] نوێیەدا، گرووپە نوێیەکان کە لە [[ئەڵمانیا]]وە ھاتبوون گەیشتنە سکۆتلەندا، کە شوێنەوارناسان ناویان نا گرووپی قاپوقاچاخ چونکە مردووەکانیان لە گۆزەی گەورەدا دەناشت کە زۆر لە جام دەچوون، پاشان گرووپێکی کۆچبەر بەدوایاندا ھاتن کە لە ناوەڕاستی [[ئەورووپا]]وە ھاتبوون، ئەوانەی کە بە دروستکەرانی تاوەرەکان ناسراون. کاتێک [[ئیمپراتۆرییەتیی ڕۆما|ڕۆمانەکان]] لە ساڵی [[٤٣]]ی زایینیدا [[شانشینی یەکگرتوو|بەریتانیا]]یان داگیر کرد، گەلێکیان دۆزییەوە کە لە بەشەکانی سکۆتلەندا نیشتەجێ بوون، کە بریتی بوون لە ناوچەکانی باکوور و باشووری ھەردوو ڕووباری [[ڕووباری کلاید|کلاید]] و {{Ill|ڕووباری فۆرس|en|River Forth}}. ڕۆمانەکان ئەوانیان خستە ژێر دەسەڵاتی خۆیان و ناویان لێنان پیکتەکان کە جەستەی خۆیان بە ڕەنگ دەنەخشاند. لە سەدەی چوارەمی زایینیدا، گەلانێک لە [[دوورگەی ئیرلەند|ئیرلەندا]]وە کۆچیان کرد بۆ سکۆتلەندا، کە لە مێژوودا بە سکۆتلەندییەکان ناسران و زمانە ناسراوەکەی خۆیان بە گەیلیک و چاندەکەیان بڵاو کردەوە. بە کشانەوەی ڕۆمانەکان لە بەریتانیا، گەلانی [[ئەنگلۆساکسۆنەکان|ئەنگلۆ-ساکسۆن]] داگیریان کرد، و لە سەرەتای سەدەی حەوتەمی زایینیدا توانییان ناوچەی دەوروبەری [[ئێدینبەرە]] داگیر بکەن، ھەروەھا [[ڤایکینگ|ڤایکینگەکان]] لە درێژاییی سەدەکانی [[سەدەی ٨|ھەشتەم]] و [[سەدەی ٩|نۆیەم]]ی زایینیدا لە بەشەکانی باکووری سکۆتلەندا نیشتەجێ بوون. === پێش مێژوو === خەڵک لە سکۆتلەندا بۆ ماوەیەک ژیاون کە لە ٨،٥٠٠ ساڵ کەمتر نییە پێش مێژووی تۆمارکراوی بەریتانیا. لە کاتێکدا، لە ماوەی [[دوایین سەردەمی سەھۆڵبەندان]]دا (١٣٠،٠٠٠–٧٠،٠٠٠ی پێش زایین) کەشوھەوا لە ئەورووپا گەرمتر بوو لە کەشوھەوای باوی ئەمڕۆ، و ڕەنگە مرۆڤە سەرەتایییەکان لەو کاتەدا ڕێگەی خۆیان بەرەو سکۆتلەندا کردبێتەوە بەھۆی دۆزینەوەی ئەگەریی تەورەکانی پێش سەردەمی سەھۆڵبەندان لە ئۆرکنی و خاکی سەرەکیی سکۆتلەندا. ڕووبارە سەھۆڵینەکان بەناو زۆربەی بەشەکانی بەریتانیادا تێپەڕین، و تەنھا دوای پاشەکشەی سەھۆڵ سکۆتلەندا جارێکی تر لە دەوروبەری ٩٦٠٠ی پێش زاییندا بووەوە شیاوی نیشتەجێبوون. کەمپەکانی ڕاوچییەکان لە چاخی بەردینی کۆنی سەروودا یەکەمین نیشتەجێگە ناسراوەکانیان پێکھێنا، بە دۆزینەوەی کەمپێک لەلایەن ژمارەیەک شوێنەوارناس لە نزیک بیگەر کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ نزیکەی ١٢٠٠٠ی پێش زایین. چەندین شوێنی دیکەش لە دەوروبەری سکۆتلەندا دۆزراونەتەوە کە وێنەیەک دەربارەی ئەو کەسانە دەخەنە ڕوو کە بەلەمی زۆر گەڕۆکیان بە بەکارھێنانی ئامرازەکانی ئێسک، بەرد و قەدی ڕووەک بەکارھێناوە. کۆنترین ماڵ کە بەڵگەی لەسەر بێت لە بەریتانیادا، پێکھاتە ھێلکەیییەکەی ستوونە دارینەکانە کە لە باشووری کوینزفێری لە نزیک کەنداوی فۆرس دۆزراوەتەوە و مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ [[چاخی بەردینی ناوین]] نزیکەی ٨٢٤٠ی پێش زایین. و پێدەچێت کۆنترین پێکھاتە لەو سێ پێکھاتە بەردینەی لە جورا دۆزراونەتەوە بێت، کە مێژووەکەی بۆ نزیکەی ٦٠٠٠ی پێش زایین دەگەڕێتەوە.<ref>N. Dixon ''The Crannogs of Scotland: An Underwater Archaeology'' (Tempus, 2004).</ref> کشتووکاڵ لە [[چاخی بەردینی نوێ]]دا نیشتەجێگەی ھەمیشەیی لەگەڵ خۆی ھێنا. لە نێو بەڵگەکان بۆ ئەمەش ئەو ماڵە بەردینەیە کە بە باشی لە ناپ ئۆف ھۆوار لە پاپا وێسترای پارێزراوە، کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ نزیکەی ٣٥٠٠ی پێش زایین و گوندی ماڵە ھاوشێوەکان لە سکارا برای لە ڕۆژاوای خاکی سەرەکی، ئۆرکنی لە نزیکەی ٥٠٠ ساڵ دوای ئەوە. نیشتەجێبووان گۆڕە بەردینەکانیان لە نزیکەی ٣٥٠٠ی پێش زایینەوە دروست کردووە وەک ئەوەی لە مەیشۆو ھەیە، پاشان لە نزیکەی ٣٠٠٠ی پێش زایینەوە، بەردە وەستاوەکان و بازنە بەردینەکان دۆزرانەوە وەکوو ئەوانەی لە ستێنس لە خاکی سەرەکیی ئۆرکنی ھەن، کە مێژووەکەیان دەگەڕێتەوە بۆ نزیکەی ٣١٠٠ی پێش زایین، و لە چوار بەرد پێکدێت بە بەرزیی ١٦ پێ (٥ مەتر). ئەمە وەک بەشێک لە شێوازێک دانرا کە لە زۆر ناوچەی سەرتاسەری ئەورووپادا لە ھەمان کاتدا پەرەی سەند.<ref>C. Wickham-Jones, ''Orkney: A Historical Guide'' (Birlinn, 2007), p. 28.</ref> [[پەڕگە:Balkemback,_Stone_Circle_(03JAN2003).jpg|ناوەڕاست|وێنۆک|792x792پیکسڵ|بەڵکەمباک، بازنە بەردینەکان]] دروستکردنی گۆڕە بەردینەکان و شوێنەوارە زەبەلاحەکان بەردەوام بوو تا [[سەردەمی بڕۆنز]]، کە لە دەوروبەری ساڵی ٢٠٠٠ی پێش زایین لە سکۆتلەندا دەستی پێکرد. ھەروەک چۆن لە شوێنەکانی دیکەی ئەورووپادا ڕوویدا، قەڵاکانی سەر گردەکان بۆ یەکەمجار لەم قۆناغەدا ناسێنران، لەنێویاندا داگیرکردنی ئیڵدن ھیڵ لە نزیک مێڵڕۆز لە سنوورەکانی سکۆتلەندا، لە نزیکەی [[١٠٠٠ پ.ز|١٠٠٠ی پێش زایین]]، کە لە چەند سەد ماڵێک لەسەر قەڵایەکی سەر گرد پێکھاتبوو. لە سەردەمی بڕۆنزی سەرەتایی و ناوینەوە، بەڵگە ھەیە لەسەر بوونی ماڵی بازنەییی خانەیی لە بەرد، وەک ئەوەی لە جارڵسھۆف و سامبەرگ لە شێتڵاند ھەیە. ھەروەھا بەڵگە ھەیە لەسەر نیشتەجێبوون لە کرانۆگەکان و ماڵە بازنەیییەکان کە بەشێکیان یان بە تەواوی لەسەر دوورگە دەستکردەکان دروستکراون کە بە زۆری لە گۆلەکان، ڕووبارەکان و ئاوەکانی دیکەدان.<ref name="Turner1999p81">V. Turner, ''Ancient Shetland'' (B. T. Batsford/Historic Scotland, 1999), p. 81.</ref> لە سەرەتای چاخی ئاسندا، لە سەدەی حەوتەمی پێش زایینەوە، لە دوورگە باکوورییەکاندا دەستکرا بە گۆڕینی ماڵە بازنەیییە خانەیییەکان بە ماڵی سادەی زەریای ئەتڵەسی لە پاڵ باڵەخانە بازنەیییە گەورەکان بە بەکارھێنانی بەردی وشک. لە نزیکەی [[٤٠٠ پ.ز|٤٠٠ی پێش زایین]]ەوە، دەستکرا بە دروستکردنی ماڵی بازنەییی ئەتڵەسیی ئاڵۆزتر، وەک لە ھاو و ئۆرکنی و کرۆسکێرک، کەیتنێس. گەورەترین بینا زەبەلاحەکان کە دەگەڕێنەوە بۆ ئەم سەردەمە بریتیین لە تاوەرە بازنەیییەکانی برۆخ، و لەوانەیە مێژووەکەیان بۆ نزیکەی ٢٠٠ی پێش زایین بگەڕێتەوە. ئەم قۆناغە ھەروەھا بیناسازیی یەکەمین ژووری تایبەتی وێڵھاوسی بەخۆیەوە بینی، کە ماڵێکی بازنەیییە بە دیوارێکی دەرەکیی جیاوازەوە، و لە کەرتێکی بەردین (ھاوشێوەی تایەی عەرەبانە) پێکدێت، بەڵام تا ڕادەیەکی زۆر لە سەردەمی داگیرکاریی ڕۆمانیدا پەرەی سەند. بەڵگە بۆ نزیکەی ١٠٠٠ قەڵای سەر گرد لە چاخی ئاسن لە سکۆتلەندا ھەیە، کە زۆربەیان لە خوار ھێڵی کلاید–فۆرس ھەڵکەوتوون، کە یارمەتیی ھەندێک شوێنەوارناسی دا بۆ دۆزینەوەی کۆمەڵگەیەک لە فەرمانڕەوا بچووکەکان و نوخبە جەنگاوەرەکان کە دەکرێت لە ڕێگەی گێڕانەوە مێژووییە ڕۆمانییەکانەوە بناسرێنەوە.<ref name="Turner1999p81" /><ref name="Cunliffe2004p325">Cunliffe, ''Iron Age Communities in Britain'', p. 325.</ref> === داگیرکاریی ڕۆمانەکان === [[پەڕگە:MacDonald_1911_The_Roman_Wall_in_Scotland_Plate_04.jpg|وێنۆک|پاشماوەی شوورای ڕۆمانی لە ساڵی [[١٩١١]]]] تۆمارە مێژوویییە ڕزگاربووەکانی پێش ڕۆمانەکان لە سکۆتلەندا لەلایەن جوگرافیناسی یۆنانی پیتیاس لە [[مارسێی|مارسیلیا]]وە تۆمار کراون، کە پێدەچێت لە کاتێکدا لە دەوروبەری ٣٢٥ی پێش زایین بەناو دوورگەکانی ئەلبیۆنی بەریتانی (بەریتانیا) و ئیێرنە (ئیرلەندا)دا گەشتی دەریاییی کردبێت. دوورترین خاڵ لە باکووری بەریتانیا بە «ئۆرکاس» (ئۆرکنی) ناودەبرا. لە سەردەمی پلینیی گەورە، کە لە ساڵی [[٧٩]]دا کۆچی دواییی کرد، زانیاریی ڕۆمانەکان دەربارەی جوگرافیای سکۆتلەندا بۆ ھێبریدز و دۆمنا (لەوانەیە ھێبریدزی دەرەکی بێت) و دارستانی کالیلۆنی و دانیشتووانی کالیلۆنیا فراوان بووبوو، کە ڕۆمانەکان بە ناوچەی باکووری کالیدۆنیای سەر بە خۆیانیان ناو دەبرد. بەتڵیمۆس، لەوانەیە بە پشتبەستن بە سەرچاوە زانیارییە پێشووەکان، جگە لە گێڕانەوە ھاوچەرخەکانی داگیرکاریی گنایۆس یوولیۆس ئەگریکۆلا، بوونی ١٨ ھۆزی لە سکۆتلەندا لە فەرھەنگی جوگرافیاییی خۆیدا دیاری کردووە، بەڵام زۆرێک لە ناوەکان ناڕوون بوون و فەرھەنگەکە لە باکوور و ڕۆژاوادا کەمتر جێگەی متمانە بوو، ئەمەش ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە زانیاریی سەرەتاییی ڕۆمانەکان بۆ ئەم ناوچانە تەنھا لەسەر تێبینییەکانیان لە ڕێگەی دەریاوە سنووردار بووە.<ref>Moffat, ''Before Scotland'', pp. 236–37.</ref> داگیرکاریی ڕۆمان بۆ بەریتانیا بە شێوەیەکی ڕژد لە ساڵی [[٤٣]]دا دەستی پێکرد، کە بووە ھۆی دروستکردنی پارێزگای بەریتانیای ڕۆمانی لە باشووردا. لە دەوروبەری ساڵی ٧١، فەرمانڕەوای ڕۆمانی کوینتۆس پێتیلیۆس سێریالیس ھێرشی داگیرکاریی بۆ سەر ئەوەی کە ئێستا سکۆتلەندایە دەستپێکرد. لە ساڵی [[٧٨]]دا، گنایۆس یوولیۆس ئەگریکۆلا گەیشتە بەریتانیا بۆ وەرگرتنی پایەکەی وەک فەرمانڕەوای نوێ، و زنجیرەیەک ھێرشی گەورەی دەستپێکرد. و دەوترێت کە سوپاکەی ناردووەتە دەمە ڕووباری «ڕووباری تاوس» (کە وا دادەنرێت ڕووباری تای بێت) و قەڵای لەوێ دروستکردووە، لەنێویاندا قەڵایەکی سەربازی لە ئینشتوتیل. دوای سەرکەوتنی بەسەر ھۆزەکانی باکووردا لە مۆنس گراوپیوس لە ساڵی [[٨٤]]دا، زنجیرەیەک قەڵا و تاوەر لەسەر درێژاییی بەرزایییەکانی گاسک دروستکران، کە سنووری نێوان ناوچە نزمەکان و بەرزایییەکانیان پێکدەھێنا، و ڕەنگە «لیمێس» یان یەکەم سنووری ڕۆمانییان لە سکۆتلەندا پێکھێنابێت. جێنشینەکانی ئەگریکۆلا نەیانتوانی یان نەیانویست ملکەچیی زیاتر لە ئەوپەڕی باکووردا بکەن. لە دەوروبەری ساڵی [[٨٧]]دا، داگیرکاری تەنھا لە بەرزایییەکانی باشووردا سنووردار بوو، پاشان لەگەڵ کۆتاییی سەدەی یەکەمدا سنووری باکووری فراوانخوازیی ڕۆمان تەنھا سنووردار بوو بە گرتنەوەی ناوچەکانی نێوان ڕووباری تاین و سۆلوەی فێرس. لە کۆتاییدا ڕۆمانەکان کشانەوە بۆ ھێڵێکی دوورتر بەرەو ئەوەی کە ئێستا باکووری ئینگلتەرایە، و دەستیان کرد بە دروستکردنی ئەو قەڵابەندییانەی کە بە شوورای ھادریان لە کەناراوێکەوە بۆ کەناراوێکی تر ناسراوە.<ref name="Antoninewall">[http://www.antoninewall.org/history.php "History"], ''antoninewall.org''. Retrieved 25 July 2008. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140223174451/http://www.antoninewall.org:80/history.php|date=2014-02-23}}</ref><ref>Moffat, ''Before Scotland'', p. 245.</ref> لە دەوروبەری ساڵی [[١٤١]]دا، ڕۆمانەکان باشووری سکۆتلەندایان داگیرکردەوە، بەرەوپێش چوون بۆ دروستکردنی لیمێسێکی نوێ لە نێوان فێرس ئۆف فۆرس و فێرس ئۆف کلاید، کە بە شوورای ئەنتۆنین ناسرا. گەورەترین بیناسازیی ڕۆمانەکان لە ناوخۆی سکۆتلەندا، دیوارێکی مێرگیی داپۆشراو بە گیایە بە بەرزیی ٢٠ پێ (٦ مەتر) لەگەڵ نۆزدە بنکەدا. دیوارەکە بۆ نزیکەی ٣٧ میل (٦٠ کم) درێژ بووەوە. دوای ئەوەی دروستکردنی دیوارەکە دوازدە ساڵی خایاند، تێپەڕێنرا و پاش نزیکەی ١٦٠ ساڵ چۆڵکرا. ڕۆمانەکان بۆ سەر ھێڵی شوورای ھادریان پاشەکشەیان کرد. ھێزەکانی ڕۆمان چەندین جاری دیکە چوونە قووڵاییی باکووری سکۆتلەندای نوێوە، بە لایەنی کەمەوە لە چوار ھەڵمەتی سەرەکیدا. دیارترین داگیرکاری لە ساڵی [[٢٠٩]]دا بوو کاتێک ئیمپراتۆر [[سێپتیمیۆس سێڤێرووس]] ھێزێکی گەورەی بەرەو باکوور بردە پێشەوە. دوای مردنی سێڤێرووس لە ساڵی [[٢١٠]]دا، بەرەو باشوور بۆ سەر شوورای ھادریان کشانەوە، کە سنووری ڕۆمانیی پێکدەھێنا تا ڕووخانی لە سەدەی پێنجەمدا. لە کۆتاییی داگیرکاریی ڕۆمان بۆ باشوور و ناوەڕاستی بەریتانیا لە سەدەی پێنجەمدا، پیکتییەکان وەک ھێزێکی باڵادەست لە باکووری سکۆتلەندا دەرکەوتن، لەگەڵ ھۆزە جیاوازەکانی بریتۆنە کێڵتییەکان کە ڕۆمانەکان لەوێ ڕووبەڕوویان بوونەوە بۆ داگیرکردنی نیوەی باشووری وڵاتەکە. سەرەڕای ئەوەش، کاریگەریی ڕۆمان لەسەر چاند و مێژووی سکۆتلەندی ھەمیشەیی نەبوو.<ref>A. S. Robertson, ''The Antonine Wall'' (Glasgow Archaeological Society, 1960), p. 37.</ref> === چاوچنۆکییەکانی ئینگلتەرا === سکۆتلەندا بەدرێژاییی ھەردوو سەدەی [[سەدەی ١٠|دەیەم]] و [[سەدەی ١١|یازدەھەم]]ی زایینی لەژێر کاریگەرییەکانی [[ئەنگلۆساکسۆنەکان|ئەنگلۆ-ساکسۆنی]] و [[ئەنگلۆ-نۆرمان]]یدا بوو. لە ئەنجامی کاریگەرییە نۆرمانییەکانەوە سکۆتلەندا گۆڕدرا بۆ دەوڵەتێکی دەرەبەگی خاوەن ئیدارەیەکی ڕێکخراو و سیستمێکی داراییی جێگیر، کە ئەمەش یارمەتیی بووژانەوەی کشتووکاڵی و شارستانیی دا، و پەیوەندیی لەگەڵ [[ئینگلتەرا]]دا ھەبوو، ھەروەھا تەماحی لە ھەندێک لە زەوییەکانی ئینگلیزیشدا ھەبوو وەکوو ناوچەی [[نۆرسەمبەرلاند]]. پاشاکانی ئینگلتەراش ھەمان تەماحیان لە سکۆتلەندا ھەبوو، تەنانەت ھەندێکیان لە قۆناغەکانی سەدەی دوازدەھەمی زایینیدا سەرکەوتوو بوون لە ژێردەستەکردنی شانشینی سکۆتلەندا بۆ خۆیان. بەم شێوەیە پەیوەندیی نێوان ھەردوو شانشینەکە لە ھەڵکشان و داکشانی بەردەوامدا بوو. بۆ نموونە، ساڵانی کۆتاییی سەدەی [[سەدەی ١٣|سێزدەھەم]]ی زایینی، و تەواوی ساڵانی سەدەی [[سەدەی ١٤|چواردەھەم]]، ھەوڵەکانی پاشاکانی ئینگلتەرای بۆ سەپاندنی کۆنترۆڵی خۆیان بەسەر سکۆتلەندادا بەخۆیەوە بینی، و لە بەرامبەردا ڕاپەڕینی سکۆتلەندییەکان لەژێر سەرکردایەتیی ڕابەرە ناوخۆیییەکانیان بۆ رزگاربوون لەو کۆنترۆڵە ئینگلیزییە ڕوویدا. ئەوەی خەڵکی سکۆتلەندا دەیانویست بەدیھات، کاتێک ئینگلیزەکان دوای شەڕی سەخت لە ساڵی [[١٣٢٨]]ی زایینیدا دانیان بە سەربەخۆیییاندا نا. بە سەربەخۆییی سکۆتلەندا، قۆناغی حوکمی یەکەمی بنەماڵەی ستوارت لە نێوان ساڵانی ([[١٣٧١]]–[[١٤٨٨]]ی زایینی) دەستی پێکرد. ھەمان قۆناغ بووژانەوەی [[وێژە|وێژەی]] سکۆتلەندی، و دەرکەوتنی شاعیرانی گەورەی وەکوو جۆن باربەر، و [[ھاریی نابینا]] و کەسانی دیکەی بەخۆیەوە بینی. === پاشاکانی سەردەمی ڕێنێسانس === [[پەڕگە:James_IV_King_of_Scotland.jpg|وێنۆک|201x201پیکسڵ|پاشا جەیمسی چوارەم]] دوای ئەم قۆناغە ئەوەی بە سەردەمی پاشاکانی ڕێنێسانس ناسرا ھاتە کایەوە، کە لەوانەیە گرنگترینیان [[جەیمسی چوارەمی پاشای سکۆتلەندا|جەیمسی چوارەم]] و [[جەیمسی پێنجەمی پاشای سکۆتلەندا|جەیمسی پێنجەم]] بوون، کە چەندین جار ئینگلتەرایان داگیر کرد، و ھەروەھا ڕووبەڕووی داگیرکارییش بوونەوە لەلایەن ئەوانەوە. ئەو شەڕانە بۆ ھەردوو شانشینەکە کارەساتبار بوون. جەیمسی پێنجەم لە شەڕیدا لەگەڵ [[ئینگلتەرا]]دا لایەنگریی [[فەڕەنسا]]ی کرد، و لەگەڵ ژنە خانەدانێکی فەڕەنسیدا ھاوسەرگیریی کرد، ئەمەش بووە ھۆی زیادبوونی دەسەڵاتی فەڕەنسی لە دەرباری سکۆتلەندا و لایەنگریی خانەدانەکان بۆ پیاوانی کڵێسا و بانگەوازەکانی چاکسازیی ئایینی بە ھیوای بەرەنگاربوونەوەی ئەم دەسەڵاتە. پەرەسەندنی ئەم چاکسازییە بووە ھۆی ڕاگەیاندنی سکۆتلەندا وەک دەوڵەتێکی پرۆتستانت کە پاپا ھیچ دەسەڵاتێکی بەسەر کڵێساکەیدا نەبوو، و لەلایەن [[ماری شاژنی سکۆتلەندا|شاژن ماری]] شاژنی سکۆتلەندییەکان لە ساڵی [[١٥٥٩]]ی زایینیدا پارێزگاریی لێدەکرا، کە خانەدانەکان لە دژی ڕاپەڕین و ناچاریان کرد دەستبەرداری تەختی پاشایەتی بێت، و خستیانە زیندانەوە. بەڵام توانی بەرەو ئینگلتەرا ڕابکات و داوای پشتیوانی لە شاژن [[ئێلیزابێتی یەکەمی ئینگلتەرا|ئێلیزابێتی یەکەم]] بکات، بەڵام ئەو لەبری ئەوەی یارمەتی بدات، زیندانیی کرد، و پاشان لە ساڵی [[١٥٨٧]]ی زایینیدا لەسێدارەی دا، و جەیمسی شەشەمی کوڕی جێگەی گرتەوە کە بە شێوەیەکی کارا حوکمی کرد. لە ساڵی [[١٦٠٣]]ی زایینیدا، بەھۆی کۆچی دواییی شاژنی ئینگلیز [[ئێلیزابێتی یەکەمی ئینگلتەرا|ئێلیزابێتی یەکەم]] بووە پاشای ئینگلتەرا بە ناوی [[جەیمسی یەکەم]]، چونکە نزیکترین خزم بوو لێیەوە؛ بەمەش تەختی پاشایەتیی ئەوی بە میرات پێ درا.<ref>الموسوعة العربية العالمية</ref> == ئایین == بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی [[٢٠١١]]: دەرکەوتووە کە ٥٤٪ی دانیشتووان [[مەسیحی]]ن، لە کاتێکدا ٣٧٪ خۆیان بە بێ ئایین دادەنێن. کڵێسای نەتەوەیی لە سکۆتلەندا لە ساڵی [[١٥٦٠]]ەوە بووەتە [[پرۆتێستانت]]، و کڵێساکە لە سەربەخۆیی لە دەوڵەت بەھرەمەندە، و بە ئەندامێتیی ١٢٪ی دانیشتووان. لە سکۆتلەندا ھەروەھا ڕێژەیەک لە [[کاسۆلیک]]ەکان ھەن، کە بە ١٩٪ی دانیشتووان مەزەندە دەکرێت، بەتایبەتی لە ڕۆژاوای وڵاتدا. و ژمارەیەکی کەمتر لە ئەندامانی سەر بە کڵێساکانی دیکە ھەن، وەک [[کڵێسای ئازادی سکۆتلەندا]] و [[کڵێسای ئەسقەفایەتیی سکۆتلەندا]]. == خوێندن == [[پەڕگە:Craiglockhart_Hydropathic_main_view.JPG|وێنۆک|زانکۆی ئێدینبەرە]] سیستمی فێرکردن لە سکۆتلەندا جیاوازە و جیا دەبێتەوە لەو سیستمە پەیڕەوکراوانەی لە بەشەکانی دیکەی شانشینی یەکگرتوودان. بەڕێوەبەرایەتیی فێرکردنی سکۆتلەندی و دەسەڵاتە فێرکارییە ناوخۆیییەکان سەرپەرشتیی ئەو خوێندنگەیانە دەکەن کە پێویستە منداڵانی تەمەن لە نێوان پێنج بۆ شازدە ساڵ بچنە ناویان. و زۆربەی ئەم خوێندنگەیانە حکوومین. و تا ساڵانی حەفتاکان، سکۆتلەندا خاوەنی خوێندنگەی جیاواز بوو بۆ پەروەردەی پیشەیی و ئەکادیمی، پاشان ئەم خوێندنگەیانە گۆڕدران بۆ خوێندنگەی گشتگیر، ھەروەھا ھەشت زانکۆ ھەن. بڕوانامەی یەکەمی زانکۆ لە سکۆتلەندا بە ماستەر MA ناودەبرێت و ماوەکەی چوار ساڵە (و ھاوتا دەبێت لەگەڵ ئەوەی لە ئینگلتەرا بە Honours ناسراوە)، بەدوایدا بڕوانامەیەکی زانکۆییی ناوەندی دێت کە بە MSc ناودەبرێت و دەدرێت بە خوێندکارانی زانست و وێژە بە یەکسانی، و بەدوای ئەوەشدا بڕوانامە باڵاکانی MLitt یان MPhil و پاشان دکتۆرا دێن. بەڵام لە ئینگلتەرا بڕوانامەی یەکەمی زانکۆ بە بەکالۆریۆس ناودەبرێت و ماوەکەی سێ ساڵە (یان چوار ساڵ ئەگەر Honours بێت). == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤}} {{پۆلی کۆمنز|Scotland}} {{تووڵی دەروازە|شانشینی یەکگرتوو|وڵاتەکان|ئەورووپا}} [[پۆل:وڵاتە دوورگەییەکان]] [[پۆل:ئەورووپای باکووری]] [[پۆل:سکۆتلاند]] [[پۆل:وڵاتەکانی ئینگلیزی ئاخێو]] [[پۆل:بریتانیای مەزن]] [[پۆل:ئەورووپای ڕۆژاوا]] [[پۆل:شانشینی یەکگرتوو]] [[پۆل:ھەرێمە خودموختارەکان]] abgfxi18qgokpkv1dua0jvhk79xt3st 0 17749 1669028 1583918 2026-09-16T20:20:51Z 1silent scientist 51740 /* ئیتیمۆلۆژی */ 1669028 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی_وڵات |ناو_خۆماڵی = وێڵز |ناو_فەرمی = Cymru یان Wales |ناوی_باو =Wales |ئاڵا_وێنە =Flag of Wales (1959–present).svg |نیشانی_نەتەوەیی_وێنە = |دروژمی_نەتەوەیی = |سروودی_نیشتمانی = |سروودی_پاشایی = |نەخشە_وێنە = Wales in the UK and Europe.svg |نەخشە_سەردێڕ = |پایتەخت = [[کاردیف]] |شار_گەورەترین = پایتەخت [[کاردیف]] |زمانەکان_فەرمی = [[زمانی وێلزی]] و [[زمانی ئینگلیزی]] |زمانەکان_ناوچەیی = |جۆری_زمانەکان = |زمانەکان = |ڕەگەز_گرووپەکان = |جۆری_دەسەڵات = سەرۆککۆمار و پاشایەتی |پلەی_سەرۆک١ = شاژن |ناوی_سەرۆک١ = ئیزەبێلا ٢ |پلەی_سەرۆک٢ = سەرۆک وەزیران |ناوی_سەرۆک٢ = کاروێن جۆنز |زانیاریی_وەرگرتنی_دەسەڵات = |ڕووداوی_سەربەخۆیی١ = |ڕێکەوتی_سەربەخۆیی١ = |ڕووداوی_سەربەخۆیی٢ = |ڕێکەوتی_سەربەخۆیی٢ = |پلە_ڕووبەر = |ڕووبەر_ک. م. ٤گ = ٢٠٬٧٩٩ |مەزەندەی_ژمارەی_دانیشتووان = ٣٬٠٠٦٬٤٠٠ |پلە_مەزەندەی_دانیشتووان = |ساڵی_مەزەندەی_دانیشتووان = [[٢٠١٠]] |سەرژمێریی_دانێشتوان =٥٬٢٥٤٬٨٠٠ کەس |ساڵی_سەرژمێریی_دانێشتوان = |چڕیی_دانیشتووان_ک. م. ٤گۆش =١٤٠ کەس |پلە_چڕیی_دانیشتووان = |دراو = پاوەند (جونەی ئیستەرلینی) |کۆدی_دراو = (GBP) |کاتی_ناوچەیی = UTC+١ |قەرەبووی_کات = |لای_لێخوڕین = چەپ |پاشگر_دۆمەین = .uk |کۆدی_تەلەفوون = +٤٤ }} '''وێڵز''' (بە [[زمانی وێڵزی|وێڵزی]]: Cymru) (بە [[ئینگلیزی]]: Wales) وڵاتێکە کە بەشێکە لە [[شانشینی یەکگرتوو]] و دوورگەی بەریتانیا و لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[ئینگلتەرا]] و لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[زەریای ئەتڵەسی]] و دەریای [[ئێرلەندا]] ھاوسنوورە. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١ نزیکەی سێ ملیۆن و نیو بووە و کۆی ڕووبەرەکەی ٢٠٬٧٧٩ کیلۆمەتری چوارگۆشەیە (٨٠٢٣ میل چوارگۆشە). وێڵز زیاتر لە ١٢٠٠ کم (٧٥٠ میل) کەنار دەریاکانی ھەیە، کە زۆربەیان شاخاوییە، بەرزترین لووتکەکانی لە ناوچەکانی باکوور و ناوەڕاست و بەرزترین خاڵ لە وڵاتەکەدا سنۆدۆنە. وڵاتەکە دەکەوێتە ناوچەی مامناوەندی باکوور، کەشوھەوای دەریایی گۆڕاوی ھەیە.<ref>https://web.archive.org/web/20160101130117/http://www.ons.gov.uk/ons/guide-method/geography/beginner-s-guide/administrative/the-countries-of-the-uk/index.html</ref><ref>https://web.archive.org/web/20141215090415/http://wales.gov.uk/statistics-and-research/mid-year-estimates-population/?lang=en</ref> ناسنامەی نەتەوەیی وێڵزی لە گەلی سێلتیکی بەریتانیاوە سەریھەڵداوە دوای کشانەوەی ڕۆمانەکان لە بەریتانیا لە سەدەی پێنجەمی زایینی و وڵاتەکە بە یەکێک لە دەوڵەتە مۆدێرنەکانی سێلتیک دادەنرێت. کوشتنی دوایین شازادەی وێڵزی، لۆید ویلدەن، لە ساڵی ١٢٨٢ وای کرد ئێدواردی یەکەمی ئینگلتەرا داگیری بکات، ھەرچەندە ئۆوەین گلیندۆر بۆ ماوەیەکی کورت سەربەخۆیی وێڵزی گەڕاندەوە، ئەمەش بناغەکانی سەرھەڵدانی وێڵزی مۆدێرن لە سەرەتای سەدەی پازدەھەمدا دانا. دوای ئەم سەربەخۆیییە کورتە، وێڵز داگیرکرا و لکێنرا بە ئینگلتەرا و لەژێر ناوی "چوارچێوەی یاساکانی وێڵز ١٥٣٥–١٥٤٢" خرایە ناو سیستەمی یاسایی ئینگلتەرا. سیاسەتی مۆدێرن و سەربەخۆی وێڵز لە [[سەدەی نۆزدەھەم]]ەوە دەستی بە سەرھەڵدان کرد. [[لیبرالیزم]]ی وێڵزی کە لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا بڵاوبووبووەوە و لەژێر کاریگەری بیرۆکەکانی جۆرج لۆیددا بوو، لە بەرامبەر بڵاوبوونەوەی ئەو بیرۆکەیانەی کە زیاتر بەرەو [[سۆسیالیزم]] مەیلیان ھەبوو، دەستی بە دابەزین کردبوو و پارتی کرێکارانی وێڵزیش لەم سەردەمەدا دامەزرا. ھەروەھا ھەستی [[ناسیۆنالیزم|ناسیۆنالیستی]] وێڵزی بە درێژایی [[سەدەی بیستەم]] دەستی بە بەرزبوونەوە کرد. لە سەرەتای [[شۆڕشی پیشەسازی]]دا، گەشەسەندنی پیشەسازییەکانی کانگا و کانزاکان لە وێڵز وڵاتەکەی لە کۆمەڵگەیەکی [[کشتوکاڵ]]ییەوە گۆڕی بۆ کۆمەڵگەیەکی پیشەسازی پێشکەوتوو. ئیستغلالکردنی ئەو سامانە کانزایییە گەورەیە، بەتایبەتی لە کێڵگەی خەڵوزی باشووری وێڵز، بووە ھۆی زیادبوونی خێرای گەشەی دانیشتووانی وێڵز. لە ئێستادا دوو لەسەر سێی دانیشتووانەکەی لە ناوچەکانی باشووری وێڵز چڕبوونەتەوە، بە شێوەیەکی سەرەکی لە [[کاردیف]]ی پایتەخت و دەوروبەری شارەکانی، ھەروەھا لە سوانزی و نیوپۆرت و دۆڵەکانی نزیکییەوە. لەگەڵ دابەزینی پیشەسازییە نەریتییەکانی لە وڵاتەکەدا، ئابووری وێڵز ئەمڕۆ بە شێوەیەکی سەرەکی پشت بە کەرتی گشتی دەبەستێت، ھەروەھا پشت بە بوارەکانی خزمەتگوزاری و گەشتیاری دەبەستێت. ھەرچەندە وێڵز مێژوویەکی سیاسی و کۆمەڵایەتی نزیکی لەگەڵ باقی بەریتانیا ھەیە و نزیکەی زۆرینەی دانیشتووانەکەی بە زمانی ئینگلیزی قسەی دەکەن، بەڵام وڵاتەکە ناسنامەیەکی کولتووری جیاوازی ھەیە. وێڵز بە فەرمی وڵاتێکی دوو زمانەیییە، زیاتر لە ٥٦٠ ھەزار کەس بە زمانی وێڵزی بە باشی دەزانن، بەتایبەتی لە بەشەکانی باکوور و ڕۆژاوای وڵاتەکە. لە کۆتایی سەدەی نۆزدەھەمەوە وێڵز وەک «خاکی گۆرانی» ناوبانگێکی زۆری بەدەستھێنا، ئەمەش بەشێکی بەھۆی فێستیڤاڵە ھونەرییەکانی ئیستیدفۆدەوە بوو. لە بەرەی وەرزشیدا، وێڵز لەلایەن چەند ھەڵبژاردەیەکی جیاوازەوە نوێنەرایەتی دەکرێت لە بۆنە نێونەتەوەیییەکانی وەک جامی جیھانی [[فیفا]]، جامی جیھانی ڕەگبی و یارییەکانی کۆمۆنوێڵس، لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیادیشدا وەرزشوانانی وێڵزی وەک بەشێک لە تیمی بەریتانیا بەشداری دەکەن. یاری یەکێتیی ڕەگبی ھێمای ناسنامەی وێڵزییە و دەربڕینی شانازی نەتەوەیییە. == ئیتیمۆلۆژی == وشەی [[ئینگلیزی]] «Wales-وێڵز» و «Welsh-وێڵش» لە ھەمان ڕەگ و ڕیشەی ژێرمانییەوە ھاتوون و بە مانای بێگانە یان بیانی دێت. لە سەردەمی ڕۆمەکاندا دەستکاری کران و ئەنگلۆساکسۆنەکان بە خەڵکی بریتۆن-سێلتیک بە «وێڵزی» ناودەبەن و خاکەکانیان بە «بویلاش» ناوبرد. لە ڕووی مێژوویییەوە لە بەریتانیا، نازناوی وێڵزی بۆ ئەو زەویانە بەکاردەھێنرا کە ئەنگلۆساکسۆنەکان بە بەریتانییەکانەوە گرێیان دەدا.<ref>John Davies, A History of Wales, p. 71</ref><ref>Rollason, David (2003). "Origins of a People". Northumbria, 500–1100. Cambridge: Cambridge University Press. ص. 60. ISBN 978-0-521-04102-7.</ref> == کورتەیەکی مێژوویی == === داگیرکاریی نۆرمانەکان === نۆرمانەکان لە ماوەی چوار ساڵدا دوای [[شەڕی ھاستینگز]] (١٠٦٦) ئینگلتەرایان بە تەواوی کۆنترۆڵ کرد.<ref name="CA 2007">{{cite web |title=Welsh skeleton re-dated: even older! |url=http://www.archaeology.co.uk/articles/welsh-skeleton-re-dated-even-older.htm |publisher=Current Archaeology |access-date=28 September 2010 |website=archaeology.co.uk website |date=6 November 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201003804/https://www.archaeology.co.uk/articles/welsh-skeleton-re-dated-even-older.htm |archive-date=2023-02-01}} : ''see'' [[Red Lady of Paviland]]</ref> [[ویلیامی داگیرکەر|ویلیامی یەکەمی پاشای ئینگلتەرا]] زنجیرەیەک لە لۆردنشینەکانی بەدرێژاییی سنووری وێڵز دروست کرد، و بۆ بەھێزترین جەنگاوەرەکانی تەرخانی کردن، و سنوورەکانیان تەنھا لە ڕۆژھەڵاتەوە جێگیر بوون (لەو شوێنەی کە لەگەڵ موڵکە دەرەبەگییەکانی دیکەی ناو ئینگلتەرادا بەیەک دەگەیشتن). و لە حەفتاکانی سەدەی یازدەھەم بەدواوە، ئەم لۆردانە دەستیان کرد بە داگیرکردنی زەوییەکانی باشوور و ڕۆژھەڵاتی وێڵز، لە ڕۆژاوای ڕووباری وای. و ناوچەی سنووری، و ھەر لۆردنشینێکی ئینگلیزی لە وێڵزدا، بە «مارشیا والی» (سنوورەکانی وێڵز) ناسران، و لۆردەکانی سنوور ملکەچی یاسای ئینگلیزی یان وێڵزی نەبوون. و مەودای سنوورەکان بەپێی کەمبوونەوە و زیادبوونی دەسەڵات و سامانی لۆردەکانی سنوور و شازادە وێڵزییەکان دەگۆڕا.<ref name="Tempus 13">{{cite book | editor1-last = Morgan | editor1-first = Prys | editor1-link = Prys Morgan | editor2-last = Aldhouse-Green | editor2-first = Stephen | last1 = Pollard | first1 = Joshua | author-link = Joshua Pollard | title = History of Wales, 25,000&nbsp;BC AD&nbsp;2000 | url = https://archive.org/details/tempushistoryofw0000unse | chapter = Wales' Hidden History, Hunter-Gatherer Communities in Wales: The Neolithic | pages = [https://archive.org/details/tempushistoryofw0000unse/page/13 13]–25 | publisher = [[Tempus Publishing]] | year = 2001 | location = Stroud, Gloucestershire | isbn = 978-0-7524-1983-1 }}</ref><ref>Davies (2008) pp. 647–648</ref> نەوەی ئۆواین گوینید، لیوێلین ڤۆری مەزن (١١٧٣–١٢٤٠)، لە ساڵی ١٢١٦ لە ئەنجومەنی ئابەردۆڤی دڵسۆزیی لۆردە وێڵزییەکانی دیکەی بەدەستھێنا، تا بە شێوەیەکی کرداری ببێتە یەکەم شازادەی وێڵز. نەوەکەی، لیوێلین ئاپ گرووفود لە ساڵی ١٢٦٧ بەپێی پەیماننامەی مۆنتگۆمەری دانی پێدا نرا بە نازناوی «شازادەی وێڵز» لەلایەن [[ھێنریی سێیەمی پاشای ئینگلتەرا|ھێنریی سێیەم]]ەوە. و ململانێکانی دواتر، کە زیندانیکردنی ئێلینۆری ھاوسەری لیوێلینیشی گرتەوە، لە یەکەم داگیرکاریدا بە سەرکردایەتیی ئێدوارد یەکەمی پاشای ئینگلتەرا گەیشتە لووتکە. و لە ئەنجامی شکستی سەربازی، [[پەیماننامەی ئابێرکۆنووی]] لە ساڵی ١٢٧٧دا دڵسۆزیی لیوێلینی بۆ ئینگلتەرا سەپاند.<ref name="GGAT 72 4">{{cite journal | last1 = Evans | first1 = Edith | last2 = Lewis | first2 = Richard | title = The Prehistoric Funerary and Ritual Monument Survey of Glamorgan and Gwent: Overviews. A Report for Cadw by Edith Evans BA PhD MIFA and Richard Lewis BA | journal = Proceedings of the Prehistoric Society | volume = 64 | page = 4 | year = 2003 | url = http://www.ggat.org.uk/cadw/cadw_reports/pdfs/GGAT%2072%20Overviews.pdf | access-date = 30 September 2009 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230201003802/http://www.ggat.org.uk/cadw/cadw_reports/pdfs/GGAT%2072%20Overviews.pdf | archive-date = 2023-02-01}} <!-- Not a dead link, though the ggat web site is sometimes down --></ref><ref>Davies (1994) p. 17</ref><ref name="BBCHistory-P1">{{cite web | url = https://www.bbc.co.uk/history/ancient/british_prehistory/overview_british_prehistory_01.shtml | title = Overview: From Neolithic to Bronze Age, 8000–800 BC (Page 1 of 6) | date = 5 September 2006 | website = BBC History website | publisher = BBC | access-date = 5 August 2008 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210512115703/http://www.bbc.co.uk/history/ancient/british_prehistory/overview_british_prehistory_01.shtml | archive-date = 12 مايو 2021 }}</ref> ئاشتی زۆری نەخایاند، و دەسەڵاتی شازادە وێڵزییەکان بە شێوەیەکی ھەمیشەیی لەگەڵ داگیرکاریی ئێدوارد لە ساڵی ١٢٨٢ کۆتایی پێھات، و بە مردنی لیوێلین و لەسێدارەدانی شازادە دافیدی برای، ئەو کەمە لۆردە وێڵزییە ماوانە بەیعەتیان بە ئێدوارد یەکەم دا.<ref name="Wales Hist 4–6">Davies (1994) pp. 4–6</ref> === لکاندن بە ئینگلتەراوە === یاسای ڕوودلان بۆ ساڵی ١٢٨٤ بنەمای دەستووریی بۆ حکوومەتی دوای داگیرکاری بۆ میرنشینی باکووری وێڵز لە ١٢٨٤ تا ١٥٣٥/١٥٣٥ دابین کرد. وێڵز وەک «پاشکۆ و یەکگرتوو» لەگەڵ تاجە گوڵینەی ئینگلیزی دەستنیشان کرا، کە جیاواز بوو لە ئینگلتەرا بەڵام لەژێر دەسەڵاتی ھەمان پاشادا بوو. پاشا ڕاستەوخۆ لە دوو ناوچەدا فەرمانڕەواییی دەکرد: یاساکە باکووری دابەش کرد و ئەرکە کارگێڕییەکانی لەوێ بەخشی بە دادوەری چێستەر و سەرۆکی دادوەرانی باکووری وێڵز، و لە باشوور لە ڕۆژاوای وێڵزدا، دەسەڵاتی پاشا درا بە سەرۆکی دادوەرانی باشووری وێڵز. و لۆردنشینە پاشایەتییە باوەکان لە مۆنتگۆمەری و بیوڵس وەک خۆیان مانەوە. ئێدوارد زنجیرەیەک قەڵای بۆ پاراستنی باڵادەستیی خۆی دروست کرد کە بریتی بوون لە: بۆماریس، و کێرنارڤۆن، و ھارلیچ و کۆنووی. کوڕەکەی، ئێدوارد دووەم، لە ساڵی ١٢٨٤ لە کێرنارڤۆن لەدایک بوو. لە ساڵی ١٣٠١دا بووە یەکەم شازادەی ئینگلیزی بۆ وێڵز، و ئەمەش لەو سەردەمەدا داھاتێکی لە باکووری ڕۆژاوای وێڵز دابین کرد کە بە میرنشینی وێڵز ناسرابوو.<ref name="Coflein1">{{cite web | url = http://www.coflein.gov.uk/en/site/93072/details/PARC+LE+BREOS+BURIAL+CHAMBER%3BPARC+CWM+LONG+CAIRN/ | title = Parc le Breos Burial Chamber; Parc CWM Long Cairn | year = 2006 | website = The Royal Commission on the Ancient and Historical Monuments of Wales website | publisher = Royal Commission on the Ancient and Historical Monuments of Wales | archive-url = https://web.archive.org/web/20160406052935/http://coflein.gov.uk/en/site/93072/details/PARC+LE+BREOS+BURIAL+CHAMBER%3BPARC+CWM+LONG+CAIRN/ | archive-date = 6 April 2016 | access-date = 24 October 2008 | url-status = dead }}</ref><ref name="BBC Wales History">{{cite web | url = https://www.bbc.co.uk/wales/history/sites/themes/periods/prehistoric02.shtml | title = Themes Prehistoric Wales: The Stone Age | year = 2008 | website = {{Ill-WD2|id=Q2000845|نص=بي بي سي ويلز}} website | publisher = {{Ill-WD2|id=Q2000845|نص=بي بي سي ويلز}} | access-date = 24 October 2008 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210817165307/https://www.bbc.co.uk/wales/history/sites/themes/periods/prehistoric02.shtml | archive-date = 17 أغسطس 2021 }}</ref> دوای شۆڕشی شکستخواردووی مادۆگ ئاپ لیوێلین لە ١٢٩٤–١٢٩٥، کە لە بەڵگەنامەی پێنماتنۆدا خۆی وەک شازادەی وێڵز دیاری کردبوو، و دەرکەوتنی لیوێلین برین (١٣١٦)، ئۆواین گلیندۆر سەرکردایەتیی دوا ڕاپەڕینی دژی ھێنری چوارەمی پاشای ئینگلتەرا کرد. دەنگۆی ئەوە بڵاو بووەوە کە ئۆواین لە ساڵی ١٤٠٤ لە ئامادەبوونی نێردراوانی فەڕەنسا، ئیسپانیا و سکۆتلەندا تاجی شازادەی وێڵزی لەسەر دانراوە. گلیندۆر چوو بۆ بەستنی ئەنجومەنە پەرلەمانییەکان لە چەندین شارۆچکەی وێڵزیدا، لەنێویاندا ماکینلێت. بەڵام یاخیبوونەکە شکستی ھێنا، و ئۆواین خۆی شاردەوە، و لە دوای ساڵی ١٤١٣ بەدواوە ھیچ شتێک دەربارەی نەزانرا. ھێنری تیودۆر (لەدایکبووی وێڵز لە ساڵی ١٤٥٧) لە ساڵی ١٤٨٥ تەختی پاشایەتیی ئینگلتەرای لە [[ڕیچاردی سێیەمی ئینگلتەرا|ڕیچاردی سێیەم]] سەندەوە، و ئینگلتەرا و وێڵزی لەژێر دەسەڵاتی یەک بنەماڵەی پاشایەتیدا یەکخست. دوایین پاشماوەکانی یاسای وێڵزی خاوەن نەریتە کێڵتییەکان ھەڵوەشێنرانەوە و یاسای ئینگلیزی بەپێی یاساکانی وێڵز ١٥٣٥ و ١٥٤٢ لە سەردەمی ھێنری ھەشتەمدا، کوڕی ھێنری حەوتەم، جێگەی گرتنەوە. وێڵز لە چوارچێوەی دەسەڵاتی دادوەریی ئینگلتەرا و وێڵز لەگەڵ شانشینی ئینگلتەرا یەکی گرت؛ و «میرنشینی وێڵز» ئاماژەی بە تەواوی وڵاتەکە دەکرد، بەڵام تەنھا بە واتا فەرمییەکەی وەک «میرنشین» مایەوە. لۆردنشینەکانی سنوور ھەڵوەشێنرانەوە، و وێڵز دەستی کرد بە ھەڵبژاردنی ئەندامانی پەرلەمانی وێستمینستەر.<ref name="Koch2009">{{cite journal | last = Koch | first = John | author-link = John T. Koch | title = Tartessian: Celtic from the Southwest at the Dawn of History in Acta Palaeohispanica X Palaeohispanica 9 (2009) | journal = Palaeohispánica : Revista Sobre Lenguas y Culturas de la Hispania Antigua | publisher = Palaeohispanica | year = 2009 | pages = 339–351 | url = http://ifc.dpz.es/recursos/publicaciones/29/54/26koch.pdf | issn = 1578-5386 | access-date = 17 May 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211220222342/https://ifc.dpz.es/recursos/publicaciones/29/54/26koch.pdf | archive-date = 20 ديسمبر 2021 }}</ref><ref>{{cite book | last = Cunliffe, Karl, Guerra, McEvoy, Bradley; Oppenheimer, Røyrvik, Isaac, Parsons, Koch, Freeman and Wodtko | title = Celtic from the West: Alternative Perspectives from Archaeology, Genetics, Language and Literature | year = 2010 | publisher = Oxbow Books and Celtic Studies Publications | isbn = 978-1-84217-410-4 | page = 384 }}</ref><ref>{{cite book | last = Cunliffe | first = Barry | author-link = Barry Cunliffe | title = A Race Apart: Insularity and Connectivity in Proceedings of the Prehistoric Society 75, 2009, pp. 55–64 | year = 2008 | publisher = [[The Prehistoric Society]] | page = 61 }}</ref> === وێڵزی پیشەسازی === پیشەسازییە بچووکەکان پێش شۆڕشی پیشەسازیی بەریتانیا لە سەرتاسەری وێڵزدا بڵاو بوونەوە. و مەوداکەیان لەوانەوە کە پەیوەست بوون بە کشتوکاڵەوە، وەکوو ئاشەوانی و دروستکردنی دەستچنراوە خورییەکان، تا دەگەیشتە کانزاکاری و بەکارھێنانی بەردبڕینەکان بوو. کشتوکاڵ بە سەرچاوەی سەرەکیی سامان مایەوە. قۆناغی پیشەسازیی سەرھەڵداو گەشەسەندنی تواندنەوەی مس لە ناوچەی ئابێرتاوەدا بەخۆیەوە بینی. ئابێرتاوە گەشەی کرد تا ببێتە ناوەندی سەرەکی لە جیھاندا بۆ تواندنەوەی کانزا نائاسنییەکان لە سەدەی نۆزدەھەمدا، ئەمەش بەھۆی دەستڕاگەیشتن بە نیشتووە خەڵووزە ناوخۆیییەکان و ئەو بەندەرەی کە بە کانی مس لە کۆرنواڵ لە باشوور و نیشتووە گەورەکانی مس لە کێوی پاریس لە ئەنگڵسی دەیبەستەوە. پیشەسازیی تواندنەوەی ئاسن دووەم پیشەسازیی کانزایی بوو کە لە وێڵزدا فراوان بوو، و دروستکردنی ئاسن لە ھەردوو باکوور و باشووری وڵاتەکەدا بووە باو. کارگەی ئاسنی جۆن ویلکینسن لە بێرشام ناوەندێکی سەرەکی بوو لە باکوور، لە کاتێکدا کارگەکانی ئاسنی داوڵایس، سیفارسفا، پلایمس و پێندارێن لە مێرسیر تیدڤیل لە باشوور، بوونە گرنگترین ناوەندی دروستکردنی ئاسن لە وێڵز. و تا بیستەکانی سەدەی نۆزدەھەم، باشووری وێڵز لەسەدا ٤٠ی کۆی گشتیی ئاسنی خاوی لە بەریتانیا بەرھەم دەھێنا.<ref name="Jones3">{{cite book | last1 = Jones | first1 = Barri | last2 = Mattingly | first2 = David | year = 1990 | chapter = The Economy | title = An Atlas of Roman Britain | url = https://archive.org/details/atlasofromanbrit0000jone | publisher = Blackwell Publishers | date = 2007 | location = Cambridge | pages = [https://archive.org/details/atlasofromanbrit0000jone/page/179 179]–196 | isbn = 978-1-84217-067-0 }}</ref> لە کۆتایییەکانی سەدەی ھەژدەھەمدا، بەکارھێنانی بەردبڕینەکانی تەختەبەرد بە خێرایی دەستی بە فراوانبوون کرد، بەتایبەتی لە باکووری وێڵز. بەردبڕینی پێنرین، کە ڕیچارد پێنەنت لە ساڵی ١٧٧٠دا کردییەوە، تا کۆتاییی سەدەی نۆزدەھەم ١٥،٠٠٠ پیاوی خستە سەر کار، و شانبەشانی بەردبڕینی دینۆرویک دەستی بەسەر بازرگانیی تەختەبەردی وێڵزیدا گرت. سەرەڕای وەسفکردنی بەکارھێنانی بەردبڕینەکانی تەختەبەرد بەوەی کە «ڕەسەنترین پیشەسازیی وێڵزییە»، بەڵام دەرھێنانی خەڵووز بووە پیشەسازیی ھاوواتای وێڵز و خەڵکەکەی. لە سەرەتادا چینەکانی خەڵووز بۆ دابینکردنی وزە بۆ پیشەسازییە کانزایییە ناوخۆیییەکان بەکارھێنران، بەڵام دواتر لەگەڵ کردنەوەی سیستمی نۆکەندەکان و ھێڵی ئاسن، دەرھێنانی خەڵووزی وێڵزی تەقینەوەیەکی لە خواستدا بەخۆیەوە بینی. و لەگەڵ بەکارھێنانی کێڵگەکانی خەڵووز لە باشووری وێڵز، کاردیف، و ئابێرتاوە، و پێنارس و باری وەک شارە ھەناردەکارە جیھانییەکانی خەڵووز گەشەیان کرد. و تا لووتکەی لە ساڵی ١٩١٣دا، وێڵز نزیکەی ٦١ ملیۆن تۆن خەڵووزی بەرھەم ھێنا.<ref name="Davies915">Davies (2008) p.915</ref> === وێڵزی سەردەم === مێژوونووس کێنیس مۆرگان لە سەروبەندی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]دا وێڵزی بەوە وەسف کرد کە «نەتەوەیەکی تا ڕادەیەک ئارام و لەخۆڕازی و سەرکەوتووە». بەرھەمھێنان لە کێڵگەکانی خەڵووز بەردەوام بوو لە زیادبوون، بەجۆرێک دۆڵی ڕۆندا لە ساڵی ١٩١٣دا لووتکەی ٩٫٦ ملیۆن تۆن خەڵووزی دەرھێنراوی تۆمار کرد. جەنگی جیھانیی یەکەم (١٩١٤–١٩١٨) پڕچەککردنی کۆی گشتیی ٢٧٢،٩٢٤ کەسی لە وێڵزییەکان بەخۆیەوە بینی، کە لەسەدا ٢١٫٥ی دانیشتووانی نێریان پێکدەھێنا. نزیکەی ٣٥،٠٠٠ کەسیان لێ کوژرا، بە زیانی گەورەی ھێزە وێڵزییەکان لە مامێتز وود لە شەڕی سۆم و بەتایبەتیش لە شەڕی پاشێندایل. چارەکی یەکەمی سەدەی بیستەم گۆڕانکاریشی لە دیمەنی ڕامیاری لە وێڵز بەخۆیەوە بینی. و لە ساڵی ١٨٦٥ بەدواوە، پارتی لیبراڵ خاوەنی زۆرینەی پەرلەمانی بوو لە وێڵز، لە دوای ھەڵبژاردنە گشتییەکانی ساڵی ١٩٠٦، تەنھا یەک ئەندامی نالیبراڵ لە پەرلەماندا، کێر ھاردی لە مێرسیر تیدڤیل، نوێنەرایەتیی بازنەیەکی ھەڵبژاردنی وێڵزی لە وێستمینستەر دەکرد. بەڵام لە دەوروبەری ساڵی ١٩٠٦دا، ناکۆکیی پیشەسازی و توندڕەویی ڕامیاری دەستی کرد بە لاوازکردنی کۆدەنگیی لیبراڵ لە کێڵگە خەڵووزەکانی باشووردا.<ref name="Davies531">Davies (2008) p.531</ref> و لە ساڵی ١٩١٦دا، دەیڤید لۆید جۆرج بووە یەکەم وێڵزی کە پایەی سەرۆک وەزیرانی بەریتانیا وەربگرێت. لە کانوونی یەکەمی ١٩١٨، لۆید جۆرج لە سەرۆکایەتیی حکوومەتێکی ھاوپەیمانی کە پارێزگاران باڵادەست بوون بەسەریدا ھەڵبژێردرایەوە، و مامەڵەی خراپی لەگەڵ مانگرتنی کرێکارانی کانەکانی خەڵووز لە ساڵی ١٩١٩ فاکتەرێکی سەرەکی بوو لە لەدەستدانی پشتگیری بۆ پارتی لیبراڵ لە باشووری وێڵز. کرێکارانی پیشەسازی لە وێڵز دەستیان کرد بە ڕووکردنە پارتی کار. کاتێک یەکێتیی کرێکارانی کانەکان لە [[بەریتانیای مەزن]] لە ساڵی ١٩٠٨ بووە سەر بە پارتی کار، چوار بەربژێری پارتی کار بە چاودێریی کرێکارانی کانەکان وەک ئەندامی پەرلەمان ھەڵبژێردران. تا ساڵی ١٩٢٢، ڕامیارانی پارتی کار نیوەی کورسییەکانی وێڵزیان لە وێستمینستەر گرت – و ئەمەش وەک دەستپێکی باڵادەستیی پارتی کار بەسەر ڕامیاریی وێڵزدا دانرا کە تا سەدەی بیست و یەکەم بەردەوام بوو.<ref name="Rachel Bromwich 2006">Rachel Bromwich, editor and translator. Trioedd Ynys Prydein: The Welsh Triads. Cardiff: [[University of Wales Press]], Third Edition, 2006. 441–444</ref> == حکوومەت و ڕامیاری == وێڵز لە سەدەی ھەشتەمی زایینییەوە میرنشینێک بوو کە لەژێر دەسەڵاتی شازادەی وڵاتدا بوو، وێڵز لە ڕووی مێژووییەوە بەشێکە لە تاجە گوڵینەی بەریتانی و ملکەچی یاساکانی حکوومەتی شانشینی یەکگرتووە، بەڵام لە ساڵی ١٩٩٩ دەستوور ھەموار کرایەوە کە تێیدا شێوازێک لە حوکمی زاتی بە میرنشینەکە بەخشرا و ئەنجومەنی نیشتمانیی وێڵز بووە حکوومەتێکی خۆجێیی بۆ وڵاتەکە لەگەڵ بەردەوامیی ملکەچبوونی وێڵز بۆ دەسەڵاتی حکوومەتی شانشینی یەکگرتوو لە پرسە بنەڕەتییەکاندا. لە ئازاری ٢٠٢٤دا ڤۆن گێتینگ بووە یەکەم سەرکردەی ڕەشپێست لە ئەورووپا دوای ھەڵبژاردنی وەک سەرۆک وەزیرانی وێڵز لە سەرۆکایەتیی پارتی کار کە ماوەی ٢٥ ساڵە لە کاردیف دەسەڵاتی بەدەستەوەیە.<ref>{{cite web |title=أول زعيم أسود لدولة أوروبية.. انتخاب فوغان غيثينغ لحكم ويلز |url=https://www.alarabiya.net/arab-and-world/2024/03/17/%D8%A3%D9%88%D9%84-%D8%B2%D8%B9%D9%8A%D9%85-%D8%A3%D8%B3%D9%88%D8%AF-%D9%84%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%A9-%D8%A3%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%A8%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8-%D9%81%D9%88%D8%BA%D8%A7%D9%86-%D8%BA%D9%8A%D8%AB%D9%8A%D9%86%D8%BA-%D9%84%D8%AD%D9%83%D9%85-%D9%88%D9%8A%D9%84%D8%B2 |access-date=17-03-2024 |newspaper=العربية نت |date=17-03-2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240317192651/http://www.alarabiya.net/arab-and-world/2024/03/17/%D8%A3%D9%88%D9%84-%D8%B2%D8%B9%D9%8A%D9%85-%D8%A3%D8%B3%D9%88%D8%AF-%D9%84%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%A9-%D8%A3%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%A8%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8-%D9%81%D9%88%D8%BA%D8%A7%D9%86-%D8%BA%D9%8A%D8%AB%D9%8A%D9%86%D8%BA-%D9%84%D8%AD%D9%83%D9%85-%D9%88%D9%8A%D9%84%D8%B2 |archive-date=2024-03-17}}</ref> و گێتینگ، کە لە زامبیا لە باوکێکی وێڵزی و دایکێکی زامبی لەدایک بووە، دەبێتە جێگرەوەی مارک درێکفۆرد سەرکردەی ئێستا کە لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ بەجێھێشتنی شوێنەکەی دوای پێنج ساڵ لە سەرکردایەتیکردنی حکوومەتی وێڵز ڕای گەیاند.<ref>{{cite web |title=فون جيثينج أول زعيم أسود يقترب من رئاسة حكومة ويلز |url=https://www.independentarabia.com/node/559246/%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/%D9%81%D9%88%D9%86-%D8%AC%D9%8A%D8%AB%D9%8A%D9%86%D8%AC-%D8%A3%D9%88%D9%84-%D8%B2%D8%B9%D9%8A%D9%85-%D8%A3%D8%B3%D9%88%D8%AF-%D9%8A%D9%82%D8%AA%D8%B1%D8%A8-%D9%85%D9%86-%D8%B1%D8%A6%D8%A7%D8%B3%D8%A9-%D8%AD%D9%83%D9%88%D9%85%D8%A9-%D9%88%D9%8A%D9%84%D8%B2 |access-date=2024-03-17 |newspaper=اندبندنت عربية |date=2024-03-16 |language=ar |archive-url=https://web.archive.org/web/20240316153911/https://www.independentarabia.com/node/559246/%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/%D9%81%D9%88%D9%86-%D8%AC%D9%8A%D8%AB%D9%8A%D9%86%D8%AC-%D8%A3%D9%88%D9%84-%D8%B2%D8%B9%D9%8A%D9%85-%D8%A3%D8%B3%D9%88%D8%AF-%D9%8A%D9%82%D8%AA%D8%B1%D8%A8-%D9%85%D9%86-%D8%B1%D8%A6%D8%A7%D8%B3%D8%A9-%D8%AD%D9%83%D9%88%D9%85%D8%A9-%D9%88%D9%8A%D9%84%D8%B2 |archive-date=2024-03-16}}</ref> == یاسا و ڕێسا == بەپێی نەریت، کۆکردنەوەی زمانی وێڵزی لە کۆبوونەوەیەکدا کە لە وایتلاند لە دەوروبەری ساڵی ٩٣٠ بە دەستی ھۆوێڵ ددا بەڕێوەچوو، ئەنجامدرا، کە پاشای زۆربەی وێڵز بوو لە نێوان ساڵی ٩٤٢ و مردنی لە ساڵی ٩٥٠. «یاسای ھۆوێڵ ددا» (وێڵزی: Cyfraith Hywel)، وەک چۆن ناسرا، یاسا باوەکان و دابونەریتە یاسایییە پێشووترەکانی تۆمار کرد کە بە درێژاییی سەدەکان لە وێڵزدا پەرەیان سەندبوو. یاسای وێڵزی جەختی لەسەر پێدانی قەرەبووی تاوان بە قوربانی یان نزیکانی قوربانییەکە دەکردەوە، لەجیاتیی سزادان لەلایەن فەرمانڕەواوە.<ref name="HMCS">{{cite web |title=History and Development of the Welsh Language in the Courts |url=http://www.hmcourts-service.gov.uk/cms/12003.htm#1 |access-date=7 October 2010 |publisher=[[Her Majesty's Courts Service]] |date=11 June 2007 |website=[[Her Majesty's Courts Service]] website |archive-url=https://web.archive.org/web/20110606124550/http://www.hmcourts-service.gov.uk/cms/12003.htm#1 |archive-date=6 June 2011 |url-status=dead}}</ref><ref>Davies (2008) p. 450</ref><ref>Davies (1994) p. 86</ref> == جوگرافیا == وێڵز دەکەوێتە ناوەڕاستی ڕۆژاوای دوورگەی بەریتانیا و لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ ئینگلتەرا و لە ڕۆژاواوە لەگەڵ زەریای ئەتڵەسی و دەریای ئێرلەندا ھاوسنوورە. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١١دا نزیکەی ٣،٠٠٠،٠٠٠ کەس بوو، و کۆی ڕووبەرەکەی دەگاتە ٢٠،٧٧٩ کیلۆمەتری چوارگۆشە (٨،٠٢٣ میلی چوارگۆشە). وێڵز خاوەنی زیاتر لە ١،٢٠٠ کیلۆمەتر (٧٥٠ میل) سنووری کەناراوە، و زۆربەی شاخاوییە و بەرزترین لوتکەکانی لە ناوچەکانی باکوور و ناوەڕاستدا ھەڵکەوتوون، و بەرزترین بەرزایی لە وڵاتەکەدا لوتکەی سنۆودنە. وڵاتەکە لە ڕووی کەشوھەواوە دەکەوێتە نێو ناوچەی مامناوەندی باکوور و خاوەنی [[سیستمی کەشوھەوا|سیستمێکی کەشوھەوای]] دەریاییی گۆڕاوە. == ئابووری == لە سەردەمی نوێ و دوای شۆڕشی پیشەسازی، سامانی سەرەکی لە وێڵز کەوتە باشووری وڵات کە پایتەختەکەی کاردیف و شارەکانی نیوپۆرت، سوانزی و تێنبی و دەوروبەریان لەخۆدەگرێت، کە تێیاندا پیشەسازییە کانزایییەکان، ئەلیکترۆنی و بوارە ئابوورییەکانی تر بڵاو بوونەتەوە، ئەمەش وای کرد ئەم ناوچانە لە ڕووی دانیشتووانەوە چڕترین بن و بووە ھۆی ئەوەی باکووری وڵات کە کشتوکاڵی نەریتی تێیدا باوە ببێتە ناوچەیەکی کەم دانیشتووان. لە ئێستادا و لەگەڵ پاشەکشەی بەرچاوی پیشەسازییە کانزایییەکان، ئابووریی وێڵز بە شێوەیەکی سەرەکی پشتی بەستووە بە پیشەسازیی ئەلیکترۆنیات، پیشەسازیی پارچەکانی ئۆتۆمبێل، پیشەسازییە کیمیایییەکان، گەشتیاری، و زانیاریناسی.<ref>[https://www.infoplease.com/encyclopedia/places/west-europe/uk-ireland/wales/economy Wales | Infoplease<!-- عنوان مولد بالبوت -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161215052721/http://www.infoplease.com/encyclopedia/world/wales-economy.html |date=15 ديسمبر 2016}}</ref> == سەرچاوەکان == {{پۆلی کۆمنز|Wales}} {{تووڵی دەروازە|ئەورووپا|شانشینی یەکگرتوو|وڵاتەکان}} {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:وڵاتە دوورگەییەکان]] [[پۆل:ئەورووپای باکووری]] [[پۆل:بریتانیای مەزن]] [[پۆل:وێڵز]] [[پۆل:ئەورووپای ڕۆژاوا]] [[پۆل:شانشینی یەکگرتوو]] 5fvvxd47ppijyn5uvztosbijojo6bia 0 19077 1669093 1665142 2026-09-16T23:31:39Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٢ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1669093 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = نیویۆرک<!--بەبێ گفتوگۆکردن دەستکاریی مەکە.--> | subdivision_type = وڵات | settlement_type = [[دابەشکارییە کارگێڕییەکانی نیویۆرک (ویلایەت)#شار|شار]] | named_for = [[جەیمزی دووەمی ئینگلتەرا|جەیمز ستیوارت، دوکی یۆرک]]<ref name="homberger400"/> | image_skyline = {{multiple image | total_width = 300 | border = infobox | perrow = 1/3/3/2 | caption_align = center | image1 = View of Empire State Building from Rockefeller Center New York City dllu (cropped).jpg | alt1 = میدتاون مانھاتن | caption1 = [[میدتاون مانھاتن]] لەگەڵ [[ئیمپایەر ستەیت بیڵدینگ]] (ناوەڕاست) و [[خوارووی مانھاتن]] لەگەڵ [[وەن وۆرڵد ترەید سەنتەر|وەن WTC]] (پاشبنەما) | image2 = 67º Período de Sesiones de la Asamblea General de Naciones Unidas (8020913157) (cropped).jpg | alt2 = بینای بارەگای نەتەوە یەکگرتووەکان | caption2 = [[بارەگای سەرەکیی نەتەوە یەکگرتووەکان|بارەگای UN]] | image3 = Statue-of-Liberty-New-York-2014.jpg | alt3 = پەیکەری ئازادی | caption3 = [[پەیکەری ئازادی]] | image4 = New york times square-terabass (cropped).jpg | alt4 = گڵۆپە درەوشاوەکانی تایمز سکوێر | caption4 = [[تایمز سکوێر]] | image5 = Unisphere at night (cropped).jpg | alt5 = یونیسفێر، پەیکەرێکی گەورەی گۆی کانزایی | caption5 = [[یونیسفێر]] | image6 = Global Citizen Festival Central Park New York City from NYonAir (15351915006).jpg | alt6 = دیمەنی سێنتڕاڵ پارک | caption6 = [[سێنتڕاڵ پارک]] | image7 = Spiderweb BB jeh.jpg | alt7 = پردی بڕوکلین | caption7 = [[پردی بڕوکلین]] | image8 = Look_out_point_(cropped).jpg | alt8 = پردێک بەسەر ڕووبارێکدا | caption8 = [[پردی ڤێرازانو-نارۆز]] | image9 = New York Botanical Garden April 2015 010.jpg | alt9 = کتێبخانەی باخچەی ڕووەکیی نیویۆرک | caption9 = [[کتێبخانەی باخچەی ڕووەکیی نیویۆرک]] }} | image_flag = Flag of New York City.svg | flag_size = 110 | image_seal = Seal of New York City BW.svg | seal_size = 90 | image_blank_emblem = NYC Logo Wolff Olins.svg{{!}}class=skin-invert | blank_emblem_type = [[نیشانەی وشەیی]] | mapframe = yes | mapframe-zoom = 8 | mapframe-wikidata = yes | mapframe-point = none | mapframe-stroke-width = 1 | mapsize = | map_caption = نەخشەی کارلێکەری کە سنووری شاری نیویۆرک پیشان دەدات | pushpin_map = New York#USA | pushpin_label_position = top | pushpin_label = {{nowrap|شاری نیویۆرک}} | pushpin_map_caption = ھەڵکەوتە لەناو [[نیویۆرک (ویلایەت)|ویلایەتی نیویۆرک]]##ھەڵکەوتە لەناو ویلایەتە یەکگرتووەکان | pushpin_relief = yes | coordinates = {{Coord|region:US-NY_type:city|format=dms|display=inline,title}} | coordinates_footnotes = <ref name="GR1">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی شوباتی ٢٠١١ |سەردێڕ=پەڕگەکانی گازێتێری ئەمریکا: ٢٠١٠، ٢٠٠٠، و ١٩٩٠ |ناونیشان=https://www.census.gov/geographies/reference-files/time-series/geo/gazetteer-files.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠١١ |بڵاوکەرەوە=[[نووسینگەی سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]}}</ref> | official_name = <!-- بەبێ کۆدەنگی ھیچ بۆ ئەم پارامەترە زیاد مەکە --> | subdivision_name = {{Flag|United States}} | subdivision_type2 = ویلایەت | subdivision_name2 = {{Flag|New York}} | parts_type = [[کاونتی (ویلایەتە یەکگرتووەکان)|کاونتییە پێکھێنەرەکان]] ([[ناوچەکانی شاری نیویۆرک|ناوچەکان]]) | parts = {{ubl|[[زە بڕۆنکس|بڕۆنکس (زە بڕۆنکس)]]|[[بڕوکلین|کینگز (بڕوکلین)]]|[[مانھاتن|نیویۆرک (مانھاتن)]]|[[کوینز|کوینز (کوینز)]]|[[ستەیتن ئایلەند|ڕیچمۆند (ستەیتن ئایلەند)]]}} | established_title = [[نیو ئەمستەردام#گەڕانەوەی هۆڵەندییەکان|نیشتەجێبوون]] | established_date = {{start date and age|1624|5|20|p=yes}} | established_title1 = [[نیو ئەمستەردام#داگیرکردنی ئینگلیزەکان|ناوی ئێستا]] | established_date1 = {{start date and age|1664|9|8|p=yes}} | established_title2 = [[شاری گەورەی نیویۆرک|یەکخراو]] | established_date2 = {{start date and age|1898|1|1|p=yes}} | government_type = [[حکومەتی سەرۆک شارەوانی-ئەنجومەن|سەرۆک شارەوانیی بەھێز-ئەنجومەن]] | governing_body = [[ئەنجومەنی شاری نیویۆرک]] | founder = [[کۆمپانیای ھیندی ڕۆژاوای ھۆڵەندی]] | leader_title = [[سەرۆک شارەوانیی شاری نیویۆرک|سەرۆک شارەوانی]] | leader_name = [[زۆھران مەمدانی]] ([[پارتی دیموکرات (ویلایەتە یەکگرتووەکان)|D]]) | total_type = کۆی گشتی | unit_pref = Imperial | area_footnotes = <ref name="TigerWebMapServer">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بنکەدراوەی خزمەتگوزارییەکانی ArcGIS REST |ناونیشان=https://tigerweb.geo.census.gov/arcgis/rest/services/TIGERweb/Places_CouSub_ConCity_SubMCD/MapServer |بڵاوکەرەوە=نووسینگەی سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکان |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٢}}</ref> | area_total_sq_mi = 472.43 | area_total_km2 = 1223.59 | area_land_sq_mi = 300.46 | area_land_km2 = 778.18 | area_water_sq_mi = 171.97 | area_water_km2 = 445.41 | elevation_min_ft = 0 | elevation_max_m = 122 | elevation_max_ft = 401 | elevation_footnotes = <ref name="GR3">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٨ |سەردێڕ=دەستەی ئەمریکا بۆ ناوە جوگرافییەکان |ناونیشان=http://geonames.usgs.gov/ |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨ |بڵاوکەرەوە=[[ڕووپێویی جیۆلۆجیی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]}} گەڕان بۆ پێناسی تایبەتمەندیی 975772.</ref> | elevation_max_footnotes = {{Efn|بەرزترین خاڵ لە شاری نیویۆرک بریتییە لە [[تۆدت ھیڵ]].}} | elevation_min_footnotes = | population_rank = [[پێڕستی شارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان بەپێی ژمارەی دانیشتووان|یەکەم]] لە ویلایەتە یەکگرتووەکان | population_density_sq_mi = 29,302.7 | population_density_km2 = 11313.8 | population_as_of = [[سەرژمێریی ٢٠٢٠ی ویلایەتە یەکگرتووەکان|٢٠٢٠]] | population_total = 8804190 | population_footnotes = | population_est =8,584,629 | pop_est_as_of = ٢٠٢٥ | pop_est_footnotes = <ref name=NYCQuickFacts/> | population_metro_footnotes = <ref name="2020Pop">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=داتای ویلایەت بۆ دانیشتووان و نیشتەجێبوونی ٢٠٢٠ |ناونیشان=https://www.census.gov/library/visualizations/interactive/2020-population-and-housing-state-data.html |بڵاوکەرەوە=[[نووسینگەی سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] |ڕێکەوت=١٢ی ئابی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١}}</ref> | population_metro = 20140470 | population_urban_footnotes = <ref name="urban area">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.census.gov/programs-surveys/geography/guidance/geo-areas/urban-rural.html |سەردێڕ=پێڕستی ناوچە شارییەکانی سەرژمێریی ٢٠٢٠ |وێبگە=census.gov |بڵاوکەرەوە=نووسینگەی سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکان |ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref> | population_urban = 19426449 | population_density_urban_km2 = 2309.2 | population_density_urban_sq_mi = 5980.8 | population_demonym = نیویۆرکی | demographics_type2 = تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی (GDP) | demographics2_footnotes = <ref name="bea.gov" /><ref name="fred.stlouisfed.org">{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=کۆی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی بۆ نیویۆرک-نیوارک-جێرسی سیتی، NY-NJ-PA (MSA) |ناونیشان=https://fred.stlouisfed.org/series/NGMP35620 |وێبگە=fred.stlouisfed.org}}</ref> | demographics2_title1 = کۆی گشتی | demographics2_info1 = $١.٣٧٨&nbsp;تریلیۆن (٢٠٢٤) | blank7_name = | demographics2_title2 = گەورەشار | demographics2_info2 = $٢.٤٤٣&nbsp;تریلیۆن (٢٠٢٤) ([[پێڕستی ناوچە میترۆپۆلیتانییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان بەپێی بەرھەمی ناوخۆیی|یەکەم]]) | timezone1 = [[ناوچەی کاتیی ڕۆژھەڵات|EST]] | utc_offset1_DST = –4 | timezone1_DST = [[ناوچەی کاتیی ڕۆژھەڵات|EDT]] | utc_offset1 = –5 | postal_code_type = [[زیپ کۆد]]ەکان | postal_code = 100xx–104xx, 11004–05, 111xx–114xx, 116xx | area_codes = [[کۆدەکانی ناوچەی ٢١٢، ٦٤٦ و ٣٣٢|212/646/332]]، [[کۆدەکانی ناوچەی ٧١٨، ٣٤٧ و ٩٢٩|718/347/929]]، [[کۆدی ناوچەی ٩١٧|917]] | blank_name = [[پێوەرەکانی پرۆسێسکردنی زانیاریی فیدراڵی|کۆدی FIPS]] | blank_info = 36-51000 | blank1_name = پێناسی تایبەتمەندیی [[سیستەمی زانیاریی ناوە جوگرافییەکان|GNIS]] | blank1_info = 975772 | website = {{URL|https://www.nyc.gov}} | nicknames = [[سێوی گەورە|سێوە گەورەکە]]، [[ئەو شارەی ھەرگیز نانوێت (نازناو)|ئەو شارەی ھەرگیز نانوێت]]، [[سالماگوندی (بڵاوکراوە)|گۆتەم]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Nigro |یەکەم=Carmen |ناونیشان=https://www.nypl.org/blog/2011/01/25/so-why-do-we-call-it-gotham-anyway |سەردێڕ=کەواتە، بۆچی پێی دەڵێین گۆتەم؟ |بڵاوکەرەوە=[[کتێبخانەی گشتیی نیویۆرک]] |ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١١ |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠٢٣ |وتەگێڕانەوە=لێرەدا تێدەگەین کە زاراوەی گۆتەم پەیوەستە بە نووسەر واشینگتن ئیرڤینگ، کە بە کورتەچیرۆکەکانی 'ئەفسانەی سلیپی ھۆڵۆ' و 'ڕیپ ڤان وینکل' بەناوبانگە. ھەروەھا لێرەدا تێدەگەین کە ئیرڤینگ زۆر مەبەستی پیاھەڵدان نەبوو کاتێک لە ساڵی ١٨٠٧دا ئەم نازناوەی لە شارەکە نا.}}</ref> و [[نازناوەکانی شاری نیویۆرک|ئەوانی تر]] }} '''نیویۆرک'''، کە زۆرجار پێی دەوترێت '''شاری نیویۆرک''' ('''NYC''')،{{efn|بۆ جیاکردنەوەی لە [[نیویۆرک (ویلایەت)|ویلایەتی نیویۆرک]]}} [[پێڕستی شارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان بەپێی ژمارەی دانیشتووان|پڕدانیشتووترین شارە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکادا]]. شارەکە دەکەوێتە نووکی باشووری [[نیویۆرک (ویلایەت)|ویلایەتی نیویۆرک]] لەسەر [[بەندەری نیویۆرک]]، کە یەکێکە لە گەورەترین بەندەرە سروشتییەکانی جیھان. شارەکە لە [[ناوچەکانی شاری نیویۆرک|پێنج ناوچە]] پێکدێت&mdash;[[مانھاتن]]، [[بڕوکلین]]، [[کوینز]]، [[زە بڕۆنکس]]، و [[ستەیتن ئایلەند]]؛ ھەریەکەیان لەگەڵ [[پێڕستی کاونتییەکان لە نیویۆرک|کاونتییەکەی خۆیدا]] ھاوسنوور و یەکە. ئەم شارە ناوەندی جوگرافی و دیمۆگرافییە بۆ ھەردوو [[مێگالۆپۆلیسی باکووری ڕۆژھەڵات]] و [[ناوچەی میترۆپۆلیتانی نیویۆرک]]، کە گەورەترین ناوچەی میترۆپۆلیتانە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ڕووی ھەردوو ژمارەی دانیشتووان و ڕووبەری شارنشینییەوە. نیویۆرک [[شاری جیھانی|ناوەندێکی جیھانییە]] بۆ [[ناوەندی دارایی|دارایی]]<ref name="NYCFinancialCapitalWorldA">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.china.org.cn/english/China/219124.htm |سەردێڕ=Shanghai and New York—Similar, But Different |بڵاوکەرەوە=China.org |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref><ref name="NYCFinancialCapitalWorldGFCI">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.longfinance.net/programmes/financial-centre-futures/global-financial-centres-index/gfci-39-explore-the-data/gfci-39-rank/|سەردێڕ=GFCI 39 Rank|بڵاوکەرەوە=Z/Yen Group Limited|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> و [[ئابووری شاری نیویۆرک|بازرگانی]]، [[کولتووری شاری نیویۆرک|کولتوور]]، [[تەکنۆلۆژیای بەرز|تەکنۆلۆژیا]]،<ref name="NewYorkCityDestinationNumberOneTechHub">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.crainsnewyork.com/technology/new-york-closer-ever-beating-bay-area-tech |سەردێڕ=New York is closer than ever to beating the Bay Area on tech |یەکەم=Cara |دوایین=Eisenpress |newspaper=[[Crain Communications]] |ڕێکەوت=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٣ |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٣}}</ref> [[پایتەختی کاتبەسەربردنی جیھان|کاتبەسەربردن]] و [[ڕاگەیاندن لە شاری نیویۆرک|ڕاگەیاندن]]، ئەکادیمیا و [[پێڕستی شارەکان بەپێی بەرھەمی زانستی|بەرھەمی زانستی]]،<ref name="NYCScientificCapital">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Leading 200 science cities {{!}} Nature Index 2022 Science Cities |ناونیشان=https://www.nature.com/nature-index/supplements/nature-index-2022-science-cities/tables/overall |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی نیسانی ٢٠٢٤ |وێبگە=nature.com |زمان=en}}</ref> [[ھونەرەکان]] و [[پایتەختی مۆدە|مۆدە]]، و بەو پێیەی ماڵی [[بارەگای سەرەکیی نەتەوە یەکگرتووەکان|بارەگای سەرەکیی نەتەوە یەکگرتووەکانە]]، دڵی دیپلۆماسییەتی نێونەتەوەیییە.{{efn|بە پشتبەستن بە چەندین سەرچاوە: <ref name="The City of New York">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=NYC Mayor's Office for International Affairs |ناونیشان=http://www.nyc.gov/html/ia/html/home/home.shtml |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150616080757/http://www.nyc.gov/html/ia/html/home/home.shtml |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٥ |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٥ |بڵاوکەرەوە=The City of New York}}</ref><ref name="Digital Diplomacy Coalition, New York">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=DDC New York |ناونیشان=http://www.digidiplomats.org/newyork/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180727142713/http://www.digidiplomats.org/newyork/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئابی ٢٠١٨ |بڵاوکەرەوە=Digital Diplomacy Coalition, New York |وتەگێڕانەوە=DDCی نیویۆرک کە لە ساڵی ٢٠١٤ دامەزراوە، هاوبەشی لەگەڵ نەتەوە یەکگرتووەکان، کۆمپانیا گەورەکانی تەکنۆلۆژیا و سۆشیال میدیا، چەندین حکومەت، و ڕێکخراوە ناحکومییەکان کردووە بۆ هێنانی بەرنامەی ناوازە بۆ کۆمەڵگەی ناوچەکە. |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="NYCWorld'sMostImportantCity2">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.businessinsider.com/most-influential-cities-in-the-world-2018-5?amp |سەردێڕ=The 21 most influential cities in the world |نووسەر١=Will Martin |نووسەر٢=Libertina Brandt |بڵاوکەرەوە=[[Business Insider]] |ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref><ref name="NYCTheCapitaloftheWorld">{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Epic of New York City: A Narrative History |نووسەر=Edward Robb Ellis |ڕێکەوت=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٤ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ |بڵاوکەرەوە=Basic Books |پەڕە=٥٩٣|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٨٦٧-١٤٣٦-٠|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Sx3RDQAAQBAJ&pg=PA594}}</ref><ref name="NewYorkCapitaloftheWorld2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم=Sam |دوایین=Roberts |ڕێکەوت=١٤ی ئەیلوولی ٢٠١٧ |سەردێڕ=When the World Called for a Capital |newspaper=The New York Times |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2017/09/14/nyregion/when-the-world-called-for-a-capital.html |ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref>}} شاری نیویۆرک بە خێراییی ژیان و وزە شارییە بەردەوامەکەی ناسراوە.<ref name="FastPaceNYC1">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.fodors.com/world/north-america/usa/new-york/new-york-city/experiences/news/15-things-not-to-do-in-new-york-city |سەردێڕ=15 Things NOT to Do in New York City |نووسەر=Kelsy Chauvin |بڵاوکەرەوە=[[Fodor's]] |وتەگێڕانەوە=زیاتر لە ٨.٦ ملیۆن ھاووڵاتی لە شاری نیویۆرک ھەن، و نزیکەی ھەموویان پەلەیانە. ئەوان ھەروەھا ژیرن، ڕاشکاون، و بە شانازییەوە دەتوانن لەو گەورەشارەدا بژین کە مەیلی سزادانی کەسە لاوازەکانی ھەیە. سیستەمی میترۆ قەرەباڵغەکەی بە تەنھا ھێمایەکە بۆ چۆنیەتیی کارکردنی ئەم شارە: بەشێکی بالیێیە، بەشێکی گۆڕەپانی جەنگە. دانیشتووان و سەردانیکەران بە ھەمان شێوە دەتوانن ببینن بۆچی نیویۆرک بە مەزنترین شاری جیھان دادەنرێت. |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref><ref name="FastPaceNYC2">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://articles.sun-sentinel.com/2009-11-19/features/0911180065_1_new-yorkers-fast-paced-big-apple |سەردێڕ=Adjusting To New York City |نووسەر=Shira Poliak |بڵاوکەرەوە=Sun Sentinel |وتەگێڕانەوە=سەرەڕای ئەوەش، شێوازی ژیانی خێرای شاری نیویۆرک پێویستی بە خۆگونجاندن ھەیە. |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئایاری ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151203093200/http://articles.sun-sentinel.com/2009-11-19/features/0911180065_1_new-yorkers-fast-paced-big-apple |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="FastPaceNYC3">{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Stephen |دوایین=Miller |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=tfsmDAAAQBAJ&q=hurrying+feverish+electric+crowds+new+york&pg=PA50 |سەردێڕ=Walking New York: Reflections of American Writers from Walt Whitman to Teju Cole |ساڵ=٢٠١٦|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٢٣٢-٧٤٢٥-٣|پەڕەکان=٤٦, ٥٠, ١٣١|بڵاوکەرەوە=[[Fordham University Press]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> <!-- Demographics --> بە مەزەندەی ژمارەی دانیشتووانی ٨,٥٨٤,٦٢٩ کەس لە تەممووزی ٢٠٢٥دا،<ref name=NYCQuickFacts>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=QuickFacts Kings County, New York; Queens County, New York; New York County, New York; Bronx County, New York; Richmond County, New York |ناونیشان=https://www.census.gov/quickfacts/fact/table/kingscountynewyork,queenscountynewyork,newyorkcountynewyork,bronxcountynewyork,richmondcountynewyork/PST045224 |بڵاوکەرەوە=[[نووسینگەی سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> کە دابەشبوون بەسەر {{convert|300.46|sqmi|km2}}دا، نیویۆرک [[پێڕستی شارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان بەپێی چڕیی دانیشتووان|چڕترین شاری گەورەیە لە ڕووی دانیشتووانەوە]] لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکادا. شاری نیویۆرک زیاتر لە دوو ھێندەی دانیشتووانی [[لۆس ئانجلەس]]ی ھەیە، کە دووەم پڕدانیشتووترین شاری وڵاتەکەیە.<ref name="CensusNYC">[https://www.census.gov/history/www/homepage_archive/2023/january_2023.html U.S. Census Bureau History: New York City and the New Year], [[نووسینگەی سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. سەردانیکراوە لە ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤. "لە ساڵی ٢٠٢١دا، ٣,٠٧٩,٧٧٦ نیویۆرکی خۆیان وەک لەدایکبووی دەرەوە ناساند، لە نێویاندا ١,٥٤٢,٤١٣ کۆچبەری ئەمریکای لاتین، ٩١٠,١٥١ ئاسیایی، و ٤٤٣,١١٣ ئەورووپی... سەرژمێریی ٢٠٢٠ دەرخەری ئەوە بوو کە شاری نیویۆرک ماڵی ٨,٨٠٤,١٩٠ کەس بووە. لۆس ئانجلەس، کالیفۆرنیا، بە جیاوازییەکی زۆر دووەم پڕدانیشتووترین شاری وڵاتەکە بوو بە ٣,٨٩٨,٧٤٧ دانیشتووەوە."</ref> زیاتر لە ٢٠.١&nbsp;ملیۆن کەس لە [[ناوچەی ئاماریی میترۆپۆلیتان]]ی شاری نیویۆرک دەژین<ref>[https://data.census.gov/table?g=310XX00US35620 Census Data for the New York-Newark-Jersey City, NY-NJ-PA Metro Area], [[نووسینگەی سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. سەردانیکراوە لە ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤.</ref> و ٢٣.٥ ملیۆن کەسیش لە [[ناوچەی ئاماریی تێکەڵ]]ی شارەکەدا دەژین تا ساڵی ٢٠٢٠، کە ھەردووکیان گەورەترینن لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. شاری نیویۆرک یەکێکە لە پڕدانیشتووترین [[مێگاشار|مێگاشارەکانی]] جیھان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.statsamerica.org/radius/big.aspx |سەردێڕ=Big Radius Tool: StatsAmerica |بڵاوکەرەوە=Indiana Business Research Center |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> شارەکە و ناوچە میترۆپۆلیتانییەکەی وەک دەروازەی سەرەکی بۆ [[کۆچکردن بۆ ویلایەتە یەکگرتووەکان|کۆچکردنی یاسایی بۆ ویلایەتە یەکگرتووەکان]] کاردەکەن. بەپێی خەمڵاندنەکان ٨٠٠ زمان لە شاری نیویۆرکدا قسەیان پێدەکرێت،<ref name="NYCWorld'sMostCulturallyLinguisticallyDiverseCityTop">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://bosp.stanford.edu/explore/new-york/spring-quarter/languages-and-cultures|سەردێڕ=Languages and Cultures of Immigrant New York|بڵاوکەرەوە=[[Stanford University]]|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠٢٥|وتەگێڕانەوە=لە نێوان ھەموو ئەو پێشەنگییانەی دەدرێتە پاڵ شاری نیویۆرک، لەوانەیە ئەوەی کەمترین لێکۆڵینەوەی لەسەر کرابێت و بە خراپترین شێوە تێگەیشتنی بۆ کرابێت پێگەی شارەکەیە وەک فرەچەشنترین شار لە ڕووی کولتووری و زمانەوانییەوە لە جیھاندا، چ لە ڕابردوو و چ لە ئێستادا. نیویۆرکییەکان نەک تەنھا لە ھەموو وڵاتێکی سەر زەوییەوە ھاتوون بەڵکو بە نزیکەی ٨٠٠ زمان قسە دەکەن، کە زۆرێکیان لە مەترسیدان، و نوێنەرایەتی مەودایەکی بێپێشینە لە کولتوورە ڕەسەن و کەمینەکان دەکەن.}}</ref><ref name="NYCWorld'sMostLinguisticallyDiverseCity3Top">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.economist.com/science-and-technology/2011/09/10/say-what|سەردێڕ=Say what? To find new subjects of study, some linguists simply open their front doors|بڵاوکەرەوە=The Economist|ڕێکەوت=١٠ی ئەیلوولی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref><ref name="QueensMostLinguisticallyDiverseTop">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.weforum.org/agenda/2017/02/queens-in-new-york-has-more-languages-than-anywhere-in-the-world/#:~:text=There%20are%20as%20many%20as,Endangered%20Language%20Alliance%20(ELA). |سەردێڕ=Welcome to the language capital of the world: Queens, New York |نووسەر=Gus Lubin |بڵاوکەرەوە= [[کۆڕبەندی ئابووریی جیھانی]]، بە هاوبەشی لەگەڵ [[Business Insider]] |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئابی ٢٠٢٥ |وتەگێڕانەوە=بەپێی ھاوپەیمانیی زمانە لەمەترسیداکان (ELA)، نزیکەی ٨٠٠ زمان ھەن کە لە شاری نیویۆرکدا قسەیان پێدەکرێت، و لە ھیچ شوێنێکی جیھاندا ھێندەی [[کوینز]] زمانی تێدا نییە.}}</ref> ئەمەش دەیکاتە فرەچەشنترین شار لە ڕووی زمانەوانییەوە لە جیھاندا.<ref name="NYCWorld'sMostLinguisticallyDiverseCity1">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2010/04/29/nyregion/29lost.html?hpw|سەردێڕ=Listening to (and Saving) the World's Languages|نووسەر=Sam Roberts|newspaper=[[The New York Times]]|ڕێکەوت=٢٩ی نیسانی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئابی ٢٠٢٥|وتەگێڕانەوە=ئەمانە تەنھا ھەندێک لەو زمانانە نین کە نیویۆرک دەکەنە فرەچەشنترین شار لە ڕووی زمانەوانییەوە لە جیھاندا. بەڵکو ئەوان بەشێکن لە گەنجینەیەکی سەرسووڕھێنەری زمانە لەمەترسیداکان کە لە نیویۆرکدا ڕەگیان داكوتاوە، ئەو زمانانەی کە لە ھەموو گۆشەیەکی جیھاندا لەدایکبوون و ئێستا زیاتر لە گۆشە جیاوازەکانی نیویۆرکدا دەبیسترێن وەک لە ھەر شوێنێکی تر.}}</ref><ref name="NYCWorld'sMostLinguisticallyDiverseCity2">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://news.columbia.edu/news/new-york-worlds-most-linguistically-diverse-metropolis|سەردێڕ=New York, the World's Most Linguistically Diverse Metropolis|بڵاوکەرەوە=[[Columbia University]]|ڕێکەوت=٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> ناوچەی میترۆپۆلیتانی شاری نیویۆرک ماڵی [[لەدایکبووانی دەرەوە#ناوچە میترۆپۆلیتان و شارییەکان بە گەورەترین دانیشتووانی لەدایکبووی دەرەوە|گەورەترین دانیشتووانی لەدایکبووی دەرەوەیە لە ھەر ناوچەیەکی میترۆپۆلیتان لە جیھاندا]]، کە بە نزیکەیی ٥.٩ ملیۆن کەسن تا ساڵی ٢٠٢٣. <!-- History --> [[دوورگەی مانھاتن]] لەلایەن گەلی [[لێناپی]]یەوە کە بە [[زمانی مونسی|مونسی]] قسەیان دەکرد لە دەوروبەری ١٦٢٤دا [[لێناپێھۆکینگ|نیشتەجێ بوون]]. تا ئەو کاتە، [[کۆلۆنیالیزمی ھۆڵەندی لە ئەمریکاکان|کۆلۆنیالیستە ھۆڵەندییەکان]] [[قەڵای ئەمستەردام]]یان وەک ناوەندێکی بازرگانی لەسەر دوورگەکە دامەزراندبوو. ئەمە یەکەمین نیشتەجێبوونی ئەورووپی بوو لەو شوێنەی کە دواتر دەبووە شاری نیویۆرک. نیشتەجێبوونەکە لە ساڵی ١٦٢٦ ناوی [[نیو ئەمستەردام]]ی لێنرا و لە ساڵی ١٦٥٣ وەک شارێک [[میساق|میساقی (بڕوانامەی مۆڵەت)]] پێدرا. شارەکە لە ساڵی ١٦٦٤ کەوتە ژێر [[کۆلۆنیالیزمی بەریتانی لە ئەمریکاکان|دەسەڵاتی ئینگلیزەکان]] و بە شێوەیەکی کاتی ناوی گۆڕدرا بۆ نیویۆرک دوای ئەوەی پاشا [[جەیمزی دووەمی ئینگلتەرا|چارلزی دووەم]] زەوییەکانی بەخشی بە براکەی، [[جەیمزی دووەمی ئینگلتەرا|دوکی یۆرک]]،<ref name="npsnetherland" /> پێش ئەوەی ئەم ناوە بە شێوەیەکی ھەمیشەیی لە ساڵی ١٦٧٤ پەسەند بکرێت. لە دوای سەربەخۆیی لە [[شانشینیی مەزنی بەریتانیا]]، شارەکە [[پێڕستی پایتەختەکان لە ویلایەتە یەکگرتووەکان|پایتەختی نیشتمانیی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] بوو لە ساڵی ١٧٨٥ تا ١٧٩٠.<ref name="senate"/> شاری مۆدێرن پێکھێنرا لە ڕێگەی [[یەکخستنی شاری نیویۆرک|یەکخستنەکەی ساڵی ١٨٩٨]]ی پێنج ناوچەکەی. <!-- Economy --> بە پشتبەستن بە [[وۆڵ ستریت]] لە [[ناوچەی دارایی، مانھاتن|ناوچەی دارایی]]ی مانھاتن، شاری نیویۆرک ھەم بە پێشەنگترین ناوەندی دارایی و [[تەکنۆلۆژیای دارایی (فینتێک)|فینتێک]]ی جیھان<ref name="NYCFinancialAndFintechCapitalWorld">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.zyen.com/publications/public-reports/the-global-financial-centres-index-37/ |سەردێڕ=GFCI 37 Rank |ڕێکەوت=٢٤ی ئازاری ٢٠٢٥ |بڵاوکەرەوە=Long Finance |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئازاری ٢٠٢٥}}</ref><ref name=reuters-2022-03-24>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.reuters.com/business/new-york-widens-lead-over-london-top-finance-centres-index-2022-03-24/ |سەردێڕ=New York widens lead over London in top finance centres index |وێبگە=Reuters |ڕێکەوت=٢٤ی ئازاری ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ |دوایین١=Jones |یەکەم١=Huw}}</ref> و ھەم بە بەھێزترین شاری جیھان لە ڕووی ئابوورییەوە وەسف کراوە.<ref name="NewYorkMostPowerfulGlobalCity">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=2021 Global Cities Report |ناونیشان=https://www.kearney.com/global-cities/2021 |ڕێکەوت=٢٠٢١|وێبگە=[[Kearney (کۆمپانیای ڕاوێژکاری)|Kearney]] |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٢}}</ref> {{As of|2024}}، ناوچەی میترۆپۆلیتانی نیویۆرک [[پێڕستی شارەکان بەپێی بەرھەمی ناوخۆیی (GDP)|گەورەترین ئابووری میترۆپۆلیتانە لە جیھاندا]]، بە ھەبوونی [[پێڕستی ناوچە میترۆپۆلیتانییەکانی ئەمریکا بەپێی بەرھەمی ناوخۆیی|بەرھەمی ناوخۆیی میترۆپۆلیتان]] کە زیاترە لە ٢.٤٤&nbsp;تریلیۆن دۆلاری ئەمریکی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=County in the New York-Newark-Jersey City, NY-NJ-PA MSA |ناونیشان=https://apps.bea.gov/itable/?ReqID=70&step=1#eyJhcHBpZCI6NzAsInN0ZXBzIjpbMSwyOSwyNSwzMSwyNiwyNywzMF0sImRhdGEiOltbIlRhYmxlSWQiLCI1MzMiXSxbIk1ham9yX0FyZWEiLCI0Il0sWyJTdGF0ZSIsWyIzNDAwMCIsIjM2MDAwIl1dLFsiQXJlYSIsWyIzNDAwMyIsIjM0MDEzIiwiMzQwMTciLCIzNDAxOSIsIjM0MDIzIiwiMzQwMjUiLCIzNDAyNyIsIjM0MDI5IiwiMzQwMzEiLCIzNDAzNSIsIjM0MDM3IiwiMzQwMzkiLCIzNjAwNSIsIjM2MDQ3IiwiMzYwNTkiLCIzNjA2MSIsIjM2MDc5IiwiMzYwODEiLCIzNjA4NSIsIjM2MDg3IiwiMzYxMDMiLCIzNjExOSJdXSxbIlN0YXRpc3RpYyIsWyIzIl1dLFsiVW5pdF9vZl9tZWFzdXJlIiwiTGV2ZWxzIl0sWyJZZWFyIixbIjIwMjQiLCIyMDIzIiwiMjAyMiIsIjIwMjEiLCIyMDIwIiwiMjAxOSJdXSxbIlllYXJCZWdpbiIsIi0xIl0sWyJZZWFyX0VuZCIsIi0xIl1dfQ== |وێبگە=apps.bea.gov}}</ref> ئابووری ناوچەی میترۆپۆلیتانی نیویۆرک [[پێڕستی وڵاتان بەپێی بەرھەمی ناوخۆییی کڕین (ناوەکی)|لەنێو تەواوی وڵاتانی جیھاندا گەورەترە بێجگە لە نۆ وڵات نەبێت]]. سەرەڕای ھەبوونی [[میترۆی شاری نیویۆرک|سیستەمێکی ترانزێتی خێرا کە ٢٤ کاتژمێر لە ٧ ڕۆژی ھەفتەدا کاردەکات]]، نیویۆرک ھەروەھا پێشەنگی جیھانە لە [[قەرەباڵغیی ھاتوچۆ|قەرەباڵغیی ھاتوچۆی ئۆتۆمبێلی شارنشینیدا]].<ref name=NYCCongestion/> شارەکە ماڵی دوو [[پێڕستی بۆرسەکانی پشک|گەورەترین بۆرسەی پشکە]] لە جیھاندا لە ڕووی [[سەرمایەی بازاڕ|سەرمایەی بازاڕی]] کۆمپانیا تۆمارکراوەکانیانەوە: ئەوانیش [[بۆرسەی نیویۆرک]] و [[نازداک]]ن. شاری نیویۆرک پەناگەیەکی چەسپاوە بۆ وەبەرھێنەرە جیھانییەکان.<ref name=NYCSafeHavenGlobalInvestors>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.propertyinvestortoday.co.uk/breaking-news/2016/12/international-investors-eye-new-york-as-safe-haven |سەردێڕ=International investors eye New York as safe haven |نووسەر=Marc Da Silva |بڵاوکەرەوە=Angelsmedia |ڕێکەوت=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231103153122/https://www.propertyinvestortoday.co.uk/breaking-news/2016/12/international-investors-eye-new-york-as-safe-haven |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <!-- Expense and Wealth --> {{As of|2025}}، شاری نیویۆرک گرانترین شارە لە جیھاندا بۆ [[تاراوگەنشین|تاراوگەنشینان]]<ref name=MostExpensiveCityExpats>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cnbc.com/amp/2023/06/08/nyc-overtakes-hong-kong-as-most-expensive-city-in-world-for-expats-eca.html |سەردێڕ=New York overtakes Hong Kong as the most expensive city in the world for expats, new survey shows |نووسەر=Goh Chiew Tong |بڵاوکەرەوە=[[CNBC]] |ڕێکەوت=٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ |ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٣}}</ref> و بە جیاوازییەکی زۆر بەرزترین کرێی نیشتەجێبوونی ھەیە لە نێوان ھەموو شارەکانی ئەمریکادا؛<ref name=NYCMostExpensiveRents>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.newsweek.com/new-york-rent-hits-all-time-high-1945346 |سەردێڕ=New York City Rent Hits All-Time High |نووسەر=Giulia Carbonaro |بڵاوکەرەوە=[[Newsweek]] |ڕێکەوت=٢٨ی ئابی ٢٠٢٤ |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ |وتەگێڕانەوە=دانیشتووان بڕی مامناوەندی ٤,٥٠٠ دۆلار دەدەن بۆ شوقەیەکی یەک-نووستنی لە شارەکەدا، کە بەرێژەی ١٢.٨ لەسەد بەرزبووەتەوە بە بەراورد بە ساڵێک پێشتر و ٣.٤ لەسەد بە بەراورد بە مانگی تەممووز. ئەوانەی شوقەی دوو-نووستنی بەکرێ دەگرن دۆخیان زۆر لەوە باشتر نییە. بەپێی Zumper، کرێی مامناوەندی دوو-نووستنی گەیشتە ژمارەیەکی پێوانەیی بەرز کە ٥,١٠٠ دۆلار بوو لە مانگی ئابدا، کە بەرێژەی ١٣.٣ لەسەد ساڵ بە ساڵ و ٣.٧ لەسەد مانگ بە مانگ بەرزبووەتەوە... ئەم ژمارانە نیویۆرک دەکەنە گرانترین شار بۆ خەڵک بۆ بەکرێگرتنی شوقەی یەک-نووستنی یان دوو-نووستنی لە سەرتاسەری وڵاتدا. دووەم گرانترین بازاڕی کرێ، بە بەراورد، جێرسی سیتی (NJ) بوو، بە کرێی مامناوەندی ٣,٤٠٠ دۆلار بۆ شوقەیەکی یەک-نووستنی و ٣,٩٠٠ دۆلار بۆ شوقەیەکی دوو-نووستنی.}}</ref> لە کاتێکدا [[کاونتیی نیویۆرک]] (مانھاتن) بە جیاوازییەکی بەرچاو گرانترین [[کاونتییەکانی ئەمریکا|کاونتیی ئەمریکییە]] بۆ تێکڕای نرخی خانوو بۆ ھەر پێیەکی چوارگۆشە،<ref name=ManhattanHighestMedianPricePerSquareFoot>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://fred.stlouisfed.org/release/tables?eid=1137279&rid=462|سەردێڕ=Median Listing Price Per Square Foot Counties|بڵاوکەرەوە=[[Federal Reserve Bank of St. Louis]]|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> و [[پێڕستی کاونتییەکانی ئەمریکا بەپێی بەرھەمی ناوخۆیی|بەرزترین بەرھەمی ناوخۆییی کاونتی لە ئەمریکادا بەرھەم دەھێنێت بەپێی ھەردوو پێوەری ڕەھا و بۆ ھەر تاکێک]]. [[پێنجەم ئەڤینیو|شەقامی پێنجەم]] ڕێڕەوێکی بازاڕکردنی نێونەتەوەیییە کە زۆر لوکسە و خەریکە وەبەرھێنانی زیاتر لە ژێرخانەکەیدا دەکرێت.<ref name=FifthAvenueUltraLuxuryInvestment>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://fashionunited.com/news/retail/inside-fifth-avenues-luxury-land-rush-why-2026-will-be-a-defining-year/2026020670471|سەردێڕ=Inside Fifth Avenue’s luxury land rush: Why 2026 will be a defining year|وتەگێڕانەوە=شەقامی پێنجەم دەکەوێتە چەقی چاکسازییەکی بەرفراوانەوە. ئەم ڕێڕەوی بازاڕکردنە بەناوبانگەی جیھان ھاوکات خەریکە دیزاینێکی مێژوویی بۆ دەکرێتەوە، بەجۆرێک کە کەمترین ئاستی بەردەستبوونی فرۆشتنی تاکی بەخۆیەوە بینیوە، و ھێشتاش ملیاران دۆلار لە وەبەرھێنانی براندە لوکسەکان ڕادەکێشێت.|نووسەر=Rachel Douglass|بڵاوکەرەوە=FashionUnited|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> شاری نیویۆرک ماڵی [[پێڕستی شارەکان بەپێی ژمارەی ملیاردێرەکان|بەرزترین ژمارەی ملیاردێرەکانە]]،<ref name=NYCHighestNumberBillionaires>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.rprealtyplus.com/international/new-york-is-2025s-richest-city-with-123-billionaires-119516.html#:~:text=New%20York%20City%20remains%20the,2021%2C%20when%20Beijing%20overtook%20it. |سەردێڕ=New York Is 2025's Richest City With 123 Billionaires |بڵاوکەرەوە=Realty+ |ڕێکەوت=١١ی نیسانی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی نیسانی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250414225445/https://www.rprealtyplus.com/international/new-york-is-2025s-richest-city-with-123-billionaires-119516.html#:~:text=New%20York%20City%20remains%20the,2021%2C%20when%20Beijing%20overtook%20it. |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەو کەسانەی کە خاوەنی [[کەسی خاوەن سەرمایەی زۆر بەرز|سەرمایەی زۆر بەرزن]] (زیاتر لە ٣٠&nbsp;ملیۆن دۆلاری ئەمریکی)،<ref name=NYCUltraHighNetWorth>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cnbc.com/2024/07/19/population-ultra-high-net-worth-wealth.html#:~:text=The%20global%20population%20of%20ultra,the%20year%2Dend%20stock%20rally. |سەردێڕ=The ultra-wealthy just gained $49 trillion in wealth thanks to stocks |نووسەر=Robert Frank |بڵاوکەرەوە=[[CNBC]] |ڕێکەوت=١٩ی تەممووزی ٢٠٢٤ |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٤ |وتەگێڕانەوە=نیویۆرک گەورەترین دانیشتووانی ھەیە لە جیھاندا لەو کەسانەی کە سەرمایەکەیان ٣٠ ملیۆن دۆلار یان زیاترە، بە ١٦,٦٣٠ کەس. ھۆنگ کۆنگ پلەی دووەمی گرتووە بە ١٢,٥٤٦ کەس، بەدوایدا لۆس ئانجلەس دێت بە ٨,٩٥٥ و تۆکیۆ بە ٦,٤٤٥ کەس.}}</ref> و [[پێڕستی شارەکان بەپێی ژمارەی ملیۆنێرەکان|ملیۆنێرەکان]] لە ھەر شارێکی جیھاندا بە جیاوازییەکی بەرچاو.<ref name=NewYorkArtMarketGlobalHeadquarters>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The New York Art Market Report |ناونیشان=https://nyartmarket.independenthq.com/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ |بڵاوکەرەوە=Arts Economics |وتەگێڕانەوە=نیویۆرک بارەگای سەرەکیی جیھانییە بۆ بازاڕی ھونەر، بە بەرزترین پشکی بازاڕ لە ڕووی بەھای فرۆشتنی ھونەر لە جیھاندا. ھەروەھا ناوەندێکە بۆ سامانی زۆر بەرز، گەورەترین دانیشتووانی ملیۆنێر و ملیاردێرەکانی ھەیە لەسەر ئاستی جیھان، و سەرباری ئەوەش ناوەندی دارایی سەرەکیی ئەمریکایە.}}</ref> == وشەناسی == لە ساڵی ١٦٦٤دا، نیویۆرک بەناوی دوکی یۆرکەوە (کە دواتر بوو بە پاشا [[جەیمزی دووەمی ئینگلتەرا|جەیمزی دووەم]]) ناونرا بۆ ڕێزلێنان لێی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.qchron.com/editions/queenswide/new-amsterdam-becomes-new-york/article_dd6e910f-a882-5b2e-9771-a2caa1574e07.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170201120328/https://www.qchron.com/editions/queenswide/new-amsterdam-becomes-new-york/article_dd6e910f-a882-5b2e-9771-a2caa1574e07.html |سەردێڕ=1664 New Amsterdam becomes New York Dutch rulers surrender to England |یەکەم=Etta |دوایین=Badoe |بڵاوکەرەوە=[[Queens Chronicle]] |ڕێکەوت=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی شوباتی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢١ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> برا گەورەکەی جەیمز، [[چارلسی دووەمی ئینگلتەرا|چارلسی دووەم]]، ئەوی وەک [[کۆلۆنی تایبەت|خاوەنی]] خاکی پێشووی [[نیو نێدەڕلاند]] دیاری کرد، لە نێویاندا شاری [[نیو ئەمستەردام]]، کاتێک ئینگلتەرا [[داگیرکردنی نیو نێدەڕلاند|دەستی بەسەردا گرت]] و لە ژێر [[کۆلۆنیالیزمی ھۆڵەندی لە ئەمریکاکان|دەسەڵاتی ھۆڵەندییەکان]] دەریھێنا.<ref name="Archdeacon2013a">{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Thomas J. |دوایین=Archdeacon |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=9bTxAAAAQBAJ&pg=PT19 |سەردێڕ=New York City, 1664–1710: Conquest and Change |بڵاوکەرەوە=[[Cornell University Press]] |ساڵ=٢٠١٣|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠١٤-٦٨٩١-٩|پەڕە=١٩|بەستەری نووسەر١=Thomas J. Archdeacon}}</ref> نیو نێدەڕلاند ناوەکەی گۆڕدرا بۆ [[پارێزگای نیویۆرک]] (کە ئێستا [[نیویۆرک (ویلایەت)|ویلایەتی نیویۆرک]]ە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=James, Duke of York |ناونیشان=https://history.nycourts.gov/figure/james-duke-york/ |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئازاری ٢٠٢١ |وێبگە=Historical Society of the New York Courts |وتەگێڕانەوە=جەیمز کەشتیگەلێکی نارد [...]، ھۆڵەندییەکان خۆیان بەدەستەوە دا، فەرمانڕەوایی ئینگلیزی دامەزرا، و کۆلۆنییەکە [نیو نێدەڕلاند] ناوەکەی گۆڕدرا بۆ نیویۆرک.}}</ref> == مێژوو == === مێژووی سەرەتایی === لە [[سەردەمی پێش کۆلۆمبوس]]، ئەو ناوچەیەی کە ئێستا شاری نیویۆرکە لەلایەن گەلانی [[ئەلگۆنکیان|ئەلگۆنکیان]]ەوە نیشتەجێ بوو، لە نێویاندا گەلی [[لێناپی]] کە بە [[زمانی مونسی|مونسی]] قسەیان دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Grumet |یەکەم=Robert Steven |سەردێڕ=The Munsee Indians: a history |ڕێکەوت=٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=University of Oklahoma Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠٦١-٤٠٦٢-٩|زنجیرە=Civilization of the American Indian series |شوێن=Norman}}</ref> نیشتمانی لێناپییەکان، کە بە [[لێناپێھۆکینگ]] ناسرابوو، ناوچەکانی ئێستای [[ستەیتن ئایلەند]]، [[مانھاتن]]، [[زە بڕۆنکس]]، بەشی ڕۆژاوای [[لۆنگ ئایلەند]] (لە نێویاندا [[بڕوکلین]] و [[کوینز]])، و [[دۆڵی خوارووی ھادسۆن]]ی دەگرتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Evan T. |دوایین=Pritchard |ساڵ=٢٠٠٢|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=c5hky9f5PgoC&pg=PA27 |سەردێڕ=Native New Yorkers: The Legacy of the Algonquin people of New York |پەڕە=٢٧|بڵاوکەرەوە=Council Oak Books |ژپنک=١-٥٧١٧٨-١٠٧-٢}}</ref> یەکەمین سەردانی تۆمارکراو بۆ [[بەندەری نیویۆرک]] لەلایەن ئەورووپییەکەوە لە ساڵی ١٥٢٤دا بوو، لەلایەن گەڕیدەی [[ئیتاڵی|ئیتالی]] [[جیۆڤانی دا ڤێرازانو]].<ref name="Debo2013">{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Angie |دوایین=Debo |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=pLjYpwiuN_wC&pg=PT28 |سەردێڕ=A History of the Indians of the United States |بڵاوکەرەوە=[[University of Oklahoma Press]] |ساڵ=٢٠١٣|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠٦١-٨٩٦٥-٩|پەڕە=٢٨}}</ref> ئەو ناوچەکەی بۆ [[شانشینی فەڕەنسا|فەڕەنسا]] داگیرکرد و ناوی لێنا ''Nouvelle Angoulême'' (نیو [[ئەنگولێم]]).<ref name="rodgers">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Rankin |یەکەم١=Rebecca B. |ناونیشان=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.226262 |سەردێڕ=New York: The World's Capital City, Its Development and Contributions to Progress |دوایین٢=Rodgers |یەکەم٢=Cleveland |بڵاوکەرەوە=[[Harper (بڵاوکەرەوە)|Harper]] |ساڵ=١٩٤٨}}</ref> گەشتێکی ئیسپانی، بە سەرکردایەتی کاپتنێکی پورتوگالی بە ناوی [[ئێستیڤاۆ گۆمێس]] کە بۆ پاشا [[کارلۆسی پێنجەم، ئیمپراتۆری ڕۆمای پیرۆز|ئیمپراتۆر کارلۆسی پێنجەم]] کەشتیی دەهاژووت، لە کانوونی دووەمی ١٥٢٥دا گەیشتە بەندەری نیویۆرک و نەخشەی دەمی ڕووباری [[ڕووباری ھادسۆن|ھادسۆن]]ی کێشا، کە ناوی لێنا {{lang|es|Río de San Antonio}} ('ڕووباری سانت ئەنتۆنی').<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=WPA Writer's Project |سەردێڕ=A Maritime History of New York |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=o08K8jlMI-IC |پەڕە=٢٤٦|بڵاوکەرەوە=Going Coastal Productions |ساڵ=٢٠٠٤|ژپنک=٠-٩٧٢٩٨٠٣-١-٨}}</ref> لە ساڵی ١٦٠٩دا، گەڕیدەی ئینگلیزی [[ھێنری ھادسۆن]] دووبارە بەندەری نیویۆرکی دۆزییەوە لەکاتێکدا بەدوای [[ڕێڕەوی باکووری ڕۆژاوا]]دا دەگەڕا بەرەو [[ڕۆژھەڵات (ئاسیا)|ڕۆژھەڵات]] بۆ [[کۆمپانیای ھیندی ڕۆژھەڵاتی ھۆڵەندی]].<ref name="Lankevich2002">{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=George J. |دوایین=Lankevich |ناونیشان=https://archive.org/details/newyorkcity00geor |سەردێڕ=New York City: A Short History |بڵاوکەرەوە=[[NYU Press]] |ساڵ=٢٠٠٢|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٤٧-٥١٨٦-٢|پەڕە=[https://archive.org/details/newyorkcity٠٠geor/page/٢ ٢]|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}</ref> ئەو بەو ڕووبارەدا ڕۆیشت کە ھۆڵەندییەکان پێیان دەگوت [[ڕووباری باکوور (ڕووباری ھادسۆن)|ڕووباری باکوور]] (کە ئێستا ڕووباری ھادسۆنە)، کە یەکەم جار لەلایەن ھادسۆنەوە ناوی ''ماوریشیۆس''ی لێنرا بە ناوی [[مۆریس، شازادەی ئۆرەنج]].<ref name="hudsonnni">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Hudson River |ناونیشان=http://www.newnetherlandinstitute.org/history-and-heritage/digital-exhibitions/a-tour-of-new-netherland/hudson-river/ |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تەممووزی ٢٠١٦ |بڵاوکەرەوە=[[New Netherland Institute]]}}</ref> ھادسۆن ناوچەکەی بۆ کۆمپانیای ھیندی ڕۆژھەڵاتی ھۆڵەندی داگیرکرد. لە ساڵی ١٦١٤دا، ناوچەی نێوان [[کەیپ کۆد]] و [[کەنداوی دێلاوێر]] لەلایەن ھۆڵەنداوە داگیرکرا و ناوی {{lang|nl|Nieuw-Nederland}} ("[[نیو نێدەڕلاند]]")ی لێنرا. یەکەمین دانیشتووی نا-ئەمریکی ڕەسەن لەو ناوچەیەی کە دواتر بوو بە شاری نیویۆرک [[خوان (جان) ڕۆدریگێز]] بوو، کە بازرگانێک بوو لە [[کاپتنیی گشتی سان دۆمینگۆ|سانتۆ دۆمینگۆ]]وە و لە زستانی ١٦١٣–١٤ گەیشتە مانھاتن، و وەک نوێنەری ھۆڵەندییەکان دەستی کرد بە ڕاوکردن بۆ [[پێستە|پێستە]] و بازرگانیکردن لەگەڵ دانیشتووانە ناوخۆیییەکاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Roberts |یەکەم=Sam |ڕێکەوت=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢ |سەردێڕ=Honoring a Very Early New Yorker |newspaper=[[The New York Times]] |ناونیشان=http://cityroom.blogs.nytimes.com/2012/10/02/honoring-a-very-early-new-yorker/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی ئایاری ٢٠١٣ |سەردێڕ=CUNY DSI Publishes Monograph on New York's First Immigrant |ناونیشان=https://www.ccny.cuny.edu/news/juan-rodriguez-monograph |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٠ |بڵاوکەرەوە=[[The City College of New York]]}}</ref> === دەسەڵاتی ھۆڵەندی === {{multiple image | align = right | direction = vertical | width = 220 | image1 = Stad Amsterdam in Nieuw Nederland (City Amsterdam in New Netherland) Castello Plan 1660.jpg | caption1 = [[پلانی کێستێلۆ]]، نەخشەیەکی ساڵی ١٦٦٠ بۆ [[نیو ئەمستەردام]] لە [[خوارووی مانھاتن]] | image2 = GezichtOpNieuwAmsterdam.jpg | caption2 = [[نیو ئەمستەردام]]، چەقی ئەو ناوچەیەی کە دواتر بوو بە خوارووی مانھاتن، لە ساڵی ١٦٦٤دا، ئەو ساڵەی کە [[کۆلۆنیالیزمی بەریتانی لە ئەمریکاکان|ئینگلتەرا]] دەسەڵاتی گرتە دەست و ناوی گۆڕی بۆ نیویۆرک }} ئامادەیییەکی ھەمیشەییی [[کۆلۆنیالیزمی ئەورووپی لە ئەمریکاکان|ئەورووپی]] لە نزیک [[بەندەری نیویۆرک]] لە ساڵی ١٦٢٤دا دامەزرا، کە ئەمەش نیویۆرک دەکاتە ١٢ەمین کۆنترین نیشتەجێبوونی ئەورووپی کە بە بەردەوامی نیشتەجێبووی ھەبێت لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (خاکی سەرەکی)|خاکی سەرەکیی ویلایەتە یەکگرتووەکاندا]]، لەگەڵ دامەزراندنی نیشتەجێبوونێکی ھۆڵەندی بۆ [[بازرگانیی پێستە|بازرگانیکردن بە پێستە]] لە [[دوورگەی پارێزگاران]]. لە ساڵی ١٦٢٥دا، دەستکرا بە دروستکردنی [[قەڵا|قەڵایەک]] و قەڵای ئەمستەردام، کە دواتر پێی وترا ''Nieuw Amsterdam'' (نیو ئەمستەردام)، لەسەر دوورگەی مانھاتنی ئێستا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kingston Ubarn Cultural Park |سەردێڕ=Dutch Colonization |ناونیشان=http://www.nps.gov/history/nr/travel/kingston/colonization.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120119042901/http://www.nps.gov/history/nr/travel/kingston/colonization.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢ |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی شوباتی ٢٠٢٦ |وێبگە=www.nps.gov}}</ref><ref name="Tolerance">[http://www.tolerancepark.org/id2.html GovIsland Park-to-Tolerance: through Broad Awareness and Conscious Vigilance], Tolerance Park. Retrieved February 9, 2017. See Legislative Resolutions Senate No. 5476 and Assembly No. 2708.</ref> کۆلۆنیی نیو ئەمستەردام درێژ دەبووەوە لە نووکی باشووری مانھاتنەوە بۆ وۆڵ ستریتی ئێستا، کە لەوێدا کۆتەیەکی دارین بە بەرزی {{Convert|12|ft|adj=on}} لە ساڵی ١٦٥٣ دروستکرا بۆ پاراستنیان لە ھێرشی ئەمریکییە ڕەسەنەکان و ئینگلیزەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.pbs.org/wgbh/americanexperience/features/crash-selected-wall-street-chronology/ |سەردێڕ=Timeline: A selected Wall Street chronology |بڵاوکەرەوە=[[PBS]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١}}</ref> لە ساڵی ١٦٢٦دا [[پیتەر مینویٹ]]، بەڕێوەبەری نیو نێدەڕلاند، وەک چۆن لەلایەن [[کۆمپانیای ھیندی ڕۆژاوای ھۆڵەندی]]یەوە پێی سپێردرابوو، دوورگەی مانھاتنی لە ''کانارسی''، کە [[گەلی لێناپی|گرووپێکی بچووکی لێناپی]] بوون،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم١=Frederick M. |دوایین١=Binder |یەکەم٢=David M. |دوایین٢=Reimers |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=o08K8jlMI-IC |سەردێڕ=All the Nations Under Heaven: An Ethnic and Racial History of New York City |پەڕە=٤|ساڵ=١٩٩٦|ژپنک=٠-٢٣١-٠٧٨٧٩-X|بڵاوکەرەوە=[[Columbia University Press]]}}</ref> کڕی بە "بەھای ٦٠ [[گیلدەری ھۆڵەندی|گیلدەر]]"<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.s4ulanguages.com/laet2.html |سەردێڕ=Pieter Schaghen Letter |ساڵ=١٦٢٦|وتەگێڕانەوە="...&nbsp;hebben t'eylant Manhattes van de wilde gekocht, voor de waerde van 60 gulden: is groot 11000 morgen.&nbsp;..." ("...&nbsp;ئەوان دوورگەی مانھاتێسیان لە ھیندییەکان کڕیوە بە بەھای ٦٠ گیلدەر. قەبارەکەی ١١,٠٠٠ مۆرگێنە&nbsp;...) |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ |وێبگە=S4ulanguages.com}}</ref> (نزیکەی ٩٠٠ دۆلار لە ساڵی ٢٠١٨دا).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Value of the Guilder versus Euro |ناونیشان=http://www.iisg.nl/hpw/calculate.php |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تەممووزی ٢٠١٩ |بڵاوکەرەوە=[[International Institute of Social History]]}}</ref> ئەفسانەیەکی باو بەڵام ھەڵەویست دەکەوێتە بانگەشەی ئەوەی کە مانھاتن بە بڕی ٢٤ دۆلار موورووی شووشە کڕدراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Peter Schaghen Letter |ناونیشان=http://www.nnp.org/nnp/documents/schagen_main.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101023083225/http://www.nnp.org/nnp/documents/schagen_main.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠ |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠ |ڕەوشی ناونیشان=usurped |بڵاوکەرەوە=Nnp.org}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Miller |یەکەم١=Christopher L. |دوایین٢=Hamell |یەکەم٢=George R. |ڕێکەوت=ئەیلوولی ١٩٨٦|سەردێڕ=A New Perspective on Indian-White Contact: Cultural Symbols and Colonial Trade |journal=[[The Journal of American History]] |بەرگ=٧٣|issue=2 |پەڕەکان=٣١١–٣٢٨|doi=10.2307/1908224 |jstor=1908224 |issn=0021-8723}}</ref> دوای کڕینەکە، نیو ئەمستەردام بە ھێواشی گەشەی کرد.<ref name="npsnetherland">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Dutch Colonies |ناونیشان=https://www.nps.gov/nr/travel/kingston/colonization.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071017053514/http://www.nps.gov/nr/travel/kingston/colonization.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧ |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تەممووزی ٢٠١٦ |بڵاوکەرەوە=[[National Park Service]]}}</ref> بۆ ڕاکێشانی نیشتەجێبووان، ھۆڵەندییەکان [[پاترۆن|سیستەمی پاترۆنیان]] لە ساڵی ١٦٢٨ دامەزراند، کە بەپێی ئەو پیاوە دەوڵەمەندە ھۆڵەندییەکان (''پاترۆنەکان''، یان خاوەنکارەکان) کە ٥٠ کۆلۆنیستیان بھێنایە [[نیو نێدەڕلاند]] خەڵات دەکران بە زەوی، ئۆتۆنۆمیی سیاسیی ناوخۆیی، و مافی بەشداریکردن لە بازرگانیی قازانجبەخشی پێستەدا. ئەم بەرنامەیە سەرکەوتنی کەمی ھەبوو.<ref name="locnetherland">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Patroon System |ناونیشان=http://frontiers.loc.gov/intldl/awkbhtml/kb-1/kb-1-2-2.html |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تەممووزی ٢٠١٦ |بڵاوکەرەوە=[[Library of Congress]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220319082007/http://frontiers.loc.gov/intldl/awkbhtml/kb-1/kb-1-2-2.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بەپێی دەسەڵاتی ئەو میثاقەی کە لەلایەن [[دەوڵەتە گشتییەکانی ھۆڵەندا|دەوڵەتە گشتییەکانی ھۆڵەندا]] لە حوزەیرانی ١٦٢١ پێی بەخشرابوو، [[کۆمپانیای ھیندی ڕۆژاوای ھۆڵەندی]] قۆرخکارییەکی تەواوی بەسەر کۆلۆنیالیزم و بازرگانی لە نیو نێدەڕلاند دامەزراند. لە ساڵی ١٦٣٩-١٦٤٠دا، بۆ بەھێزکردنی گەشەی ئابووری، دەستی لە قۆرخکاری بازرگانی پێستە ھەڵگرت، ئەمەش بووە ھۆی گۆڕان بەرەو بەرھەمھێنانی خۆراک، دار، تووتن، و کاری کۆیلایەتی (بەتایبەتی لەگەڵ [[ئەنتێڵیی ھۆڵەندی|ھیندی ڕۆژاوای ھۆڵەندی]]).<ref name="npsnetherland" /><ref name="nahcnetherland">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Story of New Amsterdam |ناونیشان=http://www.newamsterdamhistorycenter.org/bios/origins.html |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تەممووزی ٢٠١٦ |بڵاوکەرەوە=New Amsterdam History Center}}</ref> لە ساڵی ١٦٤٧دا، [[پیتەر ستۆیڤێسانت]] دەستی بە خزمەتەکەی کرد وەک دوایین [[بەڕێوەبەرانی نیو نێدەڕلاند|بەڕێوەبەری گشتیی]] نیو نێدەڕلاند. لە ماوەی خزمەتەکەیدا، ژمارەی دانیشتووانی نیو نێدەڕلاند لە ٢,٠٠٠ەوە بۆ ٨,٠٠٠ زیادی کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jacobs |یەکەم=Jaap |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=vgnh3E5Mm0cC |سەردێڕ=The Colony of New Netherland: A Dutch Settlement in Seventeenth-Century America |بڵاوکەرەوە=[[Cornell University Press]] |ساڵ=٢٠٠٩|پەڕە=٣٢|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠١٤-٧٥١٦-٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Eisenstadt |یەکەم١=Peter |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=tmHEm5ohoCUC&q=New+Amsterdam+grew+from+under+2,000+to+8,000&pg=PA1051 |سەردێڕ=The Encyclopedia of New York State |دوایین٢=Moss |یەکەم٢=Laura-Eve |دوایین٣=Huxley |یەکەم٣=Carole F. |بڵاوکەرەوە=[[Syracuse University Press]] |ساڵ=٢٠٠٥|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٥٦-٠٨٠٨-٠|پەڕە=١٠٥١}}</ref> ستۆیڤێسانت شانازیی باشترکردنی یاسا و ڕێسای پێدەکرێت؛ بەڵام، ھەروەھا ناوبانگێکی وەک سەرکردەیەکی [[دیپۆتیزم|دیکتاتۆر (دیپۆتیست)]] دەرکرد. ئەو ڕێساکانی لەسەر فرۆشتنی مەی دامەزراند، ھەوڵیدا کۆنتڕۆڵ بەسەر [[کڵێسای ڕیفۆرمی ھۆڵەندی]]دا بکات، و ڕێگەی لە گرووپە ئاینییەکانی تر گرت بۆ دامەزراندنی شوێنی پەرستن.<ref name="nyhsstuyvesant">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Peter Stuyvesant |ناونیشان=http://www.nyhistory.org/peter-stuyvesant |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160624011523/http://www.nyhistory.org/peter-stuyvesant |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٦ |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠١٦ |بڵاوکەرەوە=[[New-York Historical Society]] |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === دەسەڵاتی ئینگلیزی === {{multiple image | align = right | direction = vertical | width = 220 | image1 = The fall of New Amsterdam cph.3g12217.jpg | caption1 = ''[[کەوتنی نیو ئەمستەردام]]''، تابلۆیەکی [[جان لیۆن ژێرۆم فێریس]]، کە [[داگیرکردنی نیو نێدەڕلاند]] پیشان دەدات | image2 = A_view_of_Fort_George_with_the_city_of_New_York,_from_the_SW.jpg | caption2 = [[قەڵای ئەمستەردام|قەڵای جۆرج]] و نیویۆرک لەگەڵ کەشتییە جەنگییەکانی بەریتانیا، {{Circa|1731}} }} لە ساڵی ١٦٦٤دا، بەبێ ئەوەی بتوانێت ھیچ بەرگرییەکی بەرچاو کۆبکاتەوە، ستۆیڤێسانت نیو ئەمستەردامی ڕادەستی ھێزەکانی ئینگلیز کرد، بە سەرکردایەتیی کۆلۆنێل [[ڕیچارد نیکۆڵس]]، بەبێ ڕشتنی خوێن.<ref name="nyhsstuyvesant" /><ref name="nnistuyvesant">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Peter Stuyvesant |ناونیشان=http://www.newnetherlandinstitute.org/history-and-heritage/dutch_americans/peter-stuyvesant/ |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠١٦ |بڵاوکەرەوە=[[New Netherland Institute]]}}</ref> مەرجەکانی خۆبەدەستەوەدانەکە ڕێگەی دا بە دانیشتووانە ھۆڵەندییەکان لە کۆلۆنییەکەدا بمێننەوە و ڕێگەی بە ئازادی ئایینی دا.<ref name="lehrmanstuyvesant">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The surrender of New Netherland, 1664 |ناونیشان=http://www.gilderlehrman.org/history-by-era/early-settlements/resources/surrender-new-netherland-1664 |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠١٦ |بڵاوکەرەوە=[[Gilder Lehrman Institute of American History]]}}</ref> لە ساڵی ١٦٦٧دا، لە کاتی دانوستانەکان کە بووە ھۆی [[پەیماننامەی بێردا (١٦٦٧)|پەیماننامەی بێردا]] دوای [[دووەمین جەنگی ئینگلیز-ھۆڵەندی]]، ھۆڵەندییە براوەکان بڕیاریان دا کۆلۆنیی کێڵگەی تازە دروستبووی ئەو شوێنە بھێڵنەوە کە ئێستا پێی دەوترێت [[سورینام]]، کە لە ئینگلیزەکانیان گرتبوو،<ref>{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/event/Treaty-of-Breda |title=Treaty of Breda |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=١٠ی تەممووزی ٢٠١٦ }}</ref> و لە بەرامبەردا، ئینگلیزەکان نیو ئەمستەردامیان ھێشتەوە. نیشتەجێبوونەکە بەخێرایی ناوی گۆڕدرا بۆ "نیویۆرک" بەناوی [[جەیمزی دووەمی ئینگلتەرا|دوکی یۆرک]] (کە دواتر بوو بە پاشا جەیمزی دووەم و حەوتەم).<ref name="homberger400">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Homberger |یەکەم=Eric |سەردێڕ=The Historical Atlas of New York City: A Visual Celebration of 400 Years of New York City's History |بڵاوکەرەوە=Owl Books |ساڵ=٢٠٠٥|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠٥٠-٧٨٤٢-٨|پەڕە=٣٤}}</ref> دوکەکە بەشێکی کۆلۆنییەکەی دا بە خاوەنکاران [[جۆرج کارتێرێت]] و [[جۆن بێرکڵی، یەکەمین بارۆن بێرکڵیی ستراتۆن|جۆن بێرکڵی]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Miller |یەکەم=John |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=McEJCAAAQBAJ |سەردێڕ=James II (The English Monarchs Series) |بڵاوکەرەوە=[[Yale University Press]] |ساڵ=٢٠٠٠|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٠٠-٠٨٧٢٨-٤|پەڕەکان=٤٤–٤٥}}</ref> لە ٢٤ی ئابی ١٦٧٣دا، لە کاتی [[سێیەمین جەنگی ئینگلیز-ھۆڵەندی]]، [[ئەنتۆنی کۆلڤ]] لە ھێزی دەریایی ھۆڵەندی لەسەر داوای [[کۆرنێلیس ئێڤێرتسێنی بچووکترین]] [[ھێرشی ھۆڵەندی بۆ سەر ئەمریکای باکوور|دەستی بەسەر نیویۆرکدا گرت]] و دووبارە ناوی لێنایەوە "نیو ئۆرەنج" بەناوی [[ویلیامی سێیەمی ئینگلتەرا|ویلیامی سێیەم]]، [[شازادەی ئۆرەنج]].<ref name="Roper2017">{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=L. H. |دوایین=Roper |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=i8wnDwAAQBAJ&pg=PA215 |سەردێڕ=Advancing Empire |بڵاوکەرەوە=[[Cambridge University Press]] |ساڵ=٢٠١٧|ژپنک=٩٧٨-١-١٠٧-١١٨٩١-١|پەڕە=٢١٥}}</ref> لە تشرینی دووەمی ١٦٧٤دا، ھۆڵەندییەکان دوورگەکەیان گەڕاندەوە بۆ ئینگلتەرا بەپێی [[پەیماننامەی وێستمینستەر (١٦٧٤)|پەیماننامەی وێستمینستەر]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Van Luling |یەکەم=Todd |ڕێکەوت=١٧ی نیسانی ٢٠١٤ |سەردێڕ=8 Things Even New Yorkers Don't Know About New York City |ئیش=[[HuffPost]] |ناونیشان=https://huffingtonpost.com/2014/04/17/new-york-history-facts_n_5107337.html |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم=Peter |دوایین=Douglas |سەردێڕ=The Man Who Took Back New Netherland |ناونیشان=http://www.newnetherlandinstitute.org/files/2813/5680/0659/Man_Who_Took_Back_NN.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠١٦ |بڵاوکەرەوە=[[New Netherland Institute]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تەممووزی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220708102432/http://www.newnetherlandinstitute.org/files/2813/5680/0659/Man_Who_Took_Back_NN.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> چەندین شەڕی ناوخۆیی لە نێوان خێڵە ئەمریکییە ڕەسەنەکان و ئەو پەتایانەی کە بەھۆی بەرکەوتن لەگەڵ ئەورووپییەکانەوە سەریان ھەڵدا بوونە ھۆی لەدەستدانی ژمارەیەکی زۆر لە دانیشتووانی لێناپی لە نێوان ١٦٦٠ و ١٦٧٠دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.penntreatymuseum.org/americans.php |سەردێڕ=Native Americans |بڵاوکەرەوە=Penn Treaty Museum |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١}}</ref> تا ساڵی ١٧٠٠، دانیشتووانی لێناپی کەمبوونەوە بۆ ٢٠٠ کەس.<ref>[http://www.gothamcenter.org/ "Gotham Center for New York City History"] Timeline 1700–1800</ref> نیویۆرک تووشی چەندین پەتای [[تای زەرد]] بوو لە سەدەی ١٨یەمدا، و تەنھا لە ساڵی ١٧٠٢دا ١٠٪ی دانیشتووانەکەی لەدەستدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم=Pedro |دوایین=Nogueira |ناونیشان=http://jdc.jefferson.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1004&context=yellow_fever_symposium |سەردێڕ=The Early History of Yellow Fever (PDF) |بڵاوکەرەوە=[[Thomas Jefferson University]] |ساڵ=٢٠٠٩}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.pbs.org/wgbh/americanexperience/features/fever-timeline-yellow-fever-america/ |سەردێڕ=Timeline – Yellow Fever in America |بڵاوکەرەوە=[[Public Broadcasting Service]] (PBS) |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١}}</ref> لە سەرەتای سەدەی ١٨یەمدا، گرنگیی نیویۆرک وەک بەندەرێکی بازرگانی لە ناو [[پارێزگای نیویۆرک|کۆلۆنیی دەوروبەریدا]] زیادی کرد.<ref name="Foote2004">{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Thelma Wills |دوایین=Foote |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Cu4VfJPRsl4C&pg=PA68 |سەردێڕ=Black and White Manhattan: The History of Racial Formation in Colonial New York City |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]], US |ساڵ=٢٠٠٤|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥٠٨٨٠٩-٠|پەڕە=٦٨}}</ref> بوو بە ناوەندێکی [[کۆیلایەتی لە کۆلۆنییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکاندا|کۆیلایەتی]]، و تا ساڵی ١٧٣٠، ٤٢٪ی خێزانەکان ئەفریقییەکانیان وەک کۆیلە بەکاردەھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Oltman |یەکەم=Adele |ڕێکەوت=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٥ |سەردێڕ=The Hidden History of Slavery in New York |ناونیشان=http://www.thenation.com/article/hidden-history-slavery-new-york# |journal=[[The Nation]] |ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠١٣ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191130043006/https://www.thenation.com/article/hidden-history-slavery-new-york/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> زۆربەیان [[کۆیلەی ناوماڵ]] بوون؛ ئەوانی تریان وەک کرێکار بەکرێ دەدران. کۆیلایەتی بەتەواوی بەسترابووەوە بە ئابووری نیویۆرکەوە لە ڕێگەی کاری کۆیلەکانەوە لە سەرتاسەری بەندەرەکەدا، و پیشەسازییەکانی بانکی و کەشتیوانی کە بازرگانییان لەگەڵ [[باشووری ویلایەتە یەکگرتووەکان|باشووری ئەمریکادا]] دەکرد. لە کاتی دروستکردنێکدا لە [[فۆلی سکوێر]] لە ساڵانی ١٩٩٠ەکاندا، [[گۆڕستانی ئەفریقییەکان]] دۆزرایەوە؛ گۆڕستانەکە ١٠,٠٠٠ بۆ ٢٠,٠٠٠ گۆڕی ئەفریقییەکانی سەردەمی داگیرکاریی لەخۆدەگرت، کە ھەندێکیان کۆیلە بوون و ھەندێکی تریش ئازاد بوون.<ref name="AsanteMazama2005">{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم١=Molefi Kete |دوایین١=Asante |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=RcBkDlJ7qjwC&pg=PA33 |سەردێڕ=Encyclopedia of Black Studies |یەکەم٢=Ama |دوایین٢=Mazama |یەکەم٣=Marie-José |دوایین٣=Cérol |بڵاوکەرەوە=[[SAGE Publishing|SAGE]] |ساڵ=٢٠٠٥|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٦١٩-٢٧٦٢-٤|پەڕە=٣٣}}</ref> دادگاییکردن و بێتاوانکردنی [[جۆن پیتەر زێنگەر]] لە ساڵی ١٧٣٥ لە مانھاتن، کە تۆمەتبار کرابوو بە [[ناوزڕاندنی یاخیبووانە]] دوای ڕەخنەگرتن لە [[پێڕستی پارێزگارە داگیرکارەکانی نیویۆرک|پارێزگاری داگیرکار]] [[ویلیام کۆسبی]]، یارمەتیدەر بوو بۆ چەسپاندنی [[ئازادیی ڕۆژنامەگەری]] لە ئەمریکای باکووردا.<ref name="zenger">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Linder |یەکەم=Doug |ساڵ=٢٠٠١ |سەردێڕ=The Trial of John Peter Zenger: An Account |ناونیشان=http://law2.umkc.edu/faculty/projects/ftrials/zenger/zengeraccount.html |بڵاوکەرەوە=[[University of Missouri–Kansas City]] |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121122040556/http://law2.umkc.edu/faculty/projects/ftrials/zenger/zengeraccount.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ساڵی ١٧٥٤دا، [[زانکۆی کۆڵۆمبیا]] دامەزرا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Moore |یەکەم=Nathaniel Fish |ناونیشان=https://archive.org/details/anhistoricalske00univgoog |سەردێڕ=An Historical Sketch of Columbia College, in the City of New York, 1754–1876 |بڵاوکەرەوە=[[Columbia University]] |ساڵ=١٨٧٦|پەڕە=[https://archive.org/details/anhistoricalske٠٠univgoog/page/n١٤ ٨]}}</ref> === شۆڕشی ئەمریکی === [[File:BattleofLongisland.jpg|thumb|[[شەڕی لۆنگ ئایلەند]]، کە یەکێک بوو لە گەورەترین شەڕەکانی [[شەڕی شۆڕشی ئەمریکا]]، و لە ٢٧ی ئابی ١٧٧٦ لە [[بڕوکلین]] ڕوویدا]] [[کۆنگرێسی یاسای مۆر (ستامپ ئاکت)]] لە تشرینی یەکەمی ١٧٦٥ لە نیویۆرک کۆبووەوە، لە کاتێکدا ڕێکخراوی [[کوڕانی ئازادی]] لە شارەکەدا سەریھەڵدا و لە دە ساڵی داھاتوودا پێکدادان ڕوویدا لەگەڵ ئەو ھێزە بەریتانیانەی کە لەوێ جێگیر کرابوون.<ref name="BoyerClark2009">{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم١=Paul |دوایین١=Boyer |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=O7NsCgAAQBAJ&pg=PA100 |سەردێڕ=The Enduring Vision: A History of the American People, Volume 1: To 1877, Concise |یەکەم٢=Clifford |دوایین٢=Clark |یەکەم٣=Sandra |دوایین٣=Hawley |یەکەم٤=Joseph |دوایین٤=Kett |یەکەم٥=Andrew |دوایین٥=Rieser |بڵاوکەرەوە=[[Cengage Learning]] |ساڵ=٢٠٠٩|ژپنک=٩٧٨-١-١١١-٧٨٥٥٣-٦|پەڕە=١٠٠}}</ref> [[شەڕی لۆنگ ئایلەند]]، کە گەورەترین شەڕی ناو [[شەڕی شۆڕشی ئەمریکا]] بوو، لە ئابی ١٧٧٦ لە ناو سنووری مۆدێرنی بڕوکلیندا ئەنجامدرا.<ref name="Reno2008">{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Linda Davis |دوایین=Reno |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=KvhogpG5154C&pg=PA3 |سەردێڕ=The Maryland 400 in the Battle of Long Island, 1776 |بڵاوکەرەوە=[[McFarland & Company|McFarland]] |ساڵ=٢٠٠٨|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٨٦٤-٥١٨٤-٥|پەڕە=٣}}</ref> تێکشکاندنی سوپای کیشوەری (ئەمریکییەکان) لەلایەن بەریتانییەکانەوە لە [[شەڕی قەڵای واشینگتن]] لە تشرینی دووەمی ١٧٧٦دا دوایین مۆڵگەی ئەمریکییەکانی لە مانھاتن لەناوبرد، و وایکرد [[جۆرج واشینگتن]] و ھێزەکانی بەسەر ڕووباری ھادسۆندا بەرەو [[نیوجێرزی]] پاشەکشە بکەن، لەکاتێکدا لەلایەن ھێزەکانی بەریتانیاوە ڕاودەنران.<ref>[https://www.battlefields.org/learn/revolutionary-war/battles/fort-washington Fort Washington], [[American Battlefield Trust]]. Accessed December 31, 2023. "شەڕی قەڵای واشینگتن، کە لە ١٦ی تشرینی دووەمی ١٧٧٦ لەسەر دوورگەی مانھاتن ڕوویدا، دوایین بەشی وێرانکەری ھەڵمەتە کارەساتبارەکەی جەنەراڵ واشینگتن بوو لە نیویۆرک... ھاو کاتێک بینی پێگەی ئەمریکییەکان چەندە لاوازە، ھێرشێکی سێ-قۆڵی بۆ سەر قەڵای واشینگتن و کارە بەرگرییە دەرەکییەکانی دەستپێکرد. ھێزی ھێرشبەری ھاوبەشی بەریتانی-ھێسی کە لە ٨,٠٠٠ پیاو پێکھاتبوو ژمارەیان زۆر زیاتر بوو لە ٣,٠٠٠ بەرگریکاری قەڵاکە... لە کاتژمێر ٣:٠٠ی پاشنیوەڕۆ، دوای ھەوڵێکی بێھوودە بۆ بەدەستھێنانی مەرجی نەرمتر بۆ پیاوەکانی، ماگاو قەڵای واشینگتن و ٢,٨٠٠ بەرگریکارە ڕزگاربووەکەی ڕادەستی بەریتانییەکان کرد."</ref><ref>Schenawolf, Harry. [https://revolutionarywarjournal.com/washingtons-retreat-across-new-jersey-a-british-fox-chase/ "Washington's Retreat Across New Jersey: A British Fox Chase"], Revolutionary War Journal, August 5, 2019. Accessed December 31, 2023.</ref> دوای شەڕەکە، کە ئەمریکییەکان تێیدا دۆڕان، بەریتانییەکان نیویۆرکیان کردە بنکەی ئۆپەراسیۆنە سەربازی و سیاسییەکانیان لە ئەمریکای باکووردا.<ref>[[Rohit Aggarwala|Aggarwala, Rohit T.]] [https://www.jstor.org/stable/90018770 "'I want a Packet to arrive': Making New York City the headquarters of British North America 1696–1783"], ''New York History'', Winter 2017. Accessed December 29, 2023. "یەکێک لە جیاکەرەوە سەرەکییەکانی شاری نیویۆرک لە کۆتایی سەردەمی داگیرکاریدا ڕۆڵی بوو وەک بارەگای سەرەکی سوپای بەریتانیا لە ئەمریکای باکوور، کە بە شێوەیەکی نزیک لە بەردەوام لە ساڵی ١٧٥٥ تا ١٧٨٣ بەو شێوەیە بوو."</ref> شارەکە بووە پەناگەیەک بۆ ئاوارەکانی [[دڵسۆزەکان (شۆڕشی ئەمریکا)|دڵسۆزانی بەریتانیا]] و کۆیلە ھەڵاتووەکان کە چوونە پاڵ ڕیزەکانی بەریتانیا لە پێناو ئەو ئازادییەی کە لەلایەن [[تاجی بەریتانیا|تاجی بەریتانیاوە]] بەڵێنیان پێدرابوو، و نزیکەی ١٠,٠٠٠ کۆیلەی ھەڵاتوو لە کاتی داگیرکاریی بەریتانییەکاندا لە شارەکەدا کۆببوونەوە، کە گەورەترین کۆمەڵگەی لەو جۆرە بوو لە کیشوەرەکەدا.<ref>[https://www.amrevmuseum.org/revolution-stories/finding-freedom-deborah "Finding Freedom: Deborah"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231231230351/https://www.amrevmuseum.org/revolution-stories/finding-freedom-deborah |date=December 31, 2023 }}, [[Museum of the American Revolution]], May 4, 2018. Accessed December 31, 2023. "ئەوان ڕایانکرد بۆ لای سوپای بەریتانیا، کە ئازادی پێشکەش بەو کەسانە دەکرد کە کۆیلە بوون لای خاوەنە یاخیبووەکانیان بەپێی ڕاگەیاندنی فیلیپسبێرگ لە ساڵی ١٧٧٩ کە لەلایەن جەنەراڵی بەریتانی ھێنری کلینتۆنەوە دەرکرابوو. مێژوونووسان مەزەندە دەکەن کە ١٠,٠٠٠ کەسی کۆیلە بە ھەڵاتن بۆ لای بەریتانییەکان لە کاتی شەڕی شۆڕشگێڕیدا بەدوای ئازادیدا گەڕابێتن."</ref><ref>Goulet, L.; and Tsaltas-Otoomanelli, Mary. [https://www.gothamcenter.org/blog/black-loyalists-evaculation-zy4la "Black Loyalists In The Evacuation Of New York City, 1783"], [[The Gotham Center for New York City History]], November 15, 2023. Accessed December 31, 2023. "تا ساڵی ١٧٨٣، شاری نیویۆرک ببووە گەورەترین کۆمەڵگەی کۆیلە ھەڵاتووەکان لە ئەمریکای باکووردا... خەڵکی ڕەشپێستی ئازاد و خۆ-ئازادکراو چوونە ناو شاری نیویۆرکەوە لە کاتی داگیرکاری بەریتانییەکاندا بۆ گەڕان بەدوای پاراستندا."</ref> کاتێک ھێزەکانی بەریتانیا لە کۆتایی شەڕەکەدا لە ساڵی ١٧٨٣ نیویۆرکیان [[ڕۆژی چۆڵکردن (نیویۆرک)|چۆڵ کرد]]، ھەزاران لە [[ئازادکراوان]]یان گواستەوە بۆ دووبارە نیشتەجێکردنیان لە [[نۆڤا سکۆشیا]]، ئینگلتەرا، و [[کاریبی]].<ref name="Hinks2007">{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Peter P. |دوایین=Hinks |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=3UXQs0uO0VMC&pg=PA508 |سەردێڕ=Encyclopedia of Antislavery and Abolition |بڵاوکەرەوە=[[Greenwood Publishing Group]] |ساڵ=٢٠٠٧|ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٣-٣٣١٤٤-٢|پەڕە=٥٠٨}}</ref> ھەوڵدان بۆ دۆزینەوەی چارەسەرێکی ئاشتییانە بۆ جەنگەکە لە [[کۆنفرانس ھاوس]] لە ستەیتن ئایلەند بەڕێوەچوو لە نێوان نوێنەرانی ئەمریکی، لە نێویاندا [[بنجامین فرانکلین]]، و جەنەراڵی بەریتانی [[ڕیچارد ھاو، یەکەمین ئێڕڵی ھاو|لۆرد ھاو]] لە ١١ی ئەیلوولی ١٧٧٦دا.<ref>Mattera, John. [https://www.nycgovparks.org/parks/conference-house-park/dailyplant/19934 Conference House Park The Daily Plant: Thursday, September 7, 2006], [[New York City Department of Parks and Recreation]]. Accessed December 29, 2023.</ref> کەمێک دوای دەستپێکردنی داگیرکاریی بەریتانییەکان، [[ئاگرە گەورەکەی نیویۆرک (١٧٧٦)|ئاگرە گەورەکەی نیویۆرک]] نزیکەی ٥٠٠ بینای وێران کرد، کە دەکاتە نزیکەی چوارەکی پێکھاتەکانی شارەکە، لە نێویاندا [[کڵێسای ترینیتی (شاری نیویۆرک)|کڵێسای ترینیتی]].<ref>Trinity Church bicentennial celebration, May 5, 1897, By Trinity Church (New York, N.Y.) p. 37, ISBN 978-1-356-90825-7</ref><ref>[https://baruch.cuny.edu/nycdata/disasters/fires-1776.html New York City (NYC) The Great Fire of 1776], [[Baruch College]]. Accessed December 29, 2023. "ئاگرەکە لە بینایەکی دارین لە نزیک وایت ھۆڵ سلیپ دەستی پێکرد، کە پێی دەگوترا مەیخانەی فایتینگ کۆکس، کە ماڵێکی کاتبەسەربردن بوو و لەلایەن خراپترین دانیشتووانی شارەکەوە سەردان دەکرا. بەھۆی ئەو بایەی کە لە باشووری ڕۆژاوای شارەکەوە ھەڵیدەکرد، ئاگرەکە گەورەتر بوو و بەخێرایی بەناو شەوەکەدا بڵاوبووەوە، و لە ئەنجامدا ٤٩٣ بینا و خانووی وێران کرد."</ref> === سەردەمی دوای شۆڕش و سەرەتای سەدەی نۆزدەھەم === [[File:Ramon Elorriaga - Inauguration of George Washington.jpg|thumb|وێنەیەکی [[یەکەمین سوێندخواردنی جۆرج واشینگتن]] لە ساڵی ١٧٨٩دا]] لە کانوونی دووەمی ١٧٨٥دا، ئەنجومەنی [[کۆنگرێسی کۆنفیدڕاڵی]] شاری نیویۆرکی کردە پایتەختی نیشتمانی.<ref>[https://declaration.fas.harvard.edu/blog/january-superintending-1 "January Highlight: Superintending Independence, Part 1"], [[Harvard University]] Declaration Resources Project, January 4, 2017. Accessed December 29, 2023. "لە ١١ی کانوونی دووەمی ١٧٨٥ەوە تا ١٧٨٩، کۆنگرێسی کۆنفیدڕاڵی لە شاری نیویۆرک کۆبووەوە، لە ھۆڵی شار (کە دواتر بوو بە فیدراڵ ھۆڵ) و لە مەیخانەی فراونسێس."</ref> نیویۆرک دوایین پایتەختی ویلایەتە یەکگرتووەکان بوو لەژێر [[ماددەکانی کۆنفیدڕاڵی]] و یەکەمین پایتەخت بوو لەژێر [[دەستووری ویلایەتە یەکگرتووەکان|دەستووردا]].<ref name="Post-Revolutionary War"/> وەک پایتەختێک، شاری نیویۆرک میوانداریی مەراسیمی سوێندخواردنی یەکەمین سەرۆک، [[جۆرج واشینگتن]]، و یەکەمین [[کۆنگرێسی ویلایەتە یەکگرتووەکان|کۆنگرێسی]] کرد، لە [[فیدراڵ ھۆڵ]] لە [[وۆڵ ستریت]]. کۆنگرێس [[پەیماننامەی مافەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان|پەیماننامەی مافەکانی]] لەوێ داڕشت.<ref name="Post-Revolutionary War">{{بیرخستنەوەی گۆڤار|سەردێڕ=The People's Vote: President George Washington's First Inaugural Speech (1789) |ناونیشان=https://www.usnews.com/usnews/documents/docpages/document_page11.htm |magazine=[[U.S. News & World Report]] |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080925045133/http://www.usnews.com/usnews/documents/docpages/document_page11.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٠٨ |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئەیلوولی ٢٠٠٨ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان|دادگای باڵا]] یەکەمین کۆبوونەوەی ڕێکخستنی خۆی لە نیویۆرک ئەنجامدا لە ساڵی ١٧٩٠دا. لە ساڵی ١٧٩٠دا، بۆ یەکەمین جار، شاری نیویۆرک پێشی [[فیلادێلفیا]] کەوت و بووە گەورەترین شاری وڵاتەکە. لە کۆتایی ساڵی ١٧٩٠دا، پایتەختی ویلایەتە یەکگرتووەکان [[یاسای نیشتەجێبوون|گواسترایەوە بۆ فیلادێلفیا]]، کە لەوێ مایەوە تا ئەوکاتەی [[واشینگتن دی سی]] دروستکرا.<ref name="residence act">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Residence Act |ناونیشان=https://www.loc.gov/rr/program/bib/ourdocs/Residence.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170222110855/https://www.loc.gov/rr/program/bib/ourdocs/Residence.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی شوباتی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠١٧ |ئیش=Web Guides: Primary Documents in American History |بڵاوکەرەوە=[[Library of Congress]]}}</ref><ref name="senate">{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم=Robert |دوایین=Fortenbaugh |ناونیشان=https://www.senate.gov/reference/reference_item/Nine_Capitals_of_the_United_States.htm |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ |سەردێڕ=The Nine Capitals of the United States |ساڵ=١٩٤٨|پەڕەکان=٩|بڵاوکەرەوە=[[United States Senate]]}}</ref> لە ماوەی سەدەی ١٩یەمدا ژمارەی دانیشتووانی شاری نیویۆرک لە ٦٠,٠٠٠ کەسەوە بۆ ٣.٤٣&nbsp;ملیۆن بەرزبووەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Smil |یەکەم=Vaclav |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=52yuDwAAQBAJ |سەردێڕ=Growth: From Microorganisms to Megacities |بڵاوکەرەوە=[[The MIT Press]] |ساڵ=٢٠١٩|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٦٢-٠٤٢٨٣-٣|پەڕە=٣٣٦|بەستەری نووسەر=Vaclav Smil}}</ref> لەژێر یاسای [[ئازادکردنی پلەبەپلە (ویلایەتە یەکگرتووەکان)|ئازادکردنی پلەبەپلە]]ی ویلایەتی نیویۆرک لە ساڵی ١٧٩٩دا، ئەو منداڵانەی کە لە دایکێکی کۆیلە لەدایکدەبوون لە کۆتاییدا ئازاد دەکران، بەڵام لە ڕووی یاسایییەوە ناچارکرابوون وەک [[خزمەتکاری گرێبەستدار|خزمەتکاری گرێبەستدار]] خزمەت بکەن تا تەمەنی ٢٨ ساڵی بۆ نێرەکان و تەمەنی ٢٥ ساڵی بۆ مێیەکان.<ref>"An Act for the Gradual Abolition of Negro Slavery in New York" ([[Laws of New York|L. 1799, Ch. 62]])</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Harper |یەکەم=Douglas |ساڵ=٢٠٠٣|سەردێڕ=Emancipation in New York |ناونیشان=http://www.slavenorth.com/nyemancip.htm |ئیش=Slave North |ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠١٣}}</ref> کۆمەڵگەیەکی بەرچاوی ڕەشپێستی ئازاد وردە وردە لە مانھاتن گەشەی کرد، کە پێکھاتبوون لە کۆیلە پێشووەکان کە لەلایەن خاوەنەکانیانەوە ئازادکرابوون دوای [[شەڕی شۆڕشی ئەمریکا]]، ھەروەھا کۆیلە ھەڵاتووەکان. [[کۆمەڵەی ئازادکردنی نیویۆرک]] کاری بۆ ھەڵوەشاندنەوەی کۆیلایەتی دەکرد و [[قوتابخانەی ئازادی ئەفریقییەکانی]] دامەزراند بۆ پەروەردەکردنی منداڵە ڕەشپێستەکان.<ref name="Divided">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.nydivided.org/VirtualExhibit/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120414223102/http://www.nydivided.org/VirtualExhibit/ |سەردێڕ=New York Divided: Slavery and the Civil War Online Exhibit |بڵاوکەرەوە=New-York Historical Society (physical exhibit) |ڕێکەوت=٣ی ئەیلوولی ٢٠٠٧ |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠١٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی نیسانی ٢٠١٢ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> تا ساڵی ١٨٢٧ بوو کە [[مێژووی کۆیلایەتی لە نیویۆرک (ویلایەت)|کۆیلایەتی بەتەواوی لە ویلایەتەکەدا ھەڵوەشێنرایەوە]].<ref>[https://www.nyhistory.org/community/slavery-end-new-york-state When Did Slavery End in New York State?], [[New-York Historical Society]]. Accessed January 16, 2024. "لە ساڵی ١٧٩٩دا، نیویۆرک یاسایەکی ئازادکردنی پلەبەپلەی دەرکرد کە ئەو منداڵە کۆیلانەی ئازاد دەکرد کە دوای ٤ی تەممووزی ١٧٩٩ لەدایکدەبوون، بەڵام وەک گرێبەستدار دایدەمەزراندن تا دەبوونە پێگەیشتووی گەنج. لە ساڵی ١٨١٧دا، یاسایەکی نوێ دەرچوو کە ئەو کۆیلانەی ئازاد دەکرد کە پێش ساڵی ١٧٩٩ لەدایکببوون، بەڵام ئەمە تا ساڵی ١٨٢٧ نەبوو."</ref> ڕەشپێستە ئازادەکان بەدەست جیاکارییەوە دەیانناڵاند، و چالاکیی [[دژە-کۆیلایەتی|دژە-کۆیلایەتی]] نێوان-ڕەگەزەکان بەردەوام بوو. ژمارەی دانیشتووانی شاری نیویۆرک لە ١٢٣,٧٠٦ کەس لە ساڵی ١٨٢٠ەوە (کە ١٠,٨٨٦یان ڕەشپێست بوون و لەوانە ٥١٨یان کۆیلە بوون) بەرزبووەوە بۆ ٣١٢,٧١٠ کەس تا ساڵی ١٨٤٠ (کە ١٦,٣٥٨یان ڕەشپێست بوون).<ref name="Census1790to1990">Gibson, Campbell; and Jung, Kay. [https://www.census.gov/content/dam/Census/library/working-papers/2005/demo/POP-twps0076.pdf#page=81 ''Historical Census Statistics On Population Totals By Race, 1790 to 1990, and By Hispanic Origin, 1970 to 1990, For Large Cities And Other Urban Places In The United States''], [[United States Census Bureau]], February 2005. Accessed January 16, 2024.</ref> [[File:Hippolyte_Sebron_-_Rue_De_New-York_En_1840.jpg|alt=تابلۆیەکی شەقامێکی شاری بەفراوی بە خلیسکێنەی ئەسپ‌ڕاکێشراو و بارهەڵگرێکی ئاگرکوژێنەوەی سەدەی ١٩یەم لەژێر ئاسمانێکی شیندا|thumb|[[برۆدوەی (مانھاتن)|برۆدوەی]]، کە بەدوای ڕێڕەوی ئەمریکییە ڕەسەنەکانی [[Wecquaesgeek]]دا دەڕوات بەناو مانھاتندا، ١٨٤٠<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Shorto |یەکەم=Russell |ڕێکەوت=٩ی شوباتی ٢٠٠٤ |سەردێڕ=The Streets Where History Lives |newspaper=[[The New York Times]] |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2004/02/09/opinion/the-streets-where-history-lives.html |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٣}}</ref>]] لە سەدەی ١٩یەمدا، شارەکە گۆڕا بەھۆی ھەردوو گەشەسەندنی بازرگانی و نیشتەجێبوون کە پەیوەست بوو بە پێگەکەیەوە وەک ناوەندێکی بازرگانی نیشتمانی و نێونەتەوەیی، ھەروەھا بەھۆی کۆچبەریی ئەورووپییەکانەوە.<ref name="Rosenwaike">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Rosenwaike |یەکەم=Ira |ناونیشان=https://archive.org/details/populationhistor00irar |سەردێڕ=Population History of New York City |ڕێکەوت=١٩٧٢|بڵاوکەرەوە=[[Syracuse University Press]] |ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٥٦-٢١٥٥-٣|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}</ref>{{Rp|page=[https://archive.org/details/populationhistor00irar/page/55 55]}} شارەکە [[پلانی کۆمیسیارەکانی ساڵی ١٨١١]]ی پەسەند کرد، کە [[شێوازی تۆڕی#ئەمریکای سەرەتایی (سەدەکانی ١٧–١٩)|تۆڕی شەقامەکانی]] شارەکەی فراوان کرد بۆ ئەوەی نزیکەی ھەموو مانھاتن بگرێتەوە. تەواوبوونی [[نۆکەندی ئیری]] لە ساڵی ١٨٢٥ بەناو [[ناوەڕاستی نیویۆرک]]دا بەندەری زەریای [[ئۆقیانووسی ئاتلانتیک|ئەتڵەسی]]ی بەستەوە بە بازاڕە کشتوکاڵییەکان و کاڵاکانی ناوەوەی ئەمریکای باکوور لە ڕێگەی ڕووباری ھادسۆن و [[دەریاچە مەزنەکان]]ەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bridges |یەکەم=William |سەردێڕ=Map of the City Of New York And Island Of Manhattan With Explanatory Remarks And References |ساڵ=١٨١١}}; Lankevich (1998), pp. 67–68.</ref> سیاسەتی ناوخۆیی کەوتە ژێر دەسەڵاتی [[تامانی ھۆڵ]]، کە [[ئامێری سیاسی|ئامێرێکی سیاسیی]] بوو و لەلایەن کۆچبەرانی [[ڕەوەندی ئێرلەندی|ئێرلەندی]] و [[ڕەوەندی ئەڵمانی|ئەڵمانی]]یەوە پشتگیری دەکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Mushkat |یەکەم=Jerome |ناونیشان=https://archive.org/details/fernandowoodpoli0000mush |سەردێڕ=Fernando Wood: A Political Biography |بڵاوکەرەوە=[[Kent State University Press]] |ساڵ=١٩٩٠|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٧٣٣٨-٤١٣-١|پەڕە=[https://archive.org/details/fernandowoodpoli٠٠٠٠mush/page/٣٦ ٣٦]|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}</ref> لە ساڵی ١٨٣١دا، [[زانکۆی نیویۆرک]] دامەزرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Communications |یەکەم=NYU Web |سەردێڕ=A Brief History of New York University |ناونیشان=http://www.nyu.edu/content/nyu/en/faculty/governance-policies-and-procedures/faculty-handbook/the-university/history-and-traditions-of-new-york-university/a-brief-history-of-new-york-university |ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئازاری ٢٠٢٤ |وێبگە=nyu.edu |زمان=en}}</ref> چەندین کەسایەتیی وێژەییی دیاری ئەمریکی لە ساڵانی ١٨٣٠ەکان و ١٨٤٠ەکاندا لە نیویۆرک دەژیان، لەوانە [[ویلیام کوڵین براینت]]، [[واشینگتن ئیرڤینگ]]، [[ھێرمان مێلڤێل]]، [[ڕوفوس ویڵمۆت گریسۆڵد]]، [[جۆن کیس]]، [[ناثانیێل پارکەر ویلیس]]، و [[ئێدگار ئالان پۆ]]. ئەندامانی نوخبەی بازرگانی لۆبییان کرد بۆ دامەزراندنی [[سێنتڕاڵ پارک]]، کە لە زستانی ١٨٥٨ وەک یەکەمین [[دیزاینی لاندسکەیپ|پارکی لاندسکەیپکراو]] لە شارێکی ئەمریکادا کرایەوە.<ref>Waxman, Sarah. [https://www.ny.com/articles/centralpark.html "History of Central Park, New York"], NY.com. Accessed January 16, 2024. "سێنتڕاڵ پارکی نیویۆرک یەکەم پارکی شاریی لاندسکەیپکراوە لە ویلایەتە یەکگرتووەکاندا."</ref> [[قاتقڕیی گەورە (ئێرلەندا)|قاتقڕیی گەورەی ئێرلەندا]] لێشاوێکی گەورەی لە کۆچبەرانی ئێرلەندی ھێنا، کە زیاتر لە ٢٠٠,٠٠٠یان تا ساڵی ١٨٦٠ لە نیویۆرک دەژیان، و زیاتر لە چوارەکی دانیشتووانی شارەکەیان پێکدەھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Cholera in Nineteenth Century New York |ناونیشان=http://www.virtualny.cuny.edu/cholera/1866/cholera_1866_set.html |وێبگە=Virtual New York |بڵاوکەرەوە=[[City University of New York]] |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئایاری ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170525074050/http://www.virtualny.cuny.edu/cholera/1866/cholera_1866_set.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کۆچبەریی بەرفراوان لە پارێزگاکانی ئەڵمانیاوە وایکرد کە ئەڵمانییەکانیش ٢٥٪ی تری دانیشتووانی نیویۆرک تا ساڵی ١٨٦٠ پێکبھێنن.<ref name="Harris">{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Leslie M. |دوایین=Harris |بەستەری نووسەر=Leslie M. Harris |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=TZx6A_M0yjQC |سەردێڕ=In the Shadow of Slavery: African Americans in New York City, 1626–1863 |ڕێکەوت=٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=[[University of Chicago Press]] |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٢٦-٣١٧٧٥-٥|لە=Excerpted from pages 279–288 |section=The New York City Draft Riots |section-url=http://www.press.uchicago.edu/Misc/Chicago/317749.html}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=M.G. Leonard |سەردێڕ=H. Doc. 29-54 - Paupers and criminals. Memorial of the Corporation of the City of New York, relative to the exportation from abroad of paupers and criminals. January 25, 1847. Read, and referred to the Committee on the Judiciary |ناونیشان=https://www.govinfo.gov/app/details/SERIALSET-00499_00_00-043-0054-0000 |وێبگە=GovInfo.gov |بڵاوکەرەوە=U.S. Government Printing Office |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ |پەڕەکان=٨–٩|ڕێکەوت=٢٠ی کانوونی دووەمی ١٨٤٧ |وتەگێڕانەوە='بەجێھێشتنی ماڵەکانیان،' [کۆچبەران] دەڵێن، 'بە گەشاوەترین ئومێدەوە،' بەو وێنا ڕاکێشەرانەی کە پێشکەشیان کرا بوو لەبارەی دۆخی پیرۆزی ژیانی ئەمریکییەوە، چەند دراوێکی کەم لە گیرفانیاندا، ھەرچەندە ھەستیان بە تەندروستییەکی باش دەکرد، و بە دەوروبەریاندا منداڵە گەنج و بێتاوانەکانیان ھەبوون، کەمتر بیریان لەو سەختییانە دەکردەوە کە ڕووبەڕوویان دەبێتەوە؛ بەڵام لە کۆتاییدا بە خەمبارییەوە، و ناڕەزایەتییەکی زۆر سروشتییەوە، بۆیان دەردەکەوێت کە ژێرزەمینە پیسەکەی کەشتییەکی زەریا-بڕ کەناودا دەبێتە شوێنی مانەوەی پیسی کەسەکان، کە پڕکراونەتەوە لە کۆمەڵە خەڵکێکی زۆری مرۆڤ، بە نەبوونی شوێنی پێویست تەنانەت بۆ لەخۆگرتنی نیوەیان—بێگومان نەک زیاتر لە ''چوارەکیان'' بە ''ئاسوودەیی''؛ و بەم جۆرە ھەموویان بەیەکەوە وەک یەک ''بارستە''، دەبنە ئەو "''سەرنشینە کۆچبەرانەی''" کە بۆ ئەم وڵاتە نێردراون.}}</ref> === شەڕی ناوخۆی ئەمریکا === [[File:The Departure of the 7th Regiment.jpg|thumb|ڕۆیشتنی فەوجی ٧ی میلیشیای نیویۆرک بۆ بەرگریکردن لە واشینگتن دی سی، ١٩ی نیسانی ١٨٦١]] کاندیدەکانی [[پارتی دیموکرات (ویلایەتە یەکگرتووەکان)|پارتی دیموکرات]] بەردەوام ھەڵدەبژێردران بۆ پۆستە ناوخۆیییەکان، ئەمەش پەیوەندییەکانی شارەکەی لەگەڵ باشوور و پارتە زاڵەکەیدا بەھێزتر کرد. لە کانوونی دووەمی ١٨٦١دا، لە دوای جودابوونەوەی باشوور، سەرۆک شارەوانیی شاری نیویۆرک [[فێرناندۆ وود]] پێشنیاری بۆ [[ئەنجومەنی شاری نیویۆرک|ئەنجومەنی گشتی]] کرد کە شارەکە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان و ویلایەتی نیویۆرک جیاببێتەوە بۆ ئەوەی ببێتە "شارێکی ئازاد"ی سەربەخۆ کە بتوانێت بازرگانییە قازانجبەخشەکەی لۆکە بپارێزێت، بەڵام پێشنیارەکەی کاری لەسەر نەکرا.<ref name="Divided" /> توڕەیی بەرامبەر بە یاسا نوێیەکانی [[سەربازگیریی زۆرەملێی سەربازی]] لە کاتی [[شەڕی ناوخۆی ئەمریکا|شەڕی ناوخۆی ئەمریکا]] (١٨٦١-١٨٦٥)، کە ئەو پیاوە دەوڵەمەندانەی دەپاراست کە دەیانتوانی جێگرەوەیەک بۆ خۆیان بەکرێ بگرن، بووە ھۆی [[ئاژاوەکانی سەربازگیری شاری نیویۆرک|ئاژاوەکانی سەربازگیری ساڵی ١٨٦٣]]، کە دیارترین بەشداربووانی بریتی بوون لە چینی کرێکاری ڕەچەڵەک ئێرلەندی.<ref name="Divided" /> ئاژاوەکانی سەربازگیری گۆڕان بۆ ھێرشکردنە سەر نوخبەی نیویۆرک، و دواتر ھێرشکردنە سەر نیویۆرکییە ڕەشپێستەکان دوای ململانێیەکی توند بۆ ماوەی دە دەیە لە نێوان کۆچبەرە ئێرلەندییەکان و ڕەشپێستەکان بۆ دۆزینەوەی کار. ئاژاوەگێڕەکان خانەی بێسەرپەرشتانی ڕەنگاوڕەنگیان (Colored Orphan Asylum) تا سەر زەوی سووتاند.<ref name="Harris" /> لایەنی کەم ١٢٠ کەس کوژران.<ref name="McPherson">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=McPherson |یەکەم١=James M. |دوایین٢=Hogue |یەکەم٢=James Keith |ناونیشان=https://books.google.com/books?isbn=0077430352 |سەردێڕ=Ordeal by Fire: The Civil War and Reconstruction |بڵاوکەرەوە=[[McGraw-Hill Education]] |ساڵ=٢٠٠١|ژپنک=٩٧٨-٠-٠٧-٧٤٣٠٣٥-١|پەڕە=٣٩٩}}</ref> یازدە پیاوی ڕەشپێست لە ماوەی پێنج ڕۆژدا بەبێ دادگاییکردن کوژران، و ئاژاوەکان بوونە ھۆی ھەڵاتنی سەدان ڕەشپێست. ژمارەی دانیشتووانی ڕەشپێست لە مانھاتن دابەزی بۆ خوار ١٠,٠٠٠ کەس تا ساڵی ١٨٦٥. چینی کرێکاری سپیپێست باڵادەستیی خۆی سەلماندبوو.<ref name="Harris" /><ref name="McPherson" /> ئەمە یەکێک بوو لە خراپترین ڕووداوەکانی [[پێڕستی ڕووداوەکانی پشێویی مەدەنی لە ویلایەتە یەکگرتووەکان|پشێویی مەدەنی لە مێژووی ئەمریکادا]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Cook |یەکەم=Adrian |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=QNkeBgAAQBAJ |سەردێڕ=The Armies of the Streets: The New York City Draft Riots of 1863 |ساڵ=١٩٧٤|پەڕەکان=١٩٣–١٩٥|بڵاوکەرەوە=[[University Press of Kentucky]] |ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٣١-٦٢٥٥-٣}}</ref> === کۆتایی سەدەی ١٩یەم و سەرەتای سەدەی ٢٠ەم === [[File:Mulberry Street NYC c1900 LOC 3g04637u edit.jpg|thumb|[[ئیتاڵیای بچووک، مانھاتن|ئیتاڵیای بچووک]] لە مانھاتن {{Circa|1900}}]] لە ساڵی ١٨٨٦دا، [[پەیکەری ئازادی]]، کە دیارییەک بوو لەلایەن فەڕەنساوە، لە بەندەری نیویۆرک تەرخانکرا. پەیکەرەکە پێشوازی لە ١٤ ملیۆن کۆچبەر کرد کاتێک لە ڕێگەی [[ئێلیس ئایلەند]]ەوە بە کەشتی گەیشتن لە کۆتایی سەدەی ١٩یەم و سەرەتای سەدەی ٢٠ەمدا، و ھێمایەکی ویلایەتە یەکگرتووەکان و ئایدیاڵە ئەمریکییەکانی ئازادی و ئاشتییە.<ref name="Statue of Liberty UNESCO">[https://whc.unesco.org/en/list/307 Statue of Liberty], [[UNESCO]]. Accessed December 28, 2023. "لە ساڵی ١٨٨٦دا کرایەوە، پەیکەرەکە لە دەروازەی بەندەری نیویۆرکدا وەستاوە و لەو کاتەوە پێشوازی لە ملیۆنان کۆچبەر کردووە بۆ ویلایەتە یەکگرتووەکان."</ref><ref>[https://www.nps.gov/stli/learn/historyculture/the-immigrants-statue.htm The Immigrant's Statue], [[Statue of Liberty National Monument]]. Accessed December 28, 2023. "لە نێوان ١٨٨٦ و ١٩٢٤دا، نزیکەی ١٤ ملیۆن کۆچبەر لە ڕێگەی نیویۆرکەوە چوونە ناو ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە. پەیکەری ئازادی نیشانەیەکی دڵنیاکەرەوە بوو کە ئەوان گەیشتوونەتە خاکی خەونەکانیان."</ref> لە ساڵی ١٨٩٨دا، شاری نیویۆرک پێکھێنرا بە [[شاری گەورەی نیویۆرک|یەکخستنی]] بڕوکلین (کە تا ئەوکاتە شارێکی جیاواز بوو)، کاونتیی نیویۆرک (کە ئەوکات بەشەکانی بڕۆنکسیشی دەگرتەوە)، کاونتیی ڕیچمۆند، و بەشی ڕۆژاوای کاونتیی کوینز.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The 100 Year Anniversary of the Consolidation of the 5 Boroughs into New York City |ناونیشان=http://nyc.gov/html/nyc100/html/classroom/hist_info/100aniv.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071011221627/http://nyc.gov/html/nyc100/html/classroom/hist_info/100aniv.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧ |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠ |وێبگە=NYC100 Centennial Celebration}}</ref> کردنەوەی [[میترۆی شاری نیویۆرک]] لە ساڵی ١٩٠٤، کە سەرەتا وەک سیستەمی تایبەتی جیاواز دروستکرا، یارمەتی دا بۆ پێکەوەبەستنی شارە یەکخراوەکە.<ref name="Cudahy2004">{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Brian J. |دوایین=Cudahy |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=UfodzizzrfQC&pg=PA2 |سەردێڕ=The New York Subway: Its Construction and Equipment: Interborough Rapid Transit, 1904 |بڵاوکەرەوە=[[Fordham University Press]] |ساڵ=٢٠٠٤|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٢٣٢-٢٤٠١-٢|پەڕە=٢}}</ref> لە سەرەتای سەدەی ٢٠ەمدا، شارەکە بووە ناوەندێکی جیھانی بۆ پیشەسازی، بازرگانی، و پەیوەندییەکان.<ref name="Blake2009">{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Angela M. |دوایین=Blake |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=v36fyM6qswYC&pg=PT63 |سەردێڕ=How New York Became American, 1890–1924 |بڵاوکەرەوە=[[Johns Hopkins University Press]] |ساڵ=٢٠٠٩|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠١٨-٨٨٧٤-٨|پەڕەکان=٦٣–٦٦}}</ref> لە ساڵی ١٩٠٤دا، [[کەشتیی ھەڵمی|کەشتییەکی ھەڵمی]] بە ناوی ''General Slocum'' ئاگری گرت لە [[ڕووباری ڕۆژھەڵات (ئیست ڕیڤەر)|ڕووباری ڕۆژھەڵات]]، کە بووە ھۆی کوژرانی ١,٠٢١ کەس.<ref name="Sheard1998">{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Bradley |دوایین=Sheard |ناونیشان=https://archive.org/details/lostvoyagestwoce0000shea |سەردێڕ=Lost Voyages: Two Centuries of Shipwrecks in the Approaches to New York |بڵاوکەرەوە=Aqua Quest Publications, Inc. |ساڵ=١٩٩٨|ژپنک=٩٧٨-١-٨٨١٦٥٢-١٧-٥|پەڕە=[https://archive.org/details/lostvoyagestwoce٠٠٠٠shea/page/٦٧ ٦٧]|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}</ref> لە ساڵی ١٩١١دا، [[ئاگرکەوتنەوەی کارگەی ترایەنگڵ شێرتوەیست]]، کە خراپترین کارەساتی پیشەسازی بوو لە مێژووی شارەکەدا، بووە ھۆی کوژرانی ١٤٦ کرێکاری جلوبەرگ و بووە ھۆی گەشەسەندنی [[سەندیکای نێونەتەوەییی ژنانی کرێکاری جلوبەرگ]] و باشتربوونی گەورە لە پێوەرەکانی سەلامەتیی بیناکاندا.<ref name="cornell1">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The 1911 Triangle Factory Fire |ناونیشان=https://trianglefire.ilr.cornell.edu/ |ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠١٧ |بڵاوکەرەوە=Kheel Center, [[Cornell University]] |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251019102100/https://trianglefire.ilr.cornell.edu/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥}}</ref> [[File:Old_timer_structural_worker2.jpg|alt=پیاوێک کار لەسەر کۆڵەکەیەکی پۆڵا دەکات لە بەرزایییەکی زۆردا بەسەر ئاسۆی شارێکەوە.|thumb|[[کرێکاری بیناسازی|کرێکارێکی بیناسازی]] لەسەرەوەی [[ئیمپایەر ستەیت بیڵدینگ]] لە کاتی دروستکردنیدا لە ساڵی ١٩٣٠. [[بینای کرایسلەر]] لەلای ڕاستەوە دەردەکەوێت.]] دانیشتووانی نا-سپیپێستی نیویۆرک ٣٦,٦٢٠ کەس بوون لە ساڵی ١٨٩٠دا.<ref name="Rosenwaike"/>{{Rp|at=Table 30}} شاری نیویۆرک شوێنێکی مەبەستی سەرەکی بوو لە سەرەتای سەدەی ٢٠ەمدا بۆ ڕەشپێستەکان لە کاتی [[کۆچی گەورە (ئەفریقی-ئەمریکی)|کۆچی گەورە]] لە باشووری ئەمریکاوە، و تا ساڵی ١٩١٦، شاری نیویۆرک گەورەترین [[ڕەوەندی ئەفریقی]] شاری لە ئەمریکای باکوور ھەبوو.<ref name="GatesHigginbotham2009">{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم١=Henry Louis Jr. |دوایین١=Gates |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=E_vRLcgEdGoC&pg=PR7 |سەردێڕ=Harlem Renaissance Lives from the African American National Biography |یەکەم٢=Evelyn Brooks |دوایین٢=Higginbotham |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]] |ساڵ=٢٠٠٩|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥٣٨٧٩٥-٧|پەڕە=٧}}</ref> بوژانەوەی [[ھارلێم ڕێنێسانس]] لە ژیانی وێژەیی و [[کولتووری شاری نیویۆرک|کولتووری]] لە کاتی سەردەمی [[قەدەغەکردنی مەی لە ویلایەتە یەکگرتووەکان|قەدەغەکردنیدا]] گەشەی کرد.<ref name="Roche2015">{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Linda De |دوایین=Roche |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=cOGOCgAAQBAJ&pg=PR18 |سەردێڕ=The Jazz Age: A Historical Exploration of Literature: A Historical Exploration of Literature |بڵاوکەرەوە=[[ABC-CLIO]] |ساڵ=٢٠١٥|ژپنک=٩٧٨-١-٦١٠٦٩-٦٦٨-٥|پەڕەکان=١٨–١٩}}</ref> گەشەسەندنی ئابووریی گەورەتر بووە ھۆی دروستکردنی باڵەخانە بەرزەکان (ھەوربڕەکان) کە کێبڕکێیان دەکرد لە بەرزیاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Willis |یەکەم١=Carol |سەردێڕ=Form Follows Finance: Skyscrapers and Skylines in New York and Chicago |ڕێکەوت=١٩٩٥|بڵاوکەرەوە=Princeton Architectural Press |شوێن=New York |ژپنک=٩٧٨-١-٥٦٨٩٨-٠٤٤-٧|پەڕەکان=٤١, ٨٥, ١٦٥}}</ref> شاری نیویۆرک بووە پڕدانیشتووترین [[ناوچەی شاری#ویلایەتە یەکگرتووەکان|ناوچەی شارنشین]] لە جیھاندا لە سەرەتای ١٩٢٠ەکاندا، کە پێشی لەندەن کەوت. ناوچە میترۆپۆلیتانییەکە لە ١٠ ملیۆن کەس تێپەڕی لە سەرەتای ١٩٣٠ەکاندا، و بووە یەکەمین [[مێگاشار]].<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=New York Urbanized Area: Population & Density from 1800 (Provisional) |ناونیشان=http://www.demographia.com/db-nyuza1800.htm |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٠٩ |بڵاوکەرەوە=[[Demographia]]}}</ref> لە سەردەمی [[قەیرانی ئابووریی گەورە]] (نیگەرانیی گەورە) چاکسازخواز [[فیۆرێلۆ لا گواردیا]] وەک سەرۆک شارەوانی ھەڵبژێردرا و تامانی ھۆڵ دوای ھەشتا ساڵ لە باڵادەستیی سیاسی کەوت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Allen |یەکەم=Oliver E. |سەردێڕ=The Tiger—The Rise and Fall of Tammany Hall |بڵاوکەرەوە=[[Addison-Wesley Publishing Company]] |ساڵ=١٩٩٣|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٠١-٦٢٤٦٣-٢|chapter=Chapter 9: The Decline |chapter-url=https://archive.org/details/tigerrisefalloft00alle}}</ref> گەڕانەوەی پێشمەرگە دێرینەکانی [[جەنگی جیھانیی دووەم]] بووە ھۆی [[سوڕی بازرگانی|گەشەیەکی ئابووری]] دوای جەنگ و پەرەپێدانی [[یەکەی نیشتەجێبوون|پرۆژەی نیشتەجێبوونی]] گەورە لە ڕۆژھەڵاتی کوینز و [[کاونتیی ناساو، نیویۆرک|کاونتیی ناساو]]، لەکاتێکدا وۆڵ ستریت پێشەنگی پێگەی ئەمریکا بوو وەک زلھێزی ئابووریی باڵادەستی جیھان. دروستکردنی [[بارەگای سەرەکیی نەتەوە یەکگرتووەکان]] لە ساڵی ١٩٥٢ تەواو بوو، کە کاریگەرییە [[جیۆپۆلەتیک|جیۆپۆلەتیکییە]] جیھانییەکانی نیویۆرکی بەھێزتر کرد، و سەرهەڵدانی [[ئێکسپرێشنیزمی ئەبستراکت]] لە شارەکەدا بووە ھۆی ئەوەی نیویۆرک جێگەی پاریس بگرێتەوە وەک ناوەندی جیھانی ھونەر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Burns |یەکەم=Ric |ڕێکەوت=٢٢ی ئابی ٢٠٠٣ |سەردێڕ=The Center of the World—New York: A Documentary Film (Transcript) |ناونیشان=https://www.pbs.org/wgbh/amex/newyork/filmmore/pt.html |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئەیلوولی ٢٠٠٨ |بڵاوکەرەوە=PBS |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110623065806/http://www.pbs.org/wgbh/amex/newyork/filmmore/pt.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === کۆتایی سەدەی ٢٠ەم و سەرەتای سەدەی ٢١ەم === [[File:Stonewall_Inn_5_pride_weekend_2016.jpg|alt=بینایەکی دوو-نھۆمی بە خشت لە نھۆمی یەکەمدا، لەگەڵ دوو دەرگای کەوانەیی، و ستوکۆی خۆڵەمێشی لە نھۆمی دووەمدا، کە چەندین ئاڵای پەلکەزێڕینەی پێوە ھەڵواسراوە.|thumb|[[ستۆنواڵ ئین]] لە [[گرینیچ ڤیلێج]]، کە شوێنی [[ئاژاوەکانی ستۆنواڵ]]ی حوزەیرانی ١٩٦٩ و بێشکەی بزووتنەوەی مۆدێرنی [[مافەکانی ھاوڕەگەزخوازان|مافەکانی LGBTQ+]]ە<ref name="GayGreenwichVillage1">{{بیرخستنەوەی وێب |یەکەم=Julia |دوایین=Goicichea |ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠١٧ |سەردێڕ=Why New York City Is a Major Destination for LGBT Travelers |ناونیشان=https://theculturetrip.com/north-america/usa/new-york/articles/why-new-york-city-is-a-major-destination-for-lgbt-travelers/ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی شوباتی ٢٠١٩ |بڵاوکەرەوە=The Culture Trip |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200102084000/https://theculturetrip.com/north-america/usa/new-york/articles/why-new-york-city-is-a-major-destination-for-lgbt-travelers/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Workforce Diversity The Stonewall Inn, National Historic Landmark National Register Number: 99000562 |ناونیشان=https://www.nps.gov/diversity/stonewall.htm |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠١١ |بڵاوکەرەوە=[[National Park Service]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم=Eli |دوایین=Rosenberg |ڕێکەوت=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٦ |سەردێڕ=Stonewall Inn Named National Monument, a First for the Gay Rights Movement |newspaper=[[The New York Times]] |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2016/06/25/nyregion/stonewall-inn-named-national-monument-a-first-for-gay-rights-movement.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٦}}</ref>]] لە ساڵی ١٩٦٩دا، [[ئاژاوەکانی ستۆنواڵ]] زنجیرەیەک خۆپیشاندانی توندوتیژانە بوون لەلایەن ئەندامانی [[کۆمەڵگەی ھاوڕەگەزخوازان|کۆمەڵگەی ھاوڕەگەزخوازانەوە]] دژی [[ھەڵکوتانە سەر بۆ پۆلیس|ھەڵکوتانێکی پۆلیس]] کە لە بەیانی زووی ٢٨ی حوزەیرانی ١٩٦٩ لە [[ستۆنواڵ ئین]] لە [[گرینیچ ڤیلێج]] ڕوویدا.<ref name="Murphy2013">{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Timothy |دوایین=Murphy |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=FeWMAQAAQBAJ&pg=PA572 |سەردێڕ=Reader's Guide to Lesbian and Gay Studies |بڵاوکەرەوە=[[Routledge]] |ساڵ=٢٠١٣|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٥-٩٤٢٣٤-٢|پەڕە=٥٧٢}}</ref> ئەوان بە شێوەیەکی بەرفراوان وەک گرنگترین ڕووداوی تاکەکەسی دادەنرێن کە بووە ھۆی بزووتنەوەی [[ئازادکردنی ھاوڕەگەزخوازان]]<ref name="GayGreenwichVillage1"/><ref name="KentuckyStonewall">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Brief History of the Gay and Lesbian Rights Movement in the U.S. |ناونیشان=http://www.uky.edu/~lbarr2/gws250spring11_files/Page1186.htm |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٧ |بڵاوکەرەوە=[[University of Kentucky]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191118054142/http://www.uky.edu/~lbarr2/gws250spring11_files/Page1186.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="PinkNewsStonewall">{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم=Nell |دوایین=Frizzell |ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٣ |سەردێڕ=Feature: How the Stonewall riots started the LGBT rights movement |ناونیشان=http://www.pinknews.co.uk/2013/06/28/feature-how-the-stonewall-riots-started-the-gay-rights-movement/ |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئابی ٢٠١٧ |بڵاوکەرەوە=[[PinkNews]]}}</ref><ref name="EncycloStonewall">{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/event/Stonewall-riots |title=Stonewall riots |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=٣١ی ئابی ٢٠١٧}}</ref> و خەباتی مۆدێرن بۆ [[مافەکانی ھاوڕەگەزخوازان بەپێی وڵات یان ناوچە|مافەکانی LGBTQ+]].<ref name="NPSStonewall">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠١٦ |سەردێڕ=Civil Rights at Stonewall National Monument |ناونیشان=https://www.nps.gov/places/stonewall.htm |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئابی ٢٠١٧ |بڵاوکەرەوە=[[National Park Service]]}}</ref><ref name="ObamaStonewall">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Obama inaugural speech references Stonewall gay-rights riots |ناونیشان=http://www.northjersey.com/news/2012_Presidential_Election/Obama_inaugural_speech_references_Stonewall_riots.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130530065722/http://www.northjersey.com/news/2012_Presidential_Election/Obama_inaugural_speech_references_Stonewall_riots.html |ڕێکەوت=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئایاری ٢٠١٣ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠١٣ |بڵاوکەرەوە=[[North Jersey Media Group]]}}</ref> [[وەین ئاڕ. داینز]]، نووسەری ''[[ئینسایکلۆپیدیای ھاوڕەگەزخوازی]]''، نووسیویەتی کە [[دراگ کوین]]ـەکان (پیاوانێک کە وەک ژن خۆیان دەگۆڕن بۆ نماییش) تەنھا "کەسانی [[ترانسجێندەر]]ی دەوروبەر" بوون لە کاتی ئاژاوەکانی ستۆنواڵدا. کۆمەڵگەی ترانسجێندەر لە شاری نیویۆرک ڕۆڵێکی گرنگیان ھەبوو لە خەباتکردن بۆ یەکسانی LGBTQ+.<ref name="TransEqualityNYC">{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم=Cristan |دوایین=Williams |ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣ |سەردێڕ=So, what was Stonewall? |ناونیشان=http://transadvocate.com/so-what-was-stonewall_n_8424.htm |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئازاری ٢٠١٧ |بڵاوکەرەوە=The TransAdvocate}}</ref> [[File:Ford to City.PNG|thumb|right|لاپەڕەی یەکەمی تشرینی یەکەمی ١٩٧٥ی ''[[نیویۆرک دەیلی نیوز]]'' لەسەر ڕەتکردنەوەی سەرۆک فۆرد بۆ یارمەتیدانی شارەکە بۆ خۆپاراستن لە مایەپووچبوون|upright]] لە ساڵانی ١٩٧٠ەکاندا، لەدەستدانی کارەکان بەھۆی [[بێپیشەسازیبوون|ڕێکخستنەوەی پیشەسازییەوە]] وایکرد کە شاری نیویۆرک بەدەست کێشە ئابوورییەکان و بەرزبوونەوەی ڕێژەی تاوانەوە بناڵێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Tannenbaum |یەکەم=Allan |سەردێڕ=New York in the 70s: A Remembrance |ناونیشان=http://digitaljournalist.org/issue0402/at_intro.html |ڕێکەوت=شوباتی ٢٠٠٤ |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١ |بڵاوکەرەوە=[[The Digital Journalist]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئازاری ٢٠١٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120320194616/http://digitaljournalist.org/issue0402/at_intro.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> گەشەسەندنی کورھێنانی دارایی لە ساڵی ١٩٧٥ وایکرد کە شارەکە داوای یارمەتی دارایی لە حکومەتی فیدراڵی بکات، کە سەرۆک [[جێراڵد فۆرد]] ڕەتیکردەوە لە وتارێکدا کە لەلایەن ''[[نیویۆرک دەیلی نیوز]]''ەوە بەمشێوەیە کورتکرایەوە "[[فۆرد بۆ شار: بمرە|فۆرد بۆ شار: بمرە (FORD TO CITY: DROP DEAD)]]".<ref>[[Sam Roberts (journalist)|Roberts, Sam]]. [https://www.nytimes.com/2006/12/28/nyregion/28veto.html "Infamous 'Drop Dead' Was Never Said by Ford"], ''[[The New York Times]]'', December 28, 2006. Accessed February 20, 2024. "بەڕێز فۆرد، لە ٢٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٥، وتارێکی پێشکەش کرد کە تێیدا ڕەتیکردەوە یارمەتی فیدراڵی بدات بۆ ئەوەی نیویۆرک لە مایەپووچبوون بپارێزێت. لاپەڕەی یەکەمی The Daily News لە ڕۆژی دواتردا نووسیبووی: "فۆرد بۆ شار: بمرە."... لەگەڵ ئەوەشدا، وتارەکە سەرکردە مەدەنی، بازرگانی و کرێکارییەکانی نیویۆرکی ھاندا بۆ ئەوەی بانکدارەکان لە ویلایەتە یەکگرتووەکان و دەرەوە کۆبکەنەوە، کە ترسیان ھەبوو وەبەرھێنانەکانی خۆیان زیانیان پێبگات ئەگەر نیویۆرک قەرزەکانی نەداتەوە."</ref> [[کۆمپانیای ھاوکاری شارەوانی]] پێکھێنرا و دەسەڵاتی چاودێریکردنی بەسەر دارایی شارەکەدا پێدرا.<ref>Chan, Sewell. [https://www.nytimes.com/2019/12/14/nyregion/felix-rohatyn-dead.html "Felix G. Rohatyn, Financier Who Piloted New York's Rescue, Dies at 91"], ''[[The New York Times]]'', December 14, 2019. Accessed February 20, 2024. "بۆ نزیکەی دوو دەیە، لە ١٩٧٥ تا ١٩٩٣، وەک سەرۆکی کۆمپانیای ھاوکاری شارەوانی کە لەلایەن ویلایەتەکەوە دیاریکرابوو، بەڕێز ڕۆھاتین قسەی ھەبوو، زۆرجار قسەی کۆتایی، لەسەر باجەکان و خەرجییەکان لە گەورەترین شاری وڵاتەکەدا، کە ئەم ئاستەی کاریگەری بۆ بەرپرسێکی ھەڵنەبژێردراو ھەندێک لە ڕەخنەگرانی تووڕە دەکرد. ھەوڵەکانی بۆ تێکەڵکردنی قازانجی تایبەت لەگەڵ بەرژەوەندی گشتیدا ناسنامەی ئەویان پێکھێنا: لە تێڕوانینی زۆر کەسدا، ناوەکەی ھاوتای دوو دامەزراوە بوو—M.A.C.، کە بەپەلە لە ساڵی ١٩٧٥ دروستکرا بۆ ڕزگارکردنی شارەکە لە مایەپووچبوون، و لازارد (پێشتر لازارد فرێریس)، کۆمپانیا بەناوبانگەکەی وەبەرھێنان کە لە ساڵی ١٨٤٨ وەک بازرگانییەکی کاڵای وشک لە نیو ئۆرلینز دەستی پێکرد."</ref> لەکاتێکدا بوژانەوەیەکی پیشەسازیی دارایی تەندروستیی ئابووریی شارەکەی لە ١٩٨٠ەکاندا باشتر کرد، ڕێژەی تاوانی نیویۆرک بەردەوام بوو لە بەرزبوونەوە بەدرێژایی ئەو دەیە و تا سەرەتای ١٩٩٠ەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Effgen |یەکەم=Christopher |ڕێکەوت=١١ی ئەیلوولی ٢٠٠١ |سەردێڕ=New York Crime Rates 1960–2009 |ناونیشان=http://www.disastercenter.com/crime/nycrime.htm |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠ |بڵاوکەرەوە=Disastercenter.com}}</ref> ژمارەی دانیشتووانی شاری نیویۆرک بۆ یەکەمین جار لە ٨ ملیۆن تێپەڕی لە [[سەرژمێریی ٢٠٠٠ی ویلایەتە یەکگرتووەکان|سەرژمێریی ٢٠٠٠دا]]؛<ref>[https://www.nyc.gov/site/planning/planning-level/nyc-population/census-summary-2000.page Population – Decennial Census – Census 2000], [[New York City Department of City Planning]]. Accessed January 27, 2024. "بەپێی نووسینگەی سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکان، ژمارەی دانیشتووانی شاری نیویۆرک تا ١ی نیسانی ٢٠٠٠ بریتی بوو لە ٨,٠٠٨,٢٧٨ کەس، کە گەورەترین ژمارەی دانیشتووانی تۆمارکراوە لە مێژووی شارەکەدا. لوتکەی پێشوو لە ساڵی ١٩٧٠ بوو، کاتێک دانیشتووانە تۆمارکراوەکە گەیشتە ٧,٨٩٤,٨٦٢."</ref> ژمارەی پێوانەیی زیاتر تۆمارکرا لە سەرژمێرییەکانی [[سەرژمێریی ٢٠١٠ی ویلایەتە یەکگرتووەکان|٢٠١٠]] و [[سەرژمێریی ٢٠٢٠ی ویلایەتە یەکگرتووەکان|٢٠٢٠دا]].<ref>[https://www.nyc.gov/site/planning/planning-level/nyc-population/nyc-population.page Population], [[New York City Department of City Planning]]. Accessed January 27, 2024. "ژمارەی تۆمارکراوی دانیشتووانی شاری نیویۆرک گەیشتە ٨,٨٠٤,١٩٠ کەس تا ١ی نیسانی ٢٠٢٠، کە ئەمەش ژمارەیەکی پێوانەیی بەرزە. ئەمە زیادبوونێکی ٦٢٩,٠٥٧ کەسییە لە دوای سەرژمێریی ٢٠١٠ەوە."</ref> کەرتە ئابوورییە نوێیە گرنگەکانی وەک [[سیلیکۆن ئالێی]] سەریان ھەڵدا.<ref name="Waller2013">{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Irvin |دوایین=Waller |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=qQPGAgAAQBAJ&pg=PA38 |سەردێڕ=Smarter Crime Control |بڵاوکەرەوە=[[Rowman & Littlefield]] |ساڵ=٢٠١٣|ژپنک=٩٧٨-١-٤٤٢٢-٢١٧٠-٣|پەڕە=٣٨}}</ref> ساڵی ٢٠٠٠ بە ئاھەنگگێڕانێکی گەورەوە لە [[تایمز سکوێر]] یادکرایەوە.<ref name=NYC-Y2K>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2000/01/02/nyregion/year-2000-overview-2000-draws-rave-reviews-after-opening-night-night-jitters.html |سەردێڕ=THE YEAR 2000: THE OVERVIEW; 2000 Draws Rave Reviews After Opening Night Night Jitters |newspaper=The New York Times |ڕێکەوت=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٠ |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> [[File:North_face_south_tower_after_plane_strike_9-11.jpg|thumb|upright|[[وەن وۆرڵد ترەید سەنتەر (١٩٧٣–٢٠٠١)|ناوەندی بازرگانیی جیھانی (وۆرڵد ترەید سەنتەر)]]، لە [[خوارووی مانھاتن]]، لە کاتی [[ھێرشەکانی ١١ی سێپتەمبەر]] لە ساڵی ٢٠٠١]] شاری نیویۆرک تووشی زۆربەی [[شوێنەوارە ئابوورییەکانی ھێرشەکانی ١١ی سێپتەمبەر#شاری نیویۆرک|زیانە ئابوورییەکان]] و گەورەترین لەدەستدانی ژیانی مرۆڤ بوو لە دوای [[ھێرشەکانی ١١ی سێپتەمبەر]] لە ساڵی ٢٠٠١دا.<ref name="Dieterle2017">{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=David A. |دوایین=Dieterle |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=LmphDgAAQBAJ&pg=PA396 |سەردێڕ=Economics: The Definitive Encyclopedia from Theory to Practice [4 volumes] |بڵاوکەرەوە=[[ABC-CLIO]] |ساڵ=٢٠١٧|ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٣-٣٩٧٠٨-٠|پەڕە=٣٩٦}}</ref> دوو لەو چوار فڕۆکە ڕفێندراوە خۆیان کێشا بە ھەردوو تاوەرە دووانەکەی [[وەن وۆرڵد ترەید سەنتەر (١٩٧٣–٢٠٠١)|ناوەندی بازرگانیی جیھانیدا]]، کە بووە ھۆی داڕمانی ھەردوو بیناکە و گیانلەدەستدانی ٢,٧٥٣ کەس، لە نێویاندا ٣٤٣ فریاگوزاری سەرەتایی لە [[بەشی ئاگرکوژێنەوەی شاری نیویۆرک]] و ٧١ ئەفسەری جێبەجێکردنی یاسا.<ref>Nelson, Joshua Q. [https://www.foxnews.com/media/former-fdny-commissioner-firefighters-9-11 "Former FDNY commissioner on losing 343 firefighters on 9/11: 'We had the best fire chiefs in the world'"], ''[[Fox News]]'', September 11, 2021. Accessed January 30, 2024. "لەو ٢,٧٥٣ کەسەی لە ناوەندی بازرگانیی جیھانی کوژران، ٣٤٣ کەسیان فریاگوزارانی سەرەتایی بەشی ئاگرکوژێنەوەی نیویۆرک بوون، لەکاتێکدا ٧١ کەسی تریان ئەفسەری جێبەجێکردنی یاسا بوون لە ١٠ ئاژانسی جیاوازەوە."</ref> [[پێگەی ناوەندی بازرگانیی جیھانی#پلاندانان بۆ ناوەندی نوێی بازرگانیی جیھانی|ناوچەکە دووبارە دروستکرایەوە]] بە دروستکردنی [[وەن وۆرڵد ترەید سەنتەر (٢٠٠١–ئێستا)|ناوەندێکی نوێی بازرگانیی جیھانی]]، [[مۆزەخانە و یادپەیکەری نیشتمانی ١١ی سێپتەمبەر]]، و بینا و ژێرخانی تری نوێ،<ref name="Greenspan2013">{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Elizabeth |دوایین=Greenspan |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=DMHzmpTK5rYC&pg=PA152 |سەردێڕ=Battle for Ground Zero: Inside the Political Struggle to Rebuild the World Trade Center |بڵاوکەرەوە=[[St. Martin's Press]]/[[Harvard University]] |ساڵ=٢٠١٣|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٧-٣٦٥٤٧-٧|پەڕە=١٥٢}}</ref> لە نێویاندا [[سەنتەری گواستنەوەی ناوەندی بازرگانیی جیھانی]]، کە سێیەم گەورەترین مەکۆیە لە شارەکەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.panynj.gov/wtcprogress/transportation-hub.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200103164156/https://old.panynj.gov/wtcprogress/transportation-hub.html |سەردێڕ=World Trade Center Transportation Hub |بڵاوکەرەوە=[[Port Authority of New York and New Jersey]] |ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ |وتەگێڕانەوە=سەنتەری گواستنەوەی پێشکەوتووی ناوەندی بازرگانیی جیھانی، کە لە ساڵی ٢٠١٦دا تەواو بووە، ڕۆژانە خزمەت بە ٢٥٠,٠٠٠ سەرنشینی گەشتیاری دەسەڵاتی بەندەر-ھادسۆن (PATH) و ملیۆنان سەردانیکەری ساڵانە دەکات لە سەرتاسەری جیھانەوە. بە نزیکەی ٨٠٠,٠٠٠ پێی چوارگۆشە، سەنتەرەکە کە لەلایەن تەلارسازێکی نێونەتەوەییی بەناوبانگەوە دیزاین کراوە بە ناوی سانتیاگۆ کالاتراڤا، سێیەم گەورەترین سەنتەری گواستنەوەیە لە شاری نیویۆرک. |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> وەن وۆرڵد ترەید سەنتەری نوێ (یەکەمین ناوەندی بازرگانی جیھانی) بەرزترین ھەوربڕە لە نیوەگۆی ڕۆژاوا<ref name="OneWTCtallest">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Hetter |یەکەم١=Katia |دوایین٢=Boyette |یەکەم٢=Chris |ڕێکەوت=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ |سەردێڕ=It's official: One World Trade Center to be tallest U.S. skyscraper |بڵاوکەرەوە=[[CNN]] |ناونیشان=http://www.cnn.com/2013/11/12/travel/one-world-trade-center-tallest-us-building/index.html?hpt=hp_t2 |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠١٤}}</ref> و [[پێڕستی بەرزترین بیناکانی جیھان|حەوتەم بەرزترین بینایە لە جیھاندا]] لە ڕووی بەرزیی [[لووتکە]]وە، بە [[منارە|شووشەکەیدا]] کە دەگاتە بەرزییەکی ڕەمزیی {{convert|1776|ft|m|1}}، کە ئاماژەیە بۆ ساڵی [[ڕاگەیاندنی سەربەخۆییی ویلایەتە یەکگرتووەکان|سەربەخۆییی ئەمریکا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=New York City Skyscraper Diagram |ناونیشان=http://skyscraperpage.com/diagrams/?cityID=8 |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣ |وێبگە=[[SkyscraperPage.com]] |بڵاوکەرەوە=Skyscraper Source Media}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=One World Trade Center |ناونیشان=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=7788 |ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠١٧ |وێبگە=[[SkyscraperPage.com]] |بڵاوکەرەوە=Skyscraper Source Media |وتەگێڕانەوە=بەرزی سەقفەکە ھەمان بەرزی وەن وۆرڵد ترەید سەنتەری ڕەسەنە. بیناکە بە لوتکەیەکی ١٢٤ مەتری (٤٠٨ پێ) کۆتایی دێت. بۆیە تاوەرەکە دەگاتە بەرزیی ١,٧٧٦ پێ (٥٤١ مەتر)، کە ئاماژەیە بۆ ساڵی ڕاگەیاندنی سەربەخۆییی ئەمریکا.}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Lesser |یەکەم=Benjamin |ڕێکەوت=٣٠ی نیسانی ٢٠١٢ |سەردێڕ=It's official: 1 World Trade Center is now New York's tallest skyscraper |ناونیشان=https://www.nydailynews.com/life-style/real-estate/official-1-wtc-new-york-new-tallest-building-article-1.1069925 |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣ |ئیش=[[New York Daily News|Daily News]] |شوێن=New York}}</ref> خۆپیشاندانەکانی [[ئۆکوپای وۆڵ ستریت]] لە [[زوکۆتی پارک]] لە [[ناوچەی دارایی، مانھاتن|ناوچەی دارایی]] خوارووی مانھاتن لە ١٧ی ئەیلوولی ٢٠١١ دەستی پێکرد، و سەرنجی جیھانی ڕاکێشا و وایکرد کە [[بزووتنەوەی ئۆکوپای]] دژی [[نایەکسانیی کۆمەڵایەتی|نایەکسانیی کۆمەڵایەتی]] و [[نایەکسانیی ئابووری]] لە سەرتاسەری جیھاندا ناوبانگ دەربکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم=Joe |دوایین=Nocera |بەستەری نووسەر=Joe Nocera |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2012/09/15/opinion/nocera-two-days-in-september.html |سەردێڕ=Two Days in September |ئیش=[[The New York Times]] |ڕێکەوت=١٤ی ئەیلوولی ٢٠١٢ |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠١٧ |وتەگێڕانەوە=لەلایەنی چەپەوە، ئەو توڕەیییە وایکرد، ساڵێک لەمەوبەر، بزووتنەوەی ئۆکوپای وۆڵ ستریت سەرهەڵبدات. بەم جۆرە، ساڵیادی ژمارە ٢: ١٧ی ئەیلوولی ٢٠١١، ئەو ڕێکەوتە بوو کە ئۆکوپای وۆڵ ستریت دەستی بەسەر زوکۆتی پارکدا گرت لە خوارووی مانھاتن، کە بەزوویی بووە ھۆی کردەوەی ھاوشێوە لە شارەکانی سەرتاسەری وڵاتەکەدا. کێشەی سەرەکیی بزووتنەوەکە نایەکسانیی داھات بوو—"ئێمە سەدا ٩٩ەکەین"، ئەوان بەو جۆرە دروشمیان دەدا.}}</ref> شاری نیویۆرک [[شوێنەوارەکانی زریانی ساندی لە نیویۆرک|بە توندی زیانی بەرکەوت]] لەلایەن [[زریانی ساندی]] لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٢دا. لایەنی کەم ٤٣ کەس لە شاری نیویۆرک گیانیان لەدەستدا بەھۆی ساندیەوە، و زیانە ئابوورییەکان لە شاری نیویۆرکدا بە ١٩ ملیار دۆلار مەزەندە کرا.<ref>[https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-10-13/nyc-still-vulnerable-to-hurricanes-10-years-after-sandy "NYC Still Vulnerable to Hurricanes 10 Years After Sandy"], ''[[Bloomberg Businessweek]]'', October 13, 2022. Accessed January 15, 2024. "زریانی ساندی بەناو شاری نیویۆرکدا تێپەڕی لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٢دا، و بووە ھۆی ٤٣ گیانلەدەستدان و زیانێک بە بڕی خەمڵێنراوی ١٩&nbsp;ملیار دۆلار... نیویۆرک پێویستە ھەوڵەکانی چڕبکاتەوە و ئەو ١٥&nbsp;ملیار دۆلارەی باجە فیدراڵییەکان خەرج بکات کە وەرگرتبووی بۆ ھەوڵەکانی چاکبوونەوە، بەپێی ڕاپۆرتێکی نوێی چاودێری داراییی شاری نیویۆرک براد لاندەر کە لە ڕۆژی پێنجشەممە بڵاوکراوەتەوە."</ref> لافاوەکە بووە ھۆی داخرانی سیستەمی میترۆ بۆ چەندین ڕۆژ،<ref>Flegenheimer, Matt. [https://www.nytimes.com/2012/10/31/nyregion/subways-may-be-shut-for-several-days-after-hurricane-sandy.html "Flooded Tunnels May Keep City's Subway Network Closed for Several Days"], ''[[The New York Times]]'', October 30, 2012. Accessed January 15, 2024. "کاتێک پاشماوەکانی زریانی ساندی لە ڕۆژی سێشەممەدا شارەکەی بەجێھێشت، بەرپرسانی گواستنەوە پێداچوونەوەیان بۆ زیانەکانی سەر سیستەمەکە کرد، کە لە ڕۆژی یەکشەممەی شەودا وەک ڕێکارێکی پێشوەختە دایانخستبوو. ئەوەی دۆزییانەوە ھێرشێکی بێپێشینە بوو: تونێلە پڕ لە ئاوەکان، وێستگە و سویچە وێرانبووەکان، و ئەو ئاماژەدانانەی کە بەئەگەرێکی زۆرەوە زیانیان پێگەیشتبوو."</ref> و یەکەمین داخرانی پەیوەندیدار بە کەشوھەوا بۆ بۆرسەی نیویۆرک لە دوای [[بایە بەفراوییە گەورەکەی ١٨٨٨]]ەوە ڕوویدا.<ref>Strasburg, Jenny; Cheng, Jonathan; and Bunge, Jacob. [https://www.wsj.com/articles/SB10001424052970204789304578087131092892180 "Behind Decision to Close Markets"], ''[[The Wall Street Journal]]'', October 29, 2012. Accessed January 15, 2024. "زریانی سەختی ساندی وایکرد ڕێکخەران و کارپێکەرانی بۆرسە بازاڕەکانی پشکی ئەمریکا لە ڕۆژی سێشەممەدا بە داخراوی بھێڵنەوە، ئەمەش یەکەمین داخرانی پەیوەست بە کەشوھەوا بوو کە زیاتر لە ڕۆژێکی خایاندبێت لە دوای بایە بەفراوییەکەی ساڵی ١٨٨٨ەوە. بڕیاری داخستنی بۆرسەی نیویۆرک و بازاڕەکانی تری پشکی ئەمریکا بۆ دووەم ڕۆژی لەسەریەک—کە لە نیوەی پاشنیوەڕۆی دووشەممەدا درا—پرسیارەکانی دەربارەی ئامادەیی پیشەسازییەکە بۆ کارەساتەکان نوێ کردەوە."</ref> ئەو زیانە درێژخایەنانەی کە بەر چەندین تونێلی میترۆ و ڕێگاوبانەکان کەوت<ref>[https://www.govinfo.gov/content/pkg/CHRG-112shrg81827/html/CHRG-112shrg81827.htm ''Superstorm Sandy: The Devastating Impact On The Nation's Largest Transportation Systems''], [[United States Senate Commerce Subcommittee on Surface Transportation, Maritime, Freight, and Ports]], December 6, 2012. Accessed January 15, 2024. "خراپترین زیانی زریانەکە، لە ڕوانگەی گواستنەوەوە، لەسەر شاڕێگەکان، گواستنەوەی گشتی، و تونێلەکانی شەمەندەفەر بوو بەرەو ناوەوە و دەرەوەی مانھاتن. ھەر حەوت تونێلی میترۆکە لەژێر ڕووباری ئیست ئاویان تێچوو، ھەروەھا تونێلی میترۆی ڕووباری ھادسۆن، تونێلەکانی شەمەندەفەری گەشتیاریی ڕووباری ئیست و ڕووباری ھادسۆن، و تونێلەکانی میترۆ لە خوارووی مانھاتن. سێ لە چوار تونێلی شاڕێگەکە بۆ ناو مانھاتن ئاویان تێچوو، کە تەنھا تونێلی لینکۆڵن بە کراوەیی مایەوە. لەکاتێکدا ھەندێک لە خزمەتگوزارییەکانی میترۆ سێ ڕۆژ دوای زریانەکە گەڕێنرانەوە، خزمەتگوزاریی شەمەندەفەری PATH بۆ ناوەندی بازرگانیی جیھانی تەنھا لە ٢٦ی تشرینی دووەم گەڕێنرایەوە، کە چوار ھەفتە دوای زریانەکە بوو، و پێشبینی نەدەکرا خزمەتگوزاریی میترۆ لە نێوان نیمچەدوورگەی ڕۆکەوەی و ھاوارد بیچ بۆ چەند مانگێک بکرێتەوە."</ref> بووە ھۆی دەستپێکردنی ھەوڵێکی درێژخایەن بۆ پرۆژەکانی ژێرخان بۆ بەرەنگاربوونەوەی [[گۆڕانی کەشوھەوا]] و بەرزبوونەوەی ئاستی دەریاکان، لە نێویاندا ١٥&nbsp;ملیار دۆلار لە تەمویلی فیدراڵی کە تا ساڵی ٢٠٢٢ وەرگیراون بۆ ئەو ھەوڵانەی خۆڕاگری.<ref name=ClimateResiliency2/><ref>[https://comptroller.nyc.gov/reports/ten-years-after-sandy/ ''Ten Years After Sandy; Barriers to Resilience''], [[New York City Comptroller]] [[Brad Lander]], October 13, 2022. Accessed January 15, 2024. "لە کۆی ئەو ١٥&nbsp;ملیار دۆلارە باجە فیدراڵییانەی کە بۆ چاکبوونەوە و خۆڕاگری ساندی تەرخان کرابوون، شارەکە ١١&nbsp;ملیار دۆلاری خەرج کردووە، یان ٧٣٪، تا حوزەیرانی ٢٠٢٢."</ref> لە ئازاری ٢٠٢٠دا، یەکەمین حاڵەتی [[پەتای کۆڤید-١٩ لە شاری نیویۆرک|کۆڤید-١٩ لە شارەکەدا]] پشتڕاست کرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=West |یەکەم=Melanie Grayce |ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠٢٠ |سەردێڕ=First Case of Coronavirus Confirmed in New York State |زمان=en-US |ئیش=[[The Wall Street Journal]] |ناونیشان=https://www.wsj.com/articles/first-case-of-coronavirus-confirmed-in-new-york-state-11583111692 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تەممووزی ٢٠٢٠ |issn=0099-9660}}</ref> بەھۆی چڕیی دانیشتووانەکەی و بەرکەوتنی زۆری بە گەشتیارە جیھانییەکان، شارەکە بەخێرایی جێگەی [[وھان]]ی چین گرتەوە وەک چەقی جیھانیی [[پەتای کۆڤید-١٩|پەتاکە]] لە قۆناغە سەرەتایییەکانیدا، کە ئەمەش فشارێکی زۆری خستە سەر ژێرخانی چاودێری تەندروستی شارەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ڕێکەوت=ئابی ٢٠٢٢ |سەردێڕ=When New York City was the COVID-19 pandemic epicenter: The impact on trauma care |journal=[[The Journal of Trauma and Acute Care Surgery]] |pmc=٩٣٢٢٨٩٣|وتەگێڕانەوە=لە سەرەتای بەھاری ٢٠٢٠دا، شاری نیویۆرک (NYC) بەخێرایی بووە یەکەمین چەقی پەتای کۆڤید-١٩ لە ئەمریکادا. |دوایین١=Liveris |یەکەم١=A. |دوایین٢=Stone Jr |یەکەم٢=M. E. |دوایین٣=Markel |یەکەم٣=H. |دوایین٤=Agriantonis |یەکەم٤=G. |دوایین٥=Bukur |یەکەم٥=M. |دوایین٦=Melton |یەکەم٦=S. |دوایین٧=Roudnitsky |یەکەم٧=V. |دوایین٨=Chao |یەکەم٨=E. |دوایین٩=Reddy |یەکەم٩=S. H. |دوایین١٠=Teperman |یەکەم١٠=S. H. |دوایین١١=Meltzer |یەکەم١١=J. A. |بەرگ=٩٣|issue=2 |پەڕەکان=٢٤٧–٢٥٥|doi=10.1097/TA.0000000000003460 |pmid=٣٥٨٨١٠٣٥}}</ref><ref>Robinson, David. [https://www.lohud.com/story/news/coronavirus/2020/03/27/how-new-york-city-became-coronavirus-pandemic-epicenter-what-know/2924735001/ "COVID-19: How New York City became epicenter of coronavirus pandemic, what that means"], ''[[The Journal News]]'', March 27, 2020. Accessed January 13, 2024. "بەرزبوونەوەی شاری نیویۆرک لەم مانگەدا بۆ ئەوەی ببێتە چەقی نوێی پەتای کۆرۆناڤایرۆس لێکەوتەی زۆر فراوانی ھەیە بۆ کۆمەڵگەکانی سەرتاسەری ویلایەتەکە. ئەوەی زۆر بەپەلەیە ئەوەیە کە، ئەم ڤایرۆسە خێرا بڵاوبووەوەیە کە لە وھانی چین سەریھەڵداوە، ھەڕەشە لەوە دەکات کە تەواوی سیستەمی پزیشکیی ویلایەتی نیویۆرک دابپۆشێت، کە ئەمەش پاڵنەرێکە بۆ ھەوڵێکی گەورە بۆ دابینکردنی ھەزاران جێگەی نوێی نەخۆشخانەکان بۆ چارەسەرکردنی نیویۆرکییە تووشبووەکان. سەرباری ئەوە، بڵاوبوونەوەکە، کە تا ڕۆژی ھەینی گەیشتە زیاتر لە ٤٤,٦٠٠ حاڵەتی پشتڕاستکراوە لە سەرتاسەری ویلایەتەکەدا، لە نێویاندا ٢٣,٠٠٠ لە شاری نیویۆرک بەتەنھا، ھەروەھا ئابووری تەواوی ویلایەتەکە وێران دەکات و خەزێنەکانی حکومەت لە ھەموو ئاستەکاندا خاڵی دەکاتەوە... بۆچی چڕیی شاری نیویۆرک، گەشتیارییەکەی وایکرد کە ئامادە بێت بۆ گیرۆدەبوون بە کۆرۆناڤایرۆس"</ref> تا ئازاری ٢٠٢٣، شاری نیویۆرک زیاتر لە ٨٠,٠٠٠ حاڵەتی گیانلەدەستدانی بەھۆی لێکەوتەکانی پەیوەندیدار بە کۆڤید-١٩ تۆمارکردووە.<ref>[https://www.nytimes.com/interactive/2021/us/new-york-covid-cases.html "Tracking Coronavirus in New York: Latest Map and Case Count"], ''[[The New York Times]]'', March 23, 2023. Accessed January 13, 2024. "لە سەرەتای سەرهەڵدانی پەتاکەوە، کۆی گشتی ٦,٨٠٥,٢٧١ حاڵەت تۆمارکراون. لایەنی کەم ١ لە ھەر ٢٤٣ دانیشتووێک بەھۆی کۆرۆناڤایرۆسەوە گیانیان لەدەستداوە، کە دەکاتە کۆی گشتی ٨٠,١٠٩ حاڵەتی گیانلەدەستدان."</ref> لێرەدا تەواوی دەقەکە بێ کورتکردنەوە و بێ دەستکاریکردنی قاڵب و کۆدەکان وەرگێڕدراوەتە سەر زمانی کوردی (سۆرانی): == جوگرافیا == [[File:Core_of_New_York_City_by_Sentinel-2.jpg|alt=|thumb|دیمەنێکی ئاسمانی [[ناوچەی گەورەشاری نیویۆرک|ناوچەی میترۆپۆلیتانی نیویۆرک سیتی]] کە مانھاتن لە ناوەڕاستیدایە]] نیویۆرک سیتی دەکەوێتە باکووری ڕۆژھەڵاتی ویلایەتە یەکگرتووەکان، لە باشووری ڕۆژھەڵاتی ویلایەتی نیویۆرک، نزیکەی لە نیوەی ڕێگای نێوان واشینگتن دی سی و [[بۆستن]]. ھەڵکەوتەکەی لەسەر دەمی [[ڕووباری ھادسۆن]]، کە دەڕژێتە ناو بەندەرێکی پارێزراوی سروشتی و پاشان بۆ ناو زەریای ئەتڵەسی، یارمەتیدەر بووە بۆ ئەوەی شارەکە ببێتە بەندەرێکی بازرگانیی گرنگ. زۆربەی شارەکە لەسەر سێ دوورگەی [[لۆنگ ئایلەند]]، [[مانھاتن]]، و [[ستەیتن ئایلەند]] دروستکراوە. لە سەردەمی [[سەردەمی سەھۆڵبەندانی ویسکۆنسن|سەھۆڵبەندانی ویسکۆنسندا]]، لە ٧٥,٠٠٠ بۆ ١١,٠٠٠ ساڵ پێش ئێستا، ناوچەی نیویۆرک سیتی دەکەوتە قەراغی [[پەڕەی سەھۆڵی|پەڕەیەکی سەھۆڵیی]] گەورەوە.<ref name="JacksonKeller2010a">{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم١=Kenneth T. |دوایین١=Jackson |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=lI5ERUmHf3YC&pg=PT2384 |سەردێڕ=The Encyclopedia of New York City: Second Edition |یەکەم٢=Lisa |دوایین٢=Keller |یەکەم٣=Nancy |دوایین٣=Flood |بڵاوکەرەوە=[[Yale University Press]] |ساڵ=٢٠١٠|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٠٠-١٨٢٥٧-٦|پەڕە=٢٣٨٤}}</ref> جووڵەی وێرانکەری بەرەوپێشچوونی سەھۆڵەکە (و پاشەکشێی دواتری) بەشدار بوو لە جیاکردنەوەی ئەوەی کە ئێستا لۆنگ ئایلەند و ستەیتن ئایلەندە. ئەو کردارە [[بەردی بنچینە|بەردی بنچینەی]] لە قووڵایییەکی تا ڕادەیەک کەمدا بەجێھێشت، کە [[بنیاتنان (ئەندازیاری)|بنیاتنانێکی]] بەھێزی بۆ زۆربەی ھەوربڕەکانی مانھاتن دابین کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Remnants of an Ice Age, The Wisconsin Ice Sheet Continues Its Journey |ناونیشان=http://www.nycgovparks.org/about/history/geology |ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئابی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=[[New York City Department of Parks and Recreation]]}}</ref> ڕووباری ھادسۆن بەناو دۆڵی ھادسۆندا دەڕژێتە ناو [[کەنداوی نیویۆرک]]. لە نێوان نیویۆرک سیتی و [[ترۆی، نیویۆرک|ترۆی لە نیویۆرک]]، ڕووبارەکە [[ئێستواری]] (دەمی ڕووبار)ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Hudson River Estuary |ناونیشان=http://life.bio.sunysb.edu/marinebio/fc.1.estuaries.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠١١|وێبگە=Life.bio.sunysb.edu |بڵاوکەرەوە=[[Stony Brook University]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170604154033/http://life.bio.sunysb.edu/marinebio/fc.1.estuaries.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ڕووباری ھادسۆن شارەکە لە نیوجێرزی جیا دەکاتەوە. ڕووباری ڕۆژھەڵات (East River) —کە [[گەروویەکی مەد و جەزر|گەروویەکی کێشکردنی ئاوە]]— لە [[لۆنگ ئایلەند ساوند]]ەوە دەڕژێت و دە بڕۆنکس و مانھاتن لە لۆنگ ئایلەند جیا دەکاتەوە. [[ڕووباری ھارلم]]، کە گەروویەکی دیکەی کێشکردنی ئاوە لە نێوان ڕووباری ڕۆژھەڵات و ڕووباری ھادسۆن، زۆربەی مانھاتن لە دە بڕۆنکس جیا دەکاتەوە. [[ڕووباری بڕۆنکس]]، کە بەناو دە بڕۆنکس و [[کاونتیی وێستچێستەر]]دا دەڕژێت، تاکە ڕووباری تەواو [[ئاوی شیرین|ئاوی شیرینە]] لە شارەکەدا.<ref name="nytimes">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Berger |یەکەم=Joseph |ڕێکەوت=١٩ی تەممووزی ٢٠١٠|سەردێڕ=Reclaimed Jewel Whose Attraction Can Be Perilous |ئیش=[[The New York Times]] |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2010/07/20/nyregion/20river.html |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠١٠}}</ref> زەویی شارەکە بە شێوەیەکی بەرچاو بە دەستێوەردانی مرۆڤ گۆڕدراوە، بە [[دروستکردنەوەی زەوی]] (وشککردنەوەی ئاو)ی بەرچاو بەدرێژایی [[کەناراوەکان|کەناراوەکان]] لە سەردەمی کۆلۆنیالیزمی ھۆڵەندییەوە؛ وشککردنەوەی زەوی بەتایبەتی لە خوارووی مانھاتن بەرچاوە، لەگەڵ پەرەپێدانەکانی وەک [[باتەری پارک سیتی]] لە ١٩٧٠ەکان و ١٩٨٠ەکاندا.<ref name="gillespie-p71">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gillespie |یەکەم=Angus K. |ناونیشان=https://archive.org/details/twintowerslifeof00gill |سەردێڕ=Twin Towers: The Life of New York City's World Trade Center |بڵاوکەرەوە=[[Rutgers University Press]] |ساڵ=١٩٩٩|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٨٣٨-٩٧٨٥-١|پەڕە=[https://archive.org/details/twintowerslifeof٠٠gill/page/٧١ ٧١]|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}</ref> ھەندێک لە بەرز و نزمییە سروشتییەکانی تۆپۆگرافیا یەکسان کراون، بەتایبەتی لە مانھاتن.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lopate |یەکەم=Phillip |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=QR69izwr9dcC |سەردێڕ=Waterfront: A Walk Around Manhattan |بڵاوکەرەوە=Anchor Press |ساڵ=٢٠٠٥|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٨٥-٤٩٧١٤-٥}}</ref> ڕووبەری گشتی شارەکە {{convert|468.484|sqmi}}یە. {{cvt|302.643|sqmi}} لە شارەکە وشکانییە و {{cvt|165.841|sqmi}}ی ئاوە.<ref name="CensusGazetteer">[http://www2.census.gov/geo/docs/maps-data/data/gazetteer/2010_place_list_36.txt New York State Gazetteer from 2010 United States Census], [[United States Census Bureau]]. Retrieved February 9, 2017.</ref><ref name="NYT Land Estimate">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Roberts |یەکەم=Sam |ڕێکەوت=٢٢ی ئایاری ٢٠٠٨|سەردێڕ=It's Still a Big City, Just Not Quite So Big |ئیش=[[The New York Times]] |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2008/05/22/nyregion/22shrink.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئایاری ٢٠٠٨}}</ref> بەرزترین خاڵی شارەکە [[تۆدت ھیڵ]]ە لە ستەیتن ئایلەند، کە بە بەرزی {{convert|409.8|ft}} [[ئاستی ڕووی دەریا|لە سەرووی ئاستی دەریاوە]]، بەرزترین خاڵە لە کەناراوەکانی ڕۆژھەڵات لە باشووری ویلایەتی [[مەین]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lundrigan |یەکەم=Margaret |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=-p4lHNbJfE8C |سەردێڕ=Staten Island: Isle of the Bay |بڵاوکەرەوە=[[Arcadia Publishing]] |ساڵ=٢٠٠٤|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٣٨٥-٢٤٤٣-٦|پەڕە=١٠}}</ref> لوتکەی گردەکە بەزۆری بە [[دارستان|دارستان]] داپۆشراوە وەک بەشێک لە پڕۆژەی [[پشتێنەی سەوزی ستەیتن ئایلەند]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Howard |یەکەم=David |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ZfCcxk4OcwkC |سەردێڕ=Outside Magazine's Urban Adventure New York City |بڵاوکەرەوە=[[W.W. Norton & Company]] |ساڵ=٢٠٠٢|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٩٣-٣٢٢١٢-٥|پەڕە=٣٥}}</ref> === ناوچەکان === [[File:5_Boroughs_Labels_New_York_City_Map.svg|alt=نەخشەیەک کە پێنج ناوچەکە بە ڕەنگی جیاواز پیشان دەدات.|thumb|{{legend|#4DAF4A|١. [[مانھاتن]] (کاونتی نیویۆرک)}}{{legend|#FFFF33|٢. [[بروکلین]] (کاونتی کینگز)}}{{legend|#FF7F00|٣. [[کوینز]] (کاونتی کوینز)}}{{legend|#E41A1C|٤. [[دە بڕۆنکس]] (کاونتی بڕۆنکس)}}{{legend|#984EA3|٥. [[ستەیتن ئایلەند]] (کاونتی ڕیچمۆند)}}]] {{nowrap|نیویۆرک سیتی}} ھەندێک جار بە کۆکراوەیی بە ''پێنج ناوچەکە'' (Five Boroughs) ناودەبرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=The Five Boroughs of the City of New York: A Brief Historical Description |ناونیشان=http://www.thehistorybox.com/ny_city/nycity_5_boros_historical_descrip__article00598.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171007144725/http://www.thehistorybox.com/ny_city/nycity_5_boros_historical_descrip__article00598.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |بڵاوکەرەوە=The History Box |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تەممووزی ٢٠٢٠}}</ref> ھەر ناوچەیەک ھاوسنوورە لەگەڵ [[دابەشکارییە کارگێڕییەکانی نیویۆرک (ویلایەت)#کاونتی|کاونتییەکی]] پەیوەندیداری ویلایەتی نیویۆرک، ئەمەش وایکردووە نیویۆرک سیتی ببێتە یەکێک لەو [[پێڕستی شارەوانییەکانی ئەمریکا لە چەند کاونتییەکدا|شارەوانییانەی ئەمریکا کە دەکەونە چەند کاونتییەکەوە]]. [[مانھاتن]] (کاونتی نیویۆرک) بچووکترین ناوچەیە لە ڕووی جوگرافییەوە و چڕترین ناوچەی دانیشتووانە. ماڵی سەنتڕاڵ پارک و زۆربەی ھەوربڕەکانی شارەکەیە، و ھەندێک جار لەسەر ئاستی ناوخۆیی بە ''شارەکە'' (The City) دەناسرێت.<ref name="ManhattanTheCity">{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم=Jen |دوایین=Carlson |ڕێکەوت=٢١ی ئایاری ٢٠١٢|سەردێڕ=Do You Refer To Manhattan As "The City"? |ناونیشان=http://gothamist.com/2012/05/21/do_you_refer_to_manhattan_as_the_ci.php |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161025130428/http://gothamist.com/2012/05/21/do_you_refer_to_manhattan_as_the_ci.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=[[Gothamist]]}}</ref> چڕیی دانیشتووانی مانھاتن کە {{Convert|70450.8|PD/sqmi}} بوو لە ساڵی ٢٠٢٢دا دەیکاتە [[ئامارەکانی کاونتییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان#چڕیی دانیشتووان|بەرزترین لە ھەر کاونتییەکی ویلایەتە یەکگرتووەکاندا]] و [[پێڕستی شارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان بەپێی چڕیی دانیشتووان#ناوچەکانی نیویۆرک سیتی|بەرزترە لە چڕیی ھەر شارێکی تاکی ئەمریکی]].<ref name=CensusDensity2022/> مانھاتن ناوەندی کولتووری، کارگێڕی، و [[ناوەندی دارایی|دارایی]] نیویۆرک سیتییە و بارەگای زۆرێک لە [[کۆمپانیای فرەنەتەوەیی|کۆمپانیا فرەنەتەوەیییەکان]]، [[بارەگای نەتەوە یەکگرتووەکان]]، وۆڵ ستریت، و چەندین زانکۆی گرنگ لەخۆدەگرێت. ئەم ناوچەیە زۆرجار وەک ناوەندی دارایی و کولتووریی جیھان وەسف دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=Barry, Dan |ڕێکەوت=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠١|سەردێڕ=A Nation challenged: in New York; New York Carries On, but Test of Its Grit Has Just Begun |ئیش=[[The New York Times]] |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2001/10/11/nyregion/nation-challenged-new-york-new-york-carries-but-test-its-grit-has-just-begun.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠١٦|وتەگێڕانەوە=A roaring void has been created in the financial center of the world.}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=Sorrentino, Christopher |ڕێکەوت=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|سەردێڕ=When He Was Seventeen |ئیش=[[The New York Times]] |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2007/09/16/nyregion/thecity/16toug.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠١٦|وتەگێڕانەوە=In 1980 there were still the remains of the various downtown revolutions that had reinvigorated New York's music and art scenes and kept Manhattan in the position it had occupied since the 1940s as the cultural center of the world.}}</ref> [[بروکلین]] (کاونتی کینگز)، لە لوتکەی ڕۆژاوای [[لۆنگ ئایلەند]]، پڕدانیشتووترین ناوچەی شارەکەیە. بروکلین بە فرەچەشنیی کولتووری، کۆمەڵایەتی، و نەتەوەیی، دیمەنی سەربەخۆی مۆسیقا و ھونەر، [[پێڕستی گەڕەکەکانی بروکلین|گەڕەکە جیاوازەکان]]، و میراتێکی تەلارسازیی تایبەتمەند ناسراوە. [[داونتاون بروکلین]] گەورەترین گەڕەکی ناوەندییە لە ناوچەکانی دەرەوەی مانھاتن. ناوچەکە کەنار دەریایەکی درێژی ھەیە لەوانەش [[کۆنی ئایلەند]]، کە لە ١٨٧٠ەکاندا وەک یەکێک لە سەرەتاییترین گۆڕەپانەکانی کاتبەسەربردن لە ئەمریکادا دامەزرا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Immerso |یەکەم=Michael |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=i4POVzmwY9cC |سەردێڕ=Coney Island: The People's Playground |بڵاوکەرەوە=[[Rutgers University Press]] |ساڵ=٢٠٠٢|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٣٥-٣١٣٨-٠|پەڕە=٣}}</ref> [[پارکی دەریایی (پارکی بروکلین)|پارکی دەریایی]] و [[پرۆسپێکت پارک (بروکلین)|پرۆسپێکت پارک]] دوو گەورەترین پارکی بروکلینن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Hughes |یەکەم=C.J. |ڕێکەوت=١٧ی ئابی ٢٠١٦|سەردێڕ=Marine Park, Brooklyn: Block Parties, Bocce and Salt Air |وێبگە=[[The New York Times]] |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2016/08/21/realestate/marine-park-brooklyn-block-parties-bocce-and-salt-air.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|وتەگێڕانەوە=The neighborhood of Marine Park, a compact enclave in southeast Brooklyn, has a major claim to fame. It sits next to the borough's largest park, Marine Park}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٠ەوە، بروکلین پەرەی سەندووە بۆ ناوەندێکی گەشەسەندووی [[کارساز|کارسازی]] و [[تەکنۆلۆژیای بەرز|تەکنۆلۆژیای بەرزی]] [[کۆمپانیای تازەدامەزراو|کۆمپانیاکانی ستارت‌ئەپ]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=19 Reasons Why Brooklyn Is New York's New Startup Hotspot |ناونیشان=https://www.cbinsights.com/blog/brooklyn-hot-startup-list-investments/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=CB Insights}}</ref><ref name="BrooklynDesignHub">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم=Vanessa |دوایین=Friedman |ڕێکەوت=٣٠ی نیسانی ٢٠١٦|سەردێڕ=Brooklyn's Wearable Revolution |newspaper=[[The New York Times]] |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2016/05/01/fashion/brooklyn-wearables-revolution.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠١٧}}</ref> و ھونەری [[پۆست‌مۆدێرنیزم|پۆست‌مۆدێرن]] و دیزاین.<ref name="BrooklynDesignHub" /><ref name="BrooklynArt1">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم=Alexandria |دوایین=Symonds |ڕێکەوت=٢٩ی نیسانی ٢٠١٦|سەردێڕ=One Celebrated Brooklyn Artist's Futuristic New Practice |newspaper=[[The New York Times]] |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2016/04/29/t-magazine/art/dustin-yellin-vr-google-tilt-brush-art.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠١٧}}</ref> بروکلین ھەروەھا ماڵی [[فۆرت ھامیلتۆن]]ە، تاکە بنکەی سەربازیی چالاکی [[ھێزە چەکدارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان|سەربازی ئەمریکی]] لە ناو نیویۆرک سیتی،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Military Bases in the Continental United States |ناونیشان=http://www.nps.gov/nagpra/documents/BASES.PDF |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110902235300/http://www.nps.gov/nagpra/documents/BASES.PDF |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئەیلوولی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=[[Nps.gov]] |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بێجگە لە ئۆپەراسیۆنەکانی [[پاسەوانی کەناراوی ویلایەتە یەکگرتووەکان|پاسەوانی کەناراوی]]. دامەزراوەکە لە ساڵی ١٨٢٥ لە شوێنی [[پاتری تۆپخانە|پاترییەکی تۆپخانە]] کە لە کاتی [[شۆڕشی ئەمریکا]]دا بەکاردەھێنرا دروستکرا، و یەکێکە لەو قەڵا سەربازییانەی کە درێژترین ماوەیە خزمەت دەکات لە ئەمریکا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=lI5ERUmHf3YC&q=encyclopedia+of+new+york |سەردێڕ=The History of New York City |edition=2nd |بڵاوکەرەوە=[[Yale University Press]] |ساڵ=٢٠١٠|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٠٠-١١٤٦٥-٢|editor1-last=Jackson |editor1-first=Kenneth T. |پەڕە=٣٠}}</ref> [[کوینز]] (کاونتی کوینز)، لەسەر لۆنگ ئایلەند لە باکوور و ڕۆژھەڵاتی [[بروکلین]]، لە ڕووی جوگرافییەوە گەورەترین ناوچەیە، ھەروەھا [[فرەچەشنیی نەتەوەیی|فرەنەتەوەترین]] کاونتییە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان،<ref name="queensdiverse">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=O'Donnell |یەکەم=Michelle |ڕێکەوت=٤ی تەممووزی ٢٠٠٦|سەردێڕ=In Queens, It's the Glorious 4th, and 6th, and 16th, and 25th&nbsp;... |ئیش=[[The New York Times]] |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2006/07/04/nyregion/04fourth.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تەممووزی ٢٠١٤}}</ref> و فرەنەتەوەترین ناوچەی شارنشینە لە جیھاندا.<ref name="QueensMostDiverseWorld1">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم١=Christine |دوایین١=Kim |سەردێڕ=Queens, New York, Sightseeing |newspaper=[[USA Today]] |ناونیشان=http://traveltips.usatoday.com/queens-new-york-sightseeing-107156.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئازاری ٢٠١٦}}</ref><ref name="QueensMostDiverseWorld2">{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم=Andrew |دوایین=Weber |ڕێکەوت=٣٠ی نیسانی ٢٠١٣|سەردێڕ=Queens |ناونیشان=http://www.newyork.com/articles/neighborhoods/queens-72876/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150513065643/http://www.newyork.com/articles/neighborhoods/queens-72876/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئایاری ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئازاری ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=NewYork.com}}</ref> کوینز شوێنی یاریگای [[سیتی فیڵد]]ە، کە ماڵی تیمی بەیسبۆڵی [[نیویۆرک مێتس]]ە، و ساڵانە میوانداریی [[جامی کراوەی ئەمریکا (تێنس)|پاڵەوانێتی تێنسی جامی کراوەی ئەمریکا]] دەکات لە [[ناوەندی نەتەوەییی تێنسی USTA Billie Jean King]] لە [[پارکی فلۆشینگ مێدۆز–کۆرۆنا]]، لەگەڵ پلان بۆ دروستکردنی [[ئیتیحاد پارک]]، کە یاریگایەکی تایبەت بە تۆپی پێیە بۆ تیمی [[نیویۆرک سیتی ئێف سی]].<ref>[https://abc7ny.com/metropolitan-park-casino-nyc-new-york-mets/14021998/ "Mets owner Steve Cohen proposes $8 billion casino complex at Citi Field"], [[WABC-TV]], November 7, 2023. Accessed January 15, 2024. "The property surrounding Citi Field is home to Flushing Corona Park, the US Open Tennis Center, and a planned soccer stadium for New York City FC."</ref> جگە لەوەش، دوو لەو سێ فڕۆکەخانەیەی کە قەرەباڵغترینن لە خزمەتکردنی ناوچەی میترۆپۆلیتانی نیویۆرک، [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی جۆن ئێف کێنەدی]] و [[فڕۆکەخانەی لاگواردیا]]، لە کوینزن.<ref>Rizzo, Cailey. [https://www.travelandleisure.com/airlines-airports/new-york-city-airports "What to Know About NYC Airports Before Your Next Trip; New York City has three major airports, so which should you choose? Here's everything you need to know before booking your flight."], ''[[Travel and Leisure]]'', January 10, 2024. Accessed January 15, 2024. "NYC's main airport, John F. Kennedy International, is in Queens. It's the largest and busiest of the three major airports serving the city, seeing more than 55 million passengers per year... LaGuardia is the smallest of the NYC area's three major airports, but it has been called the most efficient in the world. It's located in Queens, about 10 miles north of JFK, and is most accessible from Queens, Manhattan's Upper East Side, the Bronx, and northern Brooklyn."</ref> [[دە بڕۆنکس]] (کاونتی بڕۆنکس) ھەم باکوورترین ناوچەی نیویۆرک سیتییە و ھەم تاکە ناوچەیە کە زۆربەی دەکەوێتە سەر [[خاکی سەرەکی ئەمریکا|خاکی سەرەکیی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. ئەوە شوێنی [[یاریگای یانکی]]یە، کە یاریگای بەیسبۆڵی تیمی [[نیویۆرک یانکیز]]ە، و ماڵی گەورەترین کۆمەڵگەی [[ھەرەوەزی خانووبەرە|خانووبەرەی ھەرەوەزییە]] لە ویلایەتە یەکگرتووەکان، [[کۆئۆپ سیتی، بڕۆنکس|کۆ-ئۆپ سیتی]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Frazier |یەکەم=Ian |ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٠٦|سەردێڕ=Utopia, the Bronx |magazine=[[The New Yorker]] |ناونیشان=https://www.newyorker.com/archive/2006/06/26/060626fa_fact_frazier |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئەیلوولی ٢٠٠٨}}</ref> ئەوە ماڵی [[باخچەی ئاژەڵانی بڕۆنکس]]ە، کە گەورەترین باخچەی ئاژەڵانی میترۆپۆلیتانە لە جیھاندا،<ref name="BronxZoo">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Animals & Exhibits |ناونیشان=http://www.bronxzoo.com/animals-and-exhibits.aspx |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150114073313/http://bronxzoo.com/animals-and-exhibits.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئازاری ٢٠١٦|ئیش=[[Bronx Zoo]] |بڵاوکەرەوە=[[Wildlife Conservation Society]]}}</ref> و ڕووبەرەکەی {{convert|265|acre|km2}} دەگرێتەوە و زیاتر لە ٦,٠٠٠ ئاژەڵ لەخۆدەگرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ward |یەکەم=Candace |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=FuWKuHbWnvIC |سەردێڕ=New York City Museum Guide |بڵاوکەرەوە=[[Dover Publications]] |ساڵ=٢٠٠٠|ژپنک=٩٧٨-٠-٤٨٦-٤١٠٠٠-٥|پەڕە=٧٢}}</ref> دە بڕۆنکس شوێنی لەدایکبوونی [[مۆسیقای ھیپ ھۆپ]] و [[کولتووری ھیپ ھۆپ|کولتوورە]] پەیوەندیدارەکەیەتی.<ref name="Toop-1992">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Toop |یەکەم=David |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=9KuRQgAACAAJ |سەردێڕ=Rap Attack 2: African Rap to Global Hip Hop |بڵاوکەرەوە=[[Serpent's Tail]] |ساڵ=١٩٩٢|ژپنک=٩٧٨-١-٨٥٢٤٢-٢٤٣-١}}</ref> [[پارکی کەنداوی پێلھام]] گەورەترین پارکە لە نیویۆرک سیتی، بە ڕووبەری {{convert|2772|acre|ha}}.<ref name="nyt20130601">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=Foderaro, Lisa W. |ڕێکەوت=٣١ی ئایاری ٢٠١٣|سەردێڕ=How Big Is That Park? City Now Has the Answer |newspaper=[[The New York Times]] |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2013/06/01/nyregion/surveying-effort-alters-sizes-of-some-new-york-parks.html |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئایاری ٢٠١٣}}</ref> [[ستەیتن ئایلەند]] (کاونتی ڕیچمۆند) شێوەی شارنشینی دەوروبەر (سبێرب)ی تێدا زاڵە بە بەراورد بە پێنج ناوچەکەی تر. لە ڕێگەی [[پردی ڤێرازانو-نارۆز]]ەوە بە بروکلین دەبەسترێتەوە، و لە ڕێگەی [[بەلەمی ستەیتن ئایلەند]]ی بێبەرامبەرەوە بە مانھاتن دەبەسترێتەوە. ستەیتن ئایلەند بە "ناوچەی پارکەکان"<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Parks You Must Visit on Staten Island : NYC Parks |ناونیشان=https://www.nycgovparks.org/highlights/parks-you-must-visit-on-staten-island |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=www.nycgovparks.org}}</ref> و "سەوزترین ناوچە" ناسراوە بەھۆی ئەو ١٢,٣٠٠ دۆنم زەوییە پارێزراوانەی پارکەکان و زیاتر لە ١٧٠ پارکی تێدایە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Staten Island Parks - The Peopling of New York City |ناونیشان=https://eportfolios.macaulay.cuny.edu/seminars/bellamy10/articles/s/t/a/Staten_Island_Parks_55d6.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ |وێبگە=eportfolios.macaulay.cuny.edu }}{{بەستەری مردوو|url=https://eportfolios.macaulay.cuny.edu/seminars/bellamy10/articles/s/t/a/Staten_Island_Parks_55d6.html |date=تەممووزی ٢٠٢٦ }}</ref> لە ناوەڕاستی ستەیتن ئایلەند، [[پشتێنەی سەوزی ستەیتن ئایلەند]] بە نزیکەی {{cvt|2500|acres|km2}} درێژ دەبێتەوە، کە {{convert|28|mi|km}} لە ڕێڕەوی پیاسەکردن و یەکێک لە دوایین دارستانە دەستلێنەدراوەکانی شارەکە لەخۆدەگرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Staten Island Greenbelt |ناونیشان=http://www.nynjtc.org/park/staten-island-greenbelt |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|وێبگە=NYNJTC.org |بڵاوکەرەوە=[[New York–New Jersey Trail Conference]]}}</ref> پشتێنە سەوزەکە کە لە ساڵی ١٩٨٤ دیاریکرا بۆ پاراستنی زەوییە سروشتییەکانی دوورگەکە، حەوت پارکی شارەکە لەخۆدەگرێت. ھەروەھا سەنتەرەکانی ژینگەپارێزی بۆ مەبەستی پەروەردەیی و کاتبەسەربردن لەخۆدەگرێت.<ref name=":0" /> === ئاو و ھەوا === {{climate chart | نیویۆرک | 27.9 | 39.5 | 3.64 | 29.5 | 42.2 | 3.19 | 35.8 | 49.9 | 4.29 | 45.5 | 61.8 | 4.09 | 55.0 | 70.8 | 3.96 | 64.4 | 79.7 | 4.54 | 70.1 | 84.9 | 4.60 | 68.9 | 83.3 | 4.56 | 62.3 | 76.2 | 4.31 | 51.4 | 64.5 | 4.38 | 42.0 | 54.0 | 3.58 | 33.8 | 44.3 | 4.38 | units = imperial | float = right | clear = right | source = "New York City Weatherbox NOAA" }} لەژێر [[پۆلێنکردنی کەشوھەوای کۆپن]]، نیویۆرک سیتی خاوەنی [[ئاووھەوای ژێر-خولگەیی شێدار]]ە (''Cfa'') و باکوورترین شاری گەورەیە لە کیشوەری ئەمریکای باکوور کە ئەم پۆلێنەی ھەبێت. ناوچەکانی دەوروبەری شار (سەبەربەکان) لە باکوور و ڕۆژاوا دەکەونە ناوچەی گواستنەوەی نێوان ئاووھەوای ژێر-خولگەیی شێدار و [[ئاووھەوای کیشوەریی شێدار]] (''Dfa'').<ref name="Peel, M. C.; Finlayson, B. L.; McMahon, T. A">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Peel |یەکەم١=M.C. |دوایین٢=Finlayson |یەکەم٢=B.L. |دوایین٣=McMahon |یەکەم٣=T.A |سەردێڕ=World Map of Köppen-Geiger climate classification |ناونیشان=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/bb/Koppen_World_Map_%28retouched_version%29.png |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150113015116/http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/bb/Koppen_World_Map_%28retouched_version%29.png |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=[[The University of Melbourne]]}}</ref><ref name="newyorkpolonia.com">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=New York Polonia Polish Portal in New York |ناونیشان=http://www.newyorkpolonia.com/index.php?sitelg=en&p=localinfo |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=NewYorkPolonia.com |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئایاری ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130530180028/http://www.newyorkpolonia.com/index.php?sitelg=en&p=localinfo |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> شارەکە ساڵانە بە تێکڕا {{convert|49.5|in|sigfig=3}} دابارینی ھەیە، کە تا ڕادەیەک بە یەکسانی بەسەر ساڵەکەدا دابەشبووە. نیویۆرک بە تێکڕا [[کەشوھەوای نیویۆرک سیتی#دیاردەکانی تر|زیاتر لە ٢,٥٠٠ کاتژمێر تیشکی خۆری]] ھەیە ساڵانە.<ref name=NYCSunshine>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Average monthly hours of sunshine in New York City (NY) |ناونیشان=https://weather-and-climate.com/average-monthly-hours-Sunshine,New-York,United-States-of-America |بڵاوکەرەوە=World Weather & Climate Information |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وتەگێڕانەوە=On average, the total annual amount of sun is 2540 hours.}}</ref> زستانەکان سارد و شێدارن، و شێوازی با زاڵەکان کە [[بای دەریا]] بەرەو وشکانی دەھێنن کاریگەرییە مامناوەندەکانی [[زەریای ئەتڵەسی]] ھاوسەنگ دەکەن. زەریای ئەتڵەسی و بەربەستی بەشەکی لە ھەوای ساردتر بەھۆی [[چیاکانی ئەپالاچی]]یەوە وا دەکات شارەکە لە زستاندا گەرمتر بێت بە بەراورد بەو شارانەی ئەمریکای باکوور کە دەکەونە ناوەوەی وشکانی و لە ھەمان ھێڵی پانی یان خوارووتریشدان.<ref>[http://www.climateandweather.com/weather-in-new-york Weather in New York], Climate and Weather. Accessed December 31, 2023. "Sprawling across three islands at the mouth of the Hudson River in the north-eastern United States, New York City's climate benefits from the warm Gulf Stream of the Atlantic Ocean. This, coupled with the protection of the Appalachian Mountains inland, keeps the city warmer than other big American cities at similar latitudes."</ref> تێکڕای پلەی گەرمیی ڕۆژانە لە مانگی کانوونی دووەمدا، کە ساردترین مانگی ناوچەکەیە، {{convert|33.3|°F|1}}یە.<ref name="NOAA txt">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=New York, NY |ناونیشان=http://w2.weather.gov/climate/local_data.php?wfo=okx |بڵاوکەرەوە=United States [[National Weather Service]] |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئابی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210816095750/https://w2.weather.gov/climate/local_data.php?wfo=okx |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> پلەکانی گەرمی زۆرجار دادەبەزن بۆ خوار {{convert|10|°F|0}} چەند جارێک لە زستاندا،<ref name="NYC climate">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Climate of New York |ناونیشان=https://nysc.eas.cornell.edu/climate_of_ny.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080412104922/http://nysc.eas.cornell.edu/climate_of_ny.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی نیسانی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=[[Cornell University]]}}</ref> و دەشکرێت بگەنە {{convert|60|°F}} بۆ چەند ڕۆژێک تەنانەت لە ساردترین مانگی زستانیشدا. بەھار و پاییز پێشبینی نەکراون و دەکرێت لە فێنکەوە بۆ گەرم بگۆڕێن، ھەرچەندە بەزۆری مامناوەندن لەگەڵ شێی کەم. ھاوینەکان بەزۆری گەرم و شێدارن، لەگەڵ تێکڕای پلەی گەرمی ڕۆژانەی {{convert|77.5|°F|1}} لە مانگی تەممووزدا.<ref name="NOAA txt" /> پلەکانی گەرمیی شەوانە بە تێکڕا {{Convert|9.5|F-change}} پلە بەرزترن بۆ دانیشتووێکی ئاساییی شار بەھۆی کاریگەریی [[دوورگەی گەرمیی شاری]]یەوە، کە بەھۆی شەقامە قیرتاوکراوەکان و بینا بەرزەکانەوە دروست دەبێت.<ref>Maldonando, Samantha. [https://www.thecity.nyc/2023/07/26/heat-island-hot-map-temperature/ "How Much Hotter Is NYC's Heat Island Effect Making Your Neighborhood?"], [[The City (website)|The City]], July 26, 2023. Accessed December 30, 2023. "The city as a whole feels about 9.5 degrees hotter for the average New Yorker. That's thanks to the human-made surroundings that define the cityscape: tall buildings that limit air circulation, abundant asphalt and pavement, and the heat-generating things New Yorkers do fairly close to one another, like running appliances and driving."</ref> پلەکانی گەرمیی ڕۆژانە تێدەپەڕن لە {{convert|90|°F|0}} بە تێکڕا لە ١٧ ڕۆژدا لە ھەر ھاوینێکدا و لە ھەندێک ساڵدا دەگەنە سەرووی {{convert|100|°F|0}}، ھەرچەندە ئەمە ڕووداوێکی دەگمەنە و کۆتا جار لە ١٨ی تەممووزی ٢٠١٢دا تۆمارکراوە.<ref name = "New York City Weatherbox NOAA" >{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://w2.weather.gov/climate/xmacis.php?wfo=okx |سەردێڕ=NowData – NOAA Online Weather Data |بڵاوکەرەوە=[[National Oceanic and Atmospheric Administration]] |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئایاری ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150527215410/http://w2.weather.gov/climate/xmacis.php?wfo=okx |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="New York City Weatherbox NOAA txt">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210504224841/https://www.ncei.noaa.gov/access/services/data/v1?dataset=normals-monthly-1991-2020&startDate=0001-01-01&endDate=9996-12-31&stations=USW00094728&format=pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.ncei.noaa.gov/access/services/data/v1?dataset=normals-monthly-1991-2020&startDate=0001-01-01&endDate=9996-12-31&stations=USW00094728&format=pdf |بڵاوکەرەوە=[[National Oceanic and Atmospheric Administration]] |سەردێڕ=Summary of Monthly Normals 1991–2020 |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٢١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name = noaasun>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=New York Central Park, NY Climate Normals 1961–1990 |ناونیشان=ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_IV/US/GROUP2/00305801.TXT |بڵاوکەرەوە=[[National Oceanic and Atmospheric Administration]] |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170525073803/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_IV/US/GROUP2/00305801.TXT |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئایاری ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٠}}</ref><ref name="Weather Atlas NYC">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.weather-us.com/en/new-york-usa/new-york-climate |سەردێڕ=New York, New York, USA – Monthly weather forecast and Climate data |بڵاوکەرەوە=Weather Atlas |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211201112345/https://www.weather-us.com/en/new-york-usa/new-york-climate |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> پلەی گەرمیی {{convert|0|°F|0}} زۆر دەگمەنە، کۆتا جار لە ١٤ی شوباتی ٢٠١٦ تۆمارکراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.weather2000.com/NY_Cold.html |سەردێڕ=Days below 0&nbsp;°F in New York City |بڵاوکەرەوە=Weather 2000 |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220326153735/http://weather2000.com/NY_Cold.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> پلە گەرمییە ئەوپەڕییەکان لە نێوان {{convert|106|°F|0}} بووە، کە لە ٩ی تەممووزی ١٩٣٦ تۆمارکراوە، تا دەگاتە {{convert|−15|°F|0}} لە ٩ی شوباتی ١٩٣٤.<ref name="NOAA txt" /> ساردترین پلەی ساردیی با (wind chill) بە {{convert|−37|°F|0}} تۆمارکراوە لە ھەمان ئەو ڕۆژەی کە نزمترین پلەی گەرمیی مێژوویی تۆمارکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Pollak |یەکەم=Michael |ڕێکەوت=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|سەردێڕ=Determining New York City's Record Wind Chill |newspaper=[[The New York Times]] |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2014/01/12/nyregion/determining-new-york-citys-record-wind-chill.html |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١}}</ref> تێکڕای بەفربارینی زستانە لە نێوان ١٩٩١ و ٢٠٢٠دا {{convert|29.8|in|cm|0}} بووە. ئەمە بە شێوەیەکی بەرچاو لە ساڵێکەوە بۆ ساڵێکی تر دەگۆڕێت. نزمترین (ساردترین) بەرزترین پلەی گەرمیی ڕۆژانە {{convert|2|°F|0}} بووە لە ٣٠ی کانوونی یەکەمی ١٩١٧. بەرزترین (گەرمترین) نزمترین پلەی گەرمیی ڕۆژانە {{convert|87|°F|0}} بووە لە ٢ی تەممووزی ١٩٠٣.<ref name="New York City Weatherbox NOAA" /> تێکڕای پلەی گەرمیی ئاوی زەریای ئەتڵەسیی نزیک لە شارەکە لە نێوان {{convert|39.7|°F|1}} لە مانگی شوباتەوە بۆ {{convert|74.1|°F|1}} لە مانگی ئاب دەگۆڕێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=New York City Sea Temperature—United States—Sea Temperatures |ناونیشان=https://www.seatemperature.org/north-america/united-states/new-york-city.htm |وێبگە=World Sea Temperatures |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١}}</ref> ھێڵی کەناراوی ناوچەی میترۆپۆلیتانی نیویۆرک یەکێکە لەوانەی کە خێراترین [[گەرمبوونی جیھانی|گەرمبوونی]] کەناراوە شارییەکانی ئۆقیانووسی ھەیە لە جیھاندا.<ref name=NYCFastestWarmingUrbanShorelineWorld>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.theguardian.com/us-news/2021/sep/23/atlantic-ocean-warming-climate-change|سەردێڕ=US north-east faces rapid warming amid global climate crisis|نووسەر=Oliver Milman|بڵاوکەرەوە=The Guardian|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}</ref> [[گێژەڵووکە (زریان)|زریانەکان]] (Hurricanes) و [[زریانی خولگەیی|زریانە خولگەیییەکان]] لە ناوچەی نیویۆرک دەگمەنن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Dolnick |یەکەم=Sam |ڕێکەوت=٢٨ی ئابی ٢٠١١|سەردێڕ=Damage From Irene Largely Spares New York—Recovery Is Slower in New York Suburbs |newspaper=[[The New York Times]] |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2011/08/29/nyregion/wind-and-rain-from-hurricane-irene-lash-new-york.html?pagewanted=all |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١}}</ref> زریانی ساندی لە ئێوارەی ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢دا [[شەپۆلی زریان|شەپۆلێکی]] وێرانکەری ھێنایە نیویۆرک سیتی، کە بووە ھۆی ژێرئاوکەوتنی چەندین شەقام، تونێل، و ھێڵەکانی میترۆ لە خوارووی مانھاتن و ناوچەکانی تری شارەکە و پچڕانی کارەبا لە زۆر بەشی شارەکە و دەوروبەریدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|سەردێڕ=Superstorm Sandy blamed for at least 11 U.S. deaths as it slams East Coast |ناونیشان=http://news.blogs.cnn.com/2012/10/29/hurricane-sandy-strengthens-to-85-mph/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=[[CNN]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130120072118/http://news.blogs.cnn.com/2012/10/29/hurricane-sandy-strengthens-to-85-mph/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> زریانەکە و کاریگەرییە قووڵەکانی بوونە ھۆی ورووژاندنی گفتوگۆ سەبارەت بە دروستکردنی [[دیواری دەریایی]] و بەربەستە کەناراوییەکانی تر لە دەوری کەناراوەکانی شارەکە و ناوچە میترۆپۆلیتانەکە بۆ کەمکردنەوەی مەترسیی دەرئەنجامە وێرانکەرەکان لە ڕووداوێکی ھاوشێوە لە داھاتوودا.<ref name=ClimateResiliency2>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Eshelman |یەکەم=Robert S. |ڕێکەوت=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|سەردێڕ=Adaptation: Political support for a sea wall in New York Harbor begins to form |ناونیشان=http://www.eenews.net/public/climatewire/2012/11/15/1 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150702082031/http://www.eenews.net/stories/1059972561 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی تەممووزی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=[[Environment & Energy Publishing]], LLC |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> {{Weather box | name = New York City weatherbox | location = نیویۆرک ([[قەڵای بێلڤێدێر]]، [[سەنتڕاڵ پارک]]), نۆرمەڵەکانی ١٩٩١–٢٠٢٠,{{efn|تێکڕای مانگانەی بەرزترین و نزمترین (واتە چاوەڕوانکراوترین بەرزترین و نزمترین خوێندنەوەکانی پلەی گەرمی لە ھەر کاتێکی ساڵ یان مانگێکی دیاریکراودا) کە بەپێی داتای ئەو شوێنە لە ١٩٩١ تا ٢٠٢٠ ھەژمار کراوە}} ئەوپەڕییەکان ١٨٦٩–ئێستا{{efn|تێبینییە کەشوھەوایییە فەرمییەکان بۆ سەنتڕاڵ پارک لە ساڵی ١٨٦٩ تا ١٩١٩ لە ئارسیناڵ لە شەقامی پێنجەم و شەقامی ٦٤ ئەنجام دەدران، و لە ساڵی ١٩١٩ەوە لە قەڵای بێلڤێدێر ئەنجام دەدرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.nycgovparks.org/parks/centralpark/highlights/11956 |سەردێڕ=Belvedere Castle at NYC Parks |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی تەممووزی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140702010127/http://www.nycgovparks.org/parks/centralpark/highlights/11956 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>}} | single line = Y | Jan record high F = 72 | Feb record high F = 78 | Mar record high F = 86 | Apr record high F = 96 | May record high F = 99 | Jun record high F = 101 | Jul record high F = 106 | Aug record high F = 104 | Sep record high F = 102 | Oct record high F = 94 | Nov record high F = 84 | Dec record high F = 75 | year record high F = 106 <!-- To calculate avg record high, go to monthly summarized data, choose 1991-2020 as year range, max temp as variable, and daily maximum under summary, and values are obtained under "mean" -->| Jan avg record high F = 60.4 | Feb avg record high F = 60.7 | Mar avg record high F = 70.3 | Apr avg record high F = 82.9 | May avg record high F = 88.5 | Jun avg record high F = 92.1 | Jul avg record high F = 95.7 | Aug avg record high F = 93.4 | Sep avg record high F = 89.0 | Oct avg record high F = 79.7 | Nov avg record high F = 70.7 | Dec avg record high F = 62.9 | year avg record high F = 97.0 | Jan high F = 39.5 | Feb high F = 42.2 | Mar high F = 49.9 | Apr high F = 61.8 | May high F = 71.4 | Jun high F = 79.7 | Jul high F = 84.9 | Aug high F = 83.3 | Sep high F = 76.2 | Oct high F = 64.5 | Nov high F = 54.0 | Dec high F = 44.3 | year high F = 62.6 | Jan mean F = 33.7 | Feb mean F = 35.9 | Mar mean F = 42.8 | Apr mean F = 53.7 | May mean F = 63.2 | Jun mean F = 72.0 | Jul mean F = 77.5 | Aug mean F = 76.1 | Sep mean F = 69.2 | Oct mean F = 57.9 | Nov mean F = 48.0 | Dec mean F = 39.1 | year mean F = 55.8 | Jan low F = 27.9 | Feb low F = 29.5 | Mar low F = 35.8 | Apr low F = 45.5 | May low F = 55.0 | Jun low F = 64.4 | Jul low F = 70.1 | Aug low F = 68.9 | Sep low F = 62.3 | Oct low F = 51.4 | Nov low F = 42.0 | Dec low F = 33.8 | year low F = 48.9 <!-- To calculate avg record low, go to monthly summarized data, choose 1991-2020 as year range, min as variable, and daily minimum under summary, and values are obtained under "mean" -->| Jan avg record low F = 9.8 | Feb avg record low F = 12.7 | Mar avg record low F = 19.7 | Apr avg record low F = 32.8 | May avg record low F = 43.9 | Jun avg record low F = 52.7 | Jul avg record low F = 61.8 | Aug avg record low F = 60.3 | Sep avg record low F = 50.2 | Oct avg record low F = 38.4 | Nov avg record low F = 27.7 | Dec avg record low F = 18.0 | year avg record low F = 7.7 | Jan record low F = −6 | Feb record low F = −15 | Mar record low F = 3 | Apr record low F = 12 | May record low F = 32 | Jun record low F = 44 | Jul record low F = 52 | Aug record low F = 50 | Sep record low F = 39 | Oct record low F = 28 | Nov record low F = 5 | Dec record low F = −13 | year record low F = -15 | precipitation colour = green | Jan precipitation inch = 3.64 | Feb precipitation inch = 3.19 | Mar precipitation inch = 4.29 | Apr precipitation inch = 4.09 | May precipitation inch = 3.96 | Jun precipitation inch = 4.54 | Jul precipitation inch = 4.60 | Aug precipitation inch = 4.56 | Sep precipitation inch = 4.31 | Oct precipitation inch = 4.38 | Nov precipitation inch = 3.58 | Dec precipitation inch = 4.38 | year precipitation inch = 49.52 | Jan snow inch = 8.8 | Feb snow inch = 10.1 | Mar snow inch = 5.0 | Apr snow inch = 0.4 | May snow inch = 0.0 | Jun snow inch = 0.0 | Jul snow inch = 0.0 | Aug snow inch = 0.0 | Sep snow inch = 0.0 | Oct snow inch = 0.1 | Nov snow inch = 0.5 | Dec snow inch = 4.9 | year snow inch = 29.8 | unit precipitation days = 0.01 in | Jan precipitation days = 10.8 | Feb precipitation days = 10.0 | Mar precipitation days = 11.1 | Apr precipitation days = 11.4 | May precipitation days = 11.5 | Jun precipitation days = 11.2 | Jul precipitation days = 10.5 | Aug precipitation days = 10.0 | Sep precipitation days = 8.8 | Oct precipitation days = 9.5 | Nov precipitation days = 9.2 | Dec precipitation days = 11.4 | year precipitation days = 125.4 | unit snow days = 0.1 in | Jan snow days = 3.7 | Feb snow days = 3.2 | Mar snow days = 2.0 | Apr snow days = 0.2 | May snow days = 0.0 | Jun snow days = 0.0 | Jul snow days = 0.0 | Aug snow days = 0.0 | Sep snow days = 0.0 | Oct snow days = 0.0 | Nov snow days = 0.2 | Dec snow days = 2.1 | year snow days = 11.4 | humidity colour = green | Jan humidity = 61.5 | Feb humidity = 60.2 | Mar humidity = 58.5 | Apr humidity = 55.3 | May humidity = 62.7 | Jun humidity = 65.2 | Jul humidity = 64.2 | Aug humidity = 66.0 | Sep humidity = 67.8 | Oct humidity = 65.6 | Nov humidity = 64.6 | Dec humidity = 64.1 | year humidity = 63.0 | Jan sun = 162.7 | Feb sun = 163.1 | Mar sun = 212.5 | Apr sun = 225.6 | May sun = 256.6 | Jun sun = 257.3 | Jul sun = 268.2 | Aug sun = 268.2 | Sep sun = 219.3 | Oct sun = 211.2 | Nov sun = 151.0 | Dec sun = 139.0 | year sun = | Jan percentsun = 54 | Feb percentsun = 55 | Mar percentsun = 57 | Apr percentsun = 57 | May percentsun = 57 | Jun percentsun = 57 | Jul percentsun = 59 | Aug percentsun = 63 | Sep percentsun = 59 | Oct percentsun = 61 | Nov percentsun = 51 | Dec percentsun = 48 | year percentsun = 57 | Jan dew point C = −7.8 | Feb dew point C = −7.2 | Mar dew point C = −3.4 | Apr dew point C = 1.1 | May dew point C = 8.5 | Jun dew point C = 14.1 | Jul dew point C = 16.6 | Aug dew point C = 16.7 | Sep dew point C = 13.1 | Oct dew point C = 6.7 | Nov dew point C = 1.1 | Dec dew point C = −4.1 | year dew point C = 4.6 | Jan uv = 2 | Feb uv = 3 | Mar uv = 4 | Apr uv = 6 | May uv = 7 | Jun uv = 8 | Jul uv = 8 | Aug uv = 8 | Sep uv = 6 | Oct uv = 4 | Nov uv = 2 | Dec uv = 1 | source 1 = [[NOAA]] (شێی ڕێژەیی و تیشکی خۆر ١٩٦١–١٩٩٠; خاڵی شه‌ونم ١٩٦٥–١٩٨٤)<ref name = "New York City Weatherbox NOAA" /><ref name="New York City Weatherbox NOAA txt"/><ref name = noaasun/> }} === پارکەکان === [[File:Statue_of_Liberty,_NY.jpg|thumb|[[پەیکەری ئازادی]] لە [[دوورگەی لیبێرتی]] لە [[بەندەری نیویۆرک]]، ھێمایەکی جیھانیی ویلایەتە یەکگرتووەکان و [[شێوازی ئەمریکی|ئامانجەکانیەتی بۆ ئازادی، سەربەستی، و دەرفەت]]<ref name="Statue of Liberty UNESCO" />]] [[File:Central Park - The Pond (48377220157).jpg|thumb|[[گۆلاو و پەناگەی سروشتی ھالێت|گۆلاوەکە]] و [[میدتاون مانھاتن]] وەک ئەوەی لە پردی [[گاپستۆو]]ەوە لە [[سەنتڕاڵ پارک]] دەردەکەوێت]] شاری نیویۆرک خاوەنی سیستەمێکی پارکی ئاڵۆزە، کە زەوییە جۆراوجۆرەکان لەلایەن [[خزمەتگوزاری پارکە نەتەوەیییەکان]]، [[نووسینگەی پارکەکان، کاتبەسەربردن و پاراستنی مێژووییی ویلایەتی نیویۆرک]]، و [[وەزارەتی پارکەکان و کاتبەسەربردنی نیویۆرک سیتی]]یەوە بەڕێوەدەبرێن. لە ڕیزبەندیی ParkScoreی ساڵی ٢٠٢٣دا، [[تڕەست فۆر پبلیک لاند]] ڕایگەیاند کە سیستەمی پارکەکان لە نیویۆرک سیتی دەیەمین باشترین سیستەمی پارکەکان بووە لە نێوان پڕدانیشتووترین شارەکانی ئەمریکادا، بە ئاماژەدان بە ڕووبەری دۆنمی پارکەکانی شارەکە، وەبەرھێنان لە پارکەکاندا، و ئەوەی کە ٩٩٪ی دانیشتووان لە دووری {{Convert|1/2|mi}}ی پارکێکدان.<ref>[https://parkserve.tpl.org/downloads/pdfs/New%20York%20City_NY.pdf 2023 ParkScore Index New York, NY] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240115145230/https://parkserve.tpl.org/downloads/pdfs/New%20York%20City_NY.pdf |date=January 15, 2024 }}, [[Trust for Public Land]]. Accessed January 15, 2024.</ref> [[ناوچەی کاتبەسەربردنی نەتەوەیی گەیتوەی]] زیاتر لە {{convert|26000|acres|km2}} لەخۆدەگرێت، کە زۆربەی لە نیویۆرک سیتییە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Discover the truly wild side of New York's metropolitan area |ناونیشان=https://www.nps.gov/gate/index.htm |ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=[[nps.gov]]}}</ref> لە بروکلین و کوینز، پارکەکە زیاتر لە {{convert|9000|acre|km2}}ی [[زۆنگاوی سوێر]]، [[زۆنگاو|زۆنگاوەکان]]، دوورگەکان، و ئاو لەخۆدەگرێت، لەوانە زۆربەی [[کەنداوی جامایکا]] و [[پەناگەی ژیانی کێویی کەنداوی جامایکا]]. ھەروەھا لە کوینز، پارکەکە بەشێکی گرنگی [[نیمچەدوورگەی ڕۆکاواێی]] ڕۆژاوا لەخۆدەگرێت، بەتایبەتی [[جەیکەب ڕیس پارک]] و [[فۆرت تیلدن]].<ref>[https://www.nps.gov/gate/planyourvisit/map_jbu.htm Maps for Jamaica Bay Unit], [[Gateway National Recreation Area]]. Accessed January 15, 2024. "Within the Jamaica Bay Unit, there are several places to visit. Floyd Bennett Field, Jamaica Bay Wildlife Refuge, Canarsie Pier, Breezy Point, Fort Tilden, and Jacob Riis Park."</ref> لە ستەیتن ئایلەند، [[فۆرت وادزۆرس]] لەخۆدەگرێت، بە [[پاتریی ویید]]ی مێژوویی سەردەمی پێش شەڕی ناوخۆ و [[چوارگۆشەی فۆرت تۆمپکینس|فۆرت تۆمپکینس]]، ھەروەھا [[گرەیت کیڵس پارک]].<ref>[https://www.nps.gov/gate/planyourvisit/maps_siu.htm Maps for Staten Island Unit], [[Gateway National Recreation Area]]. Accessed January 15, 2024. "The Staten Island Unit is made of three different areas, Fort Wadsworth, Miller Field, and Great Kills Park."</ref> [[مۆنیۆمێنتی نەتەوەییی پەیکەری ئازادی]] و [[مۆزەخانەی کۆچبەرانی دوورگەی ئێلیس]] لەلایەن خزمەتگوزاریی پارکە نەتەوەیییەکانەوە بەڕێوەدەبرێن و لە ھەردوو نیویۆرک و نیوجێرزیدان. لە بەندەرەکەدا پەیوەست دەبن بە [[مۆنیۆمێنتی نەتەوەییی دوورگەی پارێزگاران]]ەوە. ئەو ناوچە مێژووییانەی لەژێر بەڕێوەبردنی فیدراڵیدان لەسەر دوورگەی مانھاتن بریتین لە [[مۆنیۆمێنتی نەتەوەییی ستۆنوۆڵ]]؛ [[مۆنیۆمێنتی نەتەوەییی کاستڵ کلینتۆن]]؛ یادی نەتەوەیی ھۆڵی فیدراڵی؛ [[پێگەی مێژوویی نەتەوەیی شوێنی لەدایکبوونی تیۆدۆر ڕۆزڤێڵت]]؛ [[یادی نەتەوەیی ژەنەڕاڵ گرانت]] (گۆڕی گرانت)؛ [[مۆنیۆمێنتی نەتەوەییی گۆڕستانی ئەفریقییەکان]]؛ و [[یادی نەتەوەیی ھامیلتۆن گرەینج]]. [[پێڕستی نیشانە مێژووییە نەتەوەیییەکان لە نیویۆرک سیتی|سەدان موڵک]] لەسەر [[تۆماری نەتەوەییی شوێنە مێژووییەکان]] یان وەک [[نیشانەی مێژوویی نەتەوەیی]] تۆمارکراون. حەوت پارکی ویلایەتی لە ناو نیویۆرک سیتی ھەن. ئەوان بریتین لە: [[پارێزراوی پارکی ویلایەتی کلەی پیت پۆندز]]، ناوچەیەکی سروشتی کە [[ڕێڕەوی ئەسپسواری|ڕێڕەوی ئەسپسواریی]] بەرفراوان لەخۆدەگرێت؛ [[پارکی ویلایەتی ڕیڤەربانک]]، کە دامەزراوەیەکی {{convert|28|acre|ha|adj=on}}یە؛<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=New York State Office of Parks, Recreation and Historic Preservation, New York City Region |ناونیشان=http://www.nysparks.state.ny.us/parks/93/details.aspx |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110215035615/http://www.nysparks.state.ny.us/parks/93/details.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی شوباتی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=[[New York State Office of Parks, Recreation and Historic Preservation|Nysparks.state.ny.us]]}}</ref> و [[پارکی ویلایەتی مارشا پی جۆنسۆن]]، کە پارکێکی ویلایەتییە لە بروکلین و مانھاتن و ھاوسنوورە لەگەڵ ڕووباری ڕۆژھەڵات و ناوی گۆڕدرا بۆ ڕێزگرتن لە [[مارشا پی جۆنسۆن]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Marsha P. Johnson State Park (East River State Park) |ناونیشان=https://www.parks.ny.gov/parks/155/details.aspx |وێبگە=[[New York State Office of Parks, Recreation and Historic Preservation]] |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١}}</ref> نیویۆرک سیتی زیاتر لە {{convert|28000|acre|km2}}ی لە [[پارکی شاری|زەوی پارکی شارەوانی]] و {{convert|14|mi|km}}ی لە کەناراوی گشتی ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی شوباتی ١٩٩٩|سەردێڕ=Mayor Giuliani Announces Amount of Parkland in New York City has Passed {{convert|28000|acre|km2 |adj=on}} Mark |ناونیشان=http://www.nyc.gov/html/om/html/99a/pr042-99.html |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئەیلوولی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=New York City Mayor's Office}}; {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Beaches |ناونیشان=http://www.nycgovparks.org/facilities/beaches |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئەیلوولی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=[[New York City Department of Parks & Recreation]]}}</ref> گەورەترین پارکی شارەوانی لە شارەکەدا پارکی کەنداوی پێلھامە لە دە بڕۆنکس، بە {{cvt|2772|acres|0}}،<ref name="nyt20130601" /><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Pelham Bay Park |ناونیشان=http://www.nycgovparks.org/parks/pelham-bay-park |ڕێکەوتی سەردان=٨ی حوزەیرانی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=[[New York City Department of Parks and Recreation]]}}</ref> و زۆرترین سەردانیکراوترین پارکی شاریش [[سەنتڕاڵ پارک]]ە، و یەکێکە لە زۆرترین وێنەگیراوترین و سەردانیکراوترین شوێنەکانی جیھان، بە ٤٢ ملیۆن سەردانیکەر لە ساڵی ٢٠٢٣دا.<ref name=NYCvisitors/> === ژینگە === [[File:Recycling_combine_-_Sunset_Pk,_NYC_05.jpg|thumb|[[دامەزراوەی وەرگرتنەوەی ماددەی سەنسێت پارک]] گەورەترین دامەزراوەی [[ڕیسایکلکردنی یەک-ڕێڕەوی|ڕیسایکلکردنی تێکەڵ]]ە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Szczepanski |یەکەم=Mallory |ڕێکەوت=٢١ی تەممووزی ٢٠١٧|سەردێڕ=Behind the Scenes of Sims Municipal Recycling's MRF in Brooklyn |ناونیشان=https://www.waste360.com/mrfs/behind-scenes-sims-municipal-recyclings-mrf-brooklyn |ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=Waste360 |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Paben |یەکەم=Jared |ڕێکەوت=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Closed Loop picks up an MRF operator with strong financials – Resource Recycling |ناونیشان=https://resource-recycling.com/recycling/2022/01/11/closed-loop-picks-up-a-mrf-operator-with-strong-financials/ |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=Resource Recycling News |زمان=en-US}}</ref>]] پرسە ژینگەیییەکان لە نیویۆرک سیتی کاریگەرن بە قەبارەی شارەکە، چڕییەکەی، [[گواستنەوە لە نیویۆرک سیتی|ژێرخانی زۆری گواستنەوەی گشتی]]، و ھەڵکەوتەکەی لەسەر دەمی ڕووباری ھادسۆن. بۆ نموونە، یەکێکە لە گەورەترین سەرچاوەکانی پیسبوون لە وڵاتەکەدا و کەمترین ڕێژەی دەردانی [[گازی خانووی شووشەیی]] و بەکارھێنانی کارەبای ھەیە بۆ ھەر تاکێک. پلان وایە [[دوورگەی پارێزگاران]] ببێتە میوانداری سەنتەرێکی توێژینەوە و پەروەردە بە بڕی ١ ملیار دۆلاری ئەمریکی بۆ ئەوەی نیویۆرک سیتی بکاتە پێشەنگی جیھانی لە مامەڵەکردن لەگەڵ [[گۆڕانی کەشوھەوا|قەیرانی کەشوھەوا]].<ref name="NYCGlobalClimateLeader">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Mayor Adams, Trust For Governors Island Unveil Finalist Proposals For Climate Solutions Center |ناونیشان=https://www1.nyc.gov/office-of-the-mayor/news/781-22/mayor-adams-trust-governors-island-finalist-proposals-climate-solutions-center#/0 |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=City of New York}}</ref> وەک شارێکی [[بەندەر|بەندەری ئۆقیانووسی]]، نیویۆرک سیتی لە مەترسیدایە بەرامبەر دەرکەوتە درێژخایەنەکانی [[گەرمبوونی جیھانی]] وەک [[بەرزبوونەوەی ئاستی دەریا]] کە بەھۆی [[دابەزینی زەوی]]یەوە خراپتر بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Prisco |یەکەم١=Jacopo |سەردێڕ=New York City is sinking due to its million-plus buildings, study says |ناونیشان=https://edition.cnn.com/2023/05/23/world/nyc-sinking-sea-level-climate-scn/index.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|agency=CNN |بڵاوکەرەوە=Earth's Future |ڕێکەوت=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٣}}</ref> گۆڕانی کەشوھەوا بووەتە ھۆی پەرەپێدانی ئابوورییەکی بەرچاوی سەقامگیریی کەشوھەوا لە [[ئابووریی سەوز|کەشوھەوا]] و [[بەرگەگرتنی ژینگەیی]] لە شارەکەدا. نیویۆرک سیتی سەرنجی خستووەتە سەر کەمکردنەوەی [[کاریگەریی مرۆڤ لەسەر ژینگە|کاریگەرییە ژینگەیییەکانی]] و [[پەنجەمۆری کاربۆنی]].<ref name="NYCCarbonFootprint">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٤|سەردێڕ=Mayor de Blasio Commits to 80 Percent Reduction of Greenhouse Gas Emissions by 2050, Starting with Sweeping Green Buildings Plan |ناونیشان=http://www1.nyc.gov/office-of-the-mayor/news/451-14/mayor-de-blasio-commits-80-percent-reduction-greenhouse-gas-emissions-2050-starting-with#/0 |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=City of New York}}</ref> بەکارھێنانی [[ترانزێتی بەکۆمەڵ]] بەرزترینە لە وڵاتەکەدا. [[پێڕستی شارەکانی ئەمریکا کە زۆرترین بەکارھێنانی ترانزێتیان ھەیە|ڕێژەی بەرزی بەکارھێنانی ترانزێتی گشتی]] لە نیویۆرک، زیاتر لە ٦١٠,٠٠٠ گەشتی ڕۆژانەی پاسکیل تا ساڵی ٢٠٢٢،<ref name=NYCcycling/> و بوونی [[پێڕستی شارەکانی ئەمریکا کە زۆرترین پیادەی ھاتوچۆکەری تیادایە|چەندین ھاتوچۆکەری پیادە]] وای لێدەکات ببێتە کاراترین شاری گەورە لە ڕووی بەکارھێنانی وزەوە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان.<ref name="NYC energy consumption">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jervey |یەکەم=Ben |ناونیشان=https://archive.org/details/biggreenappleyou00jerv |سەردێڕ=The Big Green Apple: Your Guide to Eco-Friendly Living in New York City |بڵاوکەرەوە=[[Globe Pequot Press]] |ساڵ=٢٠٠٦|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٦٢٧-٣٨٣٥-٩}}</ref> شێوازەکانی ڕۆیشتن بە پێ و پاسکیل ڕێژەی ٢١٪ی ھەموو شێوازەکانی گەشتکردن لە شارەکەدا پێکدەھێنن؛ لەسەر ئاستی نیشتمانی، ڕێژەکە بۆ ناوچە میترۆپۆلیتانەکان نزیکەی ٨٪یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠٠٤|سەردێڕ=2001 National Household Travel Survey: Summary of Travel Trends |ناونیشان=http://nhts.ornl.gov/2001/pub/STT.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئەیلوولی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=[[U.S. Department of Transportation]]}}</ref> لە ھەردوو ساڵی ٢٠١١ و ٢٠١٥دا، [[وۆک سکۆر]] نیویۆرک سیتی وەک گونجاوترین شاری گەورە بۆ [[پیادەڕەوی|ڕۆیشتن بە پێ]] لە ویلایەتە یەکگرتووەکان دەستنیشان کرد،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Florida |یەکەم=Richard |ڕێکەوت=٧ی نیسانی ٢٠١٥|سەردێڕ=2015's Most Walkable U.S. Cities |newspaper=[[The Atlantic]] |بڵاوکەرەوە=[[MSN]] |ناونیشان=https://www.msn.com/en-us/travel/news/2015s-most-walkable-us-cities/ar-AAayJRg |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی نیسانی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150411013021/http://www.msn.com/en-us/travel/news/2015s-most-walkable-us-cities/ar-AAayJRg |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی نیسانی ٢٠١٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=NYC tops list of most walkable cities in America—video narrative by Mara Montalbano |ناونیشان=https://www.msn.com/en-us/video/travel/nyc-tops-list-of-most-walkable-cities-in-america/vi-AAaEJMr |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151024120549/https://www.msn.com/en-us/video/travel/nyc-tops-list-of-most-walkable-cities-in-america/vi-AAaEJMr |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Buzz60, on [[MSN]] |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ساڵ=٢٠١١|سەردێڕ=The 10 Most Walkable U.S. Cities |ناونیشان=http://www.marketwatch.com/story/the-10-most-walkable-us-cities-2011-07-20?link=MW_popular |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تەممووزی ٢٠١١|ئیش=[[MarketWatch]]}}</ref> و لە ساڵی ٢٠١٨دا، ''Stacker'' نیویۆرکی وەک پیادەڕەوترین شاری ئەمریکی ڕیزبەند کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم=Betsy |دوایین=Ladyzhets |ڕێکەوت=١٨ی نیسانی ٢٠١٨|سەردێڕ=Most walkable cities in America |ناونیشان=https://www.msn.com/en-us/lifestyle/smart-living/most-walkable-cities-in-america/ss-AAw27Ti?li=BBnb7Kz&ocid=iehp |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئایاری ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Stacker, via [[MSN]]}}</ref> [[سیتی‌بانک]] سپۆنسەری پاسکیلی گشتی کرد بۆ پڕۆژەی [[ھاوبەشیکردنی پاسکیل]]ی شارەکە، کە لە ساڵی ٢٠١٣دا بە [[سیتی بایک]] ناسرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hamblin |یەکەم=James |ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٣|سەردێڕ=The Summer Bicycles Took Control |ناونیشان=https://www.theatlantic.com/health/archive/2013/06/the-summer-bicycles-took-control/277166/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ئیش=[[The Atlantic Monthly]] |بڵاوکەرەوە=The Atlantic Monthly Group}}</ref> پێوەری ژمارەییی نیویۆرک سیتی بۆ "پێوەری پاسکیلسواری وەرزی" لە شارەکەدا گەیشتە بەرزترین ئاستی مێژوویی کە ٤٣٧ بوو کاتێک لە ساڵی ٢٠١٤ پێوانە کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=2014 NYC In-Season Cycling Indicator |ناونیشان=http://www.nyc.gov/html/dot/downloads/pdf/2014-isci.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئازاری ٢٠١٩ |بڵاوکەرەوە=City of New York |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی نیسانی ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190412032610/http://www.nyc.gov/html/dot/downloads/pdf/2014-isci.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> سەرچاوەی ئاوی خواردنەوەی نیویۆرک سیتی لە ئاوی پارێزراوی [[چیاکانی کاتسکیل]]ەوە دەردەھێنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Current Reservoir Levels |ناونیشان=http://www.nyc.gov/html/dep/html/drinking_water/maplevels_wide.shtml |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=[[New York City Department of Environmental Protection]]}}</ref> بەھۆی یەکپارچەیی و سیستەمی سروشتیی دەستلێنەدراوی [[پاڵاوتنی ئاو]]ی سەرچاوەکەوە، نیویۆرک یەکێکە لەو چوار شارە گەورەیەی ئەمریکا کە زۆربەی ئاوی خواردنەوەکەی ئەوەندە پاکە کە پێویستی بە [[چارەسەری ئاو]] نییە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Lustgarten |یەکەم=Abrahm |ڕێکەوت=٦ی ئابی ٢٠٠٨|سەردێڕ=City's Drinking Water Feared Endangered; $10B Cost Seen |ئیش=[[The New York Sun]] |ناونیشان=http://www.nysun.com/new-york/citys-drinking-water-feared-endangered-0b-cost/83288/ |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئابی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160820001437/http://www.nysun.com/new-york/citys-drinking-water-feared-endangered-0b-cost/83288/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> سیستەمی ئاوی شارەوانیی شارەکە گەورەترینە لە وڵاتەکەدا، کە ڕۆژانە زیاتر لە {{Convert|1|e9gal|e9l|abbr=off|sp=us}} ئاو دەگوازێتەوە لە سەرچاوەیەکەوە کە ڕووبەری {{Convert|1900|sqmi}} دادەپۆشێت.<ref name="NYTimes-Water-Investment-2018">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم=Winnie |دوایین=Hu |ڕێکەوت=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=A Billion-Dollar Investment in New York's Water |newspaper=[[The New York Times]] |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2018/01/18/nyregion/new-york-city-water-filtration.html |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨}}</ref><ref>[https://www.epa.gov/sites/default/files/2017-02/documents/ws-ourwater-new-york-state-fact-sheet.pdf ''New York Water Fact Sheet''], [[United States Environmental Protection Agency]]. June 2010. Accessed December 29, 2023. "New York City is home to the largest engineered water system in the nation, supplying more than 1 billion gallons of water each day to approximately 9 million people, representing half of the state's population. The city draws its water from reservoirs upstate, supplied by a 1,900-square-mile watershed—that's about the size of Delaware."</ref> بەپێی بنکەی دراوەی پیسبوونی ھەوای ژینگەی شاریی جیھانیی ساڵی ٢٠١٦ی [[ڕێکخراوەی تەندروستیی جیھانی]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=WHO Global Ambient Air Quality Database (update 2018) |ناونیشان=https://www.who.int/airpollution/data/cities/en/ |وێبگە=[[World Health Organization]] |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}}</ref> تێکڕای چڕیی ساڵانە لە ھەوای نیویۆرک سیتی بۆ تەنۆلکەکانی قەبارە ٢.٥{{nbsp}}مایکرۆمەتر یان کەمتر (PM_2.5) بریتی بوو لە ٧.٠{{nbsp}}مایکرۆگرام بۆ ھەر مەترێکی سێجا، واتە ٣.٠{{nbsp}}مایکرۆگرام لە ناو سنووری ڕێنمایییەکانی کوالێتی ھەوای ڕێکخراوی تەندروستی جیھانی بۆ تێکڕای ساڵانەی [[تەنۆلکەی قەبارە ٢.٥|PM_2.5]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ambient (outdoor) air quality and health |ناونیشان=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/ambient-(outdoor)-air-quality-and-health |وێبگە=[[World Health Organization]] |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}}</ref> [[وەزارەتی تەندروستی و تەندروستیی دەروونیی نیویۆرک سیتی]]، بە ھاوبەشی لەگەڵ [[کۆلێژی کوینز، زانکۆی سیتیی نیویۆرک|کۆلێژی کوینز]]، ڕووپێوی ھەوای کۆمەڵگەی نیویۆرک ئەنجام دەدات بۆ پێوانەکردنی پیسکەرەکان لە نزیکەی ١٥٠ شوێندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Air Pollution Monitoring |ناونیشان=http://www.nyc.gov/html/dep/html/air/air_pollution_monitoring.shtml |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190305195347/http://www.nyc.gov/html/dep/html/air/air_pollution_monitoring.shtml |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئازاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=[[New York City Department of Environmental Protection]] |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == دیمۆگرافیا == {{Historical populations|type=USA | 1698|4937 | 1712|5840 | 1723|7248 | 1737|10664 | 1746|11717 | 1756|13046 | 1771|21863 | 1790|33131 | 1800|60515 | 1810|96373 | 1820|123706 | 1830|202589 | 1840|312710 | 1850|515547 | 1860|813669 | 1870|942292 | 1880|1206299 | 1890|1515301 | 1900|3437202 | 1910|4766883 | 1920|5620048 | 1930|6930446 | 1940|7454995 | 1950|7891957 | 1960|7781984 | 1970|7894862 | 1980|7071639 | 1990|7322564 | 2000|8008288 | 2010|8175133 | 2020|8804190 | 2025 est.|8584629 | footnote={{efn|ئامارەکانی ١٨٨٠ و ١٨٩٠ بەشێک لە دە بڕۆنکس لەخۆدەگرن. لە ١٩٠٠ەوە پێدوا، ئامارەکان بۆ شاری یەکگرتووی پێنج [[ناوچەکانی نیویۆرک سیتی|ناوچەکە]]ن. '''سەرچاوەکان:''' ١٦٩٨–١٧٧١،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Greene and Harrington |سەردێڕ=American Population Before the Federal Census of 1790 |شوێن=New York |بڵاوکەرەوە=Columbia University Press |ساڵ=١٩٣٢}}, as cited in: {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Rosenwaike |یەکەم=Ira |سەردێڕ=Population History of New York City |بڵاوکەرەوە=[[Syracuse University Press]] |شوێن=Syracuse, N.Y. |ساڵ=١٩٧٢|ژپنک=٠-٨١٥٦-٢١٥٥-٨|پەڕە=[https://archive.org/details/populationhistor٠٠irar/page/٨ ٨]|ناونیشان=https://archive.org/details/populationhistor00irar/page/8}}</ref> ١٧٩٠–١٩٩٠<ref name=Census1790to1990/> ٢٠٠٠ و ٢٠١٠<ref name="2010 Census pop est">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Table PL-P1 NYC: Total Population New York City and Boroughs, 2000 and 2010 |ناونیشان=http://www1.nyc.gov/assets/planning/download/pdf/data-maps/nyc-population/census2010/t_pl_p1_nyc.pdf |وێبگە=nyc.gov |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠١٦}}</ref> ٢٠٢٠ و ٢٠٢٥<ref name=NYCQuickFacts/>}} }} نیویۆرک سیتی پڕدانیشتووترین شاری ویلایەتە یەکگرتووەکانە، بە ٨,٨٠٤,١٩٠ دانیشتوو بەپێی [[سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکان ٢٠٢٠|سەرژمێریی ٢٠٢٠]]، کە بەرزترین ژمارەی دەیەیییە تا ئێستا تۆمارکرابێت، و کۆچبەرانی زیاتری بۆ ناو شارەکە لەخۆگرتووە بە بەراورد بەو کۆچانەی کە بۆ دەرەوەی شار کراون لە کاتی [[سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکان ٢٠١٠|سەرژمێریی ٢٠١٠]]ەوە.<ref name="QuickFacts">[https://www.census.gov/quickfacts/table/3651000,36,00 QuickFacts for New York city, New York; New York; United States], [[United States Census Bureau]]. Accessed January 12, 2024.</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Sherry |یەکەم=Virginia N. |ڕێکەوت=٢٧ی ئازاری ٢٠١٤|سەردێڕ=Staten Island population at all-time high of 473,000; NYC's soars to record 8.4&nbsp;million |newspaper=[[Staten Island Advance]] |ناونیشان=http://www.silive.com/news/index.ssf/2014/03/staten_island_residents_number.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠١٤}}</ref><ref name="nytimes_a">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Roberts |یەکەم=Sam |ڕێکەوت=١٤ی ئازاری ٢٠١٣|سەردێڕ=Fewer People Are Abandoning the Bronx, Census Data Show |newspaper=[[The New York Times]] |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2013/03/14/nyregion/more-people-moving-to-bronx-census-shows.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠١٤}}</ref> ژمارەی ئەو کەسانەی لە نیویۆرک سیتی دەژین زیاتر لە دوو ھێندەی دانیشتووانی لۆس ئانجلەسە، کە دووەم گەورەترین شاری ئەمریکایە.<ref name="estimate2023a">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Population Rebounds for Many Cities in Northeast and Midwest |ناونیشان=https://www.census.gov/newsroom/press-releases/2024/subcounty-population-estimates.html |وێبگە=[[United States Census Bureau]] |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٤}}</ref> دانیشتووانی شارەکە لە ساڵی ٢٠٢٠دا ٣٥.٩٪ی [[ئەمریکییە سپیپێستەکان|سپیپێست]]، ٢٢.٧٪ [[ڕەشپێستە ئەمریکییەکان|ڕەشپێست]]، ١٤.٦٪ [[ئەمریکییە ئاسیایییەکان|ئاسیایی]]، ١٠.٥٪ [[ئەمریکییە فرەڕەگەزەکان|تێکەڵ]]، ٠.٧٪ ئەمریکیی ڕەسەن و ٠.١٪ [[ئەمریکییەکانی دوورگەکانی زەریای ھێمن|دوورگەنشینی زەریای ھێمن]] بوون؛ ٢٨.٤٪ خۆیان وەک [[ھیسپانی و لاتینییە ئەمریکییەکان|ھیسپانی یان لاتینی]] ناساند.<ref name=QuickFacts/> لەنێوان ساڵانی ٢٠١٠ و ٢٠٢٠دا، دانیشتووانی نیویۆرک سیتی بە بڕی ٦٢٩,٠٠٠ کەس زیادی کرد، کە زیاترە لە کۆی گەشەی چوار گەورەترین شارەکانی تری ئەمریکا پێکەوە (لۆس ئانجلەس، شیکاگۆ، [[ھیووستن]]، و [[فینیکس، ئەریزۆنا|فینیکس]]).<ref name=2010to2020CensusGrowth1>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم=Celine |دوایین=Castronuovo |ناونیشان=https://thehill.com/homenews/state-watch/567611-all-10-largest-cities-grew-phoenix-supplants-philly-as-5th-largest-in-us |سەردێڕ=All 10 largest cities grew, Phoenix supplants Philly as 5th largest in US |ڕێکەوت=١٢ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٢١|ئیش=[[The Hill (newspaper)|The Hill]]}}</ref><ref name=2010to2020CensusGrowth2>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم=John L. |دوایین=Dorman |ناونیشان=https://www.businessinsider.com/census-10-largest-cities-united-states-population-growth-reapportionment-2021-8 |سەردێڕ=Census: The 10 most populous US cities are led by NYC, Los Angeles, and Chicago; Phoenix leapfrogs Philadelphia to claim the No. 5 spot |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠٢١|ئیش=[[Business Insider]]}}</ref> چڕیی دانیشتووانی شارەکە کە {{Convert|27744.1|PD/sqmi}}یە دەیکاتە چڕترین شارەوانی ئەمریکا بە دانیشتووانێک لە سەرووی ١٠٠,٠٠٠ کەسەوە.<ref name="CensusDensity2022">[https://www.census.gov/popclock/embed.php?component=density Highest Density States, Counties and Cities (2022)], [[United States Census Bureau]]. Accessed December 30, 2023.</ref> چڕیی دانیشتووانی مانھاتن {{Convert|70450.8|PD/sqmi}}یە، کە بەرزترینە لە ھەر کاونتییەکی ویلایەتە یەکگرتووەکان.<ref name=CensusDensity2022/> بەپێی داتاکانی سەرژمێریی ٢٠٢٠، نیویۆرک سیتی نزیکەی ٤٣.٦٪ی دانیشتووانی ویلایەتەکە بە ٢٠,٢٠٢,٣٢٠ کەس پێکدەھێنێت،<ref name=QuickFacts/> و نزیکەی ٣٩٪ی دانیشتووانی [[ناوچەی میترۆپۆلیتانی نیویۆرک]]ە.<ref name="PopHousingEstMetro">{{بیرخستنەوەی وێب|ساڵ=٢٠١٦|سەردێڕ=ACS Demographic and Housing Estimates—2012–2016 American Community Survey 5-Year Estimates—City Versus Metro |ناونیشان=https://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/ACS/15_5YR/DP05/1600000US3651000%7C330M200US408 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200711031203/https://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/ACS/15_5YR/DP05/1600000US3651000&#124;330M200US408 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=American Fact Finder, [[United States Census Bureau]]}}</ref> زۆربەی دانیشتووانی نیویۆرک سیتی لە ساڵی ٢٠٢٠دا (٥,١٤١,٥٣٩ یان ٥٨.٤٪) لە بروکلین یان کوینز دەژیان، کە دوو ناوچەن لەسەر لۆنگ ئایلەند.<ref name="QuickFactsFiveBoroughs">[https://www.census.gov/quickfacts/fact/table/newyorkcitynewyork,bronxcountynewyork,kingscountynewyork,newyorkcountynewyork,queenscountynewyork,richmondcountynewyork/ QuickFacts New York city, New York; Bronx County, New York; Kings County, New York; New York County, New York; Queens County, New York; Richmond County, New York], [[United States Census Bureau]]. Accessed January 14, 2024.</ref> بە خەمڵاندن ٨٠٠ زمان لە نیویۆرک قسەیان پێدەکرێت،<ref name="NYCWorld'sMostCulturallyLinguisticallyDiverseCityTop"/><ref name="QueensMostLinguisticallyDiverseTop"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://elalliance.org/ |سەردێڕ=Endangered Language Alliance |ساڵ=٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٣}}</ref><ref name=800source3>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.msn.com/en-us/news/us/new-yorkers-self-assured-and-opinionated-defend-their-values/ar-BBog5Ms?li=BBnb7Kz&ocid=iehp |سەردێڕ=New Yorkers, Self-Assured and Opinionated, Defend Their Values |نووسەر=N. R. Kleinfield |newspaper=[[The New York Times]] |ڕێکەوت=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160118134043/http://www.msn.com/en-us/news/us/new-yorkers-self-assured-and-opinionated-defend-their-values/ar-BBog5Ms?li=BBnb7Kz&ocid=iehp |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> و ناوچەی ئاماریی میترۆپۆلیتانی نیویۆرک سیتی گەورەترین [[لەدایکبووی دەرەوە#ناوچە میترۆپۆلیتانەکان کە گەورەترین دانیشتووانی لەدایکبووی دەرەوەیان ھەیە|دانیشتووانی لەدایکبووی دەرەوەی ھەر ناوچەیەکی میترۆپۆلیتان]] ھەیە لە جیھاندا. ناوچەی نیویۆرک بەردەوامە لەوەی بە جیاوازییەکی زۆر پێشەنگترین دەروازەی میترۆپۆلیتان بێت بۆ ئەو کۆچبەرە یاسایییانەی کە دەچنە ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە، کە بە شێوەیەکی بەرچاو تێدەپەڕێت لە کۆی گشتیی لۆس ئانجلەس و [[ناوچەی میترۆپۆلیتانی مەیامی|مەیامی]] پێکەوە.<ref name="Immigrants2022est">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Yearbook of Immigration Statistics LPRSupplemental Table 2d Persons Obtaining Lawful Permanent Resident Status by Leading Core Based Statistical Areas (CBSAs) of Residence and Region and Country of Birth: Fiscal Year 2022 |ناونیشان=https://www.dhs.gov/sites/default/files/2023-12/2023_0818_plcy_yearbook_lawful_permanent_residents_fy2022.xlsx |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٤|بڵاوکەرەوە=[[U.S. Department of Homeland Security]]}}</ref> نزیکەی حەوت ھێندە زیاتر لەو پیشەگەرە گەنجانەی کە لە ساڵی ٢٠١٩دا داواکارییان بۆ کار پێشکەش کردبوو لە ساڵی ٢٠٢٣دا داواکارییان بۆ کار پێشکەش کردووە لە نیویۆرک سیتی، کە ئەمەش نیویۆرکی کردووەتە باوترین شوێنی مەبەست بۆ دەرچووانی زانکۆ لەم دواییانەدا.<ref name=NYCMostPopularDestinationCollegeGrads>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cnbc.com/amp/2023/10/10/this-is-the-no-1-city-where-young-people-want-to-work-most.html |سەردێڕ=This is the No. 1 city attracting young professionals—demand grew nearly 7 times since 2019 |نووسەر=Jennifer Liu |بڵاوکەرەوە=[[CNBC]] |ڕێکەوت=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٤}}</ref> ناوچەی میترۆپۆلیتانی نیویۆرک لە ساڵی ١٩٢٥دا بوو بە [[گەورەترین شاری جیھان|گەورەترین ناوچەی شارنشینی جیھان]]، و پێشی [[لەندەن]] کەوت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Exhibition Text—New York at Its Core: World City |ناونیشان=https://www.mcny.org/nyaic-worldcity-online |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=www.mcny.org |زمان=en}}</ref><ref name="Chandler">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Chandler|یەکەم=Tertius|سەردێڕ=Four Thousand Years of Urban Growth: An Historical Census|بڵاوکەرەوە=Edwin Mellen Press|ساڵ=١٩٨٧|ژپنک=٠-٨٨٩٤٦-٢٠٧-٠|شوێن=Lewiston, New York|بەستەری نووسەر=Tertius Chandler}} Chandler defines a city as a continuously built-up area (urban) with suburbs but without farmland inside the municipality. Figures in main tables are preferentially cited. Part of Chandler's estimates are summarized or modified at: (a) {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Chase-Dunn|یەکەم=Christopher|سەردێڕ=Polities and Settlements Research Working Group|ناونیشان=https://irows.ucr.edu/research/citemp/citemtoc.htm|وێبگە=The Institute for Research on World-Systems|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی نیسانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220424173719/https://irows.ucr.edu/research/citemp/citemtoc.htm|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} (b) {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Rosenberg|یەکەم=Matt|ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=Largest Cities Throughout History: Determining population prior to census-taking was no easy task|ناونیشان=https://www.thoughtco.com/largest-cities-throughout-history-4068071|وێبگە=ThoughtCo|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئابی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160818124242/http://geography.about.com/library/weekly/aa011201a.htm|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} (c) {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Populations of Largest Cities in PMNs from 2000BCE to 1988AD|ناونیشان=http://www.etext.org/Politics/World.Systems/datasets/citypop/civilizations/citypops_2000BCE-1988AD|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080211233018/http://www.etext.org/Politics/World.Systems/datasets/citypop/civilizations/citypops_2000BCE-1988CE|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی شوباتی ٢٠٠٨|وێبگە=Etext Archives}}</ref> ناوچە میترۆپۆلیتانەکە لە سەرەتای ١٩٣٠ەکاندا لە ١٠ ملیۆن کەس تێپەڕی، و بوو بە یەکەمین [[مێگاسیتی]].<ref name=":1" /><ref name="Chandler" /> لە ساڵی ١٩٥٥دا، [[گەورەشاری تۆکیۆ]] پێشی کەوت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Focusing on World Megacities: Demographia World Urban Areas, 2021 {{!}} Newgeography.com |ناونیشان=https://www.newgeography.com/content/007127-focusing-world-megacities-demographia-world-urban-areas-2021 |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=www.newgeography.com}}</ref><ref name="Chandler" /> === نەتەوە و ڕەگەزنامە === بەپێی خەمڵاندنەکانی ساڵی ٢٠٢٢ لە [[ڕووپێوی کۆمەڵگەی ئەمریکی]]، گەورەترین ڕەچەڵەکە ڕاپۆرتکراوەکان لە نیویۆرک سیتی بریتی بوون لە [[ئەمریکییە دۆمینیکانییەکان|دۆمینیکانی]] (٨.٧٪)، [[ئەمریکییە چینییەکان|چینی]] (٧.٥٪)، [[پۆرتۆڕیکۆیییەکان|پۆرتۆڕیکۆیی]] (٦.٩٪)، [[ئەمریکییە ئیتالییەکان|ئیتالی]] (٥.٥٪)، [[ئەمریکییە مەکسیکییەکان|مەکسیکی]] (٤.٤٪)، [[ئەمریکییە ئێرلەندییەکان|ئێرلەندی]] (٤.٤٪)، [[ئەمریکییە ھیندییەکان|ھیندیی ئاسیایی]] (٣.١٪)، [[ئەمریکییە ئەڵمانییەکان|ئەڵمانی]] (٢.٩٪)، [[ئەمریکییە جامایکییەکان|جامایکی]] (٢.٤٪)، [[ئەمریکییە ئیکوادۆرییەکان|ئیکوادۆری]] (٢.٣٪)، [[ئەمریکییە ئینگلیزەکان|ئینگلیزی]] (٢.١٪)، [[ئەمریکییە پۆڵەندییەکان|پۆڵەندی]] (١.٩٪)، [[ئەمریکییە ڕووسەکان|ڕووسی]] (١.٧٪)، [[ئەمریکییە عەرەبەکان|عەرەب]] (١.٤٪)، [[ئەمریکییە ھایتییەکان|ھایتی]] (١.٤٪)، [[ئەمریکییە گویانییەکان|گویانی]] (١.٣٪)، [[ئەمریکییە فلیپینییەکان|فلیپینی]] (١.١٪)، و [[ئەمریکییە کۆرییەکان|کۆری]] (١.١٪).<ref name="United States Census Bureau">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=QuickFacts for New York City / New York State / United States |ناونیشان=https://www.census.gov/quickfacts/table/PST045216/3651000,36,00 |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=[[United States Census Bureau]]}}</ref><ref name="The City of New York" /><ref name="Digital Diplomacy Coalition, New York" /> {|class="wikitable collapsible collapsed" style="font-size: 90%;" !دیمۆگرافیای مێژوویی !٢٠٢٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://data.census.gov/cedsci/table?g=1600000US3651000&y=2020 |بڵاوکەرەوە=US Census Bureau |سەردێڕ=2020: DEC Redistricting Data (PL 94-171)}}</ref> !٢٠١٠<ref name="United States Census Bureau" /> !١٩٩٠<ref name="pop">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Race and Hispanic Origin for Selected Cities and Other Places: Earliest Census to 1990 |ناونیشان=https://www.census.gov/population/www/documentation/twps0076/twps0076.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120812191959/http://www.census.gov/population/www/documentation/twps0076/twps0076.html |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئابی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=[[U.S. Census Bureau]]}}</ref> !١٩٧٠<ref name="pop" /> !١٩٤٠<ref name="pop" /> |- |[[سپیپێستی نا-ھیسپانی|سپیپێست]] (نا-ھیسپانی) |٣٠.٩٪ |٣٣.٣٪ |٤٣.٤٪ |٦٤.٠٪ |٩٢.١٪ |- |[[ھیسپانی و لاتینییە ئەمریکییەکان|ھیسپانی یان لاتینی]] |٢٨.٣٪ |٢٨.٦٪ |٢٣.٧٪ |١٥.٢٪ |١.٦٪ |- |[[ڕەشپێستەکان لە نیویۆرک سیتی|ڕەشپێست یان ئەفریقی-ئەمریکی]] (نا-ھیسپانی) |٢٠.٢٪ |٢٢.٨٪ |٢٨.٨٪ |٢١.١٪ |٦.١٪ |- |[[ئاسیایییەکان لە نیویۆرک سیتی|ئاسیایی]] و [[ئەمریکییەکانی دوورگەکانی زەریای ھێمن|دوورگەنشینی زەریای ھێمن]] (نا-ھیسپانی) |١٥.٦٪ |١٢.٦٪ |٧.٠٪ |١.٢٪ |٠.٢٪ |- |ئەمریکیی ڕەسەن (نا-ھیسپانی) |٠.٢٪ |٠.٢٪ |٠.٤٪ |٠.١٪ |نەزانراو |- |[[ئەمریکییە فرەڕەگەزەکان|دوو یان چەند ڕەگەزێک]] (نا-ھیسپانی) |٣.٤٪ |١.٨٪ |نەزانراو |نەزانراو |نەزانراو |} بەپێی داتاکانی ڕووپێوی کۆمەڵگەی ئەمریکی لە ساڵی ٢٠١٨ تا ٢٠٢٢، نزیکەی ٣٦.٣٪ی دانیشتووانی شارەکە [[لەدایکبووی دەرەوە|لەدەرەوە لەدایکبوون]] (بە بەراورد بە ١٣.٧٪ لەسەر ئاستی نیشتمانی)،<ref name=QuickFacts/> و ٤٠٪ی ھەموو منداڵان لە دایکێکی کۆچبەر لەدایک دەبن.<ref>Camarota, Steven A.; Zeigler, Karen; and Richwine, Jason. [https://cis.org/Report/Births-Legal-and-Illegal-Immigrants-US ''Births to Legal and Illegal Immigrants in the U.S; A look at health insurance coverage among new mothers by legal status at the state and local level''], [[Center for Immigration Studies]], October 9, 2018. Accessed January 14, 2024.</ref> بە درێژایی مێژووەکەی، نیویۆرک [[دەروازەی چوونەژوورەوە|دەروازەیەکی سەرەکییە بۆ چوونەژوورەوە]]ی کۆچبەران.<ref name="CityDiversity">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Semple |یەکەم=Kirk |ڕێکەوت=٨ی حوزەیرانی ٢٠١٣|سەردێڕ=City's Newest Immigrant Enclaves, From Little Guyana to Meokjagolmok it |newspaper=[[The New York Times]] |ناونیشان=https://www.nytimes.com/interactive/2013/06/09/nyregion/new-york-citys-newest-immigrant-enclaves.html?pagewanted=all |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٣}}</ref><ref name="NYC immigration">[https://www1.nyc.gov/assets/planning/download/pdf/data-maps/nyc-population/nny2013/nny_2013.pdf ''The Newest New Yorkers: 2013''], [[New York City Department of City Planning]], December 2013. Retrieved February 9, 2017. "The immigrant share of the population has also doubled since 1965, to 37 percent. With foreign-born mothers accounting for 51 percent of all births, approximately 6-in-10 New Yorkers are either immigrants or the children of immigrants."</ref> ھیچ وڵاتێک یان ناوچەیەکی سەرچاوەی دیاریکراو زاڵ نییە.<ref name="CityDiversity" /> کوینز گەورەترین دانیشتووانی ئاسیایی-ئەمریکی و [[شارستانییەکانی ئەندێس|ئەندێسی]] لە ویلایەتە یەکگرتووەکاندا ھەیە، و ھەروەھا فرەنەتەوەترین و فرەزمانترین ناوچەی شارنشینە لە جیھاندا.<ref name="QueensMostLinguisticallyDiverseTop"/><ref name="QueensMostDiverseWorld2"/> ناوچەی میترۆپۆلیتانی نیویۆرک سیتی بە گشتی ماڵی گەورەترین [[لەدایکبووی دەرەوە#ناوچە میترۆپۆلیتانەکان کە گەورەترین دانیشتووانی لەدایکبووی دەرەوەیان ھەیە|دانیشتووانی لەدایکبووی دەرەوەیە لە ھەر ناوچەیەکی میترۆپۆلیتانی تردا]] لە جیھاندا، کە لە ساڵی ٢٠٢٣دا ژمارەیان دەگەیشتە ٥.٩ ملیۆن. {{multiple image | title = [[گرووپە نەتەوەیییەکانی نیویۆرک سیتی]] | align = right | perrow = 2 | total_width = 400 | caption_align = center | image1 = Chinatown,_New_York_(18076448908).jpg | caption1 = [[فوژۆی بچووک]]، مانھاتن | image2 = Little Italy NY Street.JPG | caption2 = [[ئیتالیای بچووک، مانھاتن|ئیتالیای بچووک]]، مانھاتن | image3 = Brighton_beach_(7434138858).jpg | caption3 = [[ڕووسیای بچووک]]، بروکلین | image4 = 74th St shopping Jax Hts jeh.jpg | caption4 = [[ھیندی بچووک]]، کوینز }} [[ناوچەی میترۆپۆلیتانی نیویۆرک]] گەورەترین دانیشتووانی [[ئاسیایییەکان لە نیویۆرک سیتی|ئاسیایی]] ھەیە، بە ٢.٦ ملیۆن کەس.<ref name=NYCMetroLargestAsianPopulation>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.pewresearch.org/race-and-ethnicity/fact-sheet/asian-americans-in-the-u-s/|سەردێڕ=Facts about Asians in the U.S.|نووسەر=Carolyne Im|بڵاوکەرەوە=[[Pew Research Center]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> نیویۆرک گەورەترین دانیشتووانی [[چینییەکان لە ناوچەی میترۆپۆلیتانی نیویۆرک|چینی]] لە دەرەوەی ئاسیا و گەورەترین دانیشتووانی [[ئەمریکییە ھیندییەکان|ھیندیی ئاسیایی]] لە نیوەگۆی ڕۆژاوا ھەیە،<ref name="NYCLargestChinesePopulation">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2015/02/23/nyregion/in-new-york-indictment-of-officer-peter-liang-divides-chinese-americans.html|سەردێڕ=Indictment of New York Officer Divides Chinese-Americans |نووسەر=Vivian Yee |newspaper=The New York Times |ڕێکەوت=٢٢ی شوباتی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وتەگێڕانەوە=Now they are reaching out to the Chinese-language press, contacting lawyers to advise Officer Liang and planning a protest march in New York, a city with the largest Chinese population outside of Asia.}}</ref> ھەروەھا گەورەترین دانیشتووانی [[ئەمریکییە ڕووسەکان|ڕووسی-ئەمریکی]]،<ref name="U.S. Department of Homeland Security" /> ئیتالی-ئەمریکی، و ئەفریقی-ئەمریکی. نیویۆرک ماڵی گەورەترین دانیشتووانی [[ئەمریکییە دۆمینیکانییەکان|دۆمینیکانی-ئەمریکی]]، [[کۆچکردنی پۆرتۆڕیکۆیییەکان بۆ نیویۆرک سیتی|پۆرتۆڕیکۆیی-ئەمریکی]]، و [[ئەمریکییە باشوورییە ئەمریکییەکان|ئەمریکییەکانی باشووری ئەمریکا]]یە<ref name="U.S. Department of Homeland Security">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Yearbook of Immigration Statistics: 2011 Supplemental Table 2 |ناونیشان=https://www.dhs.gov/files/statistics/publications/LPR11.shtm |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=[[U.S. Department of Homeland Security]]}}</ref> و بە گشتی دووەم گەورەترین دانیشتووانی [[ھیسپانی و لاتینییە ئەمریکییەکان|ھیسپانی]] لە ویلایەتە یەکگرتووەکاندا ھەیە، کە ژمارەیان لە ٥ ملیۆن کەس زیاترە. [[ئەمریکییە ڤێنیزوێلییەکان|ڤێنیزوێلا]]، [[ئەمریکییە ئیکوادۆرییەکان|ئێکوادۆر]]، [[ئەمریکییە کۆلۆمبییەکان|کۆلۆمبیا]]، [[ئەمریکییە گویانییەکان|گویانا]]، [[ئەمریکییە پیرۆیییەکان|پیرۆ]]، و [[ئەمریکییە بەڕازیلییەکان|بەڕازیل]]، وڵاتە سەرەکییەکانی سەرچاوەن لە ئەمریکای باشوورەوە بۆ کۆچبەران بۆ ناوچەی نیویۆرک سیتی؛ [[کۆماری دۆمینیکان]]، [[جامایکا]]، [[ھایتی]]، و [[ئەمریکییە ترینیدادی و تۆباگۆیییەکان|ترینیداد و تۆباگۆ]] لە [[کاریبییەکان لە نیویۆرک سیتی|کاریبی]]؛ [[ئەمریکییە نێجێرییەکان|نێجیریا]]، [[ئەمریکییە میسرییەکان|میسر]]، [[ئەمریکییە غانییەکان|غانا]]، [[ئەمریکییە تانزانییەکان|تانزانیا]]، [[ئەمریکییە کینیایییەکان|کینیا]]، و [[ئەمریکییە باشووری ئەفریقییەکان|باشووری ئەفریقا]] لە [[کۆچکردنی ئەفریقییەکان بۆ ئەمریکا|ئەفریقا]]وە؛ و [[ئەمریکییە سالڤادۆرییەکان|ئێلسالڤادۆر]]، [[ئەمریکییە ھۆندوراسییەکان|ھۆندوراس]]، و [[ئەمریکییە گواتیمالییەکان|گواتیمالا]] لە ئەمریکای ناوەڕاستەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Persons Obtaining Lawful Permanent Resident Status by Leading Core Based Statistical Areas (CBSAs) of Residence and Region and Country of Birth: Fiscal Year 2013 |ناونیشان=https://www.dhs.gov/sites/default/files/publications/immigration-statistics/yearbook/2013/LPR/immsuptable2d.xls |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140712214124/https://www.dhs.gov/sites/default/files/publications/immigration-statistics/yearbook/2013/LPR/immsuptable2d.xls |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئازاری ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تەممووزی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=[[United States Department of Homeland Security]] |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> نیویۆرک سیتی بەرزترین کۆی دانیشتووانی ئاسیایی لە ھەر شارێکی تاکی ئەمریکی ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Asian American Statistics |ناونیشان=http://www.ameredia.com/resources/demographics/asian_american.html |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠١١ |بڵاوکەرەوە=Améredia Incorporated |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تەممووزی ٢٠١١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110714063833/http://www.ameredia.com/resources/demographics/asian_american.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[ئەمریکییە ئاسیایییەکان لە نیویۆرک سیتی]]، بەپێی سەرژمێریی ٢٠١٠، ژمارەیان لە ١.٢ ملیۆن کەس زیاترە،<ref name=QuickFacts/> کە گەورەترە لە کۆی دانیشتووانی ئاسیایی لۆس ئانجلەس و سان فرانسیسکۆ پێکەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Semple |یەکەم=Kirk |ڕێکەوت=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١١|سەردێڕ=Asian New Yorkers Seek Power to Match Numbers |ئیش=[[The New York Times]] |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2011/06/24/nyregion/asian-new-yorkers-asian-new-yorkers-seek-power-to-match-surging-numbers.html |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠١١|وتەگێڕانەوە=Asians, a group more commonly associated with the West Coast, are surging in New York, where they have long been eclipsed in the city's [[kaleidoscope|kaleidoscopic]] racial and ethnic mix. For the first time, according to census figures released in the spring, their numbers have topped one million—nearly one in eight New Yorkers, which is more than the Asian population in the cities of San Francisco and Los Angeles combined.}}</ref> [[چایناتاون، مانھاتن|چایناتاون (گەرەکی چینییەکان)ی مانھاتن]] گەورەترین کۆبوونەوەی چینییەکانە لە [[نیوەگۆی ڕۆژاوا]]دا،<ref name="fact-sheet">* {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.explorechinatown.com/PDF/FactSheet.pdf |سەردێڕ=Chinatown New York City Fact Sheet |بڵاوکەرەوە=www.explorechinatown.com |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٢٢}} * {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ny.com/articles/chinatown.html |سەردێڕ=The History of New York's Chinatown |یەکەم=Sarah |دوایین=Waxman |بڵاوکەرەوە=Mediabridge Infosystems, Inc |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٢٢|وتەگێڕانەوە=Manhattan's Chinatown, the largest Chinatown in the United States and the site of the largest concentration of Chinese in the Western Hemisphere, is located on the Lower East Side.}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=NagJFMxtkAcC&q=Flushing+Chinatown+Little+Taiwan&pg=PA104 |سەردێڕ=Still the golden door: the Third ...&nbsp;– Google Books |یەکەم=David M. |دوایین=Reimers |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٢٢|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣١-٠٧٦٨١-٤|ساڵ=١٩٩٢|بڵاوکەرەوە=Columbia University Press}} * {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://geographyplanning.buffalostate.edu/MSG%202002/13_McGlinn.pdf |سەردێڕ=Beyond Chinatown: Dual immigration and the Chinese population of metropolitan New York City, 2000, Page 4 |نووسەر=Lawrence A. McGlinn, Department of Geography SUNY-New Paltz |بڵاوکەرەوە=Middle States Geographer, 2002, 35: 110–119, Journal of the Middle States Division of the Association of American Geographers |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121029075400/http://geographyplanning.buffalostate.edu/MSG%202002/13_McGlinn.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=NagJFMxtkAcC&q=Flushing+Chinatown+Little+Taiwan&pg=PA104 |سەردێڕ=Still the golden door: the Third ...&nbsp;– Google Books |یەکەم=David M. |دوایین=Reimers |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٢٢|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣١-٠٧٦٨١-٤|ساڵ=١٩٩٢|بڵاوکەرەوە=Columbia University Press}}</ref> و کوینز ماڵی گەورەترین دانیشتووانی [[گەلی تیبێت|تیبیتییە]] لە دەرەوەی ئاسیا.<ref name="UnreachedNY">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی تەممووزی ٢٠١٢|سەردێڕ=Most Significant Unreached People Group Communities in Metro NY |ناونیشان=http://www.globalgates.info/church-plant-needs-among-unreached/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=GLOBAL GATES |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141027192509/http://www.globalgates.info/church-plant-needs-among-unreached/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[ئەمریکییە عەرەبەکان]] ژمارەیان لە نیویۆرک سیتی لە ١٦٠,٠٠٠ تێدەپەڕێت،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=A Community of Many Worlds: Arab Americans in New York City |ناونیشان=http://www.allied-media.com/Arab-American/NY-Arabs.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141108212113/http://www.allied-media.com/Arab-American/NY-Arabs.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Allied Media Corp}}</ref> کە زۆرترینیان لە بروکلین کۆبوونەتەوە. نیویۆرک سیتی میوانداری بەرزترین دانیشتووانی [[ئەمریکییە فەلەستینییەکان|فەلەستینییە]] لە ویلایەتە یەکگرتووەکاندا،<ref name=NYCLargestPalestinianPopulation>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Largest Palestinian Community in the United States by City {{!}} Zip Atlas |ناونیشان=https://zipatlas.com/us/city-comparison/largest-palestinian-community.htm |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=zipatlas.com}}</ref> و گەورەترین ڕەوەندەکانی [[ئەمریکییە ئۆزبەکییەکان|ئۆزبەکستانی]] و [[ئەمریکییە ئەلبانییەکان|ئەلبانی]] ھەیە لە جیھاندا؛<ref name=NYCWhiteMuslimDiasporas>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2026/04/10/nyregion/eric-adams-albania-citizen.html?smid=nytcore-ios-share|سەردێڕ=Eric Adams, Citizen of the World, Becomes an Actual Citizen of Albania|نووسەر=Emma Goldberg|newspaper=[[The New York Times]]|ڕێکەوت=١٠ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> ھەروەھا [[ئەمریکییە تورکەکان|تورک]]، [[ئەمریکییە ئەرمەنییەکان|ئەرمەنی]]، و [[ئەمریکییە ئازەربایجانییەکان]] بەشێکی گەشەسەندوون لە دانیشتووانە سپیپێستە نا-ھیسپانییەکەی شارەکە.<ref name=NYCLittleIstanbul>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://brooklyndowntownstar.com/restaurants/2024/03/06/meet-the-turkish-immigrants-of-south-brooklyn/|سەردێڕ=Meet the Turkish Immigrants of South Brooklyn: Experience the culture and taste of Turkey|نووسەر=Yasin Akdag|newspaper=Brooklyn Star|ڕێکەوت=٦ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Yearbook of Immigration Statistics: 2013 Lawful Permanent Residents Supplemental Table 2 |ناونیشان=https://www.dhs.gov/yearbook-immigration-statistics-2013-lawful-permanent-residents |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تەممووزی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=[[U.S. Department of Homeland Security]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Zunitch |یەکەم=Victoria |ڕێکەوت=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=City lauds Armenian culture in Queens |ناونیشان=https://www.qchron.com/editions/queenswide/city-lauds-armenian-culture-in-queens/article_b2885ecf-d09f-5d9b-b84d-5b2955d3cc83.html |ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=Queens Chronicle |زمان=en}}</ref> ناوچە میترۆپۆلیتانەکە ماڵی ٢٠٪ی [[ئەمریکییە ھیندییەکان لە ناوچەی میترۆپۆلیتانی نیویۆرک|ئەمریکییە ھیندییەکانی]] وڵاتەکەیە و لایەنی کەم بیست ناوچەی [[ھیندی بچووک (شوێن)|ھیندی بچووک]] لەخۆدەگرێت، و ١٥٪ی ھەموو [[ئەمریکییە کۆرییەکان لە نیویۆرک سیتی|ئەمریکییە کۆرییەکانی]] وڵاتەکە و چوار [[کۆریاتاون، مانھاتن|کۆریاتاون]] لەخۆدەگرێت.<ref name=NYCAmericanCommunitySurvey>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://data.census.gov/ |سەردێڕ=Explore Census Data |بڵاوکەرەوە=United States Census Bureau |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> نیویۆرک سیتی و ناوچە میترۆپۆلیتانەکەی گەورەترین دانیشتووانی [[ڕەشپێستەکان لە نیویۆرک سیتی|ڕەشپێست یان ئەفریقی-ئەمریکی]] ھەیە لە وڵاتەکەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Facts About the U.S. Black Population |ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.pewresearch.org/race-and-ethnicity/fact-sheet/facts-about-the-us-black-population/}}</ref> نیویۆرک سیتی گەورەترین دانیشتووانی [[ئەمریکییە ئەورووپییەکان|ئەورووپی]] و [[سپیپێستی نا-ھیسپانی|سپیپێستی نا-ھیسپانی]] ھەیە لە ھەر شارێکی ئەمریکا، کە لە ساڵی ٢٠١٢دا ژمارەیان گەیشتە ٢.٧ ملیۆن کەس.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=American FactFinder—Results |ناونیشان=http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_12_1YR_DP05&prodType=table |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200315193522/http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_12_1YR_DP05&prodType=table |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی شوباتی ٢٠٢٦|بڵاوکەرەوە=[[U.S. Department of Commerce]]}}</ref> [[ڕەوەندی ئەورووپی]] کە لە شارەکەدا دەژین زۆر فرەچەشنن و زۆرێک لە [[گرووپە نەتەوەیییەکانی نیویۆرک سیتی#ئەورووپی|گرووپە نەتەوەیییە ئەورووپییەکان ناوچەی تایبەت بە خۆیان دروستکردووە]].<ref name=BrightonBeachRussianSpeakingEpicenter>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://untappedcities.com/2014/01/23/nyc-micro-neighborhoods-little-odessa-brighton-beach-brooklyn/ |سەردێڕ=NYC's Micro Neighborhoods: Little Odessa in Brighton Beach, Brooklyn |نووسەر=Brennan Ortiz |ساڵ=٢٠١٤|ئیش=Untapped Cities (online, January 23) |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref><ref name=AstoriaNYCGreektown1>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/1991/11/15/arts/astoria-a-greek-isle-in-the-new-york-city-sea.html |سەردێڕ=Astoria, a Greek Isle in the New York City Sea |نووسەر=Richard F. Shepard |newspaper=The New York Times |ڕێکەوت=١٥ی تشرینی دووەمی ١٩٩١|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref><ref name=AstoriaNYCGreektown2>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://greekreporter.com/2022/06/18/the-ever-changing-face-of-greektown-in-astoria-queens-video/ |سەردێڕ=Astoria: The Ever-Changing Greektown of New York |نووسەر=Kerry Kolasa-Sikiaridi |بڵاوکەرەوە=Greek Reporter |ڕێکەوت=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> بە ٩٦٠,٠٠٠ دانیشتووی جوولەکە لە ساڵی ٢٠٢٣دا، نیویۆرک سیتی ماڵی بەرزترین [[دانیشتووانی جوولەکە بەپێی شار|دانیشتووانی جوولەکەیە]] لە ھەر شارێکی جیھان،<ref name="Gergely-2024">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Gergely |یەکەم=Julia |ڕێکەوت=٩ی ئایاری ٢٠٢٤|سەردێڕ=Nearly 1 million Jews live in NYC, new study finds |ناونیشان=https://www.jta.org/2024/05/09/ny/nearly-1-million-jews-live-in-nyc-new-study-finds |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Jewish Telegraphic Agency |زمان=en-US}}</ref> و ناوچە میترۆپۆلیتانەکەی تا ساڵی ٢٠٢١ زیاتر لە ٢ ملیۆن جوولەکەی تێدا کۆببووەوە، کە دووەم گەورەترین دانیشتووانی جوولەکەیە لە جیھاندا لە دوای [[ناوچەی میترۆپۆلیتانی تەلئەبیب]] لە ئیسرائیل.<ref>{{cite report |editor1-last=Dashefsky |editor1-first=Arnold |editor-link1=Arnold Dashefsky |editor2-last=Della-Pergola |editor2-first=Sergio |editor-link2=Sergio Della Pergola |editor3-last=Sheskin |editor3-first=Ira |date=2021 |title=World Jewish Population |url=https://www.jewishdatabank.org/api/download/?studyId=1185&mediaId=bjdb%5c2021_World_Jewish_Population_AJYB_(DellaPergola)_DB_Public.pdf |publisher=[[Berman Jewish DataBank]] |access-date=September 4, 2023 }}</ref> لە ناوچەی بروکلین، بە خەمڵاندن لە ھەر چوار دانیشتوویەک یەکێکیان جوولەکە بووە تا ساڵی ٢٠١٨.<ref name="BrooklynJewish">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Weichselbaum |یەکەم=Simone |ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٢|سەردێڕ=Nearly one in four Brooklyn residents are Jews, new study finds |newspaper=[[New York Daily News]] |شوێن=New York |ناونیشان=http://www.nydailynews.com/new-york/brooklyn/brooklyn-residents-jews-new-study-finds-article-1.1100080 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئایاری ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180704130656/http://www.nydailynews.com/new-york/brooklyn/brooklyn-residents-jews-new-study-finds-article-1.1100080 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref><ref name=BrookynTheMostJewishSpotOnEarth>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم=Hilary |دوایین=Danailova |ڕێکەوت=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=Brooklyn, the Most Jewish Spot on Earth |ناونیشان=https://www.hadassahmagazine.org/2018/01/11/brooklyn-jewish-spot-earth/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=[[Hadassah Magazine]] |زمان=en-US}}</ref> === ئاراستەی سێکسی و ناسنامەی جێندەری === نیویۆرک سیتی وەک [[کولتووری ھاوڕەگەزخوازان لە نیویۆرک سیتی|پایتەختی ھاوڕەگەزخوازانی]] جیھان و گرێی ناوەندی [[سیستەمی ژینگەیی کۆمەڵایەتی-سیاسی|سیستەمی ژینگەیی کۆمەڵایەتی-سیاسی]] [[پەیمانگای ھاوڕەگەزخوازان|لێزبیەن، گەی، دووڕەگەزخواز، و ترانسجێندەر]] (LGBT) وەسف کراوە، و ماڵی یەکێک لە گەورەترین دانیشتووانی LGBTی جیھان و دیارترینەکانە.<ref name=NYCGayCapitalOfTheWorld1>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gayexpress.co.nz/2018/04/new-york-worlds-gay-capital/ |سەردێڕ=New York – The World's Gay Capital |یەکەم=Peter |دوایین=Minkoff |بڵاوکەرەوە=Your LGBTQ+ Voice |ڕێکەوت=٥ی نیسانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref> ناوچەی میترۆپۆلیتانی نیویۆرک ماڵی نزیکەی ٥٧٠,٠٠٠ کەسە کە خۆیان وەک [[ھاوڕەگەزخوازەکان لە نیویۆرک سیتی|گەی]] و [[دووڕەگەزخوازی|دووڕەگەزخواز]] دەناسێنن، کە [[دیمۆگرافیای LGBT لە ویلایەتە یەکگرتووەکان#بەپێی ناوچەی میترۆپۆلیتان|گەورەترینە لە وڵاتەکەدا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Gates |یەکەم=Gary J. |سەردێڕ=Same-sex Couples and the Gay, Lesbian, Bisexual Population: New Estimates from the American Community Survey |ناونیشان=http://williamsinstitute.law.ucla.edu/wp-content/uploads/Gates-Same-Sex-Couples-GLB-Pop-ACS-Oct-2006.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130609015224/http://williamsinstitute.law.ucla.edu/wp-content/uploads/Gates-Same-Sex-Couples-GLB-Pop-ACS-Oct-2006.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=[[Williams Institute|The Williams Institute on Sexual Orientation Law and Public Policy]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Silverman |یەکەم١=Brian |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=fIAuxa6ic9EC&q=new+york+one+of+the+largest+world+gay+population&pg=PT703 |سەردێڕ=Frommer's New York City 2013 |دوایین٢=Chauvin |یەکەم٢=Kelsy |ساڵ=٢٠١٣|ژپنک=٩٧٨-١-١١٨-٣٣١٤٤-٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئازاری ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=[[John Wiley & Sons]]}}</ref> چالاکیی سێکسیی نێوان ھاوڕەگەزەکان لە نێوان پێگەیشتووانی ڕازیبوودا یاسایی بووە لە نیویۆرک لە کەیسی ''[[نیویۆرک دژی ئۆنۆفری]]'' لە ساڵی ١٩٨٠ەوە، کە [[یاساکانی لادانی سێکسی لە ویلایەتە یەکگرتووەکان#یاساکانی ویلایەت و ناوچەکان پێش کەیسی لۆرێنس دژی تێکساس|یاسای لادانی سێکسی]] ویلایەتەکەی ھەڵوەشاندەوە.<ref>{{cite court |litigants=People v. Ronald Onofre |vol=51 |reporter=N.Y.2d |opinion=476 |court=[[New York Court of Appeals|N.Y. Court of Appeals]] |date=December 18, 1980 |url=https://scholar.google.com/scholar_case?case=8178620795596160936 |access-date=March 30, 2022 }}</ref> [[ھاوسەرگیریی ھاوڕەگەزەکان لە نیویۆرک]] لە ٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١١دا یاسایی کرا، و ڕێگەی پێدرا لە ٢٣ی تەممووزی ٢٠١١دا ئەنجام بدرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Confessore |یەکەم١=Nicholas |دوایین٢=Barbaro |یەکەم٢=Michael |ڕێکەوت=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١١|سەردێڕ=New York Allows Same-Sex Marriage, Becoming Largest State to Pass Law |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2011/06/25/nyregion/gay-marriage-approved-by-new-york-senate.html?_r=1&hp |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ئیش=[[The New York Times]]}}</ref> [[File:NYC_Pride_2019_26.jpg|thumb|[[ڕێپێوانی شانازیی نیویۆرک سیتی]] [[پێڕستی گەورەترین ڕووداوەکانی LGBT|گەورەترین نمایشی شانازییە لە جیھاندا]].<ref name="NYCWorld'sLargestPrideParade"/>]] [[ڕێپێوانی شانازیی نیویۆرک سیتی]] ساڵانە بەرەو باشوور بە شەقامی [[پێنجەم ئەڤینیو]]دا دەڕوات و لە [[گرینویچ ڤیلێج، مانھاتن|گرینویچ ڤیلێج]] لە خوارووی مانھاتن کۆتایی دێت؛ نمایشەکە [[پێڕستی گەورەترین ڕووداوەکانی LGBT|گەورەترین نمایشی شانازییە لە جیھاندا]]، کە ھەموو مانگێکی حوزەیران دەیان ھەزار بەشداربوو و ملیۆنان بینەری سەر شۆستەکان بۆ خۆی ڕادەکێشێت.<ref name="NYCWorld'sLargestPrideParade">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٧|سەردێڕ=Revelers Take to the Streets For 48th Annual NYC Pride March |ناونیشان=http://newyork.cbslocal.com/2017/06/25/48th-nyc-pride-march/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=[[CBS New York]] |وتەگێڕانەوە=A sea of rainbows took over the Big Apple for the biggest pride parade in the world Sunday.}}</ref><ref name=NYCWorld>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Gleason |یەکەم=Will |ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠١٩|سەردێڕ=Citing its diversity and culture, NYC was voted best city in the world in new global survey |ناونیشان=https://www.timeout.com/newyork/news/new-york-voted-best-city-in-the-world-in-massive-worldwide-survey-031119 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠١٩|وێبگە=[[Time Out (magazine)|Time Out]] |وتەگێڕانەوە=After compiling the thoughts of over 30,000 people, both from our NYC readership and half-a-world away, New York was voted the greatest city on the planet for 2019. In a hint as to why this happened, and why now, it also led to the categories of most diverse metropolis and best culture.... Since then, it's steadily attracted more and more attendees and, last year, averaged 10,000 people a night. Those thousands of New Yorkers weren't just hungry for new food, but for new points of view.... 'We've now been able to represent over 85 countries, and I'm constantly hearing examples of people branching out and trying things they've never heard of before.'}}</ref> [[نمایشی شانازیی کوینز]] ساڵانە لە [[جاکسن ھایتس، کوینز|جاکسن ھایتس]] بەڕێوەدەچێت و نمایشێکی ''فرەکلتووریی'' بەدوادا دێت.<ref name="NYCTrans">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم=Bill |دوایین=Parry |ڕێکەوت=١٠ی تەممووزی ٢٠١٨|سەردێڕ=Elmhurst vigil remembers transgender victims lost to violence and hate |newspaper=[[TimesLedger Newspapers|TimesLedger]] |شوێن=New York |ناونیشان=https://www.timesledger.com/stories/2016/48/transvigil_2016_11_25_q.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190213003206/https://www.timesledger.com/stories/2016/48/transvigil_2016_11_25_q.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی شوباتی ٢٠١٩}}</ref> [[ستۆنوۆڵ ٥٠ - شانازیی جیھانیی نیویۆرک سیتی ٢٠١٩]] [[پێڕستی گەورەترین ڕووداوەکانی LGBT|گەورەترین ئاھەنگی شانازیی نێونەتەوەیی]] بوو لە مێژوودا، کە یادی ٥٠ ساڵەی ڕاپەڕینی ستۆنوۆڵی دەکردەوە، بە ئامادەبوونی ١٥٠,٠٠٠ بەشداربوو و پێنج ملیۆن بینەر تەنھا لە مانھاتندا.<ref name="Authorities1">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم=Karma |دوایین=Allen |ناونیشان=https://abcnews.go.com/US/million-people-crowed-nyc-worldpride-mayor/story?id=64090338 |سەردێڕ=About 5 million people attended WorldPride in NYC, mayor says |ڕێکەوت=٣ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠١٩|ئیش=[[ABC News (United States)|ABC News]]}}</ref> نیویۆرک سیتی ماڵی گەورەترین دانیشتووانی [[ترانسجێندەر]]ە لە جیھاندا، کە لە ساڵی ٢٠١٨دا بە زیاتر لە ٥٠,٠٠٠ کەس خەمڵێنراوە، کە لە مانھاتن، بروکلین، و کوینز کۆبوونەتەوە؛ بەڵام، تا پشێوییەکانی ستۆنوۆڵ لە حوزەیرانی ١٩٦٩دا، ئەم کۆمەڵگەیە ھەستیان بە پەراوێزخستن و پشتگوێخستن دەکرد لەلایەن کۆمەڵگەی ھاوڕەگەزخوازانەوە.<ref name="NYCTrans" /><ref name="TransEqualityNYC" /> ڕێپێوانی ڕزگاریی بروکلین، کە گەورەترین خۆپیشاندانی [[مافەکانی ترانسجێندەر|مافەکانی ترانسجێندەر]] بوو لە مێژووی LGBTدا، لە ١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٠دا بەڕێوەچوو، کە لە [[گۆڕەپانی گراند ئارمی]]ەوە بۆ [[فۆرت گرین، بروکلین]] درێژبووەوە، و تیشکی خستە سەر پاڵپشتیکردنی ژیانی ترانسجێندەرە ڕەشپێستەکان، و بە خەمڵاندنێک ١٥,٠٠٠ بۆ ٢٠,٠٠٠ بەشداربووی بۆ خۆی ڕاکێشا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم=Anushka |دوایین=Patil |ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|سەردێڕ=How a March for Black Trans Lives Became a Huge Event |newspaper=[[The New York Times]] |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2020/06/15/nyregion/brooklyn-black-trans-parade.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم=Shannon |دوایین=Keating |ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Corporate Pride Events Can't Happen This Year. Let's Keep It That Way |وێبگە=[[BuzzFeed News]] |ناونیشان=https://www.buzzfeednews.com/article/shannonkeating/pride-protest-black-trans-rally-brooklyn-liberation-lgbtq |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٠}}</ref> === ئایین === {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 250 | header = بینا ئایینییە دیارەکان لە نیویۆرک سیتی | image1 = Emanu-elNYjeh.JPG | image2 = At New York, USA 2017 119.jpg | image3 = Islamic Cultural Center E96 jeh.JPG | image4 = Hindu Temple Society of North America (Flushing, Queens - exterior).jpg | footer = لە چەپەوە بۆ ڕاست لە سەرەوە: [[پەرستگای ئیمانوێل لە نیویۆرک (١٩٣٠)|پەرستگای ئیمانوێل]]؛ [[کڵێسای سەرەکی سانت پاتریک (نیویۆرک سیتی)|کڵێسای سەرەکی سانت پاتریک]]؛ [[ناوەندی کولتووری ئیسلامیی نیویۆرک]]؛ و [[کۆمەڵگەی پەرستگای ھیندووی ئەمریکای باکوور]] }} [[مەسیحییەت لە ویلایەتە یەکگرتووەکان|مەسیحییەت]] گەورەترین ئایینە (٥٩٪ی پەیڕەوکاران) لە نیویۆرک سیتی،<ref name="NYCReligion1">{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم=Michael |دوایین=Lipka |ناونیشان=http://www.pewresearch.org/fact-tank/2015/07/29/major-u-s-metropolitan-areas-differ-in-their-religious-profiles/ |سەردێڕ=Major U.S. metropolitan areas differ in their religious profiles |بڵاوکەرەوە=[[Pew Research Center]] |ڕێکەوت=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠١٥}}</ref> کە ماڵی بەرزترین ژمارەی کڵێسایە لە ھەر شارێکی جیھاندا.<ref name="NYCTheCapitaloftheWorld"/> [[کەنیسەی کاسۆلیک|کاسۆلیکیزم]] گەورەترین مەزھەبی مەسیحییە (٣٣٪)، بەدوایدا [[پرۆتێستانتیزم]] (٢٣٪)، و [[پێڕستی مەزھەبە مەسیحییەکان|مەزھەبە مەسیحییەکانی تر]] (٣٪) دێن. دانیشتووانی [[کەنیسەی لاتین|کاسۆلیکی لاتین]] بە شێوەیەکی سەرەکی لەلایەن [[ئارکدیۆسێسی کاسۆلیکی ڕۆمانیی نیویۆرک]] و [[دیۆسێسی کاسۆلیکی ڕۆمانیی بروکلین|دیۆسێسی بروکلین]]ەوە خزمەت دەکرێن، لەکاتێکدا [[کەنیسە کاسۆلیکەکانی ڕۆژھەڵات|کاسۆلیکەکانی ڕۆژھەڵات]] دابەشکراون بەسەر چەندین دەسەڵاتی دادوەریدا لە سەرتاسەری شارەکەدا. [[ئێڤانجیلیزم|پرۆتێستانتیزمی ئێڤانجیلی]] گەورەترین لقی پرۆتێستانتیزمە لە شارەکەدا (٩٪)، بەدوایدا [[پرۆتێستانتی سەرەکی]] (٨٪) دێت، لەکاتێکدا پێچەوانەکەی بەزۆری بۆ شارەکان و ناوچە میترۆپۆلیتانەکانی تری ئەمریکا ڕاستە.<ref name="NYCReligion2">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Religion in America: U.S. Religious Data, Demographics and Statistics |ناونیشان=https://www.pewforum.org/religious-landscape-study/ |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=[[Pew Research Center]]'s Religion & Public Life Project |زمان=en-US}}</ref> بە [[جوولەکەکان لە نیویۆرک سیتی|٩٦٠,٠٠٠ دانیشتووی جوولەکە]] تا ساڵی ٢٠٢٣، [[جوودایزم]] دووەم گەورەترین ئایینە کە لە نیویۆرک سیتی پەیڕەو دەکرێت،<ref name="Gergely-2024" /> کە ماڵی گەورەترین دانیشتووانی جوولەکەیە لە دەرەوەی [[تەلئەبیب]]. نزیکەی نیوەی دانیشتووانە جوولەکەکەی شارەکە لە بروکلین دەژین.<ref name="BrooklynJewish"/><ref name=BrookynTheMostJewishSpotOnEarth/> [[ئیسلام]] وەک سێیەم گەورەترین ئایین لە نیویۆرک سیتی دادەنرێت، لە دوای مەسیحییەت و جوودایزم، بە خەمڵاندنێک لە نێوان ٦٠٠,٠٠٠ و ١,٠٠٠,٠٠٠ پەیڕەوکاری ئیسلام، کە ١٠٪ی منداڵانی قوتابخانە گشتییەکانی شارەکە لەخۆدەگرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Grynbaum |یەکەم١=Michael M. |دوایین٢=Otterman |یەکەم٢=Sharon |ڕێکەوت=٤ی ئازاری ٢٠١٥|سەردێڕ=New York City Adds 2 Muslim Holy Days to Public School Calendar |newspaper=[[The New York Times]] |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2015/03/05/nyregion/new-york-to-add-two-muslim-holy-days-to-public-school-calendar.html|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠١٥}}</ref> ٢٢.٣٪ی [[ئیسلام لە ویلایەتە یەکگرتووەکان|موسڵمانە ئەمریکییەکان]] لە نیویۆرک سیتی دەژین، بە ١.٥ ملیۆن موسڵمان لە ناوچەی گەورەترینی [[ناوچەی میترۆپۆلیتانی نیویۆرک]]، کە گەورەترین دانیشتووانی میترۆپۆلیتانی موسڵمانە لە [[نیوەگۆی ڕۆژاوا]]دا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=An Impact Report of Muslim Contributions to New York City |ناونیشان=https://www.ispu.org/wp-content/uploads/2018/08/MAP-NY-Key-Findings-Web.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئایاری ٢٠٢١ |وێبگە=Institute for Social Policy and Understanding |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی نیسانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210402143659/https://www.ispu.org/wp-content/uploads/2018/08/MAP-NY-Key-Findings-Web.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>—و [[فرەچەشنیی نەتەوەیی|فرەنەتەوەترین]] دانیشتووانی موسڵمانە لە ھەر شارێکی جیھاندا.<ref name=NYCMostDiverseMuslimPopulationWorld>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی شوباتی ٢٠١٦|سەردێڕ=Muslims in Metro New York (Part 2) – Specific Muslim Group Estimates |ناونیشان=https://globalgates.info/resources-information/muslims-in-metro-new-york-part-2-specific-muslim-group-estimates/ |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=Global Gates |زمان=en-US}}</ref> [[مزگەوتی پاوەرز ستریت]] لە بروکلین یەکێکە لە کۆنترین مزگەوتەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان کە بەردەوام کار دەکات، و نوێنەرایەتیی یەکەمین ڕێکخراوی ئیسلامی دەکات ھەم لە شارەکە و ھەم لە ویلایەتەکەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم=Tharik |دوایین=Hussain |سەردێڕ=How America's oldest mosque was built by Muslims from the Baltic |ناونیشان=https://www.baltictimes.com/how_america___s_oldest_mosque_was_built_by_muslims_from_the_baltic/ |ڕێکەوت=١٩ی ئایاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=[[The Baltic Times]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم=Zuha |دوایین=Siddiqui |ڕێکەوت=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=America's Oldest Surviving Mosque Is in Williamsburg |ناونیشان=https://bedfordandbowery.com/2018/12/americas-oldest-surviving-mosque-is-in-williamsburg/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=Bedford + Bowery |زمان=en-US}}</ref> لە دوای ئەم سێ گەورەترین گرووپە ئایینییانە لە نیویۆرک سیتی، [[ھیندوئیزم]]، [[بوودیزم]]، [[سیکیزم]]، [[زەردەشتی]]، و ئەوانی تر دێن. تا ساڵی ٢٠٢٣، ٢٤٪ی دانیشتووانی گەورەشاری نیویۆرک ڕایانگەیاند کە ھیچ سەر بە ئایینێکی ڕێکخراو نین، و ٤٪ خۆیان وەک [[بێخوایەتی|بێبڕوا (ئەتەئیست)]] ناساندووە.<ref name=NYCReligion3>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.pewresearch.org/religion/religious-landscape-study/metro-area/new-york-city-metro-area/ |سەردێڕ=Religious composition of adults in the New York City metropolitan area |بڵاوکەرەوە=[[Pew Research Center]] |ڕێکەوتی سەردان=١ی شوباتی ٢٠٢٣}}</ref> == ئابووری == [[File:Midtown_Manhattan_from_Weehawken_September_2021_001.jpg|thumb|[[میدتاون مانھاتن]] گەورەترین ناوەندی بازرگانییە لە جیھاندا.<ref name=reuters-2022-03-24/>]] [[File:Luchtfoto_van_Lower_Manhattan.jpg|thumb|[[خوارووی مانھاتن]]، بە [[وۆڵ ستریت]]یشەوە، کە ناوەندی سەرەکیی داراییی جیھانە،<ref name="NYCFinancialAndFintechCapitalWorld" /> و [[سەنتەری بازرگانیی جیھانیی یەک]]، کە [[پێڕستی بەرزترین بیناکان لە ویلایەتە یەکگرتووەکان|بەرزترین ھەوربڕە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان]]]] نیویۆرک سیتی ناوەندێکی جیھانییە بۆ بازرگانی و مامەڵە، کە ھەندێک جار پێی دەوترێت "پایتەختی جیھان".<ref name="NewYorkCapitaloftheWorld1">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم=Kenneth T. |دوایین=Jackson |ڕێکەوت=٢ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Does New York Still Want to Be the Capital of the World? |newspaper=The Wall Street Journal |ناونیشان=https://www.wsj.com/articles/does-new-york-still-want-to-be-the-capital-of-the-world-11617400766 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> گەورەشاری نیویۆرک خاوەنی [[پێڕستی شارەکان بەپێی GDP|گەورەترین ئابووریی میترۆپۆلیتانە لە جیھاندا]]، کە [[بەرھەمی ناوخۆیی میترۆپۆلیتان]]ی بە ٢.١٦&nbsp;تریلیۆن دۆلاری ئەمریکی خەمڵێنراوە لە ساڵی ٢٠٢٢دا.<ref name="bea.gov">{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Gross Domestic Product by County and Metropolitan Area |ناونیشان=https://fred.stlouisfed.org/release?et=&pageID=2&rid=397&t= |وێبگە=fred.stlouisfed.org}}</ref><ref name="fred.stlouisfed.org" /> نیویۆرک ناوەندێکە بۆ بانکی و داراییی جیھانی، چاودێریی تەندروستی، و [[زانستەکانی ژیان]]،<ref name="NYCHealthCareLifeSciences">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.governor.ny.gov/news/governor-hochul-mayor-adams-announce-plan-sparc-kips-bay-first-its-kind-job-and-education-hub |سەردێڕ=Governor Hochul, Mayor Adams Announce Plan for SPARC Kips Bay, First-of-Its-Kind Job and Education Hub for Health and Life Sciences Innovation |بڵاوکەرەوە=[[New York (state)|State of New York]] |ڕێکەوت=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> [[تەکنۆلۆژیای پزیشکی]] و توێژینەوە، فرۆشتنی تاک، بازرگانیی جیھانی، گواستنەوە، گەشتیاری، خانووبەرە، [[میدیای نوێ]]، [[میدیای نەریتی]]، ڕیکلام، [[خزمەتگوزارییە یاسایییەکان]]، [[ژمێریاری]]، دڵنیایی، و ھونەرەکان لە ویلایەتە یەکگرتووەکان؛ لەکاتێکدا [[سیلیکۆن ئالێی]]، کە [[میۆتۆنی|نازناوێکە]] بۆ بواری تەکنۆلۆژیای بەرزی نیویۆرک، بەردەوامە لە فراوانبوون. [[بەندەری نیویۆرک و نیوجێرزی]] بزوێنەرێکی ئابووریی گەورەیە، کە بە شێوەی [[پاناماکس|دوای-پاناماکس]] سوود لە فراوانکردنی [[نۆکەندی پەنەما]] وەردەگرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=LaRocco |یەکەم=Lori Ann |ڕێکەوت=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|سەردێڕ=New York is now the nation's busiest port in a historic tipping point for United States–bound trade |ناونیشان=https://www.cnbc.com/2022/09/24/new-york-now-no-1-port-in-us-as-sea-change-in-trade-hits-west-coast.html |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=CNBC |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Port of NYNJ Beats West Coast Rivals with Highest 2023 Volumes |ناونیشان=https://maritime-executive.com/article/port-of-nynj-beats-west-coast-rivals-with-highest-2023-volumes |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=The Maritime Executive |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Port of New York and New Jersey Remains US' Top Container Port |ناونیشان=https://www.marinelink.com/news/port-new-york-new-jersey-remains-us-top-501852 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=Marinelink.com |ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> چەندین کۆمپانیای [[فۆڕچون ٥٠٠|''فۆڕچون'' ٥٠٠]] بارەگای سەرەکییان لە نیویۆرک سیتییە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Fortune 500 2011: Cities with most companies |ناونیشان=https://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune500/2011/cities/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110506212133/https://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune500/2011/cities/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئایاری ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=FORTUNE on CNNMoney.com}}</ref> ھەروەھا ژمارەیەکی زۆر لە [[کۆمپانیای فرەنەتەوەیی|کۆمپانیا فرەنەتەوەیییەکان]]. نیویۆرک سیتی لە پلەی یەکەمی شارەکانی جیھان دایە لە ڕاکێشانی [[سەرمایە (ئابووری)|سەرمایە]]، بازرگانی، و گەشتیاران.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Kennedy |یەکەم=Simon |ڕێکەوت=١٣ی نیسانی ٢٠١٤|سەردێڕ=Beijing Breaks into Top Ten in Rankings by A.T. Kearney |وێبگە=[[Bloomberg.com]] |ناونیشان=https://www.bloomberg.com/news/2014-04-13/beijing-breaks-into-top-ten-in-rankings-by-a-t-kearney.html |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی نیسانی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=[[Bloomberg L.P]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Kaske |یەکەم=Michelle |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120312173905/http://www.bloomberg.com/news/2012-03-12/new-york-city-tops-global-competitiveness-london-is-no-2-economist-says.html |ناونیشان=https://www.bloomberg.com/news/articles/2012-03-12/new-york-city-tops-global-competitiveness-london-is-no-2-economist-says |سەردێڕ=New York City Tops Global Competitiveness Rankings, Economist Report Says |بڵاوکەرەوە=[[Bloomberg L.P.]] |ڕێکەوت=١٢ی ئازاری ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئازاری ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠١٧}}</ref> ڕۆڵی نیویۆرک سیتی وەک سەنتەری پێشەنگی جیھانی بۆ [[ڕیکلام|پیشەسازیی ڕیکلام]] بە شێوەیەکی میتۆنیمی وەک ''[[مادیسۆن ئەڤینیو#پیشەسازیی ڕیکلام|مادیسۆن ئەڤینیو]]'' ڕەنگدەداتەوە.<ref name="MadisonAveMetonym">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Definition of Metonymy |ناونیشان=https://www.chegg.com/homework-help/definitions/metonymy-39 |بڵاوکەرەوە=[[Chegg]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200731204559/https://www.chegg.com/homework-help/definitions/metonymy-39 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[پیشەسازیی مۆدە]]ی شارەکە نزیکەی ١٨٠,٠٠٠ کارمەندی ھەیە کە ١١&nbsp;ملیار دۆلار مووچەی ساڵانەیانە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Fermino |یەکەم=Jennifer |ڕێکەوت=٧ی شوباتی ٢٠١٤|سەردێڕ=Mayor de Blasio announces $3M in grants for New York City's fashion industry |newspaper=[[New York Daily News]] |شوێن=New York |ناونیشان=http://www.nydailynews.com/news/politics/de-blasio-announces-3m-grants-city-fashion-industry-article-1.1605556 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171011005433/http://www.nydailynews.com/news/politics/de-blasio-announces-3m-grants-city-fashion-industry-article-1.1605556 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧}}</ref> کەرتە ئابوورییە گرنگەکانی تر بریتین لە زانکۆکان و دامەزراوە قازانج نەویستەکان. [[بەرھەمھێنان لە ویلایەتە یەکگرتووەکان|بەرھەمھێنان]] لە سەدەی ٢٠ەمدا کەمی کرد بەڵام ھێشتا بەشێکی گرنگی دامەزراندن پێکدەھێنێت. پیشەسازیی جلوبەرگ و [[پیشەسازیی قوماش|قوماش]]ی شارەکە، کە لە ڕووی مێژوویییەوە سەنتەرەکەی لە [[ناوچەی جلوبەرگ، مانھاتن|ناوچەی جلوبەرگ]] لە مانھاتن بوو، لە ساڵی ١٩٥٠ گەیشتە لوتکە، کاتێک زیاتر لە ٣٢٣,٠٠٠ کرێکار لەو پیشەسازییەدا لە نیویۆرک کاریان دەکرد. لە ساڵی ٢٠١٥دا، کەمتر لە ٢٣,٠٠٠ دانیشتووی نیویۆرک سیتی لەم پیشەسازییەدا کاریان دەکرد، ھەرچەندە ھەوڵەکانی بوژاندنەوە بەردەوام بوون،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم=Winnie |دوایین=Hu |ڕێکەوت=٧ی شوباتی ٢٠١٧|سەردێڕ=New York Tries to Revive Garment Industry, Outside the Garment District |newspaper=[[The New York Times]] |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2017/02/07/nyregion/new-york-garment-industry-brooklyn.html |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> و پیشەسازیی مۆدەی ئەمریکی بەردەوامە لەوەی بە شێوەیەکی میتۆنیمی پێی بوترێت ''[[سێڤنث ئەڤینیو (مانھاتن)|شەقامی حەوتەم]]''.<ref>[[Geoff Nunberg|Nunberg, Geoff]]. [https://www.npr.org/2011/12/07/143265669/occupy-geoff-nunbergs-2011-word-of-the-year "'Occupy': Geoff Nunberg's 2011 Word Of The Year"], [[WNPR]], December 7, 2011. Accessed January 6, 2026. "But give props to the magic of metonymy, too. That's the figure of speech that lets us use names like Wall Street, Hollywood or Seventh Avenue to refer to the things that go on there."</ref> لە ساڵی ٢٠٢٤دا، تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی نیویۆرک سیتی لە ١.٣&nbsp;تریلیۆن دۆلاری ئەمریکی تێپەڕی، کە لەو بڕەش زیاتر لە ١&nbsp;تریلیۆن دۆلار (٧٧٪) تەنھا لەلایەن [[پێڕستی کاونتییەکانی ئەمریکا بەپێی GDP|مانھاتنەوە]] بەرھەم ھێنرابوو.<ref name=ManhattanGDP>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Gross Domestic Product: All Industries in New York County, NY|ناونیشان=https://fred.stlouisfed.org/series/GDPALL36061|وێبگە=fred.stlouisfed.org|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref><ref name="bea.gov" /> ھاوشێوەی شارە گەورەکانی تر، نیویۆرک سیتی ئاستێک لە [[جیاوازیی داھات|نایەکسانی داھاتی]] ھەیە، وەک چۆن لە [[پێوەری جینی]]یەکەیدا کە ٠.٥٥ بووە لە ساڵی ٢٠٢٢دا دەردەکەوێت.<ref>[https://data.census.gov/table?q=B19083:%20GINI%20INDEX%20OF%20INCOME%20INEQUALITY&g=160XX00US3651000 B19083 Gini Index of Income Inequality American Community Survey Universe: Households 2022: ACS 1-Year Estimates], [[United States Census Bureau]]. Accessed January 12, 2024.</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Honan |یەکەم=Katie |ڕێکەوت=١١ی ئەیلوولی ٢٠١٩|سەردێڕ=New York City's Income-Inequality Gap Hasn't Changed, Report Says |زمان=en-US |ئیش=[[The Wall Street Journal]] |ناونیشان=https://www.wsj.com/articles/new-york-citys-income-inequality-gap-hasnt-changed-report-says-11568174460 |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|issn=0099-9660}}</ref> لە تشرینی دووەمی ٢٠٢٣، شارەکە کۆی گشتیی دامەزراندنی زیاتر لە ٤.٧٥&nbsp;ملیۆن کەس بوو کە زیاتر لە چوارەکیان لە خزمەتگوزارییەکانی پەروەردە و تەندروستیدا بوون.<ref>[https://www.bls.gov/regions/northeast/summary/blssummary_newyorkcity.pdf New York City Economic Summary], [[Bureau of Labor Statistics]], updated January 8, 2024. Accessed January 12, 2024.</ref> مانھاتن، کە زیاتر لە نیوەی ھەلی کارەکانی شارەکەی لەخۆدەگرت، تێکڕای مووچەی ھەفتانەی ٢,٥٩٠ دۆلاری ھەبوو لە چارەکی دووەمی ٢٠٢٣دا، کە بە چوارەم بەرزترین ڕیزبەند کرابوو لە نێوان ٣٦٠ گەورەترین کاونتییەکانی وڵاتەکەدا.<ref name="BLS2023Q3">[https://www.bls.gov/news.release/pdf/cewqtr.pdf County Employment And Wages – Second Quarter 2023], [[Bureau of Labor Statistics]], November 21, 2023. Accessed January 12, 2024.</ref> نیویۆرک سیتی یەکێکە لەو شارە کەمە ئەمریکییانەی کە [[باجی داھات|باجی داھات]] (نزیکەی ٣٪) دەخاتە سەر دانیشتووانەکەی؛<ref name="Localities_with_INCOME_tax">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Moreno |یەکەم=Tonya |ڕێکەوت=٢ی شوباتی ٢٠١٧|سەردێڕ=U.S. Cities That Levy Income Taxes |ناونیشان=https://www.thebalance.com/cities-that-levy-income-taxes-3193246 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170308014312/https://www.thebalance.com/cities-that-levy-income-taxes-3193246 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئازاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=[[The Balance (website)|The Balance]] |وتەگێڕانەوە=Fourteen states and the District of Columbia allow cities, counties, and municipalities to levy their own separate individual income taxes in addition to state income taxes.}}</ref><ref name="NYCTax">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Personal Income Tax & Non-resident NYC Employee Payments |ناونیشان=http://www1.nyc.gov/site/finance/taxes/personal-income-tax-and-non-resident-employees.page |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=[[New York City Department of Finance]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220827134650/https://www1.nyc.gov/site/finance/taxes/personal-income-tax-and-non-resident-employees.page |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="NYC_tax_schedule">{{بیرخستنەوەی وێب|ساڵ=٢٠١٦|سەردێڕ=New York City tax rate schedule |ناونیشان=https://www.tax.ny.gov/pdf/current_forms/it/nyc_tax_rate_schedule.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170308234704/https://www.tax.ny.gov/pdf/current_forms/it/nyc_tax_rate_schedule.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئازاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=[[New York State Department of Taxation and Finance]]}}</ref> سەرەڕای ئەم سەپاندنی باجە، نیویۆرک سیتی لە ساڵی ٢٠٢٤دا بە جیاوازییەکی زۆرەوە ماڵی بەرزترین ژمارەی ملیاردێرەکان بوو لە ھەر شارێکی جیھان، بە کۆی گشتی ١١٠ ملیاردێر.<ref name="NYCHighestNumberBillionaires" /> === وۆڵ ستریت === [[File:Gaming-Wall-Street BTS Prodigium-266.jpg|thumb|[[بۆرسەی نیویۆرک]] [[پێڕستی بۆرسەکان#بۆرسە سەرەکییەکان|گەورەترین بۆرسەی جیھانە]] لە ڕووی کۆی [[سەرمایەداریکردنی بازاڕ|سەرمایەداریکردنی بازاڕ]]ی ئەو [[پێڕستی ئەو کۆمپانیایانەی لە بۆرسەی نیویۆرک تۆمارکراون|کۆمپانیایانەی تێیدا تۆمارکراون]].<ref name="NYSElargest" /><ref name="NYSEhighestcap" />|alt=ئاڵایەکی گەورە بەسەر کۆڵەکە شێواز ڕۆمانییەکانی پێشەوەی بینایەکی گەورەدا ڕاکێشراوە.]] گرنگترین [[کەرتی ئابووری|کەرتی ئابووریی]] نیویۆرک سیتی لە ڕۆڵیدایە وەک [[ناوەندی دارایی|ناوەندێکی داراییی]] گشتگیر، کە بە شێوەیەکی میتۆنیمی بە ''وۆڵ ستریت'' ناسراوە. [[خوارووی مانھاتن]] ماڵی [[بۆرسەی نیویۆرک]] و [[نازداک]]ە، کە بەڕیزبەندی گەورەترین و دووەم گەورەترین [[بۆرسە|بۆرسەکانی]] جیھان پێکدەھێنن، کاتێک دەپێورێن ھەم بە تێکڕای قەبارەی مامەڵەی ڕۆژانە و ھەم بە کۆی [[سەرمایەداریکردنی بازاڕ]]ی کۆمپانیا تۆمارکراوەکانیان لە ساڵی ٢٠١٣دا.<ref name="NYSElargest">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=NYSE Listings Directory |ناونیشان=https://www.nyse.com/about/listed/lc_ny_overview.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130621174531/http://www.nyse.com/about/listed/lc_ny_overview.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=[[New York Stock Exchange]]}}</ref><ref name="NYSEhighestcap">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=2013 WFE Market Highlights |ناونیشان=http://www.world-exchanges.org/files/2013_WFE_Market_Highlights.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140327112731/http://www.world-exchanges.org/files/2013_WFE_Market_Highlights.pdf |ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئازاری ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تەممووزی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=[[World Federation of Exchanges]]}}</ref> لە ساڵی دارایی ٢٠١٣-١٤دا، [[پیشەسازیی کاغەزە دارایییەکان|پیشەسازیی کاغەزە دارایییەکانی]] وۆڵ ستریت ١٩٪ی داھاتی باجی ویلایەتی نیویۆرکی بەرھەم ھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠١٥|سەردێڕ=DiNapoli: Wall Street Bonuses Edge Up in 2014 |ناونیشان=https://www.osc.state.ny.us/press/releases/mar15/031115.htm |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Office of the [[New York State Comptroller]]}}</ref> نیویۆرک سیتی وەک گەورەترین ناوەندی جیھانی دەمێنێتەوە بۆ مامەڵەکردن لە بازاڕەکانی [[پشکی گشتی]] و سەرمایەی [[کاغەزی دارایی (دارایی)|قەرز]].<ref name="CNY2007">{{cite report |url=http://www.nyc.gov/html/om/pdf/ny_report_final.pdf |title=Sustaining New York's and the US' Global Financial Services Leadership |publisher=[[New York City Economic Development Corporation]] |access-date=July 19, 2015 }}</ref>{{rp|31–32}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠١٣|سەردێڕ=Total debt securities|ناونیشان=http://www.bis.org/statistics/r_qa1306_hanx18.pdf|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تەممووزی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=[[Bank for International Settlements]]|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٥|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923222511/http://www.bis.org/statistics/r_qa1306_hanx18.pdf|url-status=dead}}</ref> نیویۆرک ھەروەھا پێشەنگە لە بەڕێوەبردنی [[سندووقی پارێزی|سندووقەکانی پارێزی]]؛ [[پێڕستی کۆمپانیاکانی پشکی تایبەت|پشکی تایبەت]]؛ و قەبارەی دراویی [[یەکگرتن و کڕین]]. چەندین [[بانکداریی وەبەرھێنان|بانکی وەبەرھێنان]] و [[بەڕێوەبردنی وەبەرھێنان|بەڕێوەبەری وەبەرھێنان]] کە بارەگایان لە مانھاتنە، بەشداربووی گرنگن لە ناوەندە دارایییەکانی تری جیھاندا.<ref name="CNY2007" />{{rp|34–35}} نیویۆرک سەنتەری سەرەکیی [[بانکی بازرگانی|بانکداریی بازرگانی]]یە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Chaudhuri |یەکەم=Saabira |ڕێکەوت=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٤|سەردێڕ=Ranking the Biggest U.S. Banks: A New Entrant in Top 5 |newspaper=[[The Wall Street Journal]] |ناونیشان=https://blogs.wsj.com/moneybeat/2014/09/15/ranking-the-biggest-u-s-banks-a-new-entrant-in-top-5/ |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تەممووزی ٢٠١٥}}</ref> مانھاتن زیاتر لە ٥٠٠&nbsp;ملیۆن پێی چوارگۆشە (٤٦.٥&nbsp;ملیۆن مەتر دووجا) ڕووبەری ئۆفیسی تێدابوو لە ساڵی ٢٠١٨دا،<ref name="ManhattanOfficeSpace">{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم=Cynthia |دوایین=Foster |ڕێکەوت=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=Q3 2018 U.S. Office Market Outlook |ناونیشان=https://www2.colliers.com/en/Research/2018-Q3-US-Office-Market-Outlook-Report |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی نیسانی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=[[Colliers International]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190414022654/https://www2.colliers.com/en/Research/2018-Q3-US-Office-Market-Outlook-Report |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کە نیویۆرک سیتی دەکاتە گەورەترین بازاڕی ئۆفیس لە جیھاندا،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.ft.com/content/f2849309-f490-47e8-abe6-2aa6bfcc69fc |سەردێڕ=Law firm Paul Weiss signs biggest US office lease of 2023 in Manhattan |نووسەر=Joe Miller and Joshua Chaffin |newspaper=Financial Times |ڕێکەوت=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی نیسانی ٢٠٢٤|وتەگێڕانەوە=New York City's office market, the world's largest...}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Understanding The Manhattan Office Space Market |ناونیشان=http://www.officespaceseeker.com/manhattan-office-space-market.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تەممووزی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Officespaceseeker.com |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تەممووزی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140713071533/http://www.officespaceseeker.com/manhattan-office-space-market.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لەکاتێکدا [[میدتاون مانھاتن]]، بە ٤٠٠&nbsp;ملیۆن پێی چوارگۆشە (٣٧.٢&nbsp;ملیۆن مەتر دووجا) لە ساڵی ٢٠١٨دا،<ref name="ManhattanOfficeSpace" /> گەورەترین ناوەندی بازرگانییە لە جیھاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Marketbeat United States CBD Office Report 2Q11 |ناونیشان=http://www.cushwake.com/cwmbs2q11/PDF/off_us_cbd_2q11.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130508231043/http://www.cushwake.com/cwmbs2q11/PDF/off_us_cbd_2q11.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئایاری ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تەممووزی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=[[Cushman & Wakefield|Cushman & Wakefield, Inc]]}}</ref> === تەکنۆلۆژیا و بایۆتەکنۆلۆژیا === [[File:Flatiron District.jpg|thumb|[[ناوچەی فلاتئایرۆن]] بێشکەی سیلیکۆن ئالێییە، کە لە سەرەتادا میتۆنیمی بوو بۆ کەرتی تەکنۆلۆژیای بەرزی ناوچەی میترۆپۆلیتانی نیویۆرک.]] [[File:Cornell_Tech_buildings_(41991).jpg|thumb|[[کۆرنێڵ تێک]] لەسەر [[دوورگەی ڕۆزڤێڵت]]]] نیویۆرک ناوەندێکی تەکنۆلۆژیای جیھانیی ئاست بەرزە.<ref name="NewYorkCityDestinationNumberOneTechHub" /><ref name="NYCTopTierTechHub">{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://www.forbes.com/sites/bradthomas/2021/09/11/silicon-alley-provides-path-to-prosperity-for-new-york-city/?sh=728c3b7b5465 |سەردێڕ='Silicon Alley' Provides Path To Prosperity For New York City |یەکەم=Brad |دوایین=Thomas |magazine=Forbes |ڕێکەوت=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئابی ٢٠٢٣|وتەگێڕانەوە=As it stands now, the city is second only to Silicon Valley as the largest technology ecosystem in the world.}}</ref> سیلیکۆن ئالێی، کە سەردەمانێک نازناوێک بوو بۆ ئەو بوارەی کە پیشەسازییەکانی [[تەکنۆلۆژیای بەرز|تەکنۆلۆژیای بەرزی]] ناوچە میترۆپۆلیتانەکەی دەگرتەوە،<ref name="Dickey2013">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.businessinsider.com/silicon-alley-100-2013-2013-10?op=1 |سەردێڕ=SA 100 2013: The Coolest People In New York Tech |یەکەم١=Megan Rose |دوایین١=Dickey |یەکەم٢=Jillian |دوایین٢=D'Onfro |وێبگە=[[Business Insider]] |ڕێکەوت=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140722170340/http://www.businessinsider.com/silicon-alley-100-2013-2013-10?op=1 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئیتر ناوێکی گونجاو نییە چونکە ژینگەی تەکنۆلۆژیای شارەکە بە شێوەیەکی بەرچاو فراوان بووە ھەم لە ڕووی شوێن و ھەم لە ڕووی بوارەوە لایەنی کەم لە ساڵی ٢٠٠٣ەوە، کاتێک بازرگانیی تەکنۆلۆژیا لە شوێنی زیاتری مانھاتن و ناوچەکانی تر دەرکەوت، و پەیوەندی زۆری بە [[سیلیکۆن]]ەوە نەبوو.<ref name="Dickey2013" /><ref name="Ward2018">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://theculturetrip.com/north-america/usa/new-york/articles/the-history-of-new-yorks-silicon-alley |سەردێڕ=The History of New York's Silicon Alley |یەکەم=Peter |دوایین=Ward |ئیش=The Culture Trip |ڕێکەوت=٨ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئابی ٢٠٢٣|وتەگێڕانەوە=When the revival began in 2003, tech companies didn't stick to the same areas. |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250225083249/https://theculturetrip.com/north-america/usa/new-york/articles/the-history-of-new-yorks-silicon-alley |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بواری تەکنۆلۆژیای ئێستای نیویۆرک سیتی کۆمەڵێک بەرنامە دەگرێتەوە کە بەکارھێنانی گشتگیری [[ژیریی دەستکرد]] (AI)،<ref name="AI-NYC1A">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nyc.gov/assets/cto/downloads/ai-strategy/nyc_ai_strategy.pdf |سەردێڕ=AI Strategy |ئیش=City of New York |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٣}}</ref><ref name="AI-NYC1B">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cnbc.com/2023/08/24/google-amazon-nvidia-amd-other-tech-giants-invest-in-hugging-face.html |سەردێڕ=Google, Amazon, Nvidia and other tech giants invest in AI startup Hugging Face, sending its valuation to $4.5 billion |نووسەر=Kif Leswing |بڵاوکەرەوە=[[CNBC]] |ڕێکەوت=٢٤ی ئابی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٣|وتەگێڕانەوە=Hugging Face, an AI firm based in New York, has raised $235 million at a $4.5 billion valuation from some of technology's biggest companies.}}</ref> ئینتەرنێتی بڕۆدباند،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nyc.gov/assets/cto/downloads/internet-master-plan/NYC_IMP_1.7.20_FINAL-2.pdf |سەردێڕ=The New York City Internet Master Plan |ئیش=City of New York |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٣}}</ref> [[میدیای نوێ]]، [[تەکنۆلۆژیای دارایی]] (''فینتێک'') و [[دراوی کۆدکراو|کریپتۆکەرەنسی]]، [[بایۆتەکنۆلۆژیا]]، [[دیزاینی یاری]]، و بوارەکانی تر لە ناو تەکنۆلۆژیای زانیاری دەگرێتەوە کە لەلایەن [[سیستەمی ژینگەییی کارسازی|سیستەمی ژینگەییی کارسازی]] و وەبەرھێنانەکانی [[سەرمایەی مەترسیدار]]ەوە پشتگیری دەکرێن. [[کۆمپانیای تازەدامەزراو|کۆمپانیا ستارت‌ئەپە]] تەکنۆلۆژییەکان و دامەزراندنی کارسازی لە نیویۆرک سیتی و ناوچەکەدا لە گەشەکردندان. کەرتی تەکنۆلۆژیا لە ساڵی ٢٠١٠ەوە پشکی گەورەتر لە ئابووریی نیویۆرک سیتی داگیر دەکات.<ref name="TechNYC1">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم١=Ben |دوایین١=Casselman |یەکەم٢=Keith |دوایین٢=Collins |یەکەم٣=Karl |دوایین٣=Russell |ڕێکەوت=١٥ی شوباتی ٢٠١٩|سەردێڕ=Even Without Amazon, Tech Could Keep Gaining Ground in New York |newspaper=[[The New York Times]] |ناونیشان=https://www.nytimes.com/interactive/2019/02/15/business/economy/nyc-tech-startups-amazon.html |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠١٩}}</ref> [[Tech:NYC]]، کە لە ساڵی ٢٠١٦ دامەزراوە، ڕێکخراوێکی قازانج نەویستە کە نوێنەرایەتیی پیشەسازیی تەکنۆلۆژیای نیویۆرک سیتی دەکات لەگەڵ حکومەت، دامەزراوە مەدەنییەکان، لە بازرگانی، و لە میدیادا، و ئامانجە سەرەکییەکانی بریتییە لە زیاتر گەورەکردنی بنکەی بەھرە تەکنۆلۆژییە بەرچاوەکەی نیویۆرک و داکۆکیکردن لەو سیاسەتانەی کە ھانی کۆمپانیا تەکنۆلۆژییەکان دەدەن بۆ گەشەکردن لە شارەکەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم=Jonathan |دوایین=Schieber |ڕێکەوت=٢٤ی ئایاری ٢٠١٧|سەردێڕ=A Year After its Launch, TechNYC Has Become a Force in New York Politics |ئیش=[[TechCrunch]] |ناونیشان=https://techcrunch.com/2017/05/24/a-year-after-its-launch-technyc-has-become-a-force-in-new-york-politics/ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئازاری ٢٠١٩}}</ref> کەرتی ژیریی دەستکردی نیویۆرک سیتی ٤٨٣.٦&nbsp;ملیۆن دۆلاری ئەمریکی کۆکردەوە لە وەبەرھێنانی سەرمایەی مەترسیدار لە ساڵی ٢٠٢٢دا.<ref name="NYCArtificialIntelligenceHub">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.crainsnewyork.com/technology/new-york-artificial-intelligence-firms-raised-whopping-4836m-2022 |سەردێڕ=City AI firms bucked the VC downturn, raised a whopping $483.6M in 2022 |نووسەر=Cara Eisenpress |بڵاوکەرەوە=Crain Communications |ڕێکەوت=٢٢ی ئازاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٣دا، نیویۆرک یەکەم دەستپێشخەریی گشتگیری ڕاگەیاند بۆ دروستکردنی ھەم چوارچێوەیەک لە ڕێساکان و ھەم [[چات‌بۆت|چات‌بۆتێک]] بۆ ڕێکخستنی بەکارھێنانی AI لە ناو بازنەی حکومەتی شارەکەدا.<ref name="NYCArtificialIntelligenceGovernment">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.pymnts.com/artificial-intelligence-2/2023/new-york-city-unveils-ai-action-plan-that-develops-rules-framework/ |سەردێڕ=New York City Unveils AI Action Plan that Develops Rules Framework |بڵاوکەرەوە=PYMNTS |ڕێکەوت=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وتەگێڕانەوە=This comprehensive initiative is the first for a major U.S. city...As part of the plan, the city has piloted the first citywide AI chatbot to help business owners navigate the government.}}</ref> کەرتی [[بایۆتەکنۆلۆژیا]] لە نیویۆرک سیتی لە گەشەکردندایە، بە پشتبەستن بە ھێزی شارەکە لە [[توێژینەوەی زانستی|توێژینەوەی زانستیی]] ئەکادیمی و پاڵپشتییە دارایییە گشتی و بازرگانییەکان. لە ١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١، سەرۆکی شارەوانی مایکل ئاڕ بلومبێرگ ڕایگەیاند کە [[زانکۆی کۆرنێڵ]] و [[پەیمانگای تەکنۆلۆژیای تەکنیۆن-ئیسرائیل]]ی ھەڵبژاردووە بۆ دروستکردنی قوتابخانەیەکی باڵای [[زانستە کارپێکراوەکان|زانستە کارپێکراوەکان]] بە بڕی ٢&nbsp;ملیار دۆلار بە ناوی [[کۆرنێڵ تێک]] لەسەر [[دوورگەی ڕۆزڤێڵت]] بە ئامانجی گۆڕینی نیویۆرک سیتی بۆ پایتەختی تەکنۆلۆژیای پێشەنگی جیھان.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Pérez-Peña |یەکەم=Richard |ڕێکەوت=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|سەردێڕ=Cornell Alumnus Is Behind $350 Million Gift to Build Science School in City |newspaper=[[The New York Times]] |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2011/12/20/nyregion/cornell-and-technion-israel-chosen-to-build-science-school-in-new-york-city.html?scp=3&sq=cornell&st=cse |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠١٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ju |یەکەم=Anne |ڕێکەوت=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|سەردێڕ='Game-changing' Tech Campus Goes to Cornell, Technion |ناونیشان=https://news.cornell.edu/stories/2011/12/nyc-chooses-cornell-technion-build-tech-campus |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=[[Cornell University]]}}</ref> === خانووبەرە === [[File:5th Avenue 9304.JPG|thumb|[[پێنجەم ئەڤینیو]] لە [[میدتاون مانھاتن]] گرانترین شەقامی بازاڕکردنە لە جیھاندا.<ref name=FifthAvenueMostExpensiveStreetOnEarth>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ir.cushmanwakefield.com/news/press-release-details/2023/New-Yorks-Fifth-Avenue-Retains-its-Top-Ranking-as-the-Worlds-Most-Expensive-Retail-Destination/default.aspx#:~:text=around%20the%20world.-,New%20York's%20Fifth%20Avenue%20retains%20its%20top%20ranking%20as%20the,which%20placed%20third%20in%202023. |سەردێڕ=New York's Fifth Avenue Retains its Top Ranking as the World's Most Expensive Retail Destination |بڵاوکەرەوە=Cushman & Wakefield |ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref>]] خانووبەرەی نیویۆرک سیتی پەناگەیەکە بۆ وەبەرھێنەرانی جیھانی.<ref name="NYCSafeHavenGlobalInvestors" /> کۆی بەھای ھەموو موڵکەکانی نیویۆرک سیتی بە ١.٤٧٩&nbsp;تریلیۆن دۆلاری ئەمریکی خەمڵێنرا بۆ [[ساڵی دارایی]] ٢٠١٧، کە زیادبوونی ٦.١٪ بوو لە ساڵی پێشووتر. لە کۆی بەھای بازاڕ، خانووە یەک خێزانییەکان ٧٦٥&nbsp;ملیار دۆلار (٥١.٧٪)یان پێکدەھێنا؛ [[کۆندۆمینیۆم|کۆندۆمینیۆمەکان]]، [[ھەرەوەزی خانووبەرە|کۆ-ئۆپەکان]]، و بینا شوقەیییەکان گەیشتنە ٣٥١&nbsp;ملیار دۆلار (٢٣.٧٪)؛ و موڵکە بازرگانییەکان بە ٣١٧&nbsp;ملیار دۆلار (٢١.٤٪) خەمڵێنران.<ref>[https://www.nyc.gov/site/finance/about/press/press-release-fy24-tentative-assessment-roll.page ''Department Of Finance Publishes Fiscal Year 2024 Tentative Property Tax Assessment Roll''], [[New York City Department of Finance]], press release dated January 17, 2023. Accessed July 28, 2023. "The tentative assessment roll for FY24 shows the total market value of all New York City properties is $1.479 trillion, a 6.1 percent increase from Fiscal Year 2023. Property values for FY24 reflect real estate activity between January 6, 2022, to January 5, 2023, the taxable status date."</ref><ref name="NYC real estate">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nyc.gov/assets/finance/downloads/pdf/press_release/fy2017_tentative_assessment_roll.pdf |سەردێڕ=Department of Finance Publishes Fiscal Year 2017 Tentative Assessment Roll |بڵاوکەرەوە=[[New York City Department of Finance]] |ڕێکەوت=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|وتەگێڕانەوە=Today, Jacques Jiha, Commissioner for the Department of Finance, announced the publication of the Tentative Property Assessment Roll for fiscal year 2017, which shows the total Market Value for the upcoming year at about $1.072&nbsp;trillion, an increase of $102.5&nbsp;billion, or 10.6 percent from the 2016 Fiscal Year.}}</ref> [[پێنجەم ئەڤینیو]] لە میدتاون مانھاتن بەرزترین کرێی بازاڕکردنی ھەیە لە جیھاندا، کە دەگاتە {{convert|2000|$/ft2|$/m2}} لە ساڵی ٢٠٢٣دا.<ref>Boonshoft, Michael. [https://www.cushmanwakefield.com/en/news/2023/11/ny-fifth-avenue-retains-its-top-ranking-as-the-worlds-most-expensive-retail-destination "New York's Fifth Avenue Retains Its Top Ranking As The World's Most Expensive Retail Destination"], [[Cushman & Wakefield]], November 20, 2023. Accessed January 13, 2024. "New York's Fifth Avenue retains its top ranking as the world's most expensive retail destination, despite recording flat rental growth year-over-year (YOY)."</ref> نیویۆرک سیتی یەکێکە لە بەرزترین [[تێچووی ژیان|تێچووەکانی ژیان]] لە جیھاندا، کە ئەمەش بەھۆی کەمیی خانووبەرە لە شارەکەدا خراپتر بووە.<ref>Horowitz, Alex; and Staveski, Adam. [https://www.pewtrusts.org/en/research-and-analysis/articles/2023/05/25/new-yorks-housing-shortage-pushes-up-rents-and-homelessness "New York's Housing Shortage Pushes Up Rents and Homelessness"], [[The Pew Charitable Trusts]], May 25, 2023. Accessed March 17, 2024. "Housing construction in New York City and its suburbs has lagged far behind that of other major cities and their suburbs, resulting in low housing availability and a vacancy rate of just 3%. New York City's housing stock has only increased 4% since 2010, not nearly enough to keep up with its 22% increase in jobs. And from 2017 to 2021, New York City permitted 13 homes for every 1,000 residents in 2017, while Boston added 28, Washington, D.C., added 43, and Seattle added 67."</ref><ref>Morabito, Charlotte (June 24, 2024). [https://www.cnbc.com/2023/06/24/how-new-york-citys-sky-high-cost-of-living-stacks-up-to-london.html How New York City's sky-high cost of living stacks up to London], [[CNBC]]. Retrieved January 12, 2024.</ref> لە ساڵی ٢٠٢٣دا، شوقەی یەک ژوورە لە مانھاتن بە تێکڕای نرخی مانگانەی ٤,٤٤٣ دۆلاری ئەمریکی بەکرێ دەدرا.<ref>Duddridge, Natalie (August 11, 2023). [https://www.cbsnews.com/newyork/news/manhattans-average-rent-soared-to-record-5588-in-july/ Manhattan's average rent soared to a record $5,588 in July]. CBS New York. Retrieved January 12, 2024.</ref> تێکڕای نرخی خانوو لە سەرتاسەری شارەکەدا تا ساڵی ٢٠٢٣ لە سەرووی ١&nbsp;ملیۆن دۆلارەوە بوو.<ref>Barrett, George (August 2, 2023). [https://www.nyrealestatetrend.com/home-prices-and-property-values-in-new-york/ Home Prices and Property Values in New York]. NY Real Estate Trend. Retrieved January 12, 2024.</ref> بە ھەبوونی ٣٣,٠٠٠ یەکە لە ساڵی ٢٠٢٣ لە نێوان ٢.٣&nbsp;ملیۆن شوقەی کرێی شارەکەدا، ڕێژەی چۆڵی ١.٤٪ بوو، کە نزمترین ئاستە لە ساڵی ١٩٦٨ەوە و ڕێژەیەکە کە ئاماژەیە بۆ کەمیی یەکەی بەردەست، بەتایبەتی لە نێوان ئەوانەی کرێکەیان لە خوار ١,٦٥٠ دۆلارە لە مانگێکدا، کە کەمتر لە ١٪ی یەکەکان بەردەست بوون.<ref>Zaveri, Mihir. [https://www.nytimes.com/2024/02/08/nyregion/apartment-vacancy-rate-housing-crisis.html "New York City's Housing Crunch Is the Worst It Has Been in Over 50 Years. Only 1.4 percent of the city's rentals were available in 2023, according to new data, the lowest portion since 1968. The market was even tighter for lower-cost apartments."], ''[[The New York Times]]'', February 8, 2024. Accessed February 9, 2024. "The portion of rentals that were vacant and available dropped to a startling 1.4 percent in 2023, according to city data released on Thursday. It was the lowest vacancy rate since 1968 and shows just how drastically home construction lags behind the demand from people who want to live in the city.... Then, that number—about 33,210 units in 2023—is divided by the roughly 2.3 million total rental homes in the city that are either available or occupied by tenants. The vacancy rate dropped to 1.4 percent even as the city added some 60,000 homes over the past two years, according to the city data."</ref> خواستێکی بەرزی بەردەوام وایکردووە تێکڕای کرێی مانگانەی شوقەی یەک ژوورە لە نیویۆرک سیتی بگاتە سەرووی ٤,٠٠٠ دۆلاری ئەمریکی و کرێی دوو ژوورەش بۆ سەرووی ٥,٠٠٠ دۆلار، کە بە جیاوازییەکی زۆر بەرزترینە لە ویلایەتە یەکگرتووەکاندا.<ref name="NYCMostExpensiveRents" /> === گەشتیاری === [[File:Times_Square,_Broadway,_May_2016.jpg|thumb|[[تایمز سکوێیەر]] یەکێکە لە پێشەنگترین شوێنە گەشتیارییەکانی جیھان بە ٥٠&nbsp;ملیۆن گەشتیار ساڵانە.<ref name="NYCvisitors" />]] گەشتیاری پیشەسازییەکی گرنگە بۆ نیویۆرک سیتی، و [[گەشتیاری + کۆنفڕانسەکانی نیویۆرک سیتی]] نوێنەرایەتیی فەرمانگەی گەشتیاریی فەرمیی شارەکە دەکات.<ref>[https://www.travelweekly.com/Travel-News/Travel-Agent-Issues/NYC-and-Company-changes-its-name "NYC & Company is now New York City Tourism + Conventions"], ''Travel Weekly'', March 28, 2023. Accessed January 17, 2024. "New York City's official destination marketing organization has changed its name to New York City Tourism + Conventions, dropping the NYC & Company name it's held since 1999."</ref> نیویۆرک شایەتحاڵی گەشەسەندنی قەبارەی تێکەڵاوی گەشتیارانی نێونەتەوەیی و ناوخۆیی بووە، کە دەگاتە ٦٦.٦&nbsp;ملیۆن سەردانیکەر بۆ شارەکە لە ساڵێکدا، لەوانەش تا ١٣.٥&nbsp;ملیۆن سەردانیکەری نێونەتەوەیی، کە زۆرترین ژمارەیان لە شانشینی یەکگرتوو، کەنەدا، بەڕازیل، و چینەوە بووە.<ref name="Tourism2021" /> چەندین سەرچاوە نیویۆرکیان بە وێنەگیراوترین شاری جیھان ناوبردووە.<ref name="NYCMostPhotographed1">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=History in Photos: New York is the Most Photographed City in the World |ناونیشان=https://nycity.media/history/history-in-photos-new-york-is-the-most-photographed-city-in-the-world.html |ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وتەگێڕانەوە=Not eliminate how many photos you have done well with your digital cameras, cell phones, and smartphones. And also in the professional area, New York has a non-sealing charm for filmmakers and photographers..Every year, there are 40,000 shoots for advertising, cinema films, TV shows, series, music videos, and documentation. New York is considered the most photographed city in the world. And yet photographers, again and again, manage to take a new perspective in the megacity, to avoid an unusual motif, to create an optics that fascinates.}}</ref><ref name="NYCMostPhotographed2">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین١=McNeely |یەکەم١=Jamie |سەردێڕ=The Most Photographed Places In The World Based On Traveler Data |ئیش=Expedia Travel Blog |ڕێکەوت=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٨ |ناونیشان=https://www.expedia.com/stories/most-photographed-places-in-the-world/ |ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ |بڵاوکەرەوە=Expedia |وتەگێڕانەوە=With visitors taking a slice of the Big Apple back home on their camera reel, it's hardly surprising that New York is the most photographed city in the world. |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تەممووزی ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230713051730/https://www.expedia.com/stories/most-photographed-places-in-the-world/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="NYCMostPhotographed3">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Swanson |یەکەم١=Ana |ڕێکەوت=٢٦ی ئابی ٢٠١٥|سەردێڕ=The world's most photographed places |newspaper=[[The Washington Post]] |ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/news/wonk/wp/2015/08/26/the-worlds-most-photographed-places/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٢}}</ref> ''[[ئای ڵاڤ نیویۆرک]]'' (کە بە شێوەی I <span style="color:red;">❤</span> NY دەنووسرێت) ھەم لۆگۆیەکی بازرگانییە و ھەم گۆرانییەکە کە بنەمای [[کەمپەینی ڕیکلام|ھەڵمەتێکی ڕیکلامین]] و لە ساڵی ١٩٧٧ەوە بەکاردەھێنرێن بۆ بەرەوپێشبردنی [[گەشتیاری لە نیویۆرک سیتی|گەشتیاری لە نیویۆرک سیتی]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.believermag.com/issues/200309/?read=interview_glaser |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150619204157/http://www.believermag.com/issues/200309/?read=interview_glaser |سەردێڕ=Chip Kidd talks with Milton Glaser |ئیش=[[The Believer (magazine)|The Believer]] |ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٠٣|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٥}}</ref> و دواتر بۆ بەرەوپێشبردنی ویلایەتی نیویۆرکیش. لۆگۆ بازرگانییەکە خاوەندارێتی دەکرێت لەلایەن [[کۆمپانیای گەشەپێدانی ئیمپایەر ستەیت|پەرەپێدانی ئیمپایەر ستەیتی ویلایەتی نیویۆرک]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠١٣|سەردێڕ=I Love New York Logo |ناونیشان=http://www.nysl.nysed.gov/emblems/iluvny.htm |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=[[New York State Education Department]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150906091226/http://www.nysl.nysed.gov/emblems/iluvny.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> زۆرێک لە [[پێڕستی نیشانەکانی نیویۆرک سیتی|ناوچە و مۆنیۆمێنتەکانی]] نیویۆرک سیتی نیشانەی گرنگن، لەوانە سێ لە دە شوێنە گەشتیارییەکانی جیھان کە زۆرترین سەردانیکەریان ھەبووە لە ساڵی ٢٠٢٣دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=World's Most Visited Tourist Attractions, Ranked |ناونیشان=https://www.farandwide.com/s/most-visited-tourist-destinations-bc849c0424864219 |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=Farandwide.com |زمان=en}}</ref> ژمارەیەکی پێوانەیی لە ٦٦.٦&nbsp;ملیۆن گەشتیار لە ساڵی ٢٠١٩دا سەردانی نیویۆرک سیتییان کرد، کە بووە ھۆی ھێنانی ٤٧.٤&nbsp;ملیار دۆلار وەک داھاتی گەشتیاری. ژمارەی سەردانیکەران بە ڕێژەی دوو لەسەر سێ کەمبووەوە لە ساڵی ٢٠٢٠دا لە کاتی پەتاکەدا، بەڵام لە ساڵی ٢٠٢٣دا گەڕایەوە بۆ ٦٣.٣&nbsp;ملیۆن.<ref name="Tourism2021">[https://www.osc.ny.gov/reports/osdc/tourism-industry-new-york-city ''The Tourism Industry in New York City Reigniting the Return''], [[New York State Comptroller]] [[Thomas DiNapoli]], April 2021. Accessed December 29, 2023. "After reaching a record high of 66.6 million visitors in 2019 and generating $47.4 billion in spending, the number of visitors to New York City dropped by 67 percent and their spending declined by 73 percent in 2020.... New York City hosted 66.6 million visitors in 2019 (about 25 percent of the State's 265.5 million visitors that year), its tenth consecutive annual record. In 2020, the pandemic and related behavioral and governmental restrictions caused the number to drop to 22.3 million, a 67 percent reduction (see Figure 1)."</ref><ref>David, Greg. [https://www.thecity.nyc/2023/09/05/tourists-china-hotel-rates/ "Tourists Are Back to NYC in Big Numbers"], [[The City (website)|The City]], September 5, 2023. Accessed December 29, 2023. "But the city will not surpass its 2019 record of 66.6 million visitors because once-numerous travelers from China remain few and far between and Americans are flocking to Europe in unprecedented numbers.... Still, the numbers show a rebound with the official forecast from the tourism agency NYC & Co. still predicting 63.3 million visitors this year, up 12% from last year."</ref> نیشانە مێژووییە گەورەکانی نیویۆرک سیتی بریتین لە [[مۆزەخانەی ھونەری مێترۆپۆلیتان]]، [[پەیکەری ئازادی]]، [[ئیمپایەر ستەیت بڵدینگ]]، و سەنتڕاڵ پارک.<ref>[https://www.lux-review.com/most-popular-landmarks-in-new-york/ Most Popular Landmarks in New York] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240909073305/https://www.lux-review.com/most-popular-landmarks-in-new-york/ |date=September 9, 2024 }}, ''LUXlife Magazine'', November 5, 2021</ref> تایمز سکوێیەر سەنتەری ڕووناککراوەی [[ناوچەی شانۆی مانھاتن|ناوچەی شانۆی بڕۆدوەی]]یە،<ref>{{Cite encyclopedia |title=Times Square |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/596253/Times-Square |access-date=May 10, 2011 }}</ref> و ناوەندێکی سەرەکییە بۆ [[پیشەسازیی کاتبەسەربردن|پیشەسازیی کاتبەسەربردنی]] جیھان،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=New York Architecture Images—Midtown Times Square |ناونیشان=http://www.nyc-architecture.com/MID/MID-TimesSquare3.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170125164419/http://www.nyc-architecture.com/MID/MID-TimesSquare3.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=usurped |بڵاوکەرەوە=2011 nyc-architecture}}</ref> کە ساڵانە ٥٠&nbsp;ملیۆن سەردانیکەر بۆ یەکێک لە قەرەباڵغترین یەکتربڕە پیادەکانی جیھان ڕادەکێشێت.<ref name="NYCvisitors">Alikpala, Gidget. [https://en.as.com/latest_news/the-top-10-most-visited-tourist-attractions-in-the-usa-n/ "The top 10 most visited tourist attractions in the USA"], ''[[As (newspaper)|As]]'', September 4, 2023. Accessed January 13, 2024. "Central Park, New York- 42 million annual visitors... Times Square, New York- 50 million annual visitors. At number one is Times Square, one of the most iconic locations in the world."</ref> بەپێی [[یەکێتیی بڕۆدوەی]]، نمایشەکان لەسەر [[شانۆی بڕۆدوەی|بڕۆدوەی]] بە بەھای نزیکەی ١.٥٤&nbsp;ملیار دۆلاری ئەمریکی بلیتەکانیان فرۆشتووە لە ھەردوو وەرزی ٢٠٢٢-٢٠٢٣ و ٢٠٢٣-٢٠٢٤دا. ھەردوو وەرزەکە ئامادەبوونی شانۆیییان بە نزیکەی ١٢.٣&nbsp;ملیۆن کەس بۆ ھەر یەکێکیان بەخۆوە بینیوە.<ref name="BroadwayLeagueStatistics">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.broadwayleague.com/research/statistics-broadway-nyc/ |سەردێڕ=Broadway Season Statistics |بڵاوکەرەوە=The Broadway League |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئابی ٢٠٢٤}}</ref> === ڕاگەیاندن و کاتبەسەربردن === [[File:New_York,_2019_(48621790492).jpg|thumb|[[سەنتەری ڕۆکفێلەڕ]]، یەکێک لە پێشەنگترین [[ڕاگەیاندن لە نیویۆرک سیتی|ناوەندەکانی میدیا و کاتبەسەربردن]]ی مانھاتن]] [[File:Freedom_Of_Speech_(256854761).jpeg|thumb|[[بینای نیویۆرک تایمز|بارەگای سەرەکیی]] [[کۆمپانیای نیویۆرک تایمز]]، بڵاوکەرەوەی ڕۆژنامەی ''[[نیویۆرک تایمز]]'']] نیویۆرک سیتی وەک پایتەختی [[پیشەسازی کاتبەسەربردن|کاتبەسەربردنی]]<ref name="NYCTheCapitaloftheWorld" /><ref name="NYCTheEntertainmentCapitaloftheWorld">{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=New York City Skyscrapers |یەکەم=Richard |دوایین=Panchyk |بڵاوکەرەوە=Arcadia Publishing |ساڵ=٢٠١٠|ژپنک=٩٧٨-١-٤٣٩٦-٣٨٦٢-٠|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=01rPeuHXpeQC&pg=PT180}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=New York: The Movie Lover's Guide: The Ultimate Insider Tour of Movie New York |یەکەم=Richard |دوایین=Alleman |بڵاوکەرەوە=Crown/Archetype |ساڵ=٢٠١٣|پەڕە=٩٥|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠٤١-٣٧٧٨-٢|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=f_0Z5SxTKLkC&pg=PA95}}</ref> و [[میدیای دیجیتاڵ|میدیای دیجیتاڵی]] جیھان وەسف کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.lgbtqnation.com/2017/05/first-nyc-pridefest-will-televised/ |سەردێڕ=ABC will broadcast New York's pride parade live for the first time |یەکەم=Dawn |دوایین=Ennis |بڵاوکەرەوە=[[LGBTQ Nation]] |ڕێکەوت=٢٤ی ئایاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|وتەگێڕانەوە=Never before has any TV station in the entertainment and news media capital of the world carried what organizer boast is the world's largest Pride parade live on TV.}}</ref> ناوەندێکە بۆ پیشەسازییەکانی ڕیکلام، [[مۆسیقای نیویۆرک سیتی|مۆسیقا]]، [[پێڕستی ڕۆژنامە و گۆڤارەکانی نیویۆرک سیتی|ڕۆژنامە]]، میدیای دیجیتاڵ، و بڵاوکردنەوە، و گەورەترین بازاڕی میدیایە لە ئەمریکای باکوور.<ref>{{cite press release |title=Tampa Bay 12th Largest Media Market Now |publisher=Tampa Bay Partnership |date=August 26, 2005 |url=http://www.tampabay.org/press.asp?rls_id=991& |access-date=September 1, 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080928205103/http://www.tampabay.org/press.asp?rls_id=991& |archive-date=September 28, 2008 }}</ref> زۆرێک لە گەورەترین [[گرووپی کۆمپانیاکانی میدیا|گرووپەکانی میدیای]] جیھان بنکەیان لەم شارەیە، لەوانە Warner Bros. Discovery، Thomson Reuters Corporation، [[ئەسۆوشیەیتید پرێس]]، Bloomberg L.P.، News Corp، [[کۆمپانیای نیویۆرک تایمز]]، NBCUniversal، Hearst Corporation، AOL و Fox Corporation. حەوت لە کۆی ھەشت تۆڕە جیھانییە پێشەنگەکانی [[ئاژانسی ڕیکلام|ئاژانسی ڕیکلام]] بارەگای سەرەکییان لە نیویۆرکە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://adage.com/datacenter/datapopup.php?article_id=116384 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070602212322/http://adage.com/datacenter/datapopup.php?article_id=116384 |سەردێڕ=Top 10 Consolidated Agency Networks: Ranked by 2006 Worldwide Network Revenue |ئیش=[[Advertising Age]] |ڕێکەوتی سەردان=٨ی حوزەیرانی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی حوزەیرانی ٢٠٠٧}}</ref> زیاتر لە ٢٠٠ ڕۆژنامە و ٣٥٠ گۆڤاری بەکارھێنەر ئۆفیسیان لە شارەکەدا ھەیە،<ref name="NYC Media" /> و پیشەسازی بڵاوکردنەوە نزیکەی ١١,٥٠٠ کەس دادەمەزرێنێت، بە کاریگەرییەکی ئابووریی ٩.٢&nbsp;ملیار دۆلارەوە.<ref>Milliot, Jim. [https://www.publishersweekly.com/pw/by-topic/industry-news/financial-reporting/article/91028-new-report-finds-nyc-publishing-bookselling-jobs-fell-between-2010-and-2020.html "New Report Finds NYC Publishing, Bookselling Jobs Fell Between 2010 and 2020"], ''[[Publishers Weekly]]'', December 1, 2022. Accessed January 30, 2024. "According to the study, book publishers generated $9.2 billion of economic output in 2020, ahead of the other publishing sub-sectors: periodical publishers ($6.3 billion); internet publishers ($2.8 billion); and newspaper publishers (2.5 billion).... The number of people employed in New York publishing houses dipped by 1.7% between 2010 and 2020, falling to 11,500."</ref> دوو ڕۆژنامە نیشتمانییە ڕۆژانەیییەکان کە گەورەترین [[بڵاوبوونەوە (ڕۆژنامە)|بڵاوبوونەوەیان]] ھەیە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان لە نیویۆرک بڵاودەکرێنەوە: لاپەڕە گەورەکانی ''[[وۆڵ ستریت جۆرناڵ]]'' و ''[[نیویۆرک تایمز]]''.<ref>Majid, Aisha. [https://pressgazette.co.uk/media-audience-and-business-data/media_metrics/top-25-us-newspaper-circulations-down-march-2023/ "Top 25 US newspaper circulations: Largest print titles fall 14% in year to March 2023"], ''[[Press Gazette]]'', June 26, 2023. Accessed January 13, 2024. "News Corp's business-focused ''The Wall Street Journal'' (609,654) and ''The New York Times'' (296,329) remain the biggest dailies in the US."'</ref> بە ١٣٢ خەڵات تا ساڵی ٢٠٢٢، ''The Times'' زۆرترین [[خەڵاتی پولیتیزەر]]ی بۆ ڕۆژنامەوانی بردووەتەوە<ref>[[David Folkenflik|Folkenflik, David.]] [https://www.npr.org/2022/05/08/1097097620/new-york-times-pulitzer-ukraine-walter-duranty "''The New York Times'' can't shake the cloud over a 90-year-old Pulitzer Prize"], [[NPR]], May 8, 2022. Accessed January 13, 2024. "''The New York Times'' is looking to add to its list of 132 Pulitzer Prizes – by far the most of any news organization – when the 2022 recipients for journalism are announced on Monday."</ref> و وەک [[ڕۆژنامەی تۆمارکراو]]ی میدیای ئەمریکی دادەنرێت.<ref>[https://ropercenter.cornell.edu/new-york-times The New York Times], [[Roper Center for Public Opinion Research]]. Accessed January 13, 2024. "Nicknamed The Gray Lady, The Times is long regarded within the industry as a national 'newspaper of record'."</ref> ڕۆژنامە [[تابلۆید (فۆرماتی ڕۆژنامە)|تابلۆیدەکانی]] شارەکە بریتین لە ''[[نیویۆرک دەیلی نیوز]]''، کە لە ساڵی ١٩١٩ لەلایەن [[جۆزێف مێدیل پاتەرسۆن]]ەوە دامەزرا،<ref>{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/412434/New-York-Daily-News |title=New York Daily News (American newspaper) |encyclopedia=[[Britannica.com]] |access-date=May 4, 2013 }}</ref> و ''[[نیویۆرک پۆست]]''، کە لە ساڵی ١٨٠١ لەلایەن [[ئەلێکساندەر ھامیلتۆن]]ەوە دامەزرا.<ref>Allan Nevins, ''The Evening Post: Century of Journalism'', Boni and Liveright, 1922, p. 17.</ref><ref>[https://www.loc.gov/item/lcwaN0011417/ ''New York Post''], [[Library of Congress]]. Accessed January 13, 2024. "The New York Post is an American daily newspaper, primarily distributed in New York City and its surrounding area. It is the 13th-oldest and seventh-most-widely circulated newspaper in the United States. Established in 1801 by Federalist and Founding Father Alexander Hamilton, it became a respected broadsheet in the 19th century, under the name New York Evening Post."</ref> {{As of|2019}}، نیویۆرک سیتی دووەم گەورەترین ناوەند بوو بۆ بەرھەمھێنانی فیلم و تەلەڤیزیۆن لە ویلایەتە یەکگرتووەکان، کە ساڵانە نزیکەی ٢٠٠ فیلمی درێژی بەرھەم دەھێنا. ئەم پیشەسازییە لە ساڵی ٢٠١٩دا زیاتر لە ١٠٠,٠٠٠ کەسی دامەزراندووە، و ١٢.٢&nbsp;ملیار دۆلاری وەک مووچە و کاریگەرییەکی ئابووریی گشتیی بە بڕی ٦٤.١&nbsp;ملیار دۆلار بەرھەم ھێناوە.<ref>[https://www.nyc.gov/assets/mome/pdf/mome-nyc-film-tv-industry-study-executive-summary.pdf ''New York City Film and Television Industry Economic Impact Study 2021''], New York City Mayor's Office of Media and Entertainment. Accessed January 30, 2024. "In 2019, New York City's film and television industry was directly responsible for 100,200 jobs, $12.2 billion in wages, and $64.1 billion in direct economic output."</ref> لە ڕووی قەبارەوە، نیویۆرک پێشەنگی جیھانە لە بەرھەمھێنانی [[فیلمی سەربەخۆ]]—یەک لەسەر سێی ھەموو فیلمە سەربەخۆکانی ئەمریکا لەوێ بەرھەم دەھێنرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=New York Film Academy, New York City |ناونیشان=http://www.nyfa.edu/filmschools/newyork.php |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120126210946/http://www.nyfa.edu/filmschools/newyork.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=[[New York Film Academy]]}}</ref><ref name="NYC Media">{{بیرخستنەوەی وێب|ساڵ=٢٠٠٥|سەردێڕ=Request for Expressions of Interest |ناونیشان=http://www.govisland.com/PDFs/RFEI/RFEI.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080802030053/http://www.govisland.com/PDFs/RFEI/RFEI.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئابی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=[[Governors Island|Governors Island Preservation and Education Corporation]]}}</ref> نیویۆرک ناوەندێکی گەورەیە بۆ میدیای [[نا-بازرگانی و پەروەردەیی]]. NYC Media تۆڕی فەرمیی ڕادیۆ، تەلەڤیزیۆن، و میدیای سەرھێڵ و خزمەتگوزاری پەخشی گشتیی نیویۆرک سیتییە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=About NYC Media |ناونیشان=https://www1.nyc.gov/site/media/about/about.page |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠١٩|وێبگە=[[NYC Media]] |بڵاوکەرەوە=City of New York}}</ref> و چەندین بەرنامەی ڕەسەنی براوەی [[خەڵاتی ئێمی]] بەرھەمھێناوە کە باس لە مۆسیقا و کولتووری گەڕەکەکانی شارەکە و حکومەتی شارەکە دەکەن. کۆنترین کەناڵی [[تەلەڤیزیۆنی دەستڕاگەیشتنی گشتی]] لە ویلایەتە یەکگرتووەکاندا [[تۆڕی گەڕەکی مانھاتن]]ە، کە لە ساڵی ١٩٧١ دامەزراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Community Celebrates Public Access TV's 35th Anniversary |ناونیشان=http://www.mnn.org/en/community-celebrates-public-access-tvs-35th-annive |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100825122105/http://www.mnn.org/en/community-celebrates-public-access-tvs-35th-annive |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئابی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=[[Manhattan Neighborhood Network|Mnn.org]]}}</ref> WNET وێستگە تەلەڤیزیۆنییە گشتییە سەرەکییەکەی شارەکەیە و یەک لەسەر سێی پڕۆگرامەکانی تەلەڤیزیۆنی نیشتمانیی [[خزمەتگوزاریی پەخشی گشتی]] (PBS) بەرھەم دەھێنێت.<ref>[https://www.nyc-arts.org/organizations/thirteen-wnet/ Thirteen/WNET], [[NYC Arts]]. Accessed January 30, 2024. "Channel Thirteen is the flagship television station of the Public Broadcasting Service—a national, commercial-free, viewer-supported network known for its productions of top-notch programming in the arts and culture (Masterpiece Theater; Great Performances), science and nature (NOVA; Stephen Hawking's Universe), news and public affairs (News Hour with Jim Lehrer; ITN World News) and the humanities (The 1900 House; The American President). Thirteen/WNET produces about a third of the prime-time public-television programming aired in the United States, for which it often taps the unmatched cultural resources of New York City."</ref> WNYC، کە وێستگەیەکی [[ڕادیۆی گشتی]]یە و تا ساڵی ١٩٩٧ لەلایەن شارەکەوە خاوەندارێتی دەکرا،<ref>Darrow, Peter H. [https://www.wnyc.org/story/going-public-story-wnycs-journey-independence/ "Going Public: The Story of WNYC's Journey to Independence"], [[WNYC]], May 10, 2018. Accessed January 30, 2024. "From July 1924 until January 1997, WNYC was owned and operated by the City of New York. This is the story of how it became a self-supporting, independent non-profit organization."</ref> گەورەترین گوێگری ڕادیۆی گشتی ھەیە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی ئابی ٢٠٠٦|سەردێڕ=Top 30 Public Radio Subscribers – Spring 2006 Arbitron |ناونیشان=http://www.rrconline.org/reports/pdf/Sp06%20eRanks.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئەیلوولی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=[[Radio Research Consortium]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130113222054/http://www.rrconline.org/reports/pdf/Sp06%20eRanks.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لێرەدا تەواوی دەقەکە بەبێ ھیچ کورتکردنەوە و گۆڕانکارییەک لە پێکھاتە، قاڵبەکان و سەرچاوەکاندا، وەرگێڕدراوەتە سەر زمانی کوردی (سۆرانی): == پەروەردە == [[File:Low_Memorial_Library_Columbia_University_College_Walk_Court_Yard_05.jpg|thumb|[[کتێبخانەی یادەوەریی لۆو]] لە [[زانکۆی کۆڵۆمبیا]]]] نیویۆرک سیتی گەورەترین سیستەمی پەروەردەیی ھەیە لە نێو ھەموو شارەکاندا.<ref name="NYCTheCapitaloftheWorld" /> ژێرخانی پەروەردەییی شارەکە خوێندنی سەرەتایی، خوێندنی ئامادەیی، خوێندنی باڵا، و توێژینەوە لەخۆدەگرێت. سیستەمی [[قوتابخانە گشتییەکانی نیویۆرک سیتی]]، کە لەلایەن [[وەزارەتی پەروەردەی نیویۆرک سیتی]]یەوە بەڕێوەدەبرێت، گەورەترین سیستەمی قوتابخانەی گشتییە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان، کە تا ساڵی ٢٠١٧-٢٠١٨ خزمەت بە نزیکەی ١.١&nbsp;ملیۆن خوێندکار دەکات لە نزیکەی ١,٨٠٠ قوتابخانەی سەرەتایی و ئامادەییی جیاوازدا، بە [[قوتابخانە چارترەکان]]یشەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Where we live NRC Fair housing together |ناونیشان=https://wherewelive.cityofnewyork.us/explore-data/access-to-opportunity/education/#:~:text=New%20York%20City's%20public%20school,and%20various%20charter%20programs1. |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230723020135/http://wherewelive.cityofnewyork.us/explore-data/access-to-opportunity/education/#:~:text=New%20York%20City's%20public%20school,and%20various%20charter%20programs1. |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٣}}</ref> ھەروەھا نزیکەی ٩٠٠ قوتابخانەی سێکولار (عەلمانی) و ئایینیی تایبەت ھەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Private School Universe Survey |ناونیشان=http://nces.ed.gov/surveys/pss/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080906170332/http://www.nces.ed.gov/surveys/pss/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئەیلوولی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئەیلوولی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=[[National Center for Education Statistics]]}}</ref> [[File:Facade_of_the_New_York_Public_Library_Main_Branch_2.jpg|thumb|[[لقی سەرەکیی کتێبخانەی گشتیی نیویۆرک|بینای بارەگای سەرەکیی ستیفن ئەی 슈وارزمان]]ی [[کتێبخانەی گشتیی نیویۆرک]]]] [[کتێبخانەی گشتیی نیویۆرک]] (NYPL) گەورەترین کۆمەڵەی ھەیە لە ھەر سیستەمێکی کتێبخانەی گشتی لە ویلایەتە یەکگرتووەکان.<ref name="libraryspot">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Nation's Largest Libraries |ناونیشان=http://www.libraryspot.com/lists/listlargestlibs.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070529215517/http://www.libraryspot.com/lists/listlargestlibs.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئایاری ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئەیلوولی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=LibrarySpot}}</ref> کوینز لەلایەن [[کتێبخانەی گشتیی ناوچەی کوینز]] (QPL)ەوە خزمەت دەکرێت، کە دووەم گەورەترین سیستەمی کتێبخانەی گشتییە لە وڵاتەکەدا، لەکاتێکدا [[کتێبخانەی گشتیی بروکلین]] (BPL) خزمەت بە بروکلین دەکات.<ref name="libraryspot" /> زیاتر لە ملیۆنێک خوێندکار، کە بەرزترین ژمارەیە لە ھەر شارێکی ویلایەتە یەکگرتووەکان،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٨ی ئەیلوولی ٢٠١٦|سەردێڕ=America's Biggest College Towns |ناونیشان=https://www.bloomberg.com/news/articles/2016-09-08/america-s-biggest-college-towns |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220728164158/https://www.bloomberg.com/news/articles/2016-09-08/america-s-biggest-college-towns |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٢|ئیش=Bloomberg.com |زمان=en}}</ref> لە زیاتر لە ١٢٠ دامەزراوەی خوێندنی باڵای نیویۆرک سیتی وەرگیراون، کە نزیکەی چارەکە ملیۆنێکیان تەنھا لە سیستەمی [[زانکۆی سیتیی نیویۆرک]] (CUNY)دان {{as of|2025|lc=yes}}.<ref>[https://www.cuny.edu/news/cuny-welcomes-240000-students-for-fall-2025-with-new-initiatives-to-support-students/ "CUNY Welcomes 240,000 Students for Fall 2025 with New Initiatives to Support Students"], [[City University of New York]], August 26, 2025. Accessed February 22, 2026. "The City University of New York today kicked off its 2025-26 academic year, welcoming about 240,000 students with new initiatives and offerings geared to better meet their needs."</ref> بەپێی [[ڕیزبەندی ئەکادیمیی زانکۆکانی جیھان]]، نیویۆرک سیتی بە تێکڕا باشترین دامەزراوەکانی خوێندنی باڵای ھەیە لە ھەر [[شاری جیھانی|شارێکی جیھانییدا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Academic Ranking of World Universities 2019 |ناونیشان=http://www.shanghairanking.com/ARWU2019.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190817225232/http://www.shanghairanking.com/ARWU2019.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=[[Academic Ranking of World Universities|Shanghai Ranking Consultancy]]}}</ref> سیستەمی گشتی CUNY پێکھاتووە لە ٢٥ دامەزراوە لە سەرانسەری ھەر پێنج ناوچەکەدا.<ref>[https://www.cuny.edu/about/colleges/ Colleges and Schools], [[City University of New York]]. Accessed February 22, 2026.</ref> کەمپەکانی سیستەمی گشتیی [[زانکۆی ویلایەتیی نیویۆرک]] (SUNY) لە نیویۆرک سیتی بریتین لە زانکۆی زانستە تەندروستییەکانی داونستەیتی SUNY، [[پەیمانگای تەکنۆلۆژیای مۆدە]]، کۆلێژی دەریاییی SUNY، و کۆلێژی بیناییی SUNY.<ref>[https://www.suny.edu/attend/visit-us/complete-campus-list/ Complete Campus List], [[State University of New York]]. Accessed February 22, 2026.</ref> نیویۆرک سیتی ماڵی چەندین زانکۆی تایبەتیی بەناوبانگە وەکوو [[زانکۆی ئادێلفی]]، [[کۆلێژی پەروەردەی بانک ستریت]]، [[کۆلێژی بارنارد]]، [[زانکۆی کۆڵۆمبیا]]، [[کۆپەر یونیۆن]]، [[زانکۆی فۆردھام]]، [[زانکۆی نیویۆرک]]، [[پەیمانگای تەکنۆلۆژیای نیویۆرک]]، [[زانکۆی ڕۆکفێلەڕ]]، [[زانکۆی مێرسی]]، [[کۆرنێڵ تێک]] و [[زانکۆی یێشیڤا]]؛ چەندین لەمانە لە ڕیزبەندیی باشترین زانکۆکانی جیھاندان،<ref name="ARWU">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Academic Ranking of World Universities 2017 |ناونیشان=http://www.shanghairanking.com/ARWU2017.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171012154517/http://www.shanghairanking.com/ARWU2017.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=[[Academic Ranking of World Universities|Shanghai Ranking Consultancy Consultancy]]}}</ref><ref name="CWUR">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=CWUR 2016—World University Rankings |ناونیشان=https://cwur.org/2016.php |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=[[Center for World University Rankings]]}}</ref> لەکاتێکدا ھەندێک لە بەناوبانگترین دامەزراوەکانی جیھان، وەکوو [[زانکۆی پرینستۆن]] و [[زانکۆی یەیڵ]]، دەکەونە [[ناوچەی میترۆپۆلیتانی نیویۆرک]]ەوە. بەشێکی زۆری [[توێژینەوەی زانستی]] لە شارەکەدا لە بواری پزیشکی و [[زانستەکانی ژیان]]دا ئەنجام دەدرێت. لە ساڵی ٢٠١٩دا، ناوچەی میترۆپۆلیتانی نیویۆرک لە پلەی یەکەمدا بوو [[پێڕستی شارەکان بەپێی بەرھەمی زانستی#شارە پێشەنگەکان لە بوارە جیاوازەکاندا|بەپێی پشکی وتارە بڵاوکراوەکان لە زانستەکانی ژیاندا]].<ref name="NYCLifeSciencesCapital">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Top 50 science cities in life sciences |ناونیشان=https://www.natureindex.com/supplements/nature-index-2020-science-cities/tables/life-sciences |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=natureindex.com |زمان=en}}</ref> نیویۆرک سیتی زۆرترین بڕوانامەی دەرچوونی زانستەکانی ژیانی ھەیە کە ساڵانە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان دەبەخشرێت، و لە ساڵی ٢٠١٢دا، ٤٣,٥٢٣ پزیشکی مۆڵەتپێدراو لە نیویۆرک سیتی کاریان دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Horner |یەکەم١=Blair |دوایین٢=Levin |یەکەم٢=Arthur |دوایین٣=Mattei |یەکەم٣=Suzanne |ڕێکەوت=ئابی ٢٠١٤|ئەوانی تر=Casey Ciceron (contributor) |سەردێڕ=The Doctor Is In: New York's Increasing Number of Doctors |ناونیشان=http://www.nypirg.org/pubs/health/2014.08.21DoctorIsIn.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئابی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=[[New York City Economic Development Corporation]] |پەڕە=١٣, Appendix ١: Comparison of the Numbers Of New York Doctors By County, As Of December ٣١, ٢٠٠٤, And December ٣١, ٢٠١٢}}</ref> ١٢٧ [[ھەڵگرانی خەڵاتی نۆبێل|ھەڵگری خەڵاتی نۆبێل]] ھەن کە ڕەگ و ڕیشەیان لە دامەزراوە ناوخۆیییەکاندا ھەیە {{As of|2004|lc=y}}.<ref name="NYC science institutions">{{cite press release |title=Mayor Michael R. Bloomberg and Economic Development Corporation President Andrew M. Alper Unveil Plans to Develop Commercial Bioscience Center in Manhattan |date=November 18, 2004 |publisher=[[New York City Economic Development Corporation]] |url=http://home2.nyc.gov/portal/site/nycgov/menuitem.c0935b9a57bb4ef3daf2f1c701c789a0/index.jsp?pageID=mayor_press_release&catID=1194&doc_name=http%3A%2F%2Fhome2.nyc.gov%2Fhtml%2Fom%2Fhtml%2F2004b%2Fpr310-04.html&cc=unused1978&rc=1194&ndi=1 |access-date=September 1, 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011233830/http://home2.nyc.gov/portal/site/nycgov/menuitem.c0935b9a57bb4ef3daf2f1c701c789a0/index.jsp?pageID=mayor_press_release&catID=1194&doc_name=http%3A%2F%2Fhome2.nyc.gov%2Fhtml%2Fom%2Fhtml%2F2004b%2Fpr310-04.html&cc=unused1978&rc=1194&ndi=1 |archive-date=October 11, 2007}}</ref> == چاند == [[File:NYC_-_Guggenheim_Museum.jpg|thumb|[[مۆزەخانەی سۆلۆمۆن ئاڕ. گۆگێنھایم]] وەک ئەوەی لە پێنجەم ئەڤینیوەوە دەردەکەوێت]] نیویۆرک سیتی زۆرجار [[پێڕستی فیلمەکان کە لە نیویۆرک سیتی ڕوودەدەن|شوێنی ڕوودانی ڕۆمان، فیلم، و بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکانە]] و وەک پایتەختی کولتووریی جیھان وەسف کراوە.<ref name="cultura1">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.iceland.is/iceland-abroad/us/nyc/cultural-affairs/ |سەردێڕ=Consulate General of Iceland New York Culture |بڵاوکەرەوە=Consulate General of Iceland New York |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130205061848/http://www.iceland.is/iceland-abroad/us/nyc/cultural-affairs/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی شوباتی ٢٠١٣}}</ref><ref name="culture2">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.latvia-newyork.org/english/ |سەردێڕ=Consulate of Latvia in New York |بڵاوکەرەوە=Consulate of Latvia |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130208223706/http://www.latvia-newyork.org/english/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی شوباتی ٢٠١٣}}</ref><ref name="culture3">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.baruch.cuny.edu/nycdata/Culture/intro.htm |سەردێڕ=Introduction to Chapter 14: New York City (NYC) Culture |بڵاوکەرەوە=The Weissman Center for International Business Baruch College/CUNY 2011 |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130505181316/http://www.baruch.cuny.edu/nycdata/culture/intro.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئایاری ٢٠١٣}}</ref><ref name="cultural4">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=http://catalogue.nla.gov.au/Record/371497 |سەردێڕ=New York, Culture Capital of the World, 1940–1965 / edited by Leonard Wallock; essays by Dore Ashton&nbsp;... [et al.] |بڵاوکەرەوە=[[National Library of Australia]] |ساڵ=١٩٨٨|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٤٧٨-٠٩٩٠-٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٣}}</ref> شارەکە شوێنی لەدایکبوونی چەندین بزووتنەوەی کولتوورییە، لەوانە [[ڕێنێسانسی ھارلم]] لە ئەدەب و ھونەری بینراودا؛<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٨ی شوباتی ١٩٨٧|سەردێڕ=Harlem in the Jazz Age |newspaper=[[The New York Times]] |ناونیشان=https://www.nytimes.com/1987/02/08/magazine/harlem-in-the-jazz-age.html?src=pm |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئایاری ٢٠١٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم=Holland |دوایین=Cotter |ڕێکەوت=٢٤ی ئایاری ١٩٩٨|سەردێڕ=ART; A 1920's Flowering That Didn't Disappear |newspaper=[[The New York Times]] |ناونیشان=https://www.nytimes.com/1998/05/24/arts/art-a-1920-s-flowering-that-didn-t-disappear.html?src=pm |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئایاری ٢٠١٢}}</ref> [[ئێکسپرێشنیزمی ئەبستراکت]] (کە بە [[قوتابخانەی نیویۆرک (ھونەر)|قوتابخانەی نیویۆرک]] ناسراوە) لە وێنەکێشاندا؛ و [[مۆسیقای ھیپ ھۆپ|ھیپ-ھۆپ]]،<ref name="Toop-1992" /><ref name="BPOHPINY">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم=David |دوایین=Gonzalez |ڕێکەوت=٢١ی ئایاری ٢٠٠٧|سەردێڕ=Will Gentrification Spoil the Birthplace of Hip-Hop? |newspaper=[[The New York Times]] |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2007/05/21/nyregion/21citywide.html?pagewanted=all |ڕێکەوتی سەردان=١ی حوزەیرانی ٢٠١٢}}</ref> [[پەنک ڕۆک|پەنک]]،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Harrington |یەکەم=Joe S. |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=lw9Ccboc5OcC |سەردێڕ=Sonic Cool: The Life & Death of Rock 'N' Roll |پەڕەکان=٣٢٤–٣٠|ساڵ=٢٠٠٢|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٣٤٠-٢٨٦١-٨|بڵاوکەرەوە=[[Hal Leonard]]}}</ref> [[ھاردکۆر پەنک|ھاردکۆر]]،<ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|یەکەم١=Sam |دوایین١=McPheeters |یەکەم٢=Christy |دوایین٢=Karacas |ڕێکەوت=١ی ئەیلوولی ٢٠٠٩|سەردێڕ=Survival of the Streets |ناونیشان=https://www.vice.com/en/article/survival-of-the-streets-137-v16n9/ |magazine=[[Vice (magazine)|Vice]] |ڕێکەوتی سەردان=١ی حوزەیرانی ٢٠١٢}}</ref> [[مۆسیقای سالسا|سالسا]]، [[مۆسیقای فريستایل|فريستایل]]، [[تین پان ئالێی]]، ھەندێک جۆری [[جەز]]،<ref name="Jazzzz">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Harlem Renaissance Music in the 1920s |ناونیشان=http://www.1920s-fashion-and-music.com/Harlem-Renaissance-music.html |ڕێکەوتی سەردان=١ی حوزەیرانی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=1920s Fashion & Music}}</ref> و (لەگەڵ فیلادێلفیا) [[دیسکۆ]] لە مۆسیقادا. نیویۆرک سیتی بە پایتەختی سەمای جیھان دانراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Free To Dance—About The Film |ناونیشان=https://www.pbs.org/wnet/freetodance/about/episodes.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100414045804/https://www.pbs.org/wnet/freetodance/about/episodes.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی نیسانی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تەممووزی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=[[Public Broadcasting Service]] |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Group Visits |ناونیشان=http://www.alvinailey.org/about/visit-us/group-visits |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110513030823/http://www.alvinailey.org/about/visit-us/group-visits |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئایاری ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تەممووزی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=[[Alvin Ailey American Dance Theater|Alvin Ailey Dance Foundation, Inc]]}}</ref> === خێراییی ژیان === [[File:Broadway (9075158922).jpg|thumb|نیویۆرک بەگشتی بە خێراییی ڕیتمی ژیانی دەناسرێتەوە،<ref name=FastPaceNYC1/><ref name=FastPaceNYC2/><ref name=FastPaceNYC3/> کە زاراوەی ''[[wiktionary:New York minute|خولەکی نیویۆرکی]]''ی لێکەوتووەتەوە.<ref name="NewYorkMinuteDefinition"/>]] یەکێک لە باوترین ئەو تایبەتمەندییانەی دەدرێتە پاڵ نیویۆرک سیتی بریتییە لە خێراییی ژیان،<ref name=FastPaceNYC1/><ref name=FastPaceNYC2/><ref name=FastPaceNYC3/> کە زاراوەی ''[[wiktionary:New York minute|خولەکی نیویۆرکی]]'' لێ پەیدا بووە.<ref name="NewYorkMinuteDefinition">{{cite encyclopedia |url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/new%20york%20minute |title=Dictionary—Full Definition of ''New York Minute'' |dictionary=[[Merriam-Webster]] |access-date=November 1, 2015 }}</ref> دانیشتووانی نیویۆرک سیتی بە شێوەیەکی بەرچاو ناسراون بە خۆڕاگرییان لە ڕووی مێژوویییەوە، و لەم دواییانەشدا سەبارەت بە بەڕێوەبردنی کاریگەرییەکانی [[ھێرشە تیرۆریستییەکانی ١١ی سێپتەمبەر]] و [[پەتای کۆڤید-١٩ لە نیویۆرک سیتی|پەتای کۆڤید-١٩]].<ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ڕێکەوت=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|سەردێڕ=The City That Endures|ناونیشان=https://time.com/6094319/new-york-after-sept-11/|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٣|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250223082931/https://time.com/6094319/new-york-after-sept-11/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="Weaver-2022">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Weaver |یەکەم١=Shaye |سەردێڕ=New York is the most resilient city in the world, according to locals |ناونیشان=https://www.timeout.com/newyork/news/new-york-is-the-most-resilient-city-in-the-world-according-to-locals-072222#:~:text=New%20York%20is%20the%20most,isn't%20just%20a%20phrase.&text=Throughout%20its%20history%2C%20New%20York,to%20whatever%20comes%20their%20way. |وێبگە=[[Time Out (magazine)|Time Out]] |ڕێکەوت=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Moynihan |یەکەم=Colin |ڕێکەوت=٣ی ئایاری ٢٠٢٠|سەردێڕ=On Subways as Riders Return: Odes to Their Resilience |زمان=en-US |ئیش=[[The New York Times]] |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2020/05/03/arts/virus-subway-riders-poems.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٣|issn=0362-4331}}</ref> نیویۆرک وەک خۆڕاگرترین شاری جیھان دەنگی پێدرا لە ساڵانی ٢٠٢١ و ٢٠٢٢، بەپێی ڕاپرسییە جیھانییەکەی گۆڤاری ''Time Out'' لە نێو دانیشتووانی شارەکاندا.<ref name="Weaver-2022" /> === شانۆ === [[File:Various Pictures from New York City - September, 2025.jpg|thumb|شانۆکانی [[شانۆی جۆن گۆڵدن|گۆڵدن]]؛ [[شانۆی بێرنارد بی جەیکەبس|جەیکەبس]]؛ [[شانۆی جێراڵد شۆنفێڵد|شۆنفێڵد]]؛ و [[شانۆی بووز|بووز]] لە [[ناوچەی شانۆی مانھاتن|ناوچەی شانۆ]]]] ناوەندی سەرەکیی [[ناوچەی شانۆی مانھاتن|دیمەنی شانۆی ئەمریکی مانھاتنە]]، بە بەشەکانی [[شانۆی بڕۆدوەی|بڕۆدوەی]]، [[ئۆف-بڕۆدوەی]]، و [[ئۆف-ئۆف-بڕۆدوەی]].<ref name="LondréWatermeier1998">{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم١=Felicia Hardison |دوایین١=Londré |یەکەم٢=Daniel J. |دوایین٢=Watermeier |ڕێکەوت=١٩٩٨|سەردێڕ=The History of North American Theater: From Pre-Columbian Times to the Present |بڵاوکەرەوە=Continuum |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٢٦٤-١٠٧٩-٥|oclc=١٠٢٤٨٥٥٩٦٧}}</ref> زۆرێک لە [[کەسایەتیی ناسراو|ئەستێرەکانی]] شانۆ و شاشە یەکەمین دەرفەتی گەورەی خۆیان لە کارکردن لە بەرھەمەکانی نیویۆرکدا بەدەستھێناوە.<ref>Stephen Watt, and Gary A. Richardson, ''American Drama: Colonial to Contemporary'' (1994).</ref> شانۆی بڕۆدوەی یەکێکە لە پێشەنگترین فۆرمەکانی شانۆی ئینگلیزی زمان لە جیھاندا، کە بە ناوی [[بڕۆدوەی (مانھاتن)|بڕۆدوەی]]یەوە ناونراوە، کە ئەو شەقامە گەورەیەیە کە بەناو [[تایمز سکوێیەر]]دا تێدەپەڕێت،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Welsh |یەکەم=Anne Marie |ڕێکەوت=٦ی حوزەیرانی ٢٠٠٤|سەردێڕ=2 plays + 9 nominations = good odds for locals |newspaper=[[The San Diego Union-Tribune]] |ناونیشان=http://www.signonsandiego.com/news/features/20040606-9999-1a6tony.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئەیلوولی ٢٠٠٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20081005110339/http://www.signonsandiego.com/news/features/20040606-9999-1a6tony.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨}}</ref> ھەندێک جار پێی دەوترێت "[[The Great White Way|ڕێگە سپییە مەزنەکە]]".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=McBeth |یەکەم=VR |ناونیشان=http://timessquare.com/NYC__/Times_Square_History/The_Great_White_Way/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110504160457/http://timessquare.com/NYC__/Times_Square_History/The_Great_White_Way/ |سەردێڕ=The Great White Way |وێبگە=TimesSquare.com |وتەگێڕانەوە=Coined in 1901 by O.J. Gude, the designer of many prominent advertising displays, to describe the new light show that beckoned along Broadway, The Great White Way is a phrase known worldwide to describe Broadway's profusion of theaters in Times Square. |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئایاری ٢٠١١|ڕێکەوت=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٠٦|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Tell |یەکەم=Darcy |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=NwaLWFSG3rcC&pg=PA41 |سەردێڕ=Times Square Spectacular: Lighting Up Broadway |بڵاوکەرەوە=[[HarperCollins]] |ساڵ=٢٠٠٧|ژپنک=٩٧٨-٠-٠٦٠٨-٨٤٣٣-٨}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Allen |یەکەم=Irving Lewis |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=j41z0yeKbeIC&pg=PA59 |سەردێڕ=The City in Slang: New York Life and Popular Speech |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]] |ساڵ=١٩٩٥|وتەگێڕانەوە=By 1910, the blocks of Broadway just above 42nd Street were at the very heart of the Great White Way. The glow of Times Square symbolized the center of New York, if not of the world. |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩٥٣-٥٧٧٦-٩}}</ref> [[پێڕستی شانۆکانی بڕۆدوەی|چل و یەک شانۆ]]، کە زۆربەیان لە [[ناوچەی شانۆی مانھاتن|ناوچەی شانۆ]]ی میدتاون مانھاتن دان، ھەریەکەیان بە لایەنی کەمەوە ٥٠٠ کورسییان ھەیە، وەک شانۆکانی بڕۆدوەی پۆلێن دەکرێن.<ref>[https://www.playbill.com/broadway-theatres Learn about the 41 theatres on Broadway.], ''[[Playbill]]''. Accessed January 15, 2024.</ref> وەرزی شانۆیی بڕۆدوەی ٢٠١٨-١٩ ژمارەی پێوانەییی تۆمارکرد بە کۆی ئامادەبووانی ١٤.٨&nbsp;ملیۆن کەس و داھاتی گشتیی ١.٨٣&nbsp;ملیار دۆلار.<ref>[https://www.broadwayleague.com/press/press-releases/2018-2019-broadway-end-of-season-statistics/ "2018 – 2019 Broadway End-of-Season Statistics"], [[The Broadway League]], May 28, 2019. Accessed November 13, 2022.</ref> دوای بوژانەوە لە [[کاریگەرییەکانی پەتای کۆڤید-١٩ لەسەر ھونەرەکانی نواندن#مۆسیقای ڕاستەوخۆ و شانۆ|داخستنەکان کە بەھۆی پەتای کۆڤید-١٩ەوە سەپێندران]]، داھاتەکانی ٢٠٢٢-٢٣ گەڕانەوە بۆ ١.٥٨&nbsp;ملیار دۆلار بە کۆی گشتیی ئامادەبووانی ١٢.٣&nbsp;ملیۆن کەس.<ref>[https://www.broadwayleague.com/press/press-releases/20222023-broadway-end-of-season-statistics-show-that-broadway-had-attendance-of-123-million-and-grosses-of-158-billion/ "2022–2023 Broadway End-Of-Season Statistics Show That Broadway Had Attendance Of 12.3 Million And Grosses Of $1.58 Billion"], [[The Broadway League]], press release dated May 23, 2023. Accessed January 1, 2024. "The Broadway League has released statistics for the 2022–2023 season, which began on May 23, 2022, and ended on May 21, 2023. In the first full season since Broadway returned from the COVID-19 pandemic closure, Broadway reached a total attendance of 12,283,399 and generated $1,577,586,897 in grosses."</ref><ref name="BroadwayLeagueStatistics"/> [[خەڵاتەکانی تۆنی]] دان بە نایابیدا دەنێن لە شانۆی ڕاستەوخۆی بڕۆدوەی و ساڵانە لەلایەن [[باڵی شانۆی ئەمریکی]] و [[یەکێتیی بڕۆدوەی]]یەوە<ref>Gans, Andrew (December 18, 2007). [http://www.playbill.com/news/article/113654.html "League of American Theatres and Producers Announces Name Change"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071221090634/http://www.playbill.com/news/article/113654.html|date=December 21, 2007}}. ''[[Playbill]]''. Retrieved September 13, 2013. The League of American Theatres and Producers was renamed "The Broadway League".</ref> لە مانھاتن پێشکەش دەکرێن.<ref>[https://www.tonyawards.com/about/faq/ Frequently Asked Questions], [[Tony Awards]]. Accessed January 15, 2024. "Only Broadway productions that open in designated Broadway theatres in Manhattan are eligible for Tonys."</ref> === شێوەزار و زاراوە === ناوچەی نیویۆرک ماڵی شێوەزار و شێوازی قسەکردنی ناوچەیی تایبەتە کە پێی دەوترێت [[ئینگلیزیی نیویۆرک سیتی|زاراوەی نیویۆرکی]]، کە بە جێگرەوەیی بە ''بروکلینیز'' یان ''نیویۆرکیز'' ناسراوە. ئەمە بە یەکێک لە ناسراوترین شێوەزارەکانی ناو [[ئینگلیزیی ئەمریکی]] دادەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Newman |یەکەم=Michael |سەردێڕ=American Voices |بڵاوکەرەوە=Blackwell |ساڵ=٢٠٠٥|ژپنک=٩٧٨-١-٤٠٥١-٢١٠٩-٥|editor1-last=Wolfram |editor1-first=Walt |پەڕەکان=٨٢–٨٧|chapter=New York Talk |editor2-last=Ward |editor2-first=Ben}}</ref> شێوازی قسەکردنی نەریتیی ناوچەی نیویۆرک بە دەربڕینی خێرای ناسراوە، و شێوەزارەکەی بە [[ڕوتیسیتی لە ئینگلیزیدا|نائەڕتی]] (non-rhotic) وەسف دەکرێت بە شێوەیەک کە دەنگی {{IPA|[ɹ]}} لە کۆتایی [[بڕگە]] یان ڕاستەوخۆ پێش [[نەبزوێن|نەبزوێنێک]] دەرناکەوێت، بۆیە ناوی شارەکە وەک "New Yawk" (نیو یۆک) دەخوێندرێتەوە.<ref name="NYT19930214">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Sontag |یەکەم=Deborah |ڕێکەوت=١٤ی شوباتی ١٩٩٣|سەردێڕ=Oy Gevalt! New Yawkese: An Endangered Dialect? |newspaper=[[The New York Times]] |ناونیشان=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9F0CE0D61438F937A25751C0A965958260 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تەممووزی ٢٠١٤}}</ref> وەشانی کلاسیکی زاراوەی نیویۆرک سیتی چەقیوەتە سەر نیویۆرکییەکانی [[چینی مامناوەند|چینی مامناوەند]] و چینی کرێکار. لێشاوی کۆچبەرە نا-ئەورووپییەکان لە دەیەکانی ڕابردوودا بووەتە ھۆی گۆڕانکاری لەم زاراوە تایبەتمەندەدا،<ref name="NYT19930214" /> و فۆرمی نەریتیی ئەم شێوازی قسەکردنە ئیتر وەکوو جاران بەربڵاو نییە.<ref name="NYT19930214" /> === تەلارسازی === [[File:1232-42 Dean Street Crown Heights.jpg|thumb|[[خانووە ڕیزەکان]] لە [[ناوچەی مێژووییی کراون ھایتس نۆرس]]، بروکلین]] نیویۆرک بینای تەلارسازیی جێی سەرنجی ھەیە لە کۆمەڵێک شێوازی بەرفراوان و لە سەردەمە جیاوازەکانەوە، لە ماڵی [[کۆلۆنیالیزمی ھۆڵەندی]]یەوە وەکوو ماڵی [[ماڵی وایکۆف|پیتەر کلاێسن وایکۆف]] لە بروکلین، کە کۆنترین بەشی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٦٥٦، تا دەگاتە مۆدێرنترین کە [[سەنتەری بازرگانیی جیھانیی یەک]]ە، ئەو ھەوربڕەی کە لەسەر [[شوێنی سەنتەری بازرگانیی جیھانی|گراوند زیرۆ]]یە لە خوارووی مانھاتن و [[پێڕستی گرانترین بیناکان لە جیھاندا|گرانترین تاوەری ئۆفیسە لە جیھاندا]] بەپێی تێچووی دروستکردن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم=Marisa |دوایین=Taylor |سەردێڕ=As One World Trade Center soars, so do its costs |ناونیشان=http://bottomline.msnbc.msn.com/_news/2012/01/31/10279406-as-one-world-trade-center-soars-so-do-its-costs |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120201180547/http://bottomline.msnbc.msn.com/_news/2012/01/31/10279406-as-one-world-trade-center-soars-so-do-its-costs |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی شوباتی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١ی شوباتی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=[[MSNBC]]}}</ref> [[ئاسۆ|ئاسۆی]] مانھاتن، بە چەندین ھەوربڕەکەیەوە، وەک ھێمایەکی ئایکۆنیی شارەکە ناسراوە،<ref>Fazzare, Elizabeth. [https://www.architecturaldigest.com/gallery/what-makes-nycs-skyline-so-iconic "What Makes NYC's Skyline So Iconic? 17 Buildings to Know"], ''[[Architectural Digest]]'', May 23, 2023. Accessed February 13, 2024. "When it comes to recognizable skylines, New York City tops the list.... Super-talls and their historic neighbors have helped shape the iconic urban silhouette we associate with the city today."</ref><ref>Dobnik, Verena for [[Associated Press]]. [https://www.newspapers.com/article/the-indianapolis-star-iconic-skyline-of/140916473/ "NYC sizing up its iconic skyline; Empire State Building's owner objects to tower he says would spoil view"], ''[[The Indianapolis Star]]'', August 25, 2010. Accessed February 13, 2024, via [[Newspapers.com]]. "Look at Manhattan from afar, and the first thing you notice is the Empire State Building, spiking like a needle above the carpet of skyscrapers that coats the island from tip to tip. Now it's got some competition, a proposal for a nearby glass office tower that would rise almost as high and alter the iconic skyline."</ref><ref>Hakela, Deepti. [https://www.newspapers.com/article/the-day-new-skyscrapers-changing-new-yor/140916613/ "Rising to new heights; Skinny skyscrapers are transforming NYC's iconic skyline"], ''[[The Day (New London)|The Day]]'', February 28, 2016. Accessed February 13, 2024, via [[Newspapers.com]]. "In New York City, there's no escaping the pressure to be taller and thinner—not even for the skyscrapers. Changes in building technology and materials in recent years have made it possible to build slender towers that are among the tallest in the world, and some of these cloud-puncturing beanstalks are poised to transform the city's iconic skyline."</ref> و شارەکە ماڵی چەندین لە [[ھەوربڕ#مێژووی بەرزترین ھەوربڕەکان|بەرزترین بیناکانی جیھان]] بووە. {{As of|2019}}، نیویۆرک سیتی ٦,٤٥٥ بینای بەرزی ھەبوو، کە سێیەم زۆرترینە لە جیھاندا لە دوای [[ھۆنگ کۆنگ]] و [[سێئول]].<ref>{{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20121106210644/http://www.emporis.com/statistics/skyline-ranking Skyline Ranking]}}, [[Emporis]]. Accessed February 9, 2017.</ref> کارەکتەری ناوچە نیشتەجێبووە گەورەکانی نیویۆرک زۆرجار بە خانووە ڕیزەکانی [[براونستۆن]]ی (بەردی قاوەیی) ئەلیگانت و [[تاونھاوس]]ەکان و [[تێنەمێنت]]ە (خانووی ھاوبەشی) کۆنەکان پێناسە دەکرێت کە لە ماوەی فراوانبوونی خێرادا لە ساڵی ١٨٧٠ بۆ ١٩٣٠ دروستکراون.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Plunz |یەکەم=Richard A. |سەردێڕ=History of Housing in New York City: Dwelling Type and Change in the American Metropolis |بڵاوکەرەوە=[[Columbia University Press]] |ساڵ=١٩٩٠|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣١-٠٦٢٩٧-٨|chapter=Chapters 3 [Rich and Poor] & 4 [Beyond the Tenement]}}</ref> بەرد و خشت بوونە کەرەستەی بیناسازیی پەسەندکراوی شارەکە دوای ئەوەی دروستکردنی خانووی دارین سنووردار کرا لە دوای [[ئاگرە گەورەکەی نیویۆرک|ئاگرە گەورەکەی ساڵی ١٨٣٥]].<ref name="lankevich-p82">Lankevich (1998), pp. 82–83; {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Wilson |یەکەم=Rufus Rockwell |ناونیشان=https://archive.org/details/newyorkoldnewit01wilsgoog |سەردێڕ=New York: Old & New: Its Story, Streets, and Landmarks |بڵاوکەرەوە=[[J.B. Lippincott]] |ساڵ=١٩٠٢|پەڕە=[https://archive.org/details/newyorkoldnewit٠١wilsgoog/page/n٣٧٥ ٣٥٤]}}</ref> لە بەرامبەردا، نیویۆرک سیتی گەڕەکیشی ھەیە کە کەمتر چڕن و شوێنی نیشتەجێبوونی سەربەخۆیان تێدایە. لە گەڕەکەکانی وەک [[ڕیڤەردەیل، بڕۆنکس|ڕیڤەردەیل]] (لە دە بڕۆنکس)، [[دیتماس پارک، بروکلین|دیتماس پارک]] (لە بروکلین)، و [[داگڵاستۆن، کوینز|داگڵاستۆن]] (لە کوینز)، خانووی گەورەی یەک-خێزانی باون لە چەندین شێوازی تەلارسازیی جیاواز وەکوو بوژانەوەی تودۆر ([[تەلارسازیی بوژانەوەی تودۆر]]) و [[تەلارسازیی ڤیکتۆریایی]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم=Margaret |دوایین=Garb |ڕێکەوت=١ی ئازاری ١٩٩٨|سەردێڕ=If You're Thinking of Living In/Riverdale, the Bronx; A Community Jealous of Its Open Space |ئیش=[[The New York Times]] |ناونیشان=https://www.nytimes.com/1998/03/01/realestate/if-you-re-thinking-living-riverdale-bronx-community-jealous-its-open-space.html |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠١٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٠١|سەردێڕ=New York Metro: 6 Affordable Neighborhoods |ناونیشان=https://nymag.com/realestate/articles/affordable/ditmaspark.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120204145438/https://nymag.com/realestate/articles/affordable/ditmaspark.htm |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی شوباتی ٢٠١٢|ئیش=[[New York (magazine)|New York]] |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم=Diana |دوایین=Shaman |ڕێکەوت=٨ی شوباتی ٢٠٠٤|سەردێڕ=If You're Thinking of Living In/Douglaston, Queens; Timeless City Area, With a Country Feel |ئیش=[[The New York Times]] |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2004/02/08/realestate/if-you-re-thinking-living-douglaston-queens-timeless-city-area-with-country-feel.html |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠١٢}}</ref> {{Wide image|Midtown Manhattan from Weehawken September 2021 HDR panorama.jpg|1000px|3=پانۆرامایەکی ڕوونیی بەرزی [[میدتاون مانھاتن]]، کە لە [[ویھۆکن، نیوجێرزی]]یەوە گیراوە، لە ئەیلوولی ٢٠٢١دا}} === ھونەرەکان === [[File:Lincoln Center at dawn.jpg|thumb|[[سەنتەری لینکۆڵن]]: [[شانۆی دەیڤد ئەیچ. کۆخ]] (چەپ)، ماڵی [[بالێی نیویۆرک سیتی]]؛ [[ماڵی ئۆپێرای مێترۆپۆلیتان (سەنتەری لینکۆڵن)|ماڵی ئۆپێرای مێترۆپۆلیتان]] (ناوەڕاست)، ماڵی [[ئۆپێرای مێترۆپۆلیتان]]؛ و [[دەیڤد گێفێن ھۆڵ]] (ڕاست)، ماڵی [[فیلارمونیکی نیویۆرک]]]] [[File:Metropolitan Museum of Art (The Met) - Central Park, NYC.jpg|thumb|[[مۆزەخانەی ھونەری مێترۆپۆلیتان]]، گەورەترین [[مۆزەخانەی ھونەر|مۆزەخانەی ھونەری]]یە لە کیشوەرەکانی ئەمریکا]] [[سەنتەری لینکۆڵن بۆ ھونەرەکانی نواندن]]، کە جێگیر بووە لە [[گۆڕەپانی لینکۆڵن، مانھاتن|گۆڕەپانی لینکۆڵن]] لە بەشی سەرەوەی ڕۆژاوای مانھاتن، ماڵی چەندین ڕێکخراوی ھونەریی کاریگەرە، لەوانە [[ئۆپێرای مێترۆپۆلیتان]]، [[ئۆپێرای نیویۆرک سیتی]]، [[فیلارمونیکی نیویۆرک]]، و [[بالێی نیویۆرک سیتی]]، ھەروەھا [[شانۆی ڤیڤیان بیومۆنت]]، [[قوتابخانەی جولیارد]]، [[جەز لە سەنتەری لینکۆڵن]]، و [[ئەلیس تولی ھۆڵ]]. [[پەیمانگای لی ستراسبێرگ بۆ شانۆ و فیلم]] لە [[گۆڕەپانی یونیۆن (نیویۆرک سیتی)|گۆڕەپانی یونیۆن]]دایە، و [[قوتابخانەی تیش بۆ ھونەرەکان]] بنکەکەی لە زانکۆی نیویۆرکە، لەکاتێکدا [[سەمەرستەیجی سەنتڕاڵ پارک]] کۆنسێرتی بێبەرامبەر لە سەنتڕاڵ پارکدا پێشکەش دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=About Summer Stage |ناونیشان=http://www.cityparksfoundation.org/summerstage/about/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121016075818/http://www.cityparksfoundation.org/summerstage/about/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=[[City Parks Foundation]]}}</ref> نیویۆرک سیتی زیاتر لە ٢,٠٠٠ ڕێکخراوی ھونەری و کولتووری و زیاتر لە ٥٠٠ [[پێشانگای ھونەری|پێشانگای ھونەریی]] تێدایە.<ref name="NYC arts">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠٠٥|سەردێڕ=Creative New York |ناونیشان=http://www.nycfuture.org/images_pdfs/pdfs/CREATIVE_NEW_YORK.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080831013443/http://www.nycfuture.org/images_pdfs/pdfs/CREATIVE_NEW_YORK.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئابی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئەیلوولی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=[[Center for an Urban Future]] |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> حکوومەتی شارەکە بە بودجەیەکی ساڵانەی گەورەتر لە [[سندووقی نیشتمانی بۆ ھونەرەکان]] پاڵپشتیی ھونەرەکان دەکات.<ref name="NYC arts" /> شارەکە ھەروەھا ماڵی سەدان دامەزراوەی کولتووری و شوێنەوارە مێژوویییەکانە. مایلی مۆزەخانە (Museum Mile) ناوی بەشێکی [[پێنجەم ئەڤینیو|شەقامی پێنجەمە]] کە لە شەقامی ٨٢ەوە تا ١٠٥ درێژ دەبێتەوە لە [[بەشی سەرەوەی ڕۆژھەڵات]]ی مانھاتن،<ref name="festival">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Museum Mile Festival |ناونیشان=http://www.museummilefestival.org/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120804102650/http://museummilefestival.org/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئابی ٢٠١٤|وێبگە=museummilefestival.org}}</ref> لە بەشی سەرەوەی [[کارنێگی ھیڵ]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Kusisto |یەکەم=Laura |ڕێکەوت=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|سەردێڕ=Reaching High on Upper 5th Avenue |ئیش=[[The Wall Street Journal]] |ناونیشان=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052970204618704576643022038133998 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئابی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111023171126/http://online.wsj.com/article/SB10001424052970204618704576643022038133998.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١}}</ref> نۆ مۆزەخانە لەم بەشەی شەقامی پێنجەمدان، لەوانە [[مۆزەخانەی سۆلۆمۆن ئاڕ. گۆگێنھایم|گۆگێنھایم]]، [[مۆزەخانەی ھونەری مێترۆپۆلیتان]]، [[نۆیێ گالێریی نیویۆرک]]، [[مۆزەخانەی جوولەکە (مانھاتن)|مۆزەخانەی جوولەکە]]، و [[سەنتەری ئەفریقا]]، کە ئەمەش دەیکاتە یەکێک لە چڕترین نمایشەکانی [[کولتووری باڵا]] لە جیھاندا.<ref name="mmilemus">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Museums on the Mile |ناونیشان=http://www.museummilefestival.org/museums/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120101013336/http://www.museummilefestival.org/museums/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئابی ٢٠١٤|وێبگە=museummilefestival.org}}</ref> سەرباری بەرنامەکانی تریشیان، مۆزەخانەکان ھاوکاری یەکتر دەکەن بۆ فێستیڤاڵی ساڵانەی مایلی مۆزەخانە، کە ھەموو ساڵێک لە مانگی حوزەیراندا بەڕێوەدەچێت، بۆ بەرەوپێشبردنی مۆزەخانەکان و زیادکردنی سەردانیکەران.<ref name="drv">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٧ی حوزەیرانی ١٩٧٩|سەردێڕ=New Drive Promoting 5th Ave.'s 'Museum Mile' |ئیش=[[The New York Times]] |ناونیشان=https://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=FB0F1FFA395D12728DDDAE0A94DE405B898BF1D3 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140506150805/https://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=FB0F1FFA395D12728DDDAE0A94DE405B898BF1D3 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئایاری ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئابی ٢٠١٤}}</ref> زۆرێک لە گرانبەھاترین [[مەزاتی ھونەری|مەزاتە ھونەرییەکانی]] جیھان لە نیویۆرک سیتی بەڕێوەدەچن.<ref name="NYCArtAuction1">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم١=Robin |دوایین١=Pogrebin |یەکەم٢=Scott |دوایین٢=Reyburn |ڕێکەوت=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Leonardo da Vinci Painting Sells for $450.3 Million, Shattering Auction Highs |newspaper=[[The New York Times]] |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2017/11/15/arts/design/leonardo-da-vinci-salvator-mundi-christies-auction.html |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧}}</ref><ref name="NYCArtAuction2">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Christ painting by Leonardo da Vinci sells for record $450M |ناونیشان=https://www.msn.com/en-us/news/us/christ-painting-by-leonardo-da-vinci-sells-for-record-dollar450m/ar-BBEYwDu?li=BBnbfcL&ocid=iehp |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171116083413/http://www.msn.com/en-us/news/us/christ-painting-by-leonardo-da-vinci-sells-for-record-dollar450m/ar-BBEYwDu?li=BBnbfcL&ocid=iehp |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|agency=[[Associated Press]] |بڵاوکەرەوە=[[MSN]]}}</ref> [[مۆزەخانەی ھونەری]] مێترۆپۆلیتان [[پێڕستی گەورەترین مۆزەخانەکانی ھونەر|گەورەترین مۆزەخانەی ھونەرە]] لە کیشوەرەکانی ئەمریکا. لە ساڵی ٢٠٢٢دا، پێشوازی لە ٣.٢&nbsp;ملیۆن سەردانیکەر کرد، کە وایکرد ببێتە [[پێڕستی زۆرترین سەردانیکراوترین مۆزەخانەکان لە ویلایەتە یەکگرتووەکان|سێیەم زۆرترین سەردانیکراوترین مۆزەخانە لە وڵاتەکەدا]]، و [[پێڕستی زۆرترین سەردانیکراوترین مۆزەخانەکانی ھونەر|ھەشتەم زۆرترین سەردانیکراوترین مۆزەخانەی ھونەری لە جیھاندا]].<ref>''The Art Newspaper'', "Visitors Survey 2022", March 27, 2023</ref> کۆکراوە ھەمیشەیییەکەی زیاتر لە دوو ملیۆن بەرھەمی ھونەری لەخۆدەگرێت کە بەسەر ١٧ بەشی جیاوازدا دابەشبوون،<ref name="Metropolitan Museum Launches New and Expanded Web Site">[https://www.metmuseum.org/press/exhibitions/2000/metropolitan-museum-launches-new-and-expanded-web-site "Metropolitan Museum Launches New and Expanded Web Site"] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20161128201035/https://www.metmuseum.org/press/exhibitions/2000/metropolitan-museum-launches-new-and-expanded-web-site |date=November 28, 2016 }}, press release, The Met, January 25, 2000.</ref> و بەرھەمە ھونەرییەکانی [[سەردەمی کلاسیک|سەردەمی دێرینی کلاسیک]] و [[ھونەری میسری کۆن|میسری کۆن]]؛ وێنەکێشان و پەیکەرسازی لە نزیکەی ھەموو [[وێنەکێشانی ڕۆژاوایی|مامۆستا ئەورووپییەکانەوە]]؛ و کۆمەڵەیەکی بەرفراوان لە ھونەری [[ھونەری بینراوی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ئەمریکی]] و [[ھونەری مۆدێرن|مۆدێرنی]] تێدایە. مۆزەخانەکە کۆمەڵەیەکی گەورەی ھونەری [[ھونەری ئەفریقی|ئەفریقی]]، [[ھونەری ئاسیایی|ئاسیایی]]، [[ھونەری ئۆقیانووسی|ئۆقیانووسی]]، [[ھونەری بیزەنتی|بیزەنتی]]، و [[ھونەری ئیسلامی|ئیسلامی]] پاراستووە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=de Montebello |یەکەم=Philippe |بەستەری نووسەر=Philippe de Montebello |سەردێڕ=Masterpieces of the Metropolitan Museum of Art |ساڵ=١٩٩٧|بڵاوکەرەوە=Metropolitan Museum of Art |شوێن=New York |پەڕەکان=[https://archive.org/details/masterpiecesofme٠٠٠٠unse/page/٦ ٦–٧]|ژپنک=٠-٣٠٠-١٠٦١٥-٧|ناونیشان=https://archive.org/details/masterpiecesofme0000unse/page/6}}</ref> === چێشتەکان (خواردن) === [[File:Lox-and-bagel-02.jpg|thumb|[[بەیگڵی شێوازی نیویۆرک]] لەگەڵ [[لۆکس]] (جۆرە ماسییەکی ئامادەکراو)]] کولتووری خواردنی نیویۆرک سیتی کۆمەڵەیەکی بەرفراوان لە خواردنە نێونەتەوەیییەکان لەخۆدەگرێت کە کاریگەرە بە مێژووی درێژی کۆچبەرانی شارەکە. کۆچبەرانی [[ئەورووپای ناوەندی|ناوەڕاست]] و ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا، بەتایبەتی کۆچبەرە [[ئەمریکییە جوولەکەکان|جوولەکەکان]] لەو ناوچانەوە، [[بەیگڵی شێوازی نیویۆرک|بەیگڵی نیویۆرکی]]، [[چیزکەیک#ئەمریکای باکوور|چیزکەیک]]، [[ھۆت دۆگ]]، [[کەنیش|کەنیشەکان]]، و خواردنگەی [[دێلیکاتێسن|دێلییەکان]]یان ھێنایە شارەکە. کۆچبەرانی [[ڕەوەندی ئیتالی|ئیتالی]] [[پیتزای شێوازی نیویۆرک]] و [[خواردنی ئیتالی|چێشتی ئیتالی]]یان ھێنایە شارەکە، لەکاتێکدا کۆچبەرە جوولەکەکان و کۆچبەرە ئێرلەندییەکان بەڕیزبەندی [[پاسترامی]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Pastrami On Rye: A Full-length History Of The Jewish Deli |ئیش=[[Public Radio International]] |ڕێکەوت=٣١ی ئازاری ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=[[The World (radio program)|The World]] |ناونیشان=https://theworld.org/stories/2016/03/31/pastrami-rye-full-length-history-new-york-jewish-deli |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160402133541/https://www.pri.org/stories/2016-03-31/pastrami-rye-full-length-history-new-york-jewish-deli |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی نیسانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> و [[گۆشتی مانگای سوێرکراو|گۆشتی مانگای سوێرکراو]]یان<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم=Shaylyn |دوایین=Esposito |سەردێڕ=Is Corned Beef Really Irish? |ئیش=[[Smithsonian (magazine)|Smithsonian]] |ناونیشان=https://www.smithsonianmag.com/arts-culture/is-corned-beef-really-irish-2839144/ |ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠}}</ref> ھێنایە شارەکە. [[چێشتخانەی چینی|چێشتخانەی چینی]] و ئاسیایییەکانی تر، شوێنی فرۆشتنی ساندویچ، [[تراتۆریا|تراتۆریاکان]]، [[داینەر|دینەرەکان]]، و [[قاوەخانە|قاوەخانەکان]] لە سەرتاسەری شارەکەدا بڵاوبوونەتەوە. نزیکەی ٤,٠٠٠ فرۆشیاری گەڕۆکی خواردن کە مۆڵەتیان لەلایەن شارەکەوە پێدراوە، کە زۆربەیان خاوەندارێتییان دەگەڕێتەوە بۆ کۆچبەران، خواردنی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستیان وەک [[فەلافل]] و [[کەباب]]<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Bleyer |یەکەم=Jennifer |ڕێکەوت=١٤ی ئایاری ٢٠٠٦|سەردێڕ=Kebabs on the Night Shift |ئیش=[[The New York Times]] |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2006/05/14/nyregion/thecity/14vend.html |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤}}</ref> کردووەتە نموونەی [[خواردنی سەر شەقام|خواردنی سەر شەقام]]ی مۆدێرنی نیویۆرک. بەپێی [[میشلین]]، شارەکە ماڵی "نزیکەی ھەزارێکە لە باشترین و جۆراوجۆرترین چێشتخانەکانی [[خواردنی ئاست بەرز|خواردنی ئاست بەرز (haute cuisine)]] لە جیھاندا".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=27,479 restaurants selected by the Michelin Guide—Top Destinations |ناونیشان=http://www.viamichelin.com/web/Restaurants |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=[[Michelin Guide]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی نیسانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200412002700/http://www.viamichelin.com/web/Restaurants |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[وەزارەتی تەندروستی و تەندروستیی دەروونیی نیویۆرک سیتی]] پیت (پلە) دەداتە چێشتخانەکانی شارەکە لەسەر بنەمای ئەنجامەکانی پشکنین.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Restaurant Inspection Results (Letter Grades) |ناونیشان=http://www.nyc.gov/html/doh/html/services/restaurant-inspection.shtml |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140122123431/http://www.nyc.gov/html/doh/html/services/restaurant-inspection.shtml |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=[[New York City Department of Health and Mental Hygiene]]}}</ref> تا ساڵی ٢٠١٩، ٢٧,٠٤٣ چێشتخانە لە شارەکەدا ھەبووە، کە لە ساڵی ٢٠١٧دا ٢٤,٨٦٥ بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم=Jennifer |دوایین=Tiedemann |سەردێڕ=$15-Per-Hour Minimum Wage Isn't What NYC Restaurant Workers Ordered |ناونیشان=https://indefenseofliberty.blog/2019/04/08/15-per-hour-minimum-wage-isnt-what-nyc-restaurant-workers-ordered/ |ئیش=[[Goldwater Institute]] |بڵاوکەرەوە=In Defense of Liberty |ڕێکەوت=٨ی نیسانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١ی حوزەیرانی ٢٠١٩}}</ref> [[بازاڕی شەوانەی کوینز]] لە [[پارکی فلۆشینگ مێدۆز–کۆرۆنا]] شەوەانە زیاتر لە دە ھەزار کەس ڕادەکێشێت بۆ تاقیکردنەوەی خواردنی زیاتر لە ٨٥ وڵاتەوە.<ref name="NYCWorld" /> === مۆدە === [[File:Carolina Herrera AW14 12.jpg|thumb|[[مۆدێل|مۆدێلەکانی]] مۆدەی [[خاوت کۆتور]] (haute couture) بەسەر [[کاتواک (مۆدە)|ڕێڕەوی نمایشی مۆدەدا]] دەڕۆن لە کاتی [[ھەفتەی مۆدەی نیویۆرک|NYFW]].]] نیویۆرک سیتی [[پایتەختی مۆدە|پایتەختێکی جیھانیی مۆدە]]یە، و [[مۆدە|پیشەسازیی مۆدە]] ٤.٦٪ی ھێزی کاری کەرتی تایبەتی شارەکە دادەمەزرێنێت.<ref name="NYCFashionCapital">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://edc.nyc/industry/fashion |سەردێڕ=Global Center of Fashion |بڵاوکەرەوە=NYCEDC |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|وتەگێڕانەوە=With the industry employing 4.6 percent of the city's private sector workforce, fashion is a major driver of New York City's economy.}}</ref> ھەفتەی مۆدەی نیویۆرک (NYFW) ڕووداوێکی نیو ساڵانەی ئاست بەرزە کە تێیدا [[مۆدێل|مۆدێلەکان]] نوێترین جلوبەرگەکان نمایش دەکەن کە لەلایەن دیزاینەرانی مۆدەوە لە سەرتاسەری جیھاندا دروستکراون پێش ئەوەی ئەم مۆدێلانە بخرێنە بازاڕەوە.<ref name="NewYorkFashionWeekRetailTrendsetter">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.lightspeedhq.com/blog/new-york-fashion-week/ |سەردێڕ=New York Fashion Week 2023 {{!}} Retailers bring the runway to real-life |نووسەر=Naeme Elzein |ئیش=Lightspeed |ڕێکەوت=٢٢ی ئابی ٢٠٢٣ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ |وتەگێڕانەوە=Starting with world renown designers reading the winds of change through to buyers forecasting trends that feel 'right now', New York Fashion Week is the first big domino to fall in a succession of actions resulting in what ends up in your closet. |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی شوباتی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250219095329/https://www.lightspeedhq.com/blog/new-york-fashion-week/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> NYFW ڕێچکە و ئاراستەی پیشەسازیی مۆدەی جیھانی دیاری دەکات.<ref name="NewYorkFashionWeekGlobalAndEconomicImpact">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://thefordhamram.com/93053/news/fashion-week/ |سەردێڕ=The Economic Impact of New York Fashion Week |نووسەر=Diana Juarez |newspaper=The Fordham Ram |ڕێکەوت=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وتەگێڕانەوە=New York Fashion Week (NYFW) is an iconic event that not only sets the global fashion industry's tone but also plays a pivotal role in contributing to the economic vitality of the city. Beyond the glitz, glamor, and gorgeous soirées of the runway, NYFW profoundly impacts various sectors of the economy, including tourism, retail, hospitality, and media.}}</ref> ناوچەی مۆدەی نیویۆرک نزیکەی ٣٠ بلۆکی شار دەگرێتەوە لە [[میدتاون مانھاتن]]،<ref name="NYCFashionDistrict">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.allartschools.com/fashion-design/fashion-design-new-york/ |سەردێڕ=New York: Fashion Design Capital of the U.S. |بڵاوکەرەوە=All Art Schools |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وتەگێڕانەوە=New York and fashion design go hand in hand.}}</ref> کە لە دەوری بەشێکی [[سێڤنث ئەڤینیو (مانھاتن)|شەقامی حەوتەم]] کۆبوونەتەوە کە بە ''[[سێڤنث ئەڤینیو (مانھاتن)#ناوچە و بینا دیارەکان|شەقامی مۆدە]]'' ناسراوە.<ref name="NYCFashionAvenue">Nemy, Enid.(June 8, 1972) [https://query.nytimes.com/gst/abstract.html?res=9B06E5DD1F3EE63BBC4053DFB0668389669EDE "Everybody – Well, Almost – Attended A Mammoth Party on 'Fashion Ave.'"] ''[[The New York Times]]''</ref> ساڵنامەی مۆدەی نیویۆرک ھەروەھا ھەفتەی مۆدەی کۆتور لەخۆدەگرێت بۆ نمایشکردنی شێوازەکانی [[خاوت کۆتور]] (haute couture).<ref name="NYCHauteCouture">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.couturefashionweek.com/designers/ |سەردێڕ=Couture Fashion Week |بڵاوکەرەوە=Couture Fashion Week |وتەگێڕانەوە=Couture Fashion Week New York Latest Designers |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref> مێت گالا زۆرجار وەک "گەورەترین شەوی مۆدە" وەسف دەکرێت.<ref name="MetGalaFashion'sBiggestNight">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cbsnews.com/newyork/news/met-gala-2023-red-carpet/ |سەردێڕ=Met Gala 2023: Fashion's biggest night honors Karl Lagerfeld |نووسەر=Ali Bauman |بڵاوکەرەوە=[[CBS News]] |ڕێکەوت=١ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref> === نمایشەکان (پەڕەیدەکان) === [[File:Macy's Thanksgiving Day Parade 2022 New York City (52523112564).jpg|thumb|[[نمایشی ڕۆژی سوپاسگوزاریی مەیسی]] ساڵانە، کە گەورەترین نمایشە لە جیھاندا<ref name="NYCThanksgivingParadeLargestWorld" />]] نیویۆرک سیتی زۆر ناسراوە بە [[نمایش (ڕێپێوان)|نمایشەکانی]] سەر شەقام، کە زۆربەیان لە مانھاتن بەڕێوەدەچن. ئاراستەی سەرەکیی نمایشە ساڵانەکانی سەر شەقامەکان بەگشتی لە باکوورەوە بۆ باشوورە، کە بەدرێژایی شەقامە گەورەکاندا تێدەپەڕن. [[نمایشی ڕۆژی سوپاسگوزاریی مەیسی]] ساڵانە گەورەترین نمایشە لە جیھاندا،<ref name="NYCThanksgivingParadeLargestWorld">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=Millions Of Revelers Marvel Over Macy's Thanksgiving Day Parade |ناونیشان=http://newyork.cbslocal.com/2016/11/24/macys-thanksgiving-day-parade-2016/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|بڵاوکەرەوە=[[CBS Broadcasting Inc]]|وتەگێڕانەوە=The world's largest parade kicked off in Midtown around 9 a.m.}}</ref> کە لە تەنیشت سەنتڕاڵ پارکەوە دەست پێدەکات و بەرەو باشوور دەڕوات تا دەگاتە فرۆشگای سەرەکیی [[مەیسیس ھێراڵد سکوێیەر]]؛<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم=Hilarey |دوایین=Wojtowicz |سەردێڕ=Guide to the 2016 Macy's Thanksgiving Day Parade |ناونیشان=http://www.familyvacationcritic.com/guide-to-2016-macys-thanksgiving-day-parade/art/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170329144025/http://www.familyvacationcritic.com/guide-to-2016-macys-thanksgiving-day-parade/art/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئازاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئازاری ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=The Independent Traveler, Inc}}</ref> نمایشەکە لە ڕێگەی تەلەڤیزیۆنەوە لە سەرتاسەری جیھاندا دەبینرێت و ملیۆنان بینەری ئامادەبوو بۆ خۆی ڕادەکێشێت.<ref name="NYCThanksgivingParadeLargestWorld"/> نمایشە دیارەکانی تر بریتین لە [[نمایشی ڕۆژی سانت پاتریک لە نیویۆرک سیتی]] ساڵانە لە مانگی ئازاردا، [[ڕێپێوانی شانازیی نیویۆرک سیتی|نمایشی شانازیی LGBT نیویۆرک سیتی]] لە مانگی حوزەیراندا، [[نمایشی ھالۆوینی گرینویچ ڤیلێج]] کە بە ئیلھاموەرگرتن لە LGBT ڕێکدەخرێت لە مانگی تشرینی یەکەمدا، و چەندین نمایشی تر کە یادی ڕۆژانی سەربەخۆیی نەتەوە جیاوازەکان دەکەنەوە. [[پێڕستی نمایشەکانی تیکەر تەیپ لە نیویۆرک سیتی|نمایشەکانی تیکەر تەیپ]] کە ئاھەنگ دەگێڕن بۆ ئەو پاڵەوانێتییانەی تیمە وەرزشییەکان بردوویانەتەوە ھەروەھا دەستکەوتەکانی تر، بەرەو باکوور بە درێژایی [[کانیۆنی پاڵەوانەکان]] لەسەر شەقامی [[بڕۆدوەی (مانھاتن)|بڕۆدوەی]] لە [[بۆولینگ گرین (نیویۆرک سیتی)|بۆولینگ گرین]]ەوە تا [[پارکی ھۆڵی شارەوانی]] لە خوارووی مانھاتن بەڕێوەدەچن. === وەرزش === {{multiple image | align = right | direction = vertical | width = 220 | image1 = Arthur ashe stadium interior.jpg | caption1 = [[جامی کراوەی ئەمریکا (تێنس)|پاڵەوانێتییەکانی تێنسی جامی کراوەی ئەمریکا]] لە [[پارکی فلۆشینگ مێدۆز–کۆرۆنا]] لە [[کوینز]] | image2 = Citi Field 2011.JPG | caption2 = [[سیتی فیڵد]]، ھەروەھا لە پارکی فلۆشینگ مێدۆز-کۆرۆنا، لە ساڵی ٢٠٠٩ەوە ماڵی تیمی [[نیویۆرک مێتس]] بووە. | image3 = Yankee_Stadium_overhead_2010.jpg | caption3 = [[یاریگای یانکی]] لە [[دە بڕۆنکس]] ماڵی تیمەکانی [[نیویۆرک یانکیز]] و [[نیویۆرک سیتی ئێف سی]]یە. | image4 = Barclays_Center_1.jpg | caption4 = [[سەنتەری بارکلیز]]، ماڵی تیمی [[بروکلین نێتس]] لە [[کۆمەڵەی نیشتمانیی باسکە|NBA]] و تیمی [[نیویۆرک لیبێرتی]] لە [[کۆمەڵەی نیشتمانیی باسکەی ژنان|WNBA]] | image5 = Madison Square Garden (MSG) - Full (48124330357).jpg | caption5 = [[مادیسۆن سکوێیەر گاردن]]، ماڵی تیمی [[نیویۆرک نیکس]] لە NBA و تیمی [[نیویۆرک ڕەینجەرز]] لە [[خولی نیشتمانیی ھۆکی|NHL]] }} نیویۆرک سیتی ماڵی بارەگای سەرەکیی [[خولی نیشتمانیی تۆپی پێ]] (NFL)،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=National Football League Company Information |ناونیشان=http://www.hoovers.com/company-information/cs/company-profile.National_Football_League.f36bd60db3fbcb01.html |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئایاری ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=[[Hoover's, Inc.]]}}</ref> [[خولی گەورەی بەیسبۆڵ]] (MLB)،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Major League Baseball Company Information |ناونیشان=http://www.hoovers.com/company-information/cs/company-profile.Major_League_Baseball.690243a73fc37ae4.html |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئایاری ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=[[Hoover's, Inc.]]}}</ref> [[کۆمەڵەی نیشتمانیی باسکە]] (NBA)،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=National Basketball Association, Inc. Company Information |ناونیشان=http://www.hoovers.com/company-information/cs/company-profile.National_Basketball_Association_Inc.9752d99632cf8a45.html |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئایاری ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=[[Hoover's, Inc.]]}}</ref> [[خولی نیشتمانیی ھۆکی]] (NHL)،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=National Hockey League Company Information |ناونیشان=http://www.hoovers.com/company-information/cs/company-profile.National_Hockey_League.6eb8cbd895fc6ce9.html |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئایاری ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=[[Hoover's, Inc.]]}}</ref> و [[خولی گەورەی تۆپی پێ]] (MLS)ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Major League Soccer, L.L.C. Company Information |ناونیشان=http://www.hoovers.com/company-information/cs/company-profile.Major_League_Soccer_LLC.0432cbf68c309307.html |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئایاری ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=[[Hoover's, Inc.]]}}</ref> نیویۆرک سیتی میوانداریی [[پارالیمپیکی ھاوینەی ١٩٨٤]]<ref>[https://www.paralympicheritage.org.uk/new-york-1984-paralympic-summer-games New York 1984 Paralympic Summer Games]{{بەستەری مردوو|url=https://www.paralympicheritage.org.uk/new-york-1984-paralympic-summer-games |date=ئابی ٢٠٢٦ }}, National Paralympic Heritage Trust. Accessed January 18, 2024. "The New York Games were set to run from 17th – 29th June and the Stoke Mandeville Games from 22nd July – 1st August."</ref> و [[یارییەکانی نیازپاکی ١٩٩٨]]ی کردووە.<ref>Bondy Filip. [https://www.nytimes.com/1992/10/16/us/new-york-city-and-environs-land-goodwill-games-for-98.html "New York City and Environs Land Goodwill Games for '98"], ''[[The New York Times]]'', October 16, 1992. Accessed January 18, 2024. "New York City, New Jersey, and Long Island were awarded the 1998 Goodwill Games last night, an intriguing but risky choice by the Games' selection committee. Six years from now, the area will be called upon to play host to thousands of international athletes and fans who have every right to expect upgraded athletic facilities and a convenient ride to the arena."</ref> پێشکەشکردنی داواکاریی نیویۆرک سیتی بۆ میوانداریکردنی [[ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢]] یەکێک بوو لە پێنج داواکارییە کۆتایییەکان، بەڵام بە لەندەن دۆڕا.<ref>Zinser, Lynn. [https://www.nytimes.com/2005/07/06/sports/othersports/olympic-committee-chooses-london-for-2012-summer-games.html "Olympic Committee Chooses London for 2012 Summer Games"],''[[The New York Times]]'', July 6, 2005. Accessed January 19, 2023. "London won the 2012 Olympic Summer Games on Wednesday in a surprising upset over the front-running Paris after ardent last-minute lobbying by Prime Minister Tony Blair..... The British capitalized on a desire to hold the Games in Western Europe and surpassed four finalists, including New York, which was knocked out in the second round of voting, earlier than most expected."</ref> شارەکە میوانداری زیاتر لە ٤٠ تیمی پیشەگەری گەورەی کردووە لە پێنج وەرزشەکە و خولە ڕکابەرەکانیاندا. چوار لە دە گرانترین یاریگاکانی جیھان کە تا ئێستا دروستکراون ([[یاریگای مێتڵایف]]، [[یاریگای یانکی]]ی نوێ، [[مادیسۆن سکوێیەر گاردن]]، و [[سیتی فیڵد]]) لە ناوچەی میترۆپۆلیتانی نیویۆرکدان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Esteban |ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|سەردێڕ=11 Most Expensive Stadiums in the World |ناونیشان=http://www.totalprosports.com/2011/10/27/11-most-expensive-stadiums-in-the-world/ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=Total Pro Sports |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئابی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120827201315/http://www.totalprosports.com/2011/10/27/11-most-expensive-stadiums-in-the-world/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> شارەکە لە خولی نیشتمانیی تۆپی پێدا لەلایەن [[نیویۆرک جایەنتس]] و [[نیویۆرک جێتس]]ەوە نوێنەرایەتی دەکرێت، ھەرچەندە ھەردوو تیمەکە یارییە ناوخۆیییەکانیان لە یاریگای مێتڵایف لە نزیک [[ئیست ڕەدەرفۆرد، نیوجێرزی]] ئەنجام دەدەن،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|سەردێڕ=Preparations Different for a Home-and-Home Contest |newspaper=[[The New York Times]] |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2011/12/23/sports/football/for-giants-jets-game-metlife-stadium-preparations-differ.html?pagewanted=all |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئایاری ٢٠١٢}}</ref> کە لە ساڵی ٢٠١٤دا میوانداریی سوپەر بۆڵی XLVIIIی کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٦ی ئایاری ٢٠١٠|سەردێڕ=Owners warm up to New York/New Jersey as Super Bowl XLVIII host |بڵاوکەرەوە=[[National Football League]] |agency=[[Associated Press]] |ناونیشان=http://www.nfl.com/news/story?id=09000d5d8184fc83&template=with-video-with-comments&confirm=true |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئایاری ٢٠١٠|وتەگێڕانەوە=It's the first time the league has gone to a cold-weather site that doesn't have a dome{{nbsp}}... the NFL will wait and see how this foray into the great outdoors in winter goes. Then the league might OK another bid}}</ref> دوو تیمەکەی شارەکە لە خولی گەورەی بەیسبۆڵدا بریتین لە [[نیویۆرک مێتس]]، کە لە یاریگای ٤١,٨٠٠-کورسیدای سیتی فیڵد لە کوینز یاری دەکەن، و [[نیویۆرک یانکیز]]، کە لە یاریگای ٤٧,٤٠٠-کورسیدای [[یاریگای یانکی]] لە دە بڕۆنکس یاری دەکەن.<ref>[https://www.nytimes.com/2018/07/11/nyregion/stadiums-arenas-funding-nyc.html "So Many Seats, So Many Tax Breaks"], ''[[The New York Times]]'', July 11, 1028. Accessed January 18, 2024. "Yankee Stadium Location: Bronx Year Opened: 2009 Seats: 47,422. The stadium cost more than $2.3 billion to build.... Citi Field Location: Queens; Year Opened: 2009; Seats: 41,800. The project cost about $830.6 million, with $134.91 million coming from the New York Mets, and $614.3 million in public money and tax breaks."</ref> ئەم دوو ڕکابەرە ھەموو وەرزێکی ئاسایی لە شەش یاریی [[یاری نێوان خولەکان|نێوان خولەکاندا]] پێشبڕکێ دەکەن، کە پێی دەوترێت [[زنجیرەی سەبوەی]].<ref>[[Mike Lupica|Lupica, Mike]]. [https://www.mlb.com/news/subway-series-2023-a-time-to-hit-reset "Subway Series still as intriguing a ticket as there is in town"], [[MLB.com]], June 12, 2023. Accessed January 18, 2024. "You certainly know what it was like at the old Stadium and Shea, where the Mets and Yankees played a real Subway Series in 2000. Four games this time. Two at Citi. Two at the Stadium next month."</ref> یانکیز ٢٧ پاڵەوانێتییان بردووەتەوە کە ژمارەیەکی پێوانەیییە لە خولەکەدا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=New York Yankees: Facts, History, Stats, and Resources |ناونیشان=http://www.thefreeresource.com/new-york-yankees-facts-history-stats-and-resources |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120605211426/http://www.thefreeresource.com/new-york-yankees-facts-history-stats-and-resources |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی حوزەیرانی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئایاری ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=The free sources}}</ref> لەکاتێکدا مێتس دوو جار [[جامی جیھانیی بەیسبۆڵ|زنجیرەی جیھانی]]یان بردووەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ١٩٨٦|سەردێڕ=How Mets, Colt .45s Grew Up To Beat The Bullies |newspaper=[[Chicago Tribune]] |ناونیشان=https://www.chicagotribune.com/1986/10/08/how-mets-colt-45s-grew-up-to-beat-the-bullies/ |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئایاری ٢٠١٢}}</ref> شارەکە سەردەمانێک ماڵی تیمی بروکلین دۆجەرز بوو (ئێستا [[لۆس ئانجلەس دۆجەرز]])، کە یەک جار زنجیرەی جیھانییان بردەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Dodgers Timeline |ناونیشان=http://losangeles.dodgers.mlb.com/la/history/timeline01.jsp |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Los Angeles Dodgers |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تەممووزی ٢٠٠٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080704170220/http://losangeles.dodgers.mlb.com/la/history/timeline01.jsp |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ھەروەھا [[نیویۆرک جایەنتس (NL)|نیویۆرک جایەنتس]] (ئێستا [[سان فرانسیسکۆ جایەنتس]])، کە پێنج جار زنجیرەی جیھانییان بردەوە. ھەردوو تیمەکە لە ساڵی ١٩٥٨دا چوون بۆ کالیفۆرنیا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Historical Moments |ناونیشان=http://www.dodgers-giants.com/ |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئایاری ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=Dodgers Giants}}</ref> یەک تیمی [[خولی لاوەکیی بەیسبۆڵ]] لە شارەکەدا ھەیە، ئەویش [[بروکلین سایکڵۆنز]]ە کە سەر بە یانەی مێتسە،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٣٠ی ئایاری ٢٠١٢|سەردێڕ=Major League Baseball, Police Athletic League and the Brooklyn Cyclones to host free MLB Umpire Camp |newspaper=MLB Press Release |ناونیشان=http://mlb.mlb.com/news/article.jsp?ymd=20120530&content_id=32491896&vkey=pr_mlb&c_id=mlb |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئایاری ٢٠١٢}}</ref> و شارەکە یانەیەکی لە [[خولی ئەتڵەسی بۆ بەیسبۆڵی پیشەگەر|خولی ئەتڵەسی]]ی سەربەخۆ بەدەستھێنا کاتێک تیمی [[ستەیتن ئایلەند فێری‌ھۆکس]] دەستیان بە یاریکردن کرد لە ساڵی ٢٠٢٢دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Introducing Your Ferryhawks!! |ئیش=Staten Island Entertainment |ناونیشان=https://ferryhawks.com/news/2021/11/17/Your_FerryHawks_2.aspx |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ |ڕێکەوت=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ |archive-url=https://web.archive.org/web/20211118141533/https://ferryhawks.com/news/2021/11/17/Your_FerryHawks_2.aspx |url-status=dead }}</ref> تیمەکانی کۆمەڵەی نیشتمانیی باسکە لە شارەکەدا بریتین لە [[نیویۆرک نیکس]]، کە لە [[مادیسۆن سکوێیەر گاردن]] یاری دەکەن، و [[بروکلین نێتس]]، کە لە [[سەنتەری بارکلیز]] یاری دەکەن. تیمی [[نیویۆرک لیبێرتی]] تیمی شارەکەیە بۆ [[کۆمەڵەی نیشتمانیی باسکەی ژنان]]. یەکەم پاڵەوانێتی نیشتمانیی باسکە لەسەر ئاستی کۆلێژ، [[پاڵەوانێتیی بانگھێشتکردنی نیشتمانی]]، لە ساڵی ١٩٣٨ لە نیویۆرک بەڕێوەچوو و لە شارەکەدا ماوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Postseason Overview |ناونیشان=http://www.nit.org/history/nit-postseason.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080724155001/http://www.nit.org/history/nit-postseason.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تەممووزی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئەیلوولی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=[[National Invitation Tournament]]}}</ref> ناوچە میترۆپۆلیتانەکە ماڵی سێ تیمی خولی نیشتمانیی ھۆکییە. [[نیویۆرک ڕەینجەرز]]، کە یەکێکە لە [[شەشە ڕەسەنەکە|شەش تیمە ڕەسەنەکەی]] خولەکە، لە مادیسۆن سکوێیەر گاردن لە مانھاتن یاری دەکەن. [[نیویۆرک ئایلاندەرز]]، کە بە شێوەیەکی نەریتی نوێنەرایەتیی [[لۆنگ ئایلەند]] دەکەن، لە [[یو بی ئێس ئارێنا]] لە [[ئێلمۆنت، نیویۆرک]] یاری دەکەن، بەڵام لە ساڵی ٢٠١٥ بۆ ٢٠٢٠ لە سەنتەری بارکلیزی بروکلین یارییان دەکرد. [[نیوجێرزی دێڤڵس]] لە [[سەنتەری پرودێنشیال]] لە نزیک [[نیوارک، نیوجێرزی]] یاری دەکەن. نیویۆرک سیتی لە خولی گەورەی تۆپی پێدا لەلایەن [[نیویۆرک سیتی ئێف سی]]یەوە نوێنەرایەتی دەکرێت، کە یارییە ناوخۆیییەکانیان لە یاریگای یانکی ئەنجام دەدەن،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nycfc.com/schedule |سەردێڕ=nycfc.com |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠١٧}}</ref> ھەروەھا [[نیویۆرک ڕێد بوڵس]]، کە یارییە ناوخۆیییەکانیان لە [[یاریگای سپۆرتس ئیلستڕەیتد]] لە نزیک [[ھاریسۆن، نیوجێرزی]] ئەنجام دەدەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٠ی ئازاری ٢٠١٠|سەردێڕ=Picture-perfect opening for $200M Red Bull Arena in Harrison |agency=[[Associated Press]] |ناونیشان=http://www.nj.com/hudson/index.ssf/2010/03/picture-perfect_opening_for_20.html}}</ref> تیمی [[گۆثەم ئێف سی]] لە [[خولی نیشتمانیی تۆپی پێی ژنان]] ھەروەھا یارییە ناوخۆیییەکانیان لە یاریگای سپۆرتس ئیلستڕەیتد ئەنجام دەدەن و بڕیارە لە ساڵی ٢٠٢٨ بگوازنەوە بۆ [[ئیتیحاد پارک]] لە نیویۆرک سیتی.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Anzidei |یەکەم=Melanie |ڕێکەوت=٧ی تەممووزی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Gotham FC to move to NYCFC’s Etihad Park in Queens in 2028 |ناونیشان=https://www.nytimes.com/athletic/7427005/2026/07/07/gotham-nycfc-etihad-park-move-queens-2028/ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠٢٦|ئیش=The New York Times |زمان=en-US |issn=0362-4331}}</ref> [[بروکلین ئێف سی (٢٠٢٤)|بروکلین ئێف سی]] یانەیەکی پیشەگەری تۆپی پێیە کە بنکەکەی لە بروکلینە، و تیمێکی ژنان لە خولی پلە یەکی USL Super League لە ساڵی ٢٠٢٤ەوە بەشدار دەکات و تیمێکی پیاوانیش لە خولی پلە دووی USL Championship لە ساڵی ٢٠٢٥دا بەشدار دەبێت.<ref name="shared">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Brooklyn FC reveal "shared identity" for USL Super League brand |ناونیشان=https://www.uslsuperleague.com/news/2024/04/12/brooklyn-fc-reveal-shared-identity-for-usl-super-league-brand/ |وێبگە=uslsuperleague.com |بڵاوکەرەوە=United Soccer League |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠٢٤ |ڕێکەوت=١٢ی نیسانی ٢٠٢٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240501111953/https://www.uslsuperleague.com/news/2024/04/12/brooklyn-fc-reveal-shared-identity-for-usl-super-league-brand/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> نیویۆرک یەکێک بوو لە شارە میواندارەکانی [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٤]]، و یارییەکانی لە [[یاریگای جایەنتس]] لە ناوچەی دراوسێی [[ئیست ڕەدەرفۆرد، نیوجێرزی]] ئەنجامدران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.stadiumguide.com/fifa-world-cup-1994-stadiums/|سەردێڕ=FIFA 1994 World Cup Stadiums - USA - The Stadium Guide}}</ref> نیویۆرک سیتی یەکێکە لە یازدە شاری میوانداری [[جامی جیھانیی فیفا ٢٠٢٦]]، کە بڕیارە یاریی [[یاریی کۆتایی جامی جیھانی فیفا ٢٠٢٦|کۆتایییەکەی]] لە یاریگای مێتڵایف ئەنجام بدرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.fifa.com/fifaplus/en/articles/fifa-to-announce-host-cities-for-fifa-world-cup-2026 |سەردێڕ=FIFA announces hosts cities for FIFA World Cup 2026 |وێبگە=Fifa.com |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref><ref>[https://www.nyc.gov/office-of-the-mayor/news/096-24/mayor-adams-governor-murphy-celebrate-new-york-new-jersey-selection-host-biggest "Mayor Adams and Governor Murphy Celebrate New York New Jersey Selection as Host for Biggest Sporting Event in World History: FIFA World Cup 26 Final"], [[Mayor of New York City]] [[Eric Adams]], February 4, 2024. Accessed February 14, 2024. "New York City Mayor Eric Adams and New Jersey Governor Phil Murphy celebrated today's announcement that the Host Region of New York, New Jersey (NYNJ) was awarded the rights to host the FIFA World Cup 26™ Final and seven other matches throughout the tournament at New York New Jersey Stadium (MetLife Stadium) in East Rutherford, New Jersey.... Consistent with stadiums in other Host Cities, MetLife Stadium will adopt a new venue name for the FIFA World Cup 26, New York New Jersey Stadium."</ref> پاڵەوانێتیی ساڵانەی [[جامی کراوەی ئەمریکا (تێنس)|جامی کراوەی ئەمریکا (US Open)]] یەکێکە لە چوار پاڵەوانێتییە گەورەکانی تێنس ([[گراند سلام (تێنس)|گراند سلام]]) و لە ناوەندی نەتەوەییی تێنسی USTA لە [[پارکی فلۆشینگ مێدۆز–کۆرۆنا]] بەڕێوەدەچێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=US Open 2015 |ناونیشان=http://www.usopen.org/ |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=[[United States Tennis Association]]}}</ref> [[ماراسۆنی نیویۆرک سیتی]]، کە بەناو ھەر پێنج ناوچەکەدا تێدەپەڕێت، گەورەترین ماراسۆنی ڕاکردنە لە جیھاندا، کە ٥١,٤٠٢ کەس لە ساڵی ٢٠٢٣دا تا کۆتایی ڕایانکردووە و لە ھەر ٥٠ ویلایەتەکە و ١٤٨ نەتەوەی جیاوازەوە ھاتبوون.<ref>Butler, Sarah Lorge. [https://www.runnersworld.com/races-places/a45760471/new-york-city-marathon-2023-by-the-numbers/ "New York City Was the World's Largest Marathon in 2023"], ''[[Runner's World]]'', November 7, 2023. Accessed January 17, 2024. "If you were one of the 51,933 people who started the New York City Marathon on November 5, chances are very high that you also finished it. According to New York Road Runners, 51,402 runners finished the marathon, a 98.9 percent completion rate.... They hailed from all 50 states and 148 countries."</ref> یارییەکانی [[میڵرۆس گەیمز]] پێشبڕکێیەکی ساڵانەی گۆڕەپان و مەیدانە کە لە [[فۆرت واشینگتن ئەڤینیو ئارمۆری]] بەڕێوەدەچێت، و ڕووداوە سەرەکییەکەی بریتییە لە [[مایڵی وانامەیکەر]].<ref>Metzler, Brian. [https://www.outsideonline.com/running/news/millrose-games-records-and-wanamaker-mile/ "The Famous Millrose Games Delivers Speed, Records, and the Wanamaker Mile"], ''[[Outside (magazine)|Outside]]'', February 13, 2023. Accessed January 17, 2024. "With his dominating performance in the Wanamaker Mile, Nuguse might have signaled a new era in the classic imperial distance—the quest for the world's first sub-3:47 mile on an indoor track.... In the final race of the 115th Millrose Games at The Armory Track & Field Center, Nuguse made it look relatively easy."</ref> بۆکسێن بەشێکی دیاری دیمەنی وەرزشیی شارەکەیە، کە ڕووداوەکانی وەک [[نیویۆرک گۆڵدن گڵاڤز]] ساڵانە لە مادیسۆن سکوێیەر گاردن بەڕێوەدەچن.<ref>[https://www.nydailynews.com/2021/12/31/daily-news-golden-gloves-amateur-boxing-tournament-may-return-in-2022/ "Daily News Golden Gloves amateur boxing tournament may return in 2022"], ''[[New York Daily News]]'', December 13, 2021. Accessed July 17, 2024. "Created by Daily News sports columnist Paul Gallico, the city's inaugural Golden Gloves was held in 1927 at Madison Square Garden, and its ensuing popularity led to a wave of similar tournaments across the country."</ref> == خزمەتگوزارییە مرۆیییەکان == === تەندروستی === [[File:NewYorkPresbyterian-Cornell.jpg|thumb|[[نەخۆشخانەی نیویۆرک-پرێسبیتێریان]]، کە سەر بە [[زانکۆی کۆڵۆمبیا]] و [[زانکۆی کۆرنێڵ]]ە، گەورەترین نەخۆشخانە و گەورەترین خاوەنکاری کەرتی تایبەتە لە نیویۆرک سیتی و یەکێکە لە قەرەباڵغترین نەخۆشخانەکانی جیھان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=About Us: Locations |ناونیشان=http://careers.nyp.org/about-us/locations/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140812212715/http://careers.nyp.org/about-us/locations/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئابی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=[[NewYork-Presbyterian Hospital]]}}</ref>]]نیویۆرک سیتی ناوەندێکە بۆ چاودێریی تەندروستی و ڕاھێنانی پزیشکی، و زیاتر لە ٧٥٠,٠٠٠ کەس لە کەرتی چاودێریی تەندروستیی شارەکەدا کار دەکەن.<ref name="NYCHealthCareLifeSciences"/><ref>[https://edc.nyc/industry/healthcare Healthcare], [[New York City Economic Development Corporation]]. Accessed January 17, 2024. "New York City is home to the largest public healthcare system in the US, world-class private medical centers, and a robust, cutting-edge R&D landscape."</ref> نەخۆشخانە تایبەتەکان لە نیویۆرک سیتی بریتین لە [[نەخۆشخانەی نەشتەرگەریی تایبەت]]، [[نەخۆشخانەی لێنۆکس ھیڵ]]، [[ناوەندی پزیشکیی جوولەکەی لۆنگ ئایلەند]]، [[سەنتەری شێرپەنجەی مێمۆریال سلۆن کێتێرینگ]]، [[نەخۆشخانەی ماونت ساینای (مانھاتن)|نەخۆشخانەی ماونت ساینای]]، [[نەخۆشخانەی نیویۆرک-پرێسبیتێریان]]، و [[تەندروستیی لێنگۆنی زانکۆی نیویۆرک|تەندروستیی لێنگۆنی NYU]].<ref>[https://www.definitivehc.com/resources/healthcare-insights/top-hospitals-new-york-net-patient-revenue "Top 25 New York hospitals by net patient revenue"], Definitive Healthcare, June 6, 2023. Accessed January 16, 2024.</ref> کۆلێژە پزیشکییەکان بریتین لە کۆلێژی پزیشکیی داونستەیتی SUNY لە بروکلین، [[کۆلێژی پزیشکیی ئەلبەرت ئاینشتاین]] لە دە بڕۆنکس، و کۆلێژی پزیشکیی CUNY، [[کۆلێژی پزیشکیی ئۆستیۆپاتیی تۆرۆ]]، [[کۆلێژی پزیشکان و نەشتەرگەرییەکانی ڤاگێلۆسی زانکۆی کۆڵۆمبیا]]، [[پزیشکیی وێیڵ کۆرنێڵ]]، [[قوتابخانەی پزیشکیی ئیکان لە ماونت ساینای]]، و [[قوتابخانەی پزیشکیی زانکۆی نیویۆرک]] لە مانھاتن.<ref>[https://www.nyacep.org/practice-resources-2/resources/medical-students/new-york-medical-schools New York Medical Schools] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241115050433/https://www.nyacep.org/practice-resources-2/resources/medical-students/new-york-medical-schools |date=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}, New York ACEP. Accessed January 16, 2024.</ref> [[تەندروستی + نەخۆشخانەکانی نیویۆرک سیتی|NYC Health + Hospitals]] (HHC) [[کۆمپانیایەکی قازانج-گشتیی ویلایەتی نیویۆرک|کۆمپانیایەکی قازانج-گشتییە]] کە لە ساڵی ١٩٦٩ دامەزراوە و نەخۆشخانە گشتییەکانی شارەکە و تۆڕێک لە نۆرینگە دەرەکییەکان بەڕێوەدەبات.<ref>[https://a856-gbol.nyc.gov/GBOLWebsite/GreenBook/Details?orgId=2879 Health + Hospitals NYC, (NYC H+H)], ''New York City Green Book''. Accessed January 16, 2024. "Description: A public benefit Corporation created by the State Legislature, July 1, 1969, to operate the City's municipal hospitals. Operates facilities in all five boroughs, providing general, chronic, ambulatory, and skilled nursing care and a wide variety of specialized patient care services. All employees are public employees."</ref><ref>[https://www.nysenate.gov/legislation/laws/HHC Chapter1016 New York City health and hospitals corporation act 1016/69], [[New York State Senate]]. Accessed January 16, 2024.</ref> {{as of|2021}}، HHC گەورەترین سیستەمی چاودێریی تەندروستیی شارەوانییە لە ئەمریکا بە داھاتی ساڵانەی ١٠.٩ ملیار دۆلار.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Financial Statements and Supplemental Schedules and Report of Independent Certified Public Accountants – New York City Health and Hospitals Corporation (A Component Unit of the City of New York) |ناونیشان=https://comptroller.nyc.gov/wp-content/uploads/documents/HHC-Financial-Statements-2021.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=The City of New York}}</ref> HHC خزمەت بە ١.٤&nbsp;ملیۆن نەخۆش دەکات، لەوانەش زیاتر لە ٤٧٥,٠٠٠ دانیشتووی بێ-دڵنیایی (بێ-تەئمینات)ی شارەکە.<ref name="HHC1">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=HHC Health and Hospitals Corporation |ناونیشان=http://www.nyc.gov/html/hhc/html/home/home.shtml |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=[[nyc.gov]]}}</ref> HHC یازدە نەخۆشخانەی [[چاودێریی توند|چاودێریی توند]]، چوار [[دامەزراوەی پەرستاریی لێھاتوو]]، شەش سەنتەری دەستنیشانکردن و چارەسەرکردن، و زیاتر لە ٧٠ بنکەی [[چاودێریی سەرەتایی]] کۆمەڵگە بەڕێوەدەبات، کە بە شێوەیەکی سەرەکی خزمەت بە دانیشتووانە ھەژار و چینی کرێکاری شارەکە دەکەن.<ref>[https://www.nychealthandhospitals.org/careers/frequently-asked-questions/ Frequently Asked Questions], [[NYC Health + Hospitals]]. Accessed January 16, 2024. "Where are your facilities located? NYC Health + Hospitals includes 11 acute care hospitals, four skilled nursing facilities, six large diagnostic and treatment centers, and more than 70 community-based clinics. These facilities are within seven geographically based networks throughout the New York City metropolitan area."</ref><ref>Miller, Kenneth. [https://www.nursing.columbia.edu/news/public-option The Public Option], [[Columbia University School of Nursing]], November 12, 2023. Accessed January 16, 2024. "HHC is the largest municipal health system in the United States, serving 1.4&nbsp;million patients—mostly low-income or working-class people on Medicaid or Medicare. About one-third are uninsured, and many are undocumented. A public benefit corporation, HHC operates 11 acute care hospitals, five nursing homes, six diagnostic and treatment centers, and more than 70 primary care centers across New York's five boroughs."</ref> پلانی تەندروستی میترۆپڵەسی HHC یەکێکە لە گەورەترین دابینکەرانی دڵنیاییی تەندروستی کە لەلایەن حکوومەتەوە سپۆنسەر کراوە لە نیویۆرک سیتی، و تا حوزەیرانی ٢٠٢٢، ٦٧٠,٠٠٠ دانیشتووی شارەکەی تۆمار کردووە.<ref>[https://www.osc.ny.gov/reports/osdc/metroplus-health-plan-covid-19-enrollment-trends MetroPlus Health Plan: COVID-19 Enrollment Trends], [[New York State Comptroller]] [[Thomas P. DiNapoli]], September 2022. Accessed January 16, 2024. "MetroPlus Health Plan is a prepaid health services plan and a wholly owned subsidiary of NYC Health + Hospitals (H+H).... MetroPlus enrollment reached a record high of 670,915, an increase of 159,284 members (31 percent) between February 2020 and June 2022, the period impacted by the COVID-19 pandemic (see Figure 1)."</ref> دامەزراوەکانی HHC ساڵانە خزمەت بە ملیۆنان دانیشتووی نیویۆرک دەکەن، کە بە زیاتر لە ١٩٠ زمان وەرگێڕانیان بۆ دەکرێت.<ref name="HHC2">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=2014 HHC Report to the Community |ناونیشان=http://www.nychealthandhospitals.org/wp-content/uploads/2016/07/2014-hhc-report-to-the-community.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=[[New York City Health and Hospitals Corporation]]}}</ref> ناسراوترین نەخۆشخانە لە سیستەمی HHCدا بریتییە لە [[نەخۆشخانەی بێلڤیو]]، کە کۆنترین نەخۆشخانەی گشتییە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان و لە ساڵی ١٧٣٦ دامەزراوە.<ref>Fiani, Brian; Covarrubias, Claudia; Jarrah, Ryan; Kondilis, Athanasios; and Doan, Thao M. [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36041717/ "Bellevue Hospital, the Oldest Public Health Center in the United States of America"], ''[[World Neurosurgery]]'', August 28, 2022. Accessed January 16, 2024. "Bellevue Hospital is known as the oldest public hospital in the United States of America. Although its historical beginnings date back to the 1600s, it was officially founded on the second floor of the New York City Almshouse in 1736, 40 years before the American Revolution."</ref> بێلڤیو ئەو نەخۆشخانە دیاریکراوەیە بۆ چارەسەرکردنی سەرۆک و [[پێڕستی سەرۆکەکانی ئێستای دەوڵەت و حکوومەتەکان|سەرکردەکانی تری جیھان]] ئەگەر پێویستیان بە چاودێری ھەبێت لە کاتی مانەوەیان لە نیویۆرک سیتی.<ref name="Funding Universe Web Site">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=New York City Health and Hospitals Corporation History |ناونیشان=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/New-York-City-Health-and-Hospitals-Corporation-Company-History.html |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Funding Universe}}</ref> شارەکە [[جگەرەکێشان]]ی لە زۆربەی بەشەکانی چێشتخانەکاندا لە ساڵی ١٩٩٥دا قەدەغە کرد و لە ساڵی ٢٠٠٣دا [[جگەرەکێشان]]ی لە باڕەکان، چێشتخانەکان، و شوێنی کارە گشتییەکاندا قەدەغە کرد.<ref>[[Sam Roberts (journalist)|Roberts, Sam]]. [https://www.nytimes.com/2023/04/07/health/dr-colin-mccord-dead.html "Colin McCord, Who Helped Impose a Smoking Ban, Dies at 94"], ''[[The New York Times]]'', April 7, 2023. Accessed January 16, 2024. "Dr. McCord successfully lobbied for a ban on smoking in workplaces, restaurants, and bars while he was an assistant health commissioner in Mayor Michael R. Bloomberg's administration. The ban, which took effect in 2003, was later expanded and replicated in jurisdictions around the world. New York had banned smoking in most restaurants in 1995, but the city continued to allow smoking in bars and the bar areas of restaurants."</ref> [[دەرمانخانە|دەرمانخانەکان]] ڕێگەیان پێنادرێت بەرھەمە دوکەڵی و ڤەیپەکان بفرۆشن لە ویلایەتی نیویۆرکدا.<ref name="NoTobaccoNYPharmacies">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=New York State Tobacco Control Laws |ناونیشان=https://www.health.ny.gov/prevention/tobacco_control/current_policies.htm |ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|بڵاوکەرەوە=New York State Department of Health}}</ref> نیویۆرک سیتی یاسایەکی [[مافی نیشتەجێبوون|مافی پەناگە]] جێبەجێ دەکات کە پەناگە بۆ ھەر کەسێک کە پێویستی پێی بێت مسۆگەر دەکات، بەبێ گوێدانە دۆخی کۆچبەری، ئابووری، یان نیشتەجێبوون، کە ئەمەش دابینکردنی پەناگە و خۆراکی پێویست لەخۆدەگرێت.<ref name="NYCRightToShelter">{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Annie McDonough |ڕێکەوت=١٥ی ئابی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Could New York City's right to shelter apply statewide? |ناونیشان=https://www.cityandstateny.com/policy/2023/08/could-new-york-citys-right-shelter-apply-statewide/389450/ |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=City & State New York}}</ref> لە ئەنجامدا، لە کاتێکدا کە نیویۆرک زۆرترین کۆی دانیشتووانی بێلانەی ھەیە لە نێو شارەکانی ئەمریکادا، لە ساڵی ٢٠٢٤دا تەنھا ٥٪یان لە دەرەوەی پەناگەکانی شارەکەدا بوون، کە ئەمەش ڕێژەیەکی زۆر نزمترە لە بێلانەییی سەر شەقامەکان بە بەراورد بە شارەکانی تر.<ref name="MostNYCHomelessAreSheltered">{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Gwynn's Hogan |ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=NYC's Unsheltered Homeless Population Reaches Highest Number in More Than a Decade. Volunteers and city staffers counted 4,140 people sleeping on the streets and subways during the overnight annual count on Jan. 23 |ناونیشان=https://www.thecity.nyc/2024/06/13/nycs-unsheltered-homeless-population-reaches-highest-number-in-more-than-a-decade/ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|بڵاوکەرەوە=The City |وتەگێڕانەوە=Shelter Beacon. City officials also pointed out that compared to other major United States cities, a relatively low proportion of New York City's homeless population lives outdoors. In Los Angeles last year, 52,000 of 72,000 homeless people were living outdoors (72%), whereas the unsheltered homeless in New York City is around 5% of the 124,000 who are unhoused in total.}}</ref> تا ساڵی ٢٠٢٣، ٩٢,٨٢٤ [[بێلانەیی لە ویلایەتە یەکگرتووەکان|کەسی بێلانە]] ھەموو شەوێک لە سیستەمی پەناگەکانی شارەکەدا دەخەوتن.<ref>[https://www.coalitionforthehomeless.org/basic-facts-about-homelessness-new-york-city/ Basic Facts About Homelessness: New York City], [[Coalition for the Homeless]], updated December 2023. Accessed January 13, 2024. 'In recent years, homelessness in New York City has reached the highest levels since the Great Depression of the 1930s. In November 2023, there were 92,824 homeless people, including 33,365 homeless children, sleeping each night in New York City's main municipal shelter system. A total of 23,945 single adults slept in shelters each night in November 2023."</ref> === سەلامەتیی گشتی === [[File:My_picture_of_NYPD_officers.jpg|thumb|ئەفسەرانی پۆلیسی [[پۆلیسی نیویۆرک سیتی|نیویۆرک سیتی]] (NYPD) لە بروکلین]] [[File:FDNY_Tower_Ladder_1_(897367891).jpg|alt=|thumb|[[ئاگرکوژێنەرەوەکانی نیویۆرک سیتی|وەزارەتی ئاگرکوژاندنەوەی نیویۆرک]] (FDNY)، کە گەورەترین وەزارەتی ئاگرکوژاندنەوەی شارەوانییە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆلیسی نیویۆرک سیتی|وەزارەتی پۆلیسی نیویۆرک]] (NYPD) گەورەترین ھێزی پۆلیسە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان، بە زیاتر لە ٣٦,٠٠٠ ئەفسەری سوێندخواردوو.<ref>Kershner, Ellen. [https://www.worldatlas.com/articles/the-largest-police-departments-in-the-us.html "The Largest Police Departments In The US"], WorldAtlas, August 3, 2020. Accessed January 17, 2024. "Established in 1845, the New York City Police Department (NYPD) is one of the most well-known law enforcement agencies in the world. As the largest in the United States, it currently has about 36,008 full-time active officers and 19,000 civilian employees. This is almost three times as many as the country's second-largest police department in Chicago."</ref> ئەندامانی NYPD زۆرجار لەلایەن سیاسەتمەداران، میدیاکان، و ئۆتۆمبێلە پۆلیسییەکانی خۆیانەوە بە نازناوی ''باشترینەکانی نیویۆرک'' (New York's Finest) ناودەبرێن.<ref>Williams, Keith. [https://www.nytimes.com/2017/05/04/nyregion/origins-of-new-yorks-finest.html "We Know They're New York's Finest. But Why?"], ''[[The New York Times]]'', May 4, 2017. Accessed January 17, 2024. "The Police Department's slogan also came from a phrase with military origins: "the finest police force on the planet," an adaptation of Gen. Joseph Hooker's 1863 claim that the Union forces were 'the finest army on the planet.' A similar phrase referring to police officers appeared in The Times in 1865. The police chief George Washington Matsell promoted the nickname in the early 1870s, Mr. Popik wrote; the 1882 play 'One of the Finest' cemented the label, which was condensed to 'New York's Finest' by 1889."</ref> شارەکە لە ساڵانی ١٩٧٠ەکانەوە تا ١٩٩٠ەکان بەرزبوونەوەیەکی زۆری لە تاواندا بەخۆیەوە بینی.<ref name="Prager">{{بیرخستنەوەی گۆڤار|دوایین=Prager |یەکەم=Arthur |ڕێکەوت=شوبات–ئازاری ٢٠٠٦|سەردێڕ=Worst-Case Scenario |ناونیشان=http://www.americanheritage.com/content/worst-case-scenario |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠١٩|magazine=[[American Heritage (magazine)|American Heritage]] |بەرگ=٥٧|issue=1}}</ref> تاوان بەگشتی لە نیویۆرک سیتی لە ساڵانی ١٩٩٠ەکانەوە ڕووی لە کەمبوونەوە کردووە؛<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Compstat |ناونیشان=http://www1.nyc.gov/assets/nypd/downloads/pdf/crime_statistics/cs-en-us-city.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=[[City of New York Police Department]]}}</ref> تاوانی توندوتیژ لە نێوان ساڵانی ١٩٩٣ بۆ ٢٠٠٥ بە ڕێژەی زیاتر لە ٧٥٪ کەمی کرد، و بەردەوام بوو لە کەمبوونەوە لەو کاتانەشدا کە سەرتاسەری وڵات بەرزبوونەوەی بەخۆیەوە دەبینی.<ref name="Law">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ڕێکەوت=December 15–31, 2013 |سەردێڕ=Don't Tell New York, But Crime Is Going Up |ناونیشان=http://www.lib.jjay.cuny.edu/len/2002/12.31/page5.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |بڵاوکەرەوە=[[City University of New York]] |بەرگ=٢٨|issue=589, 590 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211023100612/https://www.lib.jjay.cuny.edu/len/2002/12.31/page5.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠١١|وێبگە=Lib.jjay.cuny.edu}}</ref> بەرنامەی [[وەستاندن و پشکنین لە نیویۆرک سیتی|وەستاندن و پشکنین (stop-and-frisk)ی NYPD]] لە ساڵی ٢٠١٣ بە نادەستووری ناسێندرا وەک "سیاسەتێکی ناڕاستەوخۆی [[پڕۆفایلی ڕەگەزی]]" بەرامبەر بە دانیشتووانی ڕەشپێست و تێکەڵ،<ref>Goldstein, Joseph. [https://www.nytimes.com/2013/08/13/nyregion/stop-and-frisk-practice-violated-rights-judge-rules.html 'Judge Rejects New York's Stop-and-Frisk Policy"], ''[[The New York Times]]'', August 12, 2013. Accessed January 17, 2024. "But the judge, Shira A. Scheindlin, found that the Police Department resorted to a 'policy of indirect racial profiling' as it increased the number of stops in minority communities. That has led to officers' routinely stopping 'blacks and Hispanics who would not have been stopped if they were white.'"</ref> ھەرچەندە ئیدیعای کاریگەرییە نایەکسانەکان لە ساڵانی دواتریشدا بەردەوام بوو.<ref>Katersky, Aaron; Grant, Teddy. [https://abcnews.go.com/US/nypd-safety-team-making-high-number-unlawful-stops/story?id=99850699 "NYPD safety team making high number of unlawful stops, mostly people of color: Report"], ''[[ABC News (United States)|ABC News]]'', June 5, 2023. January 17, 2024. "A decade after the New York Police Department's stop-and-frisk tactic was deemed unconstitutional, the police are still unlawfully stopping and searching many people, particularly men of color, according to a new report issued Monday by a court-appointed monitor. The monitor, Mylan Denerstein, faulted certain units of the NYPD's Neighborhood Safety Teams (NST), which are meant to combat gun violence in high-crime areas.... Shortly after a U.S. District Court judge ruled in 2013 that the policy violated the Constitution, then-NYC Mayor Michael Bloomberg, in an op-ed in the Washington Post, pushed back against claims that stop-and-frisk promoted racial profiling."</ref> بەرنامەی وەستاندن و پشکنین بە شێوەیەکی بەرفراوان وەک ھۆکاری کەمبوونەوەی تاوان دادەنرا، ھەرچەندە ڕێژەکان لەو ساڵانەدا کە بەرنامەکە کۆتایی پێھات بەردەوام بوون لە دابەزین.<ref>Ehrenfreund, Max. [https://www.washingtonpost.com/news/wonk/wp/2016/09/22/donald-trump-claims-new-yorks-stop-and-frisk-policy-reduced-crime-the-data-disagree/ "Donald Trump claims New York's stop-and-frisk policy reduced crime. The data disagree."], ''[[The Washington Post]]'', September 22, 2016. Accessed January 17, 2024. "In 1990, there were nearly 31 homicides in the city for every 100,000 people – more than the average for other major American cities, even in a year of frequent violence across the country. A decade later, that figure had declined by nearly 75 percent, to 8.4 homicides per 100,000 people. As New York police abruptly moved away from the practice of stop-and-frisk toward the end of Kelly's tenure in 2013, the rate of homicide continued to decline as it had previously."</ref><ref>Badger, Emily. [https://www.nytimes.com/2020/03/02/upshot/stop-and-frisk-bloomberg.html "The Lasting Effects of Stop-and-Frisk in Bloomberg's New York"], ''[[The New York Times]]'', March 2, 2020, updated November 30, 2020. Accessed January 17, 2024. "In the years since Michael Bloomberg left the mayor's office in New York, the legacy of stop-and-frisk policing widely used during his administration has become clearer. Crime in the city continued to decline, suggesting that the aggressive use of police stops wasn't so essential to New York's safety after all."</ref> شارەکە لە ساڵی ١٩٩٠دا ژمارەی پێوانەییی بەرزی تۆمارکرد کە ٢,٢٤٥ کوشتن بوو، و لە ساڵی ٢٠١٨دا گەیشتە نزمترین ئاستی ژمارەی پێوانەییی نزیکەی ٧٠-ساڵە کە ٢٨٩ کوشتن بوو.<ref>Kanno-Youngs, Zolan. [https://www.wsj.com/articles/new-york-citys-murder-rate-hit-new-low-in-2018-11546559793 "New York City's Murder Rate Hit New Low in 2018"], ''[[The Wall Street Journal]]'', January 3, 2019. Accessed January 15, 2024. "The New York Police Department recorded 289 murders in 2018, three fewer than the 292 recorded in 2017. Mayor Bill de Blasio said it was the fewest number of homicides in nearly 70 years. Overall, major crime in the city fell by 1.3% from 97,089 to 95,844, police said. There were 2,245 people murdered in New York City in 1990."</ref> ژمارەی کوشتنەکان و ڕێژەی ٣.٣ بۆ ھەر ١٠٠,٠٠٠ دانیشتوویەک لە ساڵی ٢٠١٧ نزمترین بوو لە ساڵی ١٩٥١ەوە.<ref>[https://a860-gpp.nyc.gov/concern/nyc_government_publications/05741v36b "Fewest Annual Murders and Shooting Incidents Ever Recorded in the Modern Era; Lowest per-capita murder rate since 1951"]{{بەستەری مردوو|url=https://a860-gpp.nyc.gov/concern/nyc_government_publications/05741v36b |date=تەممووزی ٢٠٢٦ }}, [[New York City Police Department]], press release dated January 5, 2018. Accessed January 15, 2024. "With the close of 2017, New York City marks three new crime reduction benchmarks: the first time the total number of index crimes has fallen below 100,000; the first time the number of shooting incidents has fallen below 800; and the first time the total number of murders has fallen below 300. This reduction in murders has resulted in the lowest per-capita murder rate in nearly 70 years."</ref> نیویۆرک سیتی لە ساڵی ٢٠٢٣دا ٣٨٦ کوشتنی تۆمارکرد، کە بەراورد بە ساڵی پێشتر ١٢٪ کەمیکردبوو.<ref>Cramer, Maria; Meko, Hurubie; and Marcius, Chelsia Rose. [https://www.nytimes.com/2024/01/03/nyregion/nyc-crime-2023.html "Homicides and Shootings Fell in New York City as Felony Assaults Rose"], ''[[The New York Times]]'', January 3, 2024. Accessed January 15, 2024. "There were 386 homicides in 2023, a 12 percent drop from 2022."</ref><ref>[https://www.nyc.gov/site/nypd/news/p00098/nypd-december-2023-end-of-year-citywide-crime-statistics "NYPD Announces December 2023, End-of-Year Citywide Crime Statistics"], [[New York City Police Department]], press release dated January 4, 2024. Accessed January 15, 2024. "Murders – which rose for four consecutive years before the current administration was installed – fell by 11.9% (386 vs. 438) in 2023 compared to 2022, and by 33.3% (24 vs. 36) in December 2023, compared to the same month a year prior."</ref> نیویۆرک سیتی خاوەنی [[پێڕستی شارەکان بەپێی ڕێژەی کوشتن|یەکێک لە نزمترین ڕێژەکانی کوشتن لە نێو دە گەورەترین شارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکاندا بوو]] کە ٥.٥ بوو بۆ ھەر ١٠٠,٠٠٠ دانیشتوویەک لە ساڵی ٢٠٢١دا.<ref>[https://www.vitalcitynyc.org/vital_signs/gun-violence-in-new-york-city-the-data "Gun Violence in New York City; The Data"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260221204250/https://www.vitalcitynyc.org/vital_signs/gun-violence-in-new-york-city-the-data |date=٢١ی شوباتی ٢٠٢٦ }}, Vital City. Accessed January 17, 2024.</ref> نیویۆرک سیتی [[یاساکانی چەک لە نیویۆرک سیتی|یاسای توندتری بۆ چەک ھەیە]] بە بەراورد بە زۆربەی [[یاسای چەک لە ویلایەتە یەکگرتووەکان|شارەکانی تری ویلایەتە یەکگرتووەکان]]—مۆڵەت بۆ خاوەندارێتی ھەر چەکێکی ئاگرین پێویستە، و [[یاسای SAFEی نیویۆرک]] لە ساڵی ٢٠١٣دا [[یاسای چەکی ھێرشبەر لە ویلایەتە یەکگرتووەکان|چەکە ھێرشبەرەکانی قەدەغە کرد]]. ویلایەتی نیویۆرک لە ساڵی ٢٠٢٠دا پێنجەم نزمترین ڕێژەی مردنی بە چەک ھەبوو لە نێوان ویلایەتەکاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=States with the most gun violence share one trait |ناونیشان=https://edition.cnn.com/2022/05/26/politics/gun-violence-data-what-matters/index.html |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢٣|agency=CNN}}</ref> [[تاوانی ڕێکخراو]] لە مێژە پەیوەستە بە نیویۆرک سیتییەوە، کە لە ١٨٢٠ەکاندا بە چەتەکانی وەک [[چڵ دزەکە (چەتەی نیویۆرک)|فۆرتی تیڤس]] و [[ڕۆچ گواردس]] لە گەڕەکی [[فایڤ پۆینتس، مانھاتن|فایڤ پۆینتس]] دەستی پێکرد، و دواتر [[تۆنگ (ڕێکخراو)|تۆنگەکان]] لە ھەمان گەڕەکدا سەریان ھەڵدا، کە دواتر بوو بە چایناتاونی مانھاتن. سەدەی بیستەم بەرزبوونەوەی لە مافیای ئەمریکی بەخۆیەوە بینی ([[مافیای ئەمریکی]])، کە لەلایەن [[پێنج خێزانەکە]]وە زاڵ بوون، ھەروەھا سەرهەڵدانی [[گرووپە چەتەکان|گرووپەکانی چەتە]]، لەوانە [[بلاک سپەیدس]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Berkey-Gerard |یەکەم=Mark |ڕێکەوت=٥ی ئازاری ٢٠٠١|سەردێڕ=Youth Gangs |ناونیشان=http://www.gothamgazette.com/article/issueoftheweek/20010305/200/161 |ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ئیش=[[Gotham Gazette]]}}</ref> بوونی مافیا و چەتەکان لە سەدەی ٢١ەمدا لە شارەکەدا کەمی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Gardiner |یەکەم١=Sean |دوایین٢=Shallwani |یەکەم٢=Pervaiz |ڕێکەوت=١٨ی شوباتی ٢٠١٤|سەردێڕ=NY Crime: Mafia Is Down—but Not Out – Crime Families Adapt to Survive, Lowering Profile and Using Need-to-Know Tactics |ناونیشان=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052702304626804579363363092833756 |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠١٥|newspaper=[[The Wall Street Journal]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ferranti |یەکەم=Seth |ڕێکەوت=١٨ی ئابی ٢٠١٥|سەردێڕ=How New York Gang Culture Is Changing |ناونیشان=https://www.vice.com/en/article/how-new-york-citys-gang-culture-is-changing-818/ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|magazine=[[Vice (magazine)|Vice]]}}</ref> [[ئاگرکوژێنەرەوەکانی نیویۆرک سیتی|وەزارەتی ئاگرکوژاندنەوەی نیویۆرک]] (FDNY) خزمەتگوزارییەکانی [[پاراستن لە ئاگر]]، ڕزگارکردنی تەکنیکی، وەڵامدانەوەی سەرەتایی بۆ مەترسییە بایۆلۆژی، کیمیایی و تیشکییەکان، و [[خزمەتگوزارییەکانی فریاگوزاریی پزیشکی]] دابین دەکات. FDNY ڕووبەڕووی ئاستەنگی ئاگرکوژاندنەوەی فرەلایەن دەبێتەوە کە بە چەندین شێوە تایبەتن بە نیویۆرک. جگە لە وەڵامدانەوە بۆ [[پێڕستی جۆرەکانی بینا|جۆرەکانی بینا]] کە لە ماڵە دارینەکانی یەک خێزانەوە تا دەگاتە [[باڵەخانە بەرزەکان|پێکھاتە بەرزەکان]] دەگرێتەوە، FDNY وەڵامی ئەو ئاگرانەش دەداتەوە کە لە ناو [[میترۆی نیویۆرک سیتی]]دا ڕوودەدەن.<ref>{{cite report |url=https://www.hsdl.org/?view&did=730260 |title=Special Investigation Report: New York City Transit Authority Subway System Fires |date=October 23, 1985 |publisher=[[National Transportation Safety Board]] |access-date=July 30, 2022}}</ref> پرد و تونێلە دابڕاوەکان، ھەروەھا پارکە گەورەکان و ناوچە دارستانەکان کە دەشێت ببنە ھۆی ئاگری دارستان، بە ھەمان شێوە ئاستەنگییەکان زیاد دەکەن. بارەگای سەرەکیی FDNY لە [[سەنتەری ٩ میترۆتێک]] لە [[داونتاون بروکلین]]ە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=9 Metrotech Center – FDNY Headquarters |ناونیشان=http://www.fmmcorp.com/p_gov5.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120118054305/http://www.fmmcorp.com/p_gov5.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Fresh Meadow Mechanical Corp}}</ref> و ئەکادیمیای ئاگرکوژاندنەوەی FDNY لەسەر [[دوورگەکانی ڕانداڵز و وۆردز]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FDNY Fire Academy |ناونیشان=http://nyc.gov/html/fdny/html/units/fire_academy/fa_index.shtml |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141014104143/http://www.nyc.gov/html/fdny/html/units/fire_academy/fa_index.shtml |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ئیش=[[New York City Fire Department]] |بڵاوکەرەوە=[[Government of New York City|The City of New York]]}}</ref> == گواستنەوە == === گواستنەوەی خێرا === [[File:Port-authority-terminal.jpg|thumb|[[تێرمیناڵی پاسەکانی پۆرت ئۆسۆریتی]]، قەرەباڵغترین وێستگەی پاس لە جیھاندا، لە گۆشەی [[شەقامی ھەشتەم (مانھاتن)|شەقامی ھەشتەم]] و [[شەقامی ٤٢ (مانھاتن)|شەقامی ٤٢]]<ref name="Record2021" /><ref name="PABT2008" />]] ترانزێتی گشتی لە نیویۆرک سیتی، کە زۆربەی بە درێژایی ٢٤ کاتژمێر لە ڕۆژێکدا کار دەکات، یەک لەسەر سێی ھەموو بەکارھێنەرانی ترانزێتی گشتی لە وڵاتەکەدا پێکدەھێنێت، و دوو لەسەر سێی نەفەرەکانی شەمەندەفەرەکانی وڵاتەکە لە ناوچەی میترۆپۆلیتانی نیویۆرک سیتی دەژین.<ref name="MTAinfo">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The MTA Network: Public Transportation for the New York Region |ناونیشان=http://web.mta.info/mta/network.htm |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئابی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=[[Metropolitan Transportation Authority]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Pisarski |یەکەم=Alan |ڕێکەوت=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦|سەردێڕ=Commuting in America III: Commuting Facts |ناونیشان=http://onlinepubs.trb.org/onlinepubs/nchrp/CIAIIIfacts.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئابی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=[[Transportation Research Board]]}}</ref> ==== پاسەکان ==== کەشتیگەلی پاسە گشتییەکانی نیویۆرک سیتی (MTA Regional Bus Operations) بە شێوەی [[خزمەتگوزاریی ٢٤/٧|٢٤/٧]] (بەردەوام) کار دەکات و گەورەترینە لە ئەمریکای باکووردا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Top 100 Transit Bus Fleets |ناونیشان=http://www.metro-magazine.com/resources/septoct_top100.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠١٥|ئیش=[[Metro Magazine]] |پەڕە=٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171011010537/http://www.metro-magazine.com/resources/septoct_top100.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> سیستەمی پاسەکانی نیویۆرک سیتی زۆرترین نەفەر دەگوازێتەوە لە چاو ھەر شارێکی تری وڵاتەکەدا: لە ساڵی ٢٠٢٢دا، پاسەکانی [[دەسەڵاتی گواستنەوەی نیویۆرک سیتی|MTA نیویۆرک سیتی ترانزێت]] خزمەتی ٤٨٣.٥&nbsp;ملیۆن گەشتیان کرد، لەکاتێکدا پاسەکانی ھەرێمیی MTA خزمەتی ١٠٠.٣&nbsp;ملیۆن گەشتیان کرد.<ref>[https://www.apta.com/wp-content/uploads/2022-Q4-Ridership-APTA.pdf#page=8 ''Public Transportation Ridership Report: Fourth Quarter 2022''], [[American Public Transportation Association]], March 1, 2023. Accessed February 13, 2024.</ref> [[تێرمیناڵی پاسەکانی پۆرت ئۆسۆریتی]] تێرمیناڵی سەرەکیی [[پاسی نێوان شارەکان]]ە لە شارەکەدا و قەرەباڵغترین وێستگەی پاسە لە جیھاندا، کە لە ھەر ڕۆژێکی کارکردندا خزمەت بە ٢٥٠,٠٠٠ سەرنشین دەکات لەسەر ٧,٠٠٠ پاس لە بینایەکدا کە لە ساڵی ١٩٥٠دا کراوەتەوە و دیزاین کرابوو بۆ لەخۆگرتنی ٦٠,٠٠٠ سەرنشینی ڕۆژانە. پلانێک کە لە ساڵی ٢٠٢١دا لەلایەن پۆرت ئۆسۆریتییەوە ڕاگەیەندرا پێشنیاری خەرجکردنی ١٠&nbsp;ملیار دۆلار دەکات بۆ فراوانکردنی توانای لەخۆگرتن و مۆدێرنکردنی دامەزراوەکە.<ref name="PABT2008">[https://www.panynj.gov/port-authority/en/press-room/press-release-archives/2008_press_releases/architect_chosenforplannedofficetoweraboveportauthoritybustermin.html Architect Chosen for Planned Office Tower Above Port Authority Bus Terminal's North Wing], [[Port Authority of New York and New Jersey]], dated November 17, 2008. Accessed January 4, 2024. "The Port Authority Bus Terminal opened in 1950 and has become the busiest bus passenger facility in the world, handling 7,000 buses and 200,000 commuters each day. It includes 223 bus gates, retail and commercial space, and public parking for 1,250 vehicles."</ref><ref name="NYT2021">McGeehan, Patrick; and Hu, Winnie. [https://www.nytimes.com/2021/01/21/nyregion/port-authority-bus-terminal.html "'Notorious' Port Authority Bus Terminal May Get a $10 Billion Overhaul"], ''[[The New York Times]]'', January 21, 2021, updated September 23, 2021. Accessed January 4, 2024. "The bus terminal plan, which has been in the works for more than seven contentious years, would cost as much as $10 billion and could take a decade to complete.... More than 250,000 people passed through it on a typical weekday before the pandemic, according to the Port Authority.... The bus terminal, a brick hulk perched at the mouth of the Lincoln Tunnel, has long exceeded its capacity—when it opened in late 1950, it was expected to handle 60,000 passengers a day."</ref><ref name="Record2021">Wilson, Colleen. [https://www.northjersey.com/in-depth/news/transportation/2021/06/30/port-authority-bus-terminal-replacement-meet-commuter-needs/7685645002/ "Port Authority Bus Terminal was once a marvel. Will the next one meet commuters' needs?"], ''[[The Record (North Jersey)|The Record]]'', June 30, 2021. Accessed January 4, 2024. "Becoming the busiest bus terminal in the world doesn't happen without also bearing the brunt of blame every time a commute goes horribly wrong—deserved or otherwise.... The popularity of bus commuting over the Hudson River has steadily risen over the last seven decades, with some 260,000 people a day coming through the terminal pre-pandemic... A more efficient terminal should improve some of the delays through the Lincoln Tunnel and exclusive bus lane (XBL), the dedicated lane in the morning that converges all buses into a single lane from I-495 into the Lincoln Tunnel from New Jersey."</ref> لە ساڵی ٢٠٢٤دا، پۆرت ئۆسۆریتی پلانەکانی بۆ تێرمیناڵێکی نوێ ڕاگەیاند کە ئاتریۆمێکی شوشەیی (گۆڕەپانێکی ناوەکی) لەخۆدەگرێت لە دەروازە سەرەکییە نوێیەکەی لە شەقامی ٤١.<ref>Hill, John. [https://www.world-architects.com/en/architecture-news/headlines/renderings-of-new-midtown-bus-terminal-revealed "Renderings of New Midtown Bus Terminal Revealed"], World Architects, February 5, 2024. Accessed February 13, 2024. "Not surprisingly, the two renderings included in last week's announcement show the main terminal and are accompanied by photos of the existing to depict a dramatic departure from the current situation. Compare the existing intersection of 8th Avenue and 41st Street (below) with a rendering of the same (above), in which a portion of 41st Street would be closed to create an 'iconic' atrium entrance."</ref><ref>McGeehan, Patrick. [https://www.nytimes.com/2024/02/01/nyregion/port-authority-bus-terminal-replacement.html "A Look at the $10 Billion Design for a New Port Authority Bus Terminal. The Port Authority unveiled a revised design for a replacement of the much-reviled transit hub, which opened in 1950."], ''[[The New York Times]]'', February 1, 2024. Accessed February 9, 2024. "Instead of the dismal, brick hulk that has darkened two full blocks of Midtown Manhattan for more than 70 years, there would be a bright, modern transit hub topped by two office towers... Construction is expected to take eight years, he said, meaning the project could be completed by 2032."</ref> ==== شەمەندەفەر ==== [[File:Image-Grand_central_Station_Outside_Night_2.jpg|alt=ڕیزێک لە تەکسییە زەردەکان لە بەردەم بینایەکی چەند نھۆمیی بەردینی نەخشێنراو بە سێ پەنجەرەی کەوانەیی زەبەلاحەوە.|thumb|نیویۆرک سیتی ماڵی دوو قەرەباڵغترین وێستگەی شەمەندەفەرە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان، کە بریتین لە [[وێستگەی گراند سەنتڕاڵ]] (کە لە وێنەکەدا دیارە) و [[وێستگەی پێنسیلڤانیای نیویۆرک]].]] [[File:R160_E_enters_42nd_Street.jpg|alt=بەشی پێشەوەی شەمەندەفەرێکی میترۆ، کە پیتێکی Eی سووری لەسەر شاشەیەکی LED لە سەرەوە ھەیە. لە لای ڕاستی شەمەندەفەرەکەوە سەکۆیەک ھەیە کە کۆمەڵێک خەڵک چاوەڕێی شەمەندەفەرەکەیان دەکەن.|thumb|[[میترۆی نیویۆرک سیتی]]، یەکێک لە گەورەترین سیستەمەکانی میترۆ لە جیھاندا.]] سیستەمی [[میترۆی نیویۆرک سیتی]] یەکێکە لە گەورەترین سیستەمەکانی [[گواستنەوەی خێرا]] لە جیھاندا کاتێک بەپێی ژمارەی ئەو وێستگانەی لە کاردان دەپێورێت، کە {{NYCS const|number |total}} وێستگەیە، ھەروەھا بەپێی درێژیی ڕێڕەوەکان. نزیکەی ھەموو سیستەمی میترۆی نیویۆرک بە درێژایی ٢٤ کاتژمێر کراوەیە، بە پێچەوانەی زۆربەی سیستەمەکانی تری میترۆ کە لە شەودا دادەخرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Hu |یەکەم١=Winnie |دوایین٢=Schweber |یەکەم٢=Nate |دوایین٣=Piccoli |یەکەم٣=Sean |ڕێکەوت=١٧ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=New York City Subway Returns to 24-Hour Service |زمان=en-US |ئیش=The New York Times |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2021/05/17/nyregion/nyc-subway-full-service-24-hours.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٣|issn=0362-4331}}</ref> میترۆی نیویۆرک سیتی [[میترۆکان بەپێی ژمارەی گەشتەکانی ساڵانە|قەرەباڵغترین سیستەمی ترانزێتی شەمەندەفەری میترۆپۆلیتانە لە نیوەگۆی ڕۆژاوا]]،<ref name="Railway Technology 2014 m729">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The world's top 10 busiest metros |وێبگە=Railway Technology |ڕێکەوت=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|ناونیشان=https://www.railway-technology.com/features/featurethe-worlds-top-10-busiest-metros-4433827/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٣}}</ref> کە ١.٧٠&nbsp;ملیار گەشتی سەرنشینی ھەبووە لە ساڵی ٢٠١٩دا.<ref name="MTA p768">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Subway and bus ridership for 2021 |وێبگە=MTA |ناونیشان=https://new.mta.info/agency/new-york-city-transit/subway-bus-ridership-2021 |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٣}}</ref> گواستنەوەی گشتی بە شێوەیەکی بەرفراوان لە نیویۆرک سیتی بەکاردەھێنرێت. ٥٤.٦٪ی دانیشتووانی نیویۆرک بۆ چوونە سەر کارەکانیان لە ساڵی ٢٠٠٥دا [[گواستنەوەی گشتی|ترانزێتی بەکۆمەڵ]]یان بەکارھێناوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Christie |یەکەم=Les |ڕێکەوت=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٧|سەردێڕ=New Yorkers are Top Transit Users |بڵاوکەرەوە=[[CNNMoney.com]] |ناونیشان=https://money.cnn.com/2007/06/13/real_estate/public_transit_commutes/index.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070617043812/http://money.cnn.com/2007/06/13/real_estate/public_transit_commutes/index.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨}}</ref> ئەمەش جیاوازە لەگەڵ بەشەکانی تری وڵاتەکە، کە تێیدا ٩١٪ی کرێکاران بە ئۆتۆمبێل دەچن بۆ شوێنی کارەکانیان.<ref name="2001summary">{{بیرخستنەوەی وێب|ساڵ=٢٠٠١|سەردێڕ=NHTS 2001 Highlights Report, BTS03-05 |ناونیشان=http://www.bts.gov/publications/highlights_of_the_2001_national_household_travel_survey/pdf/entire.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20050514220419/http://www.bts.gov/publications/highlights_of_the_2001_national_household_travel_survey/pdf/entire.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئایاری ٢٠٠٥|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئەیلوولی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=[[Bureau of Transportation Statistics]]}}</ref> بەپێی [[کۆنتڕۆڵکەری داراییی نیویۆرک سیتی]]، کرێکاران لە ناوچەی نیویۆرک سیتی بە تێکڕا شەش کاتژمێر و ١٨ خولەک لە ڕێگادا بەسەر دەبەن بۆ چوون بۆ کار لە ھەفتەیەکدا، کە ئەمە درێژترین کاتی ھاتوچۆیە لە وڵاتەکەدا لە نێوان شارە گەورەکاندا.<ref>{{cite report |url=http://comptroller.nyc.gov/wp-content/uploads/documents/Longest_Work_Weeks_March_2015.pdf |title=The Hardest Working Cities |date=March 2015 |publisher=[[New York City Comptroller|Office of the New York City Comptroller]] }}</ref> نیویۆرک تاکە شاری ئەمریکایە کە تێیدا زۆرینەی خێزانەکان (٥٢٪) ئۆتۆمبێلیان نییە؛ تەنھا ٢٢٪ی دانیشتووانی مانھاتن خاوەنی ئۆتۆمبێلن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Weinberger |یەکەم١=Rachel |دوایین٢=Kaehny |یەکەم٢=John |دوایین٣=Rufo |یەکەم٣=Matthew |ساڵ=٢٠١٠|سەردێڕ=U.S. Parking Policies: An Overview of Management Strategies |ناونیشان=http://www.infrastructureusa.org/wp-content/uploads/2010/03/itdp_parking_fullreport.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=[[Institute for Transportation and Development Policy]] |پەڕە=٦٢|وتەگێڕانەوە=New York City is the largest, densest and most transit- and pedestrian-oriented city in the United States. It is the only U.S. city in which a majority of households do not have a car. Despite this, New York City is very much an American city in the way it underprices and underuses curbside parking meters. Meter rates are far lower than in other leading world cities, and New York suffers from high levels of cruising and double parking (p. 62)&nbsp;... Nationally, 90% of households own automobiles. New Yorkers own fewer at 48% with only 22% of Manhattan residents owning automobiles (p. 78)}}</ref> بەھۆی [[پێڕستی شارەکانی ئەمریکا کە زۆرترین بەکارھێنانی ترانزێتیان ھەیە|بەکارهێنانی زۆریان لە ترانزێتی گشتی]]، نیویۆرکییەکان ڕێژەیەکی کەمتر لە داھاتی خێزانەکانیان لە گواستنەوەدا خەرج دەکەن بە بەراورد لەگەڵ تێکڕای نیشتمانی، کە ساڵانە ١٩&nbsp;ملیار دۆلار پاشەکەوت دەکەن لە گواستنەوەدا بە بەراورد لەگەڵ دانیشتووانی شارەکانی تری ئەمریکا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی نیسانی ٢٠١٠|سەردێڕ=New York City's Green Dividend |ناونیشان=http://www.streetsblog.org/2010/04/21/sustainable-transport-saves-new-yorkers-19-billion-per-year/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=CEOs for Cities |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161101135006/http://www.streetsblog.org/2010/04/21/sustainable-transport-saves-new-yorkers-19-billion-per-year/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> تۆڕی [[شەمەندەفەری ناوچەیی]] نیویۆرک سیتی گەورەترینە لە ئەمریکای باکوور.<ref name="MTAinfo" /> تۆڕی شەمەندەفەرەکە، کە نیویۆرک سیتی بە دەوروبەرییەوە دەبەستێتەوە، پێکھاتووە لە [[ڕێگەی ئاسنینی لۆنگ ئایلەند]]، [[ڕێگەی ئاسنینی میترۆ-نۆرس]]، و [[ئۆپەراسیۆنەکانی شەمەندەفەری نیوجێرزی ترانزێت]]. سیستەمە تێکەڵەکە لە وێستگەی گراند سەنتڕاڵ و [[وێستگەی پێنسیلڤانیای نیویۆرک]] یەکدەگرنەوە و زیاتر لە ٢٥٠ وێستگە و ٢٠ ھێڵی شەمەندەفەر لەخۆدەگرن.<ref name="MTAinfo" /> شەمەندەفەری بەرزکراوەی AirTrain JFK لە کوینز [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی جۆن ئێف کێنەدی]] بە میترۆی نیویۆرک سیتی و ڕێگەی ئاسنینی لۆنگ ئایلەندەوە دەبەستێتەوە.<ref>[https://www.jfkairport.com/to-from-airport/public-transportation Public Transportation], [[John F. Kennedy International Airport]]. Accessed January 15, 2024.</ref> بۆ [[شەمەندەفەری نێوان شارەکان]]، نیویۆرک سیتی لەلایەن [[ئەمتراک]]ەوە خزمەت دەکرێت، کە قەرەباڵغترین وێستگەی بە جیاوازییەکی زۆر وێستگەی پێنسیلڤانیایە لە [[لای ڕۆژاوای مانھاتن|لای ڕۆژاوا]]ی مانھاتن، کە لێوەی ئەمتراک بەستنەوە بە بۆستن، فیلادێلفیا، و واشینگتن دی سی بە درێژایی [[کۆریدۆری باکووری ڕۆژھەڵات]] دابین دەکات، ھەروەھا خزمەتگوزاریی شەمەندەفەری دوور مەودا بۆ شارەکانی تری ئەمریکای باکوور.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=National Fact Sheet Fiscal Year 2013 |ناونیشان=http://www.amtrak.com/ccurl/826/406/Amtrak-National-Fact-Sheet-FY2013-rev.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150410143624/http://www.amtrak.com/ccurl/826/406/Amtrak-National-Fact-Sheet-FY2013-rev.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی نیسانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=[[Amtrak]]}}</ref> سیستەمی ترانزێتی خێرای [[ڕێگەی ئاسنینی ستەیتن ئایلەند]] تەنھا خزمەت بە ستەیتن ئایلەند دەکات، و ٢٤ کاتژمێر لە ڕۆژێکدا کار دەکات، بە بەستنەوە بە مانھاتن لە [[تێرمیناڵی سانت جۆرج]]ەوە لە ڕێگەی [[بەلەمی ستەیتن ئایلەند]]ەوە.<ref>[https://new.mta.info/document/14061 Staten Island Railway Timetable] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210820174915/https://new.mta.info/document/14061 |date=٢٠ی ئابی ٢٠٢١ }}, [[Metropolitan Transportation Authority]], effective January 2020. Accessed January 15, 2024. "MTA Staten Island Railway – service runs 24 hours a day between the St George and Tottenville terminals. At the St George terminal, customers can make connections with the Staten Island Ferry service to Manhattan."</ref> شەمەندەفەری PATH میدتاون و خوارووی مانھاتن بە [[تێرمیناڵی ھۆبۆکێن]] و [[وێستگەی پێنسیلڤانیای نیوارک]] لە نیوجێرزییەوە دەبەستێتەوە، و پاشان ئەو وێستگانە بە [[وێستگەی سەنتەری بازرگانیی جیھانی (PATH)|سەنتەری بازرگانیی جیھانی ئۆکولوس]]ەوە دەبەستێتەوە لەوبەری ڕووباری ھادسۆن.<ref>[https://www.panynj.gov/path/en/schedules-maps.html PATH Schedules and Maps], [[Port Authority of New York and New Jersey]]. Accessed January 15, 2024.</ref> ھاوشێوەی میترۆی نیویۆرک سیتی، PATH ٢٤ کاتژمێر لە ڕۆژێکدا کار دەکات، بە واتای ئەوەی کە سێ لەو پێنج سیستەمە ترانزێتە خێرایەی ئەمریکا کە بە خشتەی ٢٤-کاتژمێری کار دەکەن بەتەواوی یان بەشێکیان لە نیویۆرکن.<ref>Cohn, Emily. [https://www.businessinsider.com/nyc-subway-runs-all-night-and-thats-why-its-great-2017-8 "Say what you want about the NYC subway—there's one thing that makes it much better than most other subways in the world"], ''[[Business Insider]]'', August 28, 2017. Accessed January 15, 2024. "Only five rapid transit systems in the country have 24-hour service, and three of them—the subway, the Staten Island Railway, and the PATH—all serve New York City. Chicago's 'L' is only 24/7 on some of its lines."</ref> [[وێستگەی گراند سەنتڕاڵ]] گەورەترین وێستگەی شەمەندەفەرە لە جیھاندا بەپێی ژمارەی [[سەکۆی شەمەندەفەر|سەکۆکانی شەمەندەفەر]] و ئەو دۆنمانەی داگیری کردوون.<ref name="GrandCentralLargestTrainStationWorld">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=10 things we bet you didn't know about Grand Central |بڵاوکەرەوە=Signum International AG |ناونیشان=https://www.ef.com/wwen/blog/language/10-things-we-bet-you-didnt-know-about-grand-central/ |وتەگێڕانەوە=Grand Central Terminal is spread over 49 acres, has 44 platforms and 67 tracks on two levels. It is the world's largest train station by some platforms and area occupied.}}</ref> پڕۆژە چەند ملیار دۆلارییەکانی ترانزێتی [[شەمەندەفەری قورس]] کە لە قۆناغی دروستکردندان لە نیویۆرک سیتی بریتین لە [[میترۆی شەقامی دووەم]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Dobnik |یەکەم=Verena |ڕێکەوت=٧ی شوباتی ٢٠١٣|سەردێڕ=NYC Transit Projects: East Side Access, Second Avenue Subway, And 7 Train Extension (PHOTOS) |ئیش=[[HuffPost]] |ناونیشان=https://huffingtonpost.com/2013/02/07/nyc-subway-underground-rail-second-avenue-subway_n_2637601.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130208120505/http://www.huffingtonpost.com/2013/02/07/nyc-subway-underground-rail-second-avenue-subway_n_2637601.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی شوباتی ٢٠١٣}}</ref> === ئاسمانی === [[File:JFK_Aerial_Nov_14_2018.jpg|thumb|[[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی جۆن ئێف کێنەدی|فڕۆکەخانەی جۆن ئێف کێنەدی]] لە [[کوینز]]]] [[فڕین لە ناوچەی میترۆپۆلیتانی نیویۆرک|ئاسمانی نیویۆرک]] قەرەباڵغترینە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان و یەکێکە لە قەرەباڵغترین کۆریدۆرە ئاسمانییەکانی جیھان. سێ قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەکان لە ناوچەی میترۆپۆلیتانی نیویۆرک بریتین لە [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی جۆن ئێف کێنەدی]] (بە ٥٥.٣&nbsp;ملیۆن سەرنشین)، [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی نیوارک لیبێرتی]] (٤٣.٦&nbsp;ملیۆن) و [[فڕۆکەخانەی لاگواردیا]] (٢٩.٠&nbsp;ملیۆن)؛ ١٢٧.٩&nbsp;ملیۆن گەشتیار لە ساڵی ٢٠٢٢دا ئەم سێ فڕۆکەخانەیەیان بەکارھێناوە.<ref>[https://www.panynj.gov/content/dam/airports/statistics/statistics-general-info/annual-atr/ATR_2022.pdf#page=39 ''2022 Air Traffic Report''], [[Port Authority of New York and New Jersey]], April 2023. Accessed January 15, 2024.</ref> جەی ئێف کەی و نیوارک لیبێرتی بەڕیزبەندی [[پێڕستی قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەکان لە ویلایەتە یەکگرتووەکان#١٠ قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەی ئەمریکا بەپێی ھاتوچۆی سەرنشینی نێونەتەوەیی (٢٠١٢)|قەرەباڵغترین و چوارەم قەرەباڵغترین دەروازەی ئەمریکا]] بوون بۆ گەشتیارانی نێونەتەوەیی لە ساڵی ٢٠٢٣دا.<ref>[https://www.transportation.gov/sites/dot.gov/files/2023-11/US%20International%20Air%20Passenger%20and%20Freight%20Statistics%20for%20June%202023.pdf ''U.S. InternationalAir Passenger and Freight Statistics June 2023''], [[United States Department of Transportation]], released November 2023. Accessed January 14, 2024. "The top five domestic scheduled passenger gateway airports for the year-ended June 2023 were New York, NY (JFK), Miami, FL (MIA), Los Angeles, CA (LAX), New York, NY (EWR), and Chicago, IL (ORD)."</ref> {{As of|2022}}، جەی ئێف کەی [[پێڕستی قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەکان بەپێی ھاتوچۆی سەرنشینی نێونەتەوەیی|قەرەباڵغترین فڕۆکەخانە بوو بۆ سەرنشینانی نێونەتەوەیی]] لە ئەمریکای باکووردا، بە ٢٦.٨&nbsp;ملیۆن سەرنشینی نێونەتەوەیی.<ref>[https://airportscouncil.org/wp-content/uploads/2023/07/NAM-2022-Top-50.xlsx 2022 North American Airport Traffic Summary (Passenger)], [[Airports Council International]]. Accessed January 6, 2026.</ref> فڕۆکەخانەی لاگواردیا، کە لە ساڵی ٢٠١٤ لەلایەن جێگری سەرۆکۆماری ئەوکات [[جۆ بایدن]]ەوە وەک جۆرە فڕۆکەخانەیەک وەسف کرا کە گەشتیاران دەکرێت لە "وڵاتێکی جیھانی سێیەم" بیبینن، پڕۆژەیەکی ٨&nbsp;ملیار دۆلاری بە پاڵپشتی فیدراڵی و ویلایەتەکە جێبەجێ کردووە کە دامەزراوە کۆنەکانی بە تێرمیناڵ و ڕێگەی مۆدێرن گۆڕیوە.<ref>Reed, Ted. [https://airlineweekly.skift.com/2023/03/laguardia-airport-the-queens-miracle-from-loser-to-winner/ "In a Queens Miracle, New York LaGuardia Airport Goes From Loser to Winner"], ''Airline Weekly'', March 21, 2023. Accessed January 15, 2023. "Throughout a troubled 2022, the pandemic exposed many fragilities in a troubled United States airline industry, but it also enabled a widely recognized miracle in the $8 billion resurrection of New York LaGuardia Airport. Once widely viewed as a hellhole, LaGuardia was transformed.... The transformation involved rebuilding two terminals, each costing about $4 billion, as well as about five miles of roadway. Terminal B has 35 gates, occupied by American and four other airlines. Work began in 2016 and was completed on July 8, 2022, the exact day specified in a bond offering six years earlier. Terminal C, occupied and financed by Delta Air Lines, will have 37 gates. Work began in 2017 and is largely finished, with completion by the end of the year."</ref><ref>McGeehan, Patrick. [https://www.nytimes.com/2015/07/28/nyregion/la-guardia-airport-to-be-rebuilt-by-2021-cuomo-and-biden-say.html "La Guardia Airport to Be Overhauled by 2021, Cuomo and Biden Say"], ''[[The New York Times]]'', July 27, 2015. Accessed January 15, 2024. "He said he took it personally when, in February 2014, Mr. Biden likened La Guardia to something a traveler might find 'in a third world country.'"</ref><ref>via [[Associated Press]]. [https://www.nytimes.com/2014/02/07/nyregion/biden-compares-la-guardia-airport-to-third-world.html "Biden Compares La Guardia Airport to 'Third World'"], ''[[The New York Times]]'', February 6, 2014. Accessed January 15, 2024. "Vice President Joseph R. Biden says La Guardia Airport in New York could use some major improvements—and that is putting it mildly. Mr. Biden said that if he blindfolded someone and took him to La Guardia, the person would think he was in 'some third world country.'"</ref><ref>[https://www.anewlga.com/about-the-project/ The Project], A Whole New LGA. Accessed January 15, 2024. "The $8 billion project, two-thirds of which is funded through private financing and existing passenger fees, broke ground in 2016."</ref> پلانەکان بۆ فراوانکردنی قەبارەی سەرنشینان لە فڕۆکەخانەی چوارەم، [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ستیوارت]]، لە نزیک [[نیوبێرگ، نیویۆرک]]، لەلایەن [[پۆرت ئۆسۆریتیی نیویۆرک و نیوجێرزی]]یەوە بەرەوپێشچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Strunsky |یەکەم=Steve |ڕێکەوت=٣١ی ئایاری ٢٠١٢|سەردێڕ=Stewart International Airport upgrade approved as Port Authority aims to increase passenger traffic |ناونیشان=http://www.nj.com/news/index.ssf/2012/05/stewart_international_airport.html |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠١٢|وێبگە=[[NJ.com]] |بڵاوکەرەوە=New Jersey On-Line LLC.}}</ref> فڕۆکەخانە بازرگانییەکانی تری کە لەناو یان خزمەت بە [[ناوچەی میترۆپۆلیتانی نیویۆرک]] دەکەن بریتین لە [[فڕۆکەخانەی لۆنگ ئایلەند ماکئارسەر]]، [[فڕۆکەخانەی ترێنتۆن-مێرسەر]] و [[فڕۆکەخانەی کاونتیی وێستچێستەر]]. فڕۆکەخانەی سەرەکی فڕینی گشتی کە خزمەت بە ناوچەکە دەکات بریتییە لە [[فڕۆکەخانەی تێتێربۆرۆ]]. === بەلەمەکان، تەکسییەکان و ترامەکان === [[File:Spirit_of_America_-_Staten_Island_Ferry.jpg|thumb|بەلەمی ستەیتن ئایلەند [[ھاتوچۆکەر (کۆمیوتەر)|ھاتوچۆکەران]] لە نێوان [[مانھاتن]] و [[ستەیتن ئایلەند]] دەگوازێتەوە.]] بەلەمی ستەیتن ئایلەند قەرەباڵغترین بەلەمە لە جیھاندا، کە زیاتر لە ٢٣&nbsp;ملیۆن سەرنشینی گواستووەتەوە لە تەممووزی ٢٠١٥ تا حوزەیرانی ٢٠١٦ لەسەر ڕێڕەوێکی {{convert|5.2|mi|km|adj=on}} لە نێوان ستەیتن ئایلەند و خوارووی مانھاتن و بە شێوەی ٢٤/٧ کار دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم=Anna |دوایین=Sanders |ڕێکەوت=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٦|سەردێڕ=Staten Island Ferry ridershilip breaks record |ناونیشان=http://www.silive.com/news/index.ssf/2016/09/staten_island_ferry_ridership.html |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=[[SILive.com]]}}</ref><ref name="nycgov-official">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.nyc.gov/html/dot/html/ferrybus/staten-island-ferry.shtml |سەردێڕ=Staten Island Ferry |بڵاوکەرەوە=[[New York City Department of Transportation]] |وێبگە=[[Government of New York City|nyc.gov]] |ڕێکەوت=١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٧}}</ref> سیستەمەکانی تری بەلەم ھاتوچۆکەران لە نێوان مانھاتن و ناوچەکانی تری شارەکە و ناوچە میترۆپۆلیتانەکە دەگوازنەوە. بەلەمی NYC، کە دەستپێشخەرییەکی [[کۆمپانیای گەشەپێدانی ئابووریی نیویۆرک سیتی|NYCEDC]]ە و ڕێڕەوی بۆ ھەر پێنج ناوچەکە پلانی بۆ دانراوە، لە ساڵی ٢٠١٧دا دەستی پێکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم=Zoe |دوایین=Rosenberg |ڕێکەوت=١٧ی نیسانی ٢٠١٧|سەردێڕ=First of New York's citywide ferries arrives in Brooklyn Bridge Park |ناونیشان=http://ny.curbed.com/2017/4/17/15326348/nyc-ferry-routes-times |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170418082618/http://ny.curbed.com/2017/4/17/15326348/nyc-ferry-routes-times |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی نیسانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=[[Curbed]] New York, [[Vox Media]]}}</ref> کە بە ڕەنگەکەیان و [[مەدالیای تەکسی|مەدالیای تەکسییەکەیان]] دەناسرێنەوە، ١٣,٥٨٧ تەکسییە زەردەکەی شارەکە تاکە ئۆتۆمبێلن کە ڕێگەیان پێدراوە ئەو سەرنشینانە ھەڵبگرن کە لەسەر شەقامەکان ئاماژەیان پێ دەدەن لە سەرتاسەری شارەکەدا.<ref>[https://www.nyc.gov/site/tlc/businesses/yellow-cab.page Yellow Cab], [[New York City Taxi and Limousine Commission]]. Accessed January 14, 2024. "Taxicabs are the only vehicles that have the right to pick up street-hailing and prearranged passengers anywhere in New York City. By law, there are 13,587 taxis in New York City, and each taxi must have a medallion affixed to it."</ref> [[تەکسییەکانی بۆرۆ]] کە بە ڕەنگی [[سەوزی سێوی]]ن دەتوانن ئەو سەرنشینانە ھەڵبگرن کە لەسەر شەقام ئاماژەیان پێ دەدەن لە [[بەشی سەرەوەی مانھاتن]] و چوار ناوچەکەی تری دەرەوە.<ref>[https://www.nyc.gov/site/tlc/businesses/green-cab.page Green Cab], [[New York City Taxi and Limousine Commission]]. Accessed January 14, 2024. "Street-hail Liveries, also known as green cabs, are For-Hire Vehicles that are permitted to accept street-hails. In exchange, Street-Hail Liveries may not operate in the Hail Exclusionary Zone, south of West 110th St and East 96th St."</ref> ھەرچەندە بۆ ماوەیەکی درێژ تەکسییە زەردەکان زاڵ بوون، [[ئۆتۆمبێلە بەکرێگیراوەکان|ئۆتۆمبێلە بەکرێگیراوە قەبارە گەورەکانی]] وەک [[ئوبەر]] و [[لیفت]] زۆرترین گەشتیان لە شارەکەدا دابین کردووە لە کانوونی یەکەمی ٢٠١٦ەوە، کاتێک ئۆتۆمبێلە بەکرێگیراوەکان و تەکسییەکان ھەریەکەیان نزیکەی ١٠.٥&nbsp;ملیۆن گەشتیان ھەبوو. تا تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣، ٧٨,٠٠٠ ئۆتۆمبێلی بەکرێگیراو پێکەوە ٢٠.٣&nbsp;ملیۆن گەشتیان ھەبوو، لەکاتێکدا ٣.٥&nbsp;ملیۆن گەشت بە تەکسییە زەردەکان ئەنجامدراون.<ref>[https://tlcpolicy.maps.arcgis.com/apps/instant/portfolio/index.html?appid=be00fce0963540628e37fd7c75a6d386 TLC Factbook], [[New York City Taxi and Limousine Commission]], updated December 18, 2023. Accessed January 13, 2024.</ref><ref>[https://www.nyc.gov/office-of-the-mayor/news/597-23/mayor-adams-tlc-new-rules-require-city-s-rideshare-vehicles-be-zero-emission- "Mayor Adams, TLC Announce New Rules to Require City's Rideshare Vehicles to be Zero-Emission, Wheelchair Accessible by 2030"], [[Mayor of New York City]] [[Eric Adams]], August 16, 2023. Accessed January 14, 2024. "Both Uber and Lyft, which together comprise New York City's high-volume for-hire fleet of approximately 78,000 vehicles, have committed to transitioning to a greener fleet by 2030."</ref> تراموای دوورگەی ڕۆزڤێڵت، کە [[تەلەفریکی ئاسمانی|تەلەفریکێکی ئاسمانییە]] و لە ساڵی ١٩٧٦ دەستی بە کارکردن کردووە،<ref>[https://rioc.ny.gov/169/History History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260107175540/https://rioc.ny.gov/169/History |date= ٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ }}, [[Roosevelt Island Operating Corporation]]. Accessed January 13, 2024. "The original Roosevelt Island aerial tramway – the first tram in the country to be used for urban transportation – was opened in May 1976."</ref> ساڵانە ٢&nbsp;ملیۆن سەرنشین دەگوازێتەوە بە دووری {{Convert|3140|ft}} لە نێوان دوورگەی ڕۆزڤێڵت و [[شەقامی ٥٩ (مانھاتن)|شەقامی ٥٩]] و [[دووەم ئەڤینیو (مانھاتن)|دووەم ئەڤینیو]] لە دوورگەی مانھاتن.<ref>[https://rioc.ny.gov/173/Aerial-Tramway-Vital-Statistics Aerial Tramway Vital Statistics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220705192206/https://rioc.ny.gov/173/Aerial-Tramway-Vital-Statistics |date= ٥ی تەممووزی ٢٠٢٢ }}, [[Roosevelt Island Operating Corporation]]. Accessed January 13, 2024. "The Tram travels between the Manhattan station at 2nd Avenue between 59th and 60th streets and the Tram station on Roosevelt Island. It travels a distance of 3,140 feet at a speed of up to 17 miles per hour in less than three (3) minutes. It rises to a maximum height of 230 feet and can carry a maximum of 109 passengers plus an attendant per cabin. The system annually transports more than two million passengers."</ref> === تۆڕی پاسکیلسواری === [[File:Citi_bike_(10414610734).jpg|thumb|خزمەتگوزاریی ھاوبەشیکردنی پاسکیلی [[سیتی بایک]]، کە لە ئایاری ٢٠١٣ دەستی پێکرد]] نیویۆرک سیتی دۆخێکی تێکەڵاوی بۆ پاسکیلسواری ھەیە، کە چڕیی شارنشینی، زەوی تا ڕادەیەک تەخت، شەقامە قەرەباڵغەکان کە ھاتوچۆی وەستان و ڕۆیشتنیان ھەیە، و چەندین پیادەڕەو لەخۆدەگرێت. دانیشتووانە زۆرەکەی پاسکیلسوارانی شارەکە [[پاسکیلسواری بەسوود|پاسکیلسوارانی سوودبەخش]] لەخۆدەگرێت، وەکوو خزمەتگوزارییەکانی گەیاندن و پەیامبەرەکان؛ [[یانەی پاسکیلسواری|یانەکانی پاسکیلسواریی]] کاتبەسەربردن؛ و ژمارەیەکی زیاد لە [[ھاتوچۆکردن بە پاسکیل|ھاتوچۆکەران بە پاسکیل]]. پاسکیلسواری تا دێت زیاتر باو دەبێت لە نیویۆرک سیتی؛ لە ساڵی ٢٠٢٢دا نزیکەی ٦١,٢٠٠ کەس ھەبوون کە ڕۆژانە بە پاسکیل ھاتوچۆیان دەکرد و ٦١٠,٠٠٠ گەشتی ڕۆژانەی پاسکیل ھەبوو، کە ھەردووکیان بە نزیکەیی دوو ھێندە بوون بە بەراورد بە دەیەی پێشووتر.<ref name="NYCcycling" /> {{As of|2022||df=}}، نیویۆرک سیتی {{convert|1525|mi|km}} [[ڕێڕەوی پاسکیل|ڕێڕەوی پاسکیلی]] ھەبوو، لەوانە {{Convert|644|mi||abbr=}} ڕێڕەوی پاسکیلی جیاکراوە یان "پارێزراو" لە سەرتاسەری شارەکەدا.<ref name="NYCcycling">[https://www.nyc.gov/html/dot/html/bicyclists/cyclinginthecity.shtml Cycling in the City], [[New York City Department of Transportation]]. Accessed January 14, 2024. "1,525 lane miles of bike lanes installed in New York City as of 2022; 644 lane miles of protected bike lanes installed in New York City as of 2022"</ref> === شەقام و ڕێگە خێراکان === [[File:Manhattanhenge 2016-07-12-FRD.png|thumb|upright=0.8|گەشتیاران سەیری [[مانھاتنھێنج]] دەکەن لەسەر [[شەقامی ٤٢ (مانھاتن)|شەقامی ٤٢]] لە ١٢ی تەممووزی ٢٠١٦دا]] شەقامەکان تایبەتمەندییەکی تری دیاریکەری شارەکەن. دەرکەوتووە کە نیویۆرک لەسەر ئاستی جیھان لە پێشەنگدایە لە ڕووی [[قەرەباڵغیی ھاتوچۆ|قەرەباڵغیی ھاتوچۆی]] ئۆتۆمبێلی شارنشینییەوە.<ref name="NYCCongestion">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.economist.com/united-states/2024/11/21/congestion-pricing-in-new-york-gets-the-go-ahead-after-all-maybe |سەردێڕ=Congestion pricing in New York gets the go-ahead after all. Maybe |بڵاوکەرەوە=[[The Economist]] |ڕێکەوت=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|وتەگێڕانەوە=But traffic is bad most days, with more than 900,000 cars entering Manhattan's central business district. INRIX, a traffic-data firm, found that New York City leads the world in urban traffic congestion among the cities scored, with the average driver stationary for 101 hours a year.}}</ref> [[پلانی کۆمیسیۆنەرانی ١٨١١]] کاریگەرییەکی گەورەی ھەبوو لەسەر گەشەسەندنی فیزیکیی شارەکە. نیویۆرک سیتی تۆڕێکی بەرفراوانی ڕێگەی خێرا و [[پارکوەی|پارکوەیی]] ھەیە، کە ناوچەکانی شارەکە بەیەکەوە و بە [[باکووری نیوجێرزی]]، کاونتیی وێستچێستەر، لۆنگ ئایلەند، و باشووری ڕۆژاوای [[کۆنێتیکت]]ەوە دەبەستنەوە لە ڕێگەی [[پرد و تونێلەکان لە نیویۆرک سیتی|پرد و تونێلەکانەوە]]. لەبەرئەوەی ئەم ڕێگە خێرایانە خزمەت بە ملیۆنان دانیشتووی ناوچەکانی دەرەوە و دەوروبەر دەکەن کە ھاتوچۆ دەکەن بۆ ناو مانھاتن، باوە کە شۆفێران بۆ چەندین کاتژمێر گیر بخۆن لە قەرەباڵغیی ھاتوچۆی چڕدا کە ڕووداوێکی ڕۆژانەیە، بەتایبەتی لە کاتی [[کاتژمێری لوتکە|کاتژمێری لوتکەی ھاتوچۆدا]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://ny.curbed.com/2019/8/15/20807470/nyc-streets-dot-mobility-report-congestion |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190816022547/https://ny.curbed.com/2019/8/15/20807470/nyc-streets-dot-mobility-report-congestion |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئابی ٢٠١٩|سەردێڕ=New York City's streets are 'more congested than ever': report |یەکەم١=Amy |دوایین١=Plitt |یەکەم٢=Valeria |دوایین٢=Ricciulli |ئیش=[[Curbed]] |ڕێکەوت=١٥ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.crainsnewyork.com/op-ed/solving-citys-traffic-nightmares |سەردێڕ=Solving the city's traffic nightmares |یەکەم=Jason M. |دوایین=Barr |ئیش=[[Crain Communications]] |ڕێکەوت=٥ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}}</ref> [[نرخدانانی قەرەباڵغی لە نیویۆرک سیتی]]، کە یەکەمین بەرنامەی لەو جۆرەیە لە وڵاتەکەدا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.mta.info/project/CBDTP|سەردێڕ=Central Business District Tolling Program|وێبگە=MTA}}</ref> لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٥دا کارا کرا، کە دەسەپێنرێت بەسەر زۆربەی ھاتوچۆی ئۆتۆمبێلەکاندا کە ناوچەی مانھاتنی باشووری [[شەقامی ٦٠ (مانھاتن)|شەقامی ٦٠]] بەکاردەھێنن، وەک ھەوڵێک بۆ ھاندانی ھاتوچۆکەران بۆ بەکارھێنانی [[گواستنەوەی خێرا]] لەبری ئۆتۆمبێل.<ref name=ManhattanCongestionPricing>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2025/01/04/nyregion/congestion-pricing-nyc.html|سەردێڕ=Welcome to the Congestion Zone: New York Toll Program Is Set to Begin|نووسەر=Winnie Hu and Ana Ley|newspaper=[[The New York Times]]|ڕێکەوت=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref> بە پێچەوانەی زۆربەی بەشەکانی تری وڵاتەکە، ویلایەتی نیویۆرک قەدەغەی کردووە کە [[سووڕانەوە لەسەر گڵۆپی سوور|لە کاتی گڵۆپی سووردا بسووڕێیتەوە]] لەو شارانەی کە ژمارەی دانیشتووانیان لە یەک ملیۆن کەس زیاترە، بە مەبەستی کەمکردنەوەی پێکدادانەکان و زیادکردنی سەلامەتی پیادەکان. بۆیە، لە نیویۆرک سیتی، ھەموو سووڕانەوەیەک لەسەر گڵۆپی سوور نایاسایییە مەگەر نیشانەیەک ھەبێت کە ڕێگە بەو جووڵەیە بدات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Chapter 4: Traffic Control |ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|ناونیشان=https://dmv.ny.gov/about-dmv/chapter-4-traffic-control-2 |بڵاوکەرەوە=[[New York State Department of Motor Vehicles]] |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}}</ref> === پرد و تونێلەکان === [[File:Manhattan and Brooklyn bridges on the East River, New York City, 1981.jpg|thumb|[[پردی مانھاتن]] و [[پردی بروکلین]] لەسەر [[ڕووباری ڕۆژھەڵات]]]] ناوچەکانی مانھاتن و ستەیتن ئایلەند دەکەونە سەر دوورگەیەک کە ھەمان ناویان ھەیە، لەکاتێکدا کوینز و بروکلین دەکەونە کۆتایی ڕۆژاوای دوورگەی گەورەتری لۆنگ ئایلەند، و دە بڕۆنکس دەکەوێتە سەر خاکی سەرەکیی ویلایەتی نیویۆرک. دوورگەی مانھاتن لە ڕێگەی تۆڕێکی بەرفراوانی پرد و تونێلەکانەوە بە ناوچەکانی دەرەوە و نیوجێرزی دەبەسترێتەوە. [[پردی جۆرج واشینگتن]]ی ١٤-ڕێڕەوی، کە مانھاتن بە نیوجێرزییەوە دەبەستێتەوە بەسەر ڕووباری ھادسۆندا، قەرەباڵغترین پردی ئۆتۆمبێلە لە جیھاندا.<ref name="gwbridge">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Port Authority of New York and New Jersey—George Washington Bridge |ناونیشان=https://www.panynj.gov/bridges-tunnels/en/george-washington-bridge.html |بڵاوکەرەوە=[[Port Authority of New York and New Jersey]] |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}}</ref><ref name="gwbridgepainters">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم١=Bod |دوایین١=Woodruff |یەکەم٢=Lana |دوایین٢=Zak |یەکەم٣=Stephanie |دوایین٣=Wash |ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|سەردێڕ=GW Bridge Painters: Dangerous Job on Top of the World's Busiest Bridge |ناونیشان=https://abcnews.go.com/US/george-washington-bridge-painters-dangerous-job-top-worlds/story?id=17771877 |ئیش=[[ABC News (United States)|ABC News]] |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}}</ref> [[پردی ڤێرازانو-نارۆز]]، کە بەسەر گەرووی [[نارۆز]]دا تێدەپەڕێت لە نێوان بروکلین و ستەیتن ئایلەند، درێژترین [[پردی ھەڵواسراو]]ە لە کیشوەرەکانی ئەمریکادا و یەکێکە لە درێژترین پردەکانی جیھان.<ref name="infoplease.com">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Top Ten: Longest Suspension Bridges in the World |ناونیشان=http://www.infoplease.com/toptens/worldsuspbridges.html |وێبگە=Infoplease |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=Pearson Education |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121113220448/http://www.infoplease.com/toptens/worldsuspbridges.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢}}</ref><ref name="Verrazano-Narrows Bridge">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Verrazano-Narrows Bridge |ناونیشان=http://www.nycroads.com/crossings/verrazano-narrows/ |وێبگە=NYCRoads |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=Eastern Roads}}</ref> [[پردی بروکلین]]، بە تاوەرە ھەڵواسراوە بەردینەکانییەوە کە بە شێوازی نیۆ-گۆتیک دروستکراون، ھێمایەکی ئایکۆنیی شارەکەیە؛ کاتێک لە ساڵی ١٨٨٣ کرایەوە، یەکەمین پردی ھەڵواسراو بوو بە وایەری پۆڵایین و درێژترین پردی ھەڵواسراو بوو لە جیھاندا تا ساڵی ١٩٠٣.<ref>"[https://www.loc.gov/item/today-in-history/june-12/ Today in History – June 12: Roebling and the Brooklyn Bridge]", [[Library of Congress]]. Accessed July 30, 2023. "The Brooklyn Bridge, Roebling's last and greatest achievement, spans New York's East River to connect Manhattan with Brooklyn. When completed in 1883, the bridge, with its massive stone towers and a main span of 1,595.5 feet between them, was by far the longest suspension bridge in the world."</ref><ref>"[https://www.asce.org/about-civil-engineering/history-and-heritage/historic-landmarks/williamsburg-bridge Williamsburg Bridge]", [[American Society of Civil Engineers]]. Accessed July 30, 2023. "When opened in 1903, the 1,600 foot long main span of the Williamsburg Bridge was the world's longest suspension span, surpassing the nearby Brooklyn Bridge by only 4.5 feet."</ref> [[پردی کوینزبۆرۆ]] "درێژترین [[پردی کانتلێڤەر|بەشی کانتلێڤەر]] بوو لە ئەمریکای باکوور" لە ١٩٠٩ تا ١٩١٧.<ref>"[https://www.asce.org/about-civil-engineering/history-and-heritage/historic-landmarks/queensboro-bridge Queensboro Bridge]", [[American Society of Civil Engineers]]. Accessed July 30, 2023. "The Queensboro Bridge was the longest cantilever span in North America (1,182 feet) from 1909 until the Quebec Bridge opened in 1917 and the longest in the United States until 1930."</ref> [[پردی مانھاتن]]، کە لە ساڵی ١٩٠٩ کرایەوە، "وەک پێشەنگی پردە ھەڵواسراوە مۆدێرنەکان دادەنرێت"، و دیزاینەکەی "وەک مۆدێلێک بوو بۆ پردە ھەڵواسراوە درێژەکانی تر" لە سەرەتای سەدەی ٢٠ەمدا.<ref>"[https://www.ascemetsection.org/committees/history-and-heritage/landmarks/manhattan-bridge Manhattan Bridge]", [[American Society of Civil Engineers]] Metropolitan Section. Accessed July 30, 2023. "As the first suspension bridge to use the deflection theory, it is considered to be the forerunner of modern suspension bridges and served as the model for the major long-span suspension bridges built in the first half of the twentieth century."</ref> [[پردی ثرۆگس نێک]] و [[پردی وایتستۆن]] کوینز و دە بڕۆنکس بەیەکەوە دەبەستنەوە، لەکاتێکدا [[پردی ترایبۆرۆ]] مانھاتن، کوینز، و دە بڕۆنکس بەیەکەوە دەبەستێتەوە. [[File:Lincoln_Manh_portal_9-38_jeh.JPG|thumb|[[تونێلی لینکۆڵن]]]] [[تونێلی لینکۆڵن]]، کە ڕۆژانە ١٢٠,٠٠٠ ئۆتۆمبێل دەگوازێتەوە لەژێر ڕووباری ھادسۆندا لە نێوان نیوجێرزی و میدتاون مانھاتن، قەرەباڵغترین تونێلی ئۆتۆمبێلە لە جیھاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Lincoln Tunnel Historic Overview |ناونیشان=http://www.nycroads.com/crossings/lincoln/ |وێبگە=NYCRoads |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئابی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Eastern Roads}}</ref> تونێلەکە لەبری پرد دروستکرا بۆ ئەوەی ڕێگە بە تێپەڕبوونی ئازادانەی کەشتییە گەورەکانی نەفەرھەڵگر و [[کەشتیی بارھەڵگر|کەشتییە بارھەڵگرەکان]] بدات کە بە بەندەری نیویۆرک و سەرووی ڕووباری ھادسۆندا بەرەو لەنگەرگەکانی مانھاتن دەڕۆیشتن. [[تونێلی ھۆڵەند]]، کە خوارووی مانھاتن بە [[جێرزی سیتی، نیوجێرزی]]یەوە دەبەستێتەوە، یەکەمین تونێلی ئۆتۆمبێل بوو کە بە شێوەیەکی میکانیکی ھەواگۆڕکێی بۆ کرابوو کاتێک لە ساڵی ١٩٢٧دا کرایەوە.<ref>"[http://www.nycroads.com/crossings/holland/ Holland Tunnel (I-78)]". Nycroads.com. Retrieved April 12, 2014.</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Holland Tunnel |ناونیشان=http://tps.cr.nps.gov/nhl/detail.cfm?ResourceId=2176&ResourceType=Structure |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140629011542/http://tps.cr.nps.gov/nhl/detail.cfm?ResourceId=2176&ResourceType=Structure |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئابی ٢٠١٤|ئیش=National Historic Landmark Quicklinks |بڵاوکەرەوە=[[National Park Service]]}}</ref> [[تونێلی کوینز-میدتاون]]، کە بۆ کەمکردنەوەی قەرەباڵغی لەسەر ئەو پردانە دروستکرا کە مانھاتنیان بە کوینز و بروکلینەوە دەبەستەوە، گەورەترین پڕۆژەی ناحکومیی فیدراڵی بوو لە سەردەمی خۆیدا کاتێک لە ساڵی ١٩٤٠ تەواو بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Queens-Midtown Tunnel Historic Overview |ناونیشان=http://www.nycroads.com/crossings/queens-midtown/ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئابی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Eastern Roads}}</ref> [[تونێلی بروکلین-باتەری]] (بە فەرمی تونێلی ھیو ئێل کاری) درێژترین تونێلی ئۆتۆمبێلی ژێرئاوە کە بەردەوام بێت لە ئەمریکای باکوور و لەژێر [[باتەری پارک]]دا تێدەپەڕێت، کە [[ناوچەی دارایی، مانھاتن|ناوچەی دارایی مانھاتن]] بە [[ڕێد ھوک، بروکلین]]ەوە دەبەستێتەوە.<ref>[https://new.mta.info/bridges-and-tunnels/about/hugh-l-carey-tunnel Hugh L. Carey Tunnel], [[Metropolitan Transportation Authority]], updated July 10, 2023. Accessed January 16, 2024. "When the Hugh L. Carey Tunnel (formerly Brooklyn-Battery Tunnel) opened in 1950, it was the longest continuous underwater vehicular tunnel in North America. It still is.... On the Brooklyn side is the community of South Brooklyn, comprising the Red Hook, Columbia Terrace, Carroll Gardens, Cobble Hill, and Boerum Hill districts.... The Manhattan end of the tunnel leads to the Wall Street area, the South Street Seaport, City Hall/Civic Center, Battery Park City, the World Trade Center site, and the World Financial Center."</ref> == حکوومەت و سیاسەت == === حکوومەت === [[File:New_York_City_Hall_exterior,_October_2016.jpg|thumb|[[ھۆڵی شاری نیویۆرک]]]] نیویۆرک سیتی [[شارەوانیی میترۆپۆلیتان|شارەوانییەکی میترۆپۆلیتانە]] کە خاوەنی [[سەرۆک شارەوانیی بەھێز|فۆرمێکی حکوومەتی سەرۆک شارەوانی-ئەنجومەنی بەھێزە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Forms of Municipal Government |ناونیشان=http://www.nlc.org/build-skills-networks/resources/cities-101/forms-of-municipal-government |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120118035924/http://www.nlc.org/build-skills-networks/resources/cities-101/forms-of-municipal-government |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=[[National League of Cities]]}}</ref> حکوومەتی شارەکە بەرپرسە لە پەروەردەی گشتی، دامەزراوە چاکسازییەکان، سەلامەتی گشتی، دامەزراوەکانی کاتبەسەربردن، پاکوخاوێنی، دابینکردنی ئاو، و خزمەتگوزارییە کۆمەڵایەتییەکان. [[ئەنجومەنی شاری نیویۆرک|ئەنجومەنی شار]] دەستەیەکی [[یەک-ئەنجومەن|یەک-ژوورییە]] کە لە ٥١ ئەندامی ئەنجومەن پێکھاتووە و ناوچەکانیان لەسەر بنەمای سنووری جوگرافیی دانیشتووان دیاریکراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=About the Council |ناونیشان=http://www.nyccouncil.info/html/actioncenter/moved.cfm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071208230244/http://www.nyccouncil.info/html/actioncenter/moved.cfm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٦ی حوزەیرانی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=[[New York City Council]]}}</ref> ھەر خولێک بۆ [[سەرۆک شارەوانیی نیویۆرک سیتی|سەرۆک شارەوانی]] و ئەندامانی ئەنجومەن چوار ساڵ دەخایەنێت و [[سنووردارکردنی خول|سنووری دوو خولی لەسەریەکی ھەیە]]،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Chan |یەکەم١=Sewell |دوایین٢=Hicks |یەکەم٢=Jonathan P. |ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Council Votes, 29 to 22, to Extend Term Limits |newspaper=[[The New York Times]] |ناونیشان=http://cityroom.blogs.nytimes.com/2008/10/23/council-to-debate-term-limits-change/ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠١٢}}</ref> (کە دوای چوار ساڵ پشوو سەرلەنوێ دەست پێدەکاتەوە). ''[[کۆدی کارگێڕیی نیویۆرک سیتی]]''، ''[[ڕێساکانی نیویۆرک سیتی]]''، و ''[[تۆماری شار]]'' بەڕیزبەندی بریتین لە کۆدی یاسا ناوخۆیییەکان، کۆمەڵەی ڕێنمایییەکان، و ڕۆژنامەی فەرمی.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Gibson |یەکەم١=Ellen M. |ناونیشان=https://www.wshein.com/media/samples/5268.pdf |سەردێڕ=Gibson's New York Legal Research Guide |دوایین٢=Manz |یەکەم٢=William H. |بڵاوکەرەوە=Wm. S. Hein Publishing |ساڵ=٢٠٠٤|ژپنک=٩٧٨-١-٥٧٥٨٨-٧٢٨-٩|edition=3rd |پەڕەکان=٤٥٠, ٤٥٨, ٤٧٣|lccn=2004042477 |oclc=٥٤٤٥٥٠٣٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Durkin |یەکەم=Erin |ڕێکەوت=٢٦ی ئایاری ٢٠١٤|سەردێڕ=Councilman Ben Kallos wants city to publish government notices on its website |newspaper=[[New York Daily News]] |شوێن=New York |ناونیشان=https://www.nydailynews.com/new-york/post-city-notices-website-councilman-article-1.1806264 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171011010531/http://www.nydailynews.com/new-york/post-city-notices-website-councilman-article-1.1806264 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧}}</ref> ھەر ناوچەیەک ھاوسنوورە لەگەڵ [[ناوچەی دادوەری|ناوچەیەکی دادوەریی]] [[سیستەمی دادگای یەکگرتووی ویلایەتی نیویۆرک|سیستەمی دادگای یەکگرتووی ویلایەتەکە]]، کە تێیدا [[دادگای تاوانی نیویۆرک سیتی|دادگای تاوان]] و [[دادگای مەدەنیی نیویۆرک سیتی|دادگای مەدەنی]] دادگا ناوخۆیییەکانن، لەکاتێکدا [[دادگای باڵای نیویۆرک]] دادگایییە گەورەکان و تێھەڵچوونەوەکان بەڕێوەدەبات. مانھاتن میوانداریی بەشی یەکەمی [[بەشی تێھەڵچوونەوەی دادگای باڵای نیویۆرک|دادگای باڵای بەشی تێھەڵچوونەوە]] دەکات، لەکاتێکدا بروکلین میوانداری بەشی دووەم دەکات. چەندین [[دادگای کارگێڕی|دادگای کارگێڕیی]] دەرەوەی دەسەڵاتی دادوەری ھەن، کە ئاژانسی جێبەجێکردنن و بەشێک نین لە سیستەمی دادگای یەکگرتووی ویلایەتەکە. نیویۆرک سیتی دابەشکراوە لە نێوان دوو [[دادگای ناوچەییی ویلایەتە یەکگرتووەکان|دادگای ناوچەییی جیاوازی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] و میوانداری لقە سەرەکییەکانیان دەکات: [[دادگای ناوچەیی بۆ ناوچەی باشووری نیویۆرک]]، کە کۆشکی دادگای سەرەکی لە گۆڕەپانی [[فۆلی سکوێیەر]]ە لە مانھاتن و دەسەڵاتی دادوەرییەکەی مانھاتن و دە بڕۆنکس دەگرێتەوە؛<ref>[https://www.nysd.uscourts.gov Welcome], [[District Court for the Southern District of New York]]. Accessed January 15, 2024. "The United States District Court for the Southern District of New York encompasses the counties of New York, Bronx, Westchester, Rockland, Putnam, Orange, Dutchess, and Sullivan and draws jurors from those counties."</ref> و [[دادگای ناوچەیی بۆ ناوچەی ڕۆژھەڵاتی نیویۆرک]]، کە کۆشکی دادگای سەرەکی لە بروکلینە و دەسەڵاتی دادوەرییەکەی بروکلین، کوینز، و ستەیتن ئایلەند دەگرێتەوە.<ref>[https://www.nyed.uscourts.gov Home Page], [[District Court for the Eastern District of New York]]. Accessed January 15, 2024. "The district comprises the counties of Kings, Nassau, Queens, Richmond, and Suffolk, and concurrently with the Southern District, the waters within the counties of Bronx and New York."</ref> [[دادگای تێھەڵچوونەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکان بۆ سووڕی دووەم]] و [[دادگای بازرگانیی نێونەتەوەییی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] ھەروەھا بنکەیان لە فۆلی سکوێیەرە.<ref>[https://www.ca2.uscourts.gov/about_the_court.html About the Court], [[U.S. Court of Appeals for the Second Circuit]]. Accessed January 15, 2024. "The Second Circuit Court of Appeals sits in New York City at the Thurgood Marshall U.S. Courthouse in lower Manhattan."</ref><ref>[https://www.cit.uscourts.gov/court-info/court-locations Court Address & Directory], [[U.S. Court of International Trade]]. Accessed January 15, 2024.</ref> === سیاسەت === [[File:Zohran Mamdani 05.25.25 (b) (cropped).jpg|thumb|[[زۆھران مەمدانی|زۆھران مامدانی]]، سەرۆک شارەوانیی ئێستا و ١١٢ەمی [[سەرۆک شارەوانیی نیویۆرک سیتی|نیویۆرک سیتی]]|alt=وێنەیەکی زۆھران مامدانی. ئەو زەردەخەنە دەکات و ڕاستەوخۆ سەیر دەکاتە ناو کامێراکە. پۆشاکێکی ڕەشی لەبەرە لەگەڵ بۆینباخێکی شین کە خاڵی سپی پێوەیە.]] سەرۆک شارەوانیی شارەکە [[زۆھران مەمدانی|زۆھران مامدانییە]]، کە کاندیدێکی [[پارتی دیموکرات (ویلایەتە یەکگرتووەکان)|پارتی دیموکرات]]ە و [[ھەڵبژاردنی سەرۆک شارەوانیی نیویۆرک سیتی ٢٠٢٥|لە ساڵی ٢٠٢٥ ھەڵبژێردرا]]. مامدانی کەمێک دوای نیوەشەو لە ڕێوڕەسمێکی تایبەتدا لە ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ دەستبەکاربوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Mamdani seals remarkable victory - but real challenges await |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cly4kr8gzr2o |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=www.bbc.com |زمان=en-GB}}</ref> پارتی دیموکرات زۆرینەی پۆستە گشتییەکان بەدەستەوەیە. تا تشرینی دووەمی ٢٠٢٣، ٦٧٪ی دەنگدەرە تۆمارکراوە کاراکانی شارەکە دیموکراتن و ١٠.٢٪یان [[پارتی کۆماری (ویلایەتە یەکگرتووەکان)|کۆمارین]].<ref>[https://www.elections.ny.gov/NYSBOE/enrollment/county/county_Nov23.xlsx NYSVoter Enrollment by County, Party Affiliation and Status Voters Registered as of November 01, 2023] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20240116035832/https://www.elections.ny.gov/NYSBOE/enrollment/county/county_Nov23.xlsx |date=January 16, 2024 }}, [[New York State Board of Elections]], November 1, 2023. Accessed January 15, 2024.</ref> نیویۆرک سیتی لەلایەن کاندیدێکی سەرۆکایەتیی کۆمارییەکانەوە نەوەیراوەتەوە (نەبردراوەتەوە) لە دوای [[ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ١٩٢٤ لە نیویۆرک|ساڵی ١٩٢٤]]ەوە، و ھیچ کاندیدێکی کۆماری بۆ پۆستێکی سەرانسەریی ویلایەتەکە ھەر پێنج ناوچەکەی نەبردووەتەوە لە کاتی دروستبوونی شارەکەوە لە ساڵی ١٨٩٨. لە دابەشکردنەوەی ناوچەکانی ھەڵبژاردن دوای سەرژمێریی ٢٠٢٠، ١٤ لە [[ناوچەکانی کۆنگرێسی نیویۆرک|٢٦ ناوچەکەی کۆنگرێسی نیویۆرک]] بەشێک لە نیویۆرک سیتی لەخۆدەگرن.<ref>Boschma, Janie; Rigdon, Renée; Manley, Byron; and Cohen, Ethan. [https://www.cnn.com/interactive/2022/politics/us-redistricting/new-york-redistricting-map/ "Redistricting in New York"], [[CNN]], November 8, 2022. Accessed January 15, 2024.</ref> نیویۆرک سیتی سەرچاوەیەکی گرنگی [[کۆکردنەوەی یارمەتیی سیاسی|کۆکردنەوەی دارایییە بۆ سیاسەت]].<ref>Lincoln, Taylor. [https://www.citizen.org/wp-content/uploads/MaxedOut.pdf ''The Wells of the Congress''], [[Public Citizen]], January 18, 2022. Accessed January 13, 2024. "Eight of the 10 zip codes giving the most in maxed-out contributions are located in New York City and, specifically, in Manhattan."</ref> شارەکە لاسەنگییەکی بەھێزی ھەیە لە پێدانی پارە لەگەڵ حکوومەتی نیشتمانی و ویلایەتەکە. بۆ ھەر دۆلارێک کە وەک [[باجدان لە ویلایەتە یەکگرتووەکان|باج]] دەینێرێت بۆ حکوومەتی فیدراڵی، ٨٣ سەنت وەک خزمەتگوزاری وەردەگرێتەوە (یان ساڵانە ١١.٤&nbsp;ملیار دۆلار زیاتر دەنێرێت لەوەی کە وەریدەگرێتەوە). دانیشتووان و بازرگانییەکانی شارەکە ھەروەھا ٤.١&nbsp;ملیار دۆلاری زیاتریان ناردووە لە [[ساڵی دارایی|ساڵی دارایی]] ٢٠٠٩-٢٠١٠ بۆ ویلایەتەکە لەوەی کە شارەکە وەک قەرەبوو وەریگرتووەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠١١|سەردێڕ=Downstate Pays More, Upstate Gets More: Does It Matter? |ناونیشان=https://rockinst.org/blog/downstate-pays-upstate-gets-matter |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160501015209/http://www.rockinst.org/observations/wardr/2011-12-giving_getting.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی ئایاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=The Nelson A. [[Rockefeller Institute of Government]]—The Public Policy Research Arm of the State University of New York}}</ref> === پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان === لە ساڵی ٢٠٠٦دا، بەرنامەی [[دەستەخوشکە شار|دەستەخوشکە شارەکان]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=History |ناونیشان=http://www.nyc.gov/html/rwg/mcp/html/scp/scptokyohistory.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=nyc.gov |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی شوباتی ٢٠٠٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20030227225602/http://www.nyc.gov/html/rwg/mcp/html/scp/scptokyohistory.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دووبارە ڕێکخرایەوە بە ناوی ''ھاوبەشە جیھانییەکانی نیویۆرک سیتی''. ''دەستەخوشکە شارە مێژووییيەکانی'' نیویۆرک لە خوارەوە ئاماژەیان پێکراوە بەپێی ئەو ساڵەی کە چوونەتە پاڵ تۆڕی ھاوبەشیی نیویۆرک سیتی.<ref name="GlobalOutreach">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=NYC's Partner Cities |ناونیشان=http://www.nyc.gov/html/ia/gp/html/partner/partner.shtml |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130814165415/http://www.nyc.gov/html/ia/gp/html/partner/partner.shtml |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئابی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=The City of New York}}</ref> {| class="wikitable collapsible collapsed" width="100%" !تۆڕی ھاوبەشە جیھانییەکانی نیویۆرک سیتی |- |'''ئەفریقا'''{{div col|small=yes|rules=yes|colwidth=20em}} * [[ئەکرا]]، غانا * [[ئەدیس ئەبابا]]، ئەسیوپیا * [[قاھیرە]]، میسر (١٩٨٢) * [[کەیپتاون]]، باشووری ئەفریقا * [[لاگۆس]]، نێجیریا * [[لیبرەڤیل]]، گابۆن * [[جۆھانسبێرگ]]، باشووری ئەفریقا (٢٠٠٣) * [[نایرۆبی]]، کینیا {{div col end}}'''ئاسیا''' '''(''ڕۆژھەڵات'')'''{{div col|small=yes|rules=yes|colwidth=20em}} * پەکین، چین (١٩٨٠) * [[چانگۆن]]، کۆریای باشوور * [[چۆنگچینگ]]، چین<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://open.nysenate.gov/legislation/bill/K1084-2011 |سەردێڕ=K1084-2011: Recognizing Yunnan Province and Chongqing Municipality of the People's Republic of China as a "Sister City" with New York City |بڵاوکەرەوە=[[New York State Senate]] |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢}}</ref> * [[گوانگژۆو]]، چین * ھۆنگ کۆنگ، چین * [[سێئول]]، کۆریای باشوور * شانگھای، چین * [[شێنیانگ]]، چین * [[تایپێ]]، تایوان * تۆکیۆ، ژاپۆن (١٩٦٠) {{div col end}}'''(''باشوور'')'''{{div col|small=yes|rules=yes|colwidth=20em}} * [[بەنکالۆر]]، ھیندستان * دەلھی، ھیندستان * [[داکا]]، بەنگلادیش * [[کەراچی]]، پاکستان * [[مومبای]]، ھیندستان {{div col end}}'''(''باشووری ڕۆژھەڵات'')'''{{div col|small=yes|rules=yes|colwidth=20em}} * [[بانکۆک]]، تایلەند * [[بیێن ھۆا]]، ڤێتنام * [[ھۆ چی مین سیتی]]، ڤێتنام * [[جاکارتا]]، ئیندۆنیزیا * [[کوالالومپور]]، مالیزیا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://poskod.my/features/kls-sister-cities/ |سەردێڕ=KL's Sister Cities |بڵاوکەرەوە=poskod.my |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130830201710/http://poskod.my/features/kls-sister-cities/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئابی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوت=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠}}</ref> * [[مانیلا]]، فلیپین * سەنگاپوور {{div col end}}'''(''ڕۆژاوا'')'''{{div col|small=yes|rules=yes|colwidth=20em}} * [[دوبەی]]، میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان * [[ئەستەمبوڵ]]، تورکیا ([[پێڕستی وڵاتانی کیشوەربڕ|کیشوەربڕ]]) * [[قودس]]، ئیسرائیل (١٩٩٣)<ref>[https://a860-collectionguides.nyc.gov/repositories/2/archival_objects/790931 Sister City Jerusalem, 1993]{{بەستەری مردوو|url=https://a860-collectionguides.nyc.gov/repositories/2/archival_objects/790931 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}, [[New York City Department of Records and Information Services]]. Accessed February 23, 2026.</ref> * [[تەلئەبیب]]، ئیسرائیل<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.tel-aviv.gov.il/Cityhall/Pages/Partnerships.aspx?tm=&sm=&side=515 |سەردێڕ=(Israel) Sister Cities |بڵاوکەرەوە=Tel Aviv |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131001194353/http://www.tel-aviv.gov.il/Cityhall/Pages/Partnerships.aspx?tm=&sm=&side=515 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref> {{div col end}}'''ئوسترالیا'''{{div col|small=yes|rules=yes|colwidth=20em}} * [[مێلبۆرن]]، ئوسترالیا * سیدنی {{div col end}}'''ئەورووپا''' '''(''ناوەڕاست'')'''{{div col|small=yes|rules=yes|colwidth=20em}} * [[بەرلین]]، ئەڵمانیا * [[بوداپێست]]، ھەنگاریا (١٩٩٢) * [[دوسلدۆرف]]، ئەڵمانیا * [[جنێڤ]]، سویسرا * [[ھامبۆرگ]]، ئەڵمانیا * [[ھایدلبێرگ]]، ئەڵمانیا * [[میونشن]]، ئەڵمانیا * [[پراگ]]، کۆماری چیک * [[ڤیێنا]]، نەمسا * [[وارشۆ]]، پۆڵەندا {{div col end}}'''(''ڕۆژھەڵات'')'''{{div col|small=yes|rules=yes|colwidth=20em}} * [[کیێڤ]]، ئوکراینا * مۆسکۆ، ڕووسیا * [[سەنت پیتەرزبورگ]]، ڕووسیا {{div col end}}'''(''باکوور'')'''{{div col|small=yes|rules=yes|colwidth=20em}} * [[کۆپنھاگن]]، دانیمارک * [[ھێلسینکی]]، فینلاند * [[ئۆسلۆ]]، نەرویژ * [[ستۆکھۆڵم]]، سوێد {{div col end}}'''(''باشوور'')'''{{div col|small=yes|rules=yes|colwidth=20em}} * [[بەرشەلۆنە]]، ئیسپانیا * [[بوخارێست]]، ڕۆمانیا * [[ئەستەمبوڵ]]، تورکیا ([[پێڕستی وڵاتانی کیشوەربڕ|کیشوەربڕ]]) * [[لیسبۆن]]، پورتوگال * [[مەدرید]]، ئیسپانیا (١٩٨٢) * [[میلان]]، ئیتالیا * [[پریشتینا]]، کۆسۆڤۆ * [[ڕۆما]]، ئیتالیا (١٩٩٢) {{div col end}}'''(''ڕۆژاوا'')'''{{div col|small=yes|rules=yes|colwidth=20em}} * [[ئەمستەردام]]، ھۆڵەندا * [[ئەنتۆێرپ]]، بەلجیکا * [[بێلفاست]]، شانشینی یەکگرتوو * [[برۆکسێل]]، بەلجیکا * [[دەبلین]]، ئێرلەندا * [[ئێدینبرا]]، شانشینی یەکگرتوو * [[گلاسگۆ]]، شانشینی یەکگرتوو * لەندەن، شانشینی یەکگرتوو (٢٠٠١) * [[لوکسمبۆرگ (شار)|لوکسمبۆرگ سیتی]]، لوکسمبۆرگ * [[لیۆن]]، فەڕەنسا * پاریس، فەڕەنسا * [[ڕۆتەردام]]، ھۆڵەندا * [[لاھای]]، ھۆڵەندا {{div col end}}'''ئەمریکای باکوور''' '''(''کەنەدا'')'''{{div col|small=yes|rules=yes|colwidth=20em}} * [[کالگاری]]، ئەلبێرتا، کەنەدا * [[ئێدمۆنتۆن]]، ئەلبێرتا، کەنەدا * [[مۆنتریال]]، کێبێک، کەنەدا * [[ئۆتاوا]]، ئۆنتاریۆ، کەنەدا * [[کێبێک سیتی]]، کێبێک، کەنەدا * [[تۆرۆنتۆ]]، ئۆنتاریۆ، کەنەدا * [[ڤانکۆڤەر]]، بریتیش کۆڵۆمبیا، کەنەدا * [[ڤیکتۆریا، بریتیش کۆڵۆمبیا|ڤیکتۆریا]]، بریتیش کۆڵۆمبیا، کەنەدا * [[وینیپێگ]]، مانیتۆبا، کەنەدا {{div col end}}'''(''مەکسیک، ئەمریکای ناوەڕاست، و کاریبی'')'''{{div col|small=yes|rules=yes|colwidth=20em}} * [[کوێرناڤاکا]]، مۆرالێس، مەکسیک * [[مەکسیکۆ سیتی]]، مەکسیک * [[مۆنتێرەی]]، نویڤۆ لیۆن، مەکسیک * [[پەنەما سیتی]]، پەنەما * [[سانتۆ دۆمینگۆ]]، کۆماری دۆمینیکان (١٩٨٣) {{div col end}}'''(''ویلایەتە یەکگرتووەکان'')'''{{div col|small=yes|rules=yes|colwidth=20em}} * [[بالتیمۆر]]، میریلاند، ویلایەتە یەکگرتووەکان * [[بۆستن]]، ماساچووسیتس، ویلایەتە یەکگرتووەکان * شیکاگۆ، ئیلینۆی، ویلایەتە یەکگرتووەکان * لۆس ئانجلەس، کالیفۆرنیا، ویلایەتە یەکگرتووەکان * [[فیلادێلفیا]]، پێنسیلڤانیا، ویلایەتە یەکگرتووەکان {{div col end}}'''ئەمریکای باشوور'''{{div col|small=yes|rules=yes|colwidth=20em}} * [[بۆگۆتا]]، کۆلۆمبیا * [[بەڕازیلیا]]، بەڕازیل (٢٠٠٤) * [[بوینس ئایریس]]، ئەرژەنتین * [[کاراکاس]]، ڤێنیزوێلا * [[کۆردۆبا، ئەرژەنتین|کۆردۆبا]]، ئەرژەنتین * [[کوریتیبا]]، بەڕازیل * [[لیما]]، پیرۆ * [[مێدێلین]]، کۆلۆمبیا * [[ڕیۆ دێ ژانێرۆ]]، بەڕازیل * [[سانتیاگۆ]]، چیلی * [[ساو پاولۆ]]، بەڕازیل {{div col end}} |} * == تێبینییەکان == {{notelist|30em}} == سەرچاوەکان == {{reflist}} == خوێندنەوەی زیاتر == * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Belden |یەکەم=E. Porter |ساڵ=١٨٤٩|سەردێڕ=New York, Past, Present, and Future: Comprising a History of the City of New York, a Description of Its Present Condition, and an Estimate of Its Future Increase |ناونیشان=https://archive.org/details/bub_gb_Jv-nXd8W8b0C |بڵاوکەرەوە=G. P. Putnam |ref=none}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Burgess |یەکەم=Anthony |بەستەری نووسەر=Anthony Burgess |ساڵ=١٩٧٦|سەردێڕ=New York |title-link=New York (Anthony Burgess book) |بڵاوکەرەوە=Little, Brown & Co. |ژپنک=٩٧٨-٩٠-٦١٨٢-٢٦٦-٠|ref=none}} * {{cite gotham}} * Holli, Melvin G., and Jones, Peter d'A., eds. (1981). [https://archive.org/details/biographicaldict0000unse_r8s1 ''Biographical Dictionary of American Mayors, 1820–1980'']. Greenwood Press. Provides short scholarly biographies of each of the city's mayors from 1820 to 1980; see index at p.&nbsp;410 for list. * {{cite enc-nyc}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|editor1-last=Jackson |editor1-first=Kenneth T. |editor2-last=Dunbar |editor2-first=David S. |ساڵ=٢٠٠٥|سەردێڕ=Empire City: New York Through the Centuries |بڵاوکەرەوە=[[Columbia University Press]] |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣١-١٠٩٠٩-٣|ref=none}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lankevich |یەکەم=George L. |ساڵ=١٩٩٨|سەردێڕ=American Metropolis: A History of New York City |ناونیشان=https://archive.org/details/americanmetropol00lank |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |بڵاوکەرەوە=[[NYU Press]] |ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٤٧-٥١٨٦-٢|ref=none}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Wallace |یەکەم١=Mike |بەستەری نووسەر=Mike Wallace (historian) |ساڵ=٢٠١٧|سەردێڕ=Greater Gotham: A History of New York City from 1898 to 1919 |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]] |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥١١٦٣٥-٩|ref=none}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Wallace |یەکەم١=Mike |بەستەری نووسەر=Mike Wallace (historian) |ساڵ=٢٠٢٥|سەردێڕ=Gotham at War: A History of New York City from 1933 to 1945 |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]] |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٩٣٨٤٥١-٨|ref=none}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=White |یەکەم=E. B. |بەستەری نووسەر=E. B. White |ساڵ=١٩٤٩|سەردێڕ=Here Is New York |edition=2000 reissue |بڵاوکەرەوە=Little Bookroom |ref=none}} * {{cite AIA4}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Whitehead |یەکەم=Colson |بەستەری نووسەر=Colson Whitehead |ساڵ=٢٠٠٣|سەردێڕ=The Colossus of New York: A City in 13 Parts |ناونیشان=https://archive.org/details/colossusofnewyor00whit |بڵاوکەرەوە=Doubleday |ژپنک=٩٧٨-٠-٣٨٥-٥٠٧٩٤-٣|ref=none}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{Official website}} * [http://www.nycgo.com/ NYC Go] – وێبگەی فەرمیی گەشتیاری * {{osmrelation-inline|175905}} * [http://collections.mcny.org/ Collections] – ١٤٥,٠٠٠ وێنەی نیویۆرک سیتی لە [[مۆزەخانەی شاری نیویۆرک]] * {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The New New York Skyline (interactive) |ناونیشان=https://www.nationalgeographic.com/new-york-city-skyline-tallest-midtown-manhattan/ |ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ئیش=[[National Geographic]]}} {{s-start}} {{s-bef|before=[[ترێنتۆن، نیوجێرزی]]}} {{s-ttl|title=پایتەختی ویلایەتە یەکگرتووەکان<br />ی ئەمریکا|years=١٧٨٥–١٧٩١}} {{s-aft|after=[[فیلادێلفیا]]، پێنسیلڤانیا}} {{s-end}} {{Subject bar |book=New York City | commons=yes |n=yes |wikt=yes |b=yes |q=yes |s=yes |v=yes |voy=yes |d=yes }}{{Portal bar|6=ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|7=جوگرافیا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|جوگرافیا}}{{authority control}} {{پۆلی کۆمنز|New York City}} [[پۆل:نیویۆرک سیتی| ]] [[پۆل:دامەزراوەکانی ١٦٢٤ لە ئەمریکای باکوور]] [[پۆل:دامەزراوەکانی ١٦٢٤ لە ئیمپراتۆریەتیی ھۆڵەندی]] [[پۆل:دامەزراوەکانی ١٨٩٨ لە نیویۆرک (ویلایەت)]] [[پۆل:دامەزراوەکانی ١٨٩٨ لە نیویۆرک سیتی]] [[پۆل:شارەکان لە نیویۆرک (ویلایەت)]] [[پۆل:شارەکان لە ناوچەی میترۆپۆلیتانی نیویۆرک]] [[پۆل:دامەزراوەکان لە نیو نێدەرلاند]] [[پۆل:پایتەختەکانی پێشووی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:پایتەختە ویلایەتییەکانی پێشوو لە ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:شوێنە کەناراوییە نیشتەجێبووەکان لە نیویۆرک (ویلایەت)]] [[پۆل:شوێنە نیشتەجێبووە دامەزراوەکان لەلایەن کۆمپانیای ھۆڵەندیی ھیندستانی ڕۆژاوا]] [[پۆل:شوێنە نیشتەجێبووە دامەزراوەکان لە ١٦٢٤]] [[پۆل:شوێنە نیشتەجێبووەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان کە لە ١٨٩٨ دامەزراون]] [[پۆل:شوێنە نیشتەجێبووەکانی نیویۆرک (ویلایەت) لەسەر ڕووباری ھادسۆن]] [[پۆل:شار و شارۆچکە بەندەرییەکانی کەناراوی ئەتڵەسیی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:ناوەندە تەکنۆلۆژییەکان]] [[پۆل:مێگاسیتییەکان]] [[پۆل:شارەکانی نیویۆرک]] [[پۆل:شارەکانی ناوچەی گەورەی نیویۆرک]] [[پۆل:دامەزراوەکان لە نیو هۆڵەندا]] [[پۆل:پایتەختەکانی پێشووی ئەمریکا]] [[پۆل:پایتەختەکانی پێشووی ویلایەتەکان لە ئەمریکا]] [[پۆل:شارە گەورەکان]] [[پۆل:شاری نیویۆرک]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٦٢٤]] lyffx672u9x6l5chv4se7bj6gcankij 0 19391 1668891 1651301 2026-09-16T16:34:03Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1668891 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = سەری مارساوا | ناوی_فەرمی ='''{{lang-ar| سري ماساوا}}<br>{{lang-en| Sari Masawa}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = نەخشەی قەزاکانی(ڕەواندز، سۆران، چۆمان و خەلیفان).png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ڕەواندز|ڕەواندز]]، [[قەزای سۆران|سۆران]]، [[قەزای چۆمان|چۆمان]]، [[قەزای خەلیفان|خەلیفان]] و [[ناحیە]]کانیان و [[گوند]]ەکانیان) | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 | coord={{Coord| 36.70614| 44.78225}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی سەری مارساوا''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.70614| 44.78225 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای چۆمان|چۆمان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی سمێلان|سمێلان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٦٤٧ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٨ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''سەری مارساوا''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی سمێلان]] لە [[قەزای چۆمان]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/pages/198 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = نەخشەی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 | نووسەر = ناوەندی زانیارییە مرۆییە ھاوبەشەکان | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124053955/https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = رووپێوی دیمۆگرافی لە ھەرێمی کوردستان 2017 | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/080519013929.pdf | نووسەر = IOM |زمان = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240809161721/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی چۆمان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|پارێزگای ھەولێر|کوردستان|عێراق}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] [[پۆل:باشووری کوردستان]] [[پۆل:پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:گوندەکانی چۆمان]] [[پۆل:گوندەکانی سمیلان]] tc8i1u4z3vq4zv0wc02xfe0dmisx6do 0 19403 1669296 1651247 2026-09-17T10:34:50Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1669296 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = سەیداوە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| سیداوة}}<br>{{lang-en| Saidawa}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = نەخشەی قەزاکانی(ڕەواندز، سۆران، چۆمان و خەلیفان).png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ڕەواندز|ڕەواندز]]، [[قەزای سۆران|سۆران]]، [[قەزای چۆمان|چۆمان]]، [[قەزای خەلیفان|خەلیفان]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان) | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 | coord={{Coord| 36.67139| 45.04912}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی سەیداوە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.67139| 45.04912 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای چۆمان|چۆمان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی حاجی ئۆمەران|حاجی ئۆمەران]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٧٥٢ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١١٤ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''سەیداوە''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی حاجی ئۆمەران]] لە [[قەزای چۆمان]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/pages/198 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = نەخشەی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 | نووسەر = ناوەندی زانیارییە مرۆییە ھاوبەشەکان | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124053955/https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = رووپێوی دیمۆگرافی لە ھەرێمی کوردستان 2017 | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/080519013929.pdf | نووسەر = IOM |زمان = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240809161721/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی چۆمان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|پارێزگای ھەولێر|کوردستان|عێراق}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] [[پۆل:باشووری کوردستان]] [[پۆل:پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:گوندەکانی چۆمان]] [[پۆل:گوندەکانی حاجی ئۆمەران]] dzbe5vr9t4ctmg262k0swugichvnrwk 4 25122 1669098 1668476 2026-09-17T00:03:26Z CdRBot 8950 Updated by Bot *** لەگەڵ دەقەکەیدا جێگۆڕ کرا *** 1669098 wikitext text/x-wiki <div style="background: #E5E4E2; padding: 0.5em; font-size: 130%; -moz-border-radius: 0.3em; border-radius: 0.3em;"> <center> پێرستی ١٠٠ بەشداربووی بەرزتر بە پێی ژمارەی دەستکارییەکان (بە بۆتەوە). ھەروەھا بڕوانە: [[ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێرستی نووسەرانی ویکیپیدیا بە پێی ژمارەی دەستکارییەکان|ئەم ئامارە بەبێ بۆت]] '''دوایین نوێکردنەوە لە لایەن [[user:CdRBot|CdRBot]]''': ''٠٠:٠٣، ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC)'' {| |- style="vertical-align:text-top;" | {| class="wikitable" border="1" style="margin:0px;" |- ! زنجیرە |- | ١ |- | ٢ |- | ٣ |- | ٤ |- | ٥ |- | ٦ |- | ٧ |- | ٨ |- | ٩ |- | ١٠ |- | ١١ |- | ١٢ |- | ١٣ |- | ١٤ |- | ١٥ |- | ١٦ |- | ١٧ |- | ١٨ |- | ١٩ |- | ٢٠ |- | ٢١ |- | ٢٢ |- | ٢٣ |- | ٢٤ |- | ٢٥ |- | ٢٦ |- | ٢٧ |- | ٢٨ |- | ٢٩ |- | ٣٠ |- | ٣١ |- | ٣٢ |- | ٣٣ |- | ٣٤ |- | ٣٥ |- | ٣٦ |- | ٣٧ |- | ٣٨ |- | ٣٩ |- | ٤٠ |- | ٤١ |- | ٤٢ |- | ٤٣ |- | ٤٤ |- | ٤٥ |- | ٤٦ |- | ٤٧ |- | ٤٨ |- | ٤٩ |- | ٥٠ |- | ٥١ |- | ٥٢ |- | ٥٣ |- | ٥٤ |- | ٥٥ |- | ٥٦ |- | ٥٧ |- | ٥٨ |- | ٥٩ |- | ٦٠ |- | ٦١ |- | ٦٢ |- | ٦٣ |- | ٦٤ |- | ٦٥ |- | ٦٦ |- | ٦٧ |- | ٦٨ |- | ٦٩ |- | ٧٠ |- | ٧١ |- | ٧٢ |- | ٧٣ |- | ٧٤ |- | ٧٥ |- | ٧٦ |- | ٧٧ |- | ٧٨ |- | ٧٩ |- | ٨٠ |- | ٨١ |- | ٨٢ |- | ٨٣ |- | ٨٤ |- | ٨٥ |- | ٨٦ |- | ٨٧ |- | ٨٨ |- | ٨٩ |- | ٩٠ |- | ٩١ |- | ٩٢ |- | ٩٣ |- | ٩٤ |- | ٩٥ |- | ٩٦ |- | ٩٧ |- | ٩٨ |- | ٩٩ |- | ١٠٠ |} | {| class="wikitable sortable" !بەکارھێنەر!!ژ. دەستکارییەکان |- | [[Special:Contributions/AramBot|AramBot]] || ٣٧٥٤٦٨ |- | [[Special:Contributions/CalakBot|CalakBot]] || ١٧٧٣٩٤ |- | [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || ١٠٢١٣١ |- | [[Special:Contributions/Tessla|Tessla]] || ٦١٨٣٨ |- | [[Special:Contributions/Aram|Aram]] || ٥٦٧٤٧ |- | [[Special:Contributions/Sakura emad|Sakura emad]] || ٤٦١٣٤ |- | [[Special:Contributions/EmausBot|EmausBot]] || ٤٢٧٦٦ |- | [[Special:Contributions/SakuraBot|SakuraBot]] || ٤١٠٩٥ |- | [[Special:Contributions/Calak|Calak]] || ٣٣٩٧٧ |- | [[Special:Contributions/Épine|Épine]] || ٢٧٠٤٠ |- | [[Special:Contributions/MFTG|MFTG]] || ٢٤٢٤٣ |- | [[Special:Contributions/Ahrir|Ahrir]] || ٢٤١٦١ |- | [[Special:Contributions/Xqbot|Xqbot]] || ٢١٢٩٦ |- | [[Special:Contributions/Amine yousefi|Amine yousefi]] || ٢٠٣٠٧ |- | [[Special:Contributions/1silent scientist|1silent scientist]] || ١٨٣٥٧ |- | [[Special:Contributions/AlaaBot|AlaaBot]] || ١٧٦١٨ |- | [[Special:Contributions/Kushared|Kushared]] || ١٦١١١ |- | [[Special:Contributions/مامۆستا|مامۆستا]] || ١٤٨٨٨ |- | [[Special:Contributions/MerlIwBot|MerlIwBot]] || ١٤٥١٢ |- | [[Special:Contributions/Serchia|Serchia]] || ١٣٩٨١ |- | [[Special:Contributions/New user message|New user message]] || ١٣٠٥٣ |- | [[Special:Contributions/Aza|Aza]] || ١١١٧٧ |- | [[Special:Contributions/ساکاتا گینتۆکی|ساکاتا گینتۆکی]] || ١٠٦٥٩ |- | [[Special:Contributions/Zemen|Zemen]] || ١٠٤٥١ |- | [[Special:Contributions/Paraw|Paraw]] || ١٠٣٨٧ |- | [[Special:Contributions/Pirehelokan|Pirehelokan]] || ١٠٠٨١ |- | [[Special:Contributions/Kurd2021|Kurd2021]] || ٩٢٥٤ |- | [[Special:Contributions/Addbot|Addbot]] || ٩١٢٠ |- | [[Special:Contributions/Danial2703kurdistan|Danial2703kurdistan]] || ٨٦٥٨ |- | [[Special:Contributions/Dexbot|Dexbot]] || ٨٥٦١ |- | [[Special:Contributions/Min.neel|Min.neel]] || ٨٣٤١ |- | [[Special:Contributions/Hivja|Hivja]] || ٨٢٨٦ |- | [[Special:Contributions/-Haryad|-Haryad]] || ٧٨٧٢ |- | [[Special:Contributions/Legobot|Legobot]] || ٧٦١٨ |- | [[Special:Contributions/Diyar se|Diyar se]] || ٧٤٧٩ |- | [[Special:Contributions/ئاسۆ|ئاسۆ]] || ٦٥٠٠ |- | [[Special:Contributions/CdRBot|CdRBot]] || ٦٤٧٧ |- | [[Special:Contributions/Hamaredha|Hamaredha]] || ٦٤٤٨ |- | [[Special:Contributions/Luckas-bot|Luckas-bot]] || ٦١١٧ |- | [[Special:Contributions/Broosk|Broosk]] || ٥٩٦٢ |- | [[Special:Contributions/حوسێن|حوسێن]] || ٥٣٥٨ |- | [[Special:Contributions/Abdurhman Ahmad|Abdurhman Ahmad]] || ٥٠٩٩ |- | [[Special:Contributions/Muhammed taha|Muhammed taha]] || ٤٩٩٧ |- | [[Special:Contributions/CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || ٤٨٠٣ |- | [[Special:Contributions/Aro Salar|Aro Salar]] || ٤٥٩٩ |- | [[Special:Contributions/Ari Qasm|Ari Qasm]] || ٤٢٠٨ |- | [[Special:Contributions/AsoBot|AsoBot]] || ٤١٢٧ |- | [[Special:Contributions/Merkhas|Merkhas]] || ٤٠٣٦ |- | [[Special:Contributions/WikitanvirBot|WikitanvirBot]] || ٣٧١١ |- | [[Special:Contributions/Gyan333|Gyan333]] || ٣٦٥٩ |- | [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || ٣٥٧٠ |- | [[Special:Contributions/Rannda|Rannda]] || ٣٣٧٩ |- | [[Special:Contributions/ZéroBot|ZéroBot]] || ٣٣٦٢ |- | [[Special:Contributions/فەرهاد|فەرهاد]] || ٣٣٤٨ |- | [[Special:Contributions/DarafshBot|DarafshBot]] || ٣٣٢٤ |- | [[Special:Contributions/Ibrahim aziz|Ibrahim aziz]] || ٣٢٥١ |- | [[Special:Contributions/دیاکۆ|دیاکۆ]] || ٣١٦٨ |- | [[Special:Contributions/Diyako kazm|Diyako kazm]] || ٣١٦٥ |- | [[Special:Contributions/Shahid tahir|Shahid tahir]] || ٢٩١٥ |- | [[Special:Contributions/Nskoalj|Nskoalj]] || ٢٩٠٢ |- | [[Special:Contributions/Sorou6sh|Sorou6sh]] || ٢٨٥٩ |- | [[Special:Contributions/Marmzok|Marmzok]] || ٢٧٨٣ |- | [[Special:Contributions/Keenîî|Keenîî]] || ٢٧٨٠ |- | [[Special:Contributions/Escarbot|Escarbot]] || ٢٧٢٢ |- | [[Special:Contributions/Arya sarhan|Arya sarhan]] || ٢٥٧٤ |- | [[Special:Contributions/Barham|Barham]] || ٢٤٨١ |- | [[Special:Contributions/هیوا|هیوا]] || ٢٤٠٤ |- | [[Special:Contributions/Halbast1|Halbast1]] || ٢٢١٩ |- | [[Special:Contributions/ChuispastonBot|ChuispastonBot]] || ٢١٤٦ |- | [[Special:Contributions/TXiKiBoT|TXiKiBoT]] || ٢١١٦ |- | [[Special:Contributions/Ebrambot|Ebrambot]] || ١٨٨٩ |- | [[Special:Contributions/Saad Goran|Saad Goran]] || ١٦٨٥ |- | [[Special:Contributions/Twana.ismail|Twana.ismail]] || ١٦٨٢ |- | [[Special:Contributions/کاردۆ جاف|کاردۆ جاف]] || ١٦٦٢ |- | [[Special:Contributions/MelancholieBot|MelancholieBot]] || ١٦٣٤ |- | [[Special:Contributions/Rebin galaly|Rebin galaly]] || ١٦٢٤ |- | [[Special:Contributions/ElphiBot|ElphiBot]] || ١٥٩٧ |- | [[Special:Contributions/TjBot|TjBot]] || ١٥٠٥ |- | [[Special:Contributions/Rabar ajax1|Rabar ajax1]] || ١٤٢٧ |- | [[Special:Contributions/RedBot|RedBot]] || ١٤٢٠ |- | [[Special:Contributions/KamikazeBot|KamikazeBot]] || ١٣٩٩ |- | [[Special:Contributions/Aminijian|Aminijian]] || ١٣٩٥ |- | [[Special:Contributions/Kován|Kován]] || ١٣٧٦ |- | [[Special:Contributions/Ismail.Sharifi|Ismail.Sharifi]] || ١٣٦٥ |- | [[Special:Contributions/SieBot|SieBot]] || ١٣٣٩ |- | [[Special:Contributions/FoxBot|FoxBot]] || ١٣١٠ |- | [[Special:Contributions/Mohammed Mahdi Mohammed|Mohammed Mahdi Mohammed]] || ١٣٠٩ |- | [[Special:Contributions/VolkovBot|VolkovBot]] || ١٢٩٩ |- | [[Special:Contributions/Ali Sardar 06|Ali Sardar 06]] || ١٢٩٤ |- | [[Special:Contributions/タチコマ robot|タチコマ robot]] || ١٢٩٢ |- | [[Special:Contributions/Khabat4545|Khabat4545]] || ١٢٨٨ |- | [[Special:Contributions/SiNa|SiNa]] || ١٢٣٦ |- | [[Special:Contributions/Average kurd|Average kurd]] || ١٢١٨ |- | [[Special:Contributions/GoRaN909|GoRaN909]] || ١٢١٢ |- | [[Special:Contributions/Ahmad.Kurdistan|Ahmad.Kurdistan]] || ١١٨٧ |- | [[Special:Contributions/Burhan br|Burhan br]] || ١١٦٢ |- | [[Special:Contributions/Blqk yeloow|Blqk yeloow]] || ١١٣٤ |- | [[Special:Contributions/Ferxwaz|Ferxwaz]] || ١١٣١ |- | [[Special:Contributions/Ayoub Majeed|Ayoub Majeed]] || ١١٢٣ |- | [[Special:Contributions/DiyarKamaran|DiyarKamaran]] || ١٠٥١ |} |} </center> </div> [[پۆل:ڕاپۆرتی بنکەدراوەی ویکیپیدیا]] 6oyndozdu9p6z1ed0zyyopyrlp9fots 4 25128 1669099 1668477 2026-09-17T00:03:46Z CdRBot 8950 Updated by Bot *** لەگەڵ دەقەکەیدا جێگۆڕ کرا *** 1669099 wikitext text/x-wiki <div style="background: #E5E4E2; padding: 0.5em; font-size: 130%; -moz-border-radius: 0.3em; border-radius: 0.3em;"> <center> پێرستی ١٠٠ بەشداربووی بەرزتر بە پێی ژمارەی دەستکارییەکان (بەبێ بۆت). ھەروەھا بڕوانە: [[ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێرستی نووسەرانی ویکیپیدیا بە پێی ژمارەی دەستکارییەکان (بە بۆتەوە)|ئەم ئامارە بە بۆتەوە]] '''دوایین نوێکردنەوە لە لایەن [[user:CdRBot|CdRBot]]''': ''٠٠:٠٣، ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC)'' {| |- style="vertical-align:text-top;" | {| class="wikitable" border="1" style="margin:0px;" |- ! زنجیرە |- | ١ |- | ٢ |- | ٣ |- | ٤ |- | ٥ |- | ٦ |- | ٧ |- | ٨ |- | ٩ |- | ١٠ |- | ١١ |- | ١٢ |- | ١٣ |- | ١٤ |- | ١٥ |- | ١٦ |- | ١٧ |- | ١٨ |- | ١٩ |- | ٢٠ |- | ٢١ |- | ٢٢ |- | ٢٣ |- | ٢٤ |- | ٢٥ |- | ٢٦ |- | ٢٧ |- | ٢٨ |- | ٢٩ |- | ٣٠ |- | ٣١ |- | ٣٢ |- | ٣٣ |- | ٣٤ |- | ٣٥ |- | ٣٦ |- | ٣٧ |- | ٣٨ |- | ٣٩ |- | ٤٠ |- | ٤١ |- | ٤٢ |- | ٤٣ |- | ٤٤ |- | ٤٥ |- | ٤٦ |- | ٤٧ |- | ٤٨ |- | ٤٩ |- | ٥٠ |- | ٥١ |- | ٥٢ |- | ٥٣ |- | ٥٤ |- | ٥٥ |- | ٥٦ |- | ٥٧ |- | ٥٨ |- | ٥٩ |- | ٦٠ |- | ٦١ |- | ٦٢ |- | ٦٣ |- | ٦٤ |- | ٦٥ |- | ٦٦ |- | ٦٧ |- | ٦٨ |- | ٦٩ |- | ٧٠ |- | ٧١ |- | ٧٢ |- | ٧٣ |- | ٧٤ |- | ٧٥ |- | ٧٦ |- | ٧٧ |- | ٧٨ |- | ٧٩ |- | ٨٠ |- | ٨١ |- | ٨٢ |- | ٨٣ |- | ٨٤ |- | ٨٥ |- | ٨٦ |- | ٨٧ |- | ٨٨ |- | ٨٩ |- | ٩٠ |- | ٩١ |- | ٩٢ |- | ٩٣ |- | ٩٤ |- | ٩٥ |- | ٩٦ |- | ٩٧ |- | ٩٨ |- | ٩٩ |- | ١٠٠ |} | {| class="wikitable sortable" !بەکارھێنەر!!ژ. دەستکارییەکان |- | [[Special:Contributions/Tessla|Tessla]] || ٦١٨٣٨ |- | [[Special:Contributions/Aram|Aram]] || ٥٦٧٤٧ |- | [[Special:Contributions/Sakura emad|Sakura emad]] || ٤٦١٣٤ |- | [[Special:Contributions/Calak|Calak]] || ٣٣٩٧٧ |- | [[Special:Contributions/Épine|Épine]] || ٢٧٠٤٠ |- | [[Special:Contributions/MFTG|MFTG]] || ٢٤٢٤٣ |- | [[Special:Contributions/Ahrir|Ahrir]] || ٢٤١٦١ |- | [[Special:Contributions/Amine yousefi|Amine yousefi]] || ٢٠٣٠٧ |- | [[Special:Contributions/1silent scientist|1silent scientist]] || ١٨٣٥٧ |- | [[Special:Contributions/Kushared|Kushared]] || ١٦١١١ |- | [[Special:Contributions/مامۆستا|مامۆستا]] || ١٤٨٨٨ |- | [[Special:Contributions/Serchia|Serchia]] || ١٣٩٨١ |- | [[Special:Contributions/New user message|New user message]] || ١٣٠٥٣ |- | [[Special:Contributions/Aza|Aza]] || ١١١٧٧ |- | [[Special:Contributions/ساکاتا گینتۆکی|ساکاتا گینتۆکی]] || ١٠٦٥٩ |- | [[Special:Contributions/Zemen|Zemen]] || ١٠٤٥١ |- | [[Special:Contributions/Paraw|Paraw]] || ١٠٣٨٧ |- | [[Special:Contributions/Pirehelokan|Pirehelokan]] || ١٠٠٨١ |- | [[Special:Contributions/Kurd2021|Kurd2021]] || ٩٢٥٤ |- | [[Special:Contributions/Danial2703kurdistan|Danial2703kurdistan]] || ٨٦٥٨ |- | [[Special:Contributions/Min.neel|Min.neel]] || ٨٣٤١ |- | [[Special:Contributions/Hivja|Hivja]] || ٨٢٨٦ |- | [[Special:Contributions/-Haryad|-Haryad]] || ٧٨٧٢ |- | [[Special:Contributions/Diyar se|Diyar se]] || ٧٤٧٩ |- | [[Special:Contributions/ئاسۆ|ئاسۆ]] || ٦٥٠٠ |- | [[Special:Contributions/Hamaredha|Hamaredha]] || ٦٤٤٨ |- | [[Special:Contributions/Broosk|Broosk]] || ٥٩٦٢ |- | [[Special:Contributions/حوسێن|حوسێن]] || ٥٣٥٨ |- | [[Special:Contributions/Abdurhman Ahmad|Abdurhman Ahmad]] || ٥٠٩٩ |- | [[Special:Contributions/Muhammed taha|Muhammed taha]] || ٤٩٩٧ |- | [[Special:Contributions/CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || ٤٨٠٣ |- | [[Special:Contributions/Aro Salar|Aro Salar]] || ٤٥٩٩ |- | [[Special:Contributions/Ari Qasm|Ari Qasm]] || ٤٢٠٨ |- | [[Special:Contributions/Merkhas|Merkhas]] || ٤٠٣٦ |- | [[Special:Contributions/Gyan333|Gyan333]] || ٣٦٥٩ |- | [[Special:Contributions/Rannda|Rannda]] || ٣٣٧٩ |- | [[Special:Contributions/فەرهاد|فەرهاد]] || ٣٣٤٨ |- | [[Special:Contributions/Ibrahim aziz|Ibrahim aziz]] || ٣٢٥١ |- | [[Special:Contributions/دیاکۆ|دیاکۆ]] || ٣١٦٨ |- | [[Special:Contributions/Diyako kazm|Diyako kazm]] || ٣١٦٥ |- | [[Special:Contributions/Shahid tahir|Shahid tahir]] || ٢٩١٥ |- | [[Special:Contributions/Nskoalj|Nskoalj]] || ٢٩٠٢ |- | [[Special:Contributions/Sorou6sh|Sorou6sh]] || ٢٨٥٩ |- | [[Special:Contributions/Marmzok|Marmzok]] || ٢٧٨٣ |- | [[Special:Contributions/Keenîî|Keenîî]] || ٢٧٨٠ |- | [[Special:Contributions/Arya sarhan|Arya sarhan]] || ٢٥٧٤ |- | [[Special:Contributions/Barham|Barham]] || ٢٤٨١ |- | [[Special:Contributions/هیوا|هیوا]] || ٢٤٠٤ |- | [[Special:Contributions/Halbast1|Halbast1]] || ٢٢١٩ |- | [[Special:Contributions/Saad Goran|Saad Goran]] || ١٦٨٥ |- | [[Special:Contributions/Twana.ismail|Twana.ismail]] || ١٦٨٢ |- | [[Special:Contributions/کاردۆ جاف|کاردۆ جاف]] || ١٦٦٢ |- | [[Special:Contributions/Rebin galaly|Rebin galaly]] || ١٦٢٤ |- | [[Special:Contributions/Rabar ajax1|Rabar ajax1]] || ١٤٢٧ |- | [[Special:Contributions/Aminijian|Aminijian]] || ١٣٩٥ |- | [[Special:Contributions/Kován|Kován]] || ١٣٧٦ |- | [[Special:Contributions/Ismail.Sharifi|Ismail.Sharifi]] || ١٣٦٥ |- | [[Special:Contributions/Mohammed Mahdi Mohammed|Mohammed Mahdi Mohammed]] || ١٣٠٩ |- | [[Special:Contributions/Ali Sardar 06|Ali Sardar 06]] || ١٢٩٤ |- | [[Special:Contributions/Khabat4545|Khabat4545]] || ١٢٨٨ |- | [[Special:Contributions/SiNa|SiNa]] || ١٢٣٦ |- | [[Special:Contributions/Average kurd|Average kurd]] || ١٢١٨ |- | [[Special:Contributions/GoRaN909|GoRaN909]] || ١٢١٢ |- | [[Special:Contributions/Ahmad.Kurdistan|Ahmad.Kurdistan]] || ١١٨٧ |- | [[Special:Contributions/Burhan br|Burhan br]] || ١١٦٢ |- | [[Special:Contributions/Blqk yeloow|Blqk yeloow]] || ١١٣٤ |- | [[Special:Contributions/Ferxwaz|Ferxwaz]] || ١١٣١ |- | [[Special:Contributions/Ayoub Majeed|Ayoub Majeed]] || ١١٢٣ |- | [[Special:Contributions/DiyarKamaran|DiyarKamaran]] || ١٠٥١ |- | [[Special:Contributions/Eng.dilan86|Eng.dilan86]] || ١٠٤٨ |- | [[Special:Contributions/Ilamxan|Ilamxan]] || ١٠٢٨ |- | [[Special:Contributions/DreamHourFlight|DreamHourFlight]] || ١٠٠٥ |- | [[Special:Contributions/Khoshhat|Khoshhat]] || ١٠٠٥ |- | [[Special:Contributions/Shaween|Shaween]] || ١٠٠٠ |- | [[Special:Contributions/Ibrahim N. Qader|Ibrahim N. Qader]] || ٩٨٢ |- | [[Special:Contributions/ئاریا سالار|ئاریا سالار]] || ٩٦٤ |- | [[Special:Contributions/Baneh k|Baneh k]] || ٩٦٠ |- | [[Special:Contributions/Hamedvahid|Hamedvahid]] || ٩٢٧ |- | [[Special:Contributions/Hastyar Abdullah|Hastyar Abdullah]] || ٩١٤ |- | [[Special:Contributions/Hîwa Seqiz|Hîwa Seqiz]] || ٨٨٨ |- | [[Special:Contributions/ئاراس نوری|ئاراس نوری]] || ٨٧٣ |- | [[Special:Contributions/Rasan emprator page|Rasan emprator page]] || ٨٦٢ |- | [[Special:Contributions/Rahel khdhr|Rahel khdhr]] || ٧٩٠ |- | [[Special:Contributions/Halvada|Halvada]] || ٧٨٥ |- | [[Special:Contributions/Qezwan|Qezwan]] || ٧٥٩ |- | [[Special:Contributions/Kareeeeem|Kareeeeem]] || ٧٤٦ |- | [[Special:Contributions/Ara Qadir|Ara Qadir]] || ٧٣٧ |- | [[Special:Contributions/Mamozk|Mamozk]] || ٧٢١ |- | [[Special:Contributions/Shaxstan|Shaxstan]] || ٦٨٠ |- | [[Special:Contributions/Renamed user 8bf1a5bb1c77527f2a3f2326f8ff7c95|Renamed user 8bf1a5bb1c77527f2a3f2326f8ff7c95]] || ٦٣٧ |- | [[Special:Contributions/Eyubm|Eyubm]] || ٦٣١ |- | [[Special:Contributions/444radio|444radio]] || ٦٢٢ |- | [[Special:Contributions/Bilalinfo|Bilalinfo]] || ٦٢١ |- | [[Special:Contributions/گرووپی قوتابخانە|گرووپی قوتابخانە]] || ٦١٥ |- | [[Special:Contributions/Sako Nanakli|Sako Nanakli]] || ٦١٥ |- | [[Special:Contributions/Cwtiyar|Cwtiyar]] || ٥٩٧ |- | [[Special:Contributions/Rojhalatkurdistan|Rojhalatkurdistan]] || ٥٩٥ |- | [[Special:Contributions/شنەی ئازادی|شنەی ئازادی]] || ٥٥٧ |- | [[Special:Contributions/Barrazinji|Barrazinji]] || ٥٥٢ |- | [[Special:Contributions/د. توانا ع. بەرزنجی|د. توانا ع. بەرزنجی]] || ٥٤٨ |} |} </center> </div> [[پۆل:ئاماری ویکیپیدیا]] [[پۆل:ڕاپۆرتی بنکەدراوەی ویکیپیدیا]] nezf4id50u4oa7chp8m0p0e57hjed6h 0 33721 1668938 1668494 2026-09-16T17:06:09Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:بەردینناسی|بەردینناسی]] 1668938 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە}} [[پەڕگە:AntarcticaDomeCSnow.jpg|وێنۆک|چەپ|وێنەی چینەکانی بەستەڵەک کە لە جەمسەری باشووری گۆی زەوی گیراوە، ھاوشێوەی سەردەمی بەستەڵەک]] '''سەردەمی بەستەڵەک''' سەردەمێکە لە سەردەمەکانی مێژووی گۆی [[زەوی]]، کە لەم سەردەمەدا چینەکانی [[بەفر]] ناوچەیەکی بەرفراوانی گۆی زەوی داپۆشی بوو، مەزندە دەکرێت کە چەندین سەردەمی بەستەڵەک ھەبووبێت کە ھەر یەکەیان ملیۆنان ساڵی خایاندبێت. لە دوایەمین سەردەمی بەستەڵەکدا ئاژەڵە [[شیردەرەکان]] تووشی لەناو چوون بوون کاتێک بەستەڵەک زۆربەی خاکەکانی داپۆشی. {{تووڵی دەروازە|مێژوو|جوگرافیا|بەردینناسی}} {{پۆلی کۆمنز|Ice ages}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} [[پۆل:مێژووی کەش]] [[پۆل:سەردەمی بەستەڵەک]] [[پۆل:زەویناسیی مێژووییی زەریاچە گەورەکان]] [[پۆل:مێژووی ئاووھەوا]] [[پۆل:مێژووی زانست]] hljwawt8u5sfglfyjmqu0c27hu6fz4a 0 36647 1669075 1561494 2026-09-16T22:37:35Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (وەرزش-کۆلکە، مۆسیقا-کۆلکە) 1669075 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Two dancers.jpg|300px|وێنۆک|چەپ|دوو سەماکەر]] '''سەما''' (بە [[ئینگلیزی]]: Dance) بەشێک لە ھونەرە کە پێناسە دەکرێت بە جووڵاندنی تەن ھاوکات لەگەڵ ڕیتمێک یان [[مۆسیقا|مۆسیقایەک]]. == وتاری پەیوەندیدار == * [[ھەڵپەڕکێی کوردی]] {{پۆلی کۆمنز|Dance}} {{شریتی دەروازە|چاند|وەرزش|مۆسیقا}} {{وەرزش-کۆلکە}} {{مۆسیقا-کۆلکە}} [[پۆل:سەما]] [[پۆل:پیشە شانۆییەکان]] e292zaasathj6iwdhc8kxak08u09i0w 0 37423 1669072 1449676 2026-09-16T22:37:05Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئیسلام-کۆلکە، عەرەبستانی سعوودی-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە) 1669072 wikitext text/x-wiki '''سەلەفی''' یان '''پێشینی''' بریتییە لە کەسانێک کە پەیڕەوی بەرنامەی کەسایەتییە چاکەکانی پێشینیان دەکەن. موسوڵمانان بەو کەسایەتییانە دەڵێن «پێشینە چاکەکان»یان «[[سەلەف]]ی ساڵح». == بنەماناسی == وشەی سەلەف واتە پێشینە و بە مانای شتێک دێت کە ڕابوێردرابێت و تێپەڕیبێت، لە مێژووی ئیسلامدا واتە ئەوانەی پێش سەردەمی ئێستا و سێ سەدەی یەکەمی ئیسلام کە [[سەردەمی زێڕینی ئیسلام]]ە، ئەوانیش [[ھاوەڵان|ھاوەڵەکان]]، [[تابعین]] و [[تابعی تابعین]]ن کە چوار ئیمامی سەر مەزھەبی [[سوننە|سوننەکان]] واتە [[ئەحمەد کوڕی حەنبەل]]، [[شافعی]]، [[مالیک کوڕی ئەنەس]] و [[ئەبووحەنیفە]]ش دەگرێتەوە. لەم بوارەدا [[محەممەد]] دەڵێت: «باشترین خەڵک، خەڵکی سەردەمی منە، پاشان ئەوانەی دوای ئەوانە دێن، پاشان ئەوانەی دوای ئەوانیش دێن.»<ref>دەقەکە بە [[زمانی عەرەبی]]: {{عەرەبی|خَيْرُ النَّاسِ قَرْنِي، ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ، ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ.}}</ref><ref>[http://www.islamweb.net/hadith/display_hbook.php?bk_no=158&hid=4608&pid=41771 موسوعة الحدیث]</ref> == زانایانی سەلەفی سەردەم == * [[محەممەد ناسرەددین ئەلبانی]] * [[ئیبن عوسەیمین]] * [[عەبدولعەزیز کوڕی باز]] * [[موقبل کوڕی ھادی ئەلوادعی]] * [[ساڵح فەوزان]] * ڕەبیع کوڕی ھادی مەدخەلی * عوبێد جابری == بیروباوەڕ == سەلەفییەکان بڕوایان بە تاک دانانی [[خودا]] ھەیە [[یەکتاپەرستی]] (التوحید)، ھەموو جۆرێکی پەرستن (وەکو پەناگرتن، ھاوارکردن، پشت بەستن، قوربانیکردن، نەزرکردن، نوێژکردن، ڕۆژووگرتن، پاڕانەوە و ھەموو پەرستنەکانی تر) بۆ بێجگە لە خودا بە ھاوەڵ دانان بۆ خودا دەزانن کە ئەمەش بە بنچینەیەکی ئایینی [[ئیسلام]] دادەنێن. ئەوان ھەموو جۆرە حیزبایەتییەکیان بەلاوە دروست نییە و لایان وایە کە پێویستە موسڵمانان ھەموویان یەکڕیز بن و نەبن بە گرووپ و حیزب. ھەموو جۆرە داھێنراوێکیش لە [[ئایین]]دا بە نادروست دەزانن و ڕێگری لێ دەکەن چونکە لایان وایە کە ئایینی [[ئیسلام]] تەواو کراوە و پێویستی بە زیادکردن نییە، ھەر وەکوو [[محەممەد|پێغەمبەری ئیسلام]] دەڵێت: «ھەر کەسێک شتێک لەم ئایینەی ئێمەدا زیاد بکات کە تێیدا نەبێت ئەوا لێی وەرناگیرێت»<ref>دەقەکە بە زمانی عەرەبی: {{عەرەبی|مَنْ أَحْدَثَ فِي دِينِنَا مَا لَيْسَ فِيهِ فَهُوَ رَدٌّ}}.</ref><ref>[http://www.islamweb.net/hadith/display_hbook.php?bk_no=128&hid=69&pid=240757 موسوعة الحدیث]</ref> بەڵام ھەموو داھێنراوێکی چاکی دونیایی بە باش دەزانن و پشتگیری دەکەن و خەڵکیشی بۆ ھان دەدەن. == ئەمانەش ببینە == * [[سەلەفییەت لە کوردستان]] == سەرچاوەکان == {{پەراوێزەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Salafism}} {{بابەتەکانی ئیسلام|collapsed}} {{ئیسلامی سیاسی|contemporary Salafi movement}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئیسلام|عەرەبستانی سعوودی|سیاسەت}} {{ئیسلام-کۆلکە}} {{عەرەبستانی سعوودی-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} [[پۆل:سەلەفی|سەلەفی]] [[پۆل:ئیسلام لەسەدەی ١٩یەم]] [[پۆل:ئوسوڵیەتی ئیسلامی]] g9skvsyav0vgcro74qpzjk7rjax0ka0 0 37797 1669169 1617044 2026-09-17T04:34:58Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە) 1669169 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = سەکینە جانسز | image =Sakine Cansiz.jpg | image_size= 200px | caption = | birth_date = [[١٩٥٨]] | birth_place = [[دێرسم]]، [[باکووری کوردستان]] | death_date = [[٩ی کانوونی دووەم]] {{death year and age|2013|1958}} | death_place = [[پاریس]]، [[فەڕەنسا]] | death_cause = تیرۆر | residence = کوردستان | citizenship = [[تورکیا]] | ethnicity = کورد | occupation = چالاکوانی كورد | organization = {{flagicon image|Flag_of_Kurdistan_Workers_Party_(PKK).svg}} [[پارتی کرێکارانی کوردستان]]}} [[پەڕگە:Demonstration_in_Paris_for_slain_PKK_workers.jpg|وێنۆک|ڕاست|alt=سەکینە جانسز|سەکینە جانسز]] '''سەکینە جانسز''' (بە لاتینی: ''Sekîne Cansiz'') یەکێکە لە دامەزرێنەرە ھەرە ناودارەکانی نێو [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] (PKK) و ھاوخەباتی نزیکی [[عەبدوڵڵا ئۆجەلان]]ە. ساڵی [[١٩٥٨]] لە [[دێرسم]] (Tunceli)ی [[باکووری کوردستان]] لە بنەماڵەیەکی کوردی [[عەلەوی]] ھاتۆتە دونیاوە . لە سەرەتای حەفتاکانەوە خۆی خزاندە ناو چالاکی سیاسیەوە، ساڵی [[١٩٧٨]] لە میتینگی دامەزراندنی پارتی کریکاراندا کە لە [[لجێ]]ی [[ئامەد]] سەکینە بە ناوی نھێنی '''سارە'''‌ نوێنەری ھەرێمی [[خارپێت]] (ئەلەزیز-Elâzığ) بوو و لە کۆی ٢٢ ئەندام، یەکەم ئەندامی مێینەی ناو رێکخراوەکە بوو. ساڵی [[١٩٧٩]] لەلایەن دەوڵەتی [[تورکیا]]وە بە تاوانی تیرۆر دەستگیرکراوە و لە پاش شۆڕشی ١٩٨٠ لە زیندانی ناوداری [[ئامەد]]دا گیرا، لەوێ ئەشکەنجە کرا بەڵام دوای ڕزگاربوون لە زیندان دیسان دەستی کردەوە بە چالاکیە پێشووەکانی. پاش دەرچوونی لە زیندان ساڵی [[١٩٩١]] پەیوەندی بە حیزبەوە کرد لە دۆڵی بیقاع لە [[لوبنان]] و دواتر چیاکانی خواکورکی [[برادۆست]] لە باشووری کوردستان. لە سالانی دواتر چووە [[ئەورووپا]] و لە [[١٩٩٨]] مافی پەناھندەیی سیاسیی لە [[فەڕەنسا]] وەرگرت و بوو نوێنەری حیزب لە ئەورووپا. == ناوودەنگی سەکینە == سەکینە یەکێک لە ئەندامە چالاکەکانی بزووتنەوەی کوردی بوو. ساڵی [[٢٠١٣]] لە [[٩ی کانوونی دووەم]]ی (جەنیوێری) لە [[پاریس]] تیرۆر کرا لەگەڵ دوو لە ئەندامانی ھاوخەباتی خۆی کە [[لەیلا_سۆیلەمەز]] و [[فیدان دۆغان]] بوون. ئۆجەلان پاش تیرۆرکردنی لە ئیمرالیەوە و لە گەرمەی دانوستان لەگەڵ حکوومەتی [[ڕەجەب تەییب ئەردۆغان]]دا، رایگەیاند کەوا بە کوشتنی سەکینە و ھەڤاڵانی [[ڕەشەکوژیی دەرسیم]] دووبارە کرایەوە. رەنگدانەوەی تێرۆرکردنی سەکینە لە ناو کوردەکان و [[وڵاتانی ڕۆژاوا]] مەزن بوو و لە پاریس خۆپیشاندان بۆ چەند رۆژ بەردەوام بوو، لەم خۆپیشاندانانەدا میت (ئیستخباراتی تورکیا) شەرمەزار کرا.<ref name=bbchunt>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Police hunt killers of PKK co-founder Sakine Cansiz|ناونیشان=http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-20981743|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=BBC|ڕێکەوت=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣}}</ref><ref name=DW>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.dw.de/three-kurdish-women-murdered-in-paris/a-16510055|سەردێڕ=Three Kurdish women murdered in Paris|بڵاوکەرەوە=Deutsche Welle|ڕێکەوت=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{Authority control}} {{بزووتنەوەی ژنان لە کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|Sakine Cansız}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} [[پۆل:مردووانی ٢٠١٣]] [[پۆل:ژنانی کورد]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٨]] [[پۆل:تیرۆرکراوانی کورد]] [[پۆل:ئاپۆییستەکان]] [[پۆل:سیاسییەکانی پارتی کرێکارانی کوردستان]] [[پۆل:چالاکانی کورد]] [[پۆل:ژنانی سیاسیی کورد]] [[پۆل:ئەندامانی پارتی کرێکارانی کوردستان]] [[پۆل:سیاسەتمەدارە کوردە تیرۆرکراوەکان]] [[پۆل:چالاکوانانی تیرۆرکراو]] [[پۆل:چالاکوانانە کوردەکانی مافی مرۆڤ]] [[پۆل:چالاکوانە کوردەکانی مافی ژنان]] [[پۆل:کوردەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:سیاسەتوانانی سەدەی ٢١ی خەڵکی تورکیا]] 2j65kyymc7rkzbidequzdvy8kok6z3k 0 38586 1669112 1357372 2026-09-17T01:34:28Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، جوگرافیا-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1669112 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس-جوگرافیا}} [[پەڕگە:Registan Sherdor madrassah2014.JPG|230px|وێنۆک|چەپ|دیمەنی ڕەجستان کە کۆنترین و ناوەندیترین بەشی سەمەرقەندە]] '''سەمەرقەند''' ({{بە ئۆزبەکی|Самарқанд|Samarqand}}) دووەمین شاری گەوررەی وڵاتی [[ئۆزبەکستان]]ە. ئەم شارە بە ھۆی ئەوە کە لە سەر [[ڕێگای ئاوریشم]] و لە نێوان [[چین]] و [[ئەورووپا]] بووە و ھەروەھا ناوەندی زانستە ئیسلامیەکان بووە بەناوبانگە. لە سەدەی ١٤یەمی زایینیدا ئەم شارە بوو بە پایتەختی ئیمپراتۆرێتیی [[تەیمووری لەنگ]]. سەمەرقەند لە ساڵی [[٢٠٠١]]دا لە لایەن [[یوونێسکۆ]]وە بە یەکێک لە میراتە جیھانیەکان ناسرا. زمانی خەڵکی ئەم شارە لە کۆنەوە [[تاجیکی]] بووە، بەڵام لە سەردەمی [[سۆڤیەت]]ەوە و بە ھۆی سیاسەتەکانی [[جۆزێف ستالین|ستالین]] بۆ کۆچدانی زۆرەکیی خەڵکی تاجیک بۆ شوێنی ئێستای وڵاتی [[تاجیکستان]]، ڕێژەی تاجیک زمانەکان کەم بووە و جێگای ئەوانیان [[زمانی ئۆزبەکی|ئۆزبەک]] زمانەکان گرتووە. ئێستایش خەڵکی ئەم شارە بە سێ زمانی تاجیکی، [[زمانی ڕووسی|ڕووسی]] و ئۆزبەکی قسە دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.iranica.com/newsite/articles/sup/Samarqand.html |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠٠٦ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070311131202/http://www.iranica.com/newsite/articles/sup/Samarqand.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئازاری ٢٠٠٧}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070311131202/http://www.iranica.com/newsite/articles/sup/Samarqand.html |date=١١ی ئازاری ٢٠٠٧ }}</ref> <ref>http://www.jstor.org/stable/40258334</ref><ref>http://whc.unesco.org/en/list/603</ref> == سەرچاوەکان == <references/> {{شارەکانی ئۆزبەکستان}} {{پۆلی کۆمنز|Samarkand}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|سیاسەت|جوگرافیا}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی ئۆزبەکستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سەمەرقەند]] [[پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە ئۆزبەکستان]] [[پۆل:سەمەرقەند| ]] [[پۆل:شارەکانی ئۆزبەکستان]] [[پۆل:پایتەختە پێشووەکان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی سەر ڕێگای ئاوریشم]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ھەزارەی ١ەمی پ.ز]] ewlc6h0cl76sphk1e65vk113sec6mcq 0 38642 1669118 1402135 2026-09-17T01:35:28Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ڕووسیا-کۆلکە) 1669118 wikitext text/x-wiki {{Infobox Russian federal subject |en_name =سەنت پیتەرزبورگ |ru_name =Санкт-Петербург |image_skyline ={{Photomontage | photo1a = Winter Palace Panorama 3.jpg{{!}}The Winter Palace | photo2a = Palace Bridge SPB (img2).jpg{{!}}Palace Bridge | photo2b = RUS-2016-Aerial-SPB-Peter and Paul Cathedral.jpg{{!}}Peter and Paul Cathedral | photo3a = Saint Isaacs cathedral Southern facade.jpg{{!}}Saint Isaac's Cathedral | photo3b = Western Military District buildings Saint Petersburg arch.jpg{{!}}The General Staff Building | photo4a = Spb 06-2017 img01 Spit of Vasilievsky Island.jpg{{!}}Spit of Vasilievsky Island and the Neva | color = white | color_border = white | position = center | spacing = 2 | size = 266 }} |image_caption=چەند دیمەنێکی شاری سەنت پیتەرزبورگ |image_map=Locator map of Saint Petersburg, Russia (2014–2022).svg |coordinates = {{coord|59|56|15|N|30|18|31|E|type:adm1st_region:RU|display=inline,title}} |image_coa= Coat of Arms of Saint Petersburg (2003).svg |coa_caption=[[ھێمای سەنت پیتەرزبورگ|ھێما]] |image_flag=Flag of Saint Petersburg Russia.svg |flag_caption=[[ئاڵای سەنت پیتەرزبورگ|ئاڵا]] |anthem= |anthem_ref= <!--POLITICAL STATUS--> |political_status=Federal city |political_status_link=Federal cities of Russia |federal_district=[[ناوچەی فیدراڵیی باکووری ڕۆژاوا|باکووری ڕۆژاوا]] |economic_region=[[ناوچەی ئابووریی باکووری ڕۆژاوا|باکووری ڕۆژاوا]] <!--STATS--> | area_km2=١٤٣٩ | area_km2_rank=٨٢ەم | area_km2_ref=<ref name="Area_FS">Official website of St.&nbsp;Petersburg. [http://gov.spb.ru/helper/day/ Петербург в цифрах] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120501074945/http://gov.spb.ru/day |date= ١ی ئایاری ٢٠١٢ }} (''St.&nbsp;Petersburg in Figures'') {{in lang|ru}} {{cbignore|bot=medic}}</ref> | established_title = دامەزراندن | established_date={{start date|١٧٠٣|٠٥|٢٧|df=yes}} | established_date_ref=<ref name="Dates">Official website of St.&nbsp;Petersburg. [http://eng.gov.spb.ru/figures St.&nbsp;Petersburg in Figures] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090219033509/http://eng.gov.spb.ru/figures |date=19 February 2009 }}</ref> | license_plates=٧٨، ٩٨، ١٧٨، ١٩٨ |ISO=RU-SPE <!--GOVERNMENT--> | leader_title=[[فەرمانداری سەنت پیتەرزبورگ|فەرماندار]] | leader_title_ref= | leader_name=[[ئەلێکساندەر بیگلۆڤ]] ([[ڕووسیای یەکگرتوو]]) | leader_name_ref=<ref name="beglov">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://news.rambler.ru/other/40954610-aleksandr-beglov-naznachen-vrio-gubernatora-sankt-peterburga-dose/|script-title=ru:Александр Беглов назначен врио Губернатора Санкт-Петербурга|ڕێکەوت=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Rambler news|زمان=ru|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨}}</ref> | legislature=[[ئەنجومەنی یاسادانەری سەنت پیتەرزبورگ|ئەنجومەنی یاسادانەر]] | legislature_ref= | website={{URL|https://www.gov.spb.ru/}} | website_ref= | date=October 2018 }} '''سەنت پیتەرزبورگ''' ({{بە ڕووسی|Санкт-Петербург}})، ھەروەھا ناسراو بە '''سەنت پیتەربورگ''' یان '''پیتەر''' و بە ناوی پێشووی '''لێنینگراد'''، دووەمین شاری گەورەی [[ڕووسیا]]یە. ئەم شارە لە قەراخی [[کەنداوی فینلاند]] لە [[دەریای باڵتیک]]دا ھەڵکەوتووە و [[ڕووباری نێڤا]] بە ناویدا تێدەپەڕێت، نزیکەی ٥٠٠ پردی تێدایە کە بیست و چواریان دەکرێنەوە. ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارە نزیکەی ٥،٤٠٠،٠٠٠ کەسە.<ref name=est.2020>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=RUSSIA: Severo-Zapadnyj Federal'nyj Okrug: Northwestern Federal District|ناونیشان=https://www.citypopulation.de/en/russia/cities/northwestern/|بڵاوکەرەوە=City Population.de|ڕێکەوت=٨ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠٢٠}}</ref> سەنت پیتەرزبورگ چوارەمین شاری پڕ لە دانیشتووی ئەورووپا، پڕ لە دانیشتووترین شاری دەریای باڵتیک و ھەروەھا وەکوو باکووری ترین شار بە زیاتر لە ١ملیۆن دانیشتووە، وەک [[شارەکانی فێدراڵی ڕووسیا|شارێکی فێدراڵ]] بەڕێوەدەبرێ، سەنت پیتەرزبورگ وەکوو «پایتەختی فەرھەنگی ڕووسیا» دەناسرێت<ref>V. Morozov. ''[https://books.google.com/books/?id=gY_yGwAACAAJ The Discourses of Saint Petersburg and the Shaping of a Wider Europe]'', [[Copenhagen Peace Research Institute]], 2002. {{ISSN|1397-0895}}</ref> و لە ساڵی ٢٠١٨ میوانداری زیاتر لە ١٥ملیۆن کەس بووە.<ref name="St Petersburg Essential Guide">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.st-petersburg-essentialguide.com/st-petersburg-tourism.html|سەردێڕ=Saint Petersburg Tourism – A Look At The Growth of Tourism in Russia's Northern Capital|بڵاوکەرەوە=St Petersburg Essential Guide|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠٢٠}}</ref><ref name="TourismReview">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.tourism review.com/number-of-tourists-in-saint-petersburg-went-up-news10930|سەردێڕ=Saint Petersburg: Number Of Tourists Increased As Well As The Black Market|بڵاوکەرەوە=TourismReview|یەکەم=Nick|دوایین=Fes|ڕێکەوت=٤ی شوباتی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تەممووزی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130718062156/http://tourism/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەم شارە لەلایەن تزار [[پیتەری مەزن]] لە ٢٧ی ئایاری ١٧٠٣ دامەزرا و بە ناوی پێشەوا [[سەنت پیتەر]] کرایەوە. سەنت پیتەرزبورگ لەلای مێژوو و فەرھەنگ لەگەڵ ساڵڕۆژی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسیا]] و ھاتنی ڕووسیا بە مێژووی مۆدێرن وەکوو یەک ئەورووپی [[دەسەڵات گەورە]] پەیوەندی ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=http://sobchak.org/rus/books/izlen/2.html|سەردێڕ=Город четырех революций – Дух преобразования...|ئیش=Фонд Анатолия Собчака|یەکەم=Anatoly|دوایین=Sobchak|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170208034039/http://sobchak.org/rus/books/izlen/2.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەم شارە وەکوو پایتەختی [[ڕووسیای تزاری]] و ئیمپراتۆریەتیی دواتری ڕووسیا لە ساڵانی ١٧١٣ ھەتا ١٩١٨ بوو (مۆسکۆ بۆ ماوەیەکی کورت لە نێوان ساڵانی ١٧٢٨ ھەتا ١٧٣٠ جێگەی گرتەوە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://rusmania.com/history-of-russia/18th-century|سەردێڕ=18th Century in the Russian history|ئیش=Rusmania|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220319083640/https://rusmania.com/history-of-russia/18th-century|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دوای [[شۆڕشی بۆلشێڤیکەکان|شۆڕشی ئۆکتۆبەر]] لە ساڵی ١٩١٧، [[بۆلشێڤیک]]ەکان دەوڵەتی خۆیان بۆ شاری مۆسکۆ گواستەوە.<ref name="McColl">{{بیرخستنەوەی کتێب|editor=McColl, R.W.|سەردێڕ=Encyclopedia of world geography|بەرگ=١|بڵاوکەرەوە=Infobase Publishing |شوێن=New York |ساڵ=٢٠٠٥|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٦٠-٥٧٨٦-٣|پەڕەکان=٦٣٣–٦٣٤|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=DJgnebGbAB8C&pg=PA633|ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠١١}}</ref> == گەشتیاری == [[پەڕگە:Saint Petersburg Philharmonia - Bolshoi Zal.jpg|وێنۆک|بۆلشۆی زال (ساڵۆنی گەورە) لە سەنت پیتەرزبورگ]] سەنت پیتەرزبورگ میراتی مێژوویی و فەرھەنگی زۆری ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Visit Saint Petersburg |ناونیشان=http://www.visit-petersburg.ru/en/ |بڵاوکەرەوە=Visit-Petersburg.ru |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191203091505/http://www.visit-petersburg.ru/en/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Saint Petersburg Tourist Information Bureau |ناونیشان=http://eng.ispb.info/ |بڵاوکەرەوە=Petersburg.ru |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Welcome to Saint Petersburg! |ناونیشان=http://www.saint-petersburg.com/ |بڵاوکەرەوە=Saint-Petersburg.com |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=National Geographic – Saint Petersburg, Russia |ناونیشان=http://travel.nationalgeographic.com/travel/city-guides/st-petersburg-russia/ |بڵاوکەرەوە=NationalGeographic.com |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Saint Petersburg is a Stroll Along A Lovely Canal |ناونیشان=https://www.lonelyplanet.com/russia/st-petersburg |بڵاوکەرەوە=LonelyPlanet.com |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Fodor's Travel – Saint Petersburg, Russia |ناونیشان=http://www.fodors.com/world/europe/russia/st-petersburg |بڵاوکەرەوە=Fodors.com |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Rick Steve's Europe – Saint Petersburg, Russia |ناونیشان=https://www.ricksteves.com/europe/russia/st-petersburg |بڵاوکەرەوە=RickSteves.com |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٦}}</ref> ئەم شارە لە ساڵی ٢٠١٨ و لەکاتی [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨|جامی جیھانیی فیفای ئەم ساڵە]]، میوانداری زیاتر لە ١٥ ملیۆن کەسی کردووە.<ref name="St Petersburg Essential Guide" /><ref name="TourismReview" /> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{commons category|Saint Petersburg}} {{Wikivoyage|Saint Petersburg (Russia)|سەنت پیتەرزبورگ}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ڕووسیا|ئەورووپا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ڕووسیا-کۆلکە}} [[پۆل:سەنت پیتەرزبورگ|*]] [[پۆل:شار و شارۆچکەکانی ڕووسیا]] [[پۆل:شار و شارۆچکە بەندەرییەکانی ڕووسیا]] [[پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە ڕووسیا]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٧٠٣]] [[پۆل:پایتەختە پێشووەکان]] [[پۆل:پایتەختە داڕێژراوەکان]] [[پۆل:ڤلادیمیر لێنین]] plfgmqrtahyr3kd3go9o66pjiwsrb3j 0 40868 1669031 1664645 2026-09-16T20:37:07Z 1silent scientist 51740 پووچەڵکردنەوەی پێداچوونەوەی [[Special:Diff/1632333|1632333]] لە لایەن [[Special:Contributions/QaradaghySmartBot|QaradaghySmartBot]] ([[User talk:QaradaghySmartBot|لێدوان]]) 1669031 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = لالش | ناوی_فەرمی = لالشا نورانی - Lalish - لالش | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = شوێنی پیرۆز <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = Lalish, the holiest site in Ezidkhan, the sacred place of the Ezidis 07.jpg | photo2a = Lalish, early 20th century, showing the roof of the shrine of Sheikh Adi.jpg | photo2b = | photo3a = | photo3b = | photo4a = | photo4b = | spacing = 2 |size = 300 }} | شرۆڤەی_وێنە = شوێنی گۆڕی [[شێخ ئادی کوڕی موسافیری ئومەوی|شێخ ئادی]] | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=14|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=36.77174|frame-long=43.30309|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]]{{ھن}}دیفاکتۆی [[پارێزگای نەینەوا|نەینەوا]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای شێخان|شێخان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = | ناوی_دابەشکراو٤ = | جۆری_دابەشکراو٥ = | ناوی_دابەشکراو٥ = | جۆری_دابەشکراو٦ = | ناوی_دابەشکراو٦ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = دامەزراندن | ڕێکەوتی_دامەزران = ١٤١٤ | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٨٤٩ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''لالش''' یان '''لالەش''' پەرستگە و شوێنی پیرۆزی [[ئێزیدی|ئێزیدییەکانە]] کە دەکەوێتە ناو دۆڵێک لە [[قەزای شێخان]] لە [[پارێزگای دھۆک|پارێزگای دھۆکدا]]. ئێزیدییەکان لایان وایە ھیچ نەبێت جارێک سەردانی لالش بکەن، ئەمەش ھاوشێوەی [[حەج]]ی موسڵمانان وایە. لە کاتی چوونە لالش سەردانی گۆڕەکەی [[شێخ ئادی کوڕی موسافیری ئومەوی|شێخ عەدی کوڕی موسافر]] دەکەن.<ref> https://www.csmonitor.com/World/Middle-East/2014/0812/A-sanctuary-for-Iraqi-Yazidis-and-a-plea-for-Obama-s-intervention </ref> پەرستگاکە لە سەرووی شارۆچکەی [[شێخان]]ەوەیە، کە پێش گۆشەگیری لەسەر [[ئێزدی]]یەکان لەلایەن داعشەوە دووھەمین ژمارەی دانیشتوانی ئێزیدی ھەبووە.<ref> https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/iraq/11029765/Iraq-crisis-the-last-stand-of-the-Yazidis-against-Islamic-State.html </ref> پەرستگاکە نزیکەی شەست کیلۆمەتر لە باکووری [[مووسڵ]]ەوە دوورە و ١٤ کیلۆمەتر لە ڕۆژئاوای شارۆچکەی [[شێخان]]ەوە دوورە. پەرستگاکە لە بەرزی نزیکەی ھەزار مەتر لە [[ئاستی دەریا]]وە دروستکراوە و دەکەوێتە نێوان سێ شاخ، لە رۆژئاوا ھیجرەت، لە باشووری میسات و لە باکور عەرەفات.<ref> statement Wikimedia FoundationPowered by MediaWiki Harrassowitz, O. (2009). From Daena to Din. Religion, Kultur und Sprache in der iranischen Welt: Festschrift für Philip Kreyenbroek zum 60. Geburtstag. p. 357. </ref> چاوەڕوان دەکرێت لانیکەم جارێک لە ژیانیاندا، ئێزدییەکان بۆ سەردانی گۆڕی شەخ عەدی و شوێنە پیرۆزەکانی دیکە، زیارەتێکی شەش ڕۆژە بکەن بۆ لالش. ئەم شوێنە پیرۆزانەی تر مەزارگەیەکن کە تایبەتن بە بوونەوەرە پیرۆزەکانی تر. دوو کانیاوی پیرۆز ھەیە کە پێیان دەوترێت زەمزەم و کانییە سپی. لە خوار پیرۆزگای شێخ ئادی کە گۆڕی شێخ حسنیشی تێدایە لەناو ئەشکەوتێکدا ھەڵکەوتووە.<ref> Kreyenbroek, Philip G.; Jindy Rashow, Khalil (2005). God and Sheikh Adi are Perfect. Wiesbaden: Harassovitz Verlag. pp. 37–38. </ref> ھەروەھا لالیش شوێنی پرا سەڵات(پردی سیرات) و شاخێکە بە ناوی چیای ''عەرەفات'' کە شوێنی گرنگی لە ئایینەکانی تردا ھەیە.<ref> statement Wikimedia FoundationPowered by MediaWiki Harrassowitz, O. (2009). From Daena to Din. Religion, Kultur und Sprache in der iranischen Welt: Festschrift für Philip Kreyenbroek zum 60. Geburtstag. p. 357. </ref> ھەروەھا چاوەڕوان دەکرێت ساڵانە ئێزیدییەکانی دانیشتووی ناوچەکە زیارەتێک بکەن بۆ بەشداریکردن لە جەژنی پاییزی مەجلیسی حەوت ڕۆژە، کە لە نێوان ٦ بۆ ١٣ی تشرینی یەکەم ئاھەنگ دەگێڕدرێت.<ref> https://www.iranicaonline.org/articles/yazidis-i-general-1 </ref> لە ساڵی ١٩٩١ەوە دەکەوێتە [[قەزای شێخان]].<ref> https://www.rudaw.net/english/kurdistan/06062019 </ref><ref> https://books.google.iq/books?id=9VHRny2tWgcC&pg=PT253&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false </ref> == مێژوو == مێژووی پەرستگای لالیش نزیکەی ٤٠٠٠ ساڵ پێش ئێستا دەگەڕێتەوە.<ref> https://www.irishtimes.com/news/world/journeying-to-the-historic-heart-of-the-yazidi-religion-1.3544839 </ref><ref> https://www.rudaw.net/english/people-places/12112018 </ref> لە سەرەتای سەدەی دوازدەھەمدا، [[شێخ ئادی کوڕی موسافیری ئومەوی]] رووی لە لالیش کرد. ئادی لە ساڵی ١١٦٢ کۆچی دوایی کرد و بەخاک سپێردرا. لە شەڕێکی گەورەدا دژی ئێزدییەکان لە ساڵی ١٤١٥ گۆڕی ئادی ڕوخێندرا.<ref> statement Wikimedia FoundationPowered by MediaWiki Allison, Christine (July 20, 2004). "YAZIDIS i. GENERAL". Encyclopædia Iranica (online ed.). New York. Retrieved August 13, 2014. </ref> دۆڵی لالیش لە ساڵی ١٨٩٢ لەلایەن ھۆزە موسڵمانەکانی دەوروبەرەوە بە سەرکردایەتی عوسمانییەکان خراوەتە ژێر دەستی، گۆڕستانی پیرۆزە ئێزدییەکان تاڵان کراون و زیانیان پێگەیشت و پەرستگای لالیش کرا بە قوتابخانەی قورئان. داگیرکردنی پەرستگاکە لە کۆتاییدا بووە ھۆی یاخیبوونێکی توند و بەربڵاوی [[ئێزیدی]]یەکانی [[شێخان]] و [[شنگال]] لە دژی عوسمانییەکان و [[ھۆز]]ە [[کورد]]ە [[موسڵمان]]ەکانی دراوسێ. تا ساڵی ١٩٠٤ بوو کە ئێزیدییەکان بە سەرکردایەتی ''میر عەلی بەگ'' سەرکەوتوو بوون لە وەرگرتنەوەی زۆرەملێی پەرستگاکەیان و دەرکردنی موسڵمانان.<ref>https://www.ezidipress.com/blog/die-rueckeroberung-des-heiligtums-lalish-im-jahr-1904/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220602100145/https://www.ezidipress.com/blog/die-rueckeroberung-des-heiligtums-lalish-im-jahr-1904/ |date= ٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.yezidisinternational.org/abouttheyezidipeople/history/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی تەممووزی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220703234256/http://www.yezidisinternational.org/abouttheyezidipeople/history/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref> http://etheses.dur.ac.uk/5832/ </ref> لە ٣ی ئابی ٢٠١٤ەوە، ئاوارەکانی [[ئێزیدی]] لە [[شنگال]] ھەڵھاتن و لە پەرستگاکەدا پەنایان گرت، دوای ئەوەی [[دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام]] [[شنگال]] و دەوروبەری خستە ژێر گەمارۆوە. کاتێک نزیکەی ٥٠ ھەزار ئێزیدی کە لەسەر [[چیای شنگال]] گیریان خواردبوو لە ڕێگەی ڕێڕەوێکی وشکانی کە لەلایەن [[یەکەکانی پاراستنی گەل]](یەپەگە) و [[پارتی کرێکارانی کوردستان]](پەکەکە) کرایەوە، ئازاد کران، زۆرینەیان لە ڕێگەی [[سووریا]]وە ھەڵھاتن و بە دەوری باکووری زنجیرە چیای شەنگالدا سووڕانەوە بۆ ئەوەی بگەنە لالیش و [[شێخان]] لە [[ھەرێمی کوردستان]].<ref> https://web.archive.org/web/20140813193957/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/iraq/11030445/Iraq-dispatch-terrified-Yazidi-people-seek-refuge-inside-holy-temple.html </ref><ref> https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2014/08/11/a-u-s-designated-terrorist-group-is-saving-yazidis-and-battling-the-islamic-state/?noredirect=on </ref> == پەسنکردنی پیرۆزگاکە == گرنگترین پیرۆزگا لە لالش گۆڕی [[شێخ ئادی کوڕی موسافیری ئومەوی]] کە گرنگترین پیرۆزی [[ئێزیدی]]یەکانە. قوبەیەکی گەورە(گومەز) بەرز دەبێتەوە بەسەریدا، کە لە دوورەوە دەبینرێت. لە لای ڕاستی قوبەکە گۆڕی پیرۆزی شێخ حەسەن و لە لای چەپی قوبەکە کەمێک بچووکتری شێخ موز ھەیە. لە بەردەم پیرۆزگای شێخ ئادی، ئەو شوێنە ھەیە کە پێی دەوترێت ''سوقا مێریفێتێ''، گۆڕەپانێکی گەورەیە کە زیارەتکاران تێیدا دەمێننەوە و لە جەژنەکاندا ئاھەنگ دەگێڕن.<ref>Birgül Açikyildiz, 2009, S. 307, 321</ref> جگە لەوەش لە لالش دوو کانیاوی پیرۆز ھەیە، کانیا سپی و کانیا زمزم کە دەوترێت بەستراوەتەوە بە بیری [[زەمزەم]] لە [[مەککە]]. ھەردوو کانییەکە لە دوو شوێنی سەربەخۆوە سەرچاوە دەگرن و پێکەوە لە پشت گۆڕی شێخ ئادی دەڕژێن، وردتر لە کوچەی گەیی. یەکگرتنی ئەو دوو کانییە کە پێی دەوترێت مێرزێت بێھرە لە ڕێگەی نافورە بچووکەکانەوە دەبینرێت. لە تەنیشت ئەم بیرەوە گۆڕێک ھەیە. بەپێی بیروباوەڕی ئێزدییەکان دەوترێت گۆڕی [[ئادەم]]ە. منداڵانی ئێزدی لە بەھاری سپیدا مەعموود(ھەڵکێشان لە ئاو بۆ پیرۆزی) دەکرێن. ئەوانەی دەرفەتیان نییە خۆیان بێنە لالش دەتوانن بە یارمەتی ئەو کەمۆڵانە کە ئاوی کانی سپی تێدایە مەعمودیەتیان لێ وەربگیرێت.<ref>Vgl. Spät: ''The Yezidis.'' 2005, S. 55.</ref> لە بنی دۆڵی لالش پردی سەڵات (پرا سەڵات) ھەیە. پیرۆزەکان لە ناشرینەکان جیا دەکاتەوە. دەتوانرێت تەنھا بە پێی پەتی بچێتە ناو ناوچە پیرۆزەکەوە. لە سەرووی دۆڵی لالیشەوە چیای عەرەفات ھەیە کە بەردی پیرۆزی فەلەک ("بەخت")ی لەسەرە. زۆربەی ئەو زیارەتکارانەی کە دێنە لالش، سەرکەوتن بەسەر ئەم شاخەدا بە ئەرکی دەزانن. ئەوەی کە لێرەدا کانییەکی [[زەمزەم]] و [[کێوی عەرەفە]] ھەیە، وەک لە [[مەککە]]، لەلایەن ئێزدییەکانەوە ڕوون دەکرێتەوە کە شێخ ئادی لە ماوەی ژیانیدا ئەو دووانەی بۆ لالش گواستۆتەوە.<ref>Vgl. Spät: ''The Yezidis.'' 2005, S. 56.</ref> == ساڵنامەی فێستیڤاڵی ئێزدیدا == ئێزدییەکان بە شێوەیەکی سەرەکی لە چوارچێوەی فێستیڤاڵی ساڵانەی ئێزدییەکان جەژنا جەماعییە("جەژنی پێکەوەبوون") لە ٦ تا ١٣ی نیسان سەردانی لالش دەکەن. بەڵام لە کاتەکانی دیکەشدا، وەک فێستیڤاڵی سەری ساڵ لە مانگی نیساندا (چارشەما سۆر/عیدا سەری ساڵ) و فێستیڤاڵی ڕێزلێنان لە خودا لە مانگی کانوونی دووەمدا (عیدا ئەزی). فێستیڤاڵی سەری ساڵ ھەمیشە لە سێیەم چوارشەممەی مانگی نیساندا بەڕێوەدەچێت. ڕۆژی چوارشەممە بۆ ئێزدییەکان جەژنە، چونکە دەوترێت فریشتەی پیرۆز [[مەلەک تاووس]] لە ڕۆژێکی چوارشەممەدا زەوی زیندوو کردووەتەوە. لە بەرامبەردا فێستیڤاڵی ڕێزلێنان لە خودا لە سێیەم ڕۆژی ھەینی مانگی کانوونی دووەم بەڕێوەدەچێت، واتە ھەموو ساڵێک بەروارەکە دەگۆڕێت. ئێزیدییەکان لە لالشەوە زەوی پیرۆز لەگەڵ خۆیان دەھێنن، کە بە ئاوی پیرۆزی کانیی کانییە سیپی دروست دەبێت بۆ تۆپی ڕەق. بە "بەردی پیرۆز" دادەنرێت (سنگ بەرات) و لە زۆرێک لە مەراسیمە ئاینییەکاندا ڕۆڵێکی گرنگ دەبینن. بە پێچەوانەوە زیارەتکاران قوماشی وەک پەتۆ و زەیتی گوڵەبەڕۆژە و ئاژەڵیش وەک بەخشین دەھێنن. قوماشەکان بۆ داپۆشینی گۆڕە پیرۆزەکان بەکاردەھێنرێن. حاجیەکان قوماشەکان گرێ دەدەن و ئاواتێک دروست دەکەن. پەتووەکە دەکاتە فتیلی بچووک. ئەم فتیڵانە بۆ ڕووناککردنەوەی دۆڵی لالش بەکاردەھێنرێن. == خزمەتکارەکانی لالش == ئێزدییەکانی دوو گوندی دووانەکەی [[بەعشیقە]] و [[بەحزانێ]] بە پلەی یەکەم ئەرکی پاراستنی پیرۆزگای لالشیان لە ئەستۆدایە. بە خزمەتکاری لالش دادەنرێت. ھەموو ئێوارەیەک گەنجێکی زگوورد لە ماڵی بەناو فەقیر ٢٣١ پڵیتەی دیاریکراو بەو فتیڵ و نەوتەی کە زیارەتکاران ھێناویانە، لالش ڕووناک دەکاتەوە. ئەم چرایانە کە تا بەرەبەیان دەسوتێن، بە ھێمای نێردراوانی پیرۆز و باوباپیران و فریشتەکان و ھتد دادەنرێت. ئەم کولتە ئاگرییە لە بیروباوەڕی دێرینی [[ئێزیدی]]یەکانەوە ھاتووە، کە ئێزدییەکان باوەڕیان بە [[ئاگر]] ھەبووە وەک ھێزی باڵای سەر زەوی. == لالش لە ئەدەبدا == * لە ڕۆمانی کارل مەی لە ڕێگای کوردستانی کێویدا، دۆڵی "شێخ ئادی" (پارس پرۆ تۆتۆ بۆ لالش) دیمەنی شەڕ و پێکدادانی نێوان ئێزیدییەکان و سەربازانی عوسمانییە. * [[مەلای جزیری|مەلای جزیزی]] لە یەکێ لە شیعرەکانیدا ناوی لالشی ھێناوە: {{شیعر}} {{ب|دلگەشتەمە ژ دەیرێ، ناچم کەنیشتەیێ قەت|میحرابی وی ب من ڕا، وەر دا بچینە لالش}} {{کۆتاییی شیعر}} == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (٢٤)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٢١)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٦) [[خێزان]] و (٤٣) کەس، کە (٢٣) [[نێر]] و (٢٠) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> == وێنە == <gallery> Yezidi New Year in Lalish (18 April 2017) 17.jpg|وێنۆک|فێستیڤاڵی لالیش لە ڕۆژی سەری ساڵی ئێزیدی ساڵی ٢٠١٧ Views around Lalish, including pilgrims and worshippers, in summer of 2019 04.jpg|وێنۆک|زیارەتکاران و نوێژخوێنان لە مەزارگەی خاتوونە فێکسرا لە لالیش، لەگەڵ میچەویری مەزارەکە، شێخ میرزا (دووەم لە چەپەوە)، ناوەڕاستی ٢٠١٩ Views of the Anzal Bridge at Lalish 03.jpg|وێنۆک|پردی پیرە سەڵات لە لالش Lalesh 4.JPG|وێنۆک|ئەو قوماشە ڕەنگاوڕەنگانەی کە بۆ داپۆشینی گۆڕەکانی ناو پیرۆزگای لالیش بەکاردەھێنران. </gallery> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{گوندەکانی قەزای شێخان}} {{دەشتی نەینەوا لە پارێزگای نەینەوا}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|شەڕ|کوردستان|عێراق|جوگرافیا}} {{تووڵی دەروازە|ئایین}} {{پۆلی کۆمنز|Lalish}} [[پۆل:ئێزیدی]] [[پۆل:باشووری کوردستان]] [[پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی کوردستان]] [[پۆل:پارێزگای موسڵ]] [[پۆل:وشە و دەستەوشە کوردییەکان]] gtong2fy6jkryybyeosskkfkd97jxqd 0 40930 1669196 1660010 2026-09-17T05:03:54Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ٥ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1669196 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نووسەر |ناو = ڕەفیق سابیر |ناوی کاتی لەدایکبوون = ڕەفیق سابیر قادر |وێنە = |قەبارەی وێنە = |سەردێڕ = |ڕێکەوتی لەدایکبوون = ٥ی تەممووزی ١٩٥٠ |شوێنی لەدایکبوون = [[قەڵادزێ]]، باشووری کوردستان |ڕێکەوتی مردن = ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦ (لە تەمەنی ٧٦ ساڵیدا) |شوێنی مردن = ستۆکھۆڵم، [[سوێد]] |شوێنی گۆڕ = قەڵادزێ، ھەرێمی کوردستان |پیشە = شاعیر، نووسەر، لێکۆڵەر، مامۆستای زانکۆ |زمان = [[کوردی]] |نەتەوە = [[کورد]] |ڕەگەزنامە = [[عێراق]]، [[سوێد]] |خوێندن = [[زانکۆی بەغدا]] (بەکالۆریۆس)<br />ئەکادیمیای زانستە کۆمەڵایەتییەکان لە سۆفیا (دکتۆرا) |بواری کارکردن = شیعر، فەلسەفە، ناسیۆنالیزم، کۆمەڵناسی |کارە دیارەکان = ''پشکۆکان دەگەشێنەوە''، ''لاوکی ھەڵەبجە''، ''ئیمپراتۆریای لم''، ''لە ستایشی ژیاندا'' |خەڵاتە دیارەکان = خەڵاتی کلاس دی ڤیلدێ (٢٠٠١)<br />خەڵاتی ئەدەبیی مامۆستا ئیبراھیم ئەحمەد (٢٠٠٧)<br />خەڵاتی ناوەندی پێنی کوردی (٢٠٢٢) |ھاوسەر = ئێکا (کۆچکردوو) |منداڵەکان = ماریا }} '''د. ڕەفیق سابیر''' (٥ی تەممووزی ١٩٥٠ لە [[قەڵادزێ]] – ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦ لە ستۆکھۆڵم) شاعیر، نووسەر، لێکۆڵەر و بیرمەندێکی ھاوچەرخی [[کورد]] بوو.<ref name="kurdishglobe_bio">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Dr Rafiq Sabir: Kurdish writer and poet passes away at 76 |ناونیشان=https://kurdishglobe.krd/dr-rafiq-sabir-kurdish-writer-and-poet-passes-away-at-76/ |وێبگە=kurdishglobe.krd |ڕێکەوت=٩ی ئازاری ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> سابیر بە یەکێک لە پێشەنگەکانی قۆناغی نوێخوازی لە شیعری ھاوچەرخی کوردیدا پۆلێن دەکرێت، کە توانی ڕەھەندی فیکری و فەلسەفی لەگەڵ زمانی شیعردا ئاوێتە بکات.<ref name="themarkaz_essay">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Time Runs Blind in Rafiq Sabir's Poetry |ناونیشان=https://themarkaz.org/time-runs-blind-in-rafiq-sabir-poetry/ |وێبگە=themarkaz.org |ڕێکەوت=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}{{بەستەری مردوو|url=https://themarkaz.org/time-runs-blind-in-rafiq-sabir-poetry/ |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> بەناوبانگترین دەقی شیعریی ئەو «لاوکی ھەڵەبجە»یە (بە تەنیا جێی مەھێڵن) کە وەک مانیفێستێکی شیعری بۆ مەرگەساتی [[کیمیابارانی ھەڵەبجە|کیمیابارانکردنی شاری ھەڵەبجە]] تۆمار کراوە.<ref name="media964_illness">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=خاوەنی شیعرى “بەتەنیا جێم مەھێڵن” تووشی شێرپەنجە بووە |ناونیشان=https://964media.com/229045/ |وێبگە=964media.com |ڕێکەوت=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}{{بەستەری مردوو|url=https://964media.com/229045/ |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> جگە لە بەرھەمە ئەدەبییەکانی، خاوەنی چەندین توێژینەوەی ئەکادیمی و فیکرییە دەربارەی ناسیۆنالیزم، مێژووی ھاوچەرخی بزووتنەوەی کوردی و پێکھاتەی کۆمەڵایەتیی خێڵ لە ڕۆژھەڵاتی ناویندا.<ref name="kurdshop_critique">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=بڕگە گرینگەکانی کتێبی "لە ستایشی ژیاندا" – ئەزموونەکانی ڕەفیق سابیر |ناونیشان=https://kurdshop.net/so/content/item/2967/ |وێبگە=kurdshop.net |ڕێکەوت=٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٣ |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}{{بەستەری مردوو|url=https://kurdshop.net/so/content/item/2967/ |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> == ژیاننامە == === سەرەتای ژیان و خوێندن === ڕەفیق سابیر لە ٥ی تەممووزی ١٩٥٠ لە شارۆچکەی [[قەڵادزێ]] لە ناوچەی پشدەر لەدایک بووە.<ref name="knwe_profile">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=رەفیق سابیر، بەشیعر دەرەقەتی كارەساتەكان نەهات! |ناونیشان=https://knwe.org/?p=164621 |وێبگە=knwe.org |ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}{{بەستەری مردوو|url=https://knwe.org/?p=164621 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> قۆناغی سەرەتایی خوێندنی لە زێدی خۆی دەست پێکرد، بەڵام بەھۆی ھەڵگیرسانی جەنگی یەکەمی نێوان کورد و دەوڵەتی عێراق لە سەرەتای ساڵانی شەستەکان ([[شۆڕشی ئەیلوول]]) و ناسەقامگیریی ناوچەکە، خێزانەکەی چەندین جار تووشی ئاوارەیی بوون.<ref name="themarkaz_essay" /> لە ساڵی ١٩٦٣ لە تەمەنی سێزدە ساڵیدا بە تەنیا ڕەوانەی شاری [[سلێمانی]] کرا تا درێژە بە خوێندنەکەی بدات؛ لە ساڵی ١٩٦٨ باوکی کۆچی دوایی کرد و ئەم ڕووداوە کاریگەرییەکی قووڵی تەنیایی لەسەر کەسایەتیی ئەو بەجێھێشت.<ref name="themarkaz_essay" /> لە ساڵی ١٩٧٠ لە بەشی زمانی کوردیی کۆلێژی ئەدەبیات لە [[زانکۆی بەغدا]] وەرگیرا و لە ساڵی ١٩٧٤ بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لەو بەشەدا بەدەستھێنا.<ref name="knwe_profile" /> دواتر بە مەبەستی خوێندنی باڵا ڕووی لە ھەندەران کرد و لە ھاوینی ساڵی ١٩٨٢ چووە [[بولگاریا]]. لە ئەکادیمیای زانستە کۆمەڵایەتییەکان لە شاری [[سۆفیا]] درێژەی بە خوێندنی فەلسەفە دا و لە ساڵی ١٩٨٧ بڕوانامەی دکتۆرای لە فەلسەفە بەدەستھێنا بە تێزێک لەژێر ناونیشانی «ڕۆڵی کولتوور لە پێکھێنانی ھۆشیاریی نەتەوەیی کورد».<ref name="kurdishglobe_bio" /><ref name="knwe_profile" /> === خەباتی سیاسی و پێشمەرگایەتی === سابیر لە تەمەنی میرمنداڵییەوە لە ڕێگەی ڕێکخستنەکانی یەکێتیی قوتابیانەوە دەستی بە کاری ڕێکخراوەیی کرد، و پێش تەواوکردنی قۆناغی ئامادەیی بۆ ماوەیەک دەستگیر کرا و خرایە بەندیخانەوە.<ref name="kurdshop_critique" /> پاشان پەیوەندی بە ڕیزەکانی [[حیزبی شیوعیی عێراق]]ەوە کرد. لە نێوان ساڵانی ١٩٧٢ تا ئەیلوولی ١٩٧٨ لە بەغدا وەک ڕۆژنامەنووس لە ڕۆژنامەی «بیری نوێ» کاریکرد.<ref name="knwe_profile" /> لە نیسانی ساڵی ١٩٧٩دا پەیوەندی بە ھێزی پێشمەرگەوە کرد و لە شاخەکانی کوردستان گیرسایەوە. لە سەرەتای ساڵی ١٩٨١، لەگەڵ کۆمەڵێک لە نووسەرانی شۆڕشگێڕ، بەشداری لە دامەزراندنی «یەکێتیی نووسەرانی کوردستان» کرد و گۆڤاری «نووسەری کوردستان»یان وەک ئۆرگانی ئەو یەکێتییە بڵاوکردەوە.<ref name="knwe_profile" /><ref name="speemedia_death">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=شاعیری گەورەی کورد ڕەفیق سابیر کۆچی دواییکرد |ناونیشان=https://speemedia.com/dreja.aspx?=hewal&jmare=140683 |وێبگە=speemedia.com |ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> لە ساڵی ١٩٩٠ بە شێوەیەکی فەرمی لە حیزبی شیوعی کشایەوە تا خۆی بۆ کاری ئەدەبی و فیکری تەرخان بکات.<ref name="kurdishglobe_bio" /> لە خولی سێیەمی ھەڵبژاردنەکاندا، لە ساڵی ٢٠٠٩ تا ٢٠١١ بووە ئەندامی [[پەرلەمانی کوردستان]]، بەڵام دوای دوو ساڵ کارکردن لە کاری پەرلەمانتاری کشایەوە.<ref name="kurdishglobe_bio" /><ref name="slemanicity_ceremony">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=ڕێزلێنان لە شکۆ و سەروەرییەکانی دکتۆر ڕەفیق سابیر |ناونیشان=https://slemanicityofliterature.com/ku/honoring-dr-rafiq-sabirs-legacy/ |وێبگە=slemanicityofliterature.com |ڕێکەوت=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> === ژیان لە تاراوگە و کاری ڕۆشنبیری === لە ناوەڕاستی ساڵی ١٩٨٩دا وەک پەنابەر لە وڵاتی [[سوێد]] نیشتەجێ بوو.<ref name="knwe_profile" /> لە بەھاری ١٩٩١ بە ھاوکاریی کۆمەڵێک نووسەری کورد گۆڤاری وەرزیی فیکری و کولتووریی «ڕابوون»یان لە ستۆکھۆڵم دامەزراند کە تا ساڵی ٢٠٠١ بەردەوام بوو.<ref name="knwe_profile" /> لە ساڵی ٢٠٠٦دا بۆ ماوەیەک گەڕایەوە ھەرێمی کوردستان و وەک سەرۆکی مەڵبەندی کوردۆلۆجی لە شاری سلێمانی دەستبەکاربوو.<ref name="themarkaz_essay" /><ref name="kurdishglobe_bio" /> بەشێکی بەرچاو لە ھۆنراوەکانی بۆ چەندین زمانی جھیانی وەک ئینگلیزی، سوێدی، فەڕەنسی، عەرەبی و فارسی وەرگێڕدراون، و لە ساڵی ٢٠٢٢ لە سلێمانی پەرتووکی «ڕوانین بە ڕووناکیدا» بڵاوکرایەوە کە ٢٩ ھەڤپەیڤینی فیکری و ئەدەبیی ناوبراوی لە ماوەی سێ دەیەی ژیانیدا لەخۆگرتبوو.<ref name="hewalname_interview">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=شیعر و ژیان و سیاسەت لە دیدی رەفیق سابیرەوە |ناونیشان=https://www.hewalname.com/ku/archives/142981 |وێبگە=hewalname.com |ڕێکەوت=٧ی ئابی ٢٠٢٤ |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> == ڕوانگەی فیکری و شێوازی ئەدەبی == تایبەتمەندیی دەقەکانی ڕەفیق سابیر بریتی بوو لە ڕەواندنەوەی سنووری نێوان زەینی شاعیر و واقیعی دەرەکی؛ ئەو «نیشتمان»ی تەنیا وەک خاک و شاخ پێناسە نەدەکرد، بەڵکوو لە دیدی ئەودا نیشتمان بریتی بوو لە «ئازادی، دادپەروەری، شکۆ و ڕێزی مرۆڤ».<ref name="themarkaz_essay" /> لە شاکاری «لاوکی ھەڵەبجە»دا، زمانێکی سیمبۆلیی چڕی بەکارھێنا کە مەرگی بەکۆمەڵی کردە ڕەمزێکی بەرەنگاربوونەوە و ھۆشیاریی نەتەوەیی.<ref name="media964_illness" /><ref name="kurdmonitor_death">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=رەفیق سابیر، شاعیرانە ژیا و شاعیرانەش مرد |ناونیشان=https://kurdmonitor.com/2026/02/28/refiq-sabir/ |وێبگە=kurdmonitor.com |ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}{{بەستەری مردوو|url=https://kurdmonitor.com/2026/02/28/refiq-sabir/ |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> لە پەرتووکە فیکری و توێژینەوەکانیدا، بەتایبەت لە «ئیمپراتۆریای لم» و یاداشتەکانی لەژێر ناوی «لە ستایشی ژیاندا»، خوێندنەوەیەکی ڕەخنەگرانەی بۆ مێژووی ھاوچەرخی سیاسی و کۆمەڵایەتیی کورد خستە ڕوو.<ref name="kurdshop_critique" /> سابیر ڕەخنەی لەوە دەگرت کە چۆن پارتە مۆدێرن و تەنانەت چەپەکانیش نەیانتوانیوە لە کۆتوبەندی خێڵ و نەریتە باوەکان دەرباز بن و لە جیاتی بەرھەمھێنانی دامەزراوەی دیموکراتی، کلتووری تەقلیدییان دووبارە بەرھەمھێناوەتەوە.<ref name="kurdshop_critique" /><ref name="hewalname_interview" /> == مردن == لە کۆتاییەکانی ساڵی ٢٠٢٥دا ڕاگەیەندرا کە سابیر تووشی نەخۆشیی شێرپەنجە بووە و نەشتەرگەرییەکی کتوپڕی لە سوێد بۆ ئەنجامدراوە.<ref name="media964_illness" /> دوای ململانێیەکی توند لەگەڵ نەخۆشییەکە، لە کاتژمێر ٨:٣٠ی سەرلەبەیانیی ڕۆژی شەممە، ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦، لە نەخۆشخانەی زانکۆیی کارۆلینسکا لە ستۆکھۆڵم لە تەمەنی ٧٦ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد.<ref name="kurdmonitor_death" /><ref name="kurdishglobe_bio" /> سابیر پێش مردنی سێ وەسێتی سەرەکیی بەجێھێشتبوو: # تەرمەکەی بگەڕێندرێتەوە بۆ کوردستان و لە زێدی خۆی لە قەڵادزێ بنێژرێت.<ref name="kurdmonitor_death" /> # سەرجەم کتێب و کتێبخانە تایبەتییەکەی پێشکەشی کتێبخانەی گشتیی قەڵادزێ بکرێت.<ref name="kurdmonitor_death" /> # نامە ئەدەبییە ئاڵوگۆڕکراوەکانی پاش مەرگی کۆبکرێنەوە و بڵاوبکرێنەوە.<ref name="kurdmonitor_death" /> تەرمی سابیر لە ٢٦ی نیسانی ٢٠٢٦ گەیشتەوە ھەرێمی کوردستان و لە مەراسیمێکی فەرمیدا لە شاری قەڵادزێ بە خاک سپێردرا.<ref name="themarkaz_essay" /><ref name="slemanicity_ceremony" /> لە کاتی بەخاکسپاردنیدا، خانەوادەکەی ئەو ئاڵایەی کوردستانیان کە لە کاتی پێشوازیدا لەسەر تەرمەکەی دانرابوو، پێشکەشی مۆزەخانەی دیوانی پارێزگای سلێمانی کرد بۆ ئەوەی وەک ھێمایەکی نیشتمانی و ڕێزلێنان لەو مۆزەخانەیەدا بپارێزرێت.<ref name="slemanicity_ceremony" /> == بەرھەمەکان == === دیوانە شیعرییەکان === * ''پشکۆکان دەگەشێنەوە'' (بەغدا، ١٩٧٦)<ref name="kurdishglobe_bio" /> * ''ڕێژنە'' (مەھاباد، ١٩٧٩) * ''سووتان لەبەر باراندا'' (لەندەن، ١٩٨٥)<ref name="themarkaz_essay" /> * ''وەرزی سەھۆڵبەندان'' (لەندەن، ١٩٨٧) * ''لاوکی ھەڵەبجە'' (بەیرووت، ١٩٨٩) * ''کاروانسەرا'' ([[ئۆپسالا]]، ١٩٩٠)<ref name="kurdishglobe_bio" /> * ''وەرزە بەردینە'' ([[ئۆپسالا]]، ١٩٩٢) * ''ئاوێنە و سێبەر'' (ستۆکھۆڵم، ١٩٩٦)<ref name="themarkaz_essay" /> * ''ژوانی ڕووناکی'' (ستۆکھۆڵم، ١٩٩٧)<ref name="themarkaz_essay" /> * ''ڕوونبوونەوە'' (ستۆکھۆڵم، ٢٠٠١) * ''ڕاز و گومان'' (کۆبەرھەمی شیعری لە دوو بەرگدا، سلێمانی، ٢٠٠٦) * ''ئەویننامە'' (٢٠١٧) * ''شەوچرا'' (سەرجەمی بەرھەمە شیعرییەکان بە ئەلفوبێی لاتینی، دیاربەکر، ٢٠١٩) === پەرتووکە فیکری و لێکۆڵینەوەکان === * ''ئیمپراتۆریای لم: دەربارەی ئیسلام، خێڵ و ناسیۆنالیزم'' (ستۆکھۆڵم، ١٩٩٨؛ چاپی نوێ: سلێمانی، ٢٠٠٣، ٢٠١٤)<ref name="kurdishglobe_bio" /> * ''کولتوور و ناسیۆنالیزم'' (سلێمانی، ٢٠٠٨) * ''ڕوانین لە بوولێڵدا'' (سلێمانی، ٢٠١٥) * ''ڕوانین بە ڕووناکیدا'' (سلێمانی، ٢٠٢٢)<ref name="hewalname_interview" /> * ''لە ستایشی ژیاندا: یاداشت و ئەزموونەکان'' (سلێمانی، ٢٠٢٣)<ref name="kurdshop_critique" /> == خەڵاتەکان == * '''خەڵاتی ئەدەبیی کلاس دی ڤیلدێ (Klas de Vylder):''' لە ساڵی ٢٠٠١ لە سوێد پێی بەخشراوە.<ref name="kurdishglobe_bio" /> * '''خەڵاتی ئەدەبیی بڵێ (مامۆستا ئیبراھیم ئەحمەد):''' لە ساڵی ٢٠٠٧ لە شاری سلێمانی پێی بەخشراوە.<ref name="kurdishglobe_bio" /> * '''خەڵاتی ڕێزلێنانی ناوەندی پێنی کوردی:''' لە ساڵی ٢٠٢٢ لە بەرامبەر خزمەتە ئەدەبی و فیکرییەکانی پێی بەخشراوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|شیعر|وێژەی کوردی|وێژە|کوردستان|عێراق|سوێد}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦]] [[پۆل:شاعیرانی کورد]] [[پۆل:نووسەرانی کورد]] [[پۆل:خەڵکی قەڵادزێ]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی بەغدا]] [[پۆل:ئەندامانی پەرلەمانی کوردستان]] [[پۆل:کوردەکانی سوێد]] [[پۆل:کوردەکانی سەدەی ٢١ەم]] ew5xt2cmi265zm9pttt0y3ifxvc9vu5 0 43014 1668918 1656813 2026-09-16T16:38:33Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مۆسیقا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1668918 wikitext text/x-wiki '''سەعدوڵڵا نەسیری''' لە ساڵی ١٩٧٦ لە [[سنە]] لەدایکبووە. لە تەمەنی ٥ ساڵییەوە لەگەڵ دەف ئاشنا بووە و دەستی بە کاری مۆسیقا کردوە. ساڵی ١٩٩١، لە تەمەنی ١٥ ساڵیدا بە ھۆی ساز کردنی مۆسیقای شانۆگەریی "کچی هەتاو" خەڵاتی باشترین مۆسیقای شانۆیی لە فیستیڤاڵی [[شیراز]] بەدەستهێنا. دواتر ئەم دەستکەوتە مۆسیقاییانەی ئەو لە فێسیڤاڵی گوڵڕێزانی لاوانی ئێران بە ئاھەنگی شانۆی "مەهپارە" دووپات بووە. تا ساڵی ٢٠٠١ مۆسیقای بۆ زیاتر لە ٤٠ بەرهەمی شانۆیی لەوانە: (وور و سووگی سۆهراب، کوێستان، ناهید سەر، خیش و گوڵی سوور، نیفرینی دایک، ئافرەتی نان فرۆش، شەفای ئەوین)ساز کرد و مۆسیقایشی بۆ چەندین فیلم ساز کرد کە هەر کامەو بە ناونیشانێکەوە لە فیستیڤاڵە جۆراوجۆرەکاندا خەڵاتیان بەدەستهێنا. نەسیری تا ئێستا چەندین کۆنسێرتی لە زانکۆکانی ئێران لە سەر مۆسیقای کوردی ساز کردووە کە لەلایەن خوێندکارە کوردەکانی دانیشتووی [[تاران]] پێشوازی زۆر بەرچاوی لێ کراوە.لە چەندین فیستیڤاڵی گرینگی هونەری موزیکی لەوانە یەکەمین و دووەمین خولی فیستیڤاڵی موزیکی کوردی بەشداری کردووە و لە سێ بەشی گۆرانی و ئاواز، دیوان و دەف خەڵاتی تایبەتی بەدەستهێناوە. هەروەها لە ماوەی ساڵانی کار و چالاکی هونەریی خۆیدا چەندین کاسێت و ئەلبومی بە شێوەی فەرمی لە ناو ئێراندا بڵاو کردووەتەوە و چەندین کۆنسێرتیشی لە دەرەوەی ئێران بە ڕێوە بردووە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = https://kurdipedia.org/default.aspx?q=201002190857423537&lng=8| سەردێڕ = سەعدوڵڵا نەسیری| ڕێکەوتی سەردان = ١٨ی ئایاری ٢٠٢١| بڵاوکەرەوە = kurdipedia.org| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٨ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210518150026/https://kurdipedia.org/default.aspx?q=201002190857423537&lng=8|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.melodymag.com/tag/%D8%B3%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D9%86%D8%B5%DB%8C%D8%B1%DB%8C/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٦ی تەممووزی ٢٠١٣ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140827011626/http://www.melodymag.com/tag/%D8%B3%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D9%86%D8%B5%DB%8C%D8%B1%DB%8C/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئابی ٢٠١٤}}</ref> == سەرچاوەکان == <references/> {{تووڵی دەروازە|مۆسیقا|مۆسیقای کوردی|ژیاننامە|کوردستان}} {{گۆرانیبێژانی کورد}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مۆسیقا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی کوردی]] [[پۆل:گۆرانیبێژە پیاوەکانی کوردیی ناوەندی]] 6iikp4ofbiqueg4318ksuwyjei9s8lx 0 43169 1669246 1508306 2026-09-17T07:36:27Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئیسلام-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1669246 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{زانیاریدانی زانای ئیسلامی |پێشگری ڕێز =دکتۆر |ناو =سەید ئەحمەد پێنجوێنی |وێنە = |قەبارەی وێنە = 270px |سەردێڕ = |ناونیشان = |ناوی کاتی لەدایکبوون = سەید ئەحمەد عەبدولوەهاب |ڕێکەوتی لەدایکبوون =[[١٩٥٣]] |شوێنی لەدایکبوون =[[پێنجوێن]]، [[سلێمانی]] |ڕێکەوتی مردن = |شوێنی مردن = |هۆکاری مردن = |شوێنی گۆڕ = |ناوەکانی تر = |نەتەوە =[[کورد]] |ڕەچەڵەک = |سەردەم = |ناوچە = |پیشە =[[مامۆستای ئایینی]]، [[زانای ئیسلامی]]، [[نووسەر]]، [[وتاربێژ]]، ئەندامی پێشووی [[کۆمەڵەی نیشتیمانی عێراق]]، ئەندامی [[یەکێتی زانایانی ئیسلامی جیھانی]] |نازناو = |ڕێباز = |ڕێخراو =[[یەکێتی زانایانی ئیسلامی جیھانی]] |بوارەکان = [[زانستی قورئانی پیرۆز]]، [[زانستی ئیسلامی]] |بیرۆکەکانی = |کارە دیارەکان = |شوێنی خوێندن = |مامۆستاکانی =[[یوسف قەرزاوی]] |قوتابییەکانی = |پەیڕەو = |خەڵاتەکان = |کاریگەر بووە بە = [[یوسف قەرزاوی]] |کاریگەری بووە لەسەر = |پێگەی فەرمی =http://www.saydahmad.com |ئیمزا = }} '''سەید ئەحمەد پێنجوێنی''' ناوی تەواوی '''سەید ئەحمەد عەبدولوەھاب'''ە، لە ساڵی ١٩٥٣ لە شارۆچکەی [[پێنجوێن]]ی سەر بە پارێزگای [[سلێمانی]] لەدایکبووە. خوێندنی سەرەتایی و ناوەندی ھەر لە شارۆچکەی پێنجوین تەواو کردووە. لە ساڵی ١٩٧٤ – ١٩٧٥ خوێندنی دواناوەندی لە [[پەیمانگای ئیسلامی سلێمانی]] تەواو کردووە. بە پلەی یەکەمی ناوچەی حوکمی زاتی خوێندنگا ئیسلامییەکان. ساڵی ١٩٧٨ - ١٩٧٩ کۆلێژی شەریعەی لە [[بەغداد]] تەواو کردووە بە پلەی "نایاب". لە ساڵی ٢٠٠٦ بروانامەی ماستەری لە زانستی [[قورئان]]ی پیرۆز، بە پلەی "زۆر باش"‌ بەدەستھێناوە. دواجاریش لە ساڵی ٢٠١٠ بڕوانامەی دکتۆرای لە پەیامی قورئانی پیرۆز، بە پلەی "نایاب"‌ بەدەستھێنا. لە ساڵی ١٩٧٧ەوە تا ئێستا پێش نوێژ و وتارخوێنی دەکات، لەگەڵ ئەوەی کە چەندینجار لەسەر کاری وتار خوێنی لابراوە، جارێک لە [[بەغداد]] لە ساڵی ١٩٨٧، چەند جارێکیش لە [[ھەرێمی کوردستان]]، جگە لەوەی تووشی ڕاونان و ئەشکەنجەی زۆر ھاتووە لە ژیانیدا. سەید ئەحمەد ئەندامی دامەزرێنەری یەکێتیی زانایانی ئیسلامی جیھانییە، کە مەڵبەندەکەی لە وڵاتی بەریتانیایە. ھەمیشە و بەردەوام لە زۆرێک لە کۆڕ و کۆبوونەوەی ئیسلامی لە ناوەوە و لە دەرەوەی [[عێراق]] بەشداری کردووە و ڕۆڵی کارا دەبینێت. ئەندامی پێشووی کۆمەڵەی نیشتمانی عێراقی بووە، ئەندامی لیژنەی نووسینەوەی دەستوریش بووە. سەدان کاسێت و سیدی لە بواری وتاری ھەینی و محازەرەی ھەمەچەشنەدا بڵاوبووەتەوە. دەیان وتاری بە [[عەرەبی]] و بە [[کوردی]] لە ڕۆژنامە و گۆڤارەکانی یەکگرتوودا ھەیە. ھەروەھا لە: «الرسالە السلامیە و التربیة الاسلامیة و الرباط»دا. چەند کتێب و نامیلکەی ھەیە، و دووانیان لە چاپ دراون ئەوانیش بۆ ھەڵدەگەڕێن. سەید ئەحمەد باوکی «بیلال، عەبدولڕەحمان، شەیما، عەبدولباست، ئەسما و ڕوونی»یە. == پەراوێزەکان == {{Reflist}} == سەرچاوەکان == [https://web.archive.org/web/20130727231025/http://www.saydahmad.com/ پێگەی فەرمی مامۆستا سەید ئەحمەد] {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|کوردستان|عێراق|ئیسلام}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئیسلام-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٣]] imi0x51ss54ilafs4idpln5pot3tjaw 0 43410 1669241 1655909 2026-09-17T07:35:37Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، وێژە-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1669241 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''سەید یاقووبی مایەشتی''' (لەدایکبوون: ١٨١٣-١٨١٢ ز. لە گوندی [[قومشەی سەی یاقوو|قومشە]]ی [[مایەشت]]، کۆچی دوایی: ١٨٧٤–١٨٧٥ ز. لە [[کرماشان]]) ناسراو بە '''سەی یاقۆ''' یەکێک لە [[شاعیر]]انی [[کورد]]ە. == ژیان == سەید یەعقووب کوڕی سەید وەیسی لە ساڵی١٨٠٢ لە گوندی قەمشەی ناوچەی مایدەشتی کرماشان لەدایک بووە. بە بنەماڵە دەچنەوە سەر سەیدانی سامرەیی و لە قەمشە دەژین. کوردی ئەو ناوچەیە و بنەماڵەی شاعیر لە سەر ئایینزای شیعەی دوازدە ئیمامین. خوێندنی لەسەر دەستووری ئایینی کۆن بووە و لە سەرەتای ژیانیدا ھەوڵی داوە ببێ بە میرزا، واتە خوێندەواری ئەو سەردەمە و بۆ ئەم مەبەستە سەری لە کرماشان داوە، ڕێی کەوتووتە کرند و بێستوون، گەشتی تاران و قوم و شیرازی ھەیە. دەنگوباسی خوێندەواری و شیعری سەید گەیشتووتە دیوەخانی ئیمام قولی میرزای دوەڵەتشا و پاشان لە لای مامە محەمەدحەسەن خانی فەرمانڕەوای کەلھوڕ وەک نووسەری دیوەخان لە ساڵی١٨٣١ لەوێ دامەزراوە و تا کۆتایی ژیانی لەو ماڵە گەورەیە ماوەتەوە. سەید ڕۆشنبیری چاکی سەردەمی خۆی بووە، بە خەتخۆشی ناوبانگی ەرکردووە و لە زانستی مۆسیقا و بەکارھێنانی ئامێری تەموور ھاوتای کەم بووە و شارەزایی زۆری لە ئاوازی مەقامەکان بە تایبەتی ھۆرە بووە. ھەندێ لەسەر ئەو باوەڕەن چووبێتە سەر ئایینی [[یارسان]]، لە شیعریدا شوێنەواری ئەم ئایینە بەرچاو ناوکەوێ، وا دەگێڕنەوە سەید یەعقووب ھەندێ جار کە تووشی باری عیشق و ڕاکێشانی [[سۆفیزم]] دەبوو بەسەر وڵاغەوە غار غارێن و جلیتبازی دەکرد و ھۆرەی دەچڕی. نازناوی شیعری سەید یەعقووب "سەیید"ە، ھەندێ جاریش "سەی یاقۆ"ی بەکارھێناوە، لەبەر ئەوە لە ژیانی شاعیریدا بە"سەی یاقۆ"ش ناسراوە، لە ناو خەڵکی بە سەید یەعقووبی ماھیدەشتی ناوبانگی دەرکردووە. شاعیر لە ساڵی ١٨٨١ کۆچی دواییکردووە و تەرمەکەی براوەتەوە ئاوایی قەمەشە و لەوێ نێژراوە. == شیعرەکان == سەی یاقۆ شیعرەکانی بە شێوەزاری [[کوردیی گۆرانی]] نووسیوە و سەرەڕای ئەو شێوەزارەش، ھۆنراوەی بە [[سۆرانی]] و [[ھەورامی]] داناوە. دیوانەکەی نزیکەی ٢٠ ھەزار ھۆنراوە بووە تیاچووە و نەماوە، ئەوەی ماوە و بە دەست گەییشتووە دەوری ھەزار ھۆنراوەیە، بەڵام بە چاپ نەگەییشتووە. ناوەرۆکی شیعرەکانی ئایینی، وەسفی جوانی سروشت، خۆشەویستی و دڵداری بووە. بە شاعیرێکی کلاسیزم دانراوە و بڕێک لە شاعیرانی فارس و ھەروەھا [[نالی]] کاریگەرییان لە سەری بووە. شیعرەکانی وشەی بیانی عەرەبی و فارسی لەخۆدەگرێتەوە و لاسایی کردووە لە شاعیرانی شێوەزاری گۆرانی کە کێشی خۆماڵی بەکاردەھێنێت. [[شارام نازری]] یەکێک لە شێعرەکانی سەی یاقۆی لە گۆرانییەکدا بە کار ھێناوە. شیعری ئەم شاعیرە لە ناو دڵی خەڵکی جێگەی خۆی دۆزیوەتەوە و ماوەیەکی زۆر لە دەسنوودا پارێزراوە و ساڵی١٩٨٤ بۆ یەکەم جار دیوانەکەی لە چاپ دراوە. سەید یەعقووب ئاگاداری زاراوەکانی زمانی کوردی بووە: ھەورامی، سۆرانی، لەکی، کورمانجی. شاعیرانی ئەم ناوچانەی ناسیوە، بەتایبەتی نالی خۆشویستووە و بە شاعیرێکی گەورەی داناوە و شانازی پێوە کردووە و سەرکەوتووانە لاسایی شیعری نالی کردووتەوە. لە ڕووی ڕوخسارەوە شیعری سەید لە سەر دوو بەشی شیعری خۆماڵی لەسەر ئاوازی ھۆرە و شیعری عەرووزی دانراوە و لەم بوارەدا لە ژێر کاریگەری نالی بووە. بەرھەمی شاعیر وێنەی شیعرێکی بەرزی زمانی کوردییە، زادەی تێکەڵاوی بنزاراوەکانی زمانی کوردی ئەو ناوچانەیە بە زاراوەی گۆرانی و ئینجا موتوربەکردنی ئەمە بە زاراوەی کوردی ناوەندی (سۆرانی). وێنەیەک لە شیعری سەی یاقۆ: {{شیعر}} {{ب|شۆرێ بە سەرم کەوتیە لەم مەستیی چاوە|لەم جێگە نەنیشم مەگەر ئەو جێگە شەراوە}} {{ب|ئەم زولف و ڕوخی دلبەرە یا لەیل و نەھارە|یا ھەورە ڕەشی پەردەکەشی بانی ھەتاوە}} {{ب|ڕوخساری تۆ وەک مانگ دوو زولفت وەکوو عەقرەو|ھەرچەن کە قەمەر عەقرەوە ڕازیم بە قەزاوە}} {{ب|ماچان کە غەزالان چەڕنی شۆرە زەمینە|پەس ئاھوویی من چیشە کە لەم جێگە ڕماوە}} {{ب|(سۆزی دڵمە باعیسی تاو و کوڵی گریان|مەعلوومە کە ئاگر سەبەبی جۆششی ئاوە)}} {{ب|ئەی دڵ گوزەرێ کە وە قوڵنگ تاشییی فەرھاد|بین ناڵەکەی ئەیژنەوی لەو دڵی کاوە}} {{ب|زاھید وە خودا غەیری خەمی ئەبرۆیی دڵدار|مەیلم نە وە مزگەفت و نە دەیر و نە کیتاوە}} {{ب|زولفت وە ڕوخت وە‌ﻫ چ پەرێشان و وڵاوە|سەبرە و بە دڵی شیفتە یەکبارە ڕژاوە}} {{ب|چاوانی نیگارم وە سپاھی موژەما چوون|ئەی لەشکری خوون ڕێژ ئەمە وەقتی چپاوە}} {{ب|دلبەر لە غەمت (سەیید) ی پێچارەیی سەرشەو|خوون ڕێژییە لەم چاوە حەتا سوبحی دەماوە}} {{کۆتاییی شیعر}} == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان]] == سەرچاوەکان == * زمان و ئەدەبی کوردی بۆ پۆلی یازدەھەمی ئامادەیی - نووسراوە لەلایەن وەزارەتی پەروەردەی حکوومەتی ھەرێمی کوردستانەوە. * [http://www.kurdipedia.org/?q=379 کوردپێدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201201114611/https://www.kurdipedia.org/?q=379 |date= ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠ }} * [[عەلائەدین سەججادی]]، مێژووی ئەدەبی کوردی، چاپخانەی مەعارفی بەغدا، ١٩٥١. * خەزنەدار، مارف(٢٠٠٤)، مێژووی ئەدەبی کوردی؛ بەرگی٤، ئاراس == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{ڤەژینبوکس | ١٢}} {{تووڵی دەروازە|شیعر|وێژەی کوردی|ژیاننامە|وێژە|ئێران}} {{شیعری کلاسیکی کوردی}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{وێژە-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شاعیرانی کورد]] [[پۆل:شاعیرەکانی کوردیی گۆرانی]] [[پۆل:شاعیرە کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:خەڵکی کرماشان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٧٩٩]] [[پۆل:مردووانی ١٨٧١]] rq7c848ni5g4v41rflg8xadg67eud3t 4 90420 1669100 1668478 2026-09-17T00:04:46Z CdRBot 8950 Updated by Bot *** لەگەڵ دەقەکەیدا جێگۆڕ کرا *** 1669100 wikitext text/x-wiki <div style="background: #E5E4E2; padding: 0.5em; font-size: 130%; -moz-border-radius: 0.3em; border-radius: 0.3em;"> <center> پێڕستی ١٠٠ بەشداربووی بەرزتر بەپێی ژمارەی دروستکردنی پەڕەکان (بە بۆتەوە). ھەروەھا بڕوانە: [[ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێڕستی نووسەرانی ویکیپیدیا بەپێی ژمارەی دروستکردنی پەڕەکان|ئەم ئامارە بەبێ بۆت]] '''دوایین نوێکردنەوە لە لایەن [[user:CdRBot|CdRBot]]''': ''٠٠:٠٤، ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC)'' {| |- style="vertical-align:text-top;" | {| class="wikitable" border="1" style="margin:0px;" |- ! زنجیرە |- | ١ |- | ٢ |- | ٣ |- | ٤ |- | ٥ |- | ٦ |- | ٧ |- | ٨ |- | ٩ |- | ١٠ |- | ١١ |- | ١٢ |- | ١٣ |- | ١٤ |- | ١٥ |- | ١٦ |- | ١٧ |- | ١٨ |- | ١٩ |- | ٢٠ |- | ٢١ |- | ٢٢ |- | ٢٣ |- | ٢٤ |- | ٢٥ |- | ٢٦ |- | ٢٧ |- | ٢٨ |- | ٢٩ |- | ٣٠ |- | ٣١ |- | ٣٢ |- | ٣٣ |- | ٣٤ |- | ٣٥ |- | ٣٦ |- | ٣٧ |- | ٣٨ |- | ٣٩ |- | ٤٠ |- | ٤١ |- | ٤٢ |- | ٤٣ |- | ٤٤ |- | ٤٥ |- | ٤٦ |- | ٤٧ |- | ٤٨ |- | ٤٩ |- | ٥٠ |- | ٥١ |- | ٥٢ |- | ٥٣ |- | ٥٤ |- | ٥٥ |- | ٥٦ |- | ٥٧ |- | ٥٨ |- | ٥٩ |- | ٦٠ |- | ٦١ |- | ٦٢ |- | ٦٣ |- | ٦٤ |- | ٦٥ |- | ٦٦ |- | ٦٧ |- | ٦٨ |- | ٦٩ |- | ٧٠ |- | ٧١ |- | ٧٢ |- | ٧٣ |- | ٧٤ |- | ٧٥ |- | ٧٦ |- | ٧٧ |- | ٧٨ |- | ٧٩ |- | ٨٠ |- | ٨١ |- | ٨٢ |- | ٨٣ |- | ٨٤ |- | ٨٥ |- | ٨٦ |- | ٨٧ |- | ٨٨ |- | ٨٩ |- | ٩٠ |- | ٩١ |- | ٩٢ |- | ٩٣ |- | ٩٤ |- | ٩٥ |- | ٩٦ |- | ٩٧ |- | ٩٨ |- | ٩٩ |- | ١٠٠ |} | {| class="wikitable" !بەکارھێنەر!!ژمارەی وتارەکان |- | [[Special:Contributions/AramBot|AramBot]] || ١٩١٨٨ |- | [[Special:Contributions/Tessla|Tessla]] || ١٠٦٤٤ |- | [[Special:Contributions/MFTG|MFTG]] || ٧٠٢٦ |- | [[Special:Contributions/Sakura emad|Sakura emad]] || ٣٠٢٦ |- | [[Special:Contributions/1silent scientist|1silent scientist]] || ٢٩٤٩ |- | [[Special:Contributions/CalakBot|CalakBot]] || ٢٧٣٥ |- | [[Special:Contributions/DarafshBot|DarafshBot]] || ٢٢٣١ |- | [[Special:Contributions/Kushared|Kushared]] || ٢١٢٨ |- | [[Special:Contributions/Kurd2021|Kurd2021]] || ١٨٦٧ |- | [[Special:Contributions/Zemen|Zemen]] || ١٣٨٤ |- | [[Special:Contributions/Min.neel|Min.neel]] || ١٣٧٨ |- | [[Special:Contributions/Danial2703kurdistan|Danial2703kurdistan]] || ١١٩٣ |- | [[Special:Contributions/مامۆستا|مامۆستا]] || ١٠٣٨ |- | [[Special:Contributions/Serchia|Serchia]] || ٩٥٠ |- | [[Special:Contributions/Ebrambot|Ebrambot]] || ٩٣١ |- | [[Special:Contributions/Diyar se|Diyar se]] || ٨٦٨ |- | [[Special:Contributions/Aza|Aza]] || ٨٦١ |- | [[Special:Contributions/Hamaredha|Hamaredha]] || ٨٥٣ |- | [[Special:Contributions/Paraw|Paraw]] || ٧٧٠ |- | [[Special:Contributions/Shahid tahir|Shahid tahir]] || ٧٦١ |- | [[Special:Contributions/ئاسۆ|ئاسۆ]] || ٧٢٠ |- | [[Special:Contributions/Ahrir|Ahrir]] || ٦٥٥ |- | [[Special:Contributions/Merkhas|Merkhas]] || ٦١١ |- | [[Special:Contributions/Épine|Épine]] || ٥٧٩ |- | [[Special:Contributions/Aro Salar|Aro Salar]] || ٥٤٦ |- | [[Special:Contributions/Amine yousefi|Amine yousefi]] || ٥١٢ |- | [[Special:Contributions/ساکاتا گینتۆکی|ساکاتا گینتۆکی]] || ٥٠٠ |- | [[Special:Contributions/Ari Qasm|Ari Qasm]] || ٤٨٩ |- | [[Special:Contributions/Pirehelokan|Pirehelokan]] || ٤٧٤ |- | [[Special:Contributions/Mohammed Mahdi Mohammed|Mohammed Mahdi Mohammed]] || ٤٦٦ |- | [[Special:Contributions/Khoshhat|Khoshhat]] || ٣٩٧ |- | [[Special:Contributions/Kován|Kován]] || ٣٩٧ |- | [[Special:Contributions/Calak|Calak]] || ٣٩٦ |- | [[Special:Contributions/Rebin galaly|Rebin galaly]] || ٣٨١ |- | [[Special:Contributions/Diyako kazm|Diyako kazm]] || ٣٧٣ |- | [[Special:Contributions/دیاکۆ|دیاکۆ]] || ٣٦١ |- | [[Special:Contributions/Khabat4545|Khabat4545]] || ٣٠٨ |- | [[Special:Contributions/Ibrahim aziz|Ibrahim aziz]] || ٣٠٢ |- | [[Special:Contributions/DiyarKamaran|DiyarKamaran]] || ٢٩٦ |- | [[Special:Contributions/Rahel khdhr|Rahel khdhr]] || ٢٩١ |- | [[Special:Contributions/Sorou6sh|Sorou6sh]] || ٢٨٠ |- | [[Special:Contributions/Broosk|Broosk]] || ٢٦٥ |- | [[Special:Contributions/فەرهاد|فەرهاد]] || ٢٦٤ |- | [[Special:Contributions/Mamozk|Mamozk]] || ٢٤٩ |- | [[Special:Contributions/هیوا|هیوا]] || ٢٤٢ |- | [[Special:Contributions/Muhammed taha|Muhammed taha]] || ٢٣٥ |- | [[Special:Contributions/کاردۆ جاف|کاردۆ جاف]] || ٢٣٢ |- | [[Special:Contributions/Keenîî|Keenîî]] || ٢٢٢ |- | [[Special:Contributions/Rannda|Rannda]] || ٢١٩ |- | [[Special:Contributions/Abdurhman Ahmad|Abdurhman Ahmad]] || ٢١٥ |- | [[Special:Contributions/Burhan br|Burhan br]] || ٢١٢ |- | [[Special:Contributions/حوسێن|حوسێن]] || ٢٠٧ |- | [[Special:Contributions/AsoBot|AsoBot]] || ١٩١ |- | [[Special:Contributions/Aminijian|Aminijian]] || ١٨٦ |- | [[Special:Contributions/Ferxwaz|Ferxwaz]] || ١٨٠ |- | [[Special:Contributions/Blqk yeloow|Blqk yeloow]] || ١٧٩ |- | [[Special:Contributions/Cyrus abdi|Cyrus abdi]] || ١٧٤ |- | [[Special:Contributions/Hivja|Hivja]] || ١٧٣ |- | [[Special:Contributions/Shaxstan|Shaxstan]] || ١٦٥ |- | [[Special:Contributions/Ali Sardar 06|Ali Sardar 06]] || ١٦١ |- | [[Special:Contributions/Halbast1|Halbast1]] || ١٤٩ |- | [[Special:Contributions/DreamHourFlight|DreamHourFlight]] || ١٤٨ |- | [[Special:Contributions/محمد فاتح حامد|محمد فاتح حامد]] || ١٤٢ |- | [[Special:Contributions/Jutyaar|Jutyaar]] || ١٣٨ |- | [[Special:Contributions/Ibrahim N. Qader|Ibrahim N. Qader]] || ١٣٧ |- | [[Special:Contributions/Helen S Abdulrahman|Helen S Abdulrahman]] || ١٣٦ |- | [[Special:Contributions/Maniu13|Maniu13]] || ١٣٠ |- | [[Special:Contributions/Ara Qadir|Ara Qadir]] || ١٢٨ |- | [[Special:Contributions/Twana.ismail|Twana.ismail]] || ١٢٧ |- | [[Special:Contributions/Saad Goran|Saad Goran]] || ١٢٤ |- | [[Special:Contributions/ZheenCenter|ZheenCenter]] || ١٢٤ |- | [[Special:Contributions/Gyan333|Gyan333]] || ١٢٣ |- | [[Special:Contributions/Barham|Barham]] || ١٢١ |- | [[Special:Contributions/Rabar ajax1|Rabar ajax1]] || ١٢١ |- | [[Special:Contributions/Cwtiyar|Cwtiyar]] || ١١٨ |- | [[Special:Contributions/Ilamxan|Ilamxan]] || ١١٣ |- | [[Special:Contributions/Abdullah Arfa|Abdullah Arfa]] || ١١٣ |- | [[Special:Contributions/Hîwa Seqiz|Hîwa Seqiz]] || ١١١ |- | [[Special:Contributions/Aram|Aram]] || ١٠٩ |- | [[Special:Contributions/Ismail.Sharifi|Ismail.Sharifi]] || ١٠٩ |- | [[Special:Contributions/ئاراس نوری|ئاراس نوری]] || ١٠٨ |- | [[Special:Contributions/GoRaN909|GoRaN909]] || ١٠٨ |- | [[Special:Contributions/Daniiiar|Daniiiar]] || ١٠٤ |- | [[Special:Contributions/Bilalinfo|Bilalinfo]] || ٩٥ |- | [[Special:Contributions/Cyrus abdi~ckbwiki|Cyrus abdi~ckbwiki]] || ٩٠ |- | [[Special:Contributions/عبد الله عرفة (بيت الحكمة)|عبد الله عرفة (بيت الحكمة)]] || ٨٥ |- | [[Special:Contributions/HivjaBot|HivjaBot]] || ٨٥ |- | [[Special:Contributions/-Haryad|-Haryad]] || ٨١ |- | [[Special:Contributions/Ferhad y|Ferhad y]] || ٧٨ |- | [[Special:Contributions/Marmzok|Marmzok]] || ٧٥ |- | [[Special:Contributions/Nskoalj|Nskoalj]] || ٧١ |- | [[Special:Contributions/Yosf Mstf|Yosf Mstf]] || ٦٤ |- | [[Special:Contributions/Karwandoorandish|Karwandoorandish]] || ٦١ |- | [[Special:Contributions/Arya sarhan|Arya sarhan]] || ٦٠ |- | [[Special:Contributions/Hastyar Abdullah|Hastyar Abdullah]] || ٥٨ |- | [[Special:Contributions/Kareeeeem|Kareeeeem]] || ٥٣ |- | [[Special:Contributions/Ppkb Vcsk|Ppkb Vcsk]] || ٥٣ |- | [[Special:Contributions/444radio|444radio]] || ٥٠ |- | [[Special:Contributions/Baneh k|Baneh k]] || ٤٦ |- | [[Special:Contributions/Rauf t jabar|Rauf t jabar]] || ٤٦ |} </center> [[پۆل:ڕاپۆرتی بنکەدراوەی ویکیپیدیا]] </div> n7l669p2iozq8pxi9za6qyci26b4lwd 4 90421 1669101 1668479 2026-09-17T00:04:56Z CdRBot 8950 Updated by Bot *** لەگەڵ دەقەکەیدا جێگۆڕ کرا *** 1669101 wikitext text/x-wiki <div style="background: #E5E4E2; padding: 0.5em; font-size: 130%; -moz-border-radius: 0.3em; border-radius: 0.3em;"> <center> پێڕستی ١٠٠ بەشداربووی بەرزتر بەپێی ژمارەی دروستکردنی پەڕەکان (بەبێ بۆت). ھەروەھا بڕوانە: [[ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێڕستی نووسەرانی ویکیپیدیا بەپێی ژمارەی دروستکردنی پەڕەکان (بە بۆتەوە)|ئەم ئامارە بە بۆتەوە]] '''دوایین نوێکردنەوە لەلایەن [[user:CdRBot|CdRBot]]''': ''٠٠:٠٤، ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC)'' </center> {| |- style="vertical-align:text-top;" | {| class="wikitable" border="1" style="margin:0px;" |- ! زنجیرە |- | ١ |- | ٢ |- | ٣ |- | ٤ |- | ٥ |- | ٦ |- | ٧ |- | ٨ |- | ٩ |- | ١٠ |- | ١١ |- | ١٢ |- | ١٣ |- | ١٤ |- | ١٥ |- | ١٦ |- | ١٧ |- | ١٨ |- | ١٩ |- | ٢٠ |- | ٢١ |- | ٢٢ |- | ٢٣ |- | ٢٤ |- | ٢٥ |- | ٢٦ |- | ٢٧ |- | ٢٨ |- | ٢٩ |- | ٣٠ |- | ٣١ |- | ٣٢ |- | ٣٣ |- | ٣٤ |- | ٣٥ |- | ٣٦ |- | ٣٧ |- | ٣٨ |- | ٣٩ |- | ٤٠ |- | ٤١ |- | ٤٢ |- | ٤٣ |- | ٤٤ |- | ٤٥ |- | ٤٦ |- | ٤٧ |- | ٤٨ |- | ٤٩ |- | ٥٠ |- | ٥١ |- | ٥٢ |- | ٥٣ |- | ٥٤ |- | ٥٥ |- | ٥٦ |- | ٥٧ |- | ٥٨ |- | ٥٩ |- | ٦٠ |- | ٦١ |- | ٦٢ |- | ٦٣ |- | ٦٤ |- | ٦٥ |- | ٦٦ |- | ٦٧ |- | ٦٨ |- | ٦٩ |- | ٧٠ |- | ٧١ |- | ٧٢ |- | ٧٣ |- | ٧٤ |- | ٧٥ |- | ٧٦ |- | ٧٧ |- | ٧٨ |- | ٧٩ |- | ٨٠ |- | ٨١ |- | ٨٢ |- | ٨٣ |- | ٨٤ |- | ٨٥ |- | ٨٦ |- | ٨٧ |- | ٨٨ |- | ٨٩ |- | ٩٠ |- | ٩١ |- | ٩٢ |- | ٩٣ |- | ٩٤ |- | ٩٥ |- | ٩٦ |- | ٩٧ |- | ٩٨ |- | ٩٩ |- | ١٠٠ |} | {| class="wikitable sortable" !style="background-color:#808080" align="center"|بەکارھێنەر!!style="background-color:#808080" align="center"|وتار!!style="background-color:#808080" align="center"|داڕێژە!!style="background-color:#808080" align="center"|پەڕەی یارمەتی!!style="background-color:#808080" align="center"|پۆل!!style="background-color:#808080" align="center"|دەروازە!!style="background-color:#808080" align="center"|ویکیپرۆژە |- | [[Special:Contributions/Tessla|Tessla]] || ١٠٦٤٤ || ١٣٧ || ٠ || ٩١٤٢ || ١٤٧٢ || ٢ |- | [[Special:Contributions/MFTG|MFTG]] || ٧٠٢٦ || ٦٥ || ٠ || ٢١ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Sakura emad|Sakura emad]] || ٣٠٢٦ || ٦٥٥ || ٢ || ٤٥٣١ || ٥ || ٤ |- | [[Special:Contributions/1silent scientist|1silent scientist]] || ٢٩٤٩ || ١ || ٠ || ٠ || ١ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Kushared|Kushared]] || ٢١٢٨ || ٩٧ || ٠ || ١١٤ || ١ || ٣ |- | [[Special:Contributions/Kurd2021|Kurd2021]] || ١٨٦٧ || ٩٦ || ٠ || ١٢٦ || ١٠ || ١ |- | [[Special:Contributions/Zemen|Zemen]] || ١٣٨٤ || ٢٩ || ١ || ٤٧ || ٣ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Min.neel|Min.neel]] || ١٣٧٨ || ٢٩ || ٠ || ٢١٥ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Danial2703kurdistan|Danial2703kurdistan]] || ١١٩٣ || ٣ || ٠ || ٨٤ || ٢٣ || ٠ |- | [[Special:Contributions/مامۆستا|مامۆستا]] || ١٠٣٨ || ٠ || ٠ || ٧٣٥ || ١٠٢ || ٢ |- | [[Special:Contributions/Serchia|Serchia]] || ٩٥٠ || ١٠٩ || ٠ || ٤٣٤ || ١ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Diyar se|Diyar se]] || ٨٦٨ || ٣١٦ || ٠ || ٢٧ || ٥ || ١ |- | [[Special:Contributions/Aza|Aza]] || ٨٦١ || ٩ || ٠ || ٢ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Hamaredha|Hamaredha]] || ٨٥٣ || ٠ || ٠ || ٩٧٩ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Paraw|Paraw]] || ٧٧٠ || ١٠١ || ٠ || ٩٨٦ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Shahid tahir|Shahid tahir]] || ٧٦١ || ٢ || ٠ || ٣ || ٢ || ٠ |- | [[Special:Contributions/ئاسۆ|ئاسۆ]] || ٧٢٠ || ٣٧٤ || ٤ || ٤٨ || ١٣ || ٤ |- | [[Special:Contributions/Ahrir|Ahrir]] || ٦٥٥ || ١٢٣ || ١ || ٤٣٦ || ٣٨٤ || ٧ |- | [[Special:Contributions/Merkhas|Merkhas]] || ٦١١ || ٢٠٧ || ٠ || ٥٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Épine|Épine]] || ٥٧٩ || ٨٩١ || ٩ || ٧١٥ || ٣١٩ || ١٢ |- | [[Special:Contributions/Aro Salar|Aro Salar]] || ٥٤٦ || ٥١ || ٠ || ٥٤ || ٢ || ٣ |- | [[Special:Contributions/Amine yousefi|Amine yousefi]] || ٥١٢ || ٥٤ || ٠ || ٣٨٩ || ١٨٠٩ || ٠ |- | [[Special:Contributions/ساکاتا گینتۆکی|ساکاتا گینتۆکی]] || ٥٠٠ || ٤١ || ٠ || ٢٣٤ || ١٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Ari Qasm|Ari Qasm]] || ٤٨٩ || ١٤ || ٠ || ٢١ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Pirehelokan|Pirehelokan]] || ٤٧٤ || ٢ || ٠ || ١٩٨ || ٢ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Mohammed Mahdi Mohammed|Mohammed Mahdi Mohammed]] || ٤٦٦ || ٤١ || ٠ || ٥ || ١ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Khoshhat|Khoshhat]] || ٣٩٧ || ٠ || ٠ || ٣١ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Kován|Kován]] || ٣٩٧ || ٦٤ || ٠ || ١٧١ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Calak|Calak]] || ٣٩٦ || ٤٦١ || ١ || ٢٠٠٤ || ١ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Rebin galaly|Rebin galaly]] || ٣٨١ || ٢٢ || ٠ || ٩ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Diyako kazm|Diyako kazm]] || ٣٧٣ || ١١٨ || ٠ || ٥٥٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/دیاکۆ|دیاکۆ]] || ٣٦١ || ٠ || ٠ || ١٨ || ٣٧٥ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Khabat4545|Khabat4545]] || ٣٠٨ || ٦ || ٠ || ٣٨ || ٠ || ١ |- | [[Special:Contributions/Ibrahim aziz|Ibrahim aziz]] || ٣٠٢ || ١٣ || ٠ || ٢٣ || ٣٨ || ٠ |- | [[Special:Contributions/DiyarKamaran|DiyarKamaran]] || ٢٩٦ || ٣ || ٠ || ١ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Rahel khdhr|Rahel khdhr]] || ٢٩١ || ٣ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Sorou6sh|Sorou6sh]] || ٢٨٠ || ٦ || ٠ || ١٩٨ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Broosk|Broosk]] || ٢٦٥ || ١١٧ || ٠ || ٣٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/فەرهاد|فەرهاد]] || ٢٦٤ || ١ || ٠ || ٠ || ٩٧ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Mamozk|Mamozk]] || ٢٤٩ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/هیوا|هیوا]] || ٢٤٢ || ٥ || ١ || ١٥ || ٢ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Muhammed taha|Muhammed taha]] || ٢٣٥ || ١١٧ || ١ || ٥٦ || ٤ || ٠ |- | [[Special:Contributions/کاردۆ جاف|کاردۆ جاف]] || ٢٣٢ || ٢ || ٠ || ٢ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Keenîî|Keenîî]] || ٢٢٢ || ٢ || ٠ || ١٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Rannda|Rannda]] || ٢١٩ || ٦٥ || ٠ || ٦٩ || ١ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Abdurhman Ahmad|Abdurhman Ahmad]] || ٢١٥ || ٢ || ٠ || ٥٠ || ٣ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Burhan br|Burhan br]] || ٢١٢ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/حوسێن|حوسێن]] || ٢٠٧ || ٧٣ || ٠ || ١١٩٣ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Aminijian|Aminijian]] || ١٨٦ || ٣ || ٠ || ٢ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Ferxwaz|Ferxwaz]] || ١٨٠ || ١ || ٠ || ١٤ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Blqk yeloow|Blqk yeloow]] || ١٧٩ || ٠ || ٠ || ٧ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Cyrus abdi|Cyrus abdi]] || ١٧٤ || ٠ || ٠ || ١٢ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Hivja|Hivja]] || ١٧٣ || ٤١ || ٠ || ٨٣ || ٣٦ || ٨ |- | [[Special:Contributions/Shaxstan|Shaxstan]] || ١٦٥ || ٢ || ٠ || ٣ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Ali Sardar 06|Ali Sardar 06]] || ١٦١ || ٠ || ٠ || ١ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Halbast1|Halbast1]] || ١٤٩ || ١٠٩ || ٢ || ٥٠ || ١ || ٠ |- | [[Special:Contributions/DreamHourFlight|DreamHourFlight]] || ١٤٨ || ١٦ || ٠ || ٩ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/محمد فاتح حامد|محمد فاتح حامد]] || ١٤٢ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Jutyaar|Jutyaar]] || ١٣٨ || ٢ || ٠ || ٢ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Ibrahim N. Qader|Ibrahim N. Qader]] || ١٣٧ || ٠ || ٠ || ١ || ٤ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Helen S Abdulrahman|Helen S Abdulrahman]] || ١٣٦ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Maniu13|Maniu13]] || ١٣٠ || ٠ || ٠ || ١ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Ara Qadir|Ara Qadir]] || ١٢٨ || ١٥ || ٠ || ١٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Twana.ismail|Twana.ismail]] || ١٢٧ || ٢٩ || ٠ || ١٥٢ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Saad Goran|Saad Goran]] || ١٢٤ || ٠ || ٠ || ٥ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/ZheenCenter|ZheenCenter]] || ١٢٤ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Gyan333|Gyan333]] || ١٢٣ || ٧ || ٠ || ١٩ || ٤٢ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Barham|Barham]] || ١٢١ || ١٣٩ || ٢ || ٣ || ١ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Rabar ajax1|Rabar ajax1]] || ١٢١ || ١ || ٠ || ١ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Cwtiyar|Cwtiyar]] || ١١٨ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Ilamxan|Ilamxan]] || ١١٣ || ٠ || ٠ || ١ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Abdullah Arfa|Abdullah Arfa]] || ١١٣ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Hîwa Seqiz|Hîwa Seqiz]] || ١١١ || ٠ || ٠ || ٥ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Aram|Aram]] || ١٠٩ || ٩١٦ || ٠ || ١٢٩٣ || ٧١ || ١١ |- | [[Special:Contributions/Ismail.Sharifi|Ismail.Sharifi]] || ١٠٩ || ٦ || ٠ || ٥٨ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/ئاراس نوری|ئاراس نوری]] || ١٠٨ || ٣ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/GoRaN909|GoRaN909]] || ١٠٨ || ٤ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Daniiiar|Daniiiar]] || ١٠٤ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Bilalinfo|Bilalinfo]] || ٩٥ || ٨ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Cyrus abdi~ckbwiki|Cyrus abdi~ckbwiki]] || ٩٠ || ٠ || ٠ || ١٤ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/عبد الله عرفة (بيت الحكمة)|عبد الله عرفة (بيت الحكمة)]] || ٨٥ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/-Haryad|-Haryad]] || ٨١ || ٢٢ || ٠ || ٥٧ || ٧٧ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Ferhad y|Ferhad y]] || ٧٨ || ٣ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Marmzok|Marmzok]] || ٧٥ || ٦٤ || ٧ || ٣ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Nskoalj|Nskoalj]] || ٧١ || ٢٩ || ٠ || ٣٥ || ٦ || ٢ |- | [[Special:Contributions/Yosf Mstf|Yosf Mstf]] || ٦٤ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Karwandoorandish|Karwandoorandish]] || ٦١ || ٠ || ٠ || ١ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Arya sarhan|Arya sarhan]] || ٦٠ || ٢٦ || ٠ || ١٧٨ || ٢١٦ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Hastyar Abdullah|Hastyar Abdullah]] || ٥٨ || ١١ || ٠ || ٣ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Kareeeeem|Kareeeeem]] || ٥٣ || ٣ || ٠ || ٩ || ٥ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Ppkb Vcsk|Ppkb Vcsk]] || ٥٣ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/444radio|444radio]] || ٥٠ || ٠ || ٠ || ٢ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Baneh k|Baneh k]] || ٤٦ || ٥ || ٠ || ١ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Rauf t jabar|Rauf t jabar]] || ٤٦ || ٦ || ٠ || ١٠ || ٠ || ١ |- | [[Special:Contributions/بنار|بنار]] || ٤٤ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Sakaros sasan|Sakaros sasan]] || ٤٣ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Eng.dilan86|Eng.dilan86]] || ٤٣ || ٤ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/MeerFarhad97|MeerFarhad97]] || ٤٢ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Houshang tabrizi|Houshang tabrizi]] || ٤١ || ٣ || ٠ || ١٣ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Hamedvahid|Hamedvahid]] || ٤٠ || ١١ || ٠ || ١٠ || ٠ || ٠ |} [[پۆل:ڕاپۆرتی بنکەدراوەی ویکیپیدیا]] </div> 71m5mn3rjz8tut9xxex20staylgseqz 4 90816 1669097 1667302 2026-09-17T00:03:16Z CdRBot 8950 Updated by Bot *** لەگەڵ دەقەکەیدا جێگۆڕ کرا *** 1669097 wikitext text/x-wiki <div style="padding: 0.5em; font-size: 130%; text-align: center; -moz-border-radius: 0.3em; border-radius: 0.3em;"> پێڕستی ئامارەکانی پەیوەندیدار بە چالاکیی بەڕێوەبەران دوایین نوێکردنەوە لەلایەن '''[[User:CdRBot|CdRBot]]''' ''٠٠:٠٣، ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC)'' </div> __NOTOC__ <div style="padding: 0.5em; -moz-border-radius: 0.3em; border-radius: 0.3em;"> == سڕینەوە == {| class="wikitable sortable" |- style="white-space:nowrap;" ! پلە !! بەکارھێنەر !! پەڕە !! گەڕانەوە !! تۆمار !! پێداچوونەوە !! کۆی گشتی |- | ١ || [[user:Calak|Calak]] || ٥٧١٣ || ٢٤٦ || ٤ || ٤٥ || ٦٠٠٨ |- | ٢ || [[user:Aram|Aram]] || ٢١٩٥ || ٢٤ || ٠ || ٢٤ || ٢٢٤٣ |- | ٣ || [[user:Sakura emad|Sakura emad]] || ١٨٨٠ || ٧٢ || ٢ || ٣٨ || ١٩٩٢ |- | ٤ || [[user:Kushared|Kushared]] || ٩٩٠ || ٩ || ١ || ٢ || ١٠٠٢ |- | ٥ || [[user:Pirehelokan|Pirehelokan]] || ٣٤٩ || ٨ || ٠ || ٠ || ٣٥٧ |} ئاماری گشتی لە [[{{FULLPAGENAME}}#ئاماری گشتی|ژێرەوەیە]]. == پاراستن == {| class="wikitable sortable" |- style="white-space:nowrap;" ! پلە !! بەکارھێنەر !! پاراستن !! گۆڕین !! لابردن !! کۆی گشتی |- | ١ || [[user:Sakura emad|Sakura emad]] || ١٧٤ || ٢٣ || ٢ || ١٩٩ |- | ٢ || [[user:Calak|Calak]] || ١٦١ || ١٧ || ١٦ || ١٩٤ |- | ٣ || [[user:Aram|Aram]] || ١١٥ || ٥ || ٧ || ١٢٧ |- | ٤ || [[user:Kushared|Kushared]] || ٨ || ٠ || ٠ || ٨ |- | ٥ || [[user:Pirehelokan|Pirehelokan]] || ٣ || ٠ || ٣ || ٦ |} ئاماری گشتی لە [[{{FULLPAGENAME}}#ئاماری گشتی|ژێرەوەیە]]. == بەربەستن == {| class="wikitable sortable" |- style="white-space:nowrap;" ! پلە !! بەکارھێنەر !! بەربەستن !! بەربەستنەوە !! لابردن !! کۆی گشتی |- | ١ || [[user:Calak|Calak]] || ٦٢ || ١ || ٢ || ٦٥ |- | ٢ || [[user:Sakura emad|Sakura emad]] || ٤٠ || ١١ || ٤ || ٥٥ |- | ٣ || [[user:Aram|Aram]] || ٤٥ || ٣ || ٠ || ٤٨ |- | ٤ || [[user:Pirehelokan|Pirehelokan]] || ٣١ || ٢ || ٠ || ٣٣ |- | ٥ || [[user:Kushared|Kushared]] || ٢٠ || ٠ || ٠ || ٢٠ |} ئاماری گشتی لە [[{{FULLPAGENAME}}#ئاماری گشتی|ژێرەوەیە]]. == کردنەیەکی مێژوو == {| class="wikitable sortable" |- style="white-space:nowrap;" ! پلە !! بەکارھێنەر !! ژمارە |- | ١ || [[user:Calak|Calak]] || ١٢ |- | ٢ || [[user:Aram|Aram]] || ٣ |- | ٣ || [[user:Sakura emad|Sakura emad]] || ١ |- | ٤ || [[user:Kushared|Kushared]] || ٠ |- | ٥ || [[user:Pirehelokan|Pirehelokan]] || ٠ |} ئاماری گشتی لە [[{{FULLPAGENAME}}#ئاماری گشتی|ژێرەوەیە]]. == گۆڕینی مافی بەکارھێنەر == {| class="wikitable sortable" |- style="white-space:nowrap;" ! پلە !! بەکارھێنەر !! ژمارە |- | ١ || [[user:Sakura emad|Sakura emad]] || ١٠٦ |- | ٢ || [[user:Calak|Calak]] || ٨٥ |- | ٣ || [[user:Aram|Aram]] || ٦١ |- | ٤ || [[user:Kushared|Kushared]] || ٢٦ |- | ٥ || [[user:Pirehelokan|Pirehelokan]] || ٧ |} == گۆڕینی مۆدێلی ناوەڕۆک == {| class="wikitable sortable" |- style="white-space:nowrap;" ! پلە !! بەکارھێنەر !! نوێ !! گۆڕین !! کۆی گشتی |- | ١ || [[user:Aram|Aram]] || ٤ || ١١ || ١٥ |- | ٢ || [[user:Sakura emad|Sakura emad]] || ٠ || ٧ || ٧ |- | ٣ || [[user:Calak|Calak]] || ٠ || ٠ || ٠ |- | ٤ || [[user:Kushared|Kushared]] || ٠ || ٠ || ٠ |- | ٥ || [[user:Pirehelokan|Pirehelokan]] || ٠ || ٠ || ٠ |} == ئاماری گشتی == {| class="wikitable sortable" style="margin:auto;" |- style="white-space:nowrap;" ! پلە !! بەکارھێنەر !! سڕینەوە !! پاراستن !! بەربەستن !! کردنەیەک !! مافی بەکارھێنەر !! مۆدێلی ناوەڕۆک !! کۆی گشتی |- | ١ || [[Special:Log/Calak|Calak]] || ٦٠٠٨ || ١٩٤ || ٦٥ || ١٢ || ٨٥ || ٠ || ٦٣٦٤ |- | ٢ || [[Special:Log/Aram|Aram]] || ٢٢٤٣ || ١٢٧ || ٤٨ || ٣ || ٦١ || ١٥ || ٢٤٩٧ |- | ٣ || [[Special:Log/Sakura emad|Sakura emad]] || ١٩٩٢ || ١٩٩ || ٥٥ || ١ || ١٠٦ || ٧ || ٢٣٦٠ |- | ٤ || [[Special:Log/Kushared|Kushared]] || ١٠٠٢ || ٨ || ٢٠ || ٠ || ٢٦ || ٠ || ١٠٥٦ |- | ٥ || [[Special:Log/Pirehelokan|Pirehelokan]] || ٣٥٧ || ٦ || ٣٣ || ٠ || ٧ || ٠ || ٤٠٣ |} </div> [[پۆل:ڕاپۆرتی بنکەدراوەی ویکیپیدیا]] 5zftizipezvducol0jwpff35bqnvgol 0 101717 1669080 1508163 2026-09-16T22:38:25Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (گەردوون-کۆلکە، جوگرافیا-کۆلکە، ماتماتیک-کۆلکە) 1669080 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[Image:Azimuth-Altitude schematic.svg|left|250px|thumb|سەمت ئەو گۆشەیەیە لە نێوان ئاراستەی تەماشاکەر و هێمابۆکراوێکدا (باکور)، بە ئاراستەی خولانەوەی میلی کاتژمێر، لە سەر هەمان [[ڕووتەخت|ڕووتەختـ]]ـی هێمابۆکراوێکدا]] '''سەمت''' یان '''ئەزیموت''' بریتیە لە گۆشەیەک لە [[سیستمی پۆتانەکان]]ی گۆییدا، بریتیە لەو گۆشەیەی لە سەرچاوە (تەماشاکەر) ەوە بۆ هێمابۆکراوێک (باکور)دا دروست ئەبێت لەسەر [[ڕووتەخت|ڕووتەختـ]]ـی هێمابۆکراوەکە. بە زمانێکی سادەتر، واتە ئەگەر گۆشەی ئەستێرەیەک لە ئاسمان بپێوین، ئەبێ ڕاستەهێڵێک بهێنینە خوارەوە بۆسەر [[ڕووتەخت|ڕووتەختـ]]ـی زەوی لەگەڵ هێما بۆکراوی باکوردا لە هەمان [[ڕووتەخت|ڕووتەختـ]]ـدا بن ئەوکات ئەزانین کە ئەستێرەکە لە باکور، باشور، ڕۆژهەڵات یان ڕۆژئاوایە. سەمت لە زۆر بواری زانستیدا بەکاردێت وەک: ئەستێرەناسی، دەریاوانی، نەخشەکێشی، ئەندازیار و جیۆلۆجیدا. ==سەرچاوەکان == * ویکی ئینگلیزی * Pollard, David D., and Raymond C. Fletcher. Fundamentals of structural geology. Cambridge University Press, 2005. لاپەڕە ٥٤ {{تووڵی دەروازە|گەردوون|فڕینی بۆشایی|زانست|جوگرافیا|ماتماتیک|فڕین}} {{پۆلی کۆمنز|Azimuth}} {{گەردوون-کۆلکە}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ماتماتیک-کۆلکە}} [[پۆل:گۆشە]] [[پۆل:ڕێدۆزی]] [[پۆل:گەردوون]] [[پۆل:جیۆدیسیا]] [[پۆل:ڕووپێوی]] tq5737idbuuxcp0c48uk7n8y79w77zj 0 102164 1669041 1668761 2026-09-16T21:11:00Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1669041 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = سەرھەڵدانی ١٩٧٩ی ڕۆژھەڵاتی کوردستان | partof = [[دواھاتەکانی شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران]]، [[شەڕی ئێران و عێراق]] و [[سەربەخۆییخوازی کوردلن لە ئێران]]<ref name=denise/> | image = Iranian-Kurdistan.png | image_size = 250px | caption = نەخشەی ڕۆژھەڵاتی کوردستان | date = ئازاری ١٩٧٩–١٩٨٣<ref name=ward/>/١٩٨٤–١٩٨٩<ref name=gs/> ١٩٨٩-١٩٩٦ | place = [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] | result = سەرکەوتنی کۆماری ئیسلامیی ئێران * ھێزەکانی ئێران لە کۆتاییەکانی ساڵی ١٩٨٠ەوە زیاتر لە بەرەی [[شەڕی ئێران و عێراق]]دا بەشدارییان کرد * ھێزە بەرگریکارەکانی حدکا ھەتا ساڵی ١٩٩٧ لە ڕۆژھەڵاتی کوردستاندا مانەوە<ref name=gs/> | combatant1 = {{flagicon image|Flag of Iran (1964).svg}} [[حکوومەتی کاتیی ئێران|حکوومەتی کاتی]] و [[ئەنجومەنی شۆڕشی ئیسلامیی ئێران]] <small>(١٩٧٩−١٩٨٠)</small> ---- {{flagicon|Iran|1980}} [[حکوومەتی کۆماری ئیسلامیی ئێران|کۆماری ئیسلامیی ئێران]] <small>(١٩٨٠−١٩٨٣)</small> | combatant2 = {{flagicon image|Flag of Partiya Demokrat a Kurdistana Îranê.png}} [[حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران|حدکا]]<br>{{flagicon image|Flag of Komala.png}} [[حیزبی کۆمەڵەی کوردستانی ئێران|کۆمەڵە]]<br>{{flagicon image|Flag of the Organization of Iranian People's Fedai Guerrillas (Red).svg}} [[چریکە فیدایییەکانی گەلی ئێران|چریکە فیدایییەکان]]<ref name="T&F"/><br>{{flagicon image|Flag of the Organization of Iranian People's Fedai Guerrillas (Red).svg}} [[ڕێکخراوەی چریکە فیدایییەکانی گەلی ئێران|چریکە فیدایبیەکان (کەمینە)]]<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=Iranian Left In Political Dilemma|بڵاوکەرەوە=Pakistan Institute of International Affairs|journal=Pakistan Horizon|ژمارە=٣|بەرگ=٣٩|ساڵ=١٩٨٦|پەڕەکان=٣٩–٥١|دوایین=Kamal|یەکەم=Muhammad|jstor=41393782|ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/41393782|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئازاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190302024941/https://www.jstor.org/stable/41393782|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name=gs>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.globalsecurity.org/military/world/war/kurdistan-iran.htm|سەردێڕ=Kurdistan - Iran|بڵاوکەرەوە=GlobalSecurity.org|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171210080431/https://www.globalsecurity.org/military/world/war/kurdistan-iran.htm|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><br>[[File:Khebat.png|20px]] [[سازمانی خەباتی کوردستانی ئێران]]<br>[[ھێزی ڕزگاری|سوپای ڕزگاری]]<ref name=":6">{{Cite conference |last=van Bruinessen |first=Martin |author-link=Martin van Bruinessen |date=15 August 1986 |title=The Naqshbandi Order as a Vehicle of Political Protest among the Kurds (With Some Comparative Notes on Indonesia) |url=https://www.academia.edu/10965366 |conference=New Approaches in Islamic Studies |location=Jakarta |publisher=Indonesian Institute of Sciences |pages=1–3 |via=Academia.edu |access-date=17 July 2023 |archive-date=16 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230816190924/https://www.academia.edu/10965366 |url-status=live }}</ref> ---- '''پاڵپشتی لەلایەن:''' {{flagicon|Iraq|1963}} [[عێراقی بەعس|عێراق]]<ref name="factsonfile">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Stokes |یەکەم=Jamie |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=stl97FdyRswC&pg=PA390 |سەردێڕ=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East|پەڕە=٣٩٠|ساڵ=٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Infobase |ژپنک=٩٧٨١٤٣٨١٢٦٧٦٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160430080335/https://books.google.com/books?id=stl97FdyRswC&pg=PA390 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی نیسانی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> | commander1 = {{flagicon|Iran|1980}} [[ڕووحوڵڵا خومەینی]]<br> {{flagicon|Iran|1980}} [[مەھدی بازرگان]]<br> {{flagicon|Iran|1980}} [[ئەبوولحەسەن بەنیسەدر]]<br> {{flagicon|Iran|1980}} [[محەممەدعەلی ڕەجایی]]<br> {{flagicon|Iran|1980}} [[محەممەدجەواد باھونەر]]<br> {{flagicon|Iran|1980}} [[مستەفا چەمران]]<br> {{flagicon|Iran|1980}} [[محەممەدڕەزا مەھدەوی کەنی]]<br> {{flagicon|Iran|1980}} [[عەلی خامنەیی]]<br> {{flagicon|Iran|1980}} [[میرحوسێن مووسەوی]]<br> {{Collapsible list | bullets = no | title = سوپای ئێران |{{flagicon|Iran|1980}} [[محەممەدوەلی قەرەنی]]|{{flagicon|Iran}} [[ناسر فەربۆد]]|{{flagicon|Iran|1980}} [[محەممەدحوسێن شاکر]]|{{flagicon|Iran|1980}} [[محەممەدھادی شادمێھر]]|{{flagicon|Iran|1980}} [[وەلییوڵڵا فەلاحی]]|{{flagicon|Iran|1980}} [[قاسمعەلی زەھیرنەژاد]]|{{flagicon|Iran|1980}} [[عەلی سەیاد شیرازی]]}} {{Collapsible list | bullets = no | title = سوپای پاسداران |{{flagicon|Iran|1980}} [[محەممەد برووجێردی]]{{KIA}}|{{flagicon|Iran|1980}} [[موحسین ڕەزایی]]|{{flagicon|Iran|1980}} [[مستەفا چەمران]]|{{flagicon|Iran|1980}} [[ناسر کازمی]]{{KIA}}|{{flagicon|Iran|1980}} [[محەممەدعەلی گەنجیزادە]]{{KIA}}|{{flagicon|Iran|1980}} [[مەحموود کاوە]]|{{flagicon|Iran|1980}} [[حوسێن ھەمەدانی]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://foreignpolicy.com/articles/2012/09/21/what_is_iran_doing_in_syria?page=0,1|دوایین=Alfoneh|یەکەم=Ali|سەردێڕ=What Is Iran Doing in Syria?|بڵاوکەرەوە=Foreign Policy|ڕێکەوت=٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120926184128/http://www.foreignpolicy.com/articles/2012/09/21/what_is_iran_doing_in_syria?page=0,1|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> }} | commander2 = {{flagicon image|Flag of Partiya Demokrat a Kurdistana Îranê.png}} [[عەبدولڕەحمان قاسملوو]]<br> {{flagicon image|Flag of Partiya Demokrat a Kurdistana Îranê.png}} [[سادق شەرەفکەندی]]<br> {{flagicon image|Flag of Partiya Demokrat a Kurdistana Îranê.png}} [[حەسەن ڕەستگار]]<br> {{flagicon image|Flag of Partiya Demokrat a Kurdistana Îranê.png}} [[مستەفا ھیجری]]<br> {{flagicon image|Flag of Komala.png}} [[فوئاد مستەفاسوڵتانی]]{{KIA}}<br> {{flagicon image|Flag of Komala.png}} [[عەبدوڵڵا موھتەدی]]<br> {{flagicon image|Flag of Komala.png}} [[سدیق کەمانگەر]]<br> {{flagicon image|Flag of Komala.png}} [[جەعفەر شەفیعی]]<br> {{flagicon image|Flag of Komala.png }} [[ئیبراھیم عەلیزادە]]<br> {{flagicon image|Flag of the Organization of Iranian People's Fedai Guerrillas (Red).svg}} [[ئەشرەف دێھقانی]]<ref name="T&F">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Zabir|یەکەم=Sepehr|ساڵ=٢٠١٢|سەردێڕ=Iran Since the Revolution (RLE Iran D)|ژپنک=٩٧٨-١١٣٦٨٣٣٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Taylor & Francis|پەڕەکان=١٠٨–١١٠}}</ref><br> [[File:Khebat.png|20px]] [[شێخ جەلال حوسێنی]]<br>[[محەممەد عوسمان سیراجەدینی دووەم|محەممەد عوسمان نەقشبەندی]]<ref name=":6"></ref><br> [[شێخ عێزەدین حوسێنی]]<br> {{Collapsible list | bullets = no | title = پێشمەرگە |{{flagicon image|Flag of Komala.png}} [[محەممەد مایی]]}} | units1 = [[سوپای کۆماری ئیسلامیی ئێران|سوپای ئێران]]<br> [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]] | strength1 = ٥،٠٠٠ چەکداری سوپای پاسداران لە پارێزگای کوردستان (٢٣ی ئایی ١٩٧٩)؛ ٢٠٠،٠٠٠ چەکدار لە ١٩٨٢ | strength2 = ١٠٠،٠٠٠ ھێزی پێشمەرگەی کورد (ئابی ١٩٧٩)، لەوانە ٢،٠٠٠ لە [[پاوە]]، ٢،٠٠٠ لە [[سەقز]]، ٢٠،٠٠٠ لە [[مەھاباد]]، ١٠،٠٠٠ لە [[سەردەشت]] و دەوروبەری و ٥،٠٠٠ کوردی [[باکووری کوردستان|باکوور]].<ref name=ward/><br>چەندین [[تۆپھاوێژ]]، چەند تانکێکی گیراو و پارچە تۆپھاوێژی سووک، [[تفەنگی بێ پاشەکشە]] و [[دۆشکە]] لەخۆ دەگرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Razoux|یەکەم١=Pierre|ڕێکەوت=٢٠١٥|سەردێڕ=The Iran–Iraq War|ناونیشان=https://archive.org/details/iraniraqwar0000razo|بڵاوکەرەوە=Harvard University Press|ژپنک=٩٧٨٠٦٧٤٩١٥٧١٨|لە=Appendix E: Armed Opposition}}</ref> | units2 = [[پێشمەرگە]] | casualties1 = ٥،٠٠٠ کوژراو (بەوتەی ئێران)<ref name=ward/> | casualties2 = ٣،٩٦٠ پێشمەرگەی کوردی حیزبی دێموکرات کوژران (بەوتەی حدکا)<ref name=ward/><br>١٩٨٠-١٩٨٤؛ ٢٥،٠٠٠ خەڵکی مەدەنی گیانیان لەدەستدا، لەوانەش ٢،٥٠٠ چەکداری کورد | casualties3 = سەرجەم ٤٥،٠٠٠ قوربانی <ref name=ward/><br> ١٢ ئەفسەری ئێرانی بەھۆی ڕەتکردنەوەی شەڕکردن لەسێدارە دران<ref name=ward>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Immortal: A Military History of Iran and its Armed Forces|دوایین=Ward|یەکەم=R.S.|ساڵ=٢٠٠٩|پەڕەکان=٢٣١–٢٣٣|بڵاوکەرەوە=Georgetown University Press |ژپنک=٩٧٨-١٥٨٩٠١٥٨٧٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=8eUTLaaVOOQC|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160505064926/https://books.google.com/books?id=8eUTLaaVOOQC|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئایاری ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><br> '''سەرجەم: ١٠،٠٠٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://government.arts.cornell.edu/assets/psac/sp09/Smith_Kurdish_Separatism_Feb09_PSAC.pdf|ساڵ=٢٠٠٩|سەردێڕ=Land and Rebellion: Kurdish Separatism in Comparative Perspective|دوایین=Smith|یەکەم=Benjamin|پەڕە=١٩|بڵاوکەرەوە=Cornell University|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120615011857/http://government.arts.cornell.edu/assets/psac/sp09/Smith_Kurdish_Separatism_Feb09_PSAC.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٢}}</ref>{{ref|c}}-٤٥،٠٠٠ کوژراو<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.ucdp.uu.se/gpdatabase/gpcountry.php?id=76&regionSelect=10-Middle_East |سەردێڕ=Iran|بڵاوکەرەوە=Database - Uppsala Conflict Data Program (UCDP) |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140719212139/http://www.ucdp.uu.se/gpdatabase/gpcountry.php?id=76&regionSelect=10-Middle_East |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تەممووزی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>''' }} '''سەرھەڵدانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ١٩٧٩''' ھەڵقڵیشا لە ناوەڕاستی مانگی [[ئازار (مانگ)|ئازار]]ی ١٩٧٩دا، بەچەند مانگێک دوای تەواوبوونی [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران]]، و بووە گەورەترین شۆڕش دژ بە ڕژێمی نوێ لەنێو ڕاپەڕینی گەلان لەئێراندا و یەکێک بوو تووندوتیژترین [[جیابوونەوەی کوردان لە ئێران|یاخیبوونە کوردییەکان]] لە ئێرانی مۆدێرندا. لەسەرەتادا، بزووتنەوە کوردییەکان ھەوڵیان دەدا کە ھاوتەریب بڕۆن لەگەڵ حکوومەتی نوێی عێراق، بەجۆرێک کە لەدوی ئەوە کەوتبوون کە پێناسی موسوڵمانیی خۆیان نیشان بدەن و زەمینەیەکی ھاوبەش لەگەڵ شیعەکاندا بدۆزنەوە. [[حدکا]] زۆر ھەوڵی دەدا کە خۆی وەک ڕێکخراوێک نیشان بدات کە ھەوڵ بۆ جیابوونەوە نادات، بەجۆرێک کە ڕەخنەی لەوانە دەگرت کە داوای سەربەخۆییان دەکرد، بەڵام بەھەرحاڵ داوای ئۆتۆنۆمی سیاسیی دەکرد. دواتر، پەیوەندییەکانی نێوان کوردان و حکوومەتی ئیسلامیی نوێ زوو تێکچوون، ئەگەرچی شیعە کوردەکان و ھەندێک سەرۆک ھۆزەکان پاڵپشتیی حکوومەتە شیعییە نوێیەکەیان دەکرد، کوردە سوونییە چەپڕەوەکان لە [[پارێزگای کوردستان]]ەوە لەسەر پڕۆژە نیشتمانییەکەیان بەردەوام بوون. لەکاتێکدا کە لەپێشدا جەنگاوەرە کوردەکان، بەتایبەتی ئەوانەی [[حدکا]]، ھەندێک بەدەستھێنانی ناوچەیی و خاکییان بەئاکام گەیاند لەناوچەی [[مەھاباد]] و توانیان سەربازە ئێرانییەکان لە ھەرێمەکە دەرکەن، بەڵام ھێرشێکی بەرفراون لە بەھاری ١٩٨٠دا لەلایەن [[سپای پاسداران]]ەوە باردوخەکەی ھەڵگێڕایەوە. دوابەدوای ھەڵگیرسانی شەڕی نێوان ئێران و عێراق لە ئەیلوولی ١٩٨٠دا، ھەوڵێکی زۆر زیاتر لەپێشتر درا لەلایەن حکوومەتی ئێرانەوە بۆ لەناوبردنی یاخیبوونە کوردییەکە، کە لەوکاتەدا تاکە یاخیبوون بوو کە کپ نەکرا بوو (ڕاپەڕینی [[بەلۆچ]]ەکان، [[عەرەب]]ەکان و [[تورکمان]]ەکان لەو کاتەدا کپ کرا بوون). لەدرەنگانی ١٩٨٠دا، ھێزە ئاساییەکانی ئێران و سپای پاسداران کوردە ڕاپەڕیوەکانیان لە قەڵاکانیان دەرکێش کرد، بەڵام ھێشتا چەندین گرووپی کوردە یاخییەکان ھێرشی کوشندەیان ئەنجام دەدا. پێکدادانەکان تا کۆتایی ١٩٨٣ بەردەوام بوو. نزیکەی ١٠،٠٠٠ کەس کوژران لەو یاخیبوونەی کورداندا، کە ١،٢٠٠یان زیندانە سیاسییە کوردەکان بوون و لەسێدارەدران لە دوایین قۆناغی یاخیبوونەکەدا. ناکۆکی کوردی-ئێرانی لە ١٩٨٩دا کۆتایی ھات، ئەویش دوای تێرۆرکردنی سەرکردەی [[حدکا]]. ==پاشبنەما== {{سەرەکی|شۆڕشی ئیسلامیی ئێران}} لەگەڵ ھەبوونی ئەزموونی شۆکدارانەی حوکمڕانی [[بنەماڵەی شا پەھلەوی|پەھلەوی]] ھەروەھا دوو شۆڕشی شکستخواردوو لە [[شۆڕشی ١٩٤٦ی کوردان لە ئێران|١٩٤٦]] و ١٩٦٧، حیزبە سیاسییە کوردییەکان پاڵپشتی بەپەرۆشی شۆڕشی ئیسلامیی ئێران بوون دژ بە [[شای ئێران|شا]] کە بووە ھۆی ئەوەی [[خومەینی]] دەسەڵات بگرێتە دەست لە شوباتی ١٩٧٩دا. شا خۆی وا پیشان ئەدا کە ھیچ دۆستی داواکانی کورد بۆ ئۆتۆنۆمییەکی گەورەتر نەبێت. لەیەکەمین ڕۆژەکانی شۆڕشەکەوە، پەیوەندییەکان لەنێوان حکوومەتی ناوەند و حیزبە کوردییەکان پڕ لە ئاستەنگ و گرانیی بوو. کوردان، بەجیاوازیی لە شێوەزاری زمانیی و کەلتووریان، وەک کۆمەڵێکی لاواز لە بەکارھێناندا دەبینران لەلایەن ھێزە بیانییەکانەوە کە ئارەزوویان وا بوو ئارامیی کۆمارە نوێیەکە تێک بدەن. کوردە [[سووننە]]کان، بەپێچەوانەی زۆرینەی ڕەھای خەڵکی ئێرانەوە، دەنگیان نەدا بە پشتگیریکردنی درووستبوونی کۆمارێکی ئیسلامیی لە نیسانی ١٩٧٩دا. ئەو ڕیفراندۆمە یەکەمیی و گرنگیی بۆ شیعەکان دانا و ھیچ ڕێگەیەکی دەستووری نەدا بۆ ھەبوونی ھەرێمی ئۆتۆنۆمی. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{کۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێران}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|ئێران}} {{پۆلی کۆمنز|1979 Kurdish rebellion in Iran}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:ئێران لە ١٩٧٩]] [[پۆل:ئێران لە ١٩٨٠]] [[پۆل:سەدەی ٢٠ەم لە ئێران]] [[پۆل:ململانێکانی ١٩٧٩]] [[پۆل:ململانێکانی ١٩٨٠]] [[پۆل:ململانێکانی ١٩٨١]] [[پۆل:مێژووی کوردستان]] [[پۆل:مێژووی کورد]] [[پۆل:شۆڕشی ئیسلامیی ئێران]] [[پۆل:شەڕەکانی ئێران]] [[پۆل:ناڕەزایییەکان و سەربزێوییەکانی کورد]] [[پۆل:ئێران لە ١٩٨٣]] [[پۆل:ململانێکانی ١٩٨٣]] [[پۆل:ململانێکانی ١٩٨٢]] [[پۆل:ئێران لە ١٩٨٢]] 17xandq5fv60crbk0pkq83e9ymy031x 0 103387 1668939 1668432 2026-09-16T17:06:50Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:مەغریب|مەغریب]] 1668939 wikitext text/x-wiki '''سەربەخۆیی''' (بە [[ئینگلیسی]] : Independence) بریتییە لە بارودۆخێک کە گەل، وڵات یان دەوڵەتێک دەسەڵاتی خۆبەڕێوەبردن و دەسەڵاتداری بە سەر وڵاتەکەی خۆیدا ھەبێت. سەربەخۆیی دەکرێ بە شێوەی [[دیموکراسی|دیموکراتیک]] (وەک سەربەخۆیی [[سکۆتلاند]] لە [[بریتانیا]] ) یان لە ڕێگای خەباتی چەکدارییەوە (وەک سەربەخۆیی [[سەحرای ڕۆژاوا]] لە [[مەغریب]] ) دەست بکەوێت.<ref>[http://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%82%D9%84%D8%A7%D9%84]</ref> لە ڕوانگەیەکی ترەوە سەربەخۆیی بریتییە لە دۆخ یان چۆنیەتی کار بە کەس نەمان، بڕیار دان، کارکردن و بەڕێوەبردنی کاروباران بەتەنیا یان لەژێر چاودێری خۆدا<ref>[[فەرهەنگی فارسی-کوردیی زانستگای کوردستان]]</ref> .بەم پێیە چەندین جۆری سەربەخۆیی ڕچاو دەکرێت: * [[سەربەخۆیی ئابووری]] * [[خۆبەڕێوەبەری]] * [[سەربەخۆیی بیر]] * [[سەربەخۆیی دەروونی]] * [[سەربەخۆیی سیاسی]] == ھاوتای کوردی == ئەم وشانەش لە زمانی کوردیدا وەک ھاوتایەک بۆ چەمکی سەربەخۆیی بەکار دێت: * خۆبوویی، سەرازایی، [[سەربەستی]] ، سقام == وتاری پێوەندیدار == * [[سەربەخۆیی دادگەری]] * [[ئازادی]] == سەرچاوە == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|وڵاتەکان|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان|مەغریب}} {{پۆلی کۆمنز|Self-determination}} {{سیاسەت-کۆلکە}} [[پۆل:سەربەخۆیی]] [[پۆل:ناسیۆنالیزم]] [[پۆل:بیردۆزە سیاسییەکان]] [[پۆل:سەروەری]] 020fzjw24hdwtel5hdhv9rs6anvff79 0 104346 1668954 1662038 2026-09-16T17:45:02Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1668954 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = فرووغ فەڕوخزاد | native_name = {{فارسی|فروغ فرخ‌زاد}} | image = فروغ فرخزاد.jpg | image_size = 220px | caption = وێنەی ڕەنگکراوی فرووغ فەڕوخزاد | birth_date = {{ڕۆژی لەدایکبوون|٢٩|١٢|١٩٣٤}}<ref>{{بیرخستنەوەی میدیای دەنگوڕەنگی|people=Farzaneh Milani|ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠١٦|سەردێڕ=Forough Farrokhzhad's Biography & Unpublished Letters|medium=Video|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=lN1_mjWxO0A|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠١٧|کات=١٢:٣١–١٣:٠٠|بڵاوکەرەوە=[[کتێبخانەی کۆنگەرە]]}}</ref> | birth_name = فرووغزەمانی فەڕوخزادی عێراقی<ref name=ToolAutoGenRef1>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=نسیم مقرب (صحرا)|ناونیشان=http://www.bbc.com/persian/blog-viewpoints-39041440|سەردێڕ=فروغ فرخزاد؛ بخشی از تاریخ زنان ایران|ڕێکەوت=٢٣ی شوباتی ۲۰۱۷}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٠٩ |سەردێڕ=روزی که فروغ را در باغچه کاشتند |ناونیشان=https://www.bbc.com/persian/arts/2009/02/090206_og_lp_farukhzad1 |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٥ |وێبگە=BBC News فارسی |زمان=fa}}</ref> | birth_place = [[تاران]]، [[ئێران]] | death_date = {{ڕێکەوتی مەرگ و تەمەن|١٩٦٧|٢|١٣|١٩٣٥|١|٥}} | resting_place = گۆڕستانی زاھیر دەولە | death_place = تاران، ئێران | nationality = ئێرانی | education = | occupation = [[شاعیر]]، فیلمساز | spouse = {{ھاوسەرگیری|پەروێز شاپوور|١٩٥٢|١٩٥٥|reason=divorced}} | partner = [[ئیبراھیم گوڵستان]] (١٩٦٠کان–١٩٦٧) | children = کامیار{{ھن}}حوسێن (ھەڵگیراوە) | relatives = فەرەیدوون فەڕوخزاد (برا){{ھن}}پووران فەڕوخزاد (خوشک) | parents = محەممەد فەڕوخزاد{{ھن}}تووران وەزیرتەبا }} '''فرووغزەمانی فەڕوخزادی عێراقی''' ({{بە فارسی|فروغ فرخ‌زاد}}، {{IPA-fa|fʊˌɾu:ɣe fæɾɾoxˈzɒ:d}}؛ ٢٩ی کانوونی یەکەمی ١٩٣٤ – ١٣ی شوباتی ١٩٦٧) [[شاعیر]] و فیلمسازێکی ناوداری ئێرانی بوو.<ref name="Dabashi2012">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Hamid Dabashi|سەردێڕ=The World of Persian Literary Humanism|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=wqWIhuwtppUC&pg=PT290|ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=Harvard University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٧٤-٠٧٠٦١-٥|پەڕەکان=٢٩٠–}}</ref> شاعیرێکی مۆدێرنیست و ئایکۆنۆکلاست بوو،<ref name=daniel>*{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Daniel |یەکەم=Elton L. |سەردێڕ=Culture and Customs of Iran |ناونیشان=https://archive.org/details/culturecustomsir00dani |نووسەر٢=Mahdi, Ali Akbar |ساڵ=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Greenwood Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٣-٣٢٠٥٣-٨|پەڕەکان=[https://archive.org/details/culturecustomsir٠٠dani/page/٨١ ٨١]–٨٢}}</ref> کە لە دیدگای ژنەوە دەینووسی.<ref name="Afary2009">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Janet Afary|سەردێڕ=Sexual Politics in Modern Iran|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=rwYmAgAAQBAJ&pg=PT283|ڕێکەوت=٩ی نیسانی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ژپنک=٩٧٨-١-١٠٧-٣٩٤٣٥-٣|پەڕەکان=٢٨٣–}}</ref><ref name="Paidar1997">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Parvin Paidar|سەردێڕ=Women and the Political Process in Twentieth-Century Iran|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=2CP61Ke2cTQC&pg=PA168|ڕێکەوت=٢٤ی تەممووزی ١٩٩٧|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٥٩٥٧٢-٨|پەڕەکان=١٦٨–}}</ref> == ژیاننامە == فرووغ لە ڕۆژی ٢٩ی کانوونی یەکەمی ١٩٣٤ لە شەقامی «موعزوددەوڵە» لە کۆڵانی «خادم ئازاد» لەدایک بوو. دایکی لە بنەماڵەیەکی [[کاشان]]ی بوو و باوکی [[تەفرش]]ی بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Persian Language & Literature: Forough Farrokhzad |ناونیشان=https://www.iranchamber.com/literature/ffarrokhzad/forough_farrokhzad.php |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٥ |وێبگە=www.iranchamber.com |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی شوباتی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220212113738/https://www.iranchamber.com/literature/ffarrokhzad/forough_farrokhzad.php |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> فرووغ منداڵی چوارەمی بنەماڵەکەی بوو. فەرەیدوون فەڕوخزادی برای پێشکەشکاری تەلەڤیزیۆنی و گۆرانیبێژ بوو. فرووغ لە ساڵانی ١٩٥٠ لە تەمەنی ١٦ ساڵیدا لەگەڵ [[پەرویز شاپوور]] ھاوسەرگیریی کرد. ئەم پێوەندە لە ١٩٥٥ بە تەڵاق کۆتایی ھات. ئەوان لەم ھاوسەرگیرییەدا منداڵێکیان بە ناوی کامیار بوو. فرووغ لە دوای تەڵاق، لەگەڵ شووە پێشووەکەی نامەنووسی عاشقانەیان دەکرد و ئەم نامانە دواتر بە دەستی کامیاری کوڕی فرووغ لە پەرتووکێکدا لە چاپ دران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.avayeazad.com/foroogh_letters/list.htm |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20081022105308/http://avayeazad.com/foroogh_letters/list.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081022105308/http://avayeazad.com/foroogh_letters/list.htm |date=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.perslit.com/forughbipayan.bbc.htm |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠١٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئازاری ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160305050357/http://www.perslit.com/forughbipayan.bbc.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دوای تەڵاق فرووغ دەستی بە گەشتێک کرد بۆ وڵاتانی ئەورووپی و لەم گەشتەدا لەگەڵ [[چاند]] و [[ھونەر]]ی ئەورووپیدا ئاشنا بوو و کاریگەرییەکی زۆریان کردە سەر ڕوانگەی فرووغ بۆ سەر ژیان. ھەر لە ھەمان کاتدا فرووغ لەگەڵ [[ئیبراھیم گوڵستان]] ئاشنا بوو و ئەمەش گۆڕانی فرووغی بەتەوژمتر کرد. فرووغ لە ١٩٦٢ فیلمێکی بە ناوی ''خانە سیاە'' ({{بە کوردیی ناوەندی|ماڵی ڕەش}}) دروست کرد و لە چەندین فێستیڤاڵی جیھانیدا بەشداریی کرد و چەندین خەڵاتی گرینگی مسۆگەر کرد کە ھۆی بەناوبانگتربوونی فرووغ بوو.{{ژێدەر پێویستە|date=نیسان ٢٠٢٥}} == مردن == [[پەڕگە:Foroogh.JPG|وێنۆک|گۆڕی فرووغ فەڕوخزاد لە گۆڕستانی زاھیر دەولە]] فرووغ لە ١٩٦٣، جارێک ویستی خۆی بکوژێت، بەڵام سەرکەوتوو نەبوو. لە ١٩٦٧ لە کاتی شۆفێریکردن بە ئۆتۆمبێلی جیپی ئیبراھیم گوڵستان، تووشی ڕووداوی ھاتوچۆ بوو و گیانی لە دەست دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=WEBSITE.WS – Your Internet Address For Life™ |ناونیشان=http://jahed.malakut.ws/archives/2012/02/post_236.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٥ |وێبگە=jahed.malakut.ws |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦ |archive-url=https://web.archive.org/web/20161203133616/http://jahed.malakut.ws/archives/2012/02/post_236.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://khabaronline.ir/detail/357249/culture/cinema |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150501112725/http://www.khabaronline.ir/detail/357249/culture/cinema |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئایاری ٢٠١٥ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == نموونە شیعر == باڵندە لە نەمانە <poem> دڵم تەمیانە تەمیان دڵم تەمیانە تەمیان! بەرەو ھەیوان دەچم، ئەنگوستەکانم بەسەر پێستی کشاوی شەو، دەکێشم. چرای پێوەندی پاکی ھەڵبڕاوە چرای پێوەندی گشت ئەنگوستەچاوە کەسێ پێناسە ناکا من، بەڕووی ڕۆژ کەسێ نامکاتە میوان پۆلی پاساری بەتەنیا ھەڵفڕین بسپێرە یادت کە مەل، مەرگ و نەمانە ڕۆژگاری.<ref>وەرگێڕان: فەرامەرز ئاغابەیگی گۆڤاری ڕامان، ژمارە ۲٥۸، ساڵی ۲۰۱۸ی زایینی، لاپەڕەی ۱۱</ref> </poem> == کتێبەکان == * ١٩٥٢ - ''اسیر''، کۆی ٤٣ شیعر * ١٩٥٦ - ''دیوار''، کۆی ٢٥ شیعر * ١٩٥٧ - ''عصیان''، کۆی ١٧ شیعر * ١٩٦٢ - ''تولدی دیگر''، کۆی ٣٥ شیعر * ١٩٦٣ - ''ایمان بیاوریم بە آغاز فصل سرد''، کۆی ٧ شیعر == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} * خضری، حیدر: تەنیا دەنگە کە دەمێنێتەوە: ژیان و ھونەری فروغ فەڕوخزاد لەگەڵ وەرگێڕانی کۆمەڵە ھۆنراوەکانی «لە دایکبوونێکی تر» و «باوەڕ بێنین بە سەرەتای وەرزی سارد» - چاپخانەی زانکۆی سەلاحەدین ٢٠١٦ * قەرەداخی، ناصح (ئارام قەرەداخی). ژنێکی تەنیا، ژیان و ھەڵبژاردەی ھۆنراوەکانی فروغ فەڕڕوخزاد. (چاپی یەکەم، چاپخانەی زانکۆی سەلاحەدین، ھەولێر ٢٠٠١)، (چاپی دووەمی ئەلەکترۆنی ٢٠٠٨). * بەرزەنجی، ئازاد (ھەڵبژاردن و وەرگێڕانی). فروغ فەڕوخزاد، ژنێ لە بەردەم وەرزێکی سارددا –ژیان و شیعر-، سلێمانی ٢٠٠٢. * فەڕوخزاد، فروغ. یەکەمین ترپە عاشقانەیییەکانی دڵم، نامەکانی فروغ فەڕوخزاد بۆ پەرویز شاپووری ھاوسەری، بە ھەوڵ و کۆششی کامیار شاپوور و عومرانی سەلاحی، وەرگێڕانی لە فارسییەوە: ئەبوبەکر قەرەداغی، وەزارەتی ڕۆشنبیری، بەرێوەبەرایەتی خانەی وەرگێڕان، ژمارەی ٧٢٠، سلێمانی، ٢٠٠٦. * Ferroxzad, Furûx. Em Baweriyê Bi Destpêka Demsala Sar Bînin, Werger: Cewad Pale & Muhsîn Ozdemîr, Çapa Yekemîn, Ronahî, Amed 2013. 48 L {{پۆلی کۆمنز|Forough Farrokhzad}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|شیعر|وێژە|فیلم|ئێران|ژن}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٤]] [[پۆل:مردووانی ١٩٦٧]] [[پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ئێرانی]] [[پۆل:شاعیرانی ئێرانی]] [[پۆل:شاعیران بە زمانی فارسی]] [[پۆل:شاعیرانی ژن]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٥]] [[پۆل:شاعیرانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:نووسەرانی ژنی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:نووسەرانی ژنی ئێرانی]] [[پۆل:خەڵکی تاران]] [[پۆل:فێمینیستانی ئێرانی]] [[پۆل:خەڵکی فارس]] [[پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ژن]] bwt5wtk6r61amn2kzy3w98irpqswidk 0 104892 1669013 1508124 2026-09-16T19:38:39Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە) 1669013 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{کەسایەتی | ناو = دوکتۆر سەلاحەددین خەدیو | وێنە = | قەبارەی وێنە = 200px | ناوی کاتی لەدایکبوون = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = [[١٩٧٣]] | ڕێکەوتی مردن = | شوێنی مردن = | ھۆکاری مردن = | شوێنی دۆزینەوەی تەرم = | شوێنی لەدایکبوون = [[مەهاباد]] | نەتەوە = [[کورد]] | ناوەکانی تر = | نەژاد = | شارومەندێتی = | ڕادەی خوێندەواری = دوکتۆرای دەرمان‌سازی | دایەن = | پیشە = دەرمان‌ساز | ساڵانی چالاکی = | خاوەنکار = | شار = | مووچە = | دارایی = | باڵا = | کێش = | ناسراو بە ھۆی = | سەرناو = | وادە = | پێشوو = | جێگر = | حیزب = | بەرانبەرەکان = | ئایین = [[ئیسلام]] ، [[سوننە|سوننی]] | ھاوسەر = | یار = | منداڵەکان = | دایک و باوک = | خزمەکان = | پەیوەندیەکان = | خەڵاتەکان = |واژوو = | ماڵپەڕ = | پەراوێزەکان = }} '''دوکتۆر سەلاحەددین خەدیو'''، لە دایک بووی ساڵی ١٣٥٢ی هەتاوی لە شاری [[مەهاباد]]ە، دوکتۆرای دەرمان‌سازی لە ساڵی ١٣٨٢ لە [[زانستگای پزیشکی تەورێز]] تەواو کردووە. مودیر مەسئولی گۆڤاری خوێندکاری "[[ڕوانگە]]" بووە کە لە نێوان ساڵەکانی ١٣٧٩ تا ١٣٨٢ لە [[زانستگای پزیشکی تەورێز]] دەردەچوو هەروەها لە حەوتەنامەکانی [[پەیامی کوردستان]] و [[ڕۆژھەڵات (ھەفتەنامە)|ڕۆژھەڵات]] بەشدار بووە. دوکتۆر خەدیو وەک ڕەخنەگر و چاودێری سیاسی دەیان وتار و لێکدانەوەی لە ڕۆژنامە و سایتەکان‌دا بڵاو کردۆتەوە. == سەرچاوە == * [[ھەژێن (گۆڤار)|گۆڤاری فەرھەنگی، کۆمەڵایەتی و ئەدەبی ھەژێن]]، ساڵی شەشەم، ژمارەی ھەشتەم، جۆزەردانی ١٣٩٢ هەتاوی {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٣]] nklfaiwh3w5tmlsfj2ncq6n5ap53ukm 0 104979 1669260 1508315 2026-09-17T07:38:47Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مۆسیقا-کۆلکە) 1669260 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی گۆرانیبێژ | ناو = سەید قوڵی کشاوەرز | وێنە = سەید قوڵی کشاوەرز.jpg | قەبارەی وێنە = | جێگری وێنە = | شرۆڤەی وێنە = | ناوی لەدایکبوون = | ناوی خۆماڵی = | زمانی ناوی خۆماڵی = | نازناو = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٩٣٨ (١٣١٧ ک. ھ.) | شوێنی لەدایکبوون = گوندی [[لاڵەوەن]] شارستان [[مایەشت]] | بنەچە = | ڕێکەوتی مردن = | شوێنی مردن = | شێواز = | پیشە = | ئامێر = | ساڵانی چالاکبوون = | تۆمارگە = | کارە پەیوەستەکان = | ماڵپەڕ = | ئامێرە دیارەکان =}} '''سەید قوڵی کشاوەرز''' ([[١٣١٧]] لە گوندی [[لاڵەوەن]]ی شارستانی [[مایەشت]]ی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]- ) مامۆستای ئاوازی کوردیی [[ھۆرە]]یە. زۆربەی بەیتەکانی کە سەید قوڵی کشاوەرز دەچڕێت ھی خۆیە و کشاوەرز مامۆستای ھەڵبەستبێژش دێت بە ئەژمار. کشاوەرز ھێشتا لە ئاواییی باوانی خۆی دەژێت و بە [[وەرزێری]] ژیان دەکات.<ref name="بەڕۊ ۱">[https://balout.ir/گزارشی-از-دیداری-پاییزی-با-چهرهی-بزر/ ماڵپەڕی بەڕۊ: ''دیمانەیەکی پایزی لەگەڵ کەسایەتییە مەزنەکەی ھۆره‌، سەیدقوڵی کشاوەرز: چۊ وەڵنگە ڕێزان بڕزیەم لە پاد'' (بە فارسی)، نووسینی جەلیل ئاھەنگەرنژاد، نووسراو لە ١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣؛] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231214144351/https://balout.ir/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%DB%8C%D8%B2%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%DA%86%D9%87%D8%B1%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D8%B2%D8%B1/ |date=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ }} سەردان لە ١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣.</ref> == ژیان == سەید قوڵی کشاوەرز لە ساڵی ١٣١٧ لە گوندی لاڵەوەن لە [[شارستانی مایەشت]] سەر بە [[پارێزگای کرماشان]] لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] لە دایک بووە. لە سەردەمی نوێگەنجی دڵبەستە بە ئاوازی [[ھۆرە]] بوو. ساڵ ١٣٣٩ چوو بۆ سەربازی و دوو ساڵ پاش لەوە دیسان ھات بە ئاواییی لاڵەوەن و سەرقاڵی کاری وەرزێریی خۆی بوو. سەید قوڵی ٧ منداڵی ھەیە کە یەکێکیان کچە و ئیستایش ھەر لە ئاواییی خۆی ژیان دەکات. لە ساڵی ١٣٨١ی ھەتاوی کتێبێک سەبارەت بە ژیان و ھەڵبەستەکانی سەید قوڵی چاپ کراو کە لە نێوی لەگەڵ سەید قوڵی وەتووێژ کراوە. == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == کتێبناسی == * سادقی، ڕەحمەتوڵڵا، ''ھاژە'' (وەتوویژێک لەگەڵ مامۆستای ئاوازی ھوورەی کوردستان سەید قوڵی کشاوەرز) (بە فارسی)، تاران: پەخشانگەی گوفتمان، ١٣٨١. {{گۆرانیبێژانی کورد}} {{تووڵی دەروازە|مۆسیقا|مۆسیقای کوردی}} {{مۆسیقا-کۆلکە}} [[پۆل:خەڵکی کرماشان]] [[پۆل:گۆرانیبێژە پیاوەکانی کوردیی باشووری]] h0dk5ojaecsq0ulfgiklr6kywif8h75 0 105087 1669323 1658331 2026-09-17T10:39:20Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، فیلم-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1669323 wikitext text/x-wiki {{ویکیسازی}} {{Infobox television | show_name = سەیلم | image = <!-- include ALT text per [[WP:ALT]] guideline --> File:Salem - Title Card.png | caption = | show_name_2 = | genre = درامای دیاردەیی<br /> ترس<br /> رۆمانسی | format = | creator = [[ئادەم سیمۆن]]<br /> [[برانۆن براگا]] | developer = | writer = | director = | creative_director = | presenter = | starring = [[جانێت مۆنتگۆمەری]]<br /> [[شەین وێست]]<br /> [[سەیس گابێل]]<br /> [[تامزین میرچانت]]<br /> [[ئاشلی مادیکوی]]<br /> [[ئیلسا ئیبرلی]]<br /> [[ئیدۆ گۆڵدبێرگ]] | judges = | voices = | narrated = | theme_music_composer = | opentheme = | endtheme = | composer = | country = [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] | language = [[ئینگلیزی]] | num_seasons = <!-- or num_series --> ٣ | num_episodes = ٣٦ | list_episodes = | executive_producer = [[ئادەم سیمۆن]]<br /> [[برانۆن براگا]] | producer = | editor = | location = | cinematography = | camera = | runtime = ٤٤ خولەک | company = | distributor = | channel = <!-- or network --> [[WGN America]] | picture_format = | audio_format = | first_run = | first_aired = <!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}} --> ٢٠ی نیسانی ٢٠١٤ | last_aired = <!-- {{End date|YYYY|MM|DD}} --> ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ | preceded_by = | followed_by = | related = | website = https://web.archive.org/web/20150323171230/http://www.wgnamerica.com/shows/salem | website_title = | production_website = }} '''سەیلم''' ({{بە ئینگلیزی|Salem}}) زنجیرەیەکی مێژوویی فانتازییە، کە لە لایەن [[ئادەم سیمۆن]] و [[برانۆن براگ]]ەوە دروست کراوە. لە کەناڵی ([[WGN America]]) پەخش دەکرێت.<ref>زنجیرەکان لە ئەی بۆ زێت - سەیلم [http://www.thefutoncritic.com/showatch/salem/]</ref> چیڕۆکی دراماکە لە ڕووداوی ڕاستەقینەی [[دادگاییی جادووگەرەکانی سەیلم]] وەرگیراوە. لە نیسانی ٢٠١٤ وەرزی یەکەمی پەخش کرا، دوو وەرزی لێ پەخشکراوە، بۆ وەرزی سێیەمیش نوێکراوەتەوە.<ref>دیاردەیی یەکەم زنجیرەی تۆڕی تەلەفزیۆنی [http://www.hitfix.com/news/wgn-americas-salem-renewed-for-season-2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160610090238/http://www.hitfix.com/news/wgn-americas-salem-renewed-for-season-2|date=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٦}}</ref> == ڕووداوەکان == [[سەیلم]] چیڕۆکێکی ئەفسوناوی ڕووداوێکی ڕاستەقینەی [[دادگاییی جادووگەرەکانی سەیلم]]ی سەدەی حەڤدەھەمینە، لە کۆلۆنیالی [[ماساچووسیتس]]، لەو کاتەی سەرکردە [[پیوریتانیەکان]] باڵا دەست بوون لە حکوومەت. زنجیرەکە پرسیار دەکات کە ئاخۆ [[پیوریتانیەکان]] لە [[ئەشکەنجەدان]]ی خەڵکی بێتاوان بە ناوی جادوگەری ڕاست بوون یان نا.<ref>سەیلم: پێشەکییەک {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.wgnamerica.com/shows/salem/blogs/salem-first-look-seth-gabel-declares-war-against-witches/64 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئابی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140804200655/http://wgnamerica.com/shows/salem/blogs/salem-first-look-seth-gabel-declares-war-against-witches/64 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئابی ٢٠١٤}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140804200655/http://wgnamerica.com/shows/salem/blogs/salem-first-look-seth-gabel-declares-war-against-witches/64 |date= ٤ی ئابی ٢٠١٤ }}</ref> جۆن ([[شەین وێست]]) و ماری ([[جانێت مۆنتگۆمەری]]) خۆیان لە ناو داستانێکی ڕۆمانسی دەدۆزنەوە، لە نێو ئەو ترس و دڵەڕاوکێ وھیستیریایەی کە [[پیوریتانیەکان]] لە ناو خەڵکدا بڵاویانکردبۆوە. لە ڕووی مێژوویییەوە، لە شارۆچکەی [[سەیلم]] جۆرێک لە ملمانێ لە سەر زەوی و زار لە نێوان خەڵک و کڵێسادا ھەبوو. سەرکردە [[پیرویتانیەکان]] لە حکوومەت باڵادەست بوون. خەڵکەکە چەوسێندرابوونەوە لە لایەنیانەوە. پێدەچێت وشەی جادوگەر وەک نەفرێنکی ئاسان بووبێت بۆ ھەر کەسێک کە دژی دەسەڵاتداران وەستابێت یان ھەر کارێکی نائاسایی کردبێت.<ref>ڕووە مێژوویییەکانی سەیلم {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.wgnamerica.com/shows/salem/blogs/historical-aspects-of-salem/182 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئابی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140804011710/http://wgnamerica.com/shows/salem/blogs/historical-aspects-of-salem/182 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئابی ٢٠١٤}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140804011710/http://wgnamerica.com/shows/salem/blogs/historical-aspects-of-salem/182 |date= ٤ی ئابی ٢٠١٤ }}</ref> == کاراکتەرە سەرەکییەکان == * [[جانێت مۆنتگۆمەری]] لە ڕۆڵی ماری سیبلی، جادوگەر وھاوسەری جۆرج سیبلی گەورەی سەیلم. ماری لە ڕابردوویدا منداڵی [[جۆن ئوڵدن]]ی لە زگیدا ھەڵگرتبوو و ھێشتا ھەستێکی بەھێزی ھەیە بەرانبەری. * [[شەین وێست]] لە ڕرۆڵی کابتن [[جۆن ئۆڵدن]]، ھەڵھاتوویەکی شەڕ و خۆشەویستی مارییە، کە گەڕاوەتەوە ماڵەوە وەک پارێزەری قوربانییە بێتاوانەکان خۆ دەنوێنێت. * [[سەیس گابێل]] لە ڕۆڵی کۆتۆن مازەر، تێگەیشتوویەکی شارۆچەکە و ھاوڕێی جۆن ئالدنە. ڕاوکردنی جادووگەرەکانی سەیلمی ڕاگرت. * [[تامزین میرچانت]] لە ڕۆڵی ئان ھالی، یاخیبووێک و ھونەرمەندێکی گەنجی بەھەرەدارە. * [[ئاشلی مادیکوی]] لە ڕۆڵی تیتوبا، کە جادووگەرێکە ماری کۆنترۆل کردووە، وای لە ماری کرد کە منداڵەکەی لە جۆن ئۆڵدن ببەخشێت بە شەیتان. * [[ئیلسا ئیبرلی]] لە ڕۆڵی مێرسی لویس، کچێکە لە سەرەتادا لە لایەن ماری سیبلی جادووی لێدەکرێت، پاشان ماری دەیکاتە جادووگەر. * [[ئیدۆ گۆڵدبێرگ]]، داناترین کەسی سەیلم. لە بەرانبەر تاوانی زیناکردنی، بە خاوێن کردنەوەی شارۆچکەکە و لابردنی جەستە مردووەکان سزادەدرێت. == پەراوێزەکان == {{reflist}} == سەرچاوەکان == * ویکیپیدیای ئینگلیزی == بەستەرەکان بۆ دەرەوە == * [https://web.archive.org/web/20140727001715/http://wgnamerica.com/shows/salem پێگەی فەرمی] * [https://web.archive.org/web/20140726074339/http://www.imdb.com/title/tt2963254/ لاپەڕەی دراما لە پێگەی imdb] {{پۆلی کۆمنز|Salem (TV series)}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن|فیلم}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان، دەستپێکردنی ٢٠١٤]] [[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ترسناکە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:زنجیرەی تەلەڤیزیۆنییەکانی فۆکس لە سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:جادوو لە تەلەڤیزیۆندا]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە درامییە ئەمریکییەکانی پەیوەست بە ئێڵ جی بی تی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە دراما ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییە ئینگلیزی-زمانە ئەمریکییەکان]] 7yy1nv2g26cguwc6zy2k34scucyaafa 0 106010 1669200 1526332 2026-09-17T05:45:51Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1669200 wikitext text/x-wiki {{کەسایەتی | ناو = پالمیرۆ تولییاتی | وێنە =Palmiro Togliatti Official.jpg | قەبارەی وێنە = | ناوی کاتی لەدایکبوون = | شوێنی لەدایکبوون = [[جینۆوا]]، [[ئیتالیا]] | ڕێکەوتی لەدایکبوون = [[٢٦ی ئادار]]ی [[١٨٩٣]] | شوێنی مردن = [[یالتا]]، [[کۆماری سۆسیالیستی سۆڤیەتی ئوکراینا]]، [[یەکێتیی سۆڤیەت]] | هۆکاری مردن = | ڕێکەوتی مردن = [[٢١ی ئاب]]ی [[١٩٦٤]] | شوێنی گۆڕ = | نیشتەجێ = | نەتەوە = [[ئیتالیا]] | ناوەکانی تر = | نەژاد = | هاووڵاتی = [[ئیتالیایی]] | ڕادەی خوێندەواری = | دایەن = | پیشە = | ساڵانی چالاکی = | شار = | مووچە = | دارایی = | باڵا = | کێش = | ناسراو بە هۆی = | سەرناو = | وادە = | پێشوو = | جێگر = | حیزب = [[پارتی کۆمۆنیستی ئیتالیا]] | بەرانبەرەکان = | ئایین = | هاوسەر = | منداڵەکان = | دایک و باوک = | خزمەکان = [[ئۆگنیۆ جوزێپێ تولییاتی]] (برا) | پەیوەندیەکان = | خەڵاتەکان = | ئیمزا = | ماڵپەڕ = | پەراوێزەکان = }} '''پالمیرۆ تولییاتی''' (٢٦ ئاداری ١٨٩٣ - ٢١ی ئابی ١٩٦٤) سیاسەتوانی [[ئیتالیایی]] و ڕێبەری [[پارتی کۆمۆنیستی ئیتالیا]] (لە ١٩٢٧ ھەتا کاتی مردنی) بوو. پشتگێرانی تولییاتی نازناوی Il Migliore (ئێل میلییۆرێ)یان پێ داوە کە بە مانای باشترینە.<ref>http://www.raistoria.rai.it/articoli/togliatti-labilita-de-il-migliore/12363/default.aspx</ref> براکەی بە ناوی [[ئۆگنیۆ جوزێپێ تولییاتی]] (١٨٩٠ - ١٩٧٧) بیرەکار و دۆزەرەوەی [[گۆڕاییەکانی تولییاتی]]ە.<ref>http://books.google.com/books?id=MqcZAAAAIAAJ</ref> == پەڕاوێز = {{reflist|2}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فەلسەفە|سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|Palmiro Togliatti}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٣]] [[پۆل:مردووانی ١٩٦٤]] [[پۆل:کۆمۆنیستە ئیتالیاییەکان]] [[پۆل:مارکسیستە ئیتالیاییەکان]] [[پۆل:بیردۆزە مارکسییەکان]] qb3u5lm6o71h5cwkkcoqdt2xiah0kl4 4 117863 1669143 1668521 2026-09-17T01:50:11Z Dexbot 6403 بۆت: ئەرشیڤکردنی 2 بابەت (کۆنتر لە ٦٠ ڕۆژ) بۆ [[ویکیپیدیا:داخوازی بەرامبەری کوردی/ئەرشیڤی ٥]] 1669143 wikitext text/x-wiki {{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot |archive = ویکیپیدیا:داخوازی بەرامبەری کوردی/ئەرشیڤی %(counter)s |algo = old(60d) |counter = 5 |maxarchivesize = 150K |archiveheader = {{ئەرشیڤی وتووێژ}} |minthreadsleft = 3 |minthreadstoarchive = 1 }} {{داخوازی بەرامبەری کوردی}} {{ئەرشیڤەکان | auto = short | root = ویکیپیدیا:داخوازی بەرامبەری کوردی | search = yes | search-button-label = ئەرشیڤەکان بگەڕێ | search-width = 20 }} <!-- تکایە دەستکاریی بەشەکانی سەر ئێرە مەکە و پرسیارەکەت ڕاستەوخۆ لەخوارەوەی پەڕەکەوە بنووسە --> == Wikipedia:Service awards/ ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری == <!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٠٨:٣٩، ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٣٢ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٥٧٧٦٨٧٦٢}}{{Pin message|}} سڵاو دەمانەوێت پەڕەی ([[:en:Wikipedia:Service_awards|Service Awards]]) بھێنینە ویکیپیدیای کوردی، پەڕەکە خەڵات و ستایشکردنە بۆ ئەو بەکارھێنەرانەی بەپێی ئەوەی چەندێکە خۆیان تۆمارکردووە و ژمارەی دەستکارییەکانیان چەندە و چەن خزمەتی ویکیپیدیان کردووە، خەڵاتەکە وەک (ویکی دیاری) وایە، بەڵام خۆت دەیبەخشیتە خۆت، ئەگەر بچن سەیری پەڕەکە بکەن، ھەر بەشێک ناونیشانی تایبەت بەخۆی ھەیە بەپێی تەمەنی ھەژمار و ژمارەی دەستکاری. ھۆکاری کردنەوەی ئەم باسە لێرە ئەوەیە، ناویشانەکان پێویستیان بە وەرگێران ھەیە، بۆ ئەمەش پێویستمان بەو کەسانەیە شارەزان لە زمانەوانی و زمانی کوردی، وە تێبینی: ناونیشانەکانی ئەوێ وەک ناونیشانی سەربازی وایە، ئێمە نامانەوێت ناونیشانی سەربازی بھێینە ویکی سۆرانی، پێویستە ناونیشانەکان پڕ بە پێستی زانستنامەکە بن و گوونجاو بن، نموونەی گوونجاو: (Experienced editor - بەکارھێنەری شارەزا) بەستەری پڕۆژە: [[ ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری]] {{collapse top|وشەکان}} {| class="wikitable" |+ |- ! '''°''' !! Award !! Alternative Award !! Minimum number of edits || Length of service |- | 1 || [[#Registered Editor (or Signator)|Registered Editor]] || [[#Registered Editor (or Signator)|Signator]] || align=center|1 || 1 day |- | 2 || [[#Novice Editor (or Burba)|Novice Editor]] || [[#Novice Editor (or Burba)|Burba]] || align=center|200 || 1 month |- | 3 || [[#Apprentice Editor (or Novato)|Apprentice Editor]] || [[#Apprentice Editor (or Novato)|Novato]] || align=center|1,000 || 3 months |- | 4 || [[#Journeyman Editor (or Grognard)|Journeyman Editor]] || [[#Journeyman Editor (or Grognard)|Grognard]] || align=center|2,000 || 6 months |- | 5 || [[#Yeoman Editor (or Grognard Extraordinaire)|Yeoman Editor]] || [[#Yeoman Editor (or Grognard Extraordinaire)|Grognard Extraordinaire]] || align=center|4,000 || 1 year |- | 6 || [[#Experienced Editor (or Grognard Mirabilaire)|Experienced Editor]] || [[#Experienced Editor (or Grognard Mirabilaire)|Grognard Mirabilaire]] || align=center|6,000 || 1.5 years |- | 7 || [[#Veteran Editor (or Tutnum)|Veteran Editor]] || [[#Veteran Editor (or Tutnum)|Tutnum]] || align=center|8,000 || 2 years |- | 8 || [[#Veteran Editor II (or Grand Tutnum)|Veteran Editor II]] || [[#Veteran Editor II (or Grand Tutnum)|Grand Tutnum]] || align=center|12,000 || 2.5 years |- | 9 || [[#Veteran Editor III (or Most Perfect Tutnum)|Veteran Editor III]] || [[#Veteran Editor III (or Most Perfect Tutnum)|Most Perfect Tutnum]] || align=center|16,000 || 3 years |- | 10 || [[#Veteran Editor IV (or Tutnum of the Encyclopedia)|Veteran Editor IV]] || [[#Veteran Editor IV (or Tutnum of the Encyclopedia)|Tutnum of the Encyclopedia]] || align=center|20,000 || 3.5 years |- | 11 || [[#Senior Editor (or Labutnum)|Senior Editor]] || [[#Senior Editor (or Labutnum)|Labutnum]] || align=center|24,000 || 4 years |- | 12 || [[#Senior Editor II (or Most Pluperfect Labutnum)|Senior Editor II]] || [[#Senior Editor II (or Most Pluperfect Labutnum)|Most Pluperfect Labutnum]] || align=center|28,500 || 4.5 years |- | 13 || [[#Senior Editor III (or Labutnum of the Encyclopedia)|Senior Editor III]] || [[#Senior Editor III (or Labutnum of the Encyclopedia)|Labutnum of the Encyclopedia]] || align=center|33,000 || 5 years |- | 14 || [[#Master Editor (or Illustrious Looshpah)|Master Editor]] || [[#Master Editor (or Illustrious Looshpah)|Illustrious Looshpah]] || align=center|42,000 || 6 years |- | 15 || [[#Master Editor II (or Auspicious Looshpah)|Master Editor II]] || [[#Master Editor II (or Auspicious Looshpah)|Auspicious Looshpah]] || align=center|51,000 || 7 years |- | 16 || [[#Master Editor III (or Most Plusquamperfect Looshpah Laureate)|Master Editor III]] || [[#Master Editor III (or Most Plusquamperfect Looshpah Laureate)|Most Plusquamperfect Looshpah Laureate]] || align=center|60,000 || 8 years |- | 17 || [[#Master Editor IV (or Looshpah Laureate of the Encyclopedia)|Master Editor IV]] || [[#Master Editor IV (or Looshpah Laureate of the Encyclopedia)|Looshpah Laureate of the Encyclopedia]] || align=center|78,000 || 10 years |- | 18 || [[#Grandmaster Editor (or Grand High Togneme Vicarus)|Grandmaster Editor]] || [[#Grandmaster Editor (or Grand High Togneme Vicarus)|Grand High Togneme Vicarus]]{{efn|name=lord|Before December 2019 these Alternative Awards used "Lord" instead of "Grand", and uses of the original terms may still be seen in the wild. See [[Wikipedia talk:Service awards/Archive 7#Inclusivity? (or, Gender-Neutral Service Award Titles)]].}} || align=center|96,000 || 12 years |- | 19 || [[#Grandmaster Editor First-Class (or Grand High Togneme Laureate)|Grandmaster Editor First-Class]] || [[#Grandmaster Editor First-Class (or Grand High Togneme Laureate)|Grand High Togneme Laureate]]{{efn|name=lord}} || align=center|114,000 || 14 years |- | 20 || [[#Vanguard Editor (or Grand Gom, the Highest Togneme of the Encyclopedia)|Vanguard Editor]] || [[#Vanguard Editor (or Grand Gom, the Highest Togneme of the Encyclopedia)|Grand Gom, the Highest Togneme of the Encyclopedia]]{{efn|name=lord}} || align=center|132,000 || 16 years |- | 21 || [[#Senior Vanguard Editor (or Supreme Gom, the Most Exalted Togneme of the Encyclopedia)|Senior Vanguard Editor]] || [[#Senior Vanguard Editor (or Supreme Gom, the Most Exalted Togneme of the Encyclopedia)|Supreme Gom, the Most Exalted Togneme of the Encyclopedia]] || align=center|150,000 || 18 years |- | 22 || [[#Ultimate Vanguard Editor (or Cardinal Gom, the August Togneme of the Encyclopedia)|Ultimate Vanguard Editor]] || [[#Ultimate Vanguard Editor (or Cardinal Gom, the August Togneme of the Encyclopedia)|Cardinal Gom, the August Togneme of the Encyclopedia]] || align=center|175,000 || 20 years |- |} {{collapse bottom}} زۆر سپاس بۆ ھاوکاری کردن [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٧، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) سڵاو من ئەو وشانەم بۆیان داناوە واتە پێشنیاریان دەکەم هیوادارم بەکارهێنەرانی تریش ڕای خۆیان دەرببڕن ئەگەر ڕازین یان نا * Registered Editor بەکارهێنەری تازەتۆمارکراو یان هەر تەنیا (تۆمارکراو) * Novice Editor بەکارهێنەر سەرەتایی * Apprentice Editor بەکارهێنەری شاگرد یان (هاوکار) * Journeyman editor بەکارهێنەری مەشق کردوو * Yeoman edior بەکارهێنەری یاریدەدەر * experienced editor بەکارهێنەری شارەزا * veteran editor بەکارهێنەری بەئەزموون * veteran editor İİ بەکارهێنەری بەئەزموون پلە دوو * veteran editor İİİ بەکارهێنەری بەئەزموون پلە سێ * veteran editor İV بەکارهێنەری بەئەزموون پلە چوار * senior editor بەکارهێنەری باڵا * senior editor İİ بەکارهێنەری باڵا پلە دوو * senior editor İİİ بەکارهێنەری باڵا پلە سێ * master editor بەکارهێنەری پسپۆڕ * master editor İİ بەکارهێنەری پسپۆڕ پلە دوو * master editor İİİ بەکارهێنەری پسپۆڕ پلە سێ * master editor İV بەکارهێنەری پسپۆڕ پلە چوار * grandmaster editor بەکارهێنەری پسپۆڕی گەورە * grandmaster editor first class بەکارهێنەری پسپۆڕی گەورە پۆلی یەکەم * vanguard editor بەکارهێنەری پێشەنگ * senior vanguard Editor بەکارهێنەری پێشەنگی باڵا * Ultimate vanguard editor بەکارهێنەری پێشەنگی پلەبەرز یان (پایەبەرز) هەرچەندە هەندێکیان وەرگێرانی پیتیە وەک grandmaster first class بەڵام پێموانیە خراپ بن هیوادارم ڕای خۆتان دەربڕن وە ڕەخنەو پێشنیارەکانتان دەربڕن.سوپاس.[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏٠٨:١٥، ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] زۆر زۆر سپاستان دەکەم بۆ گرنگیدان بە بابەتەکە، یارمەتیدەر دەبێت زۆر. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٩:٠٥، ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::چاو لەوێ چۆن ڕێزی بەشداربووان و بەشدارییەکان دەگرن و لێرەش چ سەرلێشێواوییەک ڕوویدا... &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏٠٠:٢٦، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) @[[بەکارهێنەر:Épine|Épine]] چی بووە مەبەستت چیە یان چ پەیوەندی بەبابەتەکەوە هەیە؟ [[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏١٧:٤٠، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]]: کێشەیەکی بچووک لە ناوەخۆی ویکیپیدیا دا ڕوویداوە، پێم وایە مەبەستی ئەوە بێت، تکایە بەھەڵە تێمەگەن {{زۆر سپاس}} بۆ بەشداریکردن لە پڕۆژەکە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٨:١٦، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::پڕۆژەکە کەمێکی ئامادەکراوە ([[ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری]]) چاوەڕێی بەشداربووانی ترم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٨:١٧، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) @[[بەکارهێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] کێشە نیە بەهەڵە تێناگەین، ئەی لەبارەی پڕۆژەکە هیچ بەرامبەرێکتان بۆ خەڵاتەکان داناوە؟ [[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏١٢:٣٢، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :تا ئێستا ھیچ دەنگێک نییە، نە لەڕووی دژاییەتی، نە پشتگیری، نە بەشداری، گەر وابێت، پرۆژەکە جێبەجێ دەکەین و بەپێی زانیارییە پێویستییەکانمان وشەکان وەردەگێرێنە سەر زمانی کوردی. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٢:٥٨، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::سەرەتا ئەبێ بزانین ئێدیتۆر بە کوردی ئەبێ بە چی. ئێدیتۆر خۆ بەکارھێنەر نییە. -[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٢:١١، ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :::بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: سپاس بەڵام لێرە مانای حەرفی ناکەین و دەمانەوێت شتێک وەک سوپاسگوزاری بگەیەنین بە کۆمەڵگاکە بۆ نموونە بڕوانە [[ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری/خشتە|خشتەکانی پڕۆژەکە]] لێرە گەر سەیر بکەی لە ھەمووی نوووسیمانە بەکارھێنەر کە مەبەستمان بەکارھێنەرانی ویکیپیدیایە بەپێی ئەزموون و دەستکاریان چ ناونیشانێک وەردەگرن [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٢:٢٣، ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) {{سەرچاوەکانی وتووێژ|گرووپ=kurdish-alpha}} == چاکسازی بەرامبەر پۆلەکان == <!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٢٣:١٨، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٣٢ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٥٨٥١٢٦٨٤}}{{Pin message|}} {{داواکردنی لێدوانی کۆمەڵگە|}} سڵاو بەڕێزان ئەم پۆلانە دەھێنمە ئێرە کە لەسەرەتای ھاتنم بۆ ئێرە دروستم کردوون و گوومانی ھەڵەیان لێدەکەم ھیوادارم یارمەتیم بدەن لە ڕاستکردنەوەیان و بمبورن کە ئەم داواکارییەم کەمێک دوروودرێژ دەبێت بەڵام نەم ویست بیکەم بە بەش-بەش بەم شێوەیە ئێرەی تێکدەدا و لەیەک داوادا ھەوڵی جێکردنەوەی ھەمووی دەدەم [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٣:١٥، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ==== پۆل:ئەنیمی و مانگای ڕۆمانس ==== ئەنیمی و مانگای ڕۆمانس یان ڕۆمانسی؟ * ژێرپۆلەکان: [[:پۆل:ئەنیمەیشنی_ڕۆمانس]] * ئەنیمی نا ئەنیمێ. ئەمانەش: ئەنیمێ و مانگای ڕۆمانتیک و ئەنیمەیشنی ڕۆمانتیک.-- [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ‏٠٩:٢٩، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]]: ئەنیمەیشنی ڕۆمانتیک، پێم باشە [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٩:٤٩، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::{{کرا}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٥:٣٢، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:وەستێنەرەکانی ئەنزیمی 3β-Hydroxysteroid dehydrogenase ==== بەستەر: [[:پۆل:وەستێنەرەکانی ئەنزیمی 3β-Hydroxysteroid dehydrogenase]] {{کرا}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٢، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:کاردانەوە پزیشکییەکان بۆ کۆڤید-١٩ ==== ==== لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئاسەتەیت ئێستەرەکان ==== * بەستەر: [[:پۆل:ئاسەتەیت ئێستەرەکان]] ====لێدوان ==== بێ کێشەیە [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٣، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) <hr> ==== پۆل:دەرمانە پزیشکییەکانی ئاژەڵان==== *بەستەر: [[:پۆل:دەرمانە پزیشکییەکانی ئاژەڵان]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:سترۆیدی دژە ئەندرۆجینەکان ==== بەستەر: [[:پۆل:سترۆیدی دژە ئەندرۆجینەکان]] ====لێدوان ==== <hr> دژەئەندرۆجینی ستیرۆیدی نەک ستیرۆیدی دژە ئەندرۆجینی وابزانم.سوپاس[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏٠٦:١٩، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ====پۆل:قوربانیدەرانی سووتانی کیۆتۆ ئەنیمەیشن ==== بەستەر: [[:پۆل:قوربانیدەرانی سووتانی کیۆتۆ ئەنیمەیشن]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خەڵک لە ئەنیمەیشن بەپێی کۆمپانیا ==== بەستەر: [[:پۆل:خەڵک لە ئەنیمەیشن بەپێی کۆمپانیا]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:مردنەکان بەھۆی ئاگر لە ژاپۆن ==== بەستەر: [[:پۆل:مردنەکان بەھۆی ئاگر لە ژاپۆن]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:ئاگرەکان لە ژاپۆن==== بەستەر: [[:پۆل:ئاگرەکان لە ژاپۆن]] پێشنیارکراو بۆ ئاگر: [[:پۆل:سووتمانەکان]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئاگرەکان بەپێی وڵات ==== بەستەر: [[:پۆل:ئاگرەکان بەپێی وڵات]] پێشنیارکراو بۆ ئاگر: [[:پۆل:سووتمانەکان]] ئاگرکەوتنەوەکان بەپێی وڵات یان ئاگرەکان بەپێی وڵات؟ ====لێدوان ==== <hr> ئاگرکەوتنەوەکان بەپێی وڵات جوانترە ،وابزانم[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏٠٦:٢٨، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] منیش پێم باشە، بەڵام سوتمانیشمان ھەیە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٠:٢٩، ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ====پۆل:ئەو ئەنیمێیانەی خەڵاتی کڕەنچیرۆلیان بردۆتەوە ==== بەستەر: [[:پۆل:ئەو ئەنیمێیانەی خەڵاتی کڕەنچیرۆلیان بردۆتەوە]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:فیلمەکان لەبارەی سیستیک فایبرۆس ==== بەستەر: [[:پۆل:فیلمەکان لەبارەی سیستیک فایبرۆس]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:براوەکانی خەڵاتی مەزنی پایکسانگی خەڵاتی ھونەری (تەلەڤیزیۆن) ==== بەستەر: [[:پۆل:براوەکانی خەڵاتی مەزنی پایکسانگی خەڵاتی ھونەری (تەلەڤیزیۆن)]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئەو بەرھەمە تەلەڤیزیۆنیانەی وەستێنراون بەھۆی کۆڤید-١٩ ==== نوێیە بەڵام ھەر ویستم دڵنیایی لێ بکەمەوە. بەستەر: [[:پۆل:ئەو بەرھەمە تەلەڤیزیۆنیانەی وەستێنراون بەھۆی کۆڤید-١٩]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خانمەکتەرە دەنگییە ئەمەریکییەکان لە یاریە ڤیدیۆییەکان==== بەستەر: [[:پۆل:خانمەکتەرە دەنگییە ئەمەریکییەکان لە یاریە ڤیدیۆییەکان]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:داڕێژەکانی جێندەریی بەکارھێنەر==== بەستەر:[[:پۆل:داڕێژەکانی جێندەریی بەکارھێنەر]] ==== لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئەو فیلمانەی دەربارەی تڕانسجێندەری کچن ==== بەستەر:[[:پۆل:ئەو فیلمانەی دەربارەی تڕانسجێندەری کچن]] ==== لێدوانی گشتی ==== سپاس {{rf}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٣:١٥، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ==== پۆل:باشترین ئەنیمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئەکادیمی ==== : بەستەر:[[:پۆل:باشترین ئەنیمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئەکادیمی]] : پەیوەندیدار: [[:پۆل:باشترین ئەنییمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئانی]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خەڵکی کۆریای باکوور بە ڕەسەن ژاپۆنی ==== بەستەر: [[:پۆل:خەڵکی کۆریای باکوور بە ڕەسەن ژاپۆنی]] ====لێدوان ==== <hr> ====:پۆل:خەڵکی جەزائیری بە ڕەسەن تورک ==== بەستەر:[[:پۆل:خەڵکی جەزائیری بە ڕەسەن تورک]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خەڵکی ئوستڕالی بە ڕەسەن کۆری ==== [[:پۆل:خەڵکی ئوستڕالی بە ڕەسەن کۆری]] پەیوەندیدار: [[:پۆل:خەڵکی کۆریای باکوور بە ڕەسەن ژاپۆنی]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:گۆرانیبێژانی کۆریای باشوور بە زمانی ژاپۆنی ==== بەستەر:[[:پۆل:گۆرانیبێژانی کۆریای باشوور بە زمانی ژاپۆنی]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:دەرھێنەرانی ئەنیمەیشن لە ژاپۆن==== بەستەر:[[:پۆل:دەرھێنەرانی ئەنیمەیشن لە ژاپۆن]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:شوێنە پەروەردەییەکان کە لە سەدەی ١٤یەم دامەزراون ==== بەستەر:[[:پۆل:شوێنە پەروەردەییەکان کە لە سەدەی ١٤یەم دامەزراون]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:ناساندنەکانی بینین و بیستن لە ١٩٠٠ ==== بەستەر [[:پۆل:ناساندنەکانی بینین و بیستن لە ١٩٠٠]] ==== لێدوان ==== کرا [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٦:٥٨، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) <hr> ==== پۆل:ھونەرمەندانی ئێڵ&ھۆڵدینگ ==== بەستەر: [[:پۆل:ھونەرمەندانی ئێڵ&ھۆڵدینگ]] ==== لێدوان ==== <hr> === پۆل:پێشکەشکەرانی خزمەتگوزاری ژمێریاری ھەوری === بەستەر: [[:پۆل:پێشکەشکەرانی خزمەتگوزاری ژمێریاری ھەوری]] ==== لێدوان ==== <hr> == Platanus یان Plane tree == چنار؟ دەزانم لە [[وتووێژ:چنار]] دا باس کراوە و چنار بۆ black poplar دانراوە، بەڵام لە ئەوە ناچێ ڕاست بێ! [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:PopulusNigra4c.jpg#mw-jump-to-license ئەمە] گەڵای black poplarـە و چنار لای ئێمە گەڵاکەی [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Leaf_Of_Platanus_Orientalis_.jpg ئاوھایە]، پێم وایە چنار بۆ plane tree چاکترە. گەڵای چنار لە گەڵای کەوێت (maple) دەچێ. تۆفیق وەھبیش چناری بە plane tree مانا کردووەتەوە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:٠٥، ٣١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :[[:en: Platanus orientalis| Platanus orientalis]] ڕەنگە ناوی زانستیی چنار بێ. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:٥٤، ٣١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ئێمە بەو دارەی وێنەی گەڵاکەیت داناوە ئەڵێین دارجەوھەر. ئەو وێنەیەی لە وتارەکەدا ھەیە، لای ئێمە ئەوە چنارە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٦:١٩، ١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ھەنبانەبۆرینە جەوھەردار و چناری بە ھاومانا داناوە. ئێستا کە لە ھەندێک ناوچەدا ماناکەی جیایە، کامەی دابنێین؟ کام مانا کۆنترە، platanus یان black poplar؟ پێم وایە platanus کۆنترە. لە پاڵەویی ساسانیدا بە مانای platanus بووە، لە کورمانجیشدا «چنار» بە مانای platanus دێ و عەرەبیش «صنار»ی ھەیە کە لە «چنار»ەوە دێ و ھەر بە مانای platanus دێ. لە فەرھەنگەکەی Michael L. Chyetیشدا «چنار» بەرانبەری plane tree و oriental plane treeیە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٠٩:٠٤، ١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] وەڵڵا نازانم. من ھەر ئەوەندەم لێ دەزانی کە وتم. ئێمە بەوە کە لە وتارەکەدا وێنەکەی ھەیە دەڵێین چنار، زۆریش ھەیە لەبەر ماڵان و لە باخ و بێشە و ئەوانەدا، بۆیە دڵنیام ھەڵە ناکەم. بەوەی تریش دەڵێین جەوھەر، ئەویش ھەر زۆر زۆر ھەیە لە ھەموو شەقامەکاندا. ئەوەش دەزانم کە فارس بە جەوھەر دەڵێ چنار. بۆ نموونە، لە تاران شەقامێک ھەیە لە باشووری شارەوە ھەتا باکوور درێژە، پێی دەڵێن وەلیعەسر و، ئەمبەر و ئەوبەر یەکسەر دارجەوھەرە. بەڵام ئەوان پێی ناڵێن جەوھەر، دەڵێن «[https://www.google.com/search?q=%DA%86%D9%86%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C+%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%B9%D8%B5%D8%B1&oq=%DA%86%D9%86%D8%AA%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C+%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%BA%D8%B5%D8%B1&gs_lcrp=EgZjaHJvbWUqCAgBEAAYDRgeMgYIABBFGDkyCAgBEAAYDRgeMgoIAhAAGAgYDRgeMgoIAxAAGAgYDRgeMgoIBBAAGIAEGKIEMgcIBRAAGO8FMgcIBhAAGO8FMgoIBxAAGIAEGKIE0gEIOTU5OGowajSoAgGwAgE&client=ms-android-samsung-ss&sourceid=chrome-mobile&ie=UTF-8 چنارھای خیابان ولیعصر]». باشتر وایە @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] و @[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] یش قسەی خۆیان بکەن. چون ئەوان لە باسە پێشووەکە قسەی زۆریان بۆ کردن بوو. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٤٧، ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::قسەکانی کاک ئازام پێ تەواون. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ١٥:٤٣، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] سەیری [https://m.youtube.com/watch?v=W2915vzL49c&pp=ygUw2KbbldmFINiv2YjZiCDYr9in2LEg2obZhtin2LHblduMINi025XZgtq12KfZiNuV&ra=m ئەم ڤیدیۆیە] بکە. باسی دوو ''چنار''ی پیر دەکا، ئاشکرا دیارە کە platanusن. سەیری [https://ku.964media.com/292088/ ئەمیش] بکە، ''سوورەچنار'' بە platanus دەڵێ. ئێمە ''دارجەوھەر'' ناڵێین و ھەر نازانین چییە. ::::::فەرھەنگی خاڵیش ''چنار'' و ''جەوھەر''ی بە ھاومانا داناوە، [https://lex.vejin.net/ck/def/xall/%D8%AC%DB%95%D9%88%D9%87%DB%95%D8%B1#:~:text=%D8%B4%D8%AA%DB%8E%DA%A9%DB%8C%20%D9%84%DB%8E%20%D8%AF%DB%8E-,%D8%A6%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%DA%B5%D8%A7%D9%86%DB%8C%20%DA%86%D9%86%D8%A7%D8%B1 کرتە بکە]. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٤:٥٣، ١٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == Bumblebee == ناومان بۆ ئەم حەشەرەیە ھەیە؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٠:٠٠، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ھەنگەگیزە، وەک [https://lex.vejin.net/ck/search/?t=%D9%87%DB%95%D9%86%DA%AF%DB%95%D8%A8%DB%86%DA%B5%DB%95&f=0 ھەنگەبۆڵە]. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:٢٣، ٢٤ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] خۆت داتڕشتووە یان خۆی ھەیە؟ دیم کاک پیرەھەڵۆ لە [[وتووێژ:مێشھەنگوین]] دا نووسیویەتی کە ''ھەنگەبۆڵە'' بە مانای bumblebee دێ، ئەمە ڕاستە؟ ئەگەر نا، ھەنگەبۆڵە چییە؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٤:٤٢، ٢٥ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] خۆم دامڕشتووە. چون مەردۆخ بۆ ھەنگەبۆڵە «سرمان»ی عەرەبی دانابوو و «سرمان»یش ھەمان شەنگەسوورە یا سیرەمۆزەی خۆمانە، زاتم نەبوو بڵێم ھەنگەبۆڵە bumblebee -ە. بەڵام، پرسیارت بۆ دەکەم. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:٣١، ٢٥ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ئەو وێنەیەی وتاری bumblebee -م نیشانی دوو کەس دا وتیان ئەوە ھەنگەبۆڵەیە بەڵام ڕەنگی زۆر زەردە. وتیشیان ھەنگەبۆڵە تووکن و کوڵکنە و، بە دەوری گا و مانگا دەخولێتەوە و، ھەنگوێن ناکات و، لە ھەنگ و زەردەواڵە گەورەترە و لەوانەیە بیشیان خوات و، خرپن و قەڵەوە و، ڕەنگیشی زۆرتر قاوەیی بەرەو ڕەشە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:١٢، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] کەوایە ''ھەنگەبۆڵە'' دەبێ bumblebee بێ. دەستت خۆش بێ، زەحمەتت کێشا. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٤:٣٧، ١ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] بۆ دڵنیاییی زیاتر، وێنەکانی bumblebee لە ویکیپیدیا و گووگڵم دا بە نیشانی دوو کەسی تر کە یەکیان خۆی ھەنگەوانە. ھەردووکیان تا چاویان پێ کەوت وتیان ئەوە ھەنگەبۆڵەیە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:٤١، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Flushed Away == ناوێک بۆ وتاری [[فڵەشد ئەوەی]]، چی بێت باشە؟ '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٧:١٨، ٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] لێشاوبردە، وەک بابردە یا بابردەڵە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٢٥، ٢١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Cryptosystem == سڵاو هاوڕێیان، ئەمە بە کوردی دەبێتە چی؟ [[بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="font-family:Segoe print; color: magenta; font-size:13px;">'''Şûşe'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="color: pink">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٨:٠٥، ٢١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Amine yousefi|Amine yousefi]] ھەر کریپتۆسیستم. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٠٢، ٢١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Junglefowl == ''مرەجەنگەڵی'' چۆنە؟ وەکوو ''مرەباخی'' (= woodcock) دروست بووە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٩:٢١، ٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] باشە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٠:٤٣، ٢٤ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Lamella یان Gill == چی بۆ ئەمە چاکە؟ بەڕێوەبەرێک لە وتارێک دا کێڵگە (farm)ی بۆ داناوە! نازانم ئەم ئیلھامەی لە کوێوە بۆ ھاتووە. کوردستانیکا ئەمانەی پێشنیار کردووە: شانە، تیغە (تیخە) و پەڕە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:٥١، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == Progenitor == لە ئەستێرەناسی دا ئەو ئەستێرەیەی کە دەبێ بە سووپەرنۆڤا و دەتەقێ progenitorی پێ دەڵێن، چی بۆ ئەمە باشە؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٩:٣٢، ٦ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] [https://lex.vejin.net/ck/search/?t=%D8%A8%D9%86%DB%95%D8%AA%DB%86%D9%85&f=0 بنەتۆم]. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٠:١٧، ٢٤ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Abrasion == ئەمە بە کوردی دەبێ بە چی؟ لە کتێبەکانی وەزارەتی پەروەردە دا ''کڕاندن'' بە کار ھاتووە و منیش لە وتاری ''[[سماتە]]'' دا ''کڕێنەر''م بۆ abrasive دانا. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٢١:١٧، ١١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Projectile == ئەمە بکەین بە چی؟ projectile یانی ''ئەوەی کە دەھاوێژرێ''. دەکرێ ھەر شتێ بێ. مەنجەنیق بەرد دەھاوێژێ، بۆیە بەرد projectileە. تیرھاوێژ تیر دەھاوێژێ، بۆیە تیر projectileە. کوردستانیکا ''پلار''ی بۆ داناوە، بەڵام لە ھەنبانەبۆرینە دا ''پلار'' بە مانای ''داردەستێ کە بۆ ھاویشتن دەبێ'' ھاتووە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١١:١٤، ١٢ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ڕاھاویشتە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٢٠:٣٦، ٢٠ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::ڕاھاوێژە. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ١٠:١٢، ٢٧ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::: @[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] هاوێژراو. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ١٠:١٣، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Visible == بۆ ئەمە ھەر ''بینراو'' بە کار ھاتووە. ئەمە چاک نییە، چونکە ''بینراو'' یانی ''دیتوو'' یان ''شتێک کە بینراوە''، بەڵام visible بە مانای ''شتێک کە دەکرێ ببینرێ'' دێ. ''دیتەنی'' دەبێ؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٢٠:٢٤، ١٨ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] دەبێ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٢٠:٣٦، ٢٠ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]]: نابێتە ''دیار''؟ [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ١٠:٠٢، ٢٧ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] ئەویش دەبێ، بەڵام ''دیار'' لە بنەڕەت دا شێوەی ناوی ''دین'' یان ''دیتن'' نییە؟ دی (ڕەگی ڕابووردووی دین) + ـار (وەک کوشتار و وتار)؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٢:٥٠، ٢٧ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Tropical == چی بۆ ئەمە دابنێین؟ بۆ نموونە، tropical climate دەبێ بە چی؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١١:٤٠، ٢٦ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] تاوسووڕگە بۆ tropics و تاوسووڕگەیی بۆ tropical. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٨:٤٤، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :: @[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] کەشوهەوای ھێڵی کەمەرەیی. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ١٠:١١، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == is native to == ئەمە چۆن وەربگێڕم؟ بۆ نموونە، Sorrel is native to Eurasia دەبێ بە چی؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:٥٠، ٢٦ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :خۆجێی ... ە: Sorrel خۆجێی ئەوراسیایە. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ١١:١٩، ٢٧ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] کردم بە ترشۆکە بوومیی ئەوراسیایە. ''بوومی'' لە فەرھەنگەکەی تۆفیق وەھبی دا بە مانای native ھاتووە، [https://lex.vejin.net/ck/def/wahby-edmonds/b%C3%BBm#:~:text=b%C3%BBm%C3%AE:%20adjective%20native بنۆڕە]. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٢:٤٧، ٢٧ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]]: بەداخەوە لەم فەرهەنگانەدا (بەتایبەت مەردووخ و وەهبی) جاروبار کاریگەریی فارسی دەبینرێت. ''بوومی'' بەم مانایە وا وتت بە کوردی نازانم؛ له هەنبانه و خاڵیشدا نییە. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٨:١٦، ٢٨ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] خۆوڵاتی -ش دەبێ. ھێمن دەڵێ «وەکوو پەروانە دەوری لێ دەدەن لاوانی خۆوڵاتی». [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٣٣، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::::: @[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] بۆچی خۆڕسک بەکارناهێنی؟ دەتوانی بڵێی ترشۆکە خۆڕسکە لە ئەوراسیا. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ١٠:٠٧، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] خۆڕسک یانی خواکرد یان شتێک کە مرۆو دروستی نەکردبێ و خۆی ڕسکابێ.[https://lex.vejin.net/ck/search?t=%DA%95%D8%B3%DA%A9%D8%A7%D9%86&f=0#:~:text=%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%DB%8C:-,%D8%AF%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%AA%20%D8%A8%D9%88%D9%88%D9%86%DB%8C%20%D8%B3%D8%B1%D9%88%D9%88%D8%B4%D8%AA%DB%8C,-%D8%AC%DB%86%D8%B4%20%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%8C%20%D9%BE%DB%95%DB%8C%D9%88%DB%95%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B1] بە شێوەیەکی دیکە باسی بکەم، خۆڕسک یانی سروشتی.[https://lex.vejin.net/ck/search?t=خۆڕسک&f=0] [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١١:٤٢، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Herbaceous plant == مەبەست لە ڕوەکێکە کە ''لاسکی چێوی'' (woody plant)ی نییە. herbaceous ھاواڵناوی herbە و لە ویکیپیدیا دا [[گیای دەرمانی|گیای دەرمانیی]] بۆ دانراوە کە پێم باش نییە. چی بۆ herbaceous و herb دابنێین؟ ئەگەر بەرامبەرێکی چاکمان بۆ herb نییە، ''ڕوەکی ناچێوی'' بۆ herbaceous plant دەبێ؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٠:٥٣، ٢٨ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ئەگەر Herbivore گیاخۆر بێ herb دەبێتە گیا. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٢٢، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ڕەنگە پووشینە -ش ببێ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٤٧، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] گیای داماو بۆ grass، بۆ herb، بۆ plantیش بە کار دێ! لە ویکیپیدیای فارسی دا ''علف'' بە کار ھاتووە کە لە کوردی دا بووە بە ''ئاڵف''. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:٠١، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ھەنبانە دەڵێ [https://lex.vejin.net/ck/def/henbaneborine/%DA%AF%DA%98%D9%88%DA%AF%DB%8C%D8%A7 گژوگیا] واتە «نباتات علفی» یا ھەمان « Herbaceous plants». ئەمە بە ئەڵمانییەکەش دەخوا، Krautige Pflanze یانی ڕوەکی گژ و گڤ، وەکوو کەلەرم. grassیش چیمەن نییە؟ [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٤٦، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] لە ویکیپیدیا دا ''گژوگیا'' بۆ herb بە کار چووە (وەک [[:پۆل:گژوگیاکان]]) و بۆ floraیش بە کار چووە (وەک [[:پۆل:گژوگیاکانی یۆنان]])، چی لە ئەمانە بکەین؟ :::::من بزانم ''چیمەن'' یانی meadow یان lawn و ''چیم'' یانی grass و ھەردووک تورکین، [https://en.wiktionary.org/wiki/çim#Turkish بنۆڕە]. لە فەرھەنگەکەی تۆفیق وەھبیش دا ''گیا'' بۆ grass ھاتووە،[https://lex.vejin.net/ck/def/wahby-edmonds/giya#:~:text=noun-,grass,-%2C%20herbage] و خۆمانیش ''[[گیاجاڕ]]''مان بۆ grassland داناوە. :::::بە ڕای تۆ ''گیا'' بۆ چی بە کار بچێ؟ بۆ plant؟ ئەم وشانە ھەن دەبێ بەرانبەریان بۆ دابنێین: :::::plant (ڕوەک یان گیا؟)، flora (گیاکان؟) grass (چیم؟)، herb. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١١:٣٧، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ڕوەک = plant، فلۆرا = flora، چیمەن = grass، مێرگ = meadow ، مێرگۆڵە یا چیمەنکاری = lawn، گژوگیا = herbs. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٥:٥٣، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ئەی ''گیا''؟ وشەیەکی باوی وەک ''گیا'' ناکرێ بۆ ھیچ بە کار نەبرێ. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٢:١٨، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ھەرچی کە لە زەوی ئەڕوێ ڕوەکە. ئێستا ئەم ڕوەکە یا ساقەتەی ڕەقە یا نەرمە. ئەوەی کە ساقەتەکەی ڕەقە پێی دەڵێن دار، ئەوەی کە ساقەتەکەی نەرمە پێی دەڵێن گیا. کەوایە گیا لە ئەسڵا ھەمان herb -ە. grass جۆرێکی تایبەت لە herb یا گیایە کە باریک و کێشھاتووە. ھەموو grassەکان herbن، بەڵام ھەموو herbەکان grass نین. تەماتە و گوڵەبەڕۆژە herbن بەڵام grass نین. ئاشکرایە داریش نین، بەڵام گیان. بە کورتی، من وا ئەزانم ھەچ ڕوەکێ کە دار نەبێ، گیایە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٤:٠٥، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] من پێم وایە کە ''ڕوەک'' بۆ plant ڕاستە و نابێ دەستی لێ بدەین. ''[[ھەنار]]'' و ''[[ڕەشەدار]]'' دار (tree) و ڕوەک (plant)ن، بەڵام کەس ''گیا'' بەم دوانە ناڵێ. گیا زیاتر بە ڕوەکی بەژنکورت دەوترێ، ئەمانیش عادەتەن ناچێوی (non-woody)ن. ئەگەر ''گیا'' بۆ herb دابنێین، herbaceous plant بە ئاسانی دەبێ بە ''ڕوەکی گیایی''. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٤:٣٩، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] بە ڕای من ڕوەکی گیایی جوان نییە و بۆ کوردی ناخونجێ. گژوگیا باشترە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٤:٤٧، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] بۆچی خۆت لەگەڵ ''گیا'' بۆ herb نەبووی؟ یان مەبەستت ئەوەیە ''گیایی'' بۆ herbal دەبێ (وەک herbal tea = چای گیایی)، بەڵام بۆ herbaceous نابێ؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:١٥، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ڕوەکی گیایی حەشوە. ڕوەکی گیایی یا ڕوەکی گیائاسا یانی ئەوەی لە زەوی ئەڕوێت و وەکوو گیا وایە. دەی ئەمە ھەر گیایە، ئیتر ئەو دوورودرێژییەی ناوێ. من جیاوازییەک نابینم لە نێوان herb و herbaceous plant. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٥:٤١، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] لەبەر ئەوەش کە گیا جگە لە herb بۆ plant و grassیش بە کار دێ، بۆ herbaceous plant من گژوگیام زۆرتر بەدڵە. ھەڵبەت خۆت باشتر دەزانی، ئەمانە بواری تایبەتیی من نین و زۆریان لێ نازانم. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٥:٤٤، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] وتارەکانی herb و herbaceous plant -م خوێندەوە، تا ڕادەیەک زانیم چی بە چییە. من بم ئاوای لێ دەکەم: herb ئەکەمە [[گژوگیا (چێشتلێنان و پزیشکی)]] و، herbaceous plant ئەکەمە [[گژوگیا]] یا [[گژوگیا (ڕوەکناسی)]]. گیاش ئەکەمە پەڕەی ڕوونکردنەوە و ئەیبەستمەوە بە ڕوەک و دوو ماناکەی گژوگیاوە، واتە گژوگیا لە چێشتلێنان و دەرماندا و، گژوگیا وەکوو بابەتێکی زانستی ڕوەکناسی. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:٣٣، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ''ڕوەکی گیایی'' بێمانا بێ، herbaceous plantیش بێمانا دەبێ! پێم باش نییە ''گیا'' پەڕەی ڕوونکردنەوە بێ. وەک باسمان کرد، ''دارھەنار'' plantە و کەس ''گیا'' بەمە ناڵێ، بۆیە ''گیا'' ناکرێ plant بێ. قسەم بۆ herbaceous plant نییە، بەڵام پێم باشە ''گیا'' herb بێ. بە تایبەتی کە herbal tea دەبێ بە ''چای گیایی'' و herbal medicineیش دەبێ بە''پزیشکیی گیایی'' یان ''گیادەرمانی''. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٨:١٣، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] مێژوو و پێشینە و بەکارچوونەکانی herb لە ئینگلیزیدا فەرقی ھەیە لەگەڵ مێژوو و پێشینە و بەکارچوونەکانی گیا لە کوردیدا. بۆیە ڕەنگە بۆ ئەوان herbaceous plant بگونجێ، بەڵام بۆ ئێمە سەرەڕای ئەوە کە herb گیایە، «ڕوەکی گیایی» حەشو و سەیر و نامۆ دێتە گوێ. چای گیایی -ش ھەر تۆزێ سەیرە. چای گژوگیا باشترە. وا نییە کە وشەیەکمان دۆزییەوە وەک ھاوسەنگی وشەیەکی بیانی، ئیتر ئەو وشەیە لە ھەموو حاڵەتەکانا بەکار بێ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٨:٣٧، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ''چای گیایی'' خۆی ھەیە و داڕێژراوی من نییە. سەیری ئەنجامەکانی گووگڵ بکە. ھەروەھا، ''گژوگیا'' herbaceous plant بێ، a herbaceous flowering plant دەبێ بە چی؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٢٠:٤٣، ٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] گژوگیای گوڵدار نابێ؟ [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:٠٩، ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Vine == ئەمە بە کوردی دەبێ بە چی؟ vine ھەر ڕوەکێکە کە بە دار و دیوار دا ھەڵبگەڕێ. بۆ نموونە، ''[[لاولاو]]'' vineە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٤:٤٤، ٢٨ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ھەڵزن دەبێ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٣٢، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] لە ھیچ فەرھەنگێک دا نەمدی، خۆت داتڕشتووە؟ ھەڵ + زن (ڕەگی ڕانەبووردووی زنین)؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:٥٧، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] لە چاوگی [https://lex.vejin.net/ck/search/?t=%D9%87%DB%95%DA%B5%D8%B2%D9%86%DB%8C%D9%86&f=0 ھەڵزنین] لای ئێمە باوە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:٠٠، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] وشەیەکی جوانە، لە وتاری [[ڤانیلای گەڵاتات]] دا بە کارم برد. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:٥٠، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Dormancy == ئەمە و dormant بە کوردی دەبن بە چی؟ The plant stays dormant all winter چۆن وەربگێڕین؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٩:٢١، ٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] دەخەوڕاچوون؟ [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٤٧، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :: @[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] دەکرێ وەک ئاژەڵەکان متبوون بەکاربێت وەک لە کتێبەکانی پەروەردە سوڕی متبوون هەیە. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ١٠:٠٠، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Cultivation == چی بۆ ئەمە چاکە؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:٤٨، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Sensationalism == سڵاو هاوڕێیان بۆ ئەمە [https://en.wikipedia.org/wiki/Sensationalism] چ باشە؟ [[بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="font-family:Segoe print; color: magenta; font-size:13px;">'''Şûşe'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="color: pink">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢٢:٥١، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Amine yousefi|Amine yousefi]] اثارەی عەرەبی یانی ورروژاندن. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:٣٨، ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :: زۆر سپاس کاک {{وب|Aza}} لەو ڕستەیەی خوارێدا چۆنی بنووسم؟ The show attracted controversy for adopting an allegedly '''sensationalist''' approach to literature [[بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="font-family:Segoe print; color: magenta; font-size:13px;">'''Şûşe'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="color: pink">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٦:٥٢، ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Amine yousefi|Amine yousefi]] «نمایشەکە بە ھۆی گرتنەبەری ڕێگایەکی - بڵێین ورووژێنخوازانە - بەرەو  ئەدەب، شەڕەقسەی بۆ خۆی کڕی.» :sensational = ورووژێن، sensationalism = ورووژێنخوازی. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٥:٥٤، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :: زۆر سپاس کاک {{وب|Aza}}، دەستتان خۆش بێت [[بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="font-family:Segoe print; color: magenta; font-size:13px;">'''Şûşe'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="color: pink">'''وتووێژ'''</span>]]} ٠٦:٤٥، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Phloem == چی بە ئەمە ببێژین؟ شانەیەکی ڕوەکییە کە ماکەی خۆراکی دەگوازێ. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:٤٥، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Function == بۆ نموونە، گەدە خۆراک تێک دەشکێنێ، ئەمە functionی گەدەیە. چی بۆ ئەمە گونجاوە؟ کار، فەرمان، ئەرک یان شتێکی دیکە؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:١٤، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] من خۆم ھەندێ جار functionم کردووە بە ئەرک، ھەندێ جاریش بە ئیشوکار. فرمان کارێکە کە ئەوەڵ و ئاخری دیارە و لە کەسێ داوا دەکرێ. «گەلێکم بە تۆ ھەیە فەرمانە، ئەو قاقەزەم بۆ بەرە شاری.» ئەمە بۆ task باشە. ئەرک یانی کاری زۆر، باری سەر شان، زەحمەت، پێویستیی سەر شان، وەزیفە. پێم وایە ئەرک بۆ duty باشە، بەڵام بۆ functionیش دەگونجێ. ئەرکی گەدە تێکشکاندنی خۆراکە. دیومە بە functionalismیش بڵێن ئەرکباوەڕی. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٨:٤٧، ٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Territorial == گیانلەبەرێک بەرگری لە ناوچەی خۆی بکا و نەھێڵێ گیانلەبەری دیکە (بە تایبەتی ھەمان جۆر) لێی نزیک بێ territorialی پێ دەڵێن. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٠:٠٢، ١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] سەرزەویپارێز، سەرزەویخواز. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٠:٤٨، ١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) h5doxp170yw8hy2yfmrd9dplkdnqvev 0 118268 1669058 1402119 2026-09-16T22:34:45Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1669058 wikitext text/x-wiki {{کەسایەتی | ناو = سەلمان خان | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | وێنە = Salman Khan TED 2011.jpg | قەبارەی وێنە = | جێگری_وێنە = | سەردێری وێنە = سەلمان لە TED | ناوی کاتی لەدایکبوون = سەلمان ئەمین | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١١ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٦ | شوێنی لەدایکبوون = | ڕێکەوتی_ونبوون = | شوێنی_ونبوون = | ڕەوشی_ونبوون = | ڕێکەوتی مردن = | شوێنی مردن = | ھۆکاری مردن = | شوێنی دۆزینەوەی تەرم = | شوێنی گۆڕ = | مۆنۆمێنتەکان = | نیشتەجێ = | نەتەوە = بەنگلادیشی - ئەمریکی | ناوەکانی تر = | نەژاد = | شارومەندێتی = | ڕادەی خوێندەواری = | پیشە = | ساڵانی چالاکی = | خاوەنکار = | ڕێکخراو = [[ئەکادیمیای خان]] | ناوبانگ = | کارە_دیارەکان = پڕۆژەی ئەکادیمیای خان | شێواز = | کاریگەر_بووە = | کاریگەری_بووە = | شار = | مووچە = | دارایی = | باڵا = | کێش = | تەلەڤیزیۆن = | سەرناو = | وادە = | پێشوو = | جێگر = | حیزب = | بزاڤ = | بەرانبەرەکان = | ئایین = [[ئیسلام]] | سزای_تاوانباری = | ڕەوشی_تاوانباری = | ھاوسەر = ئومەیمە ماڤی | یار = | منداڵەکان = | دایک و باوک = د. فەخرول ئەمین خان (باوک) - ماسودە خان (دایک) | خزمەکان = | خەڵاتەکان = | واژوو = | جێگری_واژوو = | قەبارەی_واژوو = | ماڵپەڕ = | پەراوێزەکان =}} '''سەلمان خان''' (لەدایکبووی ١١ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٦ لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]]) ڕاھێنەری پەروەردەیی بەنگلادیشی-ئەمریکییە، دامەزرێنەری [[ئەکادیمیای خان]]ە، خان کەسێکی موسڵمانە و لەگەڵ ڤیزیکێک (ئومەیمە ماڤی) ژیانی ھاوسەری پێکھێناوە و لە سانفرانسیسکۆ دەژی لەگەڵ منداڵەکانی. == ئەکادیمیای خان == سەلمان خان دامەزرێنەری ئەکادیمیای خانە کە تایبەت بە فێرکردن و پەروەردە. خان، بیرۆکەی خان ئەکادیمی بەھۆی ئەو فێرکارییانەی سەلمان بوو بۆ ئامۆزاکەی کە لەسەرەتادا لە [[یاھوو]] و دواتر لە ١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٦ەوە لە [[یوتیوب]] بڵاوکرانەتەوە ئینجا بوو بە ئەکادیمی و ماڵپەڕی تایبەت. لە ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٤ کەناڵی خان ئەکادیمی گەیشتە ٢٬٢٠١٬١٦٢ سەبسکرایب لە یوتیوب لەگەڵ بینینی ڤیدیۆکان بۆ ٤٩٢ میلیۆن جار.<ref>https://www.youtube.com/user/khanacademy/about</ref> لە ساڵی ٢٠١٢ سەلمان خان لەلایەن [[تایم (گۆڤار)]]ەوە وەک ١٠٠ کەسایەتی کاریگەری جیھان دەستنیشانکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2111975_2111976_2111942,00.html|سەردێڕ=گۆڤاری تایم - ناوی خانی لە ١٠٠ کەسایەتی کاریگەری جیھان دانا}}</ref> == پلەی زانستی == سەلمان خان خاوەنی چەندین بڕواننامەی زانستییە لەوانە، * بەکالۆریۆس لە زانستی [[ماتماتیک]]. * بەکالۆریۆس لە زانستی ئەندازەی کارەبا. * ماستەر لە زانستی ئەندازەی کارەبا و زانستی کۆمپیوتەر. * بڕواننامەی ماستەری لە بەڕێوەبردن لە زانکۆی ھاڤارد بەدەست ھێناوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://mixergy.com/interviews/salman-khan-academy-interview/|سەردێڕ=پلە زانستییەکانی خان}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Salman Amin Khan|سەلمان خان}} * [http://khanacademy.org/ وێبگەی ئەکادیمیای خان] {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|زانست|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٦]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:بازرگانە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:خەڵکانی بازرگان لە نیو ئۆرلینس]] [[پۆل:بەڕێوەبەرانی جێبەجێکاریی تەکنەلۆژیای ئەمریکی]] rb56wc99ohw8gqej17amc7k314g8aer 0 118362 1669107 1552200 2026-09-17T01:33:38Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، فیزیک-کۆلکە، کیمیا-کۆلکە) 1669107 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox person | name = سەمیرە مووسا | image = SameeraMoussa.jpg | alt = | caption = | birth_date = {{Birth date|١٩١٧|٠٣|٠٣}} | birth_place = | death_date = {{Death date and age|١٩٥٢|٠٨|٥|١٩١٧|٠٣|٠٣}} | death_place = [[کالیفۆرنیا]] | nationality = | other_names = | known_for = | occupation = }} '''سەمیرە مووسا''' (٣ی ئازاری [[١٩١٧]] - ١٥ی ئابی [[١٩٥٢]]) یەکەم زانای گەردیلەزانی بووە لە[[میسر]]، لە ٣ی ئازاری ساڵی ١٩١٧ لە گوندی سەنبۆی گەورە لە میسر لەدایکبووە، ھەر لەمنداڵیەوە فێری نوسین و خوێندن بووە و کتێبی قورئانی پیرۆزی لەبەرکردووە، حەزی لەخوێندنەوەی ڕۆژنامەکان بووە و تەنھا بە سەیرکردنی ووشەکان تونیوێتی ئەو ووشانە لەبەربکات، لەھەموو قۆناغەکانی خوێندنیدا لەبەر زیرەکی خەڵاتی وەرگرتووە، کۆلێژی زانستی لە زانکۆی قاھیرە تەواوکردووە و بڕوانامەی بەکالۆریۆسی بەدەستھێناوە. سەمیرە مووسا بڕوانامەی ماجستێری لە بابەتی بەردەوامبوونی گەرمی گازەکان وەرگرتووە، ڕۆشتووە بۆ [[ئیتاڵیا]] و تیشکی ئەتۆمی خوێندووە و بڕوانامەی دکتۆرای لە تیشکی سینییە بەدەستھێناوە، دوای ماوەی نزیکەی دوو ساڵی لە توێژینەوە و گەڕان تونیوویەتی بۆمبی ئەتۆمی دروست بکات، لە ساڵی ١٩٤٨ دەستەی ووزەی ئەتۆمی دامەزراندووە، ئەندامی زۆربەی زۆری ئەو لیژنانە بووە کە تایبەت بووە بە بواری زانستی، گۆنگرەی ئەتۆنۆمی لە پێناو ئاشتی ڕێکخستووە، ھیوای ئەوە بووە ئەتۆنۆمی لەبواری کاری خێردا بۆ مرۆڤ بەکاربھێنرێت ھەر وەکو خۆشی دەڵێت ((ئاواتم ئەوەیە نەخۆشی شێرپەنجە بە ئەتۆنۆمی چارەسەر بکرێت بەشێوەی ئەسپرین)). سەمیرە مووسا ھۆگری خوێندنەوە بووە و کتێبخانەیەکی گەورەشی ھەبووە، زۆر حەزی لەژەنینی [[مۆسیقا]] بووە و توانیوێتی بەباشی ئامێری عود بژەنێ‌، حەزی لەوێنەگرتن بووە و تەنانەت لەماڵەکەی خۆیدا وینەکانی دەشۆردەوە، حەزی لەچنین و دوورین بووە و زۆربەی زۆری کراسەکانی بەدەستی خۆی دەیچنینن و دەدوریەوە. لە ساڵی ١٩٥٢ سەمیرە مووسا بانگھێشتکراوە بۆ [[ئەمریکا]] و ئەویش ڕۆشتووە، زۆر پێشنیاریان خستووەتە بەردەمی تاکو لەئەمریکا بمێنێتەوە بەڵام ھەرھەمووی ڕەتکردۆتەوە، پێش گەڕانەوەی بەچەند ڕۆژێک بانگھێشتێکی قبوڵکرد تاکو سەردانی چەند کارگەیەکی ئەتۆنۆمی لە دەوروبەری [[کالیفۆرنیا]] بکات، لە ١٥ی ئابی ١٩٥٢ لەسەر ڕێگای کالیفۆرنیا ئۆتۆمبیلێکی بار ھەڵگر خۆی کێشا بەئۆتۆمبێلەکەیدا و کەوتە ناو شیوێکی قوڵەوە و گیانی لەدەستدا. == سەرچاوەکان == * ویکیپیدیای عەرەبی. {{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|فیزیک|کیمیا|میسر}} {{پۆلی کۆمنز|Sameera Moussa}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{فیزیک-کۆلکە}} {{کیمیا-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:فیزیکزانانی ژن]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٧]] [[پۆل:مردووانی ١٩٥٢]] [[پۆل:ژنە زانستخوازەکانی سەدەی ٢٠]] jcacm892lorvl0829vypq6murn07lw2 0 119796 1668888 1508045 2026-09-16T16:33:33Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە) 1668888 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Abdulla Shahid April 2021.png|وێنۆک|[[عەبدوڵڵا شاھید]]، سەرۆکی کۆڕی گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان]] '''سەرۆکایەتیی کوڕی گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان''' پۆستێکە کە لەلایەن نوێنەرانی وڵاتانی ئەندام لە [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] لە دەنگدانێکی ساڵانە ھەڵدەبژێردرێت. سەرۆک لە دانوستانەکاندا ئامادە دەبێت. سەرۆکی ئێستا [[عەبدوڵڵا شاھید]] لە وڵاتی [[ماڵدیڤ]]ە کە لە ١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١، وەک سەرۆکی کۆڕی گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان ھەڵبژێردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://edition.mv/sports/22659 |سەردێڕ=Maldives' FM Abdulla Shahid elected as President of UN General Assembly |وێبگە=edition.mv |ڕێکەوت=٧ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210607223430/https://edition.mv/sports/22659 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{نەتەوە یەکگرتووەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Presidents of the United Nations General Assembly}} {{تووڵی دەروازە|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان|سیاسەت}} {{سیاسەت-کۆلکە}} [[پۆل:نەتەوە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] kilyler2c97xhpmzv8zzulln0ur4y4o 0 119882 1669060 1565389 2026-09-16T22:35:05Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە، عەرەبستانی سعوودی-کۆلکە) 1669060 wikitext text/x-wiki {{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox royalty |name = سەلمان کوڕی عەبدولعەزیز |image =Salman 2017.jpg |imgw = |title = [[شای عەرەبستانی سعوودی]]{{ھن}}[[خزمەتکاری دوو حەرەمی پیرۆز]] |succession = [[شای عەرەبستانی سعوودی]] |reign = ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥ – تا ئێستا |cor-type = [[بەیعەت]] |coronation = ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥ |predecessor = [[عەبدوڵڵا کوڕی عەبدولعەزیز|عەبدوڵڵا]] |suc-type = {{nowrap|جێنشین}} |successor = [[موقرن کوڕی عەبدولعەزیز|موقرن]] |reign-type1 = Regency |spouses = سوڵتانە کچی تورکی (لە ٧١ ساڵیدا مردووە){{ھن}}فەھدە کچی فەلاح{{ھن}}سارە کچی فەیسەڵ (تەڵاقدراو){{ھن}}مەزاوی کچی ماجید (تەڵاقدراو){{ھن}}سوڵتانە کچی موندیل{{ھن}}وەفا کچی عەبدوڵڵا |issue-link = #Personal life |issue = |full name = سەلمان کوڕی عەبدولعەزیز کوڕی عەبدولڕەحمان کوڕی فەیسەڵ کوڕی تورکی کوڕی عەبدوڵڵا کوڕی محەممەد کوڕی سعوود |house = [[ئال سعوود]] |father = [[عەبدولعەزیز کوڕی عەبدولڕەحمان]] |mother = [[حوسە کچی ئەحمەد سودەیری|حوسە سودەیری]] |birth_date = {{Birth date|١٩٣٥|١٢|٣١|df=y}} |birth_place = [[ڕیاز]]، [[عەرەبستانی سعوودی]] |death_date = |death_place = |date of burial = |place of burial = |cause of death = |religion = [[سوننە]] }} '''سەلمان کوڕی عەبدولعەزیز ئال سعوود''' لەدایکبووی (٥ شەوال ١٣٥٤ھ/{{Birth date|١٩٣٥|١٢|٣١|df=y}}) پادشای حەوتەمی شانشینی [[عەرەبستانی سعوودی]]ە و بیست و پێنجەمین کوڕی [[عەبدولعەزیز ئالسعود|شا عبدالعەزیز کوڕی عەبدولڕەحمان فەیسەڵ ئال سعود]] لە ژنەکەی، شازادە حوسەی کچی ئەحمەد سودەیری، یەکێکە لە پایە گرنگەکانی خێزانی شاھانەی سعودیە، وە ڕاوێژکاری تایبەتی پاشاکانی شانشینەکە بووە، یەکێکە لە حەوت سودەیریەکانی کوڕی [[عەبدولعەزیز ئالسعود|شا عبدالعەزیز کوڕی عەبدولڕەحمان فەیسەڵ ئال سعودە]]. == ژیان == === گەورەبوون === یەکەم جار دەستی کرد بە خوێندن لە قوتابخانەی شازادەکان لە [[ڕیاز]] وە[[قورئان]]ی تەواوکرد لە تەمەنی دەساڵیدا لە قوتابخانەی شێخ عەبدوڵڵا خەیات پێشنوێژو وتاربێژی [[مزگەوتی حەرام]] === ژیانی سیاسی === * یەکەم جار کە چوە ناو سیاسەتەوە لەبەرواری ١٦ئازاری ١٩٥٤ بوو کەدیاری کرا بە ئەمیری ناوچەی [[ڕیاز]] لەجیاتی براکەی شازادە نایف کوڕی عبدالعەزیز، وە لە ساڵی ١٩٥٥ جارێکی تر کرایەوە بە ئەمیری [[ڕیاز]] بەردەوام بوو تا ساڵی ١٩٦٠ پاشان دەستی لەکار کێشایەوە * لە ڕێکەوتی ٤ شوباتی ١٩٦٣ بریارێکی شاھانە دەرکرا لەلایەن [[شا سعود کوڕی عەبدولعەزیز]] بەدامەزاندنی بە ئەمیری ناوچەی [[ڕیاز]] جارێکی تر * لەبەرواری ٥ تشرینی دووەمی ٢٠١١ بەبریارێکی شاھانە لەلایەن شا[[عەبدوڵڵا کوڕی عەبدولعەزیز]] ەوەکرا بە وەزیری بەرگری شانشینی [[عەرەبستانی سعوودی]] * دوای مردنی شازادە نایف کوڕی عەبدولعەزیز لەبەرواری ١٨ حوزەیرانی ٢٠١٢ شا[[عەبدوڵڵا کوڕی عەبدولعەزیز]] بڕیارێکی شاھانەی دەرکرد بە دیاریکردنی بە شازادەی جێنشین وەدامەزراندنی بە جێگری سەرۆکی ئەنجومونی وەزیران وە وەزیری بەرگری. * لە ڕێکەوتی ٢٣ کانونی دووەمی ٢٠١٥ لەدوای مردنی شا [[عەبدوڵڵا کوڕی عەبدولعەزیز]] بوە پاشای حەوتەمی شانشینی [[عەرەبستانی سعوودی]] == ماوەی فەرمانرەوایی == لە ڕێکەوتی ٢٣ کانونی دووەمی ٢٠١٥ لەدوای مردنی شا [[عەبدوڵڵا کوڕی عەبدولعەزیز]] بوە پاشای حەوتەمی شانشینی [[عەرەبستانی سعوودی]] ھەتا ئێستا. == خێزان == محمد کوری سەلمان == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{توویتەر|KingSalman}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|عەرەبستانی سعوودی|زانستی سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|Salman of Saudi Arabia}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{عەرەبستانی سعوودی-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٥]] [[پۆل:شاکانی سعوودیە]] [[پۆل:ڕەخنەگرانی بێخوایی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەو کەسانەی ناویان لە کاغەزەکانی پەنەمادا هاتووە]] [[پۆل:ئەو کەسانەی ناویان لە کاغەزەکانی پەنەمادا ھاتووە]] 3eizlfhoaxv4ukg9bq7v75v8bjhawhm 0 121319 1669314 1658329 2026-09-17T10:37:50Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئەکتەر-کۆلکە، فیلم-کۆلکە) 1669314 wikitext text/x-wiki {{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox person | name = سەیف عەلی خان | image = Saif Ali Khan snapped at Imperial Hotel, New Delhi 05.jpg | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = {{ڕێکەوتی لەدایکبوون و تەمەن|١٩٧٠|٠٨|١٦}}<br/>[[نیوودێلھی]]، {{ئاڵا|India}} | birth_place = | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --> | death_place = | nationality = [[ھیندی]] | other_names = | known_for = | occupation = [[ئەکتەر]] | spouse = ئامریتا سینگ (١٩٩١–٢٠٠٤) (جیابوونەوە)<br/>[[کارینا کاپوور]] (۲۰۱۲-ئێستا) | partner = }} '''سەیف عەلی خان''' لەدایکبووی ١٦ی ئابی ١٩٧٠. ئەکتەر و بەرھەمھێنەری فیلمەکانی [[بۆلیوود]]ە. سەیف بەڕەچەڵەک خەڵکی [[کەلکەتە]] لە [[ھیندستان]] و لەخێزانێک [[موسڵمان]] لەدایکبووە. تا ئێستا بەھۆی فیلمەکانییەوە چەندین خەڵاتی وەرگرتووە لەوانە شەش جار خەڵاتی [[فیلم فەیر]] (لە خەڵاتە جۆراوجۆرەکان) وە لەلایەن حکوومەتی ھیندستانەوە خەڵاتی (Padma Shri) پێدراوە کە خەڵاتێکە لەڕۆژی کۆماری دەبەخشرێت. == ژیان == === ژیانی ئەکتەری === لەساڵی ١٩٩٣ سەیف عەلی خان بۆیەکەمینجار لەفیلمێکی دەرھێنەر یاش چۆپرا دا دەردەکەوێت بەناوی (Parampara) وە یەکەمین فیلمی سەرکەوتووی سەیف عەلی خان دەگەڕیتەوە بۆساڵی ١٩٩٤ کاتێک لەفیلمی (Main Khiladi Tu Anari) شانبەشانی [[ئاکشای کومار|ئاکشەی کومار]] بەشداریکرد. دواتر لەساڵی ٢٠٠١ لەفیلمێکی فەرحان ئەختەر بەناوی (Dil Chahta Hai) دووبارە سەرکەوتن بەدەستدەھێنێت. وەلەساڵی ٢٠٠٣ بەشداری دەکات لەفیلمی کەل ھۆ نا ھۆ (Kal Ho Naa Ho) کەبەھۆی ئەم فیلمەشەوە سەرکەوتنێکی مەزن تۆماردەکات و خەڵاتی باشترین فیلمی پاڵپشت بەدەستدەھێنێت لەفیلم فەیر. لەساڵی ٢٠٠٨ و ٢٠١٣ لەدووبەشی فیلمی (Race) بەشداردەبێت و سەرکەوتنێکی بەرچاو بەدەستدەھێنێت. لەساڵی ٢٠٠٩ دا بۆیەکەمینجار فیلمێک بەرھەمدەھێنێت (پرۆدیوسەر) ئەمەش لەفیلمی (Love Aaj Kal) کەخۆیشی وەک ئەکتەر ڕۆڵی سەرەکی گێڕا لەبەرامبەر [[دیپیکا پادوکۆن]]، فیلمەکە لەدەرهێنانی [[ئیمتیاز عەلی]] بوو. === ژیانی خێزانی === سەیف عەلی خان کوڕی مەنسووڕ عەلی خانە، باوکی یاریکەری کۆچکردووی کریکیت بووە بۆھەڵبژاردەی ھیند. لەساڵی ١٩٩١ لەگەڵ ئەمریتا سینگ ژیانی ھاوسەری پێکدەھێنت، سەیف لەگەڵ ئەمریتا تاکوو ٢٠٠٤ ژیانی ھاوسەرگیرییان بەردەوام بوو لەنێوان ئەمەشدا کچ و کوڕێکیان بەناوەکانی سارا (١٩٩٣) وە ئیبراھیم (٢٠٠١). لەدوای جیابوونەوەشییان دوو منداڵەکەی سەیف لەگەڵ دایکیان دەژین. لە ١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢ لەگەڵ خانمەئەکتەری دیاری بۆلیوود [[کارینا کاپوور]] ژیانی ھاوسەرگیری پێکدەھێنێت. لە کانوونی یەکەمی ٢٠١٦، یەکەم منداڵیان بوو بەناوی تەیمور. == سەرچاوە == * [//en.wikipedia.org/wiki/Saif_Ali_Khan ویکیپیدیای ئینگلیزی] {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|ھیندستان|بۆڵیوود|فیلم}} {{پۆلی کۆمنز|Saif Ali Khan}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٠]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی ھیندی]] [[پۆل:ئەکتەرە ھیندییەکان]] [[پۆل:موسڵمانانی ھیندی]] [[پۆل:ئەکتەرە کوڕە ھیندییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمی ھیندی]] [[پۆل:ئەکتەرانی پیاوی فیلمی ھیندی]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ھیندییەکانی خەڵکی مومبای]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکان لە سینەمای ھیندی]] [[پۆل:خەڵکی نیو دەلھی]] [[پۆل:ئەکتەرانی پیاوی هیندی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرانی پیاوی ھیندی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی فیلمی نیشتمانیی باشترین ئەکتەر]] [[پۆل:خێزانی کاپوور]] [[پۆل:ھیندییەکانی بە ڕەچەڵەک ئەفغان]] jypfm1vqpi9hk0be3oic1nspjebm73u 0 122081 1668988 1458030 2026-09-16T19:34:39Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مۆسیقا-کۆلکە) 1668988 wikitext text/x-wiki {{بێ سەرچاوە}} {{زانیاریدانی گۆرانیبێژ | ناو = سەعەد فەیلی | وێنە = | قەبارەی وێنە = | جێگری وێنە = | شرۆڤەی وێنە = | ناوی لەدایکبوون = | ناوی خۆماڵی = | زمانی ناوی خۆماڵی = | نازناو = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = | شوێنی لەدایکبوون = [[بەغدا]] | بنەچە = | ڕێکەوتی مردن = | شوێنی مردن = | شێواز = | پیشە = [[گۆرانیبێژ]] | ئامێر = | ساڵانی چالاکبوون = | تۆمارگە = | کارە پەیوەستەکان = | ماڵپەڕ = | ئامێرە دیارەکان =}} '''سەعەد فەیلی''' (بە عەرەبی: ''سعد الفیلی'')، ھونەرمەندی گۆرانیبێژی خەڵکی [[بەغدا]]یە ک بەرھەمەکانی بە زاراوەی [[کوردیی باشووری]] تۆمار دەکات. == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان]] {{تووڵی دەروازە|مۆسیقا}} {{گۆرانیبێژانی کورد}} {{مۆسیقا-کۆلکە}} [[پۆل:گۆرانیبێژە پیاوەکانی کوردیی باشووری]] [[پۆل:خەڵکی بەغدا]] 6dnz6x0wivmc4vv118fq66cm3n6m24m 0 122652 1668927 1662064 2026-09-16T16:52:49Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1668927 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = عەربەت | native_name = شاری سێ دەروازە، شاری دووپشکی ڕەش, Erbet. | settlement_type = ناحیە | pushpin_map = Iraq | pushpin_mapsize = 250 | pushpin_map_caption = شوێنی عەربەت لە ھەرێمی کوردستان و ئێراق | pushpin_label_position = right | pushpin_relief = 1 | coordinates = {{coord|35.42929|N|45.58043|E|display=inline,title|region:IQ_type:city}} | subdivision_type = وڵات | subdivision_name = {{flag|Iraq}} | subdivision_type1 = ھەرێم | subdivision_name1 = {{flag|Iraqi Kurdistan}} | subdivision_type2 = پارێزگا | subdivision_name2 = [[پارێزگای سلێمانی]] | subdivision_type3 = قەزا | subdivision_name3 = [[قەزای سلێمانی]] | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | established_title = دامەزراندن | established_date = ١٩٢٥ | leader_title = بەڕێوەبەری ناحیە | leader_name = [[فاضل عومەر عەبدولڕەحمان]] | population_total = ٤٧،٠٠٠<ref>https://www.gulanmedia.com/so/story/127199/1621543441-26946-%D9%87%D9%80%D8%A7%D9%88%D9%88%DA%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA..-%D9%84%DB%95-%D8%B3%D9%86%D9%88%D9%88%D8%B1%DB%95%D9%83%DB%95%D8%AF%D8%A7-%D8%A8%DB%95%DA%AF%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%D9%83%DB%8E%D8%B4%DB%95%DB%8C-%D8%A6%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%95%D9%88%DB%95%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%87%DB%95%DB%8C%DB%95</ref><ref>"سەرژمێری دانیشتوانی ھەرێمی کوردستان ٢٠٢١"، دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان، ٢٠٢٢.</ref> | population_as_of = ٢٠١٢ | timezone = UTC+٣ | utc_offset = +٣ | postal_code = ٤٦٠٠٤ | area_code = +٩٦٤ | website = [https://www.facebook.com/Arbat.Subdistrict/?locale=ku_TR پەڕەی فەرمی فەیسبووک] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) بە ڕێژەی ٪٩٤ و ([[کرمانجی]]) بە ڕێژەی ٪٣.٥ و [[عەرەبی]] بە ڕێژەی ٪٢.٥ | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننی]] و چەند چینێکی دیکە وەک [[شیعە]] و [[ئێزیدی]] و [[کریستیان]]. | جۆری_کۆدی_ناوچە = ٤٦٠٠٤ | official_name = ناحیەی عەربەت | native_name_lang = کوردی: سۆرانی. | other_name = تانجەرۆ (پێش ئەیلوولی ٢٠٢٣ وەھای پێوتراوە). | population_urban = ٢٠،٠٠٠(ناوەندی شارۆچکەی عەربەت) | population_rural = ١٧،٠٠٠(گوندەکانی دەوروبەر). }} '''عەربەت''' یان Erbet بە [[کورمانجی]], ناسراوە بە [[ناحیەی تانجەرۆ]]، دەکەوێتە [[قەزای سلێمانی|قەزای ناوەندیی سلێمانی]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> ناحیەی عەربەت ناوەندەکەی شارۆچکەی عەربەتە - لە پێش گۆڕینی ناوی ئەم ناحیەیە بە شێوەیەکی فەرمی لە لایەن [[هەرێمی کوردستان|حوکمەتی هەرێم]]ەوە، ئەمەش واتە لە پێش مانگی ئەیلوولی ساڵی ٢٠٢٣دا بە فەرمی ناسارابوو بە ناحیەی تانجەرۆ.<ref>ناوی ناحیەی تانجەرۆ گۆڕدرا بە ناحیەی عەربەت= ئێستا نیوز https://esta.krd/265634/ ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە. </ref> هەروەها بە شێوەیەکی ئامڕازیی، وەک ''(شاری سێ دەروازە)'' یان ''(شاری دووپشکی ڕەش)''ناسراوە<ref>https://books.vejin.net/ck/text/24223</ref>، و لە ساڵی ١٩٢٥ لەلایەن بەڕێوبەران و دەسەڵاتدارانی سەردەمی شا [[فەیسەڵی یەکەم]]ی [[عێراق|ئێراق]] بە شێوەیەکی فەرمی کراوە بە [[ناحیە]].<ref>Historical archives of the Kingdom of Iraq, 1925 administrative records</ref> شارۆچکەی عەربەت، ناوەندی [[فڕۆکەخانەی کشتوکاڵیی عەربەت]]ە، کە بۆ مەبەستەکانی هەردوو [[کشتوکاڵ]]یی و [[ئەکادیمی]] بەکاردێت، وە لە ئێستادا بە گەورەترین فڕۆکەخانەی تایبەت بە ڕاهێنان و فێربوون دادەنرێت لە هەرێم<ref>https://snnc.co/25245</ref>، هەروەها بۆ مەبەستە مەدەنییەکانی وەک پێشبڕکێی ئۆتۆمبێلیش بەکاردەهێنرێت.<ref>https://www.facebook.com/halabjaTv1988/posts/%D9%81%D8%B1%DB%86%DA%A9%DB%95%D8%AE%D8%A7%D9%86%DB%95%DB%8C-%DA%A9%D8%B4%D8%AA%D9%88%DA%A9%D8%A7%DA%B5%DB%8C-%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA-%DA%A9%DB%8E%D8%A8%DA%95%DA%A9%DB%8E%DB%8C-%D8%AE%DB%8E%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A6%DB%86%D8%AA%DB%86%D9%85%D8%A8%DB%8E%D9%84-%DA%A4%DB%8C%D8%AF%DB%86-%D8%A8%DA%95%DB%8C%D8%A7%D8%B1-%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%82/1439482591515900/</ref> فڕۆکەخانەکە زیاتر بەناوبانگ بوو بەهۆی هێرشێکەوە لە ساڵی ٢٠٢٣، <ref>https://ku.964media.com/108786/</ref> کە لە لایەن [[نێردراوی ھاوکاریی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ عێراق]]یەوە ئیدانە کرا. [[ناوچەی پیشەسازی عەربەت]] لە ئێستادا سەروو ٥٢ کارگە لەخۆدەگرێت، ئەوانیش تایبەتن بە [[گاز]]، [[قیر]]، [[خەڵووز]]، [[ئاسن]]، [[پلاستیک]]، [[خۆراک]]، [[هێلکە (خواردن)|هێلکە]]، هتد.<ref>https://www.kurdistan24.net/en/story/387444/Industrial-zones,-another-top-investment-opportunity-in-Kurdistan-Region</ref> <ref>ref>UNEP Iraq Environmental Assessment, 2022.</ref> <ref>"Opening of Arbat Industrial Zone", Kurdistan New Newspaper, September 5, 2012, p. 4</ref> <ref>https://www.gulanmedia.com/so/story/127199/1621543441-26946-%D9%87%D9%80%D8%A7%D9%88%D9%88%DA%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA..-%D9%84%DB%95-%D8%B3%D9%86%D9%88%D9%88%D8%B1%DB%95%D9%83%DB%95%D8%AF%D8%A7-%D8%A8%DB%95%DA%AF%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%D9%83%DB%8E%D8%B4%DB%95%DB%8C-%D8%A6%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%95%D9%88%DB%95%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%87%DB%95%DB%8C%DB%95</ref> ناحیەی عەربەت لە کاتی [[شەڕی دژ بە داعش|شەڕی داعش]]دا، بووە یەکێک لەو شوێنانەی [[هەرێمی کوردستان]] کە هەستا بە دابینکردنی کەمپی نیشتەجێبوون، بۆ [[ڕۆژئاوای کوردستان|کوردانی ڕۆژئاوا]]، بەشێک خەڵکی مەدەنی [[سووریا]]، وە [[ئێزیدییەکان]]ی هەرێم و هەروەها بەشێک لە ئاوارەکانی دیکەی باشوور و خۆرهەڵاتی [[ئێڕاق]].<ref>https://data.unhcr.org/en/documents/details/114906</ref> <ref>https://www.auis.edu.krd/brighter-future-arbat-refugee-fund</ref> <ref>https://reliefweb.int/map/iraq/iraq-sulaymaniyah-governorate-arbat-refugee-camp-general-infrastructure-20-july-2016</ref> <ref>https://cptik.org/reflections-1/2014/09/911-in-arbat-refugee-camp.html</ref> <ref>https://data.unhcr.org/ar/documents/download/41534</ref> <ref>https://www.rudaw.net/english/categories/business/980260</ref> <ref>http://www.arbatbrighterfuture.org/refugees.html</ref> لە گەورەترین کەمپی ئاوارەکانی سەر بە ناحیەکە، [[کەمپی ئاشتی]]یە کە لە باشووری شارۆچکەی عەربەتە تایبەت بە کوردانی ڕۆژئاوا، کە لە کۆتاییەکانی ساڵی ٢٠١٢ەوە، نزیکەی ١٠،٠٠٠ ئاوارەی لە خۆگرتبوو وە لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤، دا بەشێکی زۆریان گەڕانەوە بۆ [[سووریا]].<ref>https://www.knwe.org/KU/Details/18797{{بەستەری مردوو|url=https://www.knwe.org/KU/Details/18797 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> لە گرنگترین گوندەکانی ناحیەکە، گوندی [[باریکە، عەربەت|باریکە]] و [[کۆمەڵگای باریکە]]ن، کە لە تەنیشتی یەکدان و تەنیا ٦ کم لە ناوەندی شارەدێی عەربەتەوە دوورن، گوندی باریکە ژمارەیەکی زۆر لە جووتیار و زەوی کشتوکاڵی لە خۆدەگرێت، و هەروەها کۆمەڵگای باریکە، کە لە ساڵانی ٩٠کان درووستکراوە لە لایەن حوکمەتی [[بەعسیزم|بەعسی ئێڕاق]] بە مەبەستی [[ڕاوەدوونان]]، وە ناوی لێنرابوو [[ئۆردوگای برایەتی]]، وە لە دوای ساڵی ٢٠٠٣شدا لە پاش درووستکردنی کەمپی ئاوارە لە لایەن حوکمەتی هەرێمەوە، بۆ بەشێک لە [[ڕۆژهەڵاتی کوردستان|کوردانی ڕۆژهەڵات]] کە لە ساڵانی ١٩٨٠کانەوە بەهۆی [[جەنگی ئێران و عێراق]]ەوە باریان تێکچوو بوو، ناوی گۆڕدرا بە [[کەمپی کوردانی ڕۆژهەڵات]] لە ئێستادا ژمارەیەکی زۆر لە کوردانی ڕۆژهەڵات لە خۆدەگرێت.<ref>https://www.facebook.com/100063849013845/posts/%D9%88%DB%8E%D9%86%DB%95%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%85%DB%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7-%D9%85%DB%95%D9%84%D8%A7%D8%AA%D8%A7%D9%87%DB%8C%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%85%DB%86%DA%A9%DB%8C-%D9%85%D8%B2%DA%AF%DB%95%D9%88%D8%AA%DB%8C-%DA%AF%DB%95%DB%8C%D9%84%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B2%DB%95%D9%86%DA%AF%DB%8C%D8%B3%DB%95%D8%B1%DB%8C%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%A6%DB%86%D8%B1%D8%AF%D9%88%DA%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B1%DB%8C%DA%A9%DB%95-%D8%B3%D8%A7%DA%B5%DB%8C/991921839612774/</ref> وە کۆمەڵگای باریکە، [[کەمپی عەربەت]] لە خۆدەگرێت کە لە ئێستادا هێشتا جێگەی نیشتەجێبوونی ژمارەیەکی زۆر لە کوردانی ڕۆژئاوایە، هەروەها شوێنی خانەقای [[محەممەد عوسمان سیراجەدینی دووەم]]ە، کە بۆ مەبەستی [[سۆفیگەری]] لە لایەن شوێنکەوتەکانییەوە بەکاردێت.<ref>https://reliefweb.int/report/iraq/unhcr-iraq-sulaymaniyah-field-office-factsheet-december-2024</ref> <ref>https://kureansiklopedi.com/en/detay/shaykh-muhammad-osman-siraceddin-e00c6</ref> <ref>http://wikimapia.org/</ref> <ref> http://www.krso.net/ ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.</ref> == جوگرافیا == [[File:نەخشەی کەرتەکانی ناحیەی تانجەرۆ.jpg|thumb|نەخشەی کەرتەکانی ناحیەی عەربەت، کە لە پێشوودا پێی وتراوە [[ناحیەی تانجەرۆ]]، ساڵی ١٩٧٩، کە ناوەندەکەی شارۆچکەی عەربەتە.]] ناحیەی عەربەت، ٧١ گوند لەخۆ دەگرێت، و ناوەندی سەرەکیشی شارۆچکەی عەربەتە، وە ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم ناحیە و قەزایانەدا: لە باکوورەوە لەگەڵ [[ناحیەی سرۆچک]] و [[ناحیەی سیتەک]]، لە باشوورەوە لەگەڵ [[قەزای شارەزوور]] و [[ناحیەی ناوەندی قەزای قەرەداغ|ناحیەی ناوەندی قەزای قەرەداغ]]، لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[ناحیەی ناوەندی قەزای سەید سادق]]، لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[ناحیەی بەکرەجۆ]]. ھەروەھا عەربەت لە ناوچەیەکی شاخاوی ھەڵکەوتووە و دەوروبەری بە زنجیرە چیاکانی [[زاگرۆس]] دەورە دراوە. ئاو و ھەوای ناوچەکە بە گشتی مامناوەندییە، بە ھاوینی گەرم (٣٠-٤٥° سەدی) و زستانی سارد و بارانی (٠-١٠° سەدی). ڕێژەی بارانبارینی ساڵانە لە نێوان ٥٠٠-٧٠٠ ملم دایە.<ref>د. سەلام ناوخۆش، "جوگرافیای ھەرێمی کوردستان"، ٢٠١٥، لاپەڕە ١٤٢.</ref> بەھۆی ھەڵکەوتەی جوگرافییەوە، خاکی ناوچەکە بەپیتە و بۆ کشتوکاڵ گونجاوە ئەمەش بە هۆی نزیکی شارۆچکەکەوەیە لە [[دەشتی شارەزوور]]، هەروەها بەهۆی بەپیتی خاکەکەوە، ژمارەیەکی زۆر کارگەی خۆراک، پەلەوەر و هێلکە، و گاز و قیر و خەڵوز و ئاسن لەخۆدەگرێت. [[ڕووباری تانجەرۆ]] دەکەوێتە ناحیەی عەربەت، وە بە تایبەتیش شارۆچکەی عەربەت، کە زۆر نزیکە لە [[ڕووباری تانجەرۆ]]وە ئەم ڕووبارە دەکەوێتە باشوری ڕۆژئاوای شارۆچکەکە، کە لە ساڵانی ڕابردوودا، سەرچاوەی بازرگانی [[ماسی]] بوو، بەڵام لە ئێستادا بەهۆی [[پیسبوونی ژینگە]]ییەوە، چیتر بۆ ئەو مەبەستە بەکارنایەت. <ref>https://bjvr.uobasrah.edu.iq/article_177429_18961cc135ae531b71a7ba8ae00ee1e3.pdf</ref> <ref>https://datazone.birdlife.org/site/factsheet/32131-darbandikhan-lake</ref> <ref>https://polytechnic-journal.epu.edu.iq/home/vol7/iss1/1/</ref> ==گوندەکان== ناحیەی عەربەت لە ٧١ گوند پێکھاتووە:<ref>https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%8E%DA%95%D8%B3%D8%AA%DB%8C_%DA%AF%D9%88%D9%86%D8%AF%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D9%BE%D8%A7%D8%B1%DB%8E%D8%B2%DA%AF%D8%A7%DB%8C_%D8%B3%D9%84%DB%8E%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C#%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%95%D8%AF%DB%8E%DB%8C_%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA</ref> {{div col|colwidth=12em}} * [[باخچە، تانجەرۆ]] * [[بادەرە]] * [[باریکە، عەربەت]] * [[بەردەکەڕ، تانجەرۆ]] * [[بێستان سووری بچووک]] * [[بێستان سووری گەورە]] * [[پووشێن]] * [[چەقلاوا]] * [[چەناخچیان]] * [[چوارتاق]] * [[حارس ئاوا]] * [[حەمەی بارام]] * [[خاک و خۆڵ، تانجەرۆ]] * [[خرابە]] * [[خەراجیان]] * [[داربەڕولە، تانجەرۆ]] * [[دارەڕەش]] * [[دەربەندفەقەرە]] * [[دەمرکان]] * [[دێی ئەلی]] * [[دێی بارام]] * [[دێی ڕەمەزان]] * [[ڕازیانە، تانجەرۆ]] * [[زڕگوێز]] * [[زڕگوێزەڵە]] * [[زێڕینجۆی خواروو]] * [[زێڕینجۆی سەروو]] * [[ژاڵەی خواروو]] * [[ژاڵەی سەروو]] * [[سەدوبیست، تانجەرۆ]] * [[سەماوات]] * [[سولەکان]] * [[شەمە]] * [[شێخ عەوڵا]] * [[شێخ عومەر]] * [[شێخ وەیساوا]] * [[عارفاوا]] * [[فەرەجاوا]] * [[قازاو]] * [[قڕگە]] * [[قسرتی خواروو]] * [[قسرتی سەروو]] * [[قەرەتۆغان]] * [[قەڕاڵی]] * [[کارێز، تانجەرۆ]] * [[کاژاوی حەمەساڵەح]] * [[کانی شاسوار]] * [[کانی ھەنجیر، تانجەرۆ]] * [[کانی وەیس]] * [[کەماڵانی خواروو]] * [[کەماڵانی سەروو]] * [[کۆزەڕەقە]] * [[کۆڵەبی]] * [[کۆمەڵگای باریکە]] * [[کۆمەڵگای تانجەرۆ]] * [[گامێشەوان]] * [[گەدان]] * [[گەڵباخ]] * [[گورگەچیا، تانجەرۆ]] * [[گۆماو، تانجەرۆ]] * [[ناوگردان، تانجەرۆ]] * [[نەمەڵ]] * [[نیسکەجۆ]] * [[ھەنجیرە، عەربەت]] * [[ھوانە]] * [[وێلەکەی خواروو]] * [[وێلەکەی سەروو]] * [[وێڵەدەر]] * [[یاسین تەپە]] * [[یەخیماڵی]] * [[یەکماڵە]] {{Div col end}} == مێژوو == مێژووی ناحیەی عەربەت دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٩٢٥ لە سەردەمی [[شانشینی عێراق]]، کاتێک کرا بە ناحیە.<ref>د. جەمال ڕەشید، "مێژووی شارەکانی کوردستان"، ٢٠١٠، لاپەڕە ٨٩-٩٥</ref> بەپێی سەرچاوە مێژووییەکان، ئەم ناحیەیە لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتی [[عوسمانی]]دا دانیشتووانێکی کەمی ھەبووە و بەھۆی ڕووباری تانجەرۆوە ناسراوەتەوە، بەڵام لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا بەھۆی کۆچکردنی خەڵکی گوندەکانی دەوروبەر بۆ ئەم ناوچەیە، ژمارەی دانیشتووانەکەی زیادی کردووە، کە بووببوویە ھۆی زیادکردنی باری ئابووری ناوچەکە.<ref>د. جەمال ڕەشید، "مێژووی شارەکانی کوردستان"، ٢٠١٠، لاپەڕە ٨٩-٩٥</ref> <ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سالنامة ولایت موصل | ناونیشان = https://omarjasim.org/2017/10/25/موصل-ولایتی-سالنامھ-سی-سالنامات-ولایة/ |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}} </ref> [[File:393690ڕێگای کۆنی عەربەت١٩٥٨ ٠ (٩٨٦٥و)٨.jpg|thumb|ڕێگای کۆنی عەربەت بۆ سلێمانی - ١٩٥٨. |alt=File:ڕێگای کۆنی عەربەت بۆ سلێمانی،١٩٥٨.]] بە شێوەیەکی [[فۆلکلۆر]] و زارەکی، واتە تا ئێستا نەسەلمێندراو و بێ بەڵگە، هەندێک خەڵک وای مەزەندە دەکەن، کە ئەوانەی پێیان دەگوترێت "عەربەتییە کۆنەکان" واتە ئەوانەی پێش ساڵی ١٩٢٥ لە شارۆچکەی ناوەندی عەربەت ژیاون، بنەچەیان بگەڕێتەوە بۆ [[تکریت]]ی باشووری [[ئێڕاق]]، وە بە مەبەستی [[بەعەرەبکردن]] هێنراونەتە ناوەندەکە. لە ساڵانی ١٩٧٠-کاندا، بەھۆی سیاسەتی [[ڕاگواستن]]ی قەزا و گوندەکان، ژمارەیەکی زۆر لە دانیشتووانی گوندەکان و بەشێک لە قەزاکانی دەوروبەر ناچار کران ڕوو لە شارۆچکەی عەربەت بکەن و نیشتەجێ بن. لەی ٨ی ئازاری ١٩٩١ [[ڕاپەڕین]] لە [[چەمچەماڵ]] و [[ھەڵەبجە]] و عەربەت و ئۆردووگاکانی ([[زەڕایەن]] و [[سمود]] و [[نەسر]] و باریکە و [[پیرەمەگروون]] و [[ئەلڵایی]]) دەستی پێ کرد.<ref>https://www.basnews.com/so/babat/419982</ref> ==ڕەگناسیی ناو== ناوی "عەربەت" لە زمانی کوردیدا واتای "شوێنی بنەماڵە" یان "جێگای حەوانەوە" دەگەیەنێت.<ref>د. جەلیل کاکەوەیس، "فەرھەنگی ناوە کوردییەکان"، ٢٠١٢، لاپەڕە ١١٥.</ref> بە پێی لێکدانەوەیەکی [[فەرهاد پیرباڵ]] ھەندێک سەرچاوەی مێژوویی ئاماژە بەوە دەکەن کە ناوەکە لە وشەی "عەڕابە" یان "عەڕابانە"و ھاتووە کە ئامێرێکی گواستنەوە بووە لە کۆندا.<ref>د. فەرھاد پیرباڵ، "مێژووی ناوچەکانی سلێمانی"، بڵاوکراوەکانی ئەکادیمیای کوردی، ٢٠١٦، لاپەڕە ٧٨.</ref> ئەمە سەڕەڕای ئەوەی کە چەند بانگەشەیەکی فۆلکلۆری دەڵێن، کە لە وشەی (عقرب)ی [[زمانی عەرەبی]] واتە [[دووپشک]]ەوە هاتووە، بەڵام ئەمەیان تا ئێستا نە ڕەتکراوەتەوە، وە نە بەڵگەشی بۆی هەیە، چونکە ناوەندەکە بە [[دووپشک]]یش بەناوبانگە. ==دووپشکی عەربەت== سەرەڕای زیادەڕەوی کردن لەوەی کە شتێک بە تایبەتی بوونی هەیە بە ناوی 'دووپشکی عەربەت'، بەڵام ئەمە ڕاست نییە، بەڵکو دووپشکی عەربەت، کە دووپشکێکی ڕەشی کلک ئەستوورە، هەمان ئەو جۆرە دووپشکەیە کە لە ناوچەکانی [[گەرمیان]] و [[کەرکووک]] و باشوری [[ئێڕاق]] و وڵاتانی دیکەی [[ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست]] و [[باکووری ئەفریقا]] دا هەیە، وە ناوە زانستییەکەشی ''Androctonus crassicauda''یە، هەرچەندە لە ئێستادا لە هەندێک شوێن پێشی دەڵێن "دووپشکی کلک ئەستووری عەرەبی".<ref>https://jnhm.uobaghdad.edu.iq/index.php/BINHM/article/view/55</ref> <ref>https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7725329/</ref> [[File:Akrepte tarak.jpg|thumb]] لە سەدەکانی ڕابردوودا، ئەم دووپشکە لە وەرزەی [[هاوین]]دا زۆر بەربڵاو بووە لە نێو خانووی ئەو کەسانەی لە ناوچەی عەربەتی ئێستا ژیاون، ئەمەش بەهۆی ئەوەی کە خانووەکان بەم شێوەیەی ئێستا نەبوون لە ڕووی [[بیناسازی]]ەوە تا بە تەواوی بیانپارێزن لە دووپشکەکە، هەربۆیە، بووەتەهۆی سەرنج و ترس لە نێوان سەردانیکەرانی. تایبەتمەندییەکانی ئەم دووپشکە ئەوەیە کە [[نیورۆتۆکسیین]] و [[کاردیۆتۆکسین]]ەکان لە خۆدەگرێت، کە دەبنە هۆی زیان گەیاندن بە مێشک و دڵی مرۆڤ تا ڕادەی کوشتن، ئەم دووپشکە دەبێتە هۆی دروستبوونی ئازارێکی زۆر، وە ڕشانەوە - وە ئەم دووپشکە بە یەکێک لە هەرە مەترسیدارترین جۆری دووپشک داندراوە لە جیهاندا، هەربۆیە پێویستی بە سەردانی پزیشک یان یارمەتی هێڵی فریاکەوتنی بەپەلە هەیە.<ref>https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7725329/</ref> دووپشکەکە بە ڕۆژدا خۆی دەشارێتەوە لە پێناو هێشتنەوەی لینجی جەستەی، وە لە شەودا هەڵدەستێت بە ڕاوکردن.<ref>https://www.inaturalist.org/taxa/196999-Androctonus</ref> ئەم جۆرە دووپشکە کە لە نێو ژمارەیەکی زۆری کورد لە هەرێمی کوردستان، پێی دەوترێت دووپشکی عەربەت، لە چەند [[شیعری کوردی|شیعرێکی کوردی]] ناوی هاتووە، لەوانە شیعری [[کاولەکەی وەتەن هێندە شیرینە]]ی [[پیرەمێرد]]. '''<big>کاولەکەی وەتەن هێندە شیرینە</big> ^{لە کتێبی [[پەندەکانی پیرەمێرد]]، ڕۆژنامەی ژیان، ژمارە ٣٥٥، ٢ی ئازاری ساڵی ١٩٣٣}<ref>https://books.vejin.net/ck/text/27415</ref><ref>https://wikisource.org/wiki/%DA%A9%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%95%DA%A9%DB%95%DB%8C_%D9%88%DB%95%D8%AA%DB%95%D9%86_%D9%87%DB%8E%D9%86%D8%AF%DB%95_%D8%B4%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D9%86%DB%95</ref>: ''' ''کاولەکەی وەتەن هێندە شیرینە'' ''ژاری دووپشکی عەربەت هەنگوینە'' ''ئاو مەند بێ و پیاو مۆن، لێیان بترسە'' ''ڵچ شۆڕ پەریش بێ، هەر ئێسکی قورسە'' ''شەیتان پەلەی کرد بۆیە زەلیلە'' ''ڕاوەستە و حەڵوا بێ لە بەرسیلە'' ''کاربەدەست، دەستیان لە دەست هەڵبڕی'' ''کاتێکت زانی خوا نانی بڕی'' ''کە خۆت خودبین و بۆ خەڵک بەدبین بی'' ''نابێ لە دوایی ڕۆژت ئەمین بی'' ''دۆستت ئەوەتە کە ئەتگرێنێ'' ''دوژمن ئەوەتە پێت پێئەکەنێ'' ئەم دووپشکە، لە باشووری عێڕاقدا، بووە ناوی یەکەم باندی مێتاڵی ڕەشی/ژێرزەمینی عێڕاقی واتە ژانەری [[ تراش مێتاڵ]] بەناوی [[کراسوکاندا]] لە ساڵی ٢٠٠١.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=NNkJ8EgbYik&t=7</ref> <ref>https://www.billboard.com/music/music-news/iraqi-metal-band-acrassicauda-raises-funds-on-kickstarter-to-record-debut-album-6174191/</ref> == دانیشتووان == [[File:António Guterres Secretary-General of the United Nations visiting Arbat Refugee Campus, Arbat Town, Kurdistan Region of Iraq, 2014.png|thumb|[[ئەنتۆنیۆ گوتیرێس]] سکرتێری ڕێکخراوی گشتی [[نەتەوە یەکگرتووەکان]]، ٢٠١٤، [[کەمپی عەربەت]].]] بە شێوەیەکی گشتی زۆربەی دانیشتووانی ناحیەی عەربەت بە شێوەزاری سۆرانی قسە دەکەن کە بەشێکە لە [[زمانی کوردی]]. زۆربەی دانیشتووانەکەی [[ئیسلام|موسڵمانن]]. بەپێی دوایین سەرژمێری (٢٠١٢)، ژمارەی دانیشتووانی ناحیەی عەربەت نزیکەی ٤٧،٠٠٠ کەسە، کە ٣٠،٠٠٠یان لە شارۆچکەی عەربەت دەژین.<ref>سەرژمێری دانیشتوانی ھەرێمی کوردستان ٢٠٢١"، دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان، ٢٠٢٢</ref> <ref>https://www.gulanmedia.com/so/story/127199/1621543441-26946-%D9%87%D9%80%D8%A7%D9%88%D9%88%DA%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA..-%D9%84%DB%95-%D8%B3%D9%86%D9%88%D9%88%D8%B1%DB%95%D9%83%DB%95%D8%AF%D8%A7-%D8%A8%DB%95%DA%AF%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%D9%83%DB%8E%D8%B4%DB%95%DB%8C-%D8%A6%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%95%D9%88%DB%95%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%87%DB%95%DB%8C%DB%95</ref> وە بە هۆی بوونی ئاوارەکانەوە، زاراوەی [[کورمانجی]]، و زمانی [[عەرەبی]] لە نێو هەندێک لە دانیشتوانەکەدا بەکاردێت, چونکە بە گوێرەی هەژمارەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان، لە مانگی تەمووزی ساڵی ٢٠٢٦دا، ٩،٩٥١ ئاوارە هەبوون لە [[کەمپی هەمیشەیی عەربەت]].<ref>https://data.unhcr.org/en/country/irq</ref> ===گەڕەکەکانی شارۆچکەی عەربەت=== شارۆچکەی عەربەت وەک ناوەندی ناحیەی عەربەت، ١٤ گەڕەک لە خۆدەگرێت، ئەوانیش: * گەڕەکی قەڵا.<ref>https://ku.964media.com/82178/</ref> *گەڕەکی عەربەتی کۆن.<ref>https://www.facebook.com/hamutanxoshawestn2/videos/%D8%AF%DB%8C%D9%85%DB%95%D9%86%DB%8C-%DA%A9%DB%95%D9%85%DB%8E%DA%A9-%D9%84%DB%95%D9%85%DB%95%D9%88%D8%A8%DB%95%D8%B1%DB%8C-%DA%A9%DB%86%DA%B5%D8%A7%D9%86%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA%DB%8C-%DA%A9%DB%86%D9%86-%D8%A6%DB%8C%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%AD%DB%95%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%84%DB%95%D8%AE%DB%95%DA%B5%DA%A9-%D8%A8%DA%95%DB%8C%D9%88%DB%95-%D9%88-%D8%AF%D8%A7%D9%88%D8%A7%D8%AF%DB%95%DA%A9/573061622376488/</ref> *گەڕەکی ئاشتی.<ref>https://www.facebook.com/Nwsyngaixelan/videos/%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA-%D9%80-%DA%AF%DB%95%DA%95%DB%95%DA%A9%DB%8C-%D8%A6%D8%A7%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%DA%95%D9%88%D9%88%D8%A8%DB%95%D8%B1-100-%D9%85%DB%95%D8%AA%D8%B1%D9%80-%D8%AA%D8%A7%D9%BE%DB%86%D9%80-%DA%95%D9%88%DA%A9%D9%86-%D9%80-%DA%95%D9%88%D9%88-%D9%82%DB%8C%D8%A8%D9%84%DB%95-%D9%80-%D8%AC%D8%A7%D8%AF%DB%95%DB%8C-20-%D9%85%DB%95%D8%AA%D8%B1%DB%8C-%D8%A8/478675963291767/</ref> *گەڕەکی شۆڕش.<ref>https://www.facebook.com/groups/319844718643872/posts/682604949034512/</ref> *گەڕەکی دارایی. *گەڕەکی ئابووری. *گەڕەکی عەربەتی خواروو.<ref>https://www.tendrwsti.com/dreja.aspx?=hewal&jmare=1249&Jor=13</ref> *گەڕەکی عەربەتی سەروو.<ref>https://tendrwsti.com/dreja.aspx?=hewal&jmare=1248&Jor=13</ref> *گەڕەکی سەروەران.<ref>https://www.facebook.com/Nwsyngaixelan/videos/%D9%81%D8%B1%DB%86%D8%B4%D8%AA%D9%86%DB%8C-%D8%AE%DB%8E%D8%B1%D8%A7%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%88-%D8%A8%DB%86-%D9%81%D8%B1%DB%86%D8%B4%D8%AA%D9%86-%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA-%DA%AF%DB%95%DA%95%DB%95%DA%A9%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D9%88%DB%95%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%A8%DB%86-%D8%B2%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D9%86%D8%B1%D8%AE-%DA%A9%DB%86%D9%85%DB%8E%D9%86%D8%AA-%D8%A8%DA%A9%DB%95%D9%86-%EF%B8%8F%DA%95%D9%88%D9%88/7018654724881565/</ref> *گەڕەکی [[چوارتاق]]. *گەڕەکی ئاڵتوون سیتی.<ref>https://www.facebook.com/Altun.city1/</ref> *گەڕەکی دەلال سیتی.<ref>https://www.facebook.com/profile.php?id=61554193895573</ref> *گەڕەکی کەمپی ئاشتی.<ref>https://en.964media.com/22028/</ref> * گەڕەکی شەهیدان.<ref>https://www.tiktok.com/@arbat.yadgary/video/7657233626731433224</ref> == کارگێڕی == ناحیەی عەربەت لە ڕووی کارگێڕییەوە ناوەندەکەی شارۆچکەی عەربەتە،ئەم ناحیەیە سەر بە [[قەزای سلێمانی|قەزای سلێمانی]]، پارێزگای [[سلێمانی]]یە. ناحیەکە پێکھاتووە لە شارۆچکەی ناوەندی عەربەت و ٧١ گوندی دەوروبەری شارۆچکەی عەربەت. <ref>دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان. «یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان 2009 لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند» (PDF) (بە کوردی). لە ١٥ی ئایاری ٢٠٢٣ ھێنراوە.</ref> ناحیەی عەربەت پێش ساڵی ٢٠١٠، وەک ناحیەیەکی نیشتەجێبوونی مەدەنی و هەروەها کشتوکاڵی دەبینرا، بەڵام لە دوای دروستبوونی نزیکەی ٥٢ کارگەی پیشەسازی لە ساڵی ٢٠١٢ وە وە دروستبوونی چەند پڕۆژەیەکی ئابوری و نیشتەجێبوون لە ناوەندەکەیدا، واتە لە شارۆچکەی عەربەت، لە ئێستادا، یەکەم وەک ناحیەیەکی پیشەسازی بە شێوەیەکی سەرەکی، دواتر نیشتەجێبوون، دەڕوات، کە ئەمەش مەترسی تەندرووستی و ژینگەیی دروستکردووە. <ref>UNEP Iraq Environmental Assessment, 2022.</ref> <ref>"Opening of Arbat Industrial Zone", Kurdistan New Newspaper, September 5, 2012, p. 4</ref> <ref>https://www.gulanmedia.com/so/story/127199/1621543441-26946-%D9%87%D9%80%D8%A7%D9%88%D9%88%DA%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA..-%D9%84%DB%95-%D8%B3%D9%86%D9%88%D9%88%D8%B1%DB%95%D9%83%DB%95%D8%AF%D8%A7-%D8%A8%DB%95%DA%AF%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%D9%83%DB%8E%D8%B4%DB%95%DB%8C-%D8%A6%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%95%D9%88%DB%95%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%87%DB%95%DB%8C%DB%95</ref> لە بەرواری ٢٥/٩/٢٠٢٥ بە ئامادەبوونی [[ئاوات محەمەد]]، قائیمقامی سلێمانی ([[فاضل عومەر عەبدولڕەحمان]]) لە شوێنی ([[دابان محەمەد حاجی عارف]]) وەکو بەڕێوبەری نوێی ناحییەی عەربەت دەستبەکاربوو.<ref>https://www.facebook.com/share/p/19MKMKPjRf/</ref> == ئابووری == ئابووری مەڵبەندی ناحیەی عەربەت بە شارۆچکەی عەربەت و ٧١ گوندی دەوروبەرییەوە، پشت دەبەستێت بە چەند بوارێکی سەرەکی: - '''کشتوکاڵ''': بەھۆی خاکی بەپیت و ئاووھەوای گونجاوەوە وە نزیکی ناحیەکە لە [[دەشتی شارەزوور]]، کشتوکاڵ یەکێکە داھاتی بەشێک لە دانیشتووانی ناحیەکە بەشێوەیەکی گشتی. هەروەها بەرھەمە سەرەکییەکان بریتین لە [[گەنم]]، [[جۆ]]، [[سەوزە]] و [[میوە]]. ڕووبەری زەوی کشتوکاڵی لە ناوچەکەدا نزیکەی ٣,٠٠٠ [[ھێکتار]]ە.<ref>د. ئاکۆ محەممەد، "توێژینەوەیەک لەسەر کشتوکاڵی ھەرێمی کوردستان"، گۆڤاری زانکۆی سلێمانی بۆ زانستە کشتوکاڵییەکان، بەرگی ٥، ژمارە ٢، ٢٠٢٠، لاپەڕە ٤٥-٦١.</ref> -'''کارکردن لە دامودەزگاکان''': لەوانیش، وەک ناوەندی بەڕێوبردنی ناحیە، [[بنکەی سیاسی]]، [[بنکەی ئاسایش]] و [[فریاکەوتن]]، ناوەندی بەڕێوەبردنی [[ژینگە]]، بنکەی [[تەندروستی]]، [[نەخۆشخانە]]کان، [[قوتابخانە]]کان، [[دەرمانخانە]] و [[دەرمانگە]]کان، بنکەی [[ئاگرکوژێنەوە]]ی عەربەت، [[فڕۆکەخانەی کشتوکاڵی عەربەت]]، یانیش کارکردن لە [[کتێبخانە]]ی گشتی عەربەت کە لە ساڵی ١٩٩٢دا دروستکراوە، هەروەها کارکردن لە [[ڕێکخراوی نێونەتەوەیی]]یەکان بە تایبەت لە دوای ساڵی ٢٠١٢، کە ئەمیش وەک [[ناوەندی گەنجان و ڕۆشنبیری شارۆچکەی عەربەت]] کە لە لایەن هاوبەشیی حوکمەتی [[ژاپۆن]] و [[ئەڵمانیا]]وە<ref>https://erc.undp.org/evaluation/documents/download/15582</ref>دروستکراوە بەهۆی شەڕی داعش، و هەروەها [[سەنتەری ڕۆشنبیری لاوانی تانجەرۆ]] کە لە ساڵی ٢٠١١ لە لایەن حوکمەتی هەرێم دروستکراوە، سەرەڕای بوونی [[ڕێکخراوەی منداڵپارێزی کوردستان]] و هەروەها لقی نیردراوی [[ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان]] لە [[کۆمەڵگای باریکە]].<ref>https://www.ksc-kcf.org/</ref> <ref>https://data.unhcr.org/en/documents/details/114906</ref><ref>https://www.facebook.com/roshnberytanjaro</ref><ref>https://www.facebook.com/p/%DA%A9%D8%AA%DB%8E%D8%A8%D8%AE%D8%A7%D9%86%DB%95%DB%8C-%DA%AF%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA-100040680262574/</ref> <ref>https://www.facebook.com/SocioculturalCenterinArbatTown</ref> - '''بازرگانی''': بەھۆی نزیکی لە شاری سلێمانییەوە، بازرگانی و کڕین و فرۆشتن چالاکییەکی گرنگی ئابووری ناوچەکەیە. بازاڕی ناوەندی عەربەت نزیکەی ٥٠٠ دوکان و شوێنی بازرگانی لەخۆ دەگرێت، لەگەڵ بوونی دوو مۆڵ کە لە دوای ساڵی ٢٠١٠ەوە دروستکراون وە دوو قەیسەری کە لە ساڵانی ٩٠کان دروستکراون. <ref>https://channel8.com/kurdish/news/57317</ref> <ref>https://www.facebook.com/p/%D8%B9%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AA-%D9%85%DB%86%DA%B5-Arbat-Mall-100090113777496/</ref> - '''پیشەسازی بچووک''': لە ساڵانی دواییدا، چەندین کارگەی بچووک لە ناوچەکەدا دامەزراون کە بوونەتە سەرچاوەی کار بۆ دانیشتووانی ناوچەکە. ناوچەی پیشەسازی عەربەت لە ساڵی ٢٠١٢ دامەزراوە و نزیکەی ٥٢ کارگەی تێدایە.<ref>"کردنەوەی ناوچەی پیشەسازی عەربەت"، ڕۆژنامەی کوردستانی نوێ، ٢٠١٢/٠٩/٠٥، لاپەڕە ٤.</ref> -'''پەلەوەر و ئاژەڵداری''': ژمارەیەکی زۆر لە گوندەکانی دەوروبەری شارۆچکەی عەربەت، ڕێژەیەکی زۆر لە [[هێلکە (خواردن)|هێلکە]]، [[مریشک]]، [[شیر]]، [[ماست]]، بەرهەمی دیکەی ئاژەڵی دەفرۆشن، هەروەها بەهۆی نزیکیان لە دەشتی شارەزوورەوە، زەوییەکانیان بوونەتە سەرچاوەی خۆراکی ئاژەڵان، کە ئەمە تا ڕادەیەک مەترسی لەسەرە بەهۆی پیسبوونی ژینگەییەوە.<ref>https://www.facebook.com/groups/539748806720688/posts/1922853825076839/</ref> <ref>https://ava.news/news/41324</ref> -'''کەرتی تایبەتی دیکە''': کارکردن لە کەرتی تایبەت، لەوانیش پڕۆژەی نیشتەجێبوونی تایبەت وەک (دەلال سیتی) و (ئاڵتون سیتی)، یاخود کارکردن لە کۆمپانیای [[نانی تیری خەجێ خانم]] بە تایبەت ژنان، هەروەها کەرتی تایبەتی دیکەی وەک خزمەتگوزاری ئۆتۆمبێل، یان خزمەتگوزاری دروستکردنی کەلوپەلەکانی ناوماڵ، هتد.<ref>https://www.facebook.com/photo?fbid=545047466144205&set=pcb.545047772810841&locale=ar_AR</ref> == کەلتوور و شوێنەوارە گرنگەکان == چەند شوێنەوارێکی مێژوویی و گەشتیاری لە ناوچەکەدا ھەن کە گرنگترینیان: * '''مزگەوتی گەورەی عەربەت''': دروست کراوە لە ساڵی ١٩٤٥ و نۆژەنکراوەتەوە لە ٢٠٠٥.<ref>محەممەد ڕەئووف، "مزگەوتەکانی ناوچەی سلێمانی"، بڵاوکراوەکانی بەڕێوەبەرایەتی ئەوقافی سلێمانی، ٢٠١٧، لاپەڕە ١٠٣-١٠٦.</ref> *'''قوتابخانەی عەربەتی سەرەتایی''': دروستکراوە لە ساڵی ١٩٥٦.<ref>https://www.facebook.com/photo.php?fbid=466635474920970&set=pb.100063888439334.-2207520000&type=3&locale=ar_AR</ref> * '''تەپەی عەربەت''': شوێنەوارێکی مێژوویییە کە دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی [[ئاشوور]]ی (~١٠٠٠ پ.ز.) و لێکۆڵینەوەی ئارکیۆلۆجی تێدا کراوە.<ref>د. کامەران کۆسرەت & د. کاروان ئازاد، "ڕاپۆرتی لێکۆڵینەوەی ئارکیۆلۆجی تەپەی عەربەت"، گۆڤاری شوێنەواری کوردستان، بەرگی ٣، ژمارە ١، ٢٠١٩، لاپەڕە ٢٢-٣٥.</ref> * '''گۆمی عەربەت''': کانیاوێکی سروشتییە کە بە ماددەی [[گۆگرد]] دەوڵەمەندە و ''ھەندیک خەڵک'' لە شوێنانی دیکەوە سەردانی دەکەن بۆ چارەسەری نەخۆشی سوودی لێوەردەگرن و پێیان وایە خاسییەتی [[دەرمانی پزیشکی]]ی ھەیە.<ref>سیروان عەبدولڕەحمان، "کانیاوە سروشتییەکانی ھەرێمی کوردستان"، ڕۆژنامەی ھاووڵاتی، ٢٠١٨/٠٧/١٢، لاپەڕە ٧.</ref> == کەسایەتییە ناسراوەکان == چەندین کەسایەتی ناسراوی کورد خەڵکی عەربەتن واتا یان لەوێ لە دایکبوون، یانش سەردەمێک لە عەربەت ژیاون، یاخود پێکەوە، لەوانەش: * '''[[ڕێواس فایەق]]''': ژنە [[سیاسەتمەدار]]ێکی کورد و سەرۆکی خولی پێنجەمی [[ئەنجومەنی نوێنەرانی ھەرێمی کوردستان]].<ref>https://www.youtube.com/watch?v=Hv2spxV4nYU</ref> * '''[[ماھیر حەسەن]]''': [[ئەکتەر]] و [[شانۆکار]]ی ناسراوی کورد. *'''[[ھاشم چەمخارا]]''' [[شاعیر]] و [[چالاکەوان]].<ref>https://www.kurdish-cultural.org/%D8%B4%DB%8C%D8%B9%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D9%88%D8%A7%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D8%AC%D8%A7%D8%B1%D9%87-%DB%8C-%D9%87%D8%A7%D8%B4%D9%85-%DA%86%D9%87%D9%85%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%A7/</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=xQTMLFdZ5CI</ref> *'''[[پشتیوان عەربەتی]]''': کەسایەتییەکی [[ئینتەرنێت]]ە. == سەرچاوەکان == {{Reflist}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://www.facebook.com/Arbat.Subdistrict/?locale=ku_TR پەڕەی فەرمی فەیسبووکی ناحیەی عەربەت] * [https://gov.krd/ حکوومەتی ھەرێمی کوردستان] {{شریتی دەروازە|عێراق|کوردستان}} [[پۆل:شارۆچکەکان]] [[پۆل:سلێمانی]] l12ldjl5q8tbd37nayxrqfc8sx94ibk 0 122742 1669201 1526333 2026-09-17T05:46:01Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} 1669201 wikitext text/x-wiki {{Infobox Australian place | type = شار | name = پالمێرستۆن |force_national_map=yes | state = nt | lga = شاری پالمێرستۆن | image = Palmerston-CBD-NT.jpg | caption = ناوچەی ناوەندی بازرگانی پالمێرستۆن | latd = 12 | latm = 28 | lats = 50 | longd = 130 | longm = 58 | longs = 59 | pop = 39,944 | pop_footnotes = <ref name=abs2011pop>{{Census 2011 AUS|id=70104|name=Palmerston (Statistical Area Level 3)|quick=on|accessdate=12 May 2013}}</ref> | poprank = | density = 9.1 | area = 52.9 | est = 1981 | timezone = ACST | utc = +٩:٣٠ | dist1 = 21 | location1 = [[داروین]] | dist2 = 297 | location2 = [[کاترین]] | dist3 = 1478 | location3 = ئالیس سپرینگز | postcode = ٠٨٣٠ | stategov = | stategov2 = | stategov3 = | stategov4 = | fedgov = | fedgov2 = | county = }} '''پالمێرستۆن''' {{بە ئینگلیزی|Palmerston, Northern Territory}} ناوەند و گەروەترین شاری [[ئوسترالیای باکوور|مەڵبەندی باکووری]] وڵاتی [[ئوسترالیا]]یە. ئەم شارە لە نزیکی بەندەری [[داروین]] دایە و لە سەرژمێری ٢٠١١ دا ٢٧،٦١٨ کەس بوو کە دووهەم شاری پڕدانیشتووە لەم ناوچە کەم دانیشتوواە دا. پالمێرستۆن هەنووکە خێراترین شاری لە گەشە سەندنی ناوچەی باکووری ئوسترالیایە، و پێش ئەمەش بۆ ماوەیەکی کورت خێراترین شاری لە گەشە سەندنی ئوسترالیا بوو.<ref>https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Palmerston,_Northern_Territory&oldid=660190452</ref> == سەرچاوە== * [https://en.wikipedia.org/wiki/Wollongong ویکی ئینگلیزی-Wollongong] {{reflist}} {{پۆلی کۆمنز|Palmerston, Northern Territory|پالمێرستن}} {{ئۆسترالیا-کۆلکە}} {{شارەکانی ئوسترالیا}} {{ویلایەت و ناوچەکانی ئوسترالیا}} [[پۆل:ئۆسترالیا]] [[پۆل:نیو ساوت وێلز]] [[پۆل:واگا واگا]] [[پۆل:شارەکانی ئۆسترالیا]] [[پۆل:شارەکانی نیو ساوت وێلز]] [[پۆل:شارەکانی ئوقیانووسیا]] [[پۆل:شارە کەناراویەکانی ئوسترالیا]] [[پۆل:شارە بەندەرییەکانی ئوسترالیا]] [[پۆل:ناوچە شارییەکانی داروین (ئوسترالیا)]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی دەیەی ١٩٨٠]] 4n0owxf8jprd1h3gnowjnkir3jfym7n 0 123118 1669244 1658326 2026-09-17T07:36:07Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئیسلام-کۆلکە، شیعە-کۆلکە، ھیندستان-کۆلکە) 1669244 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''سەید'''، '''سەی''' یا '''سەیی''' لە کۆمەڵگەی ئیسلامیدا بەو کەسانە دەوترێت کە بە ڕەچەڵەک دەگەڕێنەوە سەر [[موحەممەد]] پێغەمبەری [[ئیسلام]]. وشەی سەید کە [[عەرەبی]]یە تا ڕادەیەکی زۆر لە نێوان [[کورد]]، [[خەڵکی فارس|فارس]] و [[عەرەب|عەرەبدا]] باوە. بەڵام لە بڕێک وڵاتەکاندا وەکوو [[میسر]] و [[لیبیا]] لە جیاتیی سەید وشەی ''ئەشرەف'' بە کار دێت. ==سەید لە کوردستاندا== سەیدەکان لە سەدەی سێزدە بەملاوە بە کوردستانیشدا بڵاوەیان کردووە و ھۆزی سەیدی کوردی زۆر بە دی ھاتوون. [[مەلا عەبدولکەریم مودەریس]] لە کتێبی [[بنەماڵەی زانیاران]]دا باسی بڕێک لە سەیدەکانی کوردستان دەکات و لە ڕووی بەڵگە مێژوویییەکانەوە و شەجەرەکانیانەوە بڕێک زانیاریی لەسەر نووسیون.<ref>مودەڕیس، عەبدولکەریم، "بنەماڵەی زانیاران،" چاپەمەنیی ئانا، ١٣٩١ی ھەتاوی؛ ISBN 978-964-6876-59-0</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} * مصنف چوری، ملا ابوبکر، "سراج الطریق"، به تصحیح میرزای هورامی، انتشارات کردستان، سنندج، 1387. {{تووڵی دەروازە|ئیسلام|ڕۆژھەڵاتی ناوین|ھیندستان|پاکستان|شیعە|محەممەد}} {{پۆلی کۆمنز|Sayyid}} {{ئیسلام-کۆلکە}} {{شیعە-کۆلکە}} {{ھیندستان-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:وشە و دەستەواژە عەرەبییەکان]] [[پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان]] [[پۆل:محەممەد]] [[پۆل:بنەماڵەی محەممەد]] [[پۆل:فاتیمە]] [[پۆل:نازناوە ئیسلامییەکان]] j96nitef22fqoviatd1evaorks9j4lr 0 124149 1669157 1508240 2026-09-17T04:32:58Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە) 1669157 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox political party | country = {{ئاڵا|ئۆسترالیا}} | سەوزەکانی ئوسترالیا-name = Australian Greens | colorcode = #10C25B | party_logo = [[File:AustralianGreensLogo official.svg|200px]] | leader = [[ڕیچارد دی ناتالی]] | leader1_title = جێگری ڕێبەر | leader1_name = [[لاریسا واتێرز]], [[سکۆت لوودلام]] | foundation = ١٩٩٢ | ideology = سیاسەتی سەوز | position = <!-- Do not insert an ideology/position in infobox, per consensus at WikiProject:Australian Politics --> | youth_wing = گەنجە سەوزەکان | newspaper = ''گۆڤاری سەوز'' |membership = {{Increase}}10,000 <small>(2011)</small><ref name="bbog">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.abc.net.au/pm/content/2011/s3256735.htm |سەردێڕ=Bob Brown outlines Greens plans for Senate power |نووسەر=Ashley Hall |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠١٢|ڕێکەوت=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١١|ئیش=PM |بڵاوکەرەوە=Australian Broadcasting Corporation}}</ref> | colors = {{colorbox|#10C25B}} سەوز | headquarters = ٢٣/٨٥ کۆڵانی نۆرتبوورنی<br />Turner ACT ٢٦١٢ | international = سەوزە نێونەتەوەییەکان<br />نێتوۆرکی سەوزی ئاسیا و ئۆقیانووسیا | website = [http://www.greens.org.au/ www.greens.org.au] | seats1_title = [[ئەنجومەنی نوێنەرانی ئوسترالیا|ئەنجومەنی نوێنەران]] | seats1 = {{Composition bar|1|150|hex=#10C25B}} | seats2_title = [[سێنای ئوسترالیا|سێنا]] | seats2 = {{Composition bar|10|76|hex=#10C25B}} }} '''سەوزەکانی ئوسترالیا''' وەکوو '''سەوزەکان''' ناسراوە و پارتێکی سیاسی ئوسترالیایە، پارتەکە لە ١٩٩٢ دا دەمەزرا و ئێستا لە ٨ ویلایەت و مەڵبەند دا لایەنگری هەیە و ڕۆشتۆتە پەرلەمان. ئەم پارتە خاوەنی ١ کوورسیە لە کۆی ١٥٠ کورسی [[ئەنجومەنی نوێنەرانی ئوسترالیا]] و ١٠ کوورسی لە کۆی ٧٦ کوورسی [[سێنای ئوسترالیا]]ی وەرگرتووە. ==سەرچاوە== {{Reflist}} *[https://en.wikipedia.org/wiki/Australian_Greens لە ویکی ئینگلیزیەوە] {{پۆلی کۆمنز|Australian Greens}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|زانستی سیاسەت}} {{سیاسەت-کۆلکە}} [[پۆل:پارتە سەوزەکانی ئوسترالیا]] [[پۆل:حیزبەکان، دامەزرانی ١٩٩٢]] [[پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٩٢ لە ئوسترالیا]] [[پۆل:سەوزەکانی ئوسترالیا]] [[پۆل:پارتەکانی ئوسترالیا]] pkdnzz0ln9i0azea5fwdqamok1w2p8c 0 124298 1669070 1508151 2026-09-16T22:36:45Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، فیلم-کۆلکە) 1669070 wikitext text/x-wiki {{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''سەلیڤان ستاپلیتۆن''' (لەدایکبووی ١٤ی حوزەیرانی ١٩٧٧) ئەکتەرێکی ئوستوڕاڵیە کە ناوبانگی بەهۆی زنجیرەی ئاکشنی (Strike Back)ەوە دەرکرد.هەروەها لەپاڵ ئەکتەر [[سیمۆن پێگ]] بەشداربوو لەفیلمی (Kill me Three Times). ستاپلیتۆن ڕۆڵی سەرەکی لە بەشی دووەمی فیلمی ٣٠٠ گێرا بەناوی (300 : Rise of an Empire)دا.لەساڵی ٢٠١٥ەدا ستاپلیتۆن بەشداربوو لەڕۆڵێکی دیکەی سەرەکی لەزنجیرەی [[خاڵی کوێری (زنجیرە)|خاڵی کوێری]]<nowiki/>دا. == فیلمەکانی == {| style="margin-bottom: 10px;" class="wikitable sortable" |+فیلم ! ساڵ !ناوی فیلم<br> ! ڕۆڵ ! class="unsortable" |تێبینیەکان |- | 1996 | ''River Street'' | Chris |- | 1998 | ''Amy'' | Wayne Lassiter |- | 2000 | ''Bored Olives'' | Dom |- | 2003 | ''Darkness Falls'' | Officer Matt Henry |- | 2004 | ''Everything Goes'' | Jack |کورتە فیلم<br> |- | 2007 | ''The Condemned'' | Special Agent Wilkins |- | 2007 | ''The Bloody Sweet Hit'' | Carl |کورتە فیلم |- | 2007 | ''December Boys'' | Fearless |- | 2010 | ''Animal Kingdom'' | Craig Cody |- | 2010 | ''Centre Place'' | James Ballintyne |- | 2013 | ''Gangster Squad'' | Jack Whalen |- | 2014 | ''300: Rise of an Empire'' | Themistocles |- | 2014 | ''Kill Me Three Times'' | Nathan Webb |- | 2014 | ''Cut Snake'' | Pommie |- | 2016 | ''The Lake'' |وا کاری لەسەر دەکرێ<br> |} === خەڵاتەکان === * پاڵێوراو بۆ خەڵاتی سەندەیس بۆ ئەکتەری پشتیوان * براوەی باشترین ئەکتەری ئوستوڕاڵی ٢٠١٥ == سەرچاوەکان == [https://web.archive.org/web/20170102001353/https://en.wikipedia.org/wiki/Sullivan_Stapleton ویکی ئینگلیزی] ==گرێدان بۆ دەرەوە== *[https://web.archive.org/web/20170323052106/http://www.imdb.com/name/nm0822982/ پەڕەی ئەکتەر] لە [[بنکەدراوەی ئینتەرنێتیی فیلمەکان]] *[https://web.archive.org/web/20170102001353/https://en.wikipedia.org/wiki/Sullivan_Stapleton پەڕەی ئەکتەر] لە وێبسایتی ڕۆتین تۆماتۆس {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فیلم}} {{پۆلی کۆمنز|Sullivan Stapleton}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٧]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئوسترالییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئوسترالییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئوسترالی]] 49gloqc24mfapy70dz9j1960slqrgfd 0 124412 1669136 1402144 2026-09-17T01:38:28Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئەکتەر-کۆلکە، فیلم-کۆلکە) 1669136 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |auto =jh | name = سەنی دیۆل | image = Sunny deol 2012.jpg | caption = سەنی دیۆل لە حوزەیرانی ٢٠١٢ | birth_name = ئاجای سینگ دیۆل | birth_place = [[Sahnewal]], [[Ludhiana district|Ludhiana]], پەنجاب, هیند<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=In my 30-year career, I have spent five years in bed due to my backache: Sunny Deol|ناونیشان=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/In-my-30-year-career-I-have-spent-five-years-in-bed-due-to-my-backache-Sunny-Deol/articleshow/25126235.cms?curpg=2|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠١٣|ئیش=The Times Of India}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|df=yes|١٩٥٧|10|١٩}}<ref name="telegraph">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.telegraphindia.com/1131119/jsp/t2/story_17584387.jsp|سەردێڕ=‘In my head I am still 25,’ says Sunny Deol|ڕێکەوت=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150924154654/http://www.telegraphindia.com/1131119/jsp/t2/story_17584387.jsp|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | ethnicity = [[پەنجابی]] | Religion = [[سیکیزم]] | years_active =١٩٨٣ تاکوو ئێستا | occupation = ئەکتەر, دەرهێنەر, بەرهەمهێنەری فیلم | spouse = پووجا دیۆل | parents = [[دارمەندرا]]<br/>پراکیش کاور | residence = [[مومبای]], مەهاراشترا, هیندستان | relatives = | religion = | children = کاران دیۆل<br/>ڕاجڤیر دیۆل }} '''سەنی دیۆل''' لەدایکبووی ١٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٧ (بووە ٥٨ ساڵ)، ئەکتەر و دەرهێنەر و بەرهەمهێنەری هیندییە، سەنی پاڵەوانی فیلمە هیندییەکانبووە بەتایبەتی لەساڵانی هەشتاکان و نەوەدەکانی ڕابردوو، لەساڵی ١٩٨٣ بۆیەکەمینجار بەفیلمی Betaab دەستبکاری نوواندن دەکات. ==باشترین فیلمەکان== *Tridev *Arjun *Kroadh *Ghayal *Vishwatma *Darr *Damini – Lightning *Jeet *Ghatak *Border *Ziddi *Indian *Gadar: Ek Prem Katha *The Hero: Love Story of a Spy ==ژێدەرەکان== {{Reflist}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|ڕۆژنامەوانی|سیاسەت|شانشینی یەکگرتوو|بۆڵیوود|فیلم|ھیندستان}} {{پۆلی کۆمنز|Sunny Deol}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٧]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خەڵکی پەنجابی]] [[پۆل:بەرهەمهێنەرانی فیلمی هیندی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٦]] [[پۆل:ئەکتەرە کوڕە ھیندییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی خەڵکی مۆمبای]] [[پۆل:ئەکتەرانی پیاوی فیلمی ھیندی]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ھیندییەکانی خەڵکی مومبای]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکان لە سینەمای ھیندی]] [[پۆل:پەنجابییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرانی پیاوی هیندی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرانی پیاوی ھیندی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی فیلمی نیشتمانیی باشترین ئەکتەری پاڵپشت]] [[پۆل:ئەکتەر-سیاسەتمەدارەکانی ھیندستان]] 41urwkevuujua8vfsfrzc878i2xrcor 0 125328 1669249 1508309 2026-09-17T07:36:57Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، فەلسەفە-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1669249 wikitext text/x-wiki {{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی فەیلەسووف | ناو = سەید حوسێن نەسر | وێنە = Nasr.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان = | سەردێڕ = سەید حوسێن نەسر | ناوەکانی تر = | ناوی کاتی لەدایکبوون = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = [[١٩٣٣]]ز | شوێنی لەدایکبوون = [[ئێران]] | ڕێکەوتی مردن = | شوێنی مردن = | ھۆکاری مردن = | نیشتەجێ = [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] | نەتەوە = [[فارس]] ، [[ئەمریکی]] | سەردەم = | ناوچە = | ئایین = | قوتابخانە = | بایەخە سەرەکییەکان = [[فەلسەفە]] ، [[خواناسی]] | کتێبەکان = دڵی ئیسلام ، مەعریفە و قودسیەت ، The Study Quran ، ئیسلام: ئامانج و حەقیقەتەکانی ، ژیان و بیری ئیسلامی ، حیکمەتی جەلالەدین ڕۆمی | بیرۆکە گرنگەکان = | کاریگەر بووە بە = [[ئیبن سینا]], [[مەلا سەدرا]], [[ئەحمەد عەلاوی]], [[ھێنری کۆربین]], [[ڕینی گینۆن]], | کاریگەری بووە لەسەر = | ئیمزا = | لێدوانی ئیمزا = | ماڵپەڕ = http://www.nasrfoundation.org/ }} '''سەید حوسێن نەسر''' لە (٧ی [[نیسان]] [[١٩٣٣|١٩٣٣ز]]) لە [[تاران]] لە دایکبووە، یەکێکە لە فەیلەسووفە ئیسلامیەکانی سەردەم، وەک پڕۆفیسۆرێک لە بەشی توێژینەوەی ئیسلامی لە [[زانکۆی جۆرج واشنتۆن]] کاردەکات. وە فەیلەسووفێکی ئێرانی دیارە، کە چەندەھا کتێب و بڵاوکراوە و وتاری ھەیە، سەید حوسێن نەسر بە بەراوردکرنی دینەکان و [[سۆفیگەری]] و [[فەلسەفەی زانست]] و [[مێتافیزیک]] بەناوبانگە، فەلسەفەکەی ڕەخنەو ڕەتکردنەوەیەکی توندی بۆ دونیای مۆدێرن ھەیە وە ھەروەھا ئەو کاریگەرییە خراپانەی کە لە سەر ڕۆحی مرۆڤ ھەیەتی. == سەرچاوە == ١.[https://ar.wikipedia.org/wiki/%D٨%AD%D٨%B٣%D٩%٨A%D٩%٨٦_%D٩%٨٦%D٨%B٥%D٨%B١ ویکیپیدیای عەرەبی]{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ٢.[https://en.wikipedia.org/wiki/Hossein_Nasr ویکیپیدیای ئینگلیزی] {{پۆلی کۆمنز|Seyyed Hossein Nasr}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئێران|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فەلسەفە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{فەلسەفە-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٣]] [[پۆل:شیعە ئێرانییەکان]] [[پۆل:فەیلەسووفانی موسڵمان]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خەڵکی تاران]] [[پۆل:سۆفییەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:سۆفیەکانی ئێران]] 0zi0p54sqxgb7s40lz665el5rrz63eo 0 125626 1669285 1446062 2026-09-17T10:33:00Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، تورکیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1669285 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ئاماژەی زیاتر|date=ئایار ٢٠٢٠}} {{بەسەرداچوونەوە|date=ئایار ٢٠٢٠}} }} {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Seyid Riza with his sons.jpg|وێنۆک|وێنەیەکی سەید ڕەزا و کوڕەکانی]] '''سەید ڕەزا''' ({{بە کوردیی باکووری|Seyîd Riza}}؛ ١٨٦٣ لە [[پلوور]]، ھەرێمی دێرسیم – ١٥ی تشرینی دووەمی ١٩٣٧ لە [[خارپێت]]) شۆڕشگێڕی [[کورد]] و یەکێک لە سەرکردەکانی [[کۆمەڵکوژیی دێرسیم|سەرھەڵدانی دێرسیم]] بوو. == ژیان == سەید ڕەزا لە ساڵی ١٨٦٢ی زایینی لە دەڤەری دێرسیم لەدایکبووە. سەید ڕەزا کوڕی سەیدا ئیبراھیمە. لە سەر دەستی ماموستایەک بە ناوی موحەممەد عەلی ئەفەندی فێری خوێندن بووە. موحەممەد عەلی زانستی ئایینی فێری سەید ڕەزا دەکات و ھەستی نەتەوایەتی لەناو دەروونیدا دروست ئەکات. لە دوای مردنی باوکی، پلەی سەیدی وەرگرت و لە ناو شاری ئاخداددا نیشتەجێ بوو. == شۆڕشی دێرسیم == لە سەردەمی شۆڕشی قوچگیریدا، کۆمەڵێک چەکدار بەرەو دێرسیم بەڕێکەوتن و بەرگریی لەشکری تورکیا تێکدەشکێنن و ئەمە دەبێتە پشتگیرییەکی باش بۆ شۆڕشەکە. سەید ڕەزا دوای [[شۆڕش شێخ سەعیدی پیران]] دەست بە گەڕان دەکات و بۆ گفتوگۆ سەردانی کۆڕ و کۆمەڵە جیاوازەکانی خەڵکی دەکات لە کوردستاندا. پێش شۆڕشی دێرسیم سەید ڕەزا چاوی بە ھەموو سەرۆک ھۆزەکان کەوت و توانی یەکێتییەک لەنێویاندا دروست بکات. لەکاتێکدا کە لە دێرسیم شۆڕش بەردەوام بوو لە ٥ تشرینی یەکەمی ١٩٣٧ بەرپرسانی [[حکوومەتی تورکیا]] بەمەبەستی چاوپێکەوتن داوای ھاتنی سەید ڕەزا بو شاری [[ئەرزنجان]] دەکەن. سەید ڕەزا لە ڕێگای ئەرزنجاندا دەستبەسەردەکرێت و بەرەو شاری [[ئەلازیغ]]ی دەبەن و لەوێ دادگایی دەکەن. و لە ١٥ تشرینی دووەم ١٩٣٧ لەگەڵ شەش ھاوڕێ و ھاوسەنگەریدا لەلایەن ڕژێمی تورکیاوە لە سێدارە دران. چوار خەباتکاری تر بەر لەجێبەجێبوونی حووکمەکە، سزاکەیان گوڕدڕا بۆ زیندانیکردن. تەمەنی ھەندێک لەوانەی سزاکەیان بە زیندان گۆڕدرا لە ٩٠ ساڵ زیاتر دەبێت و ھەربۆیە [[تورکەکان]] نەیاندەویست ناوی خویان خراپ بکەن. بەپێی یاساکان نەدەبوو سەید ڕەزا لەسێدارە بدرێت، لەبەر ئەوەی تەمەنی لە سنووری سێدارەدان تێپەڕیبوو، بەڵام تورکەکان پابەندی ئەو یاسایە نەبوون و سەید ڕەزایان لەسێدارەدا. == سیاسەتمەدار و خەباتکارە لە سێدارەدراوەکان== * سەید ڕەزا * ڕەسیک حوسەین کوڕی سەید ڕەزا * سەید حوسەین، سەید ووشێن، سەید حوسێنێ شێخی * فندق ئاغای یوسڤی * فندق کوڕی قەمەر *حەسەن ئاغای دەمەنی، حەسەنی جیبو، حەسەنی کوڕی جەبرال * حەسەنی قورێشی، حەسەنی کوڕی ئولکیێ * عەلی ئاغای میرزا، عەلی کوڕی میرزا عەلی == ئەوانەی سزاکەیان گۆڕدرا == * جەبرال ئاغای دەمەنی، جڤێ کەژی، جبویێ دەمەنی، قەمر ئاغای یوسڤی * قەمەر ئاغای حەدەری (تەمەنی ٩٦ سال بووە و بە ٣١ سال زیندانیکردن سزا درا و لە زیندان دا گیانی لە دەست دا). == گۆڕ == سەید ڕەزا بە نھێنی بەخاک سپێردرا و تا ئێستاش شوێنی گۆڕەکەی نادیارە. ھەڵمەتێکی بەردەوام ھەبوو بۆ دۆزینەوەی شوێنی ناشتنی. لە سەردانێکدا بۆ [[مامەکی]]، داوا لە سەرۆک [[عەبدوڵڵا گول]] کرا شوێنی ئەو گۆڕە ئاشکرا بکات کە سەید ڕەزا و ھاوڕێکانی دوای لەسێدارەدانیان تێیدا تێژراون. «ئەمە پرسێکی قورس نییە، بەڵکو لە ئەرشیفی دەوڵەتدا ھەیە». ئەمە وتەی حوسێن ئایگون، پەرلەمانتاری [[دێرسیم]]ە، کە نوێنەرایەتی پارێزگاکە دەکات لە پەرلەمانی تورکیا بۆ پارتی ئۆپۆزسیۆنی [[جەھەپە]].<ref>https://web.archive.org/web/20120425235930/http://www.dersimweb.de/unterschrift.pdf</ref><ref>https://bianet.org/haber/president-gul-faces-demands-from-tunceli-118086</ref> == یاد == لە ساڵی ٢٠١٠ پەیکەری سەید ڕەزا لە یەکێک لە دەروازەکانی چوونە ژوورەوەی [[مامەکی]] دانرا و پارکی دەوروبەری پەیکەرەکە بەناوی ئەوەوە ناونرا.<ref>https://www.welt.de/print/die_welt/vermischtes/article13724950/Ein-fast-vergessenes-Massaker.html</ref><ref>https://anfenglishmobile.com/kurdistan/victims-of-dersim-genocide-remembered-26475</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[شێخ سەعید]] * [[شێخ عوبەیدوڵڵای نەھری]] * [[عەبدولسەلام بارزانی]] * [[شێخ مەحموودی حەفید]] * [[ئیسماعیل ئاغای شکاک]] * [[قازی محەممەد]] == سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} *[https://web.archive.org/web/20151005003717/https://ku.wikipedia.org/wiki/Sey%C3%AEd_Riza سەید ڕەزا لە ویکیپیدیای کوردیدا؛ شوباتی ٢٠١٦] {{تووڵی دەروازە|تورکیا|کوردستان|مەرگ|ژیاننامە}} {{پۆلی کۆمنز|Seyid Riza}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{تورکیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٢]] [[پۆل:مردووانی ١٩٣٧]] [[پۆل:کوردەکانی تورکیا]] [[پۆل:لەسێدارەدڕاوەکانی تورکیا]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٣]] [[پۆل:لەسێدارەدراوانی کورد]] [[پۆل:شۆڕشگێڕانی لەسێدارەدراو]] 6fp6jv0lbrijozpl3gxt2v7e8vnxfct 0 126333 1669277 1666922 2026-09-17T09:02:05Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1669277 wikitext text/x-wiki {{Short description|پایتەخت و گەورەترین شاری کووبا}} {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئابی ٢٠٢٦}} {{Infobox settlement | name = هاڤانا | settlement_type = {{بنز|پایتەخت|en|Capital city|lt=پایتەخت}} | native_name = {{native name|es|La Habana}} | native_name_lang = | nickname = شاری ستوونەکان<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=How Obama's US-Cuba deal could shape Havana's future|ناونیشان=http://www.lonelyplanet.com/cuba/travel-tips-and-articles/how-obamas-us-cuba-deal-could-shape-havanas-future|بڵاوکەرەوە=Lonely Planet|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150110042047/http://www.lonelyplanet.com/cuba/travel-tips-and-articles/how-obamas-us-cuba-deal-could-shape-havanas-future|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥}}</ref> | image_map = | mapsize = 200px | map_caption = | pushpin_map = Cuba#Caribbean#North America | pushpin_relief = 1 | coordinates = {{Coord|23|08|12|N|82|21|32|W|region:CU-03_type:city(2,100,000)|display=inline,title}} | motto = | image_flag = Official flag of Havana, Cuba.svg | flag_border = no | flag_size = 110px | image_shield = Coat_of_arms_of_La_Habana.svg | shield_size = 50px | shield_link = نیشانی هاڤانا | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 300 | caption_align = center | perrow = 1/2/2/2 | image1 = DJI 0197 crp wiki.jpg | caption1 = ئاسۆی {{بنز|مالێکۆن، هاڤانا|en|Malecón, Havana|lt=مالێکۆن}} | image2 = El Capitolio Havana Cuba.jpg | caption2 = {{بنز|کاپیتۆلی نیشتمانیی کووبا|en|National Capitol of Cuba}} | image3 = Castillo de la Real Fuerza (Jan 2014).jpg | caption3 = {{بنز|کاستیلۆ دێ لا ڕیال فوێرسا|en|Castillo de la Real Fuerza}} | image4 = Línea, La Habana, Cuba.jpg | caption4 = شەقامی لینیا | image5 = Havana (Cuba, February 2023) - 98.jpg | caption5 = {{بنز|سێنترۆ هابانا|en|Centro Habana|lt=گەڕەکی چینییەکان}} | image6 = Comité Central del Partido Comunista - Palacio de la Revolucion (18086011665).jpg | caption6 = {{بنز|کۆشکی شۆڕش|en|Palace of the Revolution}} | image7 = Havana (Cuba, February 2023) - 80.jpg | caption7 = {{بنز|کاستیلۆ دێل مۆرۆ|en|Castillo de los Tres Reyes Del Morro|lt=کاستیلۆ دێل مۆرۆ}} }} | image_caption = | imagesize = | subdivision_type = {{بنز|پێڕستی دەوڵەتە سەروەرەکان|en|List of sovereign states|lt=وڵات}} | subdivision_name = {{flag|Cuba}} | subdivision_type2 = {{بنز|پارێزگاکانی کووبا|en|Provinces of Cuba|lt=پارێزگا}} | subdivision_name2 = {{بنز|پارێزگای لا هابانا|en|La Habana Province|lt=لا هابانا}} | subdivision_type1 = هەرێم | subdivision_name1 = ڕۆژاوا | seat_type = | seat = | parts_type = {{بنز|شارەوانییەکانی کووبا#هاڤانا|en|Municipalities of Cuba#Havana|lt=شارەوانییەکان}} | parts_style = <!-- =list (for list), coll (for collapsed list), para (for paragraph format) Default is list if up to 5 items, coll if more than 5--> | parts = [[#Municipalities|١٥]] | government_type = | governing_body = حکوومەتی پارێزگای لا هابانا | leader_title = {{بنز|پارێزگاکانی کووبا#سەرۆکەکانی مەجلیسە پارێزگاییەکانی دەسەڵاتی گەل|en|Provinces of Cuba#Presidents of the People's Power Provincial Assemblies|lt=پارێزگار}} | leader_name = {{بنز|یانێت هێرناندێز پێرێز|en|Yanet Hernández Pérez}} | leader_party = {{بنز|پارتی کۆمۆنیستی کووبا|en|Communist Party of Cuba|lt=PCC}} | established_title1 = گوازرایەوە | established_date1 = ١٦ی تشرینی دووەمی ١٥١٩<br>(شوێنی ئێستا) | established_title = دامەزراوە | established_date =١٥١٤<ref name=poster/> | area_total_km2 = 728.26 | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_water_percent = | population_as_of = ٢٠٢٢ | population_footnotes = <ref name="h244">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ciudad de la Habana (City, Cuba) |وێبگە=Population Statistics, Charts, Map and Location |ڕێکەوت=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.citypopulation.de/en/cuba/admin/23__la_habana/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئابی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250820200815/https://www.citypopulation.de/en/cuba/admin/23__la_habana/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> | population_note = | population_total = 2137847 | population_density_km2 = 2,936 | population_urban = 2,146,237 | population_urban_footnotes = <ref name="j046">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Havana, Cuba Population (2025) |وێبگە=Population Stat |ڕێکەوت=٥ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ناونیشان=https://populationstat.com/cuba/havana |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئابی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250804011700/https://populationstat.com/cuba/havana |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> | population_demonym = هابانێرۆ، -ا | population_rank = {{بنز|پێڕستی شارەکانی باکووری ئەمریکا بەپێی ژمارەی دانیشتووان|en|List of North American cities by population|lt=٨ەم}} لە باکووری ئەمریکا<br />{{بنز|پێڕستی شارەکانی کووبا|en|List of cities in Cuba|lt=١ەم}} لە کووبا | blank3_name = {{بنز|پێوەرەی گەشەپێدانی مرۆیی|en|Human Development Index|lt=HDI}} (٢٠١٩) | blank3_info = ٠.٨٣٤<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://globaldatalab.org/shdi/shdi/CUB/|سەردێڕ= Subnational Human Development Index|بڵاوکەرەوە= Global Data Lab|ڕێکەوتی سەردان= ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20200617064237/https://globaldatalab.org/shdi/shdi/CUB/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> – <span style="color:#090;">زۆر بەرز</span> <!-- GDP --------------->| demographics_type1 = تێکڕای بەرهەمی ناوخۆیی {{nobold|(نەختینەیی، ٢٠٢٣)}} | demographics1_footnotes = | demographics1_title1 = {{بنز|پایتەخت|en|Capital city}} | demographics1_info1 = $٢١.٤&nbsp;ملیار<ref name="TelluBase">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://tellusant.com/repo/tb/tellubase_factsheet_cub.pdf|بڵاوکەرەوە=Tellusant|سەردێڕ=TelluBase—Cuba Fact Sheet|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240116222857/https://tellusant.com/repo/tb/tellubase_factsheet_cub.pdf|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> | demographics1_title3 = بۆ هەر تاکێک | demographics1_info3 = $٩,٩٠٠ | timezone = [[UTC−05:00]] | utc_offset = −5 | timezone_DST = [[UTC−04:00]] | utc_offset_DST = −4 | elevation_m = 59 | elevation_ft = 195 | blank_name_sec1 = پیاوچاکی پارێزەر | blank_info_sec1 = {{بنز|قەشە کریستۆڤەر|en|Saint Christopher|lt=سان کریستۆڤاڵ}} | website = {{URL|www.lahabana.gob.cu}} | footnotes = {{designation list | embed=yes | designation1 = WHS | designation1_offname = {{بنز|هاڤانای کۆن|en|Old Havana}} و سیستەمی قەڵاکانی | designation1_date = ١٩٨٢ <small>({{بنز|لیژنەی کەلەپووری جیهانی|en|World Heritage Committee|lt=دانیشتنی ٦ەم}})</small> | designation1_type = کلتووری | designation1_criteria = iv, v | designation1_number = [https://whc.unesco.org/en/list/204 204] | designation1_free1name = هەرێم | designation1_free1value = {{بنز|پێڕستی شوێنەوارەکانی کەلەپووری جیهانی لە باکووری ئەمریکا|en|List of World Heritage Sites in North America|lt=کاریبی}} }} | official_name = | other_name = | population_metro = 2,156,350 | population_metro_footnotes = <ref name="j226">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Havana Population 2025 |وێبگە=World Population Review |ناونیشان=https://worldpopulationreview.com/cities/cuba/havana#:~:text=Havana's%202025%20population%20is%20now,represents%20a%200.18%25%20annual%20change. |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251008185328/https://worldpopulationreview.com/cities/cuba/havana#:~:text=Havana's%202025%20population%20is%20now,represents%20a%200.18%25%20annual%20change. |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> }} '''هاڤانا''' ({{IPAc-en|h|ə|ˈ|v|æ|n|ə}}، {{IPAc-en|USalso|h|ə|ˈ|v|ɑː|n|ə}}؛ بە ئیسپانی: {{langx|es|La Habana}} {{IPA|es|la‿aˈβana||HAV.ogg}})<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Anagó: vocabulario lucumí: El yoruba que se habla en Cuba|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=YAqtDwAAQBAJ&dq=%22ain%C3%A1+yogo%22&pg=PT32|بڵاوکەرەوە=Linkgua|ڕێکەوت=١ی نیسانی ٢٠١٩|ژپنک=٩٧٨-٨٤-٩٠٠٧-٨٣٤-١|نووسەر=Cabrera, Lydia|زمان=es}}</ref> {{بنز|پایتەخت|en|Capital city}} و گەورەترین شاری {{بنز|کووبا|en|Cuba}}<nowiki/>یە. دڵی {{بنز|پارێزگای لا هابانا|en|La Habana Province}}<nowiki/>یە، هاڤانا بەندەر و سەنتەری سەرەکیی بازرگانیی وڵاتەکەیە.<ref name="CIA Factbook">[https://web.archive.org/web/20260112183129/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cuba Cuba]. ''[[The World Factbook]]''. [[Central Intelligence Agency]].</ref> پڕدانیشتووانترین شارە، و گەورەترینە لە ڕووی ڕووبەرەوە، و {{بنز|پێڕستی ناوچە گەورەشارەکان لە ناوچەی کاریبی|en|List of metropolitan areas in the West Indies|lt=دووەم گەورەترین ناوچەی گەورەشارە}} لە هەرێمی {{بنز|کاریبی|en|Caribbean}}. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠٢١دا بریتی بوو لە کەس،<ref name= Official_census>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.one.cu/publicaciones/cepde/cpv2012/20131107resumenadelantado/Tablas/4.pdf|ئیش=2012 Official Census|سەردێڕ= Población total por color de la piel según provincias y municipios|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20131110011903/http://www.one.cu/publicaciones/cepde/cpv2012/20131107resumenadelantado/Tablas/4.pdf|بڵاوکەرەوە= Oficina Nacional de Estadística e Información}}</ref><ref name="CIA Factbook"/> و ڕووبەرەکەی {{convert|728.26|km2|abbr=on}}<ref name=JJ>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= http://www.onei.gob.cu/sites/default/files/anuario_demografico_2021_0.pdf|سەردێڕ= Demographic Yearbook of Cuba 2021/Anuario Demografico de Cuba 2021 (in Spanish)|ڕێکەوتی سەردان= ٤ی ئابی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221118211559/http://www.onei.gob.cu/sites/default/files/anuario_demografico_2021_0.pdf}}</ref>ە بۆ شاری پایتەختەکە و ٨,٤٧٥.٥٧&nbsp;کم^٢یە بۆ ناوچەی گەورەشارەکەی.<ref name=Official_census/> لەگەڵ ئەوەشدا، ژمارەی دانیشتووانە فەرمییەکەی تا کۆتاییەکانی ٢٠٢٤ دابەزی بۆ ١,٧٤٩,٩٦٤ کەس.<ref name=ONEI>[https://www.facebook.com/ONEI.LaHabana/posts/oneilahabana-%EF%B8%8F-le-informa-hoy-sobre-la%EF%B8%8F-poblaci%C3%B3n-total-residente-en-lahabanadet/979087551446790/ #ONEILaHabana le informa hoy sobre la población total residente en #LaHabanaDeTodos y las estadísticas por género en la sección La Habana en Datos ] - Oficina Provincial de Estadística e Información en La Habana</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.aznations.com/population/cu/cities/havana|سەردێڕ=Population of Havana 2026|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210927202343/https://www.aznations.com/population/cu/cities/havana|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەم شارە لەلایەن {{بنز|ئیمپراتۆریەتیی ئیسپانی|en|Spanish Empire}}یەوە لە ساڵی ١٥١٩ دامەزراوە،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=La Habana: Fundación, evolución y papel político en el proceso de las independencias americanas (1514-1825)|ساڵ=٢٠٢١|شوێن=Seville|ناونیشان=https://www.upo.es/revistas/index.php/americania/article/view/6307/5455|بڵاوکەرەوە=[[Universidad Pablo de Olavide]]|journal=Americanía|doi=10.46661/americania.6307|یەکەم=Justo|دوایین=Cuño Bonito|پەڕە=٦٦|doi-access=free|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260415204833/https://www.upo.es/revistas/index.php/americania/article/view/6307/5455|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> و لە ناوەڕاستی سەدەی ١٦ەمدا توانیبووی پێش {{بنز|سانتیاگۆ دێ کووبا|en|Santiago de Cuba|lt=سانتیاگۆ}} بکەوێت بەهۆی سوودە جیۆستراتیژییەکانی بەندەرەکەیەوە، و لە ساڵی ١٥٥٢دا بوو بە پایتەختی دوورگەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=Siglo XVI. Bojeo, conquista y colonización de Cuba. Las primeras villas. Primeras epidemias. Ataques de corsarios y piratas. Primeras noticias médicas de las Actas del Cabildo de La Habana|journal=Cuadernos de Historia de la Salud Pública|issn=0045-9178|issue=96|ساڵ=٢٠٠٤|ناونیشان=http://scielo.sld.cu/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0045-91782004000200006}}</ref> بوو بە شوێنێکی بنەڕەتی بۆ ئیمپراتۆریەتی کۆلۆنیالیزمی ئیسپانی لە ئەمریکاکاندا،{{Sfn|Cuño Bonito|2021|p=64}} و خاڵێکی وەستان بۆ ئەو {{بنز|گالیۆن|en|galleon|lt=گالیۆنانەی}} کە دەگەڕانەوە بۆ نیمچەدوورگەی ئیبیریا، و دیوار و قەڵای بۆ دروست کران بۆ پاراستنی لە هێرشە دەریاییەکان. شارەکە بارەگای {{بنز|حکوومەتی کووبا|en|Government of Cuba}} و چەندین وەزارەتە، بارەگای سەرەکیی چەندین بازرگانی و نیشتمانی زیاتر لە ١٠٠ نووسینگەی دیپلۆماسییە.<ref name="Embassies in Havana">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Cuba – Embassies and Consulates |ناونیشان= https://www.embassypages.com/cuba |بڵاوکەرەوە=Embassypages.com|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20181004144931/https://www.embassypages.com/cuba|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٩دا، شارەکە سێیەم بەرزترین داهاتی هەبوو لە وڵاتەکەدا.<ref name="Monthly Income by Province">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Workforce and Salary (Section 4.5) |بڵاوکەرەوە=Oficina Nacional de Estadisticas – Republica de Cuba |زمان=es|ناونیشان=http://www.one.cu/aec2009/esp/07_tabla_cuadro.htm|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101216054154/http://www.one.cu/aec2009/esp/07_tabla_cuadro.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠}}</ref> هاڤانای هاوچەرخ دەکرێت لە بنەڕەتدا وەک سێ شار لە یەک شاردا وەسف بکرێت: {{بنز|هاڤانای کۆن|en|Old Havana}}، {{بنز|ڤێدادۆ|en|Vedado}} و گەڕەکە نوێیەکانی دەوروبەری.<ref name=":2" /> شارەکە زیاتر بەرەو ڕۆژاوا و باشوور لە {{بنز|کەنداوی هاڤانا|en|Havana Harbor|lt=کەنداوەکەوە}} درێژ دەبێتەوە، کە لە ڕێگەی دەروازەیەکی تەسکەوە دەچیتە ناوی و دابەش دەبێت بۆ سێ بەندەری سەرەکی: {{بنز|کەنداوی هاڤانا#دامەزراوەکان|en|Havana Harbour#Facilities|lt=ماریمێلێنا، گواناباکۆا و ئانتارێس}}. {{بنز|ڕووباری ئالمێندارێس|en|Almendares River}} لە باشوورەوە بۆ باکوور بەناو شارەکەدا تێدەپەڕێت، و لە چەند میلێک لە ڕۆژاوای کەنداوەکەوە دەچێتە ناو {{بنز|گەرووی فلۆریدا|en|Straits of Florida}}وە.<ref name="Anuario Estadistico">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Anuario Estadistico de Ciudad de La Habana|ناونیشان=http://www.one.cu/aed2010/03Ciudad%20Habana/esp/20080618_tabla_cuadro.htm|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110804121625/http://www.one.cu/aed2010/03Ciudad%20Habana/esp/20080618_tabla_cuadro.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئابی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=ONE – Oficina Nacional de Estadisticas (National Statistics Office)|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|زمان=es}}</ref> شارەکە ساڵانە زیاتر لە ملیۆنێک گەشتیار ڕادەکێشێت<ref name="Havana Tourism">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Section 15 (Turismo), article 15.7 (Visitantes por mes)|ناونیشان=http://www.one.cu/aed2010/03Ciudad%20Habana/esp/20080618_tabla_cuadro.htm|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110804121625/http://www.one.cu/aed2010/03Ciudad%20Habana/esp/20080618_tabla_cuadro.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئابی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=ONE- Oficina de Estadisticas de Cuba|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|زمان=es}}</ref> (١,١٧٦,٦٢٧ گەشتیاری نێودەوڵەتی لە ٢٠١٠،<ref name="Havana Tourism"/> کە زیادبوونێکی ٢٠٪ بوو لە ٢٠٠٥ەوە). هاڤانای کۆن لە ساڵی ١٩٨٢دا وەک شوێنەوارێکی کەلەپووری جیهانیی یوونێسکۆ ڕاگەیەندرا.<ref name="UNESCO Havana">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Old Havana and its Fortification System|ناونیشان=https://whc.unesco.org/en/list/204|بڵاوکەرەوە=UNESCO.ORG|وێبگە=UNESCO World Heritage Centre|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200605025659/http://whc.unesco.org/en/list/204|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> شارەکە بە {{بنز|مێژووی هاڤانا|en|History of Havana|lt=مێژوو}}، کلتوور، تەلارسازی و مۆنۆمێنتەکانی ناسراوە.<ref>{{cite encyclopedia |url = https://www.britannica.com/EBchecked/topic/257242/Havana |encyclopedia = Encyclopædia Britannica |title = Havana |first = James Nelson |last = Goodsell |date = 11 April 2017 |access-date = 21 June 2022 |archive-date = 18 May 2015 |archive-url = https://web.archive.org/web/20150518020801/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/257242/Havana |url-status = live }}</ref> وەک شتێکی باو بۆ کووبا، هاڤانا خاوەنی {{بنز|کەشوهەوای خولگەیی|en|tropical climate}}ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=42287&cityname=Havana%2C+La+Habana%2C+Cuba&units=|سەردێڕ=Havana climate summary|بڵاوکەرەوە=Weatherbase|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161220065852/http://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=42287&cityname=Havana%2C+La+Habana%2C+Cuba&units=|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == وشەناسی == لە ساڵی ١٥١٤دا، {{بنز|دیێگۆ ڤێلاسکێز دێ کوێلار|en|Diego Velázquez de Cuéllar}} شارۆچکەی ''سان کریستۆباڵ دێ لا هابانا''ی دامەزراند، کە بە واتای '{{بنز|قەشە کریستۆڤەر|en|Saint Christopher}}ی هابانا' دێت. تیۆری ئەوە هەیە کە ناوەکە لە {{بنز|هاباگوانێکس|en|Habaguanex}}ەوە وەرگیراوە، کە سەرۆکی هۆزێکی ناوخۆییی ئاخێوەری {{بنز|زمانی تاینۆ|en|Taíno language|lt=تاینۆ}} بووە کە زانیارییەکی کەمی لەسەر هەیە. لە زمانی ئیسپانیدا، ناوەکە بە شێوەیەکی باو وەک Havana یان Hauana دەنووسرا، هەروەک لە بەڵگەنامە مێژووییەکاندا دۆزراوەتەوە. ڕێنووسی "Habana" بە پیتی "b" لە دوای ساڵی ١٧٩٨ەوە زیاتر بەکارهێنرا، و تا ساڵی ١٨٢١ بوو بە شێوازی ستاندارد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی ئایاری ٢٠٢٥|سەردێڕ=Why Is Havana Named Havana? |ناونیشان=https://www.cubaheadlines.com/articles/303241 |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦|وێبگە=CubaHeadlines |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251118041358/https://www.cubaheadlines.com/articles/303241 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> کاتێک وشەی Habana گونجێنرا بۆ ناو زمانی ئینگلیزی، پیتی ⟨b⟩ گۆڕدرا بۆ ⟨v⟩ بەهۆی دیاردەیەکی زمانەوانییەوە کە پێی دەوترێت {{بنز|بیتاسیزم|en|betacism}}، کە لێکچوونێکی دەنگەکانی {{بنز|نەبزوێنی لێوی|en|voiced bilabial plosive}} و {{بنز|نەبزوێنی لێوی-ددانی|en|voiced labiodental fricative}}یە کە لە زۆربەی شێوەزارەکانی ئیسپانیی مۆدێرندا ڕوودەدات. بەکارهێنانی وشەی ''Havana'' لە ئەدەبیاتدا بە شێوەیەکی تێگەیشتراو لە کاتی {{بنز|جەنگی ئیسپانی-ئەمریکی|en|Spanish–American War}}دا گەیشتە لوتکە، بەڵام هەروەها نوێنەرایەتی جۆرێک لە {{بنز|جگەرە|en|cigar}}، ڕەنگێک، و جۆرێک لە کەروێشکیش دەکات هەروەها وەک شارەکەش.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Aleksic |یەکەم١=Adam |سەردێڕ=HABAGUANEX |ناونیشان=https://www.etymologynerd.com/blog/habaguanex |وێبگە=The Etymology Nerd |ڕێکەوتی سەردان=١ی شوباتی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220626115548/https://www.etymologynerd.com/blog/habaguanex |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> Havana ئەو ناوە زاڵەیە بۆ شارەکە کە لە فەرهەنگەکانی زمانی ئینگلیزیدا دەدۆزرێتەوە. == مێژوو == {{For timeline}} === سەدەی ١٦ەم === ====سەرەتاکان==== دیێگۆ ڤێلاسکێز لە بنەڕەتدا لە ساڵی ١٥١٤ هاڤانای دامەزراند، لە کەناراوەکەی بەرامبەر، بە دووریی {{convert|69|km|mi|abbr=on}} لە باشووری شوێنەکەی ئێستای. نەخشەیەکی سەرەتایی کووبا کە لە ساڵی ١٥١٤ کێشراوە، دەیکاتە دەمی {{بنز|ڕووباری مایابێک|en|Mayabeque River}}، کە ئێستا شارۆچکەی {{بنز|باتابانۆ، کووبا|en|Batabanó, Cuba|lt=باتابانۆ}}یە.<ref name=poster>{{in lang|es}} [[commons:File:LaHabanaalSur.jpg|Fundación de La Habana a orillas del Río Onicajinal o Mayabeque]]</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://mayabeque.blogia.com/2009/092601-san-cristobal-de-la-habana-en-el-sur-analisis-historico-geografico-de-su-localiz.php |سەردێڕ=San Cristóbal de La Habana en el Sur |بڵاوکەرەوە=Mayabeque.blogia.com |ڕێکەوت=١٩ی ئابی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190913141534/http://mayabeque.blogia.com/2009/092601-san-cristobal-de-la-habana-en-el-sur-analisis-historico-geografico-de-su-localiz.php |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەم نیشتەجێبوونە شکستی هێنا، بە پلەی یەکەم بەهۆی نزم و زۆنگاویی خاکی دەوروبەری ڕووبارەکەوە. هەموو هەوڵەکانی ئیسپانییەکان بۆ دروستکردنی نیشتەجێبوونێک لەم ناوچەیەدا لە کۆتاییدا شکستیان هێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.guije.com/pueblo/habana/historia01/c10/index.htm|سەردێڕ=Una población que cambia su asiento o lugar|زمان=es|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260317074429/http://guije.com/pueblo/habana/historia01/c10/index.htm|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە نێوان ساڵانی ١٥١٤ و ١٥١٩دا، ئیسپانییەکان یەکەمین نیشتەجێبوونەکانیان لەسەر کەناراوەکانی باکووری کووبا لە نزیک هاڤانای ئێستا دامەزراند. یەکێکیان ناوی ''لا چۆرێرا'' بوو، لەسەر شوێنی ئێستای {{بنز|قەڵای چۆرێرا|en|Torreón de la Chorrera|lt=قەڵای لا چۆرێرا}}، لە تەنیشت دەمی {{بنز|ڕووباری ئالمێندارێس|en|Almendares River}}. ئەم نیشتەجێبوونە لە شوێنێکی باشتردا بوو لە چاو یەکەمین نیشتەجێبوون لە کەناراوەکانی باشووردا، چونکە زەویی دەوروبەری بەرزتر بوو و دیمەنەکەش کەمتر زۆنگاوی بوو. لا چۆرێرا لە کۆتاییدا بوو بە گەڕەکەکانی {{بنز|ڤێدادۆ|en|Vedado}} و {{بنز|میرامار، هاڤانا|en|Miramar, Havana|lt=میرامار}}. ئەو شارۆچکەیەی کە بوو بە هاڤانا، لە تەنیشت ئەو شوێنەی کە لەو کاتەدا پێی دەگوترا ''پوێرتۆ دێ کارێناس'' (بە واتای وشەیی، 'بەندەری {{بنز|پاچەوەرکردن|en|Careening}}')، لە ساڵی ١٥١٩ سەرچاوەی گرت. کوالێتیی کەنداوی هاڤانا و کەنداوەکەی دەوروبەری ئەوەیە کە بووە هۆی گۆڕینی شوێنەکەی. {{بنز|پانفیلۆ دێ نارڤایز|en|Pánfilo de Narváez}} ناوەکەی بە هاڤانا بەخشی – کە شەشەمین شارۆچکە بوو لە کووبا دامەزرابێت: ''سان کریستۆباڵ دێ لا هابانا''. ''سان کریستۆباڵ'' {{بنز|پیاوچاکی پارێزەر|en|patron saint}}ی هاڤانایە. یەکەمین شارەکان کە لە دوورگەکەدا دامەزران، وەک بنکەیەک بوون بۆ داگیرکردنی زەوییەکانی تر. ====هێرشەکان==== [[File:Jacquesdesores.jpg|thumb|{{بنز|کۆرسێرە فەڕەنسییەکان|en|French corsairs|lt=کۆرسێری فەڕەنسی}} {{بنز|ژاک دێ سۆرێس|en|Jacques de Sores}} هاڤانا تاڵان دەکات و دەیسووتێنێت لە ساڵی ١٥٥٥دا]] لەبەر ئەوەی هاڤانا وەک بەندەرێکی بازرگانی لە کاریبی دەستی پێکرد، ڕووبەڕووی هێرشی بەردەوامی {{بنز|چەتەی دەریایی|en|buccaneer|lt=چەتەکانی دەریا}}، {{بنز|چەتەی دەریایی|en|pirate|lt=چەتەکان}}، و {{بنز|کۆرسێرە فەڕەنسییەکان|en|French corsairs}} بووەوە. یەکەمین هێرش و سووتاندنی شارەکە کە لێی کەوتەوە لەلایەن کۆرسێری فەڕەنسی {{بنز|ژاک دێ سۆرێس|en|Jacques de Sores}}ەوە بوو لە ساڵی ١٥٥٥دا. ئەم جۆرە هێرشانە {{بنز|تاجی ئیسپانی|en|Spanish Crown}}یان قایل کرد کە پارە بۆ دروستکردنی یەکەمین قەڵاکان لە شارە سەرەکییەکاندا دابین بکات – نەک تەنها بۆ بەرەنگاربوونەوەی چەتەکان و کۆرسێرەکان، بەڵکو بۆ سەپاندنی کۆنترۆڵی زیاتر بەسەر بازرگانیدا لە {{بنز|دوورگەکانی هیندستانی ڕۆژاوا|en|West Indies}} و سنووردارکردنی قاچاغچیێتییە بەرفراوانەکە کە بەهۆی کۆتوبەندە بازرگانییەکانی سەپێنراو لەلایەن {{بنز|کاسا دێ کۆنتراتاسیۆن|en|Casa de Contratación}}ی {{بنز|سێڤیلیا|en|Seville}}ەوە سەریهەڵدابوو (کە ماڵێکی بازرگانیی ژێر کۆنترۆڵی تاج بوو و قۆرخکاریی بەسەر بازرگانییدا هەبوو لە جیهانی نوێ).<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠٢٥|سەردێڕ=Havana - Colonial, Revolution, Cuba {{!}} Britannica |ناونیشان=https://www.britannica.com/place/Havana/History |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=www.britannica.com |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250323003544/https://www.britannica.com/place/Havana/History |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> کەشتییەکان لە سەرتاسەری {{بنز|جیهانی نوێ|en|New World}}ەوە بەرهەمەکانیان سەرەتا دەهێنایە هاڤانا، بۆ ئەوەی لەلایەن کەشتیگەلەکانەوە ببرێن بۆ ئیسپانیا. ئەو هەزاران کەشتییەی کە لە کەنداوی شارەکەدا کۆدەبوونەوە، وزەیان بە پیشەسازییەکانی کشتوکاڵ و بەرهەمهێنانی هاڤانا دەبەخشی، چونکە دەبوو خۆراک، ئاو، و بەرهەمەکانی تری پێویست بۆ بڕینی زەریایان بۆ دابین بکرێت.<ref name=":1" /> لە ٢٠ی کانوونی یەکەمی ١٥٩٢دا، {{بنز|فیلیپی دووەمی ئیسپانیا|en|King Philip II of Spain}} نازناوی شاری بەخشی بە هاڤانا. دواتر، شارەکە بە فەرمی وەک "کلیل بۆ جیهانی نوێ و قەڵغانی دوورگەکانی هیندستانی ڕۆژاوا" لەلایەن تاجی ئیسپانییەوە دیاریکرا. لەم نێوەندەدا، هەوڵەکان بۆ دروستکردن یان باشترکردنی ژێرخانی بەرگریی شارەکە بەردەوام بوون.<ref name=":1"/> === سەدەی ١٧ەم === [[File:Panorama of La Habana (Amsterdam, 17th century).jpg|thumb|upright=1.15|هاڤانا لە ساڵی ١٦٩٠دا، بەپێی ئەتڵەسی ڤان دێر هاگن. کتێبخانەی بەریتانی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://garystockbridge617.getarchive.net/media/atlas-van-der-hagen-kw1049b13-081-panorama-van-havana-a5ef76|سەردێڕ=Nederlands: Dit niet gesigneerde stadspanorama op Havana|وێبگە=garystockbridge617.getarchive.net|ڕێکەوت=١٧٠٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221227234823/https://garystockbridge617.getarchive.net/media/atlas-van-der-hagen-kw1049b13-081-panorama-van-havana-a5ef76|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>]] هاڤانا لە ماوەی سەدەی ١٧ەمدا بە شێوەیەکی گەورە فراوان بوو. بینای نوێ دروستکران لە زۆرترین کەرەستەکانی دوورگەکە، بەتایبەتی دار، بە تێکەڵکردنی شێوازە تەلارسازییە جیاوازەکانی {{بنز|نیمچەدوورگەی ئیبیریا|en|Iberian Peninsula|lt=ئیبیری}} هەروەها وەرگرتنی زۆرێک لە تایبەتمەندییەکانی دوورگەکانی {{بنز|دوورگەکانی کەناری|en|Canary Islands|lt=کەناری}}. لەم قۆناغەدا، شارەکە چەندین مۆنۆمێنتی مەدەنی و بینای ئایینیی دروستکرد، لەوانە {{بنز|قەڵای مۆرۆ|en|El Morro Castle}}، دێری سانت ئۆگستین، پەرستگای هومییادێرۆ، فوارەی دۆرۆتیا دێ لا لونین لا چۆرێرا، کڵێسای فریشتەی پیرۆز، {{بنز|نەخۆشخانەی سان لازارۆ، هاڤانا|en|Hospital de San Lazaro, Havana|lt=نەخۆشخانەی سان لازارۆ}}، دێری سانتا تێرێسا، و دێری سان فێلیپێ نێری. لە ساڵی ١٦٤٩دا، پەتایەکی کوشندەی {{بنز|تای زەرد|en|yellow fever}} کە لە {{بنز|کارتاگێنا، کۆلۆمبیا|en|Cartagena, Colombia|lt=کارتاگێنا}}وە هێنرابوو، یەک لەسەر سێی دانیشتووانی هاڤانای کوشت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.pbs.org/wgbh/americanexperience/features/fever-timeline-yellow-fever-america|بڵاوکەرەوە=PBS|سەردێڕ=Yellow Fever in America|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251202002244/https://www.pbs.org/wgbh/americanexperience/features/fever-timeline-yellow-fever-america/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.piratesurgeon.com/pages/surgeon_pages/nw_quarantine6.html|سەردێڕ=New World Quarantine During the Golden Age of Piracy, Page 6|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251222230429/https://www.piratesurgeon.com/pages/surgeon_pages/nw_quarantine6.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ١٦٧٤دا، دروستکردنی دیوارەکانی شارەکە دەستی پێکرد وەک بەشێک لە هەوڵەکانی قەڵابەندکردن. ئەمە تا ساڵی ١٧٤٠ تەواو دەبوو. ===سەدەی ١٨ەم=== [[File:Fachada principal de la catedral de la Habana, en La Ilustración Católica.jpg|thumb|right|{{بنز|کڵێسای سەرەکیی هاڤانا|en|Havana Cathedral}}، ١٧٤٨–١٧٧٧]] لە ناوەڕاستی سەدەی ١٨ەمدا، هاڤانا زیاتر لە حەفتا هەزار دانیشتووانی هەبوو، کە وایکرد ببێتە سێیەم گەورەترین شار لە ئەمریکاکاندا، لە دوای {{بنز|لیما|en|Lima}} و {{بنز|مەکسیکۆ سیتی|en|Mexico City}} بەڵام پێش {{بنز|بۆستن|en|Boston}} و {{بنز|نیویۆرک سیتی|en|New York City}}.<ref>Thomas, Hugh: ''Cuba, A pursuit of freedom'', 2nd Edition, p. 1.</ref> لەو کاتەدا، هاڤانا گرنگترین بەندەر بوو لە {{بنز|دوورگەکانی هیندستانی ڕۆژاوای ئیسپانی|en|Spanish West Indies}}، چونکە دامەزراوەکانی هەبوو کە تێیدا کەشتییەکان دەکرانە نۆژەن ببنەوە پێش بەردەوامبوونی گەشتەکەیان. تا ساڵی ١٧٤٠، ببووە گەورەترین و چالاکترین {{بنز|کەشتی‌سازی|en|shipyard}}ی ئیسپانیا و تەنها {{بنز|حەوزی وشک|en|drydock}} لە جیهانی نوێدا.<ref>Harbron, John D..''Trafalgar and the Spanish navy'', Lestrange Maritime Press, 2004, {{ISBN|0-87021-695-3}}, pp. 15–17. Havana built nearly 50% more Ships of the Line than any other Spanish dockyard during the 18th century.</ref> ====جەنگی حەوت ساڵە==== [[File:British ships in the Seven Years War before Havana.jpg|thumb|کەشتیگەلی بەریتانی دەچنە ناو هاڤاناوە]] شارەکە لەلایەن بەریتانییەکانەوە گەمارۆدرا لە کاتی {{بنز|گەمارۆدانی هاڤانا|en|Siege of Havana}} لە {{بنز|جەنگی حەوت ساڵە|en|Seven Years' War}}دا. {{بنز|شەڕی هاڤانا (١٧٦٢)|en|Battle of Havana (1762)|lt=ئەڵقە}}کە لە ٦ی حوزەیرانی ١٧٦٢ دەستی پێکرد، کاتێک لە بەرەبەیاندا، کەشتیگەلێکی بەریتانی کە لە زیاتر لە ٥٠ کەشتی و هێزێکی هاوبەشی زیاتر لە ١١,٠٠٠ پیاو لە {{بنز|هێزی دەریاییی شاهانە|en|Royal Navy}} و {{بنز|سوپای بەریتانیا|en|British Army|lt=سوپا}} پێکهاتبوو، چوونە ناو ئاوەکانی کووباوە و هێزێکی وشکانی و دەریاییان لە ڕۆژهەڵاتی هاڤانا دابەزاند.<ref name="Seven Years War">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Pocock |یەکەم= Tom|سەردێڕ= Battle for Empire: The very first world war 1756–63|chapter = Chapter Six|بڵاوکەرەوە=Michael O'Mara Books |ڕێکەوت= ١٩٩٨|ژپنک= ٩٧٨-١-٨٥٤٧٩-٣٩٠-٤}}</ref> دوای گەمارۆکە، بەریتانییەکان دەستبەجێ هاڤانایان کردەوە بۆ بازرگانیکردن لەگەڵ {{بنز|ئەمریکای باکووری بەریتانی|en|British North America}} و {{بنز|دوورگەکانی هیندستانی ڕۆژاوای بەریتانی|en|British West Indies|lt=داگیرگەلەکانی کاریبی}}یاندا، کە بووە هۆی گۆڕانکارییەکی خێرا لە کۆمەڵگەی کووبادا. کەمتر لە ساڵێک دوای داگیرکردنی هاڤانا، {{بنز|پەیماننامەی پاریس (١٧٦٣)|en|Treaty of Paris (1763)|lt=پەیماننامەی پاریس}} لە ساڵی ١٧٦٣دا لەلایەن سێ هێزە شەڕکەرەکەوە واژۆ کرا، کە کۆتایی بە جەنگەکە هێنا. پەیماننامەکە {{بنز|فلۆریدای ئیسپانی|en|Spanish Florida}}ی دایە بەریتانییەکان لە بەرامبەر گەڕاندنەوەی هاڤانا بۆ ئیسپانیا.<ref name="Siege">Thomas, Hugh: Cuba: The Pursuit of Freedom 2nd edition. Chapter One</ref> دوای گەڕاندنەوەی شارەکە، ئیسپانییەکان هاڤانایان گۆڕی بۆ قەڵابەندترین شار لە ئەمریکاکاندا؛ هاوشێوەی کارتاگێنا، شارێک کە لەژێر سەرکردایەتیی {{بنز|بلاس دێ لێزۆ|en|Blas de Lezo}}دا شکستی بە داگیرکارییەکی بەریتانیی ٣٠,٠٠٠ دەریاوان هێنا لە کاتی {{بنز|شەڕی کارتاگێنا دێ ئیندیاس|en|Battle of Cartagena|lt=شەڕی کارتاگێنا}} لە ساڵی ١٧٤١دا. دروستکردن دەستی پێکرد لەسەر ئەوەی کە دەبوو ببێتە {{بنز|لا کابانیا|en|La Cabaña|lt=قەڵای سان کارلۆس دێ لا کابانیا}}، سێیەم گەورەترین قەڵای ئیسپانی لە جیهانی نوێدا لە دوای {{بنز|کاستیلۆ سان کریستۆڤاڵ (سان خوان)|en|Castillo San Cristóbal (San Juan)|lt=کاستیلۆ سان کریستۆڤاڵ}} و {{بنز|کاستیلۆ سان فێلیپێ دێل مۆرۆ|en|Castillo San Felipe del Morro}}، کە هەردووکیان لە {{بنز|سان خوان، پۆرتۆ ڕیکۆ|en|San Juan, Puerto Rico|lt=سان خوان}}، پۆرتۆ ڕیکۆ هەڵکەوتوون. لە ١٥ی کانوونی دووەمی ١٧٩٦دا، پاشماوەکانی {{بنز|کریستۆفەر کۆڵومبس|en|Christopher Columbus}} لە {{بنز|سانتۆ دۆمینگۆ|en|Santo Domingo}}وە گوازرانەوە بۆ کووبا. لەوێ مانەوە تا ساڵی ١٨٩٨، کاتێک گوازرانەوە بۆ {{بنز|کڵێسای سەرەکیی سێڤیلیا|en|Seville Cathedral}} دوای ئەوەی ئیسپانیا کووبای لەدەستدا لە {{بنز|جەنگی ئیسپانی-ئەمریکی|en|Spanish-American War}}دا. ===سەدەی ١٩ەم=== [[File:Havana Harbor entrance (cropped, includes original border).jpg|thumb|right|دەروازەی کەنداوی هاڤانا لە ساڵی ١٨٤١ لەلایەن ببیلیۆگرافیشێس ئینستیتووت بۆ مەیێرس یونیڤێرسوم]] بەهۆی زیادبوونی بازرگانی لە نێوان کاریبی و ئەمریکای باکوور لە سەرەتای سەدەی ١٩ەمدا، هاڤانا بوو بە شارێکی ئاوەدان و گەشەسەندوو. شانۆکانی هاڤانا دیارترین ئەکتەرەکانی سەردەمەکەیان تێدا نمایش دەکرا، و خۆشگوزەرانی لە نێوان چینی ناوەندیی تازە پێگەیشتوودا بووە هۆی دروستکردنی کۆشکی نوێی کلاسیکیی گرانبەها. لەم قۆناغەدا، هاڤانا بە "پاریسی {{بنز|ئەنتێلیز|en|Antilles}}" ناسرا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Exciting Story of Cuba|دوایین=Bracker|یەکەم=Hans|ساڵ=٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=[[CreateSpace]]|ژپنک=٩٧٨١٤٨٤٨٠٩٤٥٧}}</ref> لە ساڵی ١٨٣٧دا، یەکەمین هێڵی ئاسنین لە وڵاتەکەدا لە هاڤانا دروست کرا، کە مەودایەکی {{convert|51|km|abbr=on}} بوو لە نێوان هاڤانا و {{بنز|بێخوکاڵ|en|Bejucal}}، کە بەکاردەهێنرا بۆ گواستنەوەی شەکر لە دۆڵی {{بنز|گوینێس|en|Güines}}ەوە بۆ بەندەری هاڤانا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Comisión Oficial para la Conmemoración del Primer Centenario del Ferrocarril en España|سەردێڕ=Cien años de ferrocarril en España, 1|بڵاوکەرەوە=Comisión|شوێن=Madrid|ساڵ=١٩٤٨}}</ref> بەمە، کووبا بوو بە حەوتەمین وڵات لە جیهاندا کە هێڵی ئاسنینی هەبێت، و یەکەمین وڵاتی {{بنز|ئەمریکای لاتین|en|Latin America|lt=ئەمریکای لاتینی}} و {{بنز|ئیسپانیزمان|en|Spanish-speaking}} بوو کە ئەمە بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Cuba's Railroad Museum Packed with History|ڕێکەوت=١٣ی تەممووزی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=[[Havana Times]]|ناونیشان=https://havanatimes.org/other-galleries/cubas-railroad-museum-packed-with-history/|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251207002818/https://havanatimes.org/other-galleries/cubas-railroad-museum-packed-with-history/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بە درێژایی سەدەکە، هاڤانا بەردەوام بوو لە دروستکردنی دامەزراوەی کلتووریی زیاتر، وەک {{بنز|شانۆی تاکۆن|en|Tacón Theatre}}، کە دواتر بوو بە {{بنز|شانۆی گەورەی هاڤانا|en|Gran Teatro de La Habana}}. لە ساڵی ١٨٦٣دا، دیوارەکانی شارەکە ڕووخێندران بۆ ئەوەی شارەکە بتوانرێت فراوان بکرێت. {{بنز|کۆیلایەتی لە کووبا|en|Slavery in Cuba}} تا ساڵی ١٨٨٦ یاسایی بوو، کە بووە هۆی دروستبوونی ئارەزوو لەلایەن کۆیلەدارەکانەوە لە {{بنز|باشووری ئەمریکا|en|American South}} کە بەدوای ڕێگەیەکدا دەگەڕان بۆ پاراستنی {{بنز|ویلایەتی کۆیلەدار|en|slave state}}. {{بنز|سوارچاکانی بازنەی زێڕین|en|Knights of the Golden Circle}} پێشنیاری 'بازنەی زێڕین'یان کرد بە نیوەتیرەی ١٢٠٠ میل کە تێیدا کۆیلایەتی هێشتا ڕێگەپێدراو دەبێت. بازنەکە لەسەر هاڤانا چەق دەبەستێت و بەشێکی زۆری ئەمریکای باکوور دەگرێتەوە. دوای ئەوەی {{بنز|ویلایەتە کۆنفیدڕاڵییەکانی ئەمریکا|en|Confederate States of America}} لە {{بنز|جەنگی ناوخۆییی ئەمریکا|en|American Civil War}}دا لە ساڵی ١٨٦٥ شکستیان هێنا، زۆرێک لە کۆیلەدارەکانی پێشوو بە کەشتی هەڵاتن بۆ هاڤانا، لەوانەش وەزیری دەرەوەی کۆنفیدڕاڵی {{بنز|جودا پی. بێنجامین|en|Judah P. Benjamin}} و جێگری سەرۆک و وەزیری جەنگی کۆنفیدڕاڵی {{بنز|جۆن سی. بڕێکینریج|en|John C. Breckinridge}}.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Heck|یەکەم=Frank H.|ساڵ=١٩٧٦|سەردێڕ=Proud Kentuckian: John C. Breckinridge, 1821–1875|شوێن=Lexington, Kentucky|بڵاوکەرەوە=The University Press of Kentucky|ژپنک=٠-٨١٣١-٠٢١٧-٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.essentialcivilwarcurriculum.com/confederate-diaspora.html|سەردێڕ=Confederate Diaspora|نووسەر=Dr. Claire M. Wolnisty|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251206184429/https://www.essentialcivilwarcurriculum.com/confederate-diaspora.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> زۆرێک لە پەنابەرەکان لە کووبا مانەوە تا ئەو کاتەی {{بنز|ئاندرو جۆنسۆن|en|Andrew Johnson}} لێخۆشبوونی گشتی بەخشی بە کۆنفیدڕاڵییەکانی پێشوو لە ساڵی ١٨٦٨دا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Davis|یەکەم=William|سەردێڕ=Breckinridge: Statesman, Soldier, Symbol|بڵاوکەرەوە=University Press of Kentucky|ساڵ=٢٠١٠|ژپنک=٩٧٨٠٨١٣١٥٩٩٧٣}}</ref> ====سەربەخۆیی کووبا==== [[File:Destruction of "Maine", Havana harbor, Cuba, Spanish-American War 1898 LCCN2013646059.jpg|thumb|right|وێرانبوونی {{بنز|یوو ئێس ئێس مەین (١٨٩٠)|en|USS Maine (1890)|lt=یوو ئێس ئێس مەین}} لە کەنداوی هاڤانادا]] نوقمبوونی کەشتی جەنگیی {{بنز|یوو ئێس ئێس مەین (١٨٩٠)|en|USS Maine (1890)|lt=یوو ئێس ئێس مەین}} لە کەنداوی هاڤانادا هۆکاری ڕاستەوخۆی {{بنز|جەنگی ئیسپانی-ئەمریکی|en|Spanish–American War}} بوو.<ref>{{in lang |en}} [http://www.humboldt.edu/~jcb10/spanwar.shtml#anchor433004/ Spanish–American War] {{Webarchive|url=http://webarchive.loc.gov/all/20011117054641/http://www.humboldt.edu/~jcb10/spanwar.shtml#anchor433004/ |date=17 November 2001 }}, Effects of the Press on Spanish-American Relations in 1898</ref> لە کووبا، جەنگەکە لوتکەی {{بنز|جەنگی سەربەخۆییی کووبا|en|Cuban War of Independence|lt=جەنگی سەربەخۆیی لەگەڵ ئیسپانیا}} بوو، کە پێشتر بۆ ماوەی سێ ساڵ بەردەوام بوو. لە ١٢ی ئابی ١٨٩٨دا، ئیسپانیا دەستبەرداری سەروەریی خۆی بوو بەسەر کووبادا، و بەمەش کۆتایی بە بوونی ئیسپانییەکان لە {{بنز|ئەمریکاکان|en|Americas}} هێنا. ===سەدەی ٢٠ەم === [[File:Raising the Cuban flag on the Governor General's Palace at noon on May 20, 1902.gif|thumb|بەرزکردنەوەی ئاڵای کووبا لەسەر کۆشکی پارێزگاری گشتی لە نیوەڕۆی ٢٠ی ئایاری ١٩٠٢دا]] [[File:Paseo del Prado in Havana in 1920.jpg|thumb|[[Paseo del Prado, Havana]] لە ١٩٠٩دا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-50322553?ocid=socialflow_twitter|سەردێڕ=In pictures: Havana celebrates 500 years of foundation|وێبگە=[[BBC News Online]]|ڕێکەوت=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231001181708/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-50322553?ocid=socialflow_twitter|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>]] [[File:Havana - air view (cropped).jpg|thumb|right|ئێل کاپیتۆلیۆ لە ١٩٣٣دا، چاپێکی فۆتۆمیکانیکی (پۆستکارت)]] ====سەردەمی کۆماری==== هاڤانا بوو بە پایتەختی {{بنز|کۆماری کووبا (١٩٠٢-١٩٥٩)|en|Republic of Cuba (1902–1959)|lt=کۆماری کووبا}}ی تازە سەربەخۆ لە ساڵی ١٩٠٢دا. شارەکە میوانداریی مەراسیمی سوێندخواردنی یەکەمین سەرۆکی کووبا، {{بنز|تۆماس ئێسترادا پالما|en|Tomás Estrada Palma}}ی کرد، کە پێیان وابوو بەرزترین پێوەرەکانی دەستپاکی کارگێڕیی پاراستووە لە سەردەمی کۆمارەکەدا.<ref name=":13">{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Historia de Cuba: la lucha de un pueblo por cumplir su destino histórico y su vocación de libertad |دوایین=Masó y Vázquez |یەکەم=Calixto |ساڵ=١٩٧٦|بڵاوکەرەوە=Ediciones Universal |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٩٧٢٩-٨٧٥-٩|edition=2nd|شوێن=Miami, Fla.}}</ref> لە تەممووزی ١٩٤٠دا، لە کاتی {{بنز|جەنگی جیهانیی دووەم|en|World War II}}دا، کووبا میوانداریی {{بنز|کۆنفرانسی هاڤانا (١٩٤٠)|en|Havana Conference (1940)|lt=کۆنفرانسی هاڤانا}}ی کرد، کە تێیدا نوێنەرانی ویلایەتە یەکگرتووەکان و ٢٠ وڵاتی تر لە ئەمریکای لاتین لە هاڤانا کۆبوونەوە و ڕێککەوتن لەسەر سیاسەتێکی بەرگریکردن لە داگیرگە و پاشکۆکانی خاوەندارێتی ئەورووپی لە باکوور و باشووری ئەمریکادا، ئەگەر وڵاتی خاوەندار بکەوێتە دەست {{بنز|هێزەکانی تەوەر|en|Axis powers}}. لە ساڵی ١٩٥٨دا، کووبا وڵاتێکی تا ڕادەیەک دەوڵەمەند بوو بەپێی پێوەرەکانی ئەمریکای لاتین، و لە هەندێک حاڵەتدا تەنانەت بەپێی پێوەرەکانی جیهانیش.<ref name=asce>{{Harvnb|Smith|Llorens|1998}}.</ref> سێیەم بەرزترین تێکڕای بەرهەمی ناوخۆیی بۆ هەر تاکێک لە ئەمریکای لاتین هەبوو لە کۆتاییەکانی ساڵانی ١٩٥٠ەکاندا، کە تەنها {{بنز|ڤێنیزوێلا|en|Venezuela}} و {{بنز|ئوروگوای|en|Uruguay}} پێشی کەوتبوون. کووبا لەوانەیە هەندێک لە گەورەترین یاساکانی پاراستنی کاری بۆ کرێکاران لە ئەمریکاکاندا جێبەجێ کردبێت، لەوانەش قەدەغەکردنی دەرکردن لە کار و پاراستن لە دژی {{بنز|میکانیزەکردن|en|mechanization}}. ئەمانە تا ڕادەیەکی زۆر بەدەستهێنران "لەسەر حیسابی بێکاران و جووتیاران"، کە بووە هۆی جیاوازیی ئابووری.<ref>{{Harvnb|Baklanoff|1998}}.</ref> لە نێوان ساڵانی ١٩٣٣ و ١٩٥٨دا، کووبا بە شێوەیەکی بەرچاو ڕێساکانی ئابووریی فراوان کرد، کە بووە هۆی کێشەی زیاتر.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Thomas |یەکەم= Hugh|ساڵ= ١٩٩٨|سەردێڕ=Cuba or the Pursuit of Freedom |ژپنک=٩٧٨-٠-٣٠٦-٨٠٨٢٧-٢|پەڕە= ١١٧٣|بڵاوکەرەوە= Da Capo Press}}</ref> بێکاری بوو بە کێشەیەک کاتێک دەرچووانی زانکۆ کە دەچوونە ناو هێزی کارەوە نەیاندەتوانی کار بدۆزنەوە. چینی ناوەندی، کە لەو کاتەدا بەراورد دەکرا لەگەڵ ئەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ڕووی سامانەوە، تا دەهات زیاتر ناڕازی دەبوو لە بێکاری و چەوساندنەوەی سیاسی، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا سەندیکاکانی کرێکاران بەردەوام بوون لە پشتگیریکردنی {{بنز|فولگێنسیۆ باتیستا|en|Fulgencio Batista|lt=باتیستا}} تا دوا ساتەکان. هەرچەندە کووبا بەرزترین ڕێژەی {{بنز|جێگەی نەخۆشخانە|en|hospital bed}}ی هەبوو بۆ خەڵک لە کاریبیدا (٨٨ قەرەوێڵە بۆ هەر ٣٠٠ کەسێک)، نزیکەی ٨٠٪یان لە هاڤانا بوون. لە دەرەوەی پایتەخت، تەنها یەک نەخۆشخانەی گوندنشین هەبوو، کە بە ١٠ قەرەوێڵە ئامادە کرابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Report on the Situation of Human Rights in Cuba Inter-Am. C.H.R.|ساڵ=١٩٨٣|ناونیشان=https://humanrts.umn.edu/iachr/country-reports/cuba1983-ch13.html|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251223073536/https://humanrts.umn.edu/iachr/country-reports/cuba1983-ch13.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> {{بنز|لەشفرۆشی لە کووبا|en|Prostitution in Cuba}} بە شێوەیەکی بەرچاو گەشەی کرد لە نیوەی یەکەمی سەدەی ٢٠ەمدا، و بە شێوەیەکی سەرەکی لە هاڤانادا چڕببووەوە. ژمارەی لەشفرۆشان لە شارەکەدا لە ٤,٠٠٠ لە ساڵی ١٩١٢ەوە گەشەی کرد بۆ زیاتر لە ١١,٠٠٠ لە کۆتاییەکانی ساڵانی ١٩٥٠ەکاندا، کە ناوبانگێکی بەخشی بە شارەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=WBvTDQAAQBAJ|سەردێڕ=Inside Cuba: The History, Culture, and Politics of an Outlaw Nation|یەکەم١=John|دوایین١=Miller|یەکەم٢=Aaron|دوایین٢=Kenedi|ساڵ=٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=Da Capo Press|ژپنک=٩٧٨١٥٦٩٢٤٤٨٤٥}}</ref> ====دوای شۆڕش==== [[File:Paseo de Martí, szemben jobbra a San Lazaro. Fortepan 89075.jpg|thumb|پاسیۆ دێ مارتی لە ١٩٧٨دا]] دوای {{بنز|شۆڕشی کووبا|en|Cuban Revolution}} لە ساڵی ١٩٥٩دا، حکوومەتی نوێی شۆڕشگێڕ بە سەرۆکایەتیی {{بنز|فیدڵ کاسترۆ|en|Fidel Castro}} دەستی کرد بە باشترکردنی خزمەتگوزارییە کۆمەڵایەتییەکان، نیشتەجێکردنی گشتی، و بینا فەرمییەکان. سەرەڕای ئەوەش، دەستبەسەرداگرتنی لەناکاوی هەموو موڵک و پیشەسازییە تایبەتەکان لەلایەن کاسترۆوە (لەژێر مۆدێلێکی {{بنز|مارکسیست-لێنینیزم|en|Marxist-Leninist}}دا)، بەدوایدا {{بنز|گەمارۆی ئەمریکا بۆ سەر کووبا|en|United States embargo against Cuba|lt=گەمارۆی ئەمریکا بۆ سەر کووبا}} لە ساڵی ١٩٦٠دا، بووە هۆی کەمایەسییەک کە بە سەختی لێدانی دا لە کووبا و هاڤانا. تا ساڵانی ١٩٦٦-٦٨، حکوومەتی کووبا هەموو قەوارە بازرگانییە تایبەتەکانی لە کووبادا {{بنز|خۆماڵیکردن|en|nationalized|lt=خۆماڵی کرد}}، تا دەگاتە "جۆرە دیاریکراوەکانی فۆرمەکانی بازرگانیی تاکەکەسیی بچووک" وەک لە یاسای ژمارە ١٠٧٦دا هاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر= Nigel Hunt |ناونیشان= http://www.cubaheritage.org/articles.asp?lID=1&artID=236 |سەردێڕ= Cuba Nationalization Laws |بڵاوکەرەوە= cuba heritage .org |ڕێکەوتی سەردان= ٨ی تەممووزی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٦ی ئەیلوولی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20100916065256/http://www.cubaheritage.org/articles.asp?lID=1&artID=236}}</ref> دابەزینێکی ئابووری ڕوویدا دوای {{بنز|هەڵوەشاندنەوەی یەکێتیی سۆڤیەت|en|Dissolution of the Soviet Union|lt=داڕمانی یەکێتیی سۆڤیەت}} لە ساڵی ١٩٩١دا. ئەم دوو وڵاتە {{بنز|پەیوەندییەکانی کووبا و یەکێتیی سۆڤیەت|en|Cuba – Soviet Union relations|lt=پەیوەندییەکی نزیک}}یان هەبوو، و کاتێک یارمەتییە داراییەکانی سۆڤیەت کۆتاییان هات، ملیارەها دۆلار کە کووبا لە یەکێتیی سۆڤیەتەوە وەریدەگرت لەدەست چوون. زۆر کەس پێیان وابوو حکوومەتی شۆڕشگێڕ بەم زووانە دادەڕمێت، هەروەک چۆن بەسەر {{بنز|دەوڵەتی پاشکۆ|en|satellite state|lt=دەوڵەتە پاشکۆکانی}} سۆڤیەتدا هات لە {{بنز|ئەورووپای ڕۆژهەڵات|en|Eastern Europe}}. ===سەدەی ٢١ەم=== {{بنز|گەشتیاری لە کووبا|en|Tourism in Cuba}} وەبەرهێنەرانی بیانی هێناوە بۆ نۆژەنکردنەوەی بینای خۆماڵیکراوی مانزانا دێ گۆمێز و گۆڕینی بۆ {{بنز|هۆتێلی گەورەی مانزانا کێمپینسکی لا هابانا|en|Gran Hotel Manzana Kempinski La Habana}}، هۆتێلێکی {{بنز|پۆلێنکردنی هۆتێل|en|Hotel rating|lt=٥-ئەستێرە}}، کە هەوڵەکان بۆ پەرەپێدانی پیشەسازی میوانداریی شارەکە پیشان دەدات. لە {{بنز|هاڤانای کۆن|en|Old Havana}}، ژمارەیەک شەقام و گۆڕەپان نۆژەنکراونەتەوە لە هەوڵێکدا بۆ ڕاکێشانی گەشتیاریی زیاتر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20071012210544/http://granma.cu/ESPANOL/2006/diciembre/juev7/elogian-e.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧|سەردێڕ= Elogian capital humano en restauración de La Habana|ئیش= Digital Granma Internacional|ڕێکەوت= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦|ناونیشان= http://www.granma.cu/granmad/ESPANOL/2006/diciembre/juev7/elogian-e.html|زمان= es}}</ref> لە شەوی ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩دا، گێژەلوولەیەکی توند و وێرانکەری نائاسایی بەناو هاڤانادا تێپەڕی. گێژەلوولەکە هەشت کەسی کوشت و زیاتر لە ١٩٠ کەسی بریندار کرد. پۆلێنکردنێکی فەرمیی EF4ی پێدرا لەسەر {{بنز|پێوەری فووجیتای پێشکەوتوو|en|Enhanced Fujita scale}} لەلایەن {{بنز|پەیمانگای کەشناسیی کووبا|en|Instituto de Meteorología de Cuba|lt=پەیمانگای کەشناسیی کووبا}}وە، کە وایکرد ئەمە ببێتە یەکەمین گێژەلوولەی F4 یان EF4 لە کووبادا لە دوای ساڵی ١٩٤٠ەوە. == کارگێڕی == ===پارێزگارێتی (١٥٥٠ - ١٦٠١) === ئەنجومەنی شاری هاڤانا بۆ یەکەمین جار لە ساڵی ١٥٥٠ دروست کرا، لە سەردەمی {{بنز|پارێزگارێتی کووبا|en|Governorate of Cuba}}.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی ئازاری ٢٠٢٥|سەردێڕ=UNESCO recognizes the Acts of the Havana City Council {{!}} Arte por Excelencias |ناونیشان=https://www.arteporexcelencias.com/en/events-500-aniversario/unesco-recognizes-acts-havana-city-council |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=www.arteporexcelencias.com |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250323003547/https://www.arteporexcelencias.com/en/events-500-aniversario/unesco-recognizes-acts-havana-city-council |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ١٥٥٧دا، ئەنجومەنەکە دەنگیدا بە قەدەغەکردنی هەموو پیاوە ڕەشپێستە ئازادکراوەکان لە خاوەندارێتیکردنی مەیخانە، خان، و فرۆشتنی تووتن یان شەراب.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Cuban history timeline: 1492 thru 1775 |ناونیشان=http://www.historyofcuba.com/history/time/timetbl1.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=www.historyofcuba.com |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170222190050/http://historyofcuba.com/history/time/timetbl1.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === کاپتنی گشتی (١٦٠٧ - ١٨٩٨) === لە سەردەمی {{بنز|کاپتنی گشتیی کووبا|en|Captaincy General of Cuba}}، ئەنجومەنی شاری هاڤانا بوونی هەبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Acts of the Havana City council (colonial period 1550-1898) - Memory of the World |ناونیشان=https://www.unesco.org/en/memory-world/acts-havana-city-council-colonial-period-1550-1898 |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241203232759/https://www.unesco.org/en/memory-world/acts-havana-city-council-colonial-period-1550-1898 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤}}</ref> [[File:Habana - Plaza de Armas y Ayuntamiento 01.jpg|thumb|هۆڵی شارەوانی و "پلازا دێ ئارماس"، ١٩٣٧]] === کۆماری کووبا (١٩٠١ - ١٩٥٩) === دوای {{بنز|جەنگی سەربەخۆییی کووبا|en|Cuban War of Independence|lt=جەنگی سەربەخۆییی کووبا}}، کووبا دەستوورێکی نوێی لە ساڵی ١٩٠١دا دروست کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Economic History and Economy of Cuba |ناونیشان=https://www.sjsu.edu/faculty/watkins/cuba.htm |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=www.sjsu.edu |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110913044312/https://www.sjsu.edu/faculty/watkins/cuba.htm |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەنجومەنی شاری هاڤانا لە ٢ی تەممووزی ١٩٠١دا دووبارە کرایەوە.<ref name=":3">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ١٩٠١|سەردێڕ=Havana City Council Inaugurated. |ناونیشان=https://www.nytimes.com/1901/07/02/archives/havana-city-council-inaugurated.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٥|ئیش=The New York Times |زمان=en-US |issn=0362-4331 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251012012044/https://www.nytimes.com/1901/07/02/archives/havana-city-council-inaugurated.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەلفرێدۆ زایاس بۆ ماوەیەکی کورت وەک سەرۆک شارەوانی دیاریکرا، بەدوایدا دانانی {{بنز|میگێل خێنێر|en|Miguel Gener|lt=میگێل خێنێر ئی ڕینکۆن}}، وەزیری دادی بەوەکالەتی کووبا هات،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Department |یەکەم=United States War |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=4_hIAQAAMAAJ |سەردێڕ=Annual Reports of the War Department |ڕێکەوت=١٩٠١|بڵاوکەرەوە=U.S. Government Printing Office |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251123024552/https://books.google.com/books?id=4_hIAQAAMAAJ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دوای بردنەوەی {{بنز|هەڵبژاردنە ناوخۆییەکانی کووبا ١٩٠٠|en|1900 Cuban local elections}}.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Alfredo Zayas |ناونیشان=https://www.latinamericanstudies.org/zayas-bio.htm |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=www.latinamericanstudies.org |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250323003544/https://www.latinamericanstudies.org/zayas-bio.htm |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>Averhoff Purón, Mario. ''Los primeros partidos políticos''. La Habana: Instituto Cubano del Libro, 1971. p. 66</ref><ref name=":3" /> لە ساڵی ١٩٠٢دا، بەهۆی چاوەڕوانیی لێکۆڵینەوەیەکەوە لەلایەن {{بنز|ئێمیلیۆ نونێز|en|Emilio Núñez}}ەوە، خێنێر لە پۆستی سەرۆک شارەوانیی هاڤانا لەلایەن {{بنز|لیۆناردوود|en|Leonard Wood}}ەوە لادرا، دوای ئەوەی کە دەنگدانی بیست و سێ لە کۆی بیست و پێنج ئەندامی ئەنجومەنی شار داوایان لێکرد کە ئەوە بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Salt Lake Herald {{!}} 1902-01-09 {{!}} Page 7 {{!}} Mayor of Havana Said to be a Boodler Already |ناونیشان=https://newspapers.lib.utah.edu/details?id=10378420 |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=newspapers.lib.utah.edu |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئایاری ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250529070049/https://newspapers.lib.utah.edu/details?id=10378420 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ===کۆماری مۆدێرن=== دوای {{بنز|شۆڕشی کووبا|en|Cuban Revolution}} لە ساڵی ١٩٥٩دا، حکوومەتی شارەوانیی هاڤانا دووبارە پێکهێنرایەوە وەک بەشێک لە پێکهێنانەوەیەکی بەرفراوانتری دەوڵەتی کووبا لەلایەن حکوومەتی شۆڕشگێڕەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Toft |یەکەم=Nigel |ڕێکەوت=٢٠١١|سەردێڕ=Old Havana as an Exemplary Case of World Heritage Protection |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/41945926 |journal=International Journal of Cuban Studies |بەرگ=٣|issue=1 |پەڕەکان=٣٢–٤٢|jstor=41945926 |issn=1756-3461 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250323003544/https://www.jstor.org/stable/41945926 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دەستووری ساڵی ١٩٧٦ کە {{بنز|ئەنجومەنی نیشتمانیی دەسەڵاتی گەل|en|National Assembly of People's Power}}ی دامەزراند، دەسەڵاتی سیاسیی ناوەندی کرد و حکوومەتی هاڤانای دووبارە گۆڕی. دەستوورەکە پێگەی هەردوو شار (شاری هاڤانا) و پارێزگا (پارێزگای هاڤانا)ی بە هاڤانا بەخشی، بەم شێوەیە هاڤانا وەک هەم شار و هەم پارێزگایەکی کووبا کار دەکات. لەلایەن ئەنجومەنێکی شار-پارێزگاوە بەڕێوەدەبرێت کە پارێزگارێک وەک ئەفسەری باڵا کاری تێدا دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Rodriguez |یەکەم=Andrea |ڕێکەوت=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Cuba elige gobernadores ajustándose a nueva Constitución |زمان=es |ناونیشان=https://apnews.com/article/2fad9d6d53fa47b1a584e71fc5874506 |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221109162110/https://apnews.com/article/2fad9d6d53fa47b1a584e71fc5874506 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> پارێزگاری ئێستا {{بنز|یانێت هێرناندێز پێرێز|en|Yanet Hernández Pérez}}ە، ئەو لە ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٣دا هەڵبژێردرا. شارەکە سەربەخۆیییەکی کەمی هەیە و پشت بە حکوومەتی نیشتمانی دەبەستێت، بەتایبەتی بۆ زۆربەی کۆتوبەندە داراییەکانی و ئاڕاستە سیاسییەکەی. [[File:Comité Central PCC.jpg|thumb|left|لێژنەی ناوەندیی پارتی کۆمۆنیستی کووبا (لێژنەی ناوەندیی پارتی کۆمۆنیستی کووبایی)]] دەنگدەران نوێنەران هەڵدەبژێرن بۆ ئەنجومەنە شارەوانییەکان لە هەڵبژاردنە کێبڕکێکارییەکاندا هەموو پێنج ساڵ جارێک، و ئەنجومەنە شارەوانییەکان بەرپرسیارن لە هەر یەکێک لە ناوچەکانی شارەکە. ئەم ئەنجومەنانە سەرۆک و جێگری سەرۆک ناوچەکان هەڵدەبژێرن، کە هاوتای سەرۆک شارەوانییەکان و جێگرانی سەرۆک شارەوانییەکانن لە پارێزگاکانی تردا. تەنها یەک پارتی سیاسی هەیە، ئەویش {{بنز|پارتی کۆمۆنیستی کووبا|en|Communist Party of Cuba|lt=پارتی کۆمۆنیست}}ە، بەڵام لەبەرئەوەی دەبێت لایەنی کەم دوو کاندید هەبن، ئەندامانی پارتی کۆمۆنیست زۆرجار کێبڕکێی یەکتر دەکەن. داواکراو نییە کە کاندیدەکان ئەندامی پارتەکە بن. ئەوان ڕاستەوخۆ لەلایەن هاووڵاتیانەوە لە کۆبوونەوە کراوەکاندا لە ناو هەر بازنەیەکی هەڵبژاردندا کاندید دەکرێن. نوێنەرانی ئەنجومەنی شارەوانی لە ناو ناوچەکاندا لە بەرامبەردا ئەندامانی ئەنجومەنی پارێزگا هەڵدەبژێرن (تا ساڵی ٢٠١٩ ئەنجومەنی پارێزگا بوو)، کە لە هاڤانادا نزیکەی وەک ئەنجومەنی شار کار دەکات؛ سەرۆکەکەی پارێزگار و جێگری پارێزگار دیاری دەکات، کە وەک سەرۆک شارەوانی و جێگری سەرۆک شارەوانیی هاڤانا خزمەت دەکەن و دەتوانرێت یان لەلایەن ئەنجومەنەکەوە هەڵبژێردرێن یان لەلایەن سەرۆکەوە دەستنیشان بکرێن بە پەسەندکردنی ئەنجومەنەکە. هەڵبژاردنی ڕاستەوخۆ هەیە بۆ نوێنەرانی شارەکە بۆ ئەنجومەنی نیشتمانی لەسەر بنەمای لیستەکان، و بەشێک لە کاندیدەکان لەسەر ئاستی ناوخۆیی کاندید دەکرێن. ئەنجومەنەکانی گەل (Consejos Populares) لە نوێنەرانی شارە ناوخۆییەکان پێکدێن کە نوێنەرێکی تەواوکات هەڵدەبژێرن بۆ سەرۆکایەتیکردنی دەزگاکە. ئەم ئەنجومەنانە ڕاستەوخۆ بەرپرسیارن لە گەڕەک و ناوچەکانی شارەکە. سەرەڕای ئەوەش، بەشداریی "ڕێکخراوە جەماوەرییەکان" و نوێنەرانی دەزگا حکوومییە ناوخۆییەکان، پیشەسازییەکان و خزمەتگوزارییەکان هەیە. ١٠٥ ئەنجومەنی گەل لە هاڤانادا هەر یەکەیان تێکڕای ٢٠,٠٠٠ دانیشتوو دەگرێتەوە.{{Citation needed|date=December 2021}} پارێزگای پێشووی {{بنز|پارێزگای لا هابانا (١٩٧٦–٢٠١٠)|en|La Habana Province (1976–2010)|lt=لا هابانا}} (هاڤانا کامپۆ) لە ساڵی ٢٠١٠دا دابەشکرا بۆ {{بنز|پارێزگای ئارتێمیسا|en|Artemisa Province|lt=ئارتێمیسا}} و {{بنز|پارێزگای مایابێک|en|Mayabeque Province}}. مایابێک سنووری باشوور و ڕۆژهەڵات پێکدەهێنێت، و ئارتێمیسا سنووری ڕۆژاوا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Proponen en Pleno del Partido dos nuevas provincias cubanas: Artemisa y Mayabeque (+ Infografía) |ناونیشان=http://www.cubadebate.cu/noticias/2010/06/07/cuba-tiene-dos-nuevas-provincias-artemisa-y-mayabeque/ |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی نیسانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180424032912/http://www.cubadebate.cu/noticias/2010/06/07/cuba-tiene-dos-nuevas-provincias-artemisa-y-mayabeque/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == جوگرافیا == === شوێن === [[File:La_Habana._Fisico.png|thumb|نەخشەی تۆپۆگرافیی هاڤانا]] [[File:La Habana Nasa.jpg|thumb|دیمەنی مانگی دەستکردی هاڤانا لە تشرینی یەکەمی ٢٠٠٥دا]] [[File:Paseo del Prado, La Habana.jpg|thumb|right|[[Paseo del Prado, Havana]] لە نیسانی ٢٠١٩دا]] هاڤانا دەکەوێتە سەر کەناراوەکانی باکووری کووبا بە درێژایی {{بنز|گەرووی فلۆریدا|en|Straits of Florida}}، لە باشووری {{بنز|کلیلی فلۆریدا|en|Florida Keys}}، لەو شوێنەی کە تێیدا {{بنز|کەنداوی مەکسیک|en|Gulf of Mexico}} بە زەریای ئەتڵەسییەوە دەبەسترێتەوە. شارەکە زۆربەی بەشەکانی بەرەو ڕۆژاوا و باشوور لە کەنداوەکەوە درێژ دەبێتەوە، کە لە ڕێگەی دەروازەیەکی تەسکەوە دەچیتە ناوی و دابەش دەبێت بۆ سێ بەندەری سەرەکی: ماریمێلێنا، گواناباکۆا، و ئانتارێس. {{بنز|ڕووباری ئالمێندارێس|en|Almendares River}} لە باشوورەوە بۆ باکوور بەناو شارەکەدا تێدەپەڕێت، و لە چەند میلێک لە ڕۆژاوای کەنداوەکەوە دەچێتە ناو گەرووی فلۆریداوە.{{citation needed|date=March 2024}} شارەکە بە زۆری لەسەر گردە نزمەکان هەڵکەوتووە کە بە نەرمی لە گەرووی فلۆریداوە بەرز دەبنەوە. بەرزبوونەوەیەکی شایەنی سەرنج، زنجیرە بەردە قسڵە بەرزەکەی ٢٠٠ پێ (٦٠ مەتر)یە کە لە ڕۆژهەڵاتەوە لێژ دەبێتەوە و لە بەرزاییەکانی {{بنز|لا کابانیا|en|La Cabaña}} و {{بنز|کاستیلۆ دێل مۆرۆ|en|Castillo de los Tres Reyes del Morro|lt=ئێل مۆرۆ}} کۆتایی دێت، کە شوێنی قەڵاکانی ئیسپانییە و بەسەر کەنداوی ڕۆژهەڵاتدا دەڕوانن. بەرزبوونەوەیەکی تری دیار، گردەکەی لای ڕۆژاوایە کە {{بنز|زانکۆی هاڤانا|en|University of Havana}} و {{بنز|قەڵای پادشا|en|Castillo del Príncipe (Havana)}}ی لەسەرە.{{citation needed|date=March 2024}} === کەشوهەوا === هاڤانا خاوەنی {{بنز|کەشوهەوای خولگەیی|en|tropical climate}}ە کە بەهۆی شوێنی دوورگەکەوە لە ناو پشتێنەی {{بنز|بای بازرگانی|en|trade wind}}ەکان و بەهۆی تەوژمە گەرمەکانی دەریاوە هاوسەنگ کراوە.{{clarify|date=December 2021}} بەپێی {{بنز|پۆلێنکردنی کەشوهەوای کۆپن|en|Köppen climate classification}}، هاڤانا خاوەنی {{بنز|کەشوهەوای ساڤانای خولگەیی|en|tropical savanna climate}}یە (''Aw'') کە زۆر نزیکە لە {{بنز|کەشوهەوای دارستانی باراناویی خولگەیی|en|tropical rainforest climate}} (''Af'') و {{بنز|کەشوهەوای مۆنسۆنی خولگەیی|en|tropical monsoon climate}} (''Am''). تێکڕای پلەکانی گەرما لە {{convert|22|°C|°F|abbr=on}} لە کانوونی دووەم و شوباتدا تا دەگاتە {{convert|28|°C|°F|abbr=on}} لە ئابدا دەگۆڕێت. پلەی گەرما دەگمەنە بۆ خوار {{convert|10|°C|°F|abbr=on}} دابەزێت. نزمترین پلەی گەرما {{convert|1|°C|°F|abbr=on}} بووە لە سانتیاگۆ دێ لاس ڤێگاس، بۆیێرۆس. نزمترین پلەی گەرمای تۆمارکراو لە کووبادا {{convert|0|°C|°F|abbr=on}} بووە لە باینۆا، {{بنز|پارێزگای مایابێک|en|Mayabeque Province}} (پێش ساڵی ٢٠١١ بەشی ڕۆژهەڵاتی پارێزگای هاڤانا بوو). بارانبارین قورسترینە لە حوزەیران و تشرینی یەکەمدا و سووکترینە لە کانوونی یەکەمەوە تا نیسان، کە تێکڕای ساڵانەی دەگاتە {{convert|1200|mm|in|abbr=on}}. زریانەکان ناوبەناو لە دوورگەکە دەدەن، بەڵام بە شێوەیەکی ئاسایی لە کەناراوەکانی باشوور دەدەن، و زیانەکان لە هاڤانا کەمتر بووە لە چاو شوێنەکانی تری وڵاتەکەدا.<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Havana {{!}} History, Climate, Population, & Facts {{!}} Britannica |ناونیشان=https://www.britannica.com/place/Havana |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=www.britannica.com |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170730102720/https://www.britannica.com/place/Havana |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> تازەترین گەردەلوولی خولگەیی کە لە هاڤانا نزیک بووبێتەوە بە هێزی زریانەوە، {{بنز|گەردەلوولی ئیان|en|Hurricane Ian|lt=ئیان}} بوو لە ساڵی ٢٠٢٢دا. گێژەلوولەکان دەکرێت تا ڕادەیەک دەگمەن بن لە کووبادا. سەرەڕای ئەوەش، لە ئێوارەی ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩دا، {{بنز|گێژەلوولەی هاڤانای ٢٠١٩|en|2019 Havana tornado|lt=گێژەلوولەیەکی توندی دەگمەنی EF4 لە لای ڕۆژهەڵاتی هاڤانای دا}}. گێژەلوولەکە زیانێکی زۆری لێکەوتەوە، و لایەنی کەم ٩٠ ماڵی وێران کرد، چوار کەسی کوشت و ١٩٥ کەسیشی بریندار کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Havana tornado: Cuba's capital hit by rare twister |ئیش=BBC News |ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-47025852 |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190514093709/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-47025852 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.startribune.com/the-latest-resident-havana-looks-like-a-horror-movie/504962142/ |سەردێڕ=The Latest: Havana hit by Category F3 tornado |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20190129181446/http://www.startribune.com/the-latest-resident-havana-looks-like-a-horror-movie/504962142/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ئیش= StarTribune.com|ڕێکەوت= ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|agency = Associated Press}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://www.cnn.com/2019/01/28/americas/cuba-tornado-dead-scli-intl/index.html|یەکەم= Jack|دوایین= Guy|سەردێڕ= Huge tornado in Cuba kills 4 and injures 195|ڕێکەوت= ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ئیش= CNN|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان= ٥ی شوباتی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20191223051119/https://www.cnn.com/2019/01/28/americas/cuba-tornado-dead-scli-intl/index.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Cappucci |یەکەم١=Matthew |سەردێڕ=A deadly tornado plowed through Havana on Sunday night. Here's how it happened. |ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/weather/2019/01/28/deadly-tornado-plowed-through-havana-sunday-night-heres-how-it-happened/?noredirect=on |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|newspaper=The Washington Post |ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190129040901/https://www.washingtonpost.com/weather/2019/01/28/deadly-tornado-plowed-through-havana-sunday-night-heres-how-it-happened/?noredirect=on |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> تا ٤ی شوبات ژمارەی کوژراوان بۆ شەش کەس بەرزبووەوە، و ١١ کەسیش هێشتا لە دۆخێکی ناجێگیردابوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Death Toll Rises to Six From Rare Havana Tornado |ناونیشان=https://www.wunderground.com/cat6/Death-Toll-Rises-Six-Rare-Havana-Tornado?cm_ven=cat6-widget |ڕێکەوتی سەردان=٥ی شوباتی ٢٠١٩|ئیش=Weather Underground |ڕێکەوت=٤ی شوباتی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی شوباتی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190207015253/https://www.wunderground.com/cat6/Death-Toll-Rises-Six-Rare-Havana-Tornado?cm_ven=cat6-widget |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەم خشتەیە تێکڕاکانی پلەی گەرما پیشان دەدات: {{Weather box |location = هاڤانا (پارێزگای هاڤانا، وێستگەی کاسا بلانکا) ناوەندییەکانی ١٩٩١–٢٠٢٠، توندترینەکانی ١٨٥٩–ئێستا) |metric first = Y |single line = Y |Jan record high C = 33.0 |Feb record high C = 34.5 |Mar record high C = 35.3 |Apr record high C = 37.0 |May record high C = 37.3 |Jun record high C = 35.4 |Jul record high C = 36.6 |Aug record high C = 37.7 |Sep record high C = 38.2 |Oct record high C = 39.6 |Nov record high C = 34.0 |Dec record high C = 33.2 |year record high C = 39.6 |Jan high C = 26.5 |Feb high C = 27.2 |Mar high C = 28.5 |Apr high C = 29.8 |May high C = 30.8 |Jun high C = 31.6 |Jul high C = 32.3 |Aug high C = 32.4 |Sep high C = 31.8 |Oct high C = 30.5 |Nov high C = 28.6 |Dec high C = 27.2 |year high C = 29.8 |Jan mean C = 22.2 |Feb mean C = 22.4 |Mar mean C = 23.7 |Apr mean C = 24.8 |May mean C = 26.1 |Jun mean C = 27.0 |Jul mean C = 27.6 |Aug mean C = 27.9 |Sep mean C = 27.4 |Oct mean C = 26.1 |Nov mean C = 24.5 |Dec mean C = 23.0 |year mean C = 25.2 |Jan low C = 19.3 |Feb low C = 19.4 |Mar low C = 20.3 |Apr low C = 21.6 |May low C = 23.0 |Jun low C = 24.1 |Jul low C = 24.4 |Aug low C = 24.5 |Sep low C = 24.1 |Oct low C = 23.4 |Nov low C = 21.8 |Dec low C = 20.3 |year low C = 22.2 |Jan record low C = 6.0 |Feb record low C = 11.9 |Mar record low C = 10.0 |Apr record low C = 15.1 |May record low C = 15.4 |Jun record low C = 20.0 |Jul record low C = 19.0 |Aug record low C = 20.0 |Sep record low C = 20.0 |Oct record low C = 18.0 |Nov record low C = 14.0 |Dec record low C = 10.0 |year record low C = 6.0 |Jan rain mm = 56.4 |Feb rain mm = 58.7 |Mar rain mm = 53.6 |Apr rain mm = 58.4 |May rain mm = 120.3 |Jun rain mm = 168.1 |Jul rain mm = 125.4 |Aug rain mm = 145.2 |Sep rain mm = 175.7 |Oct rain mm = 140.3 |Nov rain mm = 82.5 |Dec rain mm = 57.6 |rain colour = green |Jan humidity = 78 |Feb humidity = 77 |Mar humidity = 76 |Apr humidity = 74 |May humidity = 76 |Jun humidity = 79 |Jul humidity = 79 |Aug humidity = 79 |Sep humidity = 81 |Oct humidity = 80 |Nov humidity = 79 |Dec humidity = 79 |Jan rain days = 6.4 |Feb rain days = 5.8 |Mar rain days = 5.1 |Apr rain days = 5.3 |May rain days = 8.9 |Jun rain days = 12.6 |Jul rain days = 11.4 |Aug rain days = 12.3 |Sep rain days = 14.1 |Oct rain days = 11.8 |Nov rain days = 7.7 |Dec rain days = 6.5 |unit rain days = 1.0 mm |Jan sun = 217.0 |Feb sun = 203.4 |Mar sun = 272.8 |Apr sun = 273.0 |May sun = 260.4 |Jun sun = 237.0 |Jul sun = 272.8 |Aug sun = 260.4 |Sep sun = 225.0 |Oct sun = 195.3 |Nov sun = 219.0 |Dec sun = 195.3 |year sun = |Jand sun = 7.0 |Febd sun = 7.2 |Mard sun = 8.8 |Aprd sun = 9.1 |Mayd sun = 8.4 |Jund sun = 7.9 |Juld sun = 8.8 |Augd sun = 8.4 |Sepd sun = 7.5 |Octd sun = 6.3 |Novd sun = 7.3 |Decd sun = 6.3 |yeard sun = 7.8 |Jan uv = 6 |Feb uv = 7 |Mar uv = 9 |Apr uv = 11 |May uv = 12 |Jun uv = 12 |Jul uv = 12 |Aug uv = 12 |Sep uv = 11 |Oct uv = 9 |Nov uv = 7 |Dec uv = 6 |source 1 = ڕێکخراوی کەشناسیی جیهانی،<ref name= WMO >{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://worldweather.wmo.int/131/c00280.htm |سەردێڕ=World Weather Information Service – Havana |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Cuban Institute of Meteorology |ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠١١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190107070304/http://worldweather.wmo.int/131/c00280.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> Climate-Charts.com<ref name = "Relative Humidity" >{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= http://www.climate-charts.com/Locations/c/CU78325.php |سەردێڕ= Casa Blanca, Habana, Cuba: Climate, Global Warming, and Daylight Charts and Data |ڕێکەوتی سەردان= ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20110623233609/http://www.climate-charts.com/Locations/c/CU78325.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١١}}</ref> |source 2 = Meteo Climat (بەرزترین و نزمترینەکانی تۆمارکراو)،<ref name = meteoclimat>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= http://meteo-climat-bzh.dyndns.org/index.php?page=stati&id=2061 |سەردێڕ= Station La Havane |بڵاوکەرەوە= Meteo Climat |زمان= fr |ڕێکەوتی سەردان= ٢ی ئایاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی نیسانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20220409230418/http://meteo-climat-bzh.dyndns.org/index.php?page=stati&id=2061 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> خزمەتگوزاری کەشوهەوای ئەڵمانیا (خۆر)<ref name = DWD>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= http://www.dwd.de/DWD/klima/beratung/ak/ak_783250_kt.pdf |سەردێڕ= Klimatafel von Havanna (La Habana, Obs. Casa Blanca) / Kuba |ئیش= Baseline climate means (1961–1990) from stations all over the world |بڵاوکەرەوە= Deutscher Wetterdienst |زمان= de |ڕێکەوتی سەردان= ٢٩ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٠ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20190510033409/https://www.dwd.de/DWD/klima/beratung/ak/ak_783250_kt.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |date=August 2010 }} <ref>|سەرچاوەی ١ = پەیمانگای کەشناسی (INSMET) / ڕێکخراوی کەشناسیی جیهانی |سەرچاوەی ٢ = Meteo Climat (توندترینەکانی ١٨٥٩–ئێستا) / خزمەتگوزاریی کەشوهەوای ئەڵمانیا (خۆر و شێ)</ref> {|class="wikitable" |+تێکڕای پلەی گەرمای دەریا |- !کانوونی دووەم !شوبات !ئازار !نیسان !ئایار !حوزەیران !تەممووز !ئاب !ئەیلوول !تشرینی یەکەم !تشرینی دووەم !کانوونی یەکەم |- |{{convert|23|°C|°F|abbr=on}} |{{convert|23|°C|°F|abbr=on}} |{{convert|24|°C|°F|abbr=on}} |{{convert|26|°C|°F|abbr=on}} |{{convert|27|°C|°F|abbr=on}} |{{convert|28|°C|°F|abbr=on}} |{{convert|28|°C|°F|abbr=on}} |{{convert|28|°C|°F|abbr=on}} |{{convert|28|°C|°F|abbr=on}} |{{convert|27|°C|°F|abbr=on}} |{{convert|26|°C|°F|abbr=on}} |{{convert|24|°C|°F|abbr=on}} |} === شارەوانییەکان === <!--linked section from "Municipalities of Havana" redirect--> شارەکە دابەشکراوە بۆ ١٥ شارەوانی<ref name=territorios>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.one.cu/aec2009/datos/01TERRITORIO.pdf |سەردێڕ=Statistical Yearbook of Cuba 2009 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111001220152/http://www.one.cu/aec2009/datos/01TERRITORIO.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١}} Population by Province and Municipality</ref> – یان ''ناوچەکان''، کە ئەوانیش دابەشکراون بۆ ١٠٥ ''consejos populares'' (گەڕەکەکان)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Oficial Statistics for Havana|ناونیشان=http://www.one.cu/publicaciones/provincias_masinf/la%20habana.htm|بڵاوکەرەوە=Oficina Nacional de Estadisticas de Cuba (ONE)|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|زمان=Spanish|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181226003540/http://www.one.cu/publicaciones/provincias_masinf/la%20habana.htm}}</ref> [[File:Cuba May 2014 (14181430042).jpg|thumb|ئەم بینا ڕەنگاوڕەنگە پارێزراوانەی سەردەمی کۆلۆنیالیزمی {{بنز|تەلارسازیی ئیسپانی|en|Spanish architecture|lt=ئیسپانی}} دیمەنێکی باون لە سەرتاسەری هاڤانا.]] [[File:CU La Habana 9709 028 (17229424611).jpg|thumb|دەروازەی سەدەی ١٨ەمی {{بنز|قەڵای پادشا|en|Castillo del Príncipe (Havana)}}، وێنەکە لە ساڵی ١٩٩٧ گیراوە]] # '''{{بنز|پلایا، هاڤانا|en|Playa, Havana|lt=پلایا}}''': {{بنز|سانتا فێ، هاڤانا|en|Santa Fe, Havana|lt=سانتا فێ}}، سیبۆنێی، کووباناکان، ئامپلیاسیۆن ئالمێندارێس، {{بنز|میرامار، هاڤانا|en|Miramar, Havana|lt=میرامار}}، سیێرا، سێیبا، بوینا ڤیستا. # '''{{بنز|گۆڕەپانی شۆڕش|en|Plaza de la Revolución}}''': ئێل کارمێلۆ، ڤێدادۆ-مالێکۆن، ڕامپا، پرینسیپێ، پلازا، نویڤۆ ڤێدادۆ-پوێنتێس گراندێس، کۆلۆن-نویڤۆ ڤێدادۆ، {{بنز|ڤێدادۆ|en|Vedado}}. # '''{{بنز|سێنترۆ هابانا|en|Centro Habana}}''': {{بنز|کایۆ هوێسۆ، هاڤانا|en|Cayo Hueso, Havana|lt=کایۆ هوێسۆ}}، پویبلۆ نویڤۆ، لۆس سیتیۆس، دراگۆنێس، کۆلۆن. # '''{{بنز|هاڤانای کۆن|en|Old Havana|lt=لا هابانا ڤیێخا}}''': پرادۆ، کاتێدراڵ، {{بنز|مەیدانی ڤیێخا، هاڤانا|en|Plaza Vieja, Havana|lt=پلازا ڤیێخا}}، بێلێن، سان ئیسیدرۆ، خێسووس ماریا، تایاپیێدرا. # '''{{بنز|ڕێگلا|en|Regla}}''': گوایکانیمار، لۆما مۆدێلۆ، {{بنز|کازابلانکا، هاڤانا|en|Casablanca, Havana|lt=کازابلانکا}}. # '''{{بنز|هاڤانای ڕۆژهەڵات|en|Habana del Este|lt=لا هابانا دێل ئێستێ}}''': کامیلۆ سینفوێگۆس، {{بنز|کۆخیمار|en|Cojímar}}، گیتێراس، ئەلتوراس دێ ئالامار، ئالامار ئێستێ، {{بنز|گوانابۆ|en|Guanabo}}، کامپۆ فلۆریدۆ، {{بنز|ئالامار|en|Alamar|lt=ئالامار-پلایا}}. # '''{{بنز|گواناباکۆا|en|Guanabacoa}}''': مانیانا-هابانا نویڤا، ڤییا I، ڤییا II، شیڤاس-رۆبلێ، دێبێچێ-نالۆن، هاتا-نارانخۆ، پێنیالڤێر-باکورانایۆ، میناس-بارێراس. # '''{{بنز|سان میگێل دێل پادرۆن|en|San Miguel del Padrón}}''': ڕۆکافۆرت، لویانۆ مۆدێرنۆ، {{بنز|دیێزمێرۆ|en|Diezmero}}، سان فرانسیسکۆ دێ پاولا، دۆلۆرێس-ڤێراکرۆز، خاکۆمینۆ. # '''{{بنز|دەی تشرینی یەکەم|en|Diez de Octubre}}''': لویانۆ، خێسووس دێل مۆنتێ، لاوتۆن، ڤیستا ئالێگرێ، گۆیلی، سێڤییانۆ، {{بنز|لا ڤیبۆرا، هاڤانا|en|La Víbora, Havana|lt=لا ڤیبۆرا}}، سانتۆس سوارێز، تاماریندۆ. # '''{{بنز|سێرۆ، هاڤانا|en|Cerro, Havana|lt=سێرۆ}}''': لاتینۆئەمێریکانۆ، پیلار-ئاتارێس، سێرۆ، لاس کانییاس، ئێل کەناڵ، پالاتینۆ، ئارمادا. # '''{{بنز|ماریاناو|en|Marianao}}''': CAI-لۆس ئانخێلێس، پۆسیتۆ-پالماس، زامۆرا-کۆکۆسۆلۆ، لیبەرتاد، پۆگۆلۆتی-بێلێن-فینلای، سانتا فێلیسیا. # '''{{بنز|لا لیسا|en|La Lisa}}''': ئەلتوراس دێ لا لیسا، بالکۆن ئاریماو، ئێل کانۆ-ڤالێ گراندێ-بێلۆ ٢٦ ئی مۆرادۆ، {{بنز|پونتا براڤا|en|Punta Brava}}، ئارۆیۆ ئارێناس، سان ئاگۆستین، ڤێرسایێس-کۆرۆنێلا. # '''{{بنز|بۆیێرۆس|en|Boyeros}}''': {{بنز|سانتیاگۆ دێ لاس ڤێگاس|en|Santiago de Las Vegas}}، نویڤۆ سانتیاگۆ، بۆیێرۆس، {{بنز|واخای|en|Wajay}}، {{بنز|کالابازار|en|Calabazar}}، ئەلتاهابانا-کاپدێڤیلا، ئارمادا-ئالدابۆ. # '''{{بنز|ئارۆیۆ نارانخۆ|en|Arroyo Naranjo}}''': لۆس پینۆس، پۆی، ڤیبۆرا پارک، مانتییا، پاراگا، کالڤاریۆ-فراتێرنیداد، گینێرا، ئێلێکتریکۆ، ماناگوا، کایێخاس. # '''{{بنز|کۆتۆرۆ|en|Cotorro}}''': سان پێدرۆ-سێنترۆ کۆتۆرۆ، سانتا ماریا دێل ڕۆزاریۆ، لۆتێریا، کواترۆ کامینۆس، ماگدالێنا-تۆریێنتێ، ئەلبێرۆ. == دیمۆگرافیا == {{Historical populations |type = |footnote = |1750 | 70,000 |1907|297,159<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www2.census.gov/library/publications/decennial/1900/cuba-1907/04771803ch4.pdf |سەردێڕ=1907 census |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250924000656/https://www2.census.gov/library/publications/decennial/1900/cuba-1907/04771803ch4.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |1931 | 728,500 |1943 | 868,426 |1953 | 1,139,579 |1970 | 1,786,522 |1981 | 1,929,432 |2002 | 2,171,671 |2012 | 2,106,146 |2018 | 2,131,480 |2024 | 1,749,964 }} لە کۆتایی سەرژمێریی ٢٠١٢دا، ١٩.١٪ی دانیشتووانی کووبا لە هاڤانا دەژیان.<ref name=Official_census />، یان ٢,١٠٦,١٤٦ کەس.<ref name="Official_census" /> شارەکە تێکڕای {{بنز|تەمەنی پێشبینیکراو|en|life expectancy}}ی ٧٦.٨١ ساڵە لە کاتی لەدایکبووندا.<ref name=Official_census /> تا کۆتایی ٢٠٢٤، دوای {{بنز|قەیرانی کۆچبەریی کووبای ٢٠٢١-٢٠٢٣|en|2021–2023_Cuban_migration_crisis|lt=قەیرانی کۆچبەری کووبا}} لە ٢٠٢١-٢٠٢٣ کە تێیدا هاڤانا لەگەڵ پارێزگاکانی {{بنز|پارێزگای کاماگوێی|en|Camagüey Province|lt=کاماگوێی}} و {{بنز|پارێزگای سینفوێگۆس|en|Cienfuegos Province|lt=سینفوێگۆس}} زۆرترین زیانیان بەرکەوت، ژمارەی دانیشتووان دابەزی بۆ ١,٧٤٩,٩٦٤ کەس، بەپێی نووسینگەی ئامار و زانیاریی لا هابانا.<ref name=ONEI/><ref>[https://eldespertador.com.mx/poblacion-de-cuba-cae-mas-de-1-4-millones-en-4-anos/ Población de Cuba cae más de 1.4 millones en 4 años - El Despertador]</ref> ناوچەی گەورەشاری هاڤانا بە خێرایی گەشەی کرد لە ماوەی نیوەی یەکەمی سەدەی ٢٠ەمدا و گەیشتە ملیۆنێک دانیشتوو لە سەرژمێریی ١٩٤٣دا. پەرەسەندنی شارنشینی فراوان بوو بۆ دەرەوەی سنوورەکانی شارەوانیی هاڤانا و گەیشتە شارەوانییە دراوسێکانی ماریاناو، ڕێگلا و گواناباکۆا. لە ساڵانی ١٩٨٠ەکانەوە، دانیشتووانی شارەکە بە هێواشی گەشە دەکات لە ئەنجامی سیاسەتەکانی گەشەپێدانی هاوسەنگ، ڕێژەی کەمی لەدایکبوون، ڕێژەی تا ڕادەیەک بەرزی کۆچکردن بۆ دەرەوەی وڵات، و کۆچبەریی ناوخۆیی کۆنترۆڵکراو. بەهۆی ڕێژەی کەمی لەدایکبوون و بەرزی تەمەنی پێشبینیکراوی شارەکە و وڵاتەکە،<ref name="CIA Factbook" /><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://mdgs.un.org/unsd/mdg/SeriesDetail.aspx?srid=656&crid=192|سەردێڕ=Millennium Indicators|بڵاوکەرەوە=Mdgs.un.org|ڕێکەوت=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120121152701/http://mdgs.un.org/unsd/mdg/SeriesDetail.aspx?srid=656&crid=192|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> پێکهاتەی تەمەنی هاوشێوەی وڵاتێکی پێشکەوتووە، و هاڤانا تەنانەت ڕێژەیەکی بەرزتری کەسانی بەتەمەنی هەیە لە چاو وڵاتەکە بە گشتی.<ref name=Official_census /> ===دابەشبوونی نەتەوەیی=== بەپێی {{بنز|سەرژمێریی کووبا ٢٠١٢|en|2012 Cuba census|lt=سەرژمێریی نیشتمانیی ٢٠١٢}} بۆ دانیشتووانی هاڤانا (سەرژمێریی کووبا و توێژینەوە هاوشێوەکان زاراوەی "ڕەنگی پێست" بەکاردەهێنن لەبری "ڕەگەز").<ref name="Official_census" /> * {{بنز|کووباییە سپیپێستەکان|en|White Cubans|lt=سپیپێست}}: ٥٨.٤٪، (ڕەچەڵەکی ئیسپانی زۆرترین بوون)<ref name="Official_census" /><ref name= immigracion>[http://embacuba.cubaminrex.cu/Default.aspx?tabid=5598 Embassy of Cuba in Beijing – History of Immigration in Cuba] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090203174406/http://embacuba.cubaminrex.cu/Default.aspx?tabid=5598 |date=February 3, 2009 }} "The first (immigrants) came from various regions of Spain, mostly peasants from the Canaries and Galicia, which like those from China, were subjected to conditions of living and working conditions similar to those of slaves."</ref> * ''{{بنز|مەستیزۆ|en|Mestizo}} یان {{بنز|مولاتۆ|en|Mulatto}}'' (ڕەگەزی تێکەڵ): ٢٦.٤٪ * {{بنز|کووباییە ئەفریقییەکان|en|Afro-Cuban|lt=ڕەشپێست}}: ١٥.٢٪ * {{بنز|کووباییە چینییەکان|en|Chinese Cuban|lt=ئاسیایی}}: ٠.٢٪<ref name=immigracion/> هەروەک نەتەوەکانی تری کاریبی، ژمارەیەکی کەم لە مەستیزۆ لە هاڤانادا (و لە کووبا بە گشتی) هەن، بە پێچەوانەی وڵاتانی تری {{بنز|ئەمریکای لاتین|en|Latin America|lt=ئەمریکای لاتینی}}، چونکە دانیشتووانە ڕەسەنەکانی {{بنز|زمانی تاینۆ|en|Taíno language|lt=تاینۆ}} {{بنز|کۆمەڵکوژیی تاینۆ|en|Taíno genocide|lt=بە شێوەیەکی کردەیی لەناو چوون}} بەهۆی نەخۆشییە ئەوراسیاییەکانەوە لە سەرەتای سەردەمی داگیرکاریی ئیسپانییەکاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم= Joseph Patrick|دوایین=Byrne|سەردێڕ= Encyclopedia of Pestilence, Pandemics, and Plagues: A–M|ناونیشان= https://books.google.com/books?id=kRAInwEACAAJ|بڵاوکەرەوە=ABC-CLIO|ساڵ= ٢٠٠٨|پەڕە= ٤١٣|ژپنک= ٩٧٨-٠-٣١٣-٣٤١٠٢-١}} </ref> حکوومەتی کووبا کۆنترۆڵی هاتوچۆی خەڵک بۆ ناو هاڤانا دەکات لەسەر ئەو بنەمایەی کە ناوچەی گەورەشاری هاڤانا (کە نیشتمانی نزیکەی ٢٠٪ی دانیشتووانی وڵاتەکەیە) فشاری زۆری لەسەرە لە ڕووی بەکارهێنانی زەوی، ئاو، کارەبا، گواستنەوە، و پێکهاتەکانی تری ژێرخانی شارنشینی. دانیشتووانێک لە کۆچبەرانی ناوخۆیی بۆ هاڤانا هەن کە بە ''"پالێستینۆس"'' (فەلەستینییەکان) ناسراون<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=Larry Rohter |سەردێڕ=Cuba's Unwanted Refugees Squatters in Havana's Shantytowns |ئیش=[[The New York Times]] |ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٧|ناونیشان=https://www.nytimes.com/1997/10/20/world/cuba-s-unwanted-refugees-squatters-in-havana-s-teeming-shantytowns.html |ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220605202143/https://www.nytimes.com/1997/10/20/world/cuba-s-unwanted-refugees-squatters-in-havana-s-teeming-shantytowns.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> کە بە زۆری خەڵکی ناوچەی ڕۆژهەڵاتی پارێزگای ئۆریێنتێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.isreview.org/issues/36/farber_ext.shtml |سەردێڕ=Castro's Cuba in Perspective |بڵاوکەرەوە=Isreview.org |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠١٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تەممووزی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100715134448/http://www.isreview.org/issues/36/farber_ext.shtml}}</ref> کەمینەیەکی بەرچاوی چینییەکان لە شارەکەدا، کە زۆربەیان لە ڕەچەڵەکی {{بنز|گەلی کانتۆنی|en|Cantonese people|lt=کانتۆنی}}ن، لە ناوەڕاستی سەدەی ١٩ەمدا لەلایەن دانیشتووە ئیسپانییەکانەوە هێنران لە ڕێگەی {{بنز|فلیپین|en|Philippines}}ەوە بە گرێبەستی کار و، دوای تەواوکردنی گرێبەستە هەشت ساڵییەکان، زۆرێک لە کۆچبەرە چینییەکان بە هەمیشەیی لە هاڤانا نیشتەجێ بوون.<ref name=immigracion/> پێش شۆڕش، ژمارەی دانیشتووانی چینی گەیشتە زیاتر لە ٢٠٠,٠٠٠ کەس،<ref>[http://www.cubanet.org/CNews/y01/apr01/27e5.htm Havana's Chinatown] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20070927004533/http://www.cubanet.org/CNews/y01/apr01/27e5.htm |date=27 September 2007 }} – Cuba's Chinese population before the Revolution</ref> و ئەمڕۆ، نەوەی چینییەکان دەکرێت بگاتە ١٠٠,٠٠٠ کەس.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cuba/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260112183129/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cuba |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Cuba|ڕێکەوت=١٦ی شوباتی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=Central Intelligence Agency|via=CIA.gov}}</ref>{{failed verification|date=June 2020}} چینییە لەدایکبووەکان/ ڕەسەنەکان (کە ئەوانیش زۆربەیان کانتۆنین) لە ئێستادا نزیکەی ٤٠٠ کەسن.<ref>[http://www.chinatoday.com.cn/hoy/2004/0409/24.htm In Havana there are now about 400 native Chinese, but their presence is being felt like a{{nbsp}}million] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120320035737/http://www.chinatoday.com.cn/hoy/2004/0409/24.htm |date=2012-03-20 }} ("En La Habana quedan hoy unos 400 chinos oriundos, pero su presencia se está haciendo sentir como si fueran un millón".)</ref> نزیکەی ٣,٠٠٠ {{بنز|ڕووسەکان|en|Russians}} لە شارەکەدا دەژین؛ وەک ئەوەی لەلایەن باڵیۆزخانەی ڕووسیاوە لە هاڤانا ڕاپۆرت کراوە؛ زۆربەیان ئەو ژنانەن کە هاوسەرگیرییان لەگەڵ ئەو کووباییانە کردووە کە لە یەکێتیی سۆڤیەت دەیانخوێند.<ref>{{in lang|es}} [http://www.elnuevoherald.com/2008/10/22/307471/los-rusos-de-cuba-viven-en-el.html Russians in Cuba] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111101222852/http://www.elnuevoherald.com/2008/10/22/307471/los-rusos-de-cuba-viven-en-el.html |date=1 November 2011 }} Los rusos que se quedaron en la isla -unos 3.000 actualmente- son en su mayoría mujeres como Marina o Natalia que se casaron con cubanos que habían ido a la URSS a estudiar, indicó la embajada rusa en La Habana.</ref> هاڤانا هەروەها دانیشتووانی تری ناکووبایی لەخۆدەگرێت کە قەبارەیان نەزانراوە. دانیشتووانێکی چەند هەزار کەسی لە پەنابەرە هەرزەکار و پێش-هەرزەکارەکانی باکووری ئەفریقا هەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣١ی ئازاری ٢٠٠٦|ناونیشان=http://www.moroccotimes.com/Paper/article.asp?idr=2&id=13816 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20061125161820/http://www.moroccotimes.com/Paper/article.asp?idr=2&id=13816 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٦|سەردێڕ=Sahrawi children inhumanely treated in Cuba, former Cuban official |بڵاوکەرەوە=MoroccoTimes.com |ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠٠٦}}</ref> لە سەرژمێریی نیوەی سەدەی ٢٠ەمەوە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٢٠١٨ (تازەترین سەرژمێری)، دانیشتووانی هاڤانا بە ڕێژەی مەزەندەکراوی ٨٧ لەسەدا گەشەی کردووە، کە ڕێژەیەکی گەشەی نموونەیییە بۆ زۆربەی شارەکانی کاریبی. <gallery> File:El zapateado (cropped).jpg|''ئێل زاپاتیادۆ''، هاڤانا، لە ١٨٤٧، لەلایەن فرێدێریک میالە<ref name="britishmuseum">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.britishmuseum.org/collection/term/BIOG181760|سەردێڕ=Frédéric Mialhe|وێبگە=[[British Museum]] website|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230905181331/https://www.britishmuseum.org/collection/term/BIOG181760|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="ufdc.ufl">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ufdc.ufl.edu/es/UF00096150/00001|سەردێڕ=EARLY LITHOGRAPHED VIEWS OF HAVANA|وێبگە=[[University of Florida]] Digital Collections website|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231012174656/https://ufdc.ufl.edu/es/UF00096150/00001|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> File:El Casero (no caption).jpg|''ئێل کاسێرۆ''، هاڤانا، لە ١٨٥٥، لەلایەن بی. مەی و فرێدێریک میالە<ref name="britishmuseum"/><ref name="ufdc.ufl"/> File:Le Tour du monde-02-p353.jpg|دانیشتووانی هاڤانا لە ١٨٦٠دا کە لەلایەن جۆزێف ناڤلێتەوە کێشراوە File:Alumnos, La Habana, Cuba (9419813189).jpg|قوتابیانی قوتابخانە لە هاڤانا، ٢٠١٢ </gallery> === ئایین === [[File:Havana, Cuba (37585010486).jpg|thumb|{{بنز|کڵێسای سانتۆ کریستۆ دێل بوین ڤیاخێ، هاڤانا|en|Church Santo Cristo del Buen Viaje, Havana|lt=کڵێسای کۆلۆنیالیزمی سانتۆ کریستۆ دێل بوین ڤیاخێ}}، کە لە نێوان ساڵانی ١٦٠٤ و ١٦٩٣ دروست کراوە]] کاسۆلیکەکانی ڕۆما ({{بنز|کاسۆلیکی ڕۆمانی|en|Roman Catholic}}) گەورەترین گرووپی ئایینی پێکدەهێنن لە هاڤانادا. هاڤانا یەکێکە لە سێ ئەپقوفییە گەورەشارەکان لە دوورگەکەدا (ئەوانی تر بریتین لە کاماگوێی و سانتیاگۆ)، لەگەڵ دوو ئەپقوفیی پاشکۆ: ماتانزاس و پینار دێل ڕیۆ. پیاوچاکی پارێزەری شارەکە سان کریستۆباڵ ({{بنز|قەشە کریستۆڤەر|en|Saint Christopher}})ە، کە کڵێسای سەرەکی بۆ ئەو تەرخان کراوە. هەروەها خاوەنی {{بنز|بازیلیکای بچووک|en|minor basilica}}ێکە، بازیلیکای مەزارگەی نیشتمانیی خانمی خێرخوازیی کۆبرێ و دوو مەزارگەی نیشتمانیی تر، خێسووس نازارینۆ دێل ڕێسکاتێ و سان لازارۆ (ئێل ڕینکۆن). سەردانی پاپایی لەلایەن سێ پاپای یەک لە دوای یەکەوە بۆ کراوە: {{بنز|پاپا جۆن پۆڵی دووەم|en|Pope John Paul II}} (کانوونی دووەمی ١٩٩8)، {{بنز|پاپا بێنێدیکتی شازدەیەم|en|Pope Benedict XVI}} (ئازاری ٢٠١٢) و {{بنز|پاپا فرانسیس|en|Pope Francis}} (ئەیلوولی ٢٠١٥). کۆمەڵگەی جوولەکەکان لە هاڤانادا کەمبووەتەوە دوای شۆڕش لەوەی کە سەردەمانێک زیاتر لە ١٥,٠٠٠ جوولەکەی لەخۆدەگرت،{{Citation needed|date=July 2022}} کە زۆرێکیان لە چەوساندنەوەی نازییەکان هەڵاتبوون و دواتر کووبایان جێهێشت بۆ مەیامی یان ئیسرائیل دوای ئەوەی کاسترۆ دەسەڵاتی گرتە دەست لە ساڵی ١٩٥٩. شارەکە سەردەمانێک پێنج کەنیسەی هەبوو، بەڵام تەنها سێیان ماونەتەوە (یەکێکیان {{بنز|جوولەکایەتیی ئۆرتۆدۆکسی مۆدێرن|en|Modern Orthodox Judaism|lt=ئۆرتۆدۆکس}}ە، و دووانەکەی تریان {{بنز|جوولەکایەتیی پارێزگار|en|Conservative Judaism|lt=پارێزگار}}ن: یەکێکیان پارێزگاری {{بنز|ئەشکەنازی|en|Ashkenazi}}یە و ئەوی تریان پارێزگاری {{بنز|سەفاردی|en|Sephardic}}ە)، {{بنز|پەرستگای بێت شالۆم (هاڤانا، کووبا)|en|Beth Shalom Temple (Havana, Cuba)|lt=کەنیسەی گەورەی بێت شالۆم}} یەکێکیانە و یەکێکی تریش کە تێکەڵەیەکە لە هەر سێکیان پێکەوە. لە شوباتی ٢٠٠٧دا، ''لێ نیویۆرک تایمز'' مەزەندەی کرد کە نزیکەی ١,٥٠٠ جوولەکەی ناسراو لە هاڤانادا دەژین.<ref>[http://travel.nytimes.com/2007/02/04/travel/04journeys.html?em&ex=1170824400&en=254a263b2686376e&ei=5087%0A 1,500 Jews who live in Cuba; 1,100 reside in Havana, and the remaining 400 are spread among the provinces.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110510211942/http://travel.nytimes.com/2007/02/04/travel/04journeys.html?em&ex=1170824400&en=254a263b2686376e&ei=5087%0A |date=2011-05-10 }} In Cuba, Finding a Tiny Corner of Jewish Life.</ref> == ئابووری == [[File:Lonja del Comercio de La Habana vista desde la Avenida del Puerto.jpg|thumb|{{بنز|بینای لۆنجا دێل کۆمێرسیۆ|en|Lonja del Comercio building}}]] ئابووریی شارەکە سەرەتا لەسەر بنەمای شوێنەکەی گەشەی کرد، کە وایکرد ببێتە یەکێک لە سەرەتاییترین سەنتەرە گەورەکانی بازرگانی لە جیهانی نوێدا. شەکر و بازرگانییەکی گەشەسەندووی {{بنز|کۆیلە|en|slave}} سەرەتا سامانیان بۆ شارەکە هێنا، و دواتر، دوای سەربەخۆیی، بوو بە هاوینەهەوارێکی ناسراو. سەرەڕای هەوڵەکانی حکوومەتی فیدڵ کاسترۆ بۆ بڵاوکردنەوەی چالاکییە پیشەسازییەکانی کووبا بۆ هەموو بەشەکانی دوورگەکە، هاڤانا وەک سەنتەری بەشێکی زۆری پیشەسازیی نەتەوەکە دەمێنێتەوە.<ref>{{cite encyclopedia | url=https://www.britannica.com/place/Havana/People | title=Havana - People &#124; Britannica | encyclopedia=Encyclopedia Britannica | access-date=2022-10-05 | archive-date=2022-10-05 | archive-url=https://web.archive.org/web/20221005163719/https://www.britannica.com/place/Havana/People | url-status=live }}</ref> ئەمڕۆ هاڤانا ئابوورییەکی هەمەچەشنی هەیە، بە کەرتە نەریتییەکانەوە، وەک بەرهەمهێنان، بیناسازی، گواستنەوە و پەیوەندییەکان، و ئەوانەی نوێن یان بووژاونەتەوە وەک بایۆتەکنەلۆژیا و گەشتیاری.{{Citation needed|date=December 2021}} پیشەسازیی نەریتیی شەکر، کە ئابووریی دوورگەکە بۆ ماوەی سێ سەدە لەسەری دامەزراوە، لە شوێنی تری دوورگەکە چەقی بەستووە و کۆنترۆڵی نزیکەی سێ لەسەر چواری ئابووریی هەناردەکردن دەکات. بەڵام دامەزراوە سووکەکانی بەرهەمهێنان، کارگەکانی ئامادەکردنی گۆشت، و ئۆپەراسیۆنە کیمیایی و دەرمانسازییەکان لە هاڤانادا چڕبوونەتەوە. پیشەسازییەکانی تری دروستکردنی خۆراکیش گرنگن، لەگەڵ کەشتیسازی، دروستکردنی ئۆتۆمۆبیل، بەرهەمهێنانی خواردنەوە کحولییەکان (بە تایبەتی ڕۆم)، ڕستن و چنران، و بەرهەمەکانی تووتن، بە تایبەتی جگەرەکانی {{بنز|هاڤانۆس|en|Habanos S.A.|lt=هاڤانۆس}} کە بەناوبانگی جیهانین.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.macalester.edu/courses/geog61/jtahtinen/economy.html |سەردێڕ=The economy of Havana |بڵاوکەرەوە=Macalester.edu |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠١٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئابی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20120805052129/http://www.macalester.edu/courses/geog61/jtahtinen/economy.html}}</ref> هەرچەندە بەندەرەکانی سینفوێگۆس و ماتانزاس، بەتایبەتی، لەژێر دەسەڵاتی حکوومەتی شۆڕشگێڕدا پەرەیان پێدراوە، هاڤانا وەک دامەزراوەی سەرەکیی بەندەری کووبا دەمێنێتەوە؛ ٥٠٪ی هاوردە و هەناردەی کووبا بە هاڤانادا تێدەپەڕێت. بەندەرەکە هەروەها پشتگیریی پیشەسازییەکی بەرچاوی ماسیگرتنیش دەکات.{{Citation needed|date=December 2021}} لە ساڵی ٢٠٠٠دا، نزیکەی ٨٩٪ی هێزی کاری تۆمارکراوی فەرمیی شارەکە بۆ دەزگا، دامەزراوە یان کۆمپانیا بەڕێوەبراوەکانی حکوومەت کاریان دەکرد. هاڤانا، بە تێکڕا، بەرزترین داهات و پێوەرەکانی گەشەپێدانی مرۆیی هەیە لە وڵاتەکەدا. دوای داڕمانی یەکێتیی سۆڤیەت، کووبا دووبارە جەختی لەسەر گەشتیاری کردەوە وەک پیشەسازییەکی سەرەکی کە بووە هۆی بووژانەوەی. گەشتیاری ئێستا سەرچاوەی سەرەکیی ئابووریی هاڤانا و کووبایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.uiowa.edu/ifdebook/conferences/cuba/TLCP/Volume%201/Facio.pdf |سەردێڕ=Tourism in Cuba during the Special Period |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20100725185350/http://www.uiowa.edu/ifdebook/conferences/cuba/TLCP/Volume%201/Facio.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٥ی تەممووزی ٢٠١٠}}</ref> ئابووریی هاڤانا هێشتا لە گۆڕاندایە، سەرەڕای باوەشکردنەوەی ڕاول کاسترۆ بۆ کۆمپانیا ئازادەکان لە ساڵی ٢٠١١. هەرچەندە لە ساڵی ٢٠١١دا بەرزبوونەوەیەک لە بازرگانییە بچووکەکاندا هەبوو، بەڵام زۆرێکیان لەو کاتەوە شکستیان هێناوە، بەهۆی نەبوونی بازرگانی و داهات لەلایەن دانیشتووانی ناوخۆییەوە، کە تێکڕای مووچەیان ٢٠ دۆلارە لە مانگێکدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=AP|سەردێڕ=Lack of Customers Dooms Many Cuban Businesses|ناونیشان=http://weeklytimes.com/lack-of-customers-dooms-many-cuban-businesses/|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131228034327/http://weeklytimes.com/lack-of-customers-dooms-many-cuban-businesses/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Weekly Times|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوت=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref> === بازرگانی و دارایی === دوای شۆڕش، سیستەمی کۆمپانیای ئازادی سەرمایەداریی نەریتیی کووبا جێگەی گیرایەوە بە سیستەمێکی ئابووریی زۆر بە کۆمەڵایەتی کراو. لە هاڤانا، بازرگانییەکانی خاوەندارێتی کووبایی و ئەمریکی خۆماڵی کران و ئەمڕۆ زۆربەی بازرگانییەکان تەنها لەژێر کۆنترۆڵی دەوڵەتدا کار دەکەن.{{Citation needed|date=December 2021}} لە هاڤانای کۆن و سەرتاسەری ڤێدادۆ چەندین بازرگانیی بچووکی تایبەت هەن، وەک دوکانی چاککردنەوەی پێڵاو یان شوێنی دروستکردنی جلوبەرگ. بانکی بە هەمان شێوە لەژێر کۆنترۆڵی دەوڵەتدایە، و {{بنز|بانکی نیشتمانیی کووبا|en|National Bank of Cuba}}، کە بارەگاکەی لە هاڤانایە، سەنتەری کۆنترۆڵی ئابووریی کووبایە. لقەکانی لە هەندێک حاڵەتدا لەو بینایانەدان کە لە سەردەمی پێش شۆڕشدا نووسینگەی بانکەکانی کووبا یان بیانی بوون.{{Citation needed|date=December 2021}} لە کۆتاییەکانی ساڵانی ١٩٩٠ەکاندا ڤێدادۆ، کە بە درێژایی کەناراوەکانی زەریای ئەتڵەسییە، دەستی کرد بە نوێنەرایەتیکردنی ناوچەی بازرگانیی سەرەکی. بە شێوەیەکی بەرفراوان لە نێوان ساڵانی ١٩٣٠ و ١٩٦٠ گەشەی پێدرا، کاتێک هاڤانا وەک شوێنێکی سەرەکی بۆ گەشتیارانی ئەمریکی گەشەی کرد؛ هۆتێلی بەرز، {{بنز|کازینۆ|en|casino}}کان، چێشتخانەکان، و دامەزراوە بازرگانییە ئاست بەرزەکان، کە زۆریان ڕەنگدانەوەی شێوازی ئارت دیکۆ بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=De una casa colonial a una mansión del Vedado |ناونیشان=http://www.paseosporlahabana.com/cats.asp?cID=83 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20041013131209/http://www.paseosporlahabana.com/cats.asp?cID=83 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٤|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠١١|زمان=es}}</ref> ڤێدادۆ ئەمڕۆ ناوچەی داراییی هاڤانایە، و بانکە سەرەکییەکان، نووسینگەی کۆمپانیاکانی هێڵی ئاسمانی، دوکانەکان، بارەگای زۆربەی بازرگانییەکان، چەندین شوقەی بەرز و هۆتێلەکان، لەم ناوچەیەدا هەڵکەوتوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=britannica.com |ناونیشان=https://www.britannica.com/eb/topic-624418/Vedado |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071012165946/https://www.britannica.com/eb/topic-624418/Vedado |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠١١}}</ref> زانکۆی هاڤانا لە ڤێدادۆدایە. === گەشتیاری === [[File:Havana sightseeing bus.jpg|thumb|right|پاسەکانی سەیرانکردن لە {{بنز|گۆڕەپانی ناوەندی، هاڤانا|en|Parque Central, Havana|lt=گۆڕەپانی ناوەندی}}]] شارەکە لە مێژە سەرنجڕاکێشییەکی باو بووە بۆ گەشتیاران. لە نێوان ساڵانی ١٩١٥ و ١٩٣٠دا، هاڤانا میوانداریی گەشتیاری زیاتری دەکرد لە چاو هەر شوێنێکی تری کاریبی.<ref name="Miguel">{{cite conference |last1=Figueras |first1=Miguel Alejandro |title=International Tourism and the Formation of Productive Clusters in the Cuban Economy |url=http://www.world-tourism.org/quality/E/docs/trade/cubacontrib.pdf |conference=[[Latin American Studies Association]], 22nd Congress |access-date=27 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040805035546/http://www.world-tourism.org/quality/E/docs/trade/cubacontrib.pdf |archive-date=2004-08-05 |location=Washington, D.C. |date=September 2001 }}</ref> ئەم لێشاوە بەشێکی زۆری بەهۆی نزیکیی کووبا بوو لە ویلایەتە یەکگرتووەکان، کە تێیدا {{بنز|قەدەغەکردنی مەی لە ویلایەتە یەکگرتووەکان|en|Prohibition in the United States|lt=قەدەغەکردنی}} توند بۆ سەر {{بنز|مەی (ماددەی هۆشبەر)|en|alcohol (drug)|lt=مەی}} و کات بەسەربردنەکانی تر جیاوازییەکی گەورەی هەبوو لەگەڵ هەڵوێستی ئارامی نەریتیی دوورگەکە بەرامبەر بە کاتبەسەربردنەکان. نامیلکەیەک کە لەلایەن E.C. Kropp Co., Milwaukee, WI، بڵاوکراوەتەوە لە نێوان ساڵانی ١٩٢١ و ١٩٣٩ کە بانگەشە بۆ گەشتیاری دەکات لە هاڤانا، کووبا، دەکرێت لە کتێبخانەی دیجیتاڵیی زانکۆی هیۆستن بدۆزرێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://digitalcollections.lib.uh.edu/collections/44558f90v?locale=en |سەردێڕ=Havana, Cuba: The Summer Land of the World // Digital Collections |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی نیسانی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250419155414/https://digitalcollections.lib.uh.edu/collections/44558f90v?locale=en |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لەگەڵ تێکچوونی پەیوەندییەکانی کووبا و ویلایەتە یەکگرتووەکان و سەپاندنی گەمارۆی بازرگانی بەسەر دوورگەکەدا لە ساڵی ١٩٦١، گەشتیاری بە شێوەیەکی بەرچاو دابەزی و نەگەڕایەوە بۆ ئاستێک کە نزیک بێت لە ئاستەکانی پێش شۆڕش تا ساڵی ١٩٨٩. حکوومەتی شۆڕشگێڕ بە گشتی، و فیدڵ کاسترۆ بە تایبەتی، دژی هەر پەرەپێدانێکی بەرچاوی گەشتیاری بوون. لە ساڵی ١٩٨٢، حکوومەتی کووبا کۆدێکی وەبەرهێنانی بیانی پەسەند کرد کە چەندین کەرتی بەڕووی سەرمایەی بیانی کردەوە.{{Citation needed|date=December 2021}} لە ڕێگەی دروستکردنی ئەو کۆمپانیایانەی کە کراوە بوون بۆ ئەم جۆرە وەبەرهێنانە بیانییە (وەک ''Cubanacan'')، کووبا دەستی کرد بە ڕاکێشانی سەرمایە بۆ پەرەپێدانی هۆتێلەکان، و توانیی ژمارەی گەشتیاران لە ١٣٠,٠٠٠ (لە ١٩٨٠دا) بەرزبکاتەوە بۆ ٣٢٦,٠٠٠ (تا کۆتایی ئەو دەیەیە).<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Wilkinson |یەکەم=Stephen |ڕێکەوت=٢٠٠٨|سەردێڕ=Cuba's Tourism 'Boom': A Curse or a Blessing? |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/20455086 |journal=Third World Quarterly |بەرگ=٢٩|issue=5 |پەڕەکان=٩٧٩–٩٩٣|doi=10.1080/01436590802106189 |jstor=20455086 |issn=0143-6597|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> هاڤانا هەروەها جێگەیەکی باوی {{بنز|گەشتیاریی تەندروستی|en|health tourism}} بووە بۆ زیاتر لە ٢٠ ساڵ. نەخۆشە بیانییەکان سەردانی کووبا دەکەن، بەتایبەتی هاڤانا، بۆ کۆمەڵێک چارەسەری فراوان لەوانە {{بنز|نەشتەرگەریی چاو|en|eye-surgery}}، نەخۆشییە {{بنز|دەمارناسی|en|neurological}}یەکانی وەک {{بنز|سکلیڕۆسیسی فرەجۆر|en|multiple sclerosis}} و {{بنز|نەخۆشیی پارکینسۆن|en|Parkinson's disease}}، و {{بنز|ئێسکناسی|en|orthopaedics|lt=ئێسک و شکان}}. زۆرێک لە نەخۆشەکان خەڵکی ئەمریکای لاتینن، هەرچەندە چارەسەری پزیشکی بۆ {{بنز|کۆنیشانی ڕێتینای بۆیاخکراو|en|retinitis pigmentosa}}، کە زۆرجار بە {{بنز|شەوکوێری|en|night blindness}} دەناسرێت، چەندین نەخۆشی لە ئەورووپا و ئەمریکای باکوورەوە ڕاکێشاوە.<ref>[http://www.caribbeannetnews.com/news-3085--6-6--.html A Novel Tourism Concept] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20100128054658/http://www.caribbeannetnews.com/news-3085--6-6--.html |date=28 January 2010 }} Caribbean News Net</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/3284995.stm|سەردێڕ= Cuba sells its medical expertise|ئیش= BBC News|یەکەم= Tom|دوایین= Fawthrop|ڕێکەوت= ٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان= ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251117065354/http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/3284995.stm|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> هاڤانا ساڵانە زیاتر لە ملیۆنێک گەشتیار ڕادەکێشێت،<ref name="Havana Tourism"/> سەرژمێریی فەرمی بۆ هاڤانا ڕایدەگەیەنێت کە لە ساڵی ٢٠١٠دا شارەکە لەلایەن ١,١٧٦,٦٢٧ گەشتیاری نێودەوڵەتییەوە سەردان کراوە،<ref name="Havana Tourism"/> کە زیادبوونێکی ٢٠٪ بوو لە ٢٠٠٥ەوە. === هەژاری و گەڕەکە هەژارنشینەکان === {| border="1" style="float:right;" cellpadding="6" cellspacing="0" |+ |- !colspan=9| یەکەکانی نیشتەجێبوون و دانیشتووانی گەڕەکە هەژارنشینەکانی هاڤانا<ref name=Censo_vivienda>INV, Instituto Nacional de la Vivienda (2001a) Boletín Estadístico Anual. 2001. INV, Havana.</ref><ref name=Problemas_socioambientales /> |- ! style="background:#efefef;"|جۆری نیشتەجێبوون ! style="background:#efefef;"|ساڵ ! style="background:#efefef;"|یەکەکان ! style="background:#efefef;"|دانیشتووان ! style="background:#efefef;"|٪ی کۆی دانیشتووان |- | '''''cuartería^(a)''''' || 2001 || 60,754 || 206,564 || 9.4 |- | '''{{بنز|گەڕەکی هەژارنشین|en|slum|lt=گەڕەکە هەژارنشینەکان}}''' || 2001 || 21,552 || 72,986 || 3.3 |- | '''{{بنز|پەناگەی پەنابەران|en|Refugee shelter|lt=پەناگەکان}}''' || 1997 || 2,758 || 9,178 || 0.4 |- |colspan=5|<small>^'''(a)''' '''''کوارتێریایەک''''' (یان '''''سیودادێلا''''', '''''سۆلار''''') کۆشکێکی گەورەی کۆنی ناوەندی شار یان هۆتێل یان<br /> خانەیەکی کرێچیانە کە دابەشکراوە بۆ ژوور، هەندێک جار زیاتر لە ٦٠ خێزانی تێدایە.<ref name=cuarteria_def>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر١=Dick Cluster|نووسەر٢=Rafael Hernández|سەردێڕ=The History of Havana|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=6-yxUyss_ycC&pg=PA145|ساڵ=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Palgrave Macmillan|ژپنک=٩٧٨-١-٤٠٣٩-٧١٠٧-٤|پەڕە=١٤٥}}</ref></small> |} لە ساڵانی دوای داڕمانی یەکێتیی سۆڤیەت لە ساڵی ١٩٩١دا، شارەکە، و کووبا بە گشتی بەدەست دەیان ساڵ تێکچوونی ئابوورییەوە ناڵاندوویانە، لەوانەش قۆناغی تایبەتی ساڵانی ١٩٩٠ەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Cuba - Overview|ناونیشان=http://topics.nytimes.com/top/news/international/countriesandterritories/cuba/index.html|newspaper=New York Times|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|یەکەم=Victoria|دوایین=Burnett|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111124054534/http://topics.nytimes.com/top/news/international/countriesandterritories/cuba/index.html?|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> حکوومەتی نیشتمانی پێناسەیەکی فەرمیی بۆ هەژاری نییە.<ref name=Cub_eco>Angela, Ferriol Maruaga; et al.: ''Cuba crisis, ajuste y situación social (1990–1996)'', La Habana, Cuba : Editorial de Ciencias Sociales, 1998, Champter 1</ref> توێژەرانی حکوومەت دەڵێن کە "هەژاری" بە باوترین واتا قبووڵکراوەکان بەڕاستی لە کووبادا بوونی نییە، بەڵکو ئەوەیە کە کەرتێک لە دانیشتووان هەیە کە دەکرێت بە "لە مەترسیدا" یان "نەپارێزراو" وەسف بکرێت بە بەکارهێنانی پێوەرە قبووڵکراوە نێودەوڵەتییەکان.<ref name=Cub_eco /> دەستەواژەی گشتیی "{{بنز|گەڕەکی هەژارنشین|en|slum|lt=گەڕەکە هەژارنشینەکان}}" دەگمەن لە کووبادا بەکاردێت، نیشتەجێبوونی ژێر-پێوەر بەم شێوەیە وەسف دەکرێت: جۆری نیشتەجێبوون، بارودۆخی نیشتەجێبوون، کەرەستەی بیناسازی، و جۆری نیشتەجێبوون. پەیمانگای نیشتمانیی نیشتەجێبوون ئەو یەکانەی لە ''سۆلارێس''دان (کۆشکێکی گەورەی کۆنی ناوەندی شار یان هۆتێل یان خانەیەکی کرێچیانە کە دابەشکراوە بۆ ژوور، هەندێک جار زیاتر لە ٦٠ خێزانی تێدایە)<ref name=cuarteria_def /> و {{بنز|شاری پەڕپووت|en|shanty towns}} بە "خانووبەرەی نالەبار" دادەنێت و ژمارەیان دەژمێرێت. زۆربەی یەکەکانی گەڕەکە هەژارنشینەکان لە شارەوانییەکانی ناوەندی شاری هاڤانای کۆن و سێنترۆ هابانا چڕبوونەتەوە، هەروەها لە گەڕەکەکانی وەک ''ئاتارێس'' لە ڕێگلا.<ref name=Problemas_socioambientales>González Rego, R. 1999. "Una Primera Aproximación al Análisis Espacial de los Problemas Socioambientales en los Barrios y Focos Insalubres de Ciudad de La Habana". Facultad de Filosofía e Historia. Departamento de Sociología, Universidad de La Habana. 250 p.</ref> ئەو کەسانەی لە گەڕەکە هەژارنشینەکاندا دەژین دەستڕاگەیشتنیان بە هەمان پەروەردە، چاودێری تەندروستی، هەلی کار و ئاسایشی کۆمەڵایەتی هەیە وەک ئەوانەی لە گەڕەکە پێشتر ئیمتیازدارەکاندا دەژین. شارە پەڕپووتەکان لە سەرتاسەری شارەکەدا بڵاوبوونەتەوە جگە لە چەند ناوچەیەکی ناوەندی نەبێت.<ref name=Problemas_socioambientales /> زیاتر لە ٩٪ی دانیشتووانی هاڤانا لە ''کوارتێرییا'' (''سۆلارێس، سیودادێلا'') دەژین، ٣.٣٪ لە شارە پەڕپووتەکاندا، و ٠.٣٪ لە پەناگەکانی پەنابەراندا دەژین.<ref name=Censo_vivienda /><ref name=Problemas_socioambientales /> ئەمە خەمڵاندنی ژمارەی ئەو کەسانە لەخۆناگرێت کە لە نیشتەجێبوونی بارودۆخ "مامناوەند" یان "خراپ"دا دەژین چونکە لە زۆر حاڵەتدا ئەم یەکانە مەرج نییە ببنە نیشتەجێبوونی گەڕەکی هەژارنشین بەڵکو لە بنەڕەتدا شوێنی نیشتەجێبوونی باشن کە پێویستیان بە چاککردنەوە هەیە. بەپێی ئامارە فەرمییەکانی ''پەیمانگای نیشتمانیی نیشتەجێبوون''، لە ساڵی ٢٠٠١دا، ٦٤٪ی ئەو ٥٨٦,٧٦٨ یەکەیەی هاڤانا بە دۆخی "باش" دادەنران، کە لە ساڵی ١٩٩٠دا ٥٠٪ بوو. نزیکەی ٢٠٪ لە دۆخی "مامناوەند"دا بوون و ١٦٪ لە دۆخی "خراپ"دا بوون.<ref name=Problemas_socioambientales /> داڕمانی بەشەکی یان تەواوەتیی بیناکان شتێکی دەگمەن نییە، هەرچەندە ژمارەکە تا کۆتاییەکانی ساڵانی ١٩٩٠ەکان بۆ نیوە کەمببووەوە لە کاتێکدا خراپترین یەکەکان نەمان و ئەوانی تریش چاککرانەوە. بیناکانی هاڤانای کۆن و سێنترۆ هابانا بە تایبەتی ڕووبەڕووی هۆکارە سروشتییەکان دەبنەوە: شێی بەرز، کاریگەرییە داخورێنەرەکانی پرژەی خوێ بەهۆی نزیکی لە کەناراوەکانەوە، و لافاوی ناوبەناو. زۆربەی ناوچەکانی شارەکە، بەتایبەتی قەزا پڕدانیشتووانەکان، تووشی {{بنز|داتەپینی شار|en|urban decay}} بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٤ی ئازاری ٢٠٠٧|سەردێڕ=Havana's former grandeur decays and crumbles|ئیش=Reuters|ناونیشان=https://www.reuters.com/article/us-cuba-havana-idUSN2034616720070324|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200717113902/https://www.reuters.com/article/us-cuba-havana-idUSN2034616720070324|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == گواستنەوە == === فڕۆکەخانەکان === {{Unreferenced section|date=January 2022}} هاڤانا لەلایەن {{بنز|فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی خۆسێ مارتی|en|José Martí International Airport}}ەوە خزمەتگوزاریی پێشکەش دەکرێت. فڕۆکەخانەکە دەکەوێتە نزیکەی {{convert|11|km|mi|0|sp=us}} لە باشووری سەنتەری شارەکەوە، لە شارەوانیی بۆیێرۆس، و وێستگەی سەرەکییە بۆ {{بنز|هێڵی ئاسمانیی نیشتمانی|en|flag carrier}} وڵاتەکە {{بنز|کوبانا دێ ئاڤیاسیۆن|en|Cubana de Aviación}}. فڕۆکەخانەکە دەروازەی سەرەکیی نێودەوڵەتی و ناوخۆییی کووبایە، هاڤانا بە بەشەکانی تری کاریبی، ئەمریکای {{بنز|ئەمریکای باکوور|en|North America|lt=باکوور}}، {{بنز|ئەمریکای ناوەندی|en|Central America|lt=ناوەند}} و باشوور، ئەورووپا و یەک شوێن لە ئەفریقاوە دەبەستێتەوە. شارەکە هەروەها لەلایەن {{بنز|فڕۆکەخانەی پلایا باراکۆا|en|Playa Baracoa Airport}}ەوە خزمەتگوزاریی پێشکەش دەکرێت، کە فڕۆکەخانەیەکی بچووکە لە ڕۆژاوای شارەکە و بۆ هەندێک گەشتی ناوخۆیی بەکاردەهێنرێت، بە شێوەیەکی سەرەکی لەلایەن {{بنز|ئێرۆگاڤیۆتا|en|Aerogaviota}}ەوە. === هێڵی ئاسنین === [[File:Inside train station Havana.jpg|thumb|left|بەشی ناوەوەی {{بنز|وێستگەی شەمەندەفەری ناوەندی، هاڤانا|en|Central Railway Station, Havana|lt=وێستگەی شەمەندەفەری ناوەندی}}]] هاڤانا تۆڕێکی هێڵی ئاسنینی دەوروبەری شار، نێوان شارەکان و مەودای درێژی هەیە. هێڵی ئاسنینەکان خۆماڵی کراون و لەلایەن FFCC ({{بنز|هێڵی ئاسنینی کووبا|en|Ferrocarriles de Cuba}})ەوە بەڕێوەدەبرێن. FFCC هاڤانا بە هەموو پارێزگاکانی کووباوە دەبەستێتەوە، و {{بنز|هێڵی ئاسنینی دەوروبەری هاڤانا|en|Havana Suburban Railway}} خزمەتی شارەکە دەکات. وێستگە سەرەکییەکانی شەمەندەفەر بریتین لە: وێستگەی شەمەندەفەری ناوەندی، وێستگەی شەمەندەفەری لا کوبرێ، وێستگەی کازابلانکا، و ئیستاسیۆن دێ تولیپان. لە ساڵی ٢٠٠٤دا قەبارەی ساڵانەی سەرنشینان نزیکەی ١١ ملیۆن بوو،<ref name=Censo_transporte>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.one.cu/aec2009/datos/13TRANSPORTE.pdf |سەردێڕ=Statistical Yearbook of Cuba 2009 |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110822200546/http://www.one.cu/aec2009/datos/13TRANSPORTE.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئابی ٢٠١١}} National Statistics Census of Cuba – Transportation p. 6</ref> بەڵام خواست بە دوو هێندە و نیو بۆ سێ هێندەی ئەم بەهایە خەمڵێنراوە، و قەرەباڵغترین ڕێگا لە نێوان هاڤانا و سانتیاگۆ دێ کووبادایە، کە نزیکەی {{convert|836|km|mi|sp=us}} لە یەکترییەوە دوورن بە هێڵی ئاسنین. لە ساڵی ٢٠٠٠دا یەکێتیی هێڵی ئاسنینی کووبا عەرەبانەی پلە یەکی فەڕەنسیی کڕی کە سیستەمی فێنککەرەوەیان هەبوو. عەرەبانەی نوێی دروستکراوی چینی و ڕووسی بۆ شەمەندەفەری مەودای درێژ لە دەیەی ٢٠١٠دا دەستیان بە کارکردن کرد، و هەندێکیان ئێستا خزمەتگوزاریی دەوروبەری شار پێشکەش دەکەن. لە ساڵانی ١٩٨٠ەکاندا پلان هەبوو بۆ سیستەمێکی {{بنز|ترانزێتی خێرا|en|Rapid Transit|lt=سیستەمی مێترۆ}} لە هاڤانا هاوشێوەی مێترۆی {{بنز|مێترۆی مۆسکۆ|en|Moscow Metro|lt=مۆسکۆ}}، لە ئەنجامی کاریگەریی یەکێتیی سۆڤیەت لە کووبا لەو کاتەدا. توێژینەوەکانی جیۆلۆجی و دارایی کە لەلایەن شارەزایانی کووبایی، چیکی و سۆڤیەتییەوە کرابوون لە ساڵانی ١٩٨٠ەکاندا زۆر پێشکەوتبوون.<ref name=Hav_metro>[http://www.cubanet.org/sindical/news/y07/03290701.html Havana Metro] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120119181627/http://www.cubanet.org/sindical/news/y07/03290701.html |date=19 January 2012 }} Hace unos años parecía que la capital cubana tendría metro, cuando en la década de 1980 los estudios de geología y finanzas realizados por especialistas cubanos y soviéticos iban muy adelantados.</ref> ڕۆژنامەوانی کووبا پڕۆژەی دروستکردنەکە و ڕێگاکەی پیشان دا، کە شارەوانییەکان و گەڕەکەکانی پایتەختی بە یەکەوە دەبەستەوە.<ref name=Hav_metro/> لە کۆتاییەکانی ساڵانی ١٩٨٠ەکاندا پڕۆژەکە پێشتر دەستی پێکردبوو، هەر میلێک (١.٦ کم) لە هێڵەکە لەو کاتەدا ملیۆنێک دۆلاری تێدەچوو، بەڵام بەهۆی داڕمانی یەکێتیی سۆڤیەت لە ساڵی ١٩٩١دا پڕۆژەکە دواتر وازی لێ هێنرا.<ref name=Hav_metro/> === نێوان شارەکان === هێڵێکی نێوان شارەکان،{{efn|ئەم زاراوەیە هاوتای ترام وەسف دەکات.}} کە بە {{بنز|هێڵی ئاسنینی کارەبایی هێرشی|en|Hershey Electric Railway}} ناسراوە و لە ساڵی ١٩١٧ دروست کراوە، لە کازابلانکاوە (لەودیوی کەنداوەکە لە هاڤانای کۆنەوە) دەڕوات بۆ هێرشی و پاشان بۆ {{بنز|ماتانزاس|en|Matanzas}}.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر١=Conner Gorry|نووسەر٢=David Stanley|سەردێڕ=Cuba|ناونیشان=https://archive.org/details/cuba00gorr|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration|ساڵ=٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=Lonely Planet|ژپنک=٩٧٨-١-٧٤٠٥٩-١٢٠-١|پەڕە=[https://archive.org/details/cuba٠٠gorr/page/١٤٢ ١٤٢]}}</ref> === تراموای === [[File:Havana tram surf.jpg|thumb|تۆڕی ترامی هاڤانا لە ساڵی ١٩٥٠دا]] هاڤانا تا ساڵی ١٩٥٢ سیستەمێکی ترامی بەڕێوەدەبرد، کە وەک سیستەمێکی {{بنز|عەرەبانەی ئەسپ|en|horsecar}} بە ناوی Ferro Carril Urbano de la Habana لە ساڵی ١٨٥٨ دەستی پێکرد،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.tramz.com/cu/hb/hb.html|سەردێڕ=The Tramways of Cuba|ڕێکەوتی سەردان=٢ی شوباتی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200121091121/http://www.tramz.com/cu/hb/hb.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ساڵی ١٨٦٣ لەگەڵ کۆمپانیای ڕکابەری گواستنەوەدا یەکیگرت وەک Empresa del Ferro-Carril Urbano y Omnibus de La Habana و دواتر لە ساڵی ١٩٠٠ لەژێر دەستی خاوەنە بیانییە نوێیەکاندا بەناوی کۆمپانیای هێڵی ئاسنینی کارەبایی هاڤانا کارەبایی کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.tramz.com/cu/hb/hbb.html|سەردێڕ=The Tramways of Cuba|ڕێکەوتی سەردان=٢ی شوباتی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200122140446/http://www.tramz.com/cu/hb/hbb.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کەمبوونەوەی سەرنشینان بووە هۆی ئیفلاسبوون لە ساڵی ١٩٥٠ و خاوەنی نوێ Autobus Modernos SA وازی لە سیستەمەکە هێنا لە بەرژەوەندیی پاسەکان و عەرەبانە ماوەکانیش لە ساڵی ١٩٥٢ فرۆشران بە ماتانزاس.{{Citation needed|date=December 2021}} === ڕێگاوبانەکان === تۆڕی ڕێگاوبانی شارەکە تا ڕادەیەک بەرفراوانە، و شەقامی فراوان، ڕێگای سەرەکی و ڕێگای گەیشتنی گەورەی بۆ شارەکە هەیە وەک ئەوتۆپیستا ناسیۆناڵ (A1)، {{بنز|کارێتێرا سێنتراڵ (کووبا)|en|Carretera Central (Cuba)|lt=کارێتێرا سێنتراڵ}} و {{بنز|ڤیا بلانکا (کووبا)|en|Via Blanca (Cuba)|lt=ڤیا بلانکا}}. تۆڕی ڕێگاوبانەکان لە سەردەمی ئیسپانییەکانەوە لە قۆناغی دروستکردن و گەشەکردندایە بەڵام بەهۆی کەمیی چاککردنەوەوە ڕووبەڕووی تێکچوونێکی گەورە بووەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Transporte publico en La Habana|ناونیشان=http://transporte-publico-en-la-habana.mundoviajero.net/|بڵاوکەرەوە=Mundo Viajero|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|زمان=es|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئەیلوولی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110903022831/http://transporte-publico-en-la-habana.mundoviajero.net/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ڕێگا خێراکان ({{بنز|ڕێگای خێرا|en|Controlled-access highway|lt=ئۆتۆپیستاکان}}) بریتین لە: * A1 – ئەوتۆپیستا ناسیۆناڵ، لە هاڤاناوە بۆ {{بنز|سانتا کلارا، کووبا|en|Santa Clara, Cuba|lt=سانتا کلارا}} و {{بنز|سانکتی سپیریتوس، کووبا|en|Sancti Spiritus, Cuba|lt=سانکتی سپیریتوس}}، لەگەڵ بەشی کورتی زیادە لە نزیک سانتیاگۆ و گوانتانامۆ * A4 – ئەوتۆپیستا ئێستێ-ئۆستێ، لە هاڤاناوە بۆ {{بنز|پینار دێل ڕیۆ|en|Pinar del Río}} * ڤیا بلانکا، بۆ ماتانزاس و {{بنز|ڤارادێرۆ|en|Varadero}} * ڕێگای ئەڵقەیی هاڤانا ({{langx|es|Primer anillo|links=no}})، کە لە {{بنز|تونێلی هاڤانا|en|Havana tunnel|lt=تونێل}}ێکەوە لەژێر دەروازەی کەنداوی هاڤانادا دەست پێدەکات * ئەوتۆپیستا دێل مێدیۆدیا، لە هاڤاناوە بۆ {{بنز|سان ئەنتۆنیۆ دێ لاس بانیۆس|en|San Antonio de los Baños}} * ئۆتۆپیستایەک لە هاڤاناوە بۆ {{بنز|مێلێنا دێل سور|en|Melena del Sur}} * ئۆتۆپیستایەک لە هاڤاناوە بۆ {{بنز|ماریێل، کووبا|en|Mariel, Cuba|lt=ماریێل}} == پەروەردە == {{Further|{{بنز|پەروەردە لە کووبا|en|Education in Cuba}}}} {{Recentism|date=December 2021}} [[File:Facultad de Matemáticas y Ciencias de la Computación.JPG|thumb|کۆلێژی بیرکاری و زانستی کۆمپیوتەر، زانکۆی هاڤانا]] حکوومەتی نیشتمانی هەموو بەرپرسیاریەتییەکی پەروەردە لە ئەستۆ دەگرێت، و قوتابخانەی سەرەتایی، ناوەندی، و ڕاهێنانی پیشەیی گونجاو لە سەرتاسەری کووبادا هەن. قوتابخانەکان کوالێتییان جیاوازە و پەروەردە لە هەموو ئاستەکاندا بێبەرامبەر و زۆرەملێیە جگە لە خوێندنی باڵا، کە ئەویش بێبەرامبەرە. زانکۆی هاڤانا، کە لە بەشی ڤێدادۆی هاڤانا هەڵکەوتووە، لە ساڵی ١٧٢٨ دامەزراوە و وەک دامەزراوەیەکی پێشەنگی خوێندنی باڵا لە {{بنز|نیوەگۆی ڕۆژاوا|en|Western Hemisphere}} سەیر دەکرا. ماوەیەکی کورت دوای شۆڕش، زانکۆکە، و هەروەها هەموو دامەزراوە پەروەردەییەکانی تر، خۆماڵی کران. لەو کاتەوە چەندین زانکۆی تریش کراونەتەوە، وەک {{بنز|پۆلیتەکنیکی خۆسێ ئەنتۆنیۆ ئێچێڤێریا|en|Polytechnic José Antonio Echeverría|lt=پەیمانگای باڵای پۆلیتەکنیکی خۆسێ ئەنتۆنیۆ ئێچێڤێریا}} کە تێیدا زۆرینەی ڕەهای ئەندازیارانی ئەمڕۆی کووبای تێدا دەخوێنن. {{بنز|قوتابخانەی نیشتمانیی بالێی کووبا|en|Cuban National Ballet School}} بە ٤,٣٥٠ قوتابییەوە یەکێکە لە گەورەترین قوتابخانەکانی بالێ لە جیهاندا و بەپڕستیژترین قوتابخانەی بالێیە لە کووبا.<ref>{{in lang|es}} [http://www.bohemia.cubasi.cu/2006/04/28/cultura/ballet-formacion-humanista.html La Escuela Nacional de Ballet] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090623000202/http://www.bohemia.cubasi.cu/2006/04/28/cultura/ballet-formacion-humanista.html |date=23 June 2009 }} – La Escuela desarrolla una experiencia única en el mundo, enmarcada en la Batalla de Ideas.</ref> == شوێنەوارەکان و سەنتەرە مێژووییەکان == [[File:James Gay Sawkins - Vista de la Plaza de San Francisco.jpg|thumb|دیمەنی {{بنز|گۆڕەپانی سان فرانسیسکۆ دێ ئاسیس|en|Plaza de San Francisco de Asís|lt=گۆڕەپانی سان فرانسیسکۆ}}ی هاڤانا لە ساڵی ١٨٤١ لەلایەن {{بنز|جەیمس جی. ساوکینز|en|James G. Sawkins}}ەوە]] * '''هاڤانای کۆن (Habana Vieja)''': کرۆکی شاری ڕەسەنی هاڤانا لەخۆدەگرێت. وەک شوێنەوارێکی کەلەپووری جیهانیی یوونێسکۆ ڕاگەیەندرا. * '''{{بنز|مەیدانی ڤیێخا، هاڤانا|en|Plaza Vieja, Havana|lt=پلازا ڤیێخا}}''': گۆڕەپانێکە لە هاڤانای کۆن، شوێنی لەسێدارەدان، ڕێپێوانەکان، شەڕی گا، و ''{{بنز|فیستیڤاڵ|en|Festival|lt=ڤیستیڤاڵەکان}}'' بووە. * '''{{بنز|لا کابانیا|en|La Cabaña|lt=قەڵای سان کارلۆس دێ لا کابانیا}}''': قەڵایەکە کە دەکەوێتە لای ڕۆژهەڵاتی کەنداوی هاڤانا، لا کابانیا سەرنجڕاکێشترین قەڵایە لە سەردەمی ئیسپانییەکاندا، بەتایبەتی دیوارەکانی کە لە کۆتایی سەدەی ١٨ەمدا دروست کراون. * '''{{بنز|کاپیتۆلی نیشتمانیی کووبا|en|National Capitol of Cuba|lt=ئێل کاپیتۆلیۆ ناسیۆناڵ}}''': لە ساڵی ١٩٢٩ وەک ئەنجومەنی پیران و ئەنجومەنی نوێنەران دروست کراوە، ئەم بینا زەبەلاحە بە قوبەکەی دەناسرێتەوە، کە زاڵە بەسەر ئاسۆی شارەکەدا. لە ناوەوەیدا سێیەم گەورەترین پەیکەری ناوماڵ لە جیهاندا هەیە، بە ناوی ''La Estatua de la República''. لەم ڕۆژانەدا، بارەگای {{بنز|ئەنجومەنی زانستیی کووبا|en|Cuban Academy of Sciences}} و مۆزەخانەی نیشتمانیی مێژووی سروشتی لە ناو بیناکەدان و گەورەترین کۆمەڵەی مێژووی سروشتی لە وڵاتەکەدا لەخۆدەگرێت. * '''{{بنز|کاستیلۆ دێل مۆرۆ|en|Castillo de los Tres Reyes del Morro|lt=قەڵای ئێل مۆرۆ}}''': قەڵایەکە کە دەروازەی کەنداوی هاڤانا دەپارێزێت؛ قەڵای مۆرۆ بەهۆی هەڕەشەی چەتەکانی دەریا بۆ سەر بەندەرەکە دروست کرا. * '''{{بنز|کاستیلۆ دێ لا ڕیال فوێرسا|en|Castillo de la Real Fuerza|lt=قەڵای سان سەلڤادۆر دێ لا پونتا}}''': قەڵایەکی بچووکە کە لە سەدەی ١٦ەمدا دروست کراوە، لە خاڵی چوونەژوورەوەی ڕۆژاوا بۆ بەندەری هاڤانا، ڕۆڵێکی گرنگی گێڕا لە پاراستنی هاڤانا لە ماوەی سەدەکانی سەرەتای بوونی ئیسپانییەکان. نزیکەی بیست تۆپی کۆن و ئەنتیکەی سەربازی لەخۆدەگرێت. * '''{{بنز|مەسیحی هاڤانا|en|Christ of Havana}}''': پەیکەری مەڕمەڕیی ٢٠ مەتریی مەسیحی هاڤانا (١٩٥٨) لە لای ڕۆژهەڵاتی گردەکەی کەنداوەکەوە شارەکە پیرۆز دەکات، زۆر هاوشێوەی {{بنز|مەسیحی ڕزگارکەر (پەیکەر)|en|Christ the Redeemer (statue)|lt=مەسیحی ڕزگارکەر}}ی بەناوبانگ لە ڕیۆ دێ ژانێرۆ. * '''{{بنز|شانۆی گەورەی هاڤانا|en|Great Theatre of Havana}}''': ئۆپێراخانەیەکە کە بە تایبەتی بە خاوەندارێتیی تیپی نیشتمانیی بالێی کووبا بەناوبانگە، هەندێک جار میوانداریی نمایشەکانی ئۆپێرای نیشتمانی دەکات. شانۆکە هەروەها وەک هۆڵی کۆنسێرت ناسراوە، هۆڵی {{بنز|گارسییا لۆرکا|en|Federico García Lorca|lt=گارسییا لۆرکا}}، کە گەورەترینە لە کووبا. * '''{{بنز|مالێکۆن، هاڤانا|en|Malecón, Havana|lt=مالێکۆن/دیواری دەریا}}''': ئەو شەقامەیە کە بە درێژایی کەناراوەکانی باکووری شارەکە دەڕوات، لە تەنیشت {{بنز|بەربەستی دەریا|en|seawall}}کەوە. مالێکۆن بەناوبانگترین شەقامی هاڤانایە، بە خۆرئاوابوونەکانی ناسراوە. * '''{{بنز|هۆتێل ناسیۆناڵ دێ کووبا|en|Hotel Nacional de Cuba}}''': هۆتێلێکی نیشتمانیی شێوازی {{بنز|ئارت دیکۆ|en|Art Deco}}یە کە لە ساڵانی ١٩٥٠ەکاندا وەک کۆمەڵگەیەکی قومار و کاتبەسەربردن بەناوبانگ بوو. * '''{{بنز|مۆزەخانەی شۆڕش (کووبا)|en|Museum of the Revolution (Cuba)|lt=مۆزەخانەی شۆڕش}}''': لە ناو {{بنز|کۆشکی سەرۆکایەتی|en|Presidential Palace}}ی پێشوودایە، لەگەڵ یەختی {{بنز|گرانما (یەخت)|en|Granma (yacht)|lt=گرانما}} کە لە پشت مۆزەخانەکەوە نمایش کراوە. * '''{{بنز|گۆڕستانی کۆڵۆن، هاڤانا|en|Colon Cemetery, Havana|lt=گۆڕستانی کریستۆڤاڵ کۆلۆن}}''': گۆڕستانێک و مۆزەخانەیەکی کراوەیە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.carilat.de/stories/cubas_necropolis.htm |سەردێڕ=Havana's magnificent necropolis tells a story of wealth and freedom |بڵاوکەرەوە=Carilat.de |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20090801201611/http://www.carilat.de/stories/cubas_necropolis.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئابی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> یەکێکە لە بەناوبانگترین گۆڕستانەکانی ئەمریکای لاتین، بە جوانی و شکۆمەندییەکەی ناسراوە. گۆڕستانەکە لە ساڵی ١٨٧٦ دروست کراوە و نزیکەی یەک ملیۆن گۆڕی تێدایە. هەندێک لە بەردی گۆڕەکان بە پەیکەرەکانی ڕامۆس بلانکۆس، لە نێوان ئەوانی تردا، ڕازێنراونەتەوە. == کلتوور == === هێماکان === {{Main|{{بنز|نیشانی هاڤانا|en|Coat of arms of Havana}}}} [[File:Coat of arms of La Habana.svg|thumb|upright|نیشانی لا هابانا]] نیشانی هاڤانا لە سێ قەڵا پێکدێت کە نوێنەرایەتیی ئەو سێ قەڵایە دەکەن کە بەرگرییان لە شارەکە دەکرد: قەڵای فوێرسا، قەڵای مۆرۆ و قەڵای پونتا. کلیلەکە نوێنەرایەتیی ئەوە دەکات کە هاڤانا دەروازەی چوونە ژوورەوەی {{بنز|جیهانی نوێ|en|New World}} بووە. قەڵغانەکە، کە لە لایەکەوە بە لقێکی بەڕوو و لە لایەکی ترەوە بە {{بنز|تاجەگوڵینەی لاورێل|en|laurel wreath}} پشتگیری کراوە، هێمایە بۆ هێزی نەتەوەکە، تاجەگوڵینەی لاورێلیش بۆ شەرەف و شکۆمەندییە. ئەم هێمایانە نوێنەرایەتیی مافەکانی مرۆڤ دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.opushabana.cu/index.php?option=com_content&view=article&id=260&Itemid=43|سەردێڕ=El escudo de la villa de La Habana|یەکەم=Alicia Melis|دوایین=Cappa|وێبگە=www.opushabana.cu|ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی دووەمی ١٩٩٩|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220607193212/http://www.opushabana.cu/index.php?option=com_content&view=article&id=260&Itemid=43|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === تەلارسازی === هاڤانا شێوازی جۆراوجۆری تەلارسازی هەیە، لە قەڵاکانی سەدەی ١٦ەمەوە، تا باڵەخانە بەرزە مۆدێرنەکان. بارودۆخی ئێستای زۆرێک لە پێکهاتەکان لە دوای ساڵی ١٩٥٩ەوە تێکچووە یان ڕووخێندراون، لەوانەش ڕووخاندنی {{بنز|مەیدانی ڤاپۆر، هاڤانا|en|Plaza del Vapor, Havana|lt=مەیدانی ڤاپۆر}}، کە لە ساڵی ١٨٣٥ لەلایەن تەلارسازەکەی {{بنز|کۆشکی مارکیزا دێ ڤیلالبا|en|Palacio de la Marquesa de Villalba}}، یۆجێنیۆ ڕاینێری سۆرێنتینۆ، باوکی {{بنز|ئێوخێنیۆ ڕاینێری پیێدرا|en|Eugenio Rayneri Piedra}} تەلارسازەکەی کاپیتۆلیۆی ساڵی ١٩٢٩ دروست کرابوو. مەیدانی ڤاپۆر لە ساڵی ١٩٥٩ لەلایەن حکوومەتی نوێی شۆڕشگێڕەوە ڕووخێندرا.{{efn|مەیدانی ڤاپۆر لە ساڵی ١٩٥٩ ڕووبەڕووی چارەنووسێکی هاوشێوەی بازاڕی خۆراکی پاریس {{بنز|لێ ئال|en|Les Halles}} بووەوە لە ساڵی ١٩٧١دا. لێ ئال، کە نەیدەتوانی کێبڕکێ لە بازاڕی ئابووریی نوێدا بکات و پێویستی بە چاککردنەوەی گەورە هەبوو، ئەو ژینگە ڕەنگاوڕەنگەی کە سەردەمانێک پەیوەست بوو بە ناوچە قەرەباڵغەکەی دوکانەکانی بازرگانانەوە، بە تەواوی نەما کاتێک لێ ئال هەڵوەشێنرایەوە؛ بازاڕی کۆمەڵە گوازرایەوە بۆ دەوروبەری شار لە {{بنز|مەرشێ دێ ئینتێریت ناسیۆناڵ دێ ڕەنجیس|en|Marché d'Intérêt National de Rungis|lt=ڕەنجیس}}. دوو لە کۆشکە شووشە و ئاسنینەکانی بازاڕەکە هەڵوەشێنرانەوە و لە شوێنی تر دووبارە دروستکرانەوە؛ یەکێکیان لە دەوروبەری پاریس لە {{بنز|نۆژەن-سور-مارن|en|Nogent-sur-Marne}}، ئەوی تریان لە {{بنز|یۆکۆهاما|en|Yokohama}}، ژاپۆن.<ref name="auto">Parimage, "Les Halles, The New Heart of Paris". Mairie de Paris and SemPariSeine, July 2012.</ref> لە سەرەتای شۆڕشی ١٩٥٩ فیدڵ کاسترۆ فەرمانی دا بە وەستاندنی هەموو بیناسازییەک لە کووبا، و ڕووخاندنی مەیدانی ڤاپۆر؛ ''وەزارەتی تەندروستیی گشتی'' مەیدانی ڤاپۆری بە ناتەندروست ڕاگەیاند و فرۆشیارەکانی لەسەر زەوییەکانی شەقامی ئامیستاد لە نێوان شەقامەکانی ئێسترێیا و مۆنتێ نیشتەجێ کردەوە کە ئەکادیمیای سەمای مەریخ و بێلۆنای ڕووخێندراو بۆ چەندین ساڵ تێیدا کاری دەکرد. ''پەیمانگای نیشتمانیی پاشەکەوت و نیشتەجێبوون'' (INAV) جێگەی لۆتەری نیشتمانیی باتیستای گرتەوە، کە لەلایەن حکوومەتی شۆڕشگێڕەوە هەڵوەشێنرابووەوە، و لۆتەرییەکی نوێ بۆ کۆکردنەوەی پارە بۆ بیناسازیی نوێ، و بە سەرپەرشتیی پاستۆریتا نونیێز کە پڕۆژەی ئەوەی کرد کە بینایەکی نوێ و مۆدێرن، نەک جیاواز لەوانەی کە لەلایەن {{بنز|خۆسێپ لویز سێرت|en|Josep Lluís Sert}}ەوە پێشنیار کرابوون ساڵێک پێشتر لە {{بنز|پلان پیلۆتۆی هاڤانا|en|Havana Plan Piloto}}ی ١٩٥٥-١٩٥٨ی خۆیدا ئێستا لە شوێنە بەتاڵەکەدا دروست بکرێت.<ref name="fracasados">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://carlosbua.com/los-proyectos-inconclusos-o-fracasados-de-fidel-castro/|سەردێڕ=Los proyectos inconclusos o fracasados de Fidel Castro|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200108124810/http://carlosbua.com/los-proyectos-inconclusos-o-fracasados-de-fidel-castro/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>}}{{efn|(INAV) دەزگایەکی دەوڵەتییە کە بە ئامانجی دروستکردنی خانوو بۆ هەموو ئەو کووباییانەی کە نەیانبوو لە ڕێگەی لۆتەرییەوە دروست کرا،<ref name="fracasados"/>}} چەندین داڕمانی بیناکان لە سەرتاسەری شارەکەدا بووەتە هۆی برینداربوون و گیانلەدەستدان بەهۆی کەمیی چاککردنەوەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-17935769|سەردێڕ=Cuba's crumbling buildings mean Havana housing shortage|دوایین=Rainsford|یەکەم=Sarah|ڕێکەوت=١٧ی ئایاری ٢٠١٢|newspaper=BBC News|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠١٧|زمان=en-GB|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170224132501/http://www.bbc.com/news/world-latin-america-17935769|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.havanatimes.org/?p=112640|سەردێڕ=Old Havana Building Collapse Kills Four - Havana Times.org|وێبگە=www.havanatimes.org|ڕێکەوت=١٦ی تەممووزی ٢٠١٥|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170224141543/http://www.havanatimes.org/?p=112640|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ==== ئیسپانی ==== [[File:Parte lateral del Castillo de la Real Fuerza.jpg|thumb|[[Castillo de la Real Fuerza|قەڵای لا ڕیال فوێرسا]]، ١٥٧٧]] سامانەکان لەلایەن ئیسپانییەکانەوە دەهێنرانە ناو هاڤانا و بەناو هاڤانادا تێدەپەڕین چونکە خاڵێکی سەرەکیی گواستنەوە بوو لە نێوان جیهانی نوێ و جیهانی کۆندا. لە ئەنجامدا، هاڤانا قەڵابەندترین شار بوو لە ئەمریکاکاندا. زۆربەی نموونەکانی تەلارسازیی سەرەتایی دەکرێت لە قەڵا سەربازییەکاندا ببینرێن وەک لا فۆرتالێزا دێ سان کارلۆس دێ لا کابانیا (١٥٥٨-١٥٧٧) کە لەلایەن باتیستا ئەنتۆنێلییەوە دیزاین کرابوو و قەڵای مۆرۆ (١٥٨٩-١٦٣٠). ئەمە دەکەوێتە دەروازەی کەنداوی هاڤانا و تێڕوانینێک دەدات لە باڵادەستی و سامانی ئەوکاتە. هاڤانای کۆن هەروەها بە دیوارێکی بەرگری دەپارێزرا کە لە ساڵی ١٦٧٤ دەستی پێکردبوو بەڵام کاتێک لە ساڵی ١٧٦٧ تەواو بوو پێشتر لە سنوورەکانی تێپەڕیبوو، کە بوو بە گەڕەکی نوێی سێنترۆ هابانا. کاریگەریی شێوازە جیاوازەکان و کلتوورەکان دەکرێت لە تەلارسازیی ئیسپانیی هاڤانادا ببینرێت، لەگەڵ کۆمەڵێک جۆراوجۆر لە {{بنز|هونەری مودیخار|en|Mudéjar art|lt=تەلارسازیی مودیخار}}، {{بنز|تەلارسازیی ئیسپانی|en|Spanish architecture|lt=ئیسپانی}}، {{بنز|تەلارسازیی ئیتاڵیا|en|Architecture of Italy|lt=ئیتاڵی}}، {{بنز|تەلارسازیی یۆنانیی کۆن|en|Ancient Greek architecture|lt=یۆنانی}} و {{بنز|تەلارسازیی ڕۆمانی|en|Roman architecture|lt=ڕۆمانی}}. {{بنز|سیمیناری سان کارلۆس و سان ئەمبڕۆسیۆ|en|San Carlos and San Ambrosio Seminary}} (سەدەی ١٨ەم) نموونەیەکی باشە لە تەلارسازیی سەرەتاییی ژێر کاریگەریی ئیسپانی. کڵێسای سەرەکیی هاڤانا (١٧٤٨-١٧٧٧) کە زاڵە بەسەر گۆڕەپانی کاتێدراڵدا (١٧٤٩) باشترین نموونەی بارۆکی کووباییە. لە دەوروبەریدا کۆشکەکانی پێشووی کاونت دێ کاسا-بایۆنا (١٧٢٠-١٧٤٦) مارکیس دێ ئارکۆس (١٧٤٦) و مارکیس دێ ئاگواس کلاراس (١٧٥١-١٧٧٥) هەن. {{بنز|کڵێسای ڕۆحی پیرۆز، هاڤانا|en|Iglesia del Espíritu Santo, Havana|lt=کڵێسای ڕۆحی پیرۆز}} لە ساڵی ١٦٣٨دا تەرخان کرا. ڕۆحی پیرۆز چەندین تابلۆی شایەنی سەرنجی تێدایە لەوانەش مەسیحێکی دانیشتووی دوای-لەخاچدان لەسەر دیواری ڕاست، و کاتاکۆمبەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.sacred-destinations.com/cuba/havana-iglesia-del-espiritu-santo|سەردێڕ=Sacred Destinations_havana-iglesia-del-espiritu-santo|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181105202757/http://www.sacred-destinations.com/cuba/havana-iglesia-del-espiritu-santo|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بە یەکێک لە کۆنترین پەرستگاکانی هاڤانا دادەنرێت و دەوترێت کە سەرنجڕاکێشیی سەرەکییەکەی لە بنەڕەتدا لە سادەیی بیناسازییە بەردینە جوانەکەیدایە.{{citation needed|date=August 2022}} کڵێساکە لە ساڵی ١٦٤٨ نۆژەنکرایەوە و فراوان کرا و پلەی پەرەشی پێدرا. لە سەردەمی ئیسپانییەکاندا گرنگییەکی ناوازەی هەبوو، چونکە بەپێی {{بنز|فەرمانی پاپایی|en|Papal Bull}}یەکی ساڵی ١٧٧٢ و بڕوانامەیەکی شاهانەی ساڵی ١٧٧٣، لەلایەن {{بنز|چارلزی سێیەمی ئیسپانیا|en|Charles III of Spain}}ەوە، بە "Única Iglesia inmune en esta ciudad, construida en 1855." ("تاکە کڵێسای پارێزراو لەم شارەدا، کە لە ١٨٥٥ دروست کراوە") ڕاگەیەندرا، کە واتای ئەوە بوو هەر تاکێکی داواکراو دەیتوانی ئەمپارۆ (پەناگە) تێیدا بدۆزێتەوە لە دژی کردەوەی دەسەڵاتداران یان دادپەروەری. تابلۆیەکی کانزایی لە بناری تاوەری زەنگەکەدا شایەدیی ئەم ڕاستییە دەدات.{{citation needed|date=August 2022}} گەورەترین سەرنجڕاکێشیی کڵێسای ڕۆحی پیرۆز لە ڕوانگەی تەلارسازییەوە لە سادەیی بیناسازییە بەردینە مەرجانییەکەی و نەبوونی ڕازاندنەوەی گرانبەهادایە.<ref name="autogenerated1">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.spc.int/DigitalLibrary/Doc/FAME/Reports/Anon_52_Coral_Building_Material.pdf|سەردێڕ=Coral as a Building_Material|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121224062446/http:// ۆس، لە ساڵی ١٦٦٤ فەرمانی دا بە دروستکردنی نەخۆشخانەیەک بۆ ژنان و کڵێسایەکی لکێنراو بەخشرابوو بە {{بنز|فرانسیسی پاولا|en|Francis of Paola|lt=قەشە فرانسیسی پاولا}} کە یەکێک بوو لە دامەزرێنەرانی ڕێبازی کاسۆلیکی ڕۆمانیی {{بنز|مینیمەکان (ڕێبازی ئایینی)|Minim (religious order)|نەخۆشخانەی سان فرانسیسکۆ دێ پاولا بۆ ژنان لە ساڵی ١٦٧٢ دەستی بە کارەکانی کرد، کە بە زۆری لە بارودۆخێکی قەرەباڵغدا پێشوازی لە نەخۆشە دەروونییە ڕەشپێست و سپیپێستەکان دەکرد. دیمەنی خەمۆکی بیناکە و هاواری ژنە نەخۆشەکان وایکردبوو ئەم شوێنە ببێتە شوێنێکی ناسراو لە ناوچەکەدا، بەڵام نەک لەبەر ئەو هۆکارانەی کە نەخۆشخانەکان حەز دەکەن پێی بناسرێن، بەڵکو وەک ئاماژەیەکی خەمناک. لە ڕۆمانی مەزنی کرایۆڵی سەدەی ١٩ەمدا، سێسیلیا ڤالدێس لە نووسینی سیریلۆ ڤییاڤێردێ، کڵێسا-نەخۆشخانەکە چەندین جار ئاماژەی پێدەکرێت چونکە، گوایە، دایکی سێسیلیا لەوێدا بەند کرابوو کاتێک توانای مێشکی لەدەستدا دوای کێشە و نەهامەتییەکانی پەیوەندییە خۆشەویستییەکەی لەگەڵ دۆن کاندیدۆ گامبۆا.}} هەردوو بیناکە لە ساڵی ١٧٣٠ بەهۆی زریانێکەوە بە تەواوی وێران بوون و لە ساڵی ١٧٤٥ بە شێوازی بارۆکی کە ئەمڕۆ دەبینرێت دووبارە دروستکرانەوە و گەورە کران.<ref name=vieja/> ==== نیۆکلاسیک ==== {{بنز|تەلارسازیی نیۆکلاسیک|Neoclassical architecture|ژان-کلۆد نیکۆلا فۆرێستیێ|Jean-Claude Nicolas Forestier}}، سەرۆکی پلاندانانی شارنشینی لە پاریس بۆ ماوەی پێنج ساڵ گوازرایەوە بۆ هاڤانا بۆ هاریکاریکردن لەگەڵ تەلارسازەکان و دیزاینەرانی دیمەنی سروشتی. لە پلاندانانی سەرەکی شارەکەدا ئامانجی ئەوە بوو کە هاوسەنگییەکی گونجاو لە نێوان فۆرمی بیناسازی کلاسیک و دیمەنی سروشتی خولگەیی دروست بکات. ئەو تۆڕی ڕێگاوبانەکانی شارەکەی لە ئامێز گرت و بەیەکەوەی بەستنەوە لە هەمان کاتدا جەختی لەسەر شوێنەوارە دیارەکان دەکردەوە. کاریگەرییەکەی شوێنەوارێکی گەورەی لەسەر هاڤانا بەجێهێشتووە هەرچەندە زۆرێک لە بیرۆکەکانی بەهۆی {{بنز|قەیرانی ئابووریی مەزن|Great Depression|ڤێدادۆ|Vedado|thumb|left|کۆشکی ڤیلالبا، وێنەی ١٨٩٨]] لە ساڵی ١٨٧٥ دروست کراوە، لە ڕێپارتۆ دێ لاس لاس مورایاس، (شریتێکی زەویی فراوان کە دوای ڕووخاندنی دیوارەکانی شار لە ساڵی ١٨٦٣ مایەوە)، کاری تەلارساز یۆجێنیۆ ڕاینێری ئی سۆرێنتینۆ بوو.{{efn|یۆجێنیۆ ڕاینێری ئی سۆرێنتینۆ باوکی {{بنز|ئێوخێنیۆ ڕاینێری پیێدرا|Eugenio Rayneri Piedra}} تەلارسازی {{بنز|کاپیتۆلی نیشتمانیی کووبا|National Capitol of Cuba}} لە دەوروبەری ساڵی ١٨٨٠ کۆشکەکە خاوەندارێتی دەکرا لەلایەن کاونتی کاسا مۆرێ. کارگەی تووتنی "لا فلۆر دێ خۆسێ موریاس" لە بیناکەدا دامەزرا. دواتر، لە ڕێگەی قۆستنەوەی کرێکانەوە، بوو بە خانوویەکی کرێچیانە. لە ساڵی ١٩٥١ هەندێک لە شوێنەکانی تەرخان کران بۆ نیشتەجێبوون. لە نهۆمی سەرەوەیدا، سەنتەری ئیسپانی و سەنتەری ئیسرائیلیی کووبا بارەگایان هەبوو. کۆشکی مارکیزا دێ ڤیلالبا و {{بنز|مەیدانی ڤاپۆر، هاڤانا|Plaza del Vapor, Havana|وێبگە=Facebook|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> موڵکەکە، لە دوای {{بنز|کۆشکی ئالداما|Palacio de Aldama}}، بەهێزترین نموونەی نیۆکلاسیزمی کووباییە. کۆشکی مارکیزا دێ ڤیلالبا لەسەر شێوازی نیۆکلاسیکییە، و لەوانەیە تەنها لە هاڤانا بەراورد بکرێت – بەپێی وتەی ئالینا کاستێلانۆس – بە کۆشکی ئالداما. بەڵام لە کاتێکدا ئەمیان ڕازاندنەوەکە سنووردار دەکات بە باریکیی سروشتی کۆڵۆنەکان، بە کلاسیکترین شێوەی پارتێنۆنی یۆنانی، ئەوی تریان وردەکاریی ڕۆمانی و ڕێنێسانس بەکاردەهێنێت، بۆیە، کەوانەکان لەسەر کۆڵەکەکاندان، و بیناکە بە کۆرنیسێکی بەرچاو تاجدار کراوە. ڕازاندنەوە نیۆکلاسیکییەکە هەروەها دەکرێت لە بەرگی پەنجەرەکاندا ببینرێت، کە شێوەی جێگرەوەی پێدیمێنتی سێگۆشە یان نیوە بازنەیی وەردەگرن، و شووشە بەسەر دەرگاکەدا، هاوشێوەی {{بنز|Palacio de Aldama}} کۆشکێکی نیۆکلاسیکییە کە دەکەوێتە بەرامبەری پێچەوانەی {{بنز|کامپۆ دێ مارتێ، هاڤانا|Campo de Marte, Havana|هۆتێلی ڕۆیاڵ پاڵم (هاڤانا)، دەروازە، نزیکەی ١٩٣٠]] هۆتێلی ڕۆیاڵ پاڵم دەکەوێتە سەر گۆشەی سان ڕافایل و ئیندۆستریا. وەک "ئێدیفیسیۆ لویز. ئی. دێل ڤایێ" کرایەوە، وەک ڕێزێک بۆ گەورە سەرمایەداری شەکر کە خاوەنی بیناکە بوو. هەرچەندە زوو فرۆشرا بە کەسێکی کەنەدی بە ناوی ویڵبێر ئی. تۆدگام، کە گۆڕی بۆ هۆتێلە بەناوبانگەکەی ڕۆیاڵ پاڵم.<ref name="Royal">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|بینای باکاردی]] {{بنز|بینای باکاردی (هاڤانا)|Bacardi Building (Havana)|هاڤانای کۆن|Old Havana}}. بیناکە لەسەر شێوازی {{بنز|ئارت دیکۆ|art deco}}یە کە لە دەیەکانی یەکەمی سەدەی ٢٠ەمدا لە ئاستی نێودەوڵەتیدا باو بوو. بینای باکاردی دیزاین کرابوو بۆ ئەوەی ببێتە بارەگای سەرەکیی کۆمپانیای ڕۆمی {{بنز|باکاردی|Bacardi}}؛ لە سەرەتای ساڵانی ١٩٦٠ەکاندا لەلایەن حکوومەتەکەی کاسترۆوە خۆماڵی کرا. لە ساڵی ٢٠٠١دا، بیناکە لەلایەن کۆمپانیایەکی بیناسازی ئیتاڵییەوە نۆژەن کرایەوە. بەشی ناوەوەی ڕازاندنەوە ڕەسەنەکانی لە مەڕمەڕ و گڕانیتدا پاراستووە. بە یەکێک لە باشترین بیناکانی {{بنز|Art Deco}} لە ئەمریکای لاتین دادەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بینای لۆپێز سێرانۆ]] لەلایەن تەلارساز ڕیکاردۆ میرا لە ساڵی ١٩٢٩ دیزاین کراوە، کە لە ساڵی ١٩٤١ کتێبفرۆشیی La Moderna Poesia لەسەر شەقامی ئۆبیسپۆ بۆ هەمان خاوەن دیزاین کرد، {{بنز|بینای لۆپێز سێرانۆ|López Serrano Building}} بەرزترین بینای نیشتەجێبوون بوو لە کووبا تا دروستکردنی {{بنز|بینای فۆکسا|FOCSA Building}} لە ساڵی ١٩٥٦دا. دروستکردنی بیناکە لەلایەن خۆسێ ئەنتۆنیۆ لۆپێز سێرانۆوە پێشنیار کرا، کە بڵاوکەرەوەیەک بوو و La Moderna Poesíaی بەڕێوەدەبرد.<ref name=paseosporlahabana>{{بیرخستنەوەی وێب|ئیش=Paseos por la Habana .com |تەلارسازیی مۆدێرنیست|modernist architecture}}، کە بە بینا کوالێتی بەرزەکان ناسراوە، بەشێکی زۆری شارەکەی گۆڕی. نموونەکان بریتین لە {{بنز|هۆتێلی هیلتۆن|Hilton Hotel|بینای ڕادیۆسێنتڕۆ CMQ|Radiocentro CMQ Building}} لە ١٩٥٥ لەلایەن {{بنز|مارتین دۆمینگێز ئێستێبان|Martín Domínguez Esteban}} تەلارسازی {{بنز|FOCSA Building}} لە ١٩٥٦، و {{بنز|بینای دڵنیایی پزیشکی، هاڤانا|Edificio del Seguro Médico, Havana|ئەنتۆنیۆ کینتانا سیمۆنێتی|Antonio Quintana Simonetti}}ەوە.{{citation needed|هۆتێل هابانا لیبرێ دەکەوێتە سەنتەریترین گۆشەی ڤێدادۆوە.]] هۆتێلی {{بنز|تریپ هابانا لیبرێ|Tryp Habana Libre}} یەکێکە لە هۆتێلە گەورەکان لە {{بنز|کووبا|Cuba}}، کە لە {{بنز|Vedado}}، هاڤانا هەڵکەوتووە. هۆتێلەکە ٥٧٢ ژووری هەیە<ref>[http://www.meliacuba.com/cuba-hotels/hotel-tryp-habanalibre Tryp Habana Libre] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230405175139/https://www.meliacuba.com/cuba-hotels/hotel-tryp-habanalibre |date= ٥ی نیسانی ٢٠٢٣ }} لە کاردابوون و دروستکردنی بینای زیاتر لە سێ نهۆمیان قەدەغە دەکرد. ئەم یاسایە شەش ساڵ دواتر هەموار کرایەوە بۆ فراوانکردنی بیناسازی تا چوار نهۆم چونکە زۆرێک لە پلاندانەران و خاوەن موڵکەکان داوای پێویستیی ڕێگەپێدانیان دەکرد بۆ دروستکردنی بینای بەرزتر لە ناوچەکەدا.<ref name="Muñoz Hernández_1">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین= Muñoz Hernández |یەکەم=R. |ساڵ= ٢٠١١|journal= Arquitectura y Urbanismo |بەرگ=XXXII|ژمارە=١|پەڕەکان= ٨٨–٨٩}}</ref> [[File:Martín Domínguez Esteban FOCSA.jpg|دیمەنی ئاسمانی بینای فۆکسا لە ڕۆژاواوە، بە ڕاڕەوە هەڵواسراوەکانەوە، نزیکەی ١٩٥٨]] {{بنز|FOCSA Building}} بلۆکێکی نیشتەجێبوونە لە گەڕەکی ڤێدادۆی هاڤانا، کووبا. بە ناوی کۆمپانیای بەڵێندەری ''Fomento de Obras y Construcciones, Sociedad Anónima''ەوە ناونراوە، و تەلارسازەکان بریتی بوون لە ئێرنێستۆ گۆمێز سامپێرا (١٩٢١-٢٠٠٤)، مێرسێدێس دایاز (هاوسەرەکەی)، و {{بنز|Martín Domínguez Esteban}} (١٨٩٧-١٩٧٠)، کە تەلارسازی {{بنز|Radiocentro CMQ Building}} بوو. ئەندازیاری پێکهاتەیی لویز سایێنز دوپلاسێ بوو، لە کۆمپانیای Sáenz, Cancio & Martín، و پرۆفیسۆری ئەندازیاری لە {{بنز|زانکۆی هاڤانا|University of Havana}}. ئەندازیارە شارستانییەکان بارتۆلۆمێ بێستارد و مانوێل پادرۆن بوون. گوستاڤۆ بێکێر و فێرناندۆ ئێچ. مێنێسێس ئەندازیاری میکانیکی و کارەبایی بوون، بە ڕێککەوت.<ref name=Fox>Fox, Arthur. "Concrete Apartment House 39 Stories High." Engineering News Record 7/1955:34-37. Print.</ref><ref name=Cuevas /> دەکەوێتە سەر شوێنێک کە سنووردارە بە شەقامەکانی ١٧ و M و شەقامەکانی ١٩ و N لە {{بنز|Vedado}}.<ref name=Cuevas>Juan de las Cuevas Toraya, published in 2001.[http://arquitectura-cuba.blogspot.com/2009/10/edificio-focsa-1956.html arquitecturacuba.blogspot.com] {{Webarchive|right|{{بنز|Antonio Quintana Simonetti}} {{بنز|ئێدیفیسیۆ دێل سێگورۆ مێدیکۆ، هاڤانا|Edificio del Seguro Médico, Havana}}، ١٩٥٨]] {{بنز|ئێدیفیسیۆ دێل سێگورۆ مێدیکۆ|Edificio del Seguro Médico}} بینایەکی بازرگانییە لە ئێل {{بنز|Vedado}}، هاڤانا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|Antonio Quintana Simonetti}}ەوە. ==== دیمەنی شار ==== {{Recentism|upright=1.5 |نەخشەی ناوچەکانی هاڤانا]] هاڤانای هاوچەرخ دەکرێت لە بنەڕەتدا وەک سێ شار لە یەک شاردا وەسف بکرێت: {{بنز|Old Havana}}، {{بنز|Vedado}}، و گەڕەکە نوێیەکانی دەوروبەری.<ref name=":2" /> هاڤانای کۆن، بە شەقامە تەسکەکانی و باڵکۆنە هەڵواسراوەکانیەوە، سەنتەری نەریتیی بەشێکە لە بازرگانی، پیشەسازی، و کاتبەسەربردنی هاڤانا، هەروەها ناوچەیەکی نیشتەجێبوونیشە. بۆ لای ڕۆژاوا بەشێکی نوێتر هەیە، کە چەقی بەستووە لەسەر ناوچەی سەرەوەی شار کە بە {{بنز|Vedado}} ناسراوە، و بووەتە ڕکابەری هاڤانای کۆن بۆ چالاکییە بازرگانییەکان و ژیانی شەوانە. بینای {{بنز|National Capitol Building (Havana)|کارگەی شاهانەی تووتنی پارتاگاس|Real Fabrica de Tabacos Partagás}}، کە یەکێکە لە کۆنترین کارگەکانی جگەرە لە کووبا، لەم ناوچەیەدان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ماریاناو|Marianao}} هەیە، کە یەکێکە لە بەشە نوێیەکانی شارەکە، و مێژووەکەی بە شێوەیەکی سەرەکی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵانی ١٩٢٠ەکان. هەندێک لە تایبەتمەندیی دەوروبەری شار دوای شۆڕش لەدەستچوو، چونکە زۆرێک لە ماڵەکانی دەوروبەری شار لەلایەن حکوومەتی کووباوە خۆماڵی کران بۆ ئەوەی وەک قوتابخانە، نەخۆشخانە، و نووسینگەی حکوومی خزمەت بکەن. چەندین یانەی تایبەتیی دەرەوەی شار گۆڕدران بۆ سەنتەری کاتبەسەربردنی گشتی. {{بنز|میرامار، هاڤانا|Miramar, Havana|قوتابخانەی نێودەوڵەتیی هاڤانا|International School of Havana}} لە گەڕەکی میراماردایە. لە ساڵانی ١٩٨٠ەکاندا زۆر بەش لە {{بنز|Old Havana}}، لەوانەش پلازا دێ ئارماس، بوون بە بەشێک لە پڕۆژەیەکی نۆژەنکردنەوەی پێشبینیکراوی ٣٥-ساڵەی چەندین ملیۆن دۆلاری، بۆ ئەوەی کووباییەکان قەدری ڕابردوویان بزانن و گەشتیاری بەرز بکەنەوە. لە دە ساڵی ڕابردوودا{{which|واتسۆن و قرشەکە|Watson and the Shark}}}} [[File:1920 Centro Asturiano1.jpg|thumb|left|{{بنز|مۆزەخانەی نیشتمانیی هونەرە جوانەکانی هاڤانا|en|Museo Nacional de Bellas Artes de La Habana|lt=مۆزەخانەی نیشتمانیی هونەرە جوانەکان}}، وێنەی ١٩٢٧]] {{بنز|مۆزەخانەی نیشتمانیی هونەرە جوانەکانی هاڤانا|en|Museo Nacional de Bellas Artes de La Habana|lt=مۆزەخانەی نیشتمانیی هونەرە جوانەکان}} مۆزەخانەیەکی هونەرە جوانەکانە کە هونەری کووبایی و نێودەوڵەتی نمایش دەکات. مۆزەخانەکە یەکێک لە گەورەترین کۆمەڵەکانی تابلۆ و پەیکەر لە ئەمریکای لاتین لەخۆدەگرێت و گەورەترینە لە ناوچەی کاریبیدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Historia del Museo Nacional|ناونیشان=http://www.museonacional.cult.cu/historia.php|ئیش=Museonacional.cult.cu|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠١١|زمان=es|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110718163303/http://www.museonacional.cult.cu/historia.php|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تەممووزی ٢٠١١}}</ref> لەژێر سەرپەرشتی ''وەزارەتی کلتووری کووبا''دا، دوو شوێن داگیر دەکات لە دەوروبەری ''پاسیۆ دێل پرادۆ''ی هاڤانا، ئەمانەش بریتین لە ''کۆشکی هونەرە جوانەکان''، کە تەرخان کراوە بۆ هونەری کووبایی و ''کۆشکی سەنتەری {{بنز|ئاستوریاس|en|Asturias|lt=ئاستوری}}''، کە تەرخان کراوە بۆ هونەری جیهانی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Centro Asturiano|ناونیشان=http://www.museonacional.cult.cu/asturiano/historia.php?&id=2|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080212132521/http://www.museonacional.cult.cu/asturiano/historia.php?&id=2|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی شوباتی ٢٠٠٨|ئیش=MuseoNacional.cult.cu|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠١١}}</ref> کەلەپوورە هونەرییەکەی لە زیاتر لە ٤٥,٠٠٠ پارچە پێکهاتووە.<ref name="Mario_Muñoz">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=(ES) El Alma de la nación no se vende |ناونیشان=http://www.lajiribilla.cubaweb.cu/2001/n12_julio/334_12.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20010822182815/http://www.lajiribilla.cubaweb.cu/2001/n12_julio/334_12.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئابی ٢٠٠١|ئیش=Cubaweb.cu |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠١١}}</ref> لە ساڵی ١٩٩٥ەوە پایتەخت میوانداریی بارەگای سەرەکیی {{بنز|دامەزراوەی لودڤیگی کووبا|en|The Ludwig Foundation of Cuba}} دەکات لە ڤێدادۆ، کە لەلایەن کۆکەرەوە ئەڵمانییەکان پیتەر و ئیرێن لودڤیگەوە دامەزراوە، و ڕێکخراوێکی ناحکوومی و قازانج نەویستە بۆ بڵاوکردنەوە و پاراستنی هونەری کووبایی. هونەرمەندە دیارەکانی پەیوەست بە شارەکەوە بریتین لە {{بنز|فێدێریکۆ بێلتران ماسێس|en|Federico Beltrán Masses}}،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.beltranmasses.com/biografia-beltran-masses/ |سەردێڕ=Biografiá |زمان=Spanish |ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئایاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160513073202/http://www.beltranmasses.com/biografia-beltran-masses/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.stairsainty.com/artist/federico-beltran-masses/ |سەردێڕ=Federico Beltran Masses |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|وتەگێڕانەوە=...the only child of Luis Beltran Fernandez Estepona, a former Spanish army officer stationed in Cuba, and Dona Mercedes Masses Olives, the daughter of a doctor from Lleida, Catalonia, who himself had married the daughter of a wealthy Spanish Cuban-landowner. |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161108192925/http://www.stairsainty.com/artist/federico-beltran-masses/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> {{بنز|ڤیکتۆر مانوێل گارسیا ڤالدێس|en|Víctor Manuel García Valdés}}،<ref>Cernuda Art: Victor Manuel Garcia; http://www.cernudaarte.com/artists/victor-manuel-garcia/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200304060333/http://www.cernudaarte.com/artists/victor-manuel-garcia/ |date=2020-03-04 }}. Retrieved 12 September 2015</ref><ref name = AEX>Art Experts: Victor Manuel Garcia (1897–1969); http://www.artexpertswebsite.com/pages/artists/manuel.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180128132636/https://www.artexpertswebsite.com/pages/artists/manuel.php |date=28 January 2018 }}. Retrieved 12 August 2015</ref> و {{بنز|ویفرێدۆ لام|en|Wifredo Lam}}.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.lahabana.com/guide/centro-de-arte-contemporaneo-wifredo-lam/|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151018234530/http://www.lahabana.com/guide/centro-de-arte-contemporaneo-wifredo-lam/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=Centro de Arte Contemporáneo Wifredo Lam|ڕێکەوت=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|وێبگە=Havana City Guide|زمان=en-US|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩}}</ref><ref name="afar.com">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.afar.com/places/centro-de-arte-contemporaneo-wifredo-lam-la-habana|سەردێڕ=Centro de Arte Contemporáneo Wifredo Lam|ڕێکەوت=٢٢ی ئازاری ٢٠١٧|وێبگە=www.afar.com|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191212215647/https://www.afar.com/places/centro-de-arte-contemporaneo-wifredo-lam-la-habana|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === هونەرەکانی نمایش === [[File:Ballet Nacional de Cuba.jpg|thumb|left|بالێی نیشتمانیی کووبا نمایش دەکات لە شانۆی گەورەی هاڤانا]] لە بەرامبەر پارکی ناوەندیی هاڤانادا {{بنز|شانۆی گەورەی هاڤانا|en|Gran Teatro de La Habana}} هەیە بە شێوازی {{بنز|تەلارسازیی بارۆک|en|baroque architecture|lt=بارۆک}}، کە شانۆیەکە لە ساڵی ١٨٣٧ دروست کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hashtaginfluence.com/places/grand-theater |سەردێڕ=170 Aniversario Gran Teatro |ئیش=#Influence |ڕێکەوت=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190108051006/https://hashtaginfluence.com/places/grand-theater |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩}}</ref> ئێستا نیشتمانی {{بنز|بالێی نیشتمانیی کووبا|en|Cuban National Ballet}} و {{بنز|فیستیڤاڵی نێودەوڵەتیی بالێ لە هاڤانا|en|International Ballet Festival of Havana}}یە، کە یەکێکە لە کۆنترینەکان لە جیهانی نوێدا. ڕووبەری پێشەوەی بیناکە بە پەیکەرێکی بەرد و مەڕمەڕ ڕازێنراوەتەوە. هەروەها پارچە پەیکەرسازییەکانی تێدایە لەلایەن {{بنز|جوزێپێ مۆرێتی|en|Giuseppe Moretti}}ەوە،<ref>{{in lang|es}} [https://web.archive.org/web/20071020113649/http://www.radiohc.cu/espanol/turismo/kaleidoscopio/granteatro1.htm Radio Havana-Cuba]- Existen también piezas escultóricas en las cuatro cúpulas del techo realizadas por Giuseppe Moretti.</ref> کە نوێنەرایەتیی خوازەکان دەکەن بۆ وێناکردنی خێرخوازی، پەروەردە، مۆسیقا و شانۆ. شانۆ سەرەکییەکە هۆڵی {{بنز|فێدێریکۆ گارسییا لۆرکا|en|Federico García Lorca|lt=گارسییا لۆرکا}}یە، بە جێگەی دانیشتن بۆ ١,٥٠٠ کەس و باڵکۆنەکانەوە. لە شکۆمەندییەکانی مێژووە دەوڵەمەندەکەی؛ گۆرانیبێژی {{بنز|تێنۆر|en|tenor}}ی ئیتاڵی {{بنز|ئێنریکۆ کاروسۆ|en|Enrico Caruso}} تێیدا گۆرانی وتووە، سەماکاری بالێی ڕووسی {{بنز|ئانا پاڤلۆڤا|en|Anna Pavlova}} سەما تێیدا کردووە، و ئەکتەری فەڕەنسی {{بنز|سارا بێرنهارت|en|Sarah Bernhardt}} نواندنی تێدا کردووە. {{بنز|ئالیسیا ئالۆنسۆ|en|Alicia Alonso}} ''{{بنز|پریما بالێرینا ئاسۆلوتا|en|prima ballerina assoluta}}''یەکی کووبایی و کۆریۆگرافەر بوو کە کۆمپانیاکەی لە ساڵی ١٩٥٥دا بوو بە {{بنز|بالێی نیشتمانیی کووبا|en|Cuban National Ballet|lt=بالێ ناسیۆناڵ دێ کووبا}}.<ref>Mary Clarke and [[David Vaughan (dance archivist)|David Vaughan]] (eds) 1977. ''The encyclopedia of dance & ballet''. Pitmans, London. p. 16.<!--ISSN/ISBN needed--></ref> ئالۆنسۆ لە ساڵی ١٩٢٠ "لە پەراوێزی" هاڤانا لەدایک بووە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cubadebate.cu/noticias/2019/10/17/fallece-alicia-alonso-la-prima-ballerina-assoluta-del-ballet-nacional-de-cuba/|سەردێڕ=Alicia Alonso, Prima Ballerina Assoluta of the National Ballet of Cuba dies|ڕێکەوت=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|وێبگە=CUBADEBATE|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191017205533/http://www.cubadebate.cu/noticias/2019/10/17/fallece-alicia-alonso-la-prima-ballerina-assoluta-del-ballet-nacional-de-cuba/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەو زیاتر بە ڕۆڵەکانی لە {{بنز|جیزێل|en|Giselle}} و {{بنز|سوویتی کارمن (بالێ)|en|Carmen Suite (ballet)|lt=وەشانی بالێی ''کارمن''}} ناسراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.britannica.com/biography/Alicia-Alonso|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100429041909/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/16956/Alicia-Alonso|سەردێڕ=Alicia Alonso &#124; Cuban dancer &#124; Britannica|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی نیسانی ٢٠١٠|وێبگە=www.britannica.com}}</ref> === ڕادیۆ و تەلەڤیزیۆن === ==== CMQ ==== {{Main|{{بنز|CMQ (کووبا)|en|CMQ (Cuba)}}}} [[File:Radiocentro CMQ logo1950. Havana, Cuba.png|left|thumb|80px]] [[File:Radiocentro CMQ Building. Havana, Cuba.jpg|right|thumb|بینای ڕادیۆسێنتڕۆ CMQ، هاڤانا]] CMQ وێستگەیەکی ڕادیۆ و تەلەڤیزیۆنی کووبایی بوو کە لە هاڤانا، {{بنز|کووبا|en|Cuba}} هەڵکەوتبوو، کە لە ساڵانی ١٩٤٠ەکان و ١٩٥٠ەکاندا دەگەیشتە بینەران، و بینەر و بیسەرێکی زۆری ڕادەکێشا بە بەرنامەیەک کە لە مۆسیقاوە تا بڵاوکردنەوەی هەواڵ لەخۆدەگرت. دواتر فراوان بوو بۆ تۆڕەکانی ڕادیۆ و تەلەڤیزیۆن. وەک تۆڕێکی ڕادیۆیی ڕکابەرێکی توندی تۆڕی {{بنز|RHC-کادێنا ئازول|en|RHC-Cadena Azul}} بوو. کۆمپانیاکە لە ١٢ی ئازاری ١٩٣٣ لەلایەن میگێل گابریێل و ئانخێل کامبۆوە دامەزرا. دە ساڵ دواتر، لە ١ی ئابی ١٩٤٣، نیوەی لەلایەن گرووپی بازرگانیی {{بنز|گۆار مێسترێ|en|Goar Mestre}}ەوە کڕدرا. لە سەرەتادا، تەنها لە پایتەختدا پەخشی دەکرد و دواتر فراوان بوو بۆ بەشەکانی تری وڵاتەکە. کووبای پێش شۆڕش هەڵگرێکی سەرەتایی تەکنەلۆژیای نوێ بوو، لەوانەش تەلەڤیزیۆن. کووبا یەکەم وڵاتی ئەمریکای لاتین بوو کە تەلەڤیزیۆنی هەبێت. لە کانوونی یەکەمی ١٩٤٦دا وێستگەی CM-21P پەخشێکی ڕاستەوخۆی ئەزموونیی فرە-خاڵی ئەنجامدا. پەخشی بازرگانیی ئاسایی لە تشرینی یەکەمی ١٩٥٠ بە {{بنز|یونیۆن ڕادیۆ تیڤی|en|Unión Radio TV}}ی گاسپار پومارێخۆ دەستی پێکرد. بەدوای ئەمەدا '''CMQ-TV'''ی گۆار مێسترێ ئیسپینۆسا هات لەسەر کەناڵی ٦ لە ١٨ی کانوونی یەکەمی ١٩٥٠. CMQ بە فەرمی لە ١١ی ئازاری ١٩٥١ دەستی پێکرد، و دەبوو بە پاشکۆیەکی {{بنز|NBC|en|NBC}}. تا ساڵی ١٩٥٤، CMQ-TV فراوان ببوو بۆ تۆڕێکی حەوت وێستگەیی. بە تۆڕی CMQ، کووبا دووەم وڵات بوو لە جیهاندا، تەنها لە دوای ویلایەتە یەکگرتووەکان، کە تۆڕێکی تەلەڤیزیۆنیی نیشتمانیی هەبێت.<ref name=et>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=CFXgj7a55agC&dq=cmq-tv&pg=PA636|سەردێڕ=Encyclopedia of Television |یەکەم١=Horace|دوایین١=Newcomb|یەکەم٢=Museum of Broadcast|دوایین٢=Communications|ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=Fitzroy Dearborn|ژپنک=٩٧٨-١-٥٧٩٥٨-٣٩٤-١|via=Google Books}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://cuba1952-1959.blogspot.com/2009_02_01_archive.html|سەردێڕ=Cuba Baseball & TV- 1955 World Series|یەکەم=R.|دوایین=Aranda|ڕێکەوت=١٧ی شوباتی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئازاری ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120302035547/http://cuba1952-1959.blogspot.com/2009_02_01_archive.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە سەرەتای ساڵانی ١٩٥٠ەکاندا بە پەخشکردنی ڕۆمانی ''El Derecho de Nacer''، لەلایەن فێلیکس بی. کانیێتەوە، جێگەی وێستگەی ڕکابەر، RHC Cadena Azul گرتەوە. بەم سەرکردایەتییەوەیە کە دووەمین کەناڵی تەلەڤیزیۆنیی کووبایی، CMQ TV، کەناڵی ٦ لەدایک دەبێت. لە سەرەتادا لە شەقامی مۆنتێ بوو، لەسەر گۆشەی پاسیۆ دێل پرادۆ. لە ١٢ی ئازاری ١٩٤٨، ستۆدیۆی ڕادیۆکە گوازرایەوە بۆ {{بنز|بینای ڕادیۆسێنتڕۆ|en|Radiocentro CMQ Building}} لە لا ڕامپا و شەقامی L لە {{بنز|ئێل ڤێدادۆ|en|El Vedado}}.{{citation needed|date=August 2022}} === ڤیستیڤاڵەکان === {{بەرفراوانتر|{{بنز|ڤیستیڤاڵەکان لە هاڤانا|en|Festivals in Havana}}}} ==== ڤیستیڤاڵی فیلم ==== {{Main|{{بنز|ڤیستیڤاڵی فیلمی هاڤانا|en|Havana Film Festival}}}} ڤیستیڤاڵی فیلمی هاڤانا ڤیستیڤاڵێکی کووباییە کە جەخت دەکاتە سەر پێشخستنی سینەماکارانی ئەمریکای لاتین. هەروەها بە ئیسپانی بە ''Festival Internacional del Nuevo Cine Latinoamericano de La Habana'' ناسراوە، و بە ئینگلیزیش بە ڤیستیڤاڵی نێودەوڵەتیی سینەمای نوێی ئەمریکای لاتینیی هاڤانا.<ref>[https://www.imdb.com/Sections/Awards/Havana_Film_Festival/ Havana Film Festival] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090314235628/http://www.imdb.com/Sections/Awards/Havana_Film_Festival/ |date=2009-03-14 }} at the [[Internet Movie Database]].</ref> هەموو ساڵێک لە ماوەی مانگی کانوونی یەکەمدا لە شاری {{بنز|هاڤانا|en|La Havana}}، کووبا بەڕێوەدەچێت. یەکەمین ڤیستیڤاڵی نێودەوڵەتیی سینەمای نوێی ئەمریکای لاتینی لە ٣ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٩ بەڕێوەچوو، و زیاتر لە ٦٠٠ دەرهێنەری فیلمی ئەمریکای لاتین وەڵامی یەکەمین بانگەوازیان دایەوە کە لەلایەن {{بنز|پەیمانگای کووبایی بۆ هونەر و پیشەسازیی سینەمایی|en|Cuban Institute of the Cinematographic Art and Industry}} (ICAIC) کرا. دامەزرێنەرەکانی بریتی بوون لە سەرۆکی ICAIC، ئەلفرێدۆ گێڤارا، و سینەماکاران {{بنز|خولیۆ گارسیا ئێسپینۆسا|en|Julio García Espinosa}} و {{بنز|پاستۆر ڤێگا|en|Pastor Vega}}.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://habanafilmfestival.com/los-fundadores/ |سەردێڕ=Fundadores |وێبگە=Habana Film Festival |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230924174130/http://habanafilmfestival.com/los-fundadores/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> هەروەک لە بانگەوازی دامەزراندنیدا دەربڕدراوە، ڤیستیڤاڵەکە ئامانجی ئەوە بوو کە "پەرە بە کۆبوونەوەی بەردەوامی سینەماکارانی ئەمریکای لاتین بدات کە بە کارەکانیان کلتووری هونەریی وڵاتەکانمان دەوڵەمەند دەکەن (...)؛ دڵنیابوون لە پێشکەشکردنی هاوبەشی فیلمە خەیاڵییەکان، دۆکیۆمێنتارییەکان، کارتۆنەکان و ڕووداوەکانی ئێستا (...)، و بەشداریکردن لە بڵاوبوونەوە و سووڕانەوەی نێودەوڵەتیی بەرهەمە سەرەکی و گرنگەکانی سینەماکانمان".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://habanafilmfestival.com/historia/ |سەردێڕ=Fundadores |وێبگە=Habana Film Festival |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171227161407/https://habanafilmfestival.com/historia/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٣دا ڤیستیڤاڵی فیلمی هاڤانا ڕایگەیاند کە دووبارە ئیڤان گیروود وەک سەرۆکی ڤیستیڤاڵەکە دیاری دەکاتەوە. گیروود پێشتر لە ساڵی ١٩٩٤ تا ٢٠١٠ وەک سەرۆک خزمەتی کردبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cinematropical.com/cinema-tropical/ivan-giroud-reappointed-director-of-the-havana-film-fest |سەردێڕ=Iván Giroud Reappointed Director of the Havana Film Fest |ڕێکەوت=١٨ی ئایاری ٢٠١٣|وێبگە=Cinema Tropical |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230929180742/https://www.cinematropical.com/cinema-tropical/ivan-giroud-reappointed-director-of-the-havana-film-fest |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == تەندروستی == {{بەرفراوانتر|{{بنز|چاودێریی تەندروستی لە کووبا|en|Healthcare in Cuba}}}} {{Recentism|date=December 2021}} هەموو دانیشتووانی کووبا دەستڕاگەیشتنیان هەیە بە چاودێریی تەندروستی بێبەرامبەر لە نەخۆشخانەکاندا،<ref name="Harvard">[http://www.hsph.harvard.edu/review/review_summer_02/txt677cuba.html Harvard Public Health Review/Summer 2002] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110705121500/http://www.hsph.harvard.edu/review/review_summer_02/txt677cuba.html |date=5 July 2011 }} The Cuban Paradox</ref> پۆلیکلینیکە ناوخۆییەکان، و پزیشکانی خێزانی گەڕەک کە هەر یەکەیان بە تێکڕا خزمەتی ١٧٠ خێزان دەکەن،<ref>[https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4583668.stm Medical know-how boosts Cuba's wealth] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221006055926/http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4583668.stm |date=2022-10-06 }} BBC online.</ref> کە ئەمەش یەکێکە لە بەرزترین ڕێژەکانی پزیشک بۆ نەخۆش لە جیهاندا.<ref>[http://hdr.undp.org/statistics/data/indicators.cfm?x=58&y=2&z=1 Commitment to health: resources, access and services] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20060718084329/http://hdr.undp.org/statistics/data/indicators.cfm?x=58&y=2&z=1 |date=18 July 2006 }} United Nations Human Development report</ref> سەرەڕای ئەوەش، سیستەمی تەندروستی بەدەست کەمیی پێداویستییەکان، ئامێرەکان و دەرمانەکانەوە دەناڵێنێت کە بەهۆی کۆتایی هاتنی یارمەتییەکانی {{بنز|یەکێتیی سۆڤیەت|en|Soviet Union}} لە سەرەتای ساڵانی ١٩٩٠ەکان و {{بنز|گەمارۆی ئەمریکا بۆ سەر کووبا|en|United States embargo against Cuba|lt=گەمارۆی ئەمریکا}} دروست بووە.<ref name="US embargo">The effects of the U.S. embargo on medicines in Cuba have been studied in numerous reports.<br /> • '''R Garfield and S Santana'''. Columbia University, School of Nursing, New York; [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1380757/ "The impact of the economic crisis and the US embargo on health in Cuba"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200510111538/http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?artid=1380757 |date=2020-05-10 }} "this embargo has raised the cost of medical supplies and food Rationing, universal access to primary health services" <br /> • '''American Association for World Health'''; [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?cmd=Retrieve&db=PubMed&list_uids=8150565&dopt=Abstract Online]. American Association for World Health Report. March 1997. Accessed ''6 October 2006''. Supplementary source : [http://www.apha.org/wfpha/cuba.htm American Public Health Association website] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060813155121/http://www.apha.org/wfpha/cuba.htm |date=13 August 2006 }} "After a year-long investigation, the American Association for World Health has determined that the U.S. embargo of Cuba has dramatically harmed the health and nutrition of large numbers of ordinary Cuban citizens." <br /> • '''Felipe Eduardo Sixto'''; [http://lanic.utexas.edu/project/asce/pdfs/volume12/sixto.pdf An evaluation of Four decades of Cuban Healthcare] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100619225952/http://lanic.utexas.edu/project/asce/pdfs/volume12/sixto.pdf |date=19 June 2010 }}.<br /> "The lack of supplies accompanied by a deterioration of basic infrastructure (potable water and sanitation) resulted in a setback of many of the previous accomplishments. The strengthening of the U.S. embargo contributed to these problems." <br /> • '''Pan American Health organization'''; Health Situation Analysis and Trends Summary [https://www.paho.org/english/sha/prflcub.htm Regional Core Health Data System – Country Profile: CUBA] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151016080815/http://www1.paho.org/english/sha/prflcub.htm |date=16 October 2015 }} "The two determining factors underlying the crisis are well known. One is the dissolution of the Soviet Union and the socialist bloc, and the other is the economic embargo the Government of the United States." <br /> • '''Harvard Public Health'''; [http://www.hsph.harvard.edu/review/review_summer_02/txt677cuba.html Review/Summer 2002 : The Cuban Paradox] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110705121500/http://www.hsph.harvard.edu/review/review_summer_02/txt677cuba.html |date=5 July 2011 }} "Because its access to traditional sources of financing is seriously hindered by the sanctions, which until recently included all food and medicine, Cuba has received little foreign and humanitarian aid to maintain the vitality of its national programs"<br /> • '''''[[The Lancet]]'' medical journal'''; [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?cmd=Retrieve&db=PubMed&list_uids=8942780 Role of USA in shortage of food and medicine]. "The resultant lack of food and medicines to Cuba contributed to the worst epidemic of neurological disease this century."</ref> سەرەڕای ئەوەش، {{بنز|ڕێژەی مردنی کۆرپە|en|infant mortality rate}}<nowiki/>ی هاڤانا لە ساڵی ٢٠٠٩دا ٤.٩ بوو بۆ هەر ١,٠٠٠ لەدایکبوونێکی زیندوو،<ref name=Official_census /> ٥.١٢ لە سەرتاسەری وڵاتەکەدا، کە کەمترە لە زۆرێک لە {{بنز|وڵاتی پێشکەوتوو|en|Developed country|lt=وڵاتە پێشکەوتووەکان}}،<ref name=United_Nations>[http://esa.un.org/unpd/wpp/Excel-Data/mortality.htm United Nations World Population Prospects: 2011 revision] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130603014657/http://esa.un.org/unpd/wpp/Excel-Data/mortality.htm |date=June 3, 2013 }} – 2011 revision</ref><ref name=Cia>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cia.gov/library/publications/download/download-2009/index.html|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150328230723/https://www.cia.gov/library/publications/download/download-2009/index.html|سەردێڕ=CIA World Factbook 2009|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئازاری ٢٠١٥}}</ref> و نزمترینە لە {{بنز|وڵاتانی تازەپێگەیشتوو|en|Developing country|lt=جیهانی تازەپێگەیشتوودا}}.<ref name= United_Nations /><ref name=Cia /><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.publico.es/agencias/efe/39756/cuba-tiene-la-menor-mortalidad-infantil-del-mundo-en-desarrollo-segun-unicef |سەردێڕ=Cuba tiene la menor mortalidad infantil del mundo en desarrollo, según UNICEF |ئیش=Público.es |ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Publico.es |ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئایاری ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130516083703/http://www.publico.es/agencias/efe/39756/cuba-tiene-la-menor-mortalidad-infantil-del-mundo-en-desarrollo-segun-unicef |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەڕێوەبردنی سیستەمی چاودێریی تەندروستی بۆ وڵاتەکە تا ڕادەیەکی زۆر لە هاڤانادا چەقی بەستووە. نەخۆشخانەکانی هاڤانا لەلایەن حکوومەتی نیشتمانییەوە بەڕێوەدەبرێن، و هاووڵاتیان نەخۆشخانە و نۆرینگەیان بۆ دیاری دەکرێت کە دەتوانن بۆ چاودێری سەردانیان بکەن.{{Citation needed|date=December 2021}} == وەرزش == [[File:Latinoamericano02.JPG|thumb|{{بنز|یاریگای لاتینۆئەمێریکانۆ|en|Estadio Latinoamericano}}]] زۆرێک لە کووباییەکان هاندەری سەرسەختی وەرزشن و بە تایبەتی حەزیان لە بەیسبۆڵە. تیمی هاڤانا لە {{بنز|زنجیرەی نیشتمانیی کووبا|en|Cuban National Series}} بریتییە لە {{بنز|ئیندۆستریالێس|en|Industriales}}، کە یەکێکە لە سەرکەوتووترین تیمەکان لە پاڵەوانێتییەکەدا. لە ڕابردوودا، هەروەها نوێنەرایەتی کراوە لەلایەن {{بنز|هابانا (خولی کووبایی)|en|Habana (Cuban League)|lt=هابانا}} (لە {{بنز|خولی کووبایی|en|Cuban League}} پێش شۆڕش) هەروەها {{بنز|مێترۆپۆلیتانۆس|en|Metropolitanos}} و لا هابانا لە زنجیرەی نیشتمانیدا. شارەکە چەندین یاریگای وەرزشیی گەورەی هەیە، کە گەورەترینیان {{بنز|یاریگای لاتینۆئەمێریکانۆ|en|Estadio Latinoamericano}}یە، کە ئیندۆستریالێس یاریی تێدا دەکات. چوونە ژوورەوە بۆ بۆنە وەرزشییەکان بە گشتی بێبەرامبەرە، و یارییە کتوپڕەکان لە گەڕەکەکانی سەرتاسەری شارەکەدا ئەنجام دەدرێن. یانە کۆمەڵایەتییەکان لە کەناراوەکان دامەزراوە بۆ وەرزشە ئاوییەکان دابین دەکەن و چێشتخانە و هۆڵی سەمایان تێدایە. * هاڤانا میوانداریی {{بنز|یارییەکانی پانا ئەمریکانی ١٩٩١|en|1991 Pan American Games|lt=١١ەمین یارییەکانی پانا ئەمریکانی کرد لە ساڵی ١٩٩١}}.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Havana '91 Quadro de Medalhas|ناونیشان=http://www.quadrodemedalhas.com/jogos-pan-Americanos/jogos-pan-Americanos-1991-havana.htm|ئیش=Panamerican Games '91|بڵاوکەرەوە=quadrodemedalhas.com|زمان=pt|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160303183434/http://www.quadrodemedalhas.com/jogos-pan-americanos/jogos-pan-americanos-1991-havana.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئازاری ٢٠١٦}}</ref> یاریگا و دامەزراوەکان بۆ ئەم مەبەستە لە دەوروبەری ڕۆژهەڵاتی شارەکە کە دانیشتووانیان کەم بوو دروستکران. * هاڤانا میوانداریی {{بنز|جامی جیهانیی یەکێتیی نێودەوڵەتیی فیدراسیۆنەکانی گۆڕەپان و مەیدان|en|IAAF World Cup|lt=جامی جیهانیی ئای ئەی ئەی ئێف (IAAF)}} لە گۆڕەپان و مەیدان کرد لە ساڵی ١٩٩٢.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=IAAF WORLD CUP IN ATHLETICS|ناونیشان=http://www.gbrathletics.com/ic/wp.htm|بڵاوکەرەوە=gbrathletics.com|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101226115736/http://gbrathletics.com/ic/wp.htm|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> * هاڤانا خوازیار بوو بۆ میوانداریکردنی {{بنز|ئۆڵۆمپیادی هاوینەی ٢٠٠٨|en|2008 Summer Olympics}} و {{بنز|ئۆڵۆمپیادی هاوینەی ٢٠١٢|en|2012 Summer Olympics}}،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Olympic bids: The rivals|ناونیشان=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/other_sports/3068323.stm|بڵاوکەرەوە=BBC.co.uk|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠٠٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی شوباتی ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090210040857/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/other_sports/3068323.stm|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەڵام نەخرایە لیستی کۆتاییەوە. * هاڤانا سێ جار میوانداریی {{بنز|سێنترۆباسکێت|en|Centrobasket}}ی کرد، کە بریتی بوون لە ساڵانی ١٩٦٩، ١٩٨٩ و ١٩٩٩. == کەسایەتییە دیارەکان == {{main|{{بنز|پۆل:کەسایەتییەکانی هاڤانا|en|Category:People from Havana}}}} == شارە دەستەخوشکەکان == {{بەرفراوانتر|{{بنز|پێڕستی شارە دەستەخوشکەکانی کووبا#هاڤانا|en|List of twin towns and sister cities in Cuba#Havana}}}} == ئەمانەش ببینە == {{Portal|کاریبی|}} == تێبینییەکان == {{notelist}} == سەرچاوەکان == {{reflist|colwidth=30em}} == کتێبنامە == {{refbegin|26em}} * Eddie Lennon, Julie Napier and Farida Haqiqi. ''Wonderful Havana'' (1st ed.). Cool World Books, updated February 2013. * King, Charles Spencer (2009) ''Havana My Kind of Town''. US: [[CreateSpace]]. {{ISBN|978-1-4404-3269-9}}. * Alicia García Santana. ''Havana: History and Architecture of a Romantic City''. Monacelli, October 2000. {{ISBN|978-1-58093-052-9}}. * Angela, Ferriol Maruaga; ''et al.'': ''Cuba crisis, ajuste y situación social (1990–1996)'', Editorial de Ciencias Sociales, 1998. {{ISBN|978-959-06-0348-8}}. * ''The Rough Guide to Cuba'' (3rd ed.). [[Rough Guides]], May 2005. {{ISBN|978-1-84353-409-9}}. * Barclay, Juliet (1993). ''Havana: Portrait of a City''. London: Cassell. {{ISBN|978-1-84403-127-6}} (2003 paperback edition). گێڕانەوەیەکی گشتگیری مێژووی هاڤانا لە سەرەتای سەدەی ١٦ەمەوە تا کۆتایی سەدەی ١٩ەم. * Carpentier, Alejo. ''La ciudad de las columnas'' (شاری ستوونەکان). پێداچوونەوەیەکی مێژوویی شارەکەیە لەلایەن یەکێک لە گەورەترین نووسەرانی ئەدەبیاتی ئیبیرۆئەمەریکانی، کە خەڵکی ڕەسەنی ئەم شارەیە. * Cluster, Dick, & Rafael Hernández, ''History of Havana.'' New York: Palgrave-MacMillan, 2006. {{ISBN|978-1-4039-7107-4}}. مێژوویەکی کۆمەڵایەتیی شارەکەیە لە ساڵی ١٥١٩ەوە تا ئێستا، کە بە هاوبەشی لەلایەن نووسەر و سەرنووسەرێکی کووبایی دانیشتووی هاڤانا و ڕۆماننووس و نووسەرێکی مێژووی باوی ئەمریکییەوە نووسراوە. * Eguren, Gustavo. ''La fidelísima Habana'' (هاڤانای زۆر دڵسۆز). پەڕتووکێکی وێنەداری بنەڕەتییە بۆ ئەوانەی دەیانەوێت مێژووی لا هابانا بزانن، کە تۆمارە مێژووییەکان، وتارەکان لە خەڵکی ڕەسەن و نا-ڕەسەن، بەڵگەنامەکانی ئەرشیف، و زیاتریش لەخۆدەگرێت. * United Railways of Havana. ''Cuba: A Winter Paradise''. 1908–1909, 1912–1913, 1914–1915 and 1915–1916 editions. New York, 1908, 1912, 1914 and 1915. نەخشەکان، وێنەکان و وەسفی هێڵە کارەباییەکانی دەوروبەری شار و نێوان شارەکان. * "Electric Traction in Cuba". ''Tramway & Railway World'' (London), 1 April 1909, pp.&nbsp;243–44. نەخشە، وێنەکان و وەسفی هێڵی ئاسنینی ناوەندیی هاڤانا. * "The Havana Central Railroad". ''Electrical World'' (New York), 15 April 1909, pp.&nbsp;911–12. Text, 4 photos. * "Three-Car Storage Battery Train". ''[[Electric Railway Journal]]'' (New York), 28 September 1912, p.&nbsp;501. وێنە و وەسفی ئۆتۆمۆبیلە پاترییەکانی کووبا. * Berta Alfonso Gallol. ''Los Transportes Habaneros. Estudios Históricos''. La Habana, 1991. ڕاپرسییەکی یەکلاکەرەوە (بەڵام بێ وێنە یان نەخشە). * James A. Michener and John Kings. ''Six Days in Havana''. University of Texas Press; first edition (1989). {{ISBN|978-0-292-77629-6}}. چاوپێکەوتن لەگەڵ نزیکەی ٢٠٠ کووبایی لە پاشخان و پێگەی زۆر جیاوازدا، و پەیوەندی بەوەوە هەیە کە وڵاتەکە چۆن پێشکەوتووە دوای ٩٠ ساڵ لە سەربەخۆیی لە ئیسپانیا و لەژێر سەرکردایەتیی ٣٠ ساڵەی کاسترۆدا. * تێبینییەکی تری سەرنجڕاکێش دەربارەی ئەو چاپیەی ''لێ نیویۆرک تایمز'': لە لاپەڕە ٥، کورتە هەواڵێک هەیە کە ئاماژە بەوە دەکات، "پلانەکە بۆ سازدانی پێشانگایەکی پانا-ئەمریکانی لە بوفالۆ بۆ کاتی ئێستا دواخراوە بەهۆی دۆخی ناسەقامگیری هۆشی گشتی لە ئەنجامی ئاڵۆزییەکانی ئیسپانیا-کووبا." سەرۆک {{بنز|ویلیام مەکینلی|en|William McKinley}} تیرۆر کرا لە پێشانگای پانا-ئەمریکانی کاتێک لە کۆتاییدا لە ساڵی ١٩٠١ بەڕێوەچوو. * Cathryn Griffith, ''Havana Revisited: An Architectural Heritage''. W. W. Norton 2010. {{ISBN|978-0-393-73284-9}} * Guadalupe Garcia, ''Beyond the Walled City: Colonial Exclusion in Havana''. 2015, Berkeley: University of California Press. {{ISBN|978-0-520-28604-7}} ([https://web.archive.org/web/20171022224033/https://cubacounterpoints.com/archives/5327 review]). * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Baklanoff |یەکەم=Eric N. |ساڵ=١٩٩٨|chapter=Cuba on the Eve of the Socialist Transition: A Reassessment of the Backwardness-Stagnation Thesis |chapter-url=http://www.ascecuba.org/c/wp-content/uploads/2014/09/v08-31baklanoff.pdf |سەردێڕ=Cuba in Transition, Volume&nbsp;8 |ناونیشان=http://www.ascecuba.org/publications/annual-proceedings/cuba-in-transition-volume-08/ |شوێن=Silver Spring,&nbsp;MD |بڵاوکەرەوە=ASCE |پەڕەکان=٢٦٠–٢٧٢|ژپنک=٩٧٨-٠-٩٦٤٩٠٨٢-٧-٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230406061627/https://www.ascecuba.org/publications/annual-proceedings/cuba-in-transition-volume-08/}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Smith |یەکەم١=Kirby |دوایین٢=Llorens |یەکەم٢=Hugo |ساڵ=١٩٩٨|chapter=Renaissance and Decay: A Comparison of Socioeconomic Indicators in Pre-Castro and Current-Day Cuba |chapter-url=http://www.ascecuba.org/c/wp-content/uploads/2014/09/v08-30smith.pdf |سەردێڕ=Cuba in Transition, Volume&nbsp;8 |ناونیشان=http://www.ascecuba.org/publications/annual-proceedings/cuba-in-transition-volume-08/ |شوێن=Silver Spring, MD |بڵاوکەرەوە=ASCE |پەڕەکان=٢٤٧–٢٥٩|ژپنک=٩٧٨-٠-٩٦٤٩٠٨٢-٧-٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230406061627/https://www.ascecuba.org/publications/annual-proceedings/cuba-in-transition-volume-08/}} {{refend}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{Sister project links|voy=Havana}} * {{YouTube|jOUTPSnJ_fA|Alameda de Paula, old havana, the first promenade that had the capital of Cuba}} * [https://aap.cornell.edu/news-events/mart-n-dom-nguez-esteban Martín Domínguez Esteban] * [https://elpais.com/elpais/2018/01/05/eps/1515153311_985252.html La sombra del arquitecto Martín Domínguez Esteban] * [https://www.youtube.com/watch?v=su_VxdXN-wE Exploring Havana: The tallest building in Cuba, El Focsa.] * [https://www.nyc10009.com/focsa-havana FOCSA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana |date=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana |date=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana |date=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana |date=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana |date=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana |date=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana |date=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana |date=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana |date=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana |date=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana |date=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana |date=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana |date=12 December 2021 }} * [https://web.archive.org/web/20071219014124/http://concise.britannica.com/ebc/article-9355074/Alicia-Alonso Alicia Alonso entry], Concise Encyclopædia Britannica; accessed 5 May 2014. * [https://web.archive.org/web/20050306163804/http://www.abt.org/education/archive/ballets/carmen_alonso.html Profile], ABT Original Carmen premiere, abt.org; accessed 5 May 2014. * [https://web.archive.org/web/20051026100328/http://www.abt.org/education/archive/ballets/theme_and_variations.html ABT Original Theme and Variations], abt.org; accessed 5 May 2014. * ڤیدیۆ: [http://danceinteractive.jacobspillow.org/dance/alicia-alonso-erik-bruhn گرتە ڤیدیۆییەکانی ئەرشیف]، ئالۆنسۆ و {{بنز|ئێریک بروون|en|Erik Bruhn}} نمایشکردنی "پا دێ دوو" (Pas de Deux) لە ''جیزێل''، بەشی دووەم (١٩٥٥) لە جەیکۆبس پیلۆ * ڤیدیۆ: [https://www.bbc.co.uk/programmes/p035smnl ''شایەتحاڵ: خانمی یەکەمی بالێی کووبایی'']، چاوپێکەوتن پەخشکراوە لە ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥، لە {{بنز|خزمەتگوزاریی جیهانیی بی بی سی|en|BBC World Service}} {{Wikisource|1911 Encyclopædia Britannica/Havana}} {{Navboxes |title= Articles relating to Havana |list= {{Havana}} {{Havana municipalities}} {{Provinces of Cuba|+capitals}} {{List of North American capitals}} {{Havana landmarks|state=collapsed}} {{Pan American Games host cities}} {{World Heritage Sites in Cuba}} {{Cuba topics}} }} {{Havana landmarks|state=collapsed}} {{Authority control}} <!--Don't move the STANDARD empty space after pipe in cat:havana--> {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا}} [[پۆل:هاڤانا| ]] [[پۆل:پایتەختەکان لە باکووری ئەمریکا]] [[پۆل:پایتەختەکانی کاریبی]] [[پۆل:شار و شارۆچکە بەندەرییەکان لە کووبا]] [[پۆل:پارێزگاکانی کووبا]] [[پۆل:شوێنەوارەکانی کەلەپووری جیهانی لە کووبا]] [[پۆل:ئەو شوێنە دانیشتوواندارانەی لە ساڵی ١٥١٥ دامەزراون]] [[پۆل:دامەزراوەکانی سەدەی ١٦ەم لە کووبا]] [[پۆل:دامەزراوەکانی ساڵی ١٥١٥ لە ئیمپراتۆریەتیی ئیسپانی]] [[پۆل:دامەزراوەکانی ساڵی ١٥١٥ لە باکووری ئەمریکا]] [[پۆل:پایتەختەکانی ئەمریکای باکوور]] 7dx9gcz0yp390vneegy0ors3zezi8mz 0 126812 1668962 1525694 2026-09-16T18:02:38Z Koiiuu 79147 /* */ 1668962 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Orphan|date=ئاب ٢٠٢١}} {{Orphan|date=شوبات ٢٠٢٠}} }} {{Infobox television | show_name = Paramparça | image = Paramparcaposter.jpg | caption = | show_name_2 = Broken Pieces | genre = [[Drama film|Drama]] | creator = | developer = | writer = Yıldız Tunç<br/ >Murat Lütfü<br />Metin Ali<br />Su Ersöz | director = Cevdet Mercan (1-31)<br/ >Altan Donmez (32- | creative_director = | starring = [[Ebru Ozkan]]<br />[[Erkan Petekkaya]]<br />[[Barış Falay]]<br />NurgülYeşilçay<br />[[Hümeyra]]<br /> [[Leyla Tanlar]]<br />[[Alina Boz]]<br />Burak Tozkoparan<br />[[Şükran Ovali ]]<br />[[Nursel Köse]]<br />Civan Canova<br />Tolga Tekin<br />Ahu Yağtu | theme_music_composer = | opentheme = ''Paramparça Jenerik Müziği'' | endtheme = | composer = Ayşe Önder<br />Murat Başaran<br />Kalan Müzik | country = Turkey | language = Turkish | num_seasons = 2 | num_episodes = 56+ | executive_producer = Özlem Yurtsever | producer = | editor = | location = Istanbul | cinematography = | camera = | runtime = 2 - 2.5 hours per episode a week | company = [[Endemol|Endemol Turkey]] | distributor = | channel = [[Star TV (Turkey)|Star TV]] | picture_format = | audio_format = | first_aired = {{start date|2014|12|1}} | last_aired = present | preceded_by = | followed_by = | related = [[Binbir Gece]]<br />[[Aşk ve Ceza]] | website = http://www.paramparca.com.tr/{{dead link|date=کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} }} '''پارچە پارچەبوون''' ([[تورکی]]: Paramparça) زنجیرە درامایەکی [[تورکی|تورکیا]] تەلەفزیۆنییە. کەلەلایەن (ئیندیمۆڵ تورکیا: Endemol Turkey)و بەرهەم هێنراوە و لەکەناڵی (ستار تی ڤی: Star TV)ی [[تورکی]]یەوە بڵاو کرایەوە لە ڕێکەوتی (۱ی دێسێمبەری ۲۰۱٤). ==سەرچاوە== * ویکیپیدیای ئینگلیزی. {{تووڵی دەروازە|تورکیا|تەلەڤیزیۆن|دەیەی ٢٠١٠}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} 2knl3fgqh062jeqgzaywppt3it47gyr 0 126989 1668981 1658295 2026-09-16T19:33:29Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئیسلام-کۆلکە) 1668981 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''سەعیدی کوڕی زەید''' ناوی تەواوی (سەعیدی کوڕی زەیدی کوڕی عومەری کوڕی فیل)ە. هاوەڵێکی قوڕەیشی، ئیسلام و پێغەمبەر محەممەد بووە. ڕێکەوتی لەدایکبوونی ئاشکرا نیە، بەڵام لە ساڵی (٥۱)ی هیجری کۆچی دوایی کردووە. سەعید یەکێک بووە لە [[دە کەسەی موژدەی بەھەشتیان پێدراوە]]. ==بەستەر== [[دە کەسەی موژدەی بەھەشتیان پێدراوە]] ==سەرچاوە== ویکیپیدیای عەرەبی. {{تووڵی دەروازە|مێژووی ئیسلام|محەممەد|ژیاننامە|ئیسلام}} {{پۆلی کۆمنز|Sa'īd bin Zayd}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئیسلام-کۆلکە}} [[پۆل:دە کەسەی موژدەی بەھەشتیان پێدراوە]] [[پۆل:هاوەڵەکان]] [[پۆل:موسڵمان]] [[پۆل:دە مزگێنی پێدراوی بەھەشت]] [[پۆل:خەڵکی مەککە]] [[پۆل:سەحابە فەرموودە گێڕەڕەوەکان]] a4yuhahpwvomvkv0ih552edp21uij9l 0 127173 1669159 1508245 2026-09-17T04:33:18Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئێران-کۆلکە) 1669159 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''سەڕۆی خوار'''، گوندێک سەر بە شاری [[جوانڕۆ]]<nowiki/>ی ڕۆژهەڵاتی کوردستانە. == ژمارەین دانیشتوان == ئەم لادێ بە پێی ئاماری فەرمی ساڵی ٢٧٠٦ی کوردی ١٨٤ کەسی لێ دانیشووە. {{Uncategorized|date=نیسان ٢٠١٧}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] 80dvb84sva6l6dwv9ratgu4zll0jy98 0 127174 1669160 1508246 2026-09-17T04:33:28Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئێران-کۆلکە) 1669160 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''سەرۆی ژوور، '''لادێیەک سەر بە شاری [[جوانڕۆ]]<nowiki/>ی ڕۆژهەڵاتی کوردستانە. == ژمارەی دانیشتوان == ئەم لادێ بە پێی ئاماری فەرمی ساڵی ٢٠٠٦ی کوردی ٢٩٥ کەسی لێ دانیشتووە. {{Uncategorized|date=نیسان ٢٠١٧}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] e1m81js91df4pj96mspfb07jvk90lzd 1 127714 1668926 1413871 2026-09-16T16:45:43Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1668926 wikitext text/x-wiki لە ھەولێر لەدایکبووە؟ [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ‏١٨:٥٠، ٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[عەبدوڵڵا پەشێو]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=630988 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170915204120/http://www.nnsroj.com/fa/detiles.aspx?id=7860&ID_map=28 بۆ http://www.nnsroj.com/fa/detiles.aspx?id=7860&ID_map=28 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180403191747/http://www.pashew.com/web_documents/1518755252300771.pdf بۆ http://www.pashew.com/web_documents/1518755252300771.pdf زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٣:٥٢، ٢ی ئابی ٢٠١٩ (UTC) == شێوازی وتار == {{وب|مامۆستا}} شتێک لێی تێبگەم نایسڕمەوە. وتار کورتتر بێ باشترە لەوەی بەکەڵکی خوێندنەوە نەیا. منیش دەتوانم بە کرتەیەکی تووڵامراز دەستکاریی بکەم بەڵام کار لەوە ترازاوە. یووتیووب وەک سەرچاوە داندراوە! بەشی "چەند چەمکێکی شێعری پەشێو" کە ھێناوتەوە، سەرتاپای پیاھەڵدان و وەسفکردنە. بەشەکانی تریش یان خۆت بەتەواوی چاکسازی تێدا بکە یا وەک من بیانسڕەوە، چون بەکەڵکی خوێندنەوە نایەن. تا کەسێک کاتی خۆی بۆ تەرخان نەکا نابنە نووسینی ستاندارد، نەک ھەر بە سەقەتی بمێنێتەوە و کەڵەکە ببێت، پێنج ساڵە تاگی خاوێنکردنی لێدراوە و کەس بەلایدا نەچووە، دەبێ دوعا بکەین یەکێک بێ تاگەکە لابا. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٠:٠٣، ٣ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[عەبدوڵڵا پەشێو]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1668925 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170712085259/http://www.pashew.com/index.php?p=1_14_ بۆ http://www.pashew.com/index.php?p=1_14_ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٦:٤٥، ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) 6esamthtzr0g6dasxfkmap9uipslcz6 0 129648 1668816 1612195 2026-09-16T13:34:22Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1668816 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی پایەی فەرمی |post = سەرۆک وەزیران |body = ھەرێمی کوردستان |insignia = Coat of arms of Kurdistan Regional Government.svg |insigniasize = 125px |insigniacaption = دروشمی فەرمی |image = Masrour Masoud 2025 (cropped).jpg |imagesize = 165px |incumbent = [[مەسروور بارزانی]] (جاری یەکەم) |incumbentsince = ١٠ی تەممووزی ٢٠١٩ |residence = [[ھەولێر]]، {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}} |nominator = [[سەرۆکی ھەرێمی کوردستان]] |appointer = [[پەرلەمانی کوردستان]] |termlength = ٤ ساڵ ، نوێدەکرێتەوە |formation = ٤ی تەممووزی ١٩٩٢ {{small|(''دیفاکتۆ'')}}{{ھن}}١ی ئازاری ٢٠٠٦ {{small|(''یاسایی'')}} |inaugural = [[فوئاد مەعسووم]] {{small|(''دیفاکتۆ'')}}{{ھن}}[[نێچیرڤان بارزانی]] {{small|(''یاسایی'')}} |website = {{URL|www.krg.org/}} }} {{سیاسەتی ھەرێمی کوردستان}} '''سەرۆک وەزیرانی ھەرێمی کورستان''' سەرۆکی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|حکوومەتی ھەرێمی کوردستانە]]، کەناوچەیەکی خۆبەڕێوەبەری سەربەخۆییە لە باکووری [[عێراق]]. [[پەرلەمانی کوردستان]] متمانە دەبەخشێت بە حکوومەت و چاودێرە بەسەر کارەکانییەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?anr=32349&lngnr=12&rnr=93&smap=04020000 |سەردێڕ=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171010060523/http://krg.org/articles/detail.asp?anr=32349&lngnr=12&rnr=93&smap=04020000 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ئێستادا [[مەسروور بارزانی]] سەرۆک وەزیرانی هەرێمی کوردستانە لە ١٠ - ٧ - ٢٠١٩ـەوە == ١٩٩٢–٢٠٠٥ == دوای بەڕێوەچوونی [[ھەڵبژاردنی پەرلەمانی کوردستان، ١٩٩٢|ھەڵبژاردنی پەرلەمانی کوردستانی عێراق ١٩٩٢]]، [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] و [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] توانیان سەرکەوتن بەدەستبھێنن دوای ئەوەی ھەریەکەیان توانی ٥٠ کورسی لەکۆی ١٠٠ کورسی پەرلەمان مسۆگەر بکەن، بۆیە بڕیارییاندا کە حکوومەتێکی یەکگرتوو دروست بکەن کە حکوومەتی ئەو کاتەی عێراق (بە سەرۆکایەتی [[سەددام حوسێن]]) دانی پێدانەنا.<ref name="End of Iraq">Galbraith, Peter (2006), ''The End of Iraq: How American Incompetence Created a War without End''; Simon and Schuster. {{ISBN|0-7432-9423-8}}</ref> [[پەڕگە:KDP and PUK controlled areas of Kurdistan.png|٢٠٠px|وێنۆک|چەپ|ھەڕیمی کوردستان لەدوای ١٩٩٨، ناوچەی سەوز لەژێردەستی یەکێتی دایە، ناوچەی زەرد لەژێردەستی پارتی دایە.]] حکوومەتی یەکگرتووی ھەرێمی کوردستان بەردەوام بوو تا ساتی ھەڵگیرسانی [[شەڕی براکوژی]] لەنێوان ھەردوو حیزبە سەرەکییەکەی ھەرێم، لە ساڵی ١٩٩٤ دەستی پێکرد و تا ١٩٩٨ بەردەوام بوو. لەئەنجامدا و لە ١٩٩٦دا، حکوومەتی ھەرێم دابەشبوو بۆ دوو ناوچەی بەڕێوەبردن، پارتی لەناوچەی ژێردەستی خۆیدا [[ھەولێر]]ی دیاریکرد، لەناوچەی ژێردەستی یەکێتیدا [[سلێمانی]] دیاریکرا وەکو ناوەندی بەڕێوەبردن. === ناوچەی سەوز === {|class="wikitable" style="text-align:center" !rowspan=2 | ز !rowspan=2 | وێنە !rowspan=2 | ناو{{ھن}}{{small|(لەدایکبوون-مردن)}} !colspan=2 | ماوەی دەسەڵات !rowspan=2 | حیزبی سیاسی |- !وەرگرتنی دەسەڵات !دەستبەرداربوون |- ! style="background:#00A550; color:white;" | ١ | [[پەڕگە:Fuad Masum 2014.jpg|80px]] | [[فوئاد مەعسووم]]{{ھن}}{{small|(١٩٣٨–)}} | ٤ی تەممووزی ١٩٩٢ | ٢٦ی نیسانی ١٩٩٣ | [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] |- ! style="background:#00A550; color:white;" | ٢ | [[پەڕگە:Kosrat Rasul.jpg|80px]] | [[کۆسرەت ڕەسووڵ عەلی]]{{ھن}}{{small|(١٩٥٢–)}} | ٢٦ی نیسانی ١٩٩٣ | ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠١ | [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] |- ! style="background:#00A550; color:white;" | ٣ | [[پەڕگە:Barham Salih conducts a press conference in the Pentagon on Sept. 14, 2006.jpg|80px]] | [[بەرھەم ئەحمەد ساڵح]]{{ھن}}{{small|(١٩٦٠–)}} | ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠١ | ٤ی تەممووزی ٢٠٠٤ | [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] |- ! style="background:#00A550; color:white;" | ٤ | [[پەڕگە:Coat of arms of Kurdistan Regional Government.svg|80px]] | [[عومەر فەتاح]]{{ھن}}{{small|(١٩٤٨–)}} | ٤ی تەممووزی ٢٠٠٤ | ١٤ی حوزەیرانی ٢٠٠٥ | [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] |- |} === ناوچەی زەرد === {|class="wikitable" style="text-align:center" !rowspan=2 | ز !rowspan=2 | وێنە !rowspan=2 | ناو{{ھن}}{{small|(لەدایکبوون-مردن)}} !colspan=2 | ماوەی دەسەڵات !rowspan=2 | حیزبی سیاسی |- !وەرگرتنی دەسەڵات !دەستبەرداربوون |- ! style="background:#FFFF00; color:black;" | ١ | [[پەڕگە:Coat of arms of Kurdistan Regional Government.svg|80px]] | [[ڕۆژ نوری شاوێس]]{{ھن}}{{small|(١٩٤٧–)}} | ٢٦ی ئەیلوولی ١٩٩٦ | ٢٠ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٩ | [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] |- ! style="background:#FFFF00; color:black;" | ٢ | [[پەڕگە:Nechervan Barzani May 2014 (cropped).jpg|80px]] | [[نێچیرڤان بارزانی]]{{ھن}}{{small|(١٩٦٦–)}} | ٢٠ی کانوونی ١٩٩٩ | ١٤ی تەممووزی ٢٠٠٥ | [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] |- |} == ٢٠٠٦ - ئێستا == دوای ئاشتەوایی نێوان یەکێتی و پارتی و بەڕێوەچوونی [[ھەڵبژاردنی پەرلەمانی کوردستان، ٢٠٠٥|ھەڵبژاردنی پەرلەمانی کوردستانی عێراق ٢٠٠٥]] لە ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٥ دا، بەپێی ڕێککەوتنی ستراتیژی نێوانیان خولی یەکەمی سەرۆکایەتی ئەنجومەنی وەزیران بۆ پارتی دەبێت و یەکێتیش خولی کۆتایی وەردەگرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.kurdmedia.com/article.aspx?id=15847 |سەردێڕ=Archived copy |ڕێکەوتی سەردان=٣ی شوباتی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100104194206/http://kurdmedia.com/article.aspx?id=15847 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100104194206/http://kurdmedia.com/article.aspx?id=15847 |date= ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠ }}</ref> {|class="wikitable" style="text-align:center" !rowspan=2 | ز !rowspan=2 | وێنە !rowspan=2 | ناو{{ھن}}{{small|(لەدایکبوون-مردن)}} !colspan=2 | ماوەی دەسەڵات !rowspan=2 | حیزبی سیاسی |- !وەرگرتنی دەسەڵات !دەستبەرداربوون |- ! style="background:#FFFF00; color:black;" | ١ | [[پەڕگە:Nechervan Barzani May 2014 (cropped).jpg|80px]] | [[نێچیرڤان بارزانی]]{{ھن}}{{small|(١٩٦٦–)}} | ١ی ئازاری ٢٠٠٦ | ٣١ی ئابی ٢٠٠٩ | [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] |- ! style="background:#00A550; color:white;" | ٢ | [[پەڕگە:Barham Salih conducts a press conference in the Pentagon on Sept. 14, 2006.jpg|80px]] | [[بەرھەم ئەحمەد ساڵح]]{{ھن}}{{small|(١٩٦٠–)}} | ١ی ئەیلوولی ٢٠٠٩ | ١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢ | [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] |- ! style="background:#FFFF00; color:black;" | ١ | [[پەڕگە:Nechervan Barzani May 2014 (cropped).jpg|80px]] | [[نێچیرڤان بارزانی]]{{ھن}}{{small|(١٩٦٦–)}} | ١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢ | ١٠ی تەممووزی ٢٠١٩ | [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] |- ! style="background:#FFFF00; color:black;" | ٣ | [[پەڕگە:Masrour Masoud 2025 (cropped).jpg|106x106پیکسڵ]] | [[مەسروور بارزانی]]{{ھن}}{{small|(١٩٦٩–)}} | ١٠ی تەممووزی ٢٠١٩<ref>https://www.nrttv.com/News.aspx?id=17238&MapID=1</ref> | ئێستا | [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] |- |} == ئەمانەش ببینە == * [[جێگری سەرۆک وەزیرانی ھەرێمی کوردستان]] * [[سەرۆکی پەرلەمانی کوردستان]] == پەراوێزەکان == {{پەراوێزەکان}} == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر = https://en.wikipedia.org/wiki/Prime_Minister_of_Kurdistan_Region#cite_note-End_of_Iraq-2|سەردێڕ = Prime Minister of Kurdistan Region|زمان = ئینگلیزی|سەردان = ٩ی شوباتی ٢٠٢٠}} {{ھەرێمی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|کوردستان|عێراق}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:سیاسەتی ھەرێمی کوردستان]] igzqwpp3qyoylp95opksyjui5zctymm 0 129807 1669189 1472087 2026-09-17T04:38:18Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە) 1669189 wikitext text/x-wiki '''سەڵاحەددین بابەکر محەممەد سلێمان''' (لەدایکبووی: ١٩٦٥ لە [[قەڵادزێ]]) وەزیری [[وەزارەتی کارەبا|کارەبا]]ی [[ھەرێمی کوردستان]] بوو، لە [[کابینەی ھەشتەمی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|کابینەی ھەشتەم]]ی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]].<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان = http://rudaw.net/sorani/kurdistan/180620145 |سەردێڕ = ناو و ژیانی وەزیرەکانی کابینەی ھەشت | ڕێکەوت = ١٨ی حوزەیرانی ٢٠١٤ |بڵاوکەرەوە = [[تۆڕی میدیایی ڕووداو|ڕووداو]] |ڕێکەوتی سەردان = ٨ی ئەیلوولی ٢٠١٦ | زمان =کوردی}}</ref> == خوێندن و پیشە == سەڵاحەددین بابەکر لە سەرەتای ھەشتاکانەوە بەشداری کاری سیاسی ئیسلامی کردووە. ساڵی ١٩٩٢ بەکالۆریۆسی لە ئەندازەی پترۆکیمیایی لە [[زانکۆی تەکنۆلۆژیای بەغدا]] بەدەستھێناوە. بڕوانامەی ماستەر و دکتۆرای لە [[کارگێڕیی پیشەسازی]] ھەیە. ساڵی ١٩٩٩ یەکەم گەنج بووە کە بووەتە ئەندامی سەرکردایەتیی [[یەکگرتووی ئیسلامیی کوردستان]]. لە کۆنگرەی شەشەمی یەکگرتوو دووەم دەنگی ئەندامانی کۆنگرەی بەدەستھێناوە، و یەکەم سکرتێری یەکگرتووی قوتابیان بووە، و یەکەم [[گوتەبێژ]]ی فەرمی یەکگرتوو بووە. ھەروەھا یاریدەدەری ئەمینداری گشتیی یەکگرتوو بووە. ==وازھێنان== سەڵاحەددین بابەکر لە ٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦ وازی لە پۆستەکەی ھێنا، بەھۆی خراپبوونی ڕەوشی کارەبای ھەرێمی کوردستان و دابیننەکردنی بڕی سووتەمەنی پێویست بۆ بەرھەمھێنانی کارەبا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان =http://www.kurdsatnews.com/?p=53991 |سەردێڕ =لێدوانی «سەڵاحەدین بابەکر» سەبارەت بەدەست لەکارکێشانەوەی لە پۆستەکەی |ڕێکەوت =٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦ |بڵاوکەرەوە =کوردسات نیوز |ڕێکەوتی سەردان =١٧ی ئەیلوولی ٢٠١٦ |زمان =کوردی |ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٣ی تەممووزی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220703174729/https://www.kurdsatnews.com/?p=53991 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٥]] [[پۆل:خەڵکی قەڵادزێ]] [[پۆل:وەزیرەکانی کابینەی هەشتەمی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] gkbaoezvfkmipb6a3ukhj5y3dm4ykp5 0 129841 1669113 1508186 2026-09-17T01:34:38Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، وێژە-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە) 1669113 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''سەمەند ئەلیەڤیچ سیاباندۆڤ''' ({{بە ڕووسی|Саманд Алиевич Сиабандов}}؛ ٢٠ی تشرینی دووەمی ١٩٠٩–١٤ی تشرینی دووەمی ١٩٨٩) وەک نوسەرێک لە [[سوپای سوور]]ی سۆڤیەت کاری کردوە، لەماوەی جەنگی سۆڤیەت دژ بە ئەڵمانیا نازناوی پاڵەوانی یەکێتی سۆڤیەتی وەرگرتوە. لە ساڵی ١٩٤٦ وەکو کوردێک بەئەندامی ئەنجومەنی باڵای [[یەکێتیی سۆڤیەت]] بۆ یەکێتی ھەرێمەکانی سۆڤیەت ھەڵبژێردراوە، لەم ماوەیەدا جێگری سەرۆکی ھەرێمی [[ئەرمینیا]] بوە لە یەکێتی سۆڤیەت، پاشان بوەتە جێگری وەزیری کشتوکاڵی لە کۆماری ئەرمینیای سۆڤیەت، لەپاشان بەئەندامی ئەنجومەنی کۆماری ئەرمینیای سۆڤیاتی ھەڵبژێڕدرا. لەبواری نوسین بەرھەمێکی ھۆنراوەی ھەیە بە کورمانجی، لەگەڵ فەرھەنگێکی [[کوردی]] [[ئەرمەنی]]. == نازناو و پلە و پایەکان == * [[پاڵەوانی یەکێتی سۆڤیەت]] (وەرگرتنی ھێماو مەدالیای زێڕین لەلایەن [[لێنین]] ەوە بە ژمارەی ٥٩٨٠ لە ئازاری ١٩٤٥)بەھۆی ئازایەتی و دلێرییەوە لەجەنگی دژ بە[[نازی|نازییەکان]] سەرکەوتنی گەورەی تۆماڕکردوە. * ڕێپێدراوی لینین (٢٤ ئازاری ١٩٤٥) * ڕێزلێنانی تایبەتی دووجار(١ ئابی ١٩٤٣ و ٢٧ یۆلیۆی ١٩٤٤) * پاڵەوانی جەنگی یەک سەدە دووجار(١٩ شوباتی ١٩٤٥ و ٦ ئەپریلی ١٩٨٥) * مەدالیای ئەستێرەی سوپای سور(٩ یۆلیۆ ١٩٤٢) * چەندین خەڵات و ڕێزلێنانی تایبەت * مەدالیای جوامێری(٢٢ یانیوەری ١٩٤٢) == بڵاوکراوە وێژەیییەکان == * داستانی سیابەند و خەجێ (Siyabend and Xecê)١٩٥٩ * ژیانا بەختەوەر (The happy life)١٩٦٦ * فەرھەنگی ئەرمەنی -کوردی ١٩٥٩ == ئەمانەش ببینە == * [[بەکر مستەفایێڤ]] == سەرچاوەکان == * [[ویکیپیدیای ئینگلیزی]] == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://web.archive.org/web/20151025023638/http://www.saradistribution.com/moscow-news.htm سەمەند سیاباندۆڤ پاڵەوانی یەکێتی سۆڤیەت] * [https://web.archive.org/web/20120325041750/http://www.sarhad.ge/main.php?mode=10&cat=library&sub=15&id=8&lang=en جەنگی یەک حەفتەی سەمەند سیاباندۆڤ لەجەنگی یەک سەدە دا.] {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|وێژە|شەڕ|سیاسەت}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{وێژە-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٩]] [[پۆل:مردووانی ١٩٨٩]] [[پۆل:نووسەران بە زمانی کوردی]] [[پۆل:نووسەرانی سۆڤیەت]] [[پۆل:ڕووسەکانی بە ڕەچەڵەک کورد]] [[پۆل:کوردەکانی ئەرمەنستان]] [[پۆل:ئێزیدییەکانی ئەرمەنستان]] [[پۆل:پاڵەوانەکانی یەکێتی سۆڤیەت]] [[پۆل:وەرگرانی نیشنانی لێنین]] lvuu4fz0axni964wi84ees7wfurxpjo 0 131429 1668979 1402102 2026-09-16T19:33:09Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، فیلم-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1668979 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Saeed Roustaei at 34th Fajr (cropped).jpg|وێنۆک|سەعید ڕووستایی]] '''سەعید ڕووستایی''' (لەدایکبووی ١٤ی تەمووزی ١٩٨٩)، دەرھێنەر و سیناریۆنووسی [[ئێران]]ییە. ڕووستایی ھەڵگری بڕوانامەی بەکالۆریۆسە لە [[فیلم]] و [[تەلەڤیزیۆن]] لە دەرھێناندا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://tnews.ir/news/c5ad77969633.html|سەردێڕ=بیوگرافی کامل سعید روستایی (کارگردان ابد و یک روز) +عکس ھای جدید ایشان|دوایین=tnews.ir|ئیش=جستجوگر اخبار تی نیوز tnews.ir|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٧|زمان=fa|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180728152622/http://tnews.ir/news/c5ad77969633.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ڕووستایی بە ھۆی دروستکردنی یەکەمین بەرھەمی سینەمایی خۆی بە ناوی [[ھەتاھەتا و یەک ڕۆژ]] لە ئێران ناوی دەرکرد و چەندین خەڵاتی سینەمایی وەگرت. ڕووستایی توانی لەگەڵ یەکەم فیلمیدا سەرجەم خەڵاتە ناوخۆییەکان بۆ باشترین دەرھێنان و سیناریۆ وەرگرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.giff.ch/2017/site/en/edition-2016/awards-2016|سەردێڕ=Geneva International Film Festival Tous Ecrans {{!}} 3–11 November 2017|وێبگە=Festival tous écrans {{!}} Geneva international film festival|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180812013837/http://www.giff.ch/2017/site/en/edition-2016/awards-2016|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئابی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://news.kodoom.com/en/iran-politics/life-1-day-receives-best-film-award/story/6075963/|سەردێڕ=Life+1 Day Receives Best Film Award At Geneva Festival|ئیش=Kodoom.com|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٧|زمان=en|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190903210331/https://news.kodoom.com/en/iran-politics/life-1-day-receives-best-film-award/story/6075963/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کارەکانی بەشێوەیەکی سەرەکی لەبارەی ناڕەوایی کۆمەڵگایە، و ژیانی ئافرەتان لە کۆمەڵگای [[ئێران]]. == فیلمۆگرافی == ھەتاھاتا و یەک ڕۆژ "Eternity + 1 Day" (٢٠١٥) [[مەتری شەش و نیو]] "6.5 per Meter" (٢٠١٩) == خەڵاتەکانی == {| class="wikitable" !فێستیڤاڵ !بەش !فیلم !ئەنجام |- |سیو چوارەمین فیستیڤاڵی فەجر |خەڵاتی باشترین دەرھێنان |[[ھەتاھەتا و یەک ڕۆژ]] |{{براوە}} |- |سیو چوارەمین فیستیڤاڵی فەجر |خەڵاتی باشترین سیناریۆ |[[ھەتاھەتا و یەک ڕۆژ]] |{{براوە}} |- |سیو چوارەمین فیستیڤاڵی فەجر |خەڵاتی باشترین دەرھێنان لە پەخشی نیگای نوێ |[[ھەتاھەتا و یەک ڕۆژ]] |{{براوە}} |- |شانزەھەمین فیستیڤاڵی حافز |خەڵاتی حافز بۆ باشترین سیناریۆ |[[ھەتاھەتا و یەک ڕۆژ]] |{{براوە}} |- |ھەژدەھەمین فیستیڤاڵی ماڵی سینەما |خەڵاتی باشترین دەرھێنان |[[ھەتاھەتا و یەک ڕۆژ]] |{{براوە}} |- |ھەژدەھەمین فیستیڤاڵی ماڵی سینەما |خەڵاتی باشترین سیناریۆ |[[ھەتاھەتا و یەک ڕۆژ]] |{{براوە}} |- |دەھەمین فیستیڤاڵی ڕەخنەگران و نوسەران |خەڵاتی باشترین دەرھێنان |[[ھەتاھەتا و یەک ڕۆژ]] |{{براوە}} |- |دەھەمین فیستیڤاڵی ڕەخنەگران و نوسەران |خەڵاتی باشترین سیناریۆ |[[ھەتاھەتا و یەک ڕۆژ]] |{{براوە}} |- |- |فیتستیڤاڵی فیلمە ئێرانیەکان لە ئوسترالیا |خەڵاتی باشترین فیلم |[[ھەتاھەتا و یەک ڕۆژ]] |{{براوە}} |- |- |فیستیڤاڵی ئوسترالیا |خەڵاتی باشترین فیلم |[[ھەتاھەتا و یەک ڕۆژ]] |{{براوە}} |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{سەعید ڕووستایی}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فیلم|ئێران}} {{پۆلی کۆمنز|Saeed Roustaei}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ئێرانی]] [[پۆل:خەڵکی تاران]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:سیناریۆنووسانی ئێرانی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٩]] ljbaewnyy0zlsuaukhoj6q79c1ok1uq 0 134234 1669199 1526331 2026-09-17T05:45:41Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} 1669199 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = پالما | official_name = <!-- if different from name --> | native_name = <!-- if different from name --> | settlement_type = | image_skyline = 14-01-24-перейти в Пальма-де-Майорка-RalfR-DSCN1215-140.jpg | image_alt = | image_caption = وێنەی شاری پالما | image_flag = Flag of Mallorca.svg | image_shield = Coat of Arms of the City of Palma, Majorca.svg | nickname = ''Ciutat de Mallorca'' (commonly shortened to ''Ciutat'') | motto = | image_map = Localització de Palma respecte de Mallorca.svg | map_caption = پالما | pushpin_map = Spain | pushpin_label_position = | pushpin_map_caption = Palma shown within [[Spain]] | coordinates = {{coord|39|34|N|2|39|E|region:ES_type:city|display=inline,title}} | coordinates_footnotes = | subdivision_type = [[List of sovereign states|Sovereign state]] | subdivision_name = {{flag|Spain}} | subdivision_type1 = [[Autonomous communities of Spain|Autonomous community]] | subdivision_type2 = [[Provinces of Spain|Province]] | subdivision_type3 = [[Islands of Spain|Island]] | subdivision_type4 = [[Comarcas of Spain|Comarca]] | subdivision_type5 = [[Judicial districts of Spain|Judicial district]] | subdivision_name1 = {{flag|Balearic Islands}} | subdivision_name2 = {{flag|Balearic Islands}} | subdivision_name3 = {{flag|Majorca}} | subdivision_name4 = پالما | subdivision_name5 = پالما | established_title = Founded | established_date = ١٢٤ ساڵ پێش زایین | seat_type = Administrative HQ | seat = پالما | government_footnotes = | government_type = [[Municipal corporation]] | governing_body =ئەنجومەنی پالما | leader_party = PSIB-PSOE | leader_title = Mayor | leader_name = خۆسێ هیلا ڤارگاس | area_footnotes = | area_total_km2 = 208.63 | elevation_m = 13 | elevation_min_m = | population_total = 401270 | population_as_of = ٢٠٠٩ | population_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | population_density_km2 = auto | population_urban = 621,000<ref name="demographia">[http://www.demographia.com/db-worldua.pdf Demographia: World Urban Areas] - Demographia, 2015</ref> | population_demonym = ''palmesà'',&nbsp;''-ana''&nbsp;([[Catalan language|ca]])<br>''palmesano'',&nbsp;''-na''&nbsp;([[Spanish language|es]]) | population_note = | postal_code_type = [[List of postal codes in Spain|Postal code]] | postal_code = 070XX | area_code = 971 | area_code_type = [[Telephone numbers in Spain|Dialing code]] | website = [http://www.palma.cat/ www.palma.cat] | footnotes = | elevation_max_m = | timezone = [[کاتی ناوەندی ئەورووپا]] | utc_offset = +1 | timezone_DST = [[کاتی هاوینەی ناوەندی ئەورووپا]] | utc_offset_DST = +2 }} '''پالما''' گەورەترین شار و پایتەختی هەرێمی [[ئۆتۆنۆمی]] دوورگەکانی [[دوورگەکانی بالیار]] لە [[ئیسپانیا]]. بەپێی ئامارەکانی ٢٠٠٩ زیاتر لە ٤٠٠ هەزار کەس لەشارەکە دەژین. شارەکە لەمێژوودا لەژێرچەندین حوکمرانیدابووە لەوانە ڕۆمانییەکان، بێزەنتی و موسڵمانەکان. چەندین کۆشک و ئاسەواری کۆن لەشارەکە ماون و بەپێی ئاماری فڕۆکەخانەی شارەکە ساڵانە ٢٢ ملیۆن کەس سەردانی شارەکە دەکەن. {{کورت}} == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|ئیسپانیا|جوگرافیا}} {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Palma de Mallorca}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:شارەکانی ئیسپانیا]] [[پۆل:پایتەختەکانی وڵاتە پێشووەکان]] 75jc25i6zmela9amqn2f0xh04fibpzg 1 134241 1668955 1658030 2026-09-16T17:45:03Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1668955 wikitext text/x-wiki چون چەندین وەرگێڕانی ھەیە، لانیکەم با دوو سێ نموونەیان دابنرێن. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ‏٢١:٢١، ٢ی نیسانی ٢٠١٧ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیم کرد لەسەر [[فرووغ فەڕوخزاد]]. تکایە [//ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=540540 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستتە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: * ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20081022105308/http://avayeazad.com/foroogh_letters/list.htm زیاد کرا بۆ http://www.avayeazad.com/foroogh_letters/list.htm تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٢:٥٩، ٨ی ئەیلوولی ٢٠١٧ (UTC) == لەدایکبوون == ڕێکەوتی لەدایکبوونە کوردی و فارسییەکە درووستە یان ئینگلیزی، عەرەبی و تورکی و... ھتد؟ ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٧:٢٤، ١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ (UTC) :{{کرا}} ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٧:٤٠، ١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[فرووغ فەڕوخزاد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=621889 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150501112725/http://www.khabaronline.ir/detail/357249/culture/cinema بۆ http://khabaronline.ir/detail/357249/culture/cinema زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٣:٤٠، ٣١ی ئایاری ٢٠١٩ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[فرووغ فەڕوخزاد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=739861 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160305050357/http://www.perslit.com/forughbipayan.bbc.htm بۆ http://www.perslit.com/forughbipayan.bbc.htm زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠١:٤٦، ٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[فرووغ فەڕوخزاد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=843340 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20081022105308/http://avayeazad.com/foroogh_letters/list.htm بۆ http://www.avayeazad.com/foroogh_letters/list.htm زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٥:٣٤، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[فرووغ فەڕوخزاد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1016232 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160305050357/http://www.perslit.com/forughbipayan.bbc.htm بۆ http://www.perslit.com/forughbipayan.bbc.htm زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٥:٣٣، ١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[فرووغ فەڕوخزاد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1658029 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220212113738/https://www.iranchamber.com/literature/ffarrokhzad/forough_farrokhzad.php بۆ https://www.iranchamber.com/literature/ffarrokhzad/forough_farrokhzad.php زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٣:٢٧، ١ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[فرووغ فەڕوخزاد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1668954 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20161203133616/http://jahed.malakut.ws/archives/2012/02/post_236.html بۆ http://jahed.malakut.ws/archives/2012/02/post_236.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٧:٤٥، ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) 0ibqmgnrq8zpuo33mlzlxti63dn8c9j 0 134306 1668857 1623039 2026-09-16T14:10:25Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1668857 wikitext text/x-wiki {{ئامادەکردن|دانەر=Ari Qasm}}{{Infobox royalty |name = سێجۆنگ<br>세종 |image =10000 won banknote (cropped).jpg |caption = |succession = [[پێرستی پاشاکانی کۆریا|پاشای جۆسۆن]] |reign = ١٤١٨ز - ١٤٥٠ز |coronation = {{Death date and age|١٤١٨|٩|١٨|١٣٩٧|٤|١٠}} |predecessor = [[تایجۆنگی جۆسۆن]] |regent = [[تایجۆنگی جۆسۆن]] وەک [[شێواز و ناونیشانەکان لە خانەدانی جۆسۆن|پاشای پێشوو]] (١٤١٨ - ١٤٢٢)<br />[[مونجۆنگی جۆسۆن]] وەک [[شێواز و ناونیشانەکان لە خانەدانی جۆسۆن|شازادەی جێنشین]] (١٤٤٢ - ١٤٥٠) |successor = [[مونجۆنگی جۆسۆن]] |birth_date = {{Birth date|١٣٩٧|٥|١٥|mf=y}} |birth_place = [[سێئول|ھانسۆنگ]]، [[جۆسۆن|شانشینی جۆسۆن]]<ref>in JoonSoo Room({{lang|ko|준수방}}; {{lang|ko|俊秀坊}})</ref> |death_date = {{death date and age|١٤٥٠|٤|٨|١٣٩٧|٥|١٥|mf=y}} |death_place = [[سێئول|ھانسۆنگ]]، [[جۆسۆن]] |spouse = [[شاژن سۆھۆن]] |spouse-type = ھاوسەر |issue = [[مونجۆنگی جۆسۆن]]<br>[[سێجۆی جۆسۆن]] |posthumous name= 세종장헌영문예무인성명효대왕<br>世宗莊憲英文睿武仁聖明孝大王 |temple name = '''سێجۆنگ''' |house = [[بنەماڵەی یی]] |father = [[تایجۆنگی جۆسۆن]] |mother = [[شاژن وۆنگیۆنگ]] |religion = کۆنفۆشی؛ دواتر، بودایی |royal anthem = |buried = }} '''سێجۆنگ''' ({{Korean|hangul=세종|hanja=世宗}}؛ ١٥ی ئایاری ١٣٩٧ – ٨ی نیسانی ١٤٥٠)، کە بە شێوەیەکی گشتی وەک '''سێجۆنگی مەزن''' ({{بە کۆری|세종대왕}}) دەناسرێت، چوارەمین پاشای شانشینی کۆریی [[جۆسۆن]] بوو. ئەو لە ساڵی ١٤١٨ تا کۆچی دوایییەکەی لە ساڵی ١٤٥٠دا فەرمانڕەواییی جۆسۆنی کرد. ئەو بە شێوەیەکی بەرفراوان وەک گەورەترین پاشا لە مێژووی کۆریادا دادەنرێت، بەتایبەتی بەھۆی دروستکردنی [[ھانگول]]، کە ئەلفوبێی ڕەسەنی [[زمانی کۆری|زمانی کۆرییە]]، ناوی پاشا سێجۆنگ بەیاد دەھێنرێتەوە. سێجۆنگ وەک سێیەم کوڕی [[تایجۆنگی جۆسۆن|پاشا تایجۆنگ]] (١٤٠٠–١٤١٨) لەدایکبووە. ئەو وەک کەسێکی بەھرەمەند سەیر دەکرا، زیاتر وەک لە شازادەیەکی جێنشینی پڕکێشە بۆ [[شازادەی گەورە یانگنیۆنگ]]. دواتر لە ناوەڕاستی ساڵی ١٤١٨دا، یانگنیۆنگ لە کار لادرا و سێجۆنگ کرا بە شازادەی جێنشین. چەند مانگێک دواتر، تایجۆنگ دەستی لە کار کێشایەوە و سێجۆنگ وەک پاشای شانشینی جۆسۆن تاجی لەسەر نرا. تایجۆنگ وەک پاشایەکی فەخری، تا کاتی کۆچی دوایییەکەی لە ساڵی ١٤٢٢دا خزمەتی کرد. سەردەمی دەسەڵاتی سێجۆنگ بە گەشەسەندنی گەورە لە زانست، تەکنۆلۆژیا، پزیشکی، کشتوکاڵ و ھونەردا ناسراوە. زۆرێک لەو ھەوڵانە سێجۆنگ نەک تەنھا سەرپەرشتی کردوون، بەڵکوو خودی خۆی بە شێوەیەکی چالاکانە تێیاندا بەشدار بووە. لە ساڵی ١٤٢٠دا، سێجۆنگ دەزگای توێژینەوەی حکوومی [[ھۆڵی شایستەکان|ھۆڵی شایستەکانی]] دووبارە دامەزراندەوە. سێجۆنگ سەرپەرشتیی پڕۆژەکانی وەک دروستکردنی یەکەم ڕۆژژمێری ڕەسەنی کۆری بە ناوی «چیلچۆنگسان»، دەقە پزیشکییە ٣٦٥ بەرگییەکە بە ناوی «یی بانگ یوچی»، و دەقی کشتوکاڵیی «[[نۆنگسا چیکسۆل]]»ی دەکرد. لە ساڵی ١٤١٩دا، سێجۆنگ دەستی کرد بە ھێرشێکی سەرکەوتوو بە ناوی [[ھێرشی ئۆیی]] دژی [[دوورگەی تسوشیما|دوورگەی تسوشیمای]] ژاپۆنی. دوای ئەمە چەندین دەیەی ئاشتی و بازرگانی لە نێوان کۆریا و ژاپۆن ھاتە کایەوە. ھەروەھا سێجۆنگ سنوورە باکوورییەکانی کۆریای فراوانتر کرد بۆ نزیکەی سنوورەکانی ئێستا لە ڕێگەی دەستپێکردنی ھەڵمەتە سەربازییەکان دژی [[جورچنەکان]] و تێکەڵکردنیان، ھەرچەندە ئەم ناوچەیە بە پڕکێشەیی مایەوە. ئەو ھەروەھا پەیوەندییەکی ئەرێنیی لەگەڵ [[خانەدانی مینگ|ئیمپراتۆریەتیی مینگی]] سەروەری جۆسۆن پاراست لە کاتێکدا جەختیشی دەکردەوە لە سەربەخۆییی کۆریا. سێجۆنگ چاکسازیی گرنگی لە باج و زەویدا کرد، کە بووە ھۆی زیادبوونی بەرھەمھێنانی کشتوکاڵی و کەمبوونەوەی ڕێژەی باج، بێ ئەوەی کاریگەرییەکی خراپی لەسەر داھاتی باج ھەبێت. ئەو ھەروەھا سەرپەرشتیی فراوانبوونێکی گەورەی لە کاریگەریی [[کۆنفووشیزمی کۆری|کۆنفووشیزم لە کۆریا]] کرد و کاریگەریی [[بودیزمی کۆری|بودیزمی]] کەم کردەوە. سەرەڕای سیاسەتە دژە بودییەکانی، ئەو بە شێوەیەکی تایبەت بودی بوو و زیاتر بانگەشەی بۆ باوەڕەکەی دەکرد، کە ئەمەش وای کرد بکەوێتە ناکۆکی لەگەڵ کۆنفووشیزمەکانی کۆشکەکەی. سێجۆنگ لە زۆربەی ژیانیدا کێشەی تەندرووستیی بەردەوام و خراپی ھەبووە. لە ساڵی ١٤٤٥ەوە، وای کرد شازادەی جێنشین، [[مونجۆنگی جۆسۆن|پاشا مونجۆنگی]] داھاتوو (١٤٥٠–١٤٥٢)، کاروباری ڕۆژانەی حکوومەت بەڕێوە ببات. سێجۆنگ لە تەمەنی ٥٢ ساڵیدا لە ساڵی ١٤٥٠ کۆچی دواییی کرد و لە گۆڕی [[یۆنگنوونگ]] نێژرا. سێجۆنگ وەک ڕەمزێکی [[چاندی کۆری]] لە کۆریای باشوور سەیر دەکرێت، کە تێیدا چەندین ڕێزی لێ نراوە. [[شاری سێجۆنگ]] کە شارێکی کۆریایە، بە ناوی ئەوەوە نراوە. سەبارەت بە کۆریای باکوور باس لەوە دەکرێت کە ھەندێک دەقی کۆریای باکوور ھەن کە بە گومانەوە سێجۆنگ وەک ستەمکارێکی دەرەبەگ ھەڵدەسەنگێنن. == ناو و نازناوەکان == «سێجۆنگ» ئەو ناوەیە کە بە شێوەیەکی فراوان پێی دەناسرێت.{{Sfn|Ledyard|1990|p=18}} ئەمە ناوێکی پەرستگایە: نازناوێکی دوای مردنە کە لە ڕۆژی ١٩، مانگی ٣ی ١٤٥٠ پێی بەخشرا.<ref name="Annals Temple">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Office of Annals|سەردێڕ=Veritable Records of the Joseon Dynasty|title-link=Veritable Records of the Joseon Dynasty|بڵاوکەرەوە=[[National Institute of Korean History]]|ساڵ=١٤٥٠|زمان=Korean|script-chapter=ko:3월 19일에 존시를 영문 예무 인성 명효 대왕, 묘호를 세종이라고 올리다|trans-chapter=On the 19th day of the 3rd month, granted the title Great King Yŏngmun Yemu Insŏng Myŏnghyo, temple name Sejong|chapter-url=https://sillok.history.go.kr/id/kda_13202022_002}}</ref> مێژوونووس [[گاری لێدیارد]] بە نزیکەیی واتای ناوەکە بە «باپیری سەردەم» وەردەگێڕێت.{{Sfn|Ledyard|1990|p=18}} ناوی کاتی لەدایکبوونی سێجۆنگ ئی تۆ (بە کۆری: 이도) بوو.{{Sfn|Ledyard|1998|p=122}}<ref name="Annals Preface">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Office of Annals|سەردێڕ=Veritable Records of the Joseon Dynasty|title-link=Veritable Records of the Joseon Dynasty|بڵاوکەرەوە=[[National Institute of Korean History]]|زمان=Korean|script-chapter=ko:총서|trans-chapter=Preface|chapter-url=https://sillok.history.go.kr/id/kda_000}}</ref> لە مانگی ٢ی ١٤٠٨دا، ناوی «چونگنیۆنگ» و نازناوی «شازادە»ی پێ بەخشرا.{{Sfn|Ledyard|1998|p=122}}<ref name="Annals Preface" /> لە مانگی ٥ی ١٤١٣دا، نازناوی «شازادەی گەورە»ی پێ بەخشرا.{{Sfn|Hong|2004|p=9}}<ref name="Annals Preface" /> لە ڕۆژی ٢٧، مانگی ٦ی ١٤١٨دا، ناوی ڕێزگرتنی «وۆنجۆنگ»ی پێ بەخشرا.<ref name="Annals Wonjong">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Office of Annals|سەردێڕ=Veritable Records of the Joseon Dynasty|title-link=Veritable Records of the Joseon Dynasty|بڵاوکەرەوە=[[National Institute of Korean History]]|ساڵ=١٤٣١|زمان=Korean|script-chapter=ko:왕세자의 자를 '원정'이라 하다|trans-chapter=The Crown Prince receives the courtesy name 'Wŏnjŏng'|orig-year=1418|chapter-url=https://sillok.history.go.kr/id/kca_11806027_001}}</ref> دوای مردنی، [[خانەدانی مینگ]] نازناوی چانگھۆنی پێ بەخشی.{{Sfn|Ledyard|1998|p=122}} نازناوی تەواوی دوای مردنی بریتی بوو لە پاشای مەزن چانگھۆن یۆنگمون یێمو ئینسۆنگ میۆنگھیۆ.<ref name="Annals Preface" /> باس لەوە دەکرێت کە سێجۆنگ بە جەماوەری بە «یاوۆ-شوونی ڕۆژھەڵاتی دەریا» دەگوترا. ناوەکە ئاماژەیە بۆ پاشا ژیرە ئەفسانەیییەکانی چین [[ئیمپراتۆر یاوۆ|یاوۆ]] و [[ئیمپراتۆر شوون|شوون]]. «ڕۆژھەڵاتی دەریا» ئاماژەیە بۆ کۆریا.{{Sfn|Kim|2012|p=190}}<ref name="Annals Death">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Office of Annals|سەردێڕ=Veritable Records of the Joseon Dynasty|title-link=Veritable Records of the Joseon Dynasty|بڵاوکەرەوە=[[National Institute of Korean History]]|ساڵ=١٤٥٠|زمان=Korean|script-chapter=ko:임금이 영응 대군 집 동별궁에서 훙하다|trans-chapter=His Majesty passes in the house of Grand Prince Yŏngŭng in the East Palace|chapter-url=https://sillok.history.go.kr/id/kda_13202017_001}}</ref> == ژیانی پێشوو == ئی تۆ لە ڕۆژی ١٠، مانگی ٤ی ١٣٩٧ لە چونسوبانگ،{{Efn|بە کۆری: 준수방. شوێنی وردی چونسوبانگ بە دڵنیایییەوە نەزراوە؛ وا بڕوا دەکرێت لە دەرەوەی دەروازەی ڕۆژاوای ئێستای قەڵای [[گیۆنگبۆکگونگ]] بووبێت.{{sfn|Hong|2004|p=3}}}} [[ناوەکانی سێئول|ھانیانگ]] ([[سێئول]])، [[جۆسۆن]] وەک سێیەم کوڕی باوکی [[تایجۆنگی جۆسۆن|شازادەی گەورە چۆنگان]] و [[شاژن وۆنگیۆنگ|شازادە چۆنگنیۆنگ]] لەدایکبووە.{{Sfn|Hong|2004|p=3}}<ref name="Annals Preface" /> باوکی ئی تۆ پێنجەم کوڕی پاشای دامەزرێنەر و فەرمانڕەوای جۆسۆن، [[تایجۆی جۆسۆن|تایجۆ]] (١٣٩٢–١٣٩٨) بوو.{{Sfn|Kang|2006a|p=194}} ئی تۆ پێنج ساڵ دوای دامەزراندنی جۆسۆن لەدایکبووە. باوکی، شازادەی گەورە چۆنگان، ڕۆڵێکی گەورەی لە دامەزراندنی خانەدانەکەدا گێڕابوو.{{Sfn|Ledyard|1990|p=8}} لە ساڵی ١٣٩٨دا، چۆنگان تێوەگلا لە قەیرانی جێنشینی.{{Sfn|Hong|2004|p=5}} ئەو «یەکەم کێشەی شازادەکان»ی دەست پێ کرد، کە بووە ھۆی دەستبەکاربوونی یەکێک لە براکانی وەک [[جیۆنگجۆنگی جۆسۆن|پاشا جیۆنگجۆنگ]] (١٣٩٨–١٤٠٠). دوای سەرکوتکردنی کودەتایەک لە «دووەم کێشەی شازادەکان»دا، جیۆنگجۆنگ لە بەرژەوەندیی چۆنگان وازی لە تەخت ھێنا، کە بوو بە پاشا تایجۆنگ (١٤٠٠–١٤١٨).{{Sfn|Kang|2006a|pp=194–195}} زانیارییەکی زۆر کەم دەربارەی ژیانی پێشووی ئی تۆ زانراوە؛ تۆمارێکی کەم دەربارەی ئەو کراوە، چونکە وادیار نەبووە کە سەردەکەوێت بۆ سەر تەخت تا ماوەیەکی کەم پێش ئەوەی ڕوو بدات.{{Sfn|Jung|2006|pp=134, 143}} چیرۆکێک ھەیە کە دەڵێت ئی تۆی گەنج ئەوەندە خوێندوویەتییەوە کە باوکی نیشانی نیگەرانی داوە بۆ تەندروستییەکەی و پەرتووکەکانی لێ سەندووە؛ یەکێک لە پەرتووکەکان کە لەدەست چووە، ئی تۆ چەندین جار خوێندوویەتییەوە.{{sfnm|1a1=Ledyard|1y=1998|1pp=108–109|2a1=Jung|2y=2006|2pp=143–144|3a1=Volpe|3y=2023|3p=259}}<ref name="Annals Reading">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Office of Annals|سەردێڕ=Veritable Records of the Joseon Dynasty|title-link=Veritable Records of the Joseon Dynasty|بڵاوکەرەوە=[[National Institute of Korean History]]|ساڵ=١٤٢٣|زمان=Korean|script-chapter=ko:임금이 《통감강목》의 강독에 대해 언급하다|trans-chapter=His Majesty's comments on the reading of the T'onggam kangmok|chapter-url=https://sillok.history.go.kr/id/kda_10512023_001}}</ref><ref name="Annals Death" /> چەندین مێژوونووس ئەم چیرۆکەیان وەک ئەگەری خەیاڵی ھەڵسەنگاندووە،{{sfnm|1a1=Ledyard|1y=1998|1pp=108–109|2a1=Volpe|2y=2023|2pp=261–262}} بەڵام لێدیارد پێی وابوو کە لەبەر بەرژەوەندییە ئەکادیمییەکانی تەمەنی ئی تۆ، جێی بڕوایە.{{Sfn|Ledyard|1998|pp=108–109}} لە ساڵی ١٤١٣دا، تایجۆنگ بە ئی تۆی گوت (کە تا ئەو کاتە پێی دەگوترا چونگنیۆنگ): «تۆ ھیچ کارێکی تایبەتت نییە بیکەیت، بۆیە تەنھا پێویستە لە ئاشتیدا چێژ لە ژیانت وەربگریت». لەو کاتەدا، چونگنیۆنگ پێشتر وەک کەسێکی زیرەک و لێھاتوو لە ھونەرەکاندا دەبینرا، لەوانەش خۆشنووسی، [[گایاگێوم]] (ئامێرێکی تاری نەریتیی کۆری)، و وێنەکێشان.{{sfn|Kang|2006b|p=75}}<ref name="Annals Enjoy">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Office of Annals|سەردێڕ=Veritable Records of the Joseon Dynasty|title-link=Veritable Records of the Joseon Dynasty|بڵاوکەرەوە=[[National Institute of Korean History]]|ساڵ=١٤١٣|زمان=Korean|script-chapter=ko:세자와 제 대군과 공주가 헌수하고 노래와 시를 올리다|trans-chapter=The crown prince, grand prince, and princess made offerings, sang songs, and read poetry|chapter-url=https://sillok.history.go.kr/id/kca_11312030_003}}</ref> لەو ساڵەدا، دەستی کرد بە خوێندن لای ڕامیار-زانا ئی سوو.{{Sfn|Jung|2006|pp=143–144}} === جێنشینی تەخت === تا ساڵی ١٤٠٦، تایجۆنگ بڕیاری دابوو کە دەخوازێت دواجار واز لە تەخت بھێنێت بۆ جێنشینێک لە کاتێکدا ھێشتا لە ژیاندایە، بۆ کەمکردنەوەی ئەگەری قەیرانی جێنشینی لە کاتی مردنیدا.{{Sfn|Hong|2004|p=8}} تایجۆنگ دوازدە کوڕی ھەبوو، کە گەورەترینیان [[شازادەی گەورە یانگنیۆنگ]] بوو. یانگنیۆنگ وەک جێنشین دیاری کرا.{{Sfn|Ledyard|1990|p=8}} چەندین چیرۆک ئاماژە بەوە دەکەن کە یانگنیۆنگ وەک کەسێک کە کێشەی ڕەفتاری ھەیە سەیر دەکرا.{{sfnm|1a1=Hong|1y=2004|1pp=6–10|2a1=Kim|2y=2014|2pp=417–418}}<ref name="Annals Deposed">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Office of Annals|سەردێڕ=Veritable Records of the Joseon Dynasty|title-link=Veritable Records of the Joseon Dynasty|بڵاوکەرەوە=[[National Institute of Korean History]]|ساڵ=١٤٣١|زمان=Korean|script-chapter=ko:세자 이제를 폐하고 충녕 대군으로서 왕세자를 삼다|trans-chapter=Yangnyŏng is deposed and Ch'ungnyŏng becomes heir apparent|orig-year=1418|chapter-url=https://sillok.history.go.kr/id/kca_11806003_001}}</ref> یانگنیۆنگ زۆر جار فەرمانی پاشای پێشێل دەکرد، گوێی بە خوێندن نەدەدا، و شوێن ئافرەتان دەکەوت.{{Sfn|Hong|2004|pp=6–10}} تایجۆنگ بە توندی سەرپەرشتیی پەروەردەی یانگنیۆنگی دەکرد. مێژوونووس کیم یۆنگ سوو پێی وابوو ئەمە لەوانەیە وای کردبێت یانگنیۆنگ لە خوێندن دوور بکەوێتەوە.{{Sfn|Kim|2014|pp=418–419}} بە پێچەوانەوە، چیرۆکە جیاوازەکانی ناو «تۆمارە ڕاستەقینەکانی تایجۆنگ» ئاماژە بەوە دەکەن کە چونگنیۆنگ لەلایەن پاشا و ئەندامانی جیاوازی دادگاوە وەک زیرەک و خوێندەوار دەبینرا. پاشا زۆر جار ستایشی چونگنیۆنگی دەکرد و بە شێوەیەکی ئەرێنی بە یانگنیۆنگی بەراورد دەکرد، کە ئەمەش بووە ھۆی ناڕەزایەتیی ئەوەی دووەم. لە چەندین بۆنەدا، چونگنیۆنگ سەرزەنشتی ڕەفتاری خراپی یانگنیۆنگی دەکرد، کە ئەمەش تەنھا بووە ھۆی زیاتربوونی کینەی دووەمیان، ھەرچەندە لە چەندین بۆنەدا یانگنیۆنگ دانی بەوەدا نا کە برایەکەی خاوەن بڕیاری باشترە. ھەردووکیان بوونە ڕکابەری یەکتر.{{sfnm|1a1=Jung|1y=2006|1pp=144–146|2a1=Kim|2y=2014|2pp=417–418, 423–424}} لە سەرەتای ١٤١٧دا، دەرکەوت کە یانگنیۆنگ پەیوەندیی لەگەڵ ئافرەتێک بە ناوی ئۆری ھەبووە، کە کەنیزەی ڕامیار-زانا [[کواک سۆن]] بووە. ڕووداوەکە تایجۆنگی تووڕە و شەرمەزار کرد.{{sfn|Kim|2014|p=426}}<ref name="Annals Ori">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Office of Annals|سەردێڕ=Veritable Records of the Joseon Dynasty|title-link=Veritable Records of the Joseon Dynasty|بڵاوکەرەوە=[[National Institute of Korean History]]|ساڵ=١٤١٧|زمان=Korean|script-chapter=ko:세자가 곽선의 첩 어리를 간통하여 궁중에 들여온 사건 기사|trans-chapter=Record of the crown prince bringing Ŏri, wife of Kwak Sŏn, into the palace to have an affair|chapter-url=https://sillok.history.go.kr/id/kca_11702015_002}}</ref> یانگنیۆنگ بە تووڕەیییەوە چونگنیۆنگی تۆمەتبار کرد بەوەی باوکیانی لەو پەیوەندییە ئاگادار کردووەتەوە.{{sfn|Kim|2014|p=424}} لە سەرەتای ١٤١٨دا، برای بچووکی چونگنیۆنگ، شازادەی گەورە سۆنگنیۆنگ، بە توندی نەخۆش کەوت.{{sfn|Kim|2014|pp=426–427}} باس لەوە دەکرێت چونگنیۆنگ شەو و ڕۆژ لە تەنیشت جێگەی براکەی ماوەتەوە، پەرتووکە پزیشکییەکانی خوێندووەتەوە و ھاوکاریی چارەسەرەکەی کردووە.{{Sfn|Jung|2006|p=145}}<ref name="Annals Brother">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Office of Annals|سەردێڕ=Veritable Records of the Joseon Dynasty|title-link=Veritable Records of the Joseon Dynasty|بڵاوکەرەوە=[[National Institute of Korean History]]|ساڵ=١٤١٨|زمان=Korean|script-chapter=ko:성녕 대군 이종의 졸기|trans-chapter=Passing of Grand Prince Sŏngnyŏng Yi Chong|chapter-url=https://sillok.history.go.kr/id/kca_11802004_001}}</ref> سۆنگنیۆنگ لە ڕۆژی ٤، مانگی ٢ی ئەو ساڵەدا کۆچی دوایی کرد.{{Sfn|Yoon|2013|p=112}}<ref name="Annals Brother" /> دواتر، تایجۆنگ چوو بۆ [[کایسۆنگ]] و بە ناو یانگنیۆنگی بە بەرپرسی پایتەخت لە غیابی خۆیدا جێھێشت. ئەو بە نھێنی فەرمانی دا کە یانگنیۆنگ بە کردار گۆشەگیر بکرێت و چاودێری بکرێت؛ دەیویست بزانێت ئایا یانگنیۆنگ ڕێگەی خۆی دەگۆڕێت.{{Sfn|Yoon|2013|pp=117–121}} لە غیابی باوکیدا، یانگنیۆنگ ئۆریی گەڕاندەوە ناو قەڵاکە، کە تێیدا منداڵەکەیانی بوو. کاتێک تایجۆنگ بەمەی زانی، گریا و بە چەند وەزیرێکی ڕاگەیاند کە متمانەیەکی کەمی بە توانای فەرمانڕەوایەتیی یانگنیۆنگ ھەیە.{{Sfn|Kim|2014|pp=426–427}}<ref name="Annals Ori2">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Office of Annals|سەردێڕ=Veritable Records of the Joseon Dynasty|title-link=Veritable Records of the Joseon Dynasty|بڵاوکەرەوە=[[National Institute of Korean History]]|ساڵ=١٤١٨|زمان=Korean|script-chapter=ko:임금이 조말생에게 세자의 불의를 말하다|trans-chapter=His Majesty informs Cho Malsaeng about the crown prince's injustices|chapter-url=https://sillok.history.go.kr/id/kca_11803006_002}}</ref> مێژوونووس یوون جیۆنگ دەڵێت، لە دەوروبەری ئەو کاتەدا، تایجۆنگ کاری کردووە بۆ دروستکردنی کۆدەنگی لە نێوان ئەنجومەنی وەزیرانیدا بۆ لابردنی یانگنیۆنگ لە پێگەکەی. پەیوەندییەکەیان گەیشتە نزمترین ئاست لە مانگی ٥ی ئەو ساڵەدا، دوای ئەوەی یانگنیۆنگ نامەیەکی بۆ باوکی نارد کە تێیدا بەرگریی لە کارەکانی دەکرد و گومانی لە بڕیارەکانی باوکی دەکرد.{{sfnm|1a1=Kim|1y=2014|1p=428|2a1=Yoon|2y=2013|2p=124}}<ref name="Annals Ori3">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Office of Annals|سەردێڕ=Veritable Records of the Joseon Dynasty|title-link=Veritable Records of the Joseon Dynasty|بڵاوکەرەوە=[[National Institute of Korean History]]|ساڵ=١٤١٨|زمان=Korean|script-chapter=ko:세자가 내관 박지생을 보내어 친히 지은 수서를 상서하다|trans-chapter=The crown prince has eunuch Pak Chisaeng deliver a letter he had written|chapter-url=https://sillok.history.go.kr/id/kca_11805030_001}}</ref> لە ڕۆژی ٣، مانگی ٦ی ١٤١٨دا، تایجۆنگ و وەزیرەکانی کۆبوونەوەیەکیان ئەنجام دا لەسەر ئەوەی ئایا یانگنیۆنگ لە کار لاببەن.{{efn|بەپێی «تۆمارە ڕاستەقینەکانی خانەدانی جۆسۆن»، دادگا بووە کە داوای لە تایجۆنگ کردووە ئەم کۆبوونەوەیە ئەنجام بدات.<ref name="Annals Deposed" /> مێژوونووسان لە جیاتی ئەوە پێیان وایە کە تایجۆنگ ھێزی پاڵنەری پشت کۆبوونەوەکە بووە.{{sfnm|1a1=Kim|1y=2014|1pp=428–429|2a1=Ledyard|2y=1990|2p=8|3a1=Yoon|3y=2013|3pp=125–126}} لێدیارد دەڵێت کە تایجۆنگ تەنھا چەند مانگێک پێش دەستلەکارکێشانەوەی ئەم کۆبوونەوەیەی ئەنجام داوە بۆ ئەوەی نەیارە ئەگەرییەکان سەرسام بکات.{{Sfn|Ledyard|1990|p=8}}}} بابەتەکە جێی مشتومڕ بوو چونکە پێویستی بە تێپەڕاندنی پراکتیکی جێگیری نێرینەی گەورە ھەبوو.{{sfn|Kim|2014|p=430}} سەرەڕای ھەندێک ناڕەزایەتی لەلایەن شاژن و ھەندێک کەس لە دادگا، بڕیار درا کە یانگنیۆنگ پلەکەی دابەزێنرێت و بۆ [[گوانگجوو]] دووربخرێتەوە. ھەروەھا بڕیار درا کە جێنشینێکی نوێ لەسەر بنەمای شایستەییەکانیان ھەڵبژێرن. تایجۆنگ کوڕی دووەمی خۆی، [[شازادەی گەورە ھیۆریۆنگ|شازادەی گەورە ھیۆریۆنگی]] وەک کەسێکی لاواز و زۆر ڕازی وەسف کرد. پاشان چونگنیۆنگی کاندید کرد، کە وەک خوێندەوار و ژیر ستایشی کرد. باس لەوە دەکرێت دادگا بە پەرۆشەوە لەگەڵ کاندیدکردنەکەی تایجۆنگدا ڕازی بوون.{{Sfn|Hong|2004|pp=11–12}}<ref name="Annals Deposed" /> چیرۆکێک ھەیە کە دەڵێت ئەم بڕیارانە زۆر قورس بوون بۆ تایجۆنگ، و دوای ئەنجامدانیان گریاوە.{{sfnm|1a1=Hong|1y=2004|1pp=11–12|2a1=Kim|2y=2014|2p=429}} یانگنیۆنگ ھەواڵی لادانەکەی بە ئارامی وەرگرت و بە خێرایی لە ڕامیاری دوورکەوتەوە. کیم پێی وابوو کە یانگنیۆنگ پێدەچێت پێشبینیی ڕوودانی ئەمەی کردبێت. دواجار لەلایەن براکەیەوە بانگ کرایەوە بۆ پایتەخت و ھەردووکیان پەیوەندییەکی باشیان ھەبوو.{{Sfn|Kim|2014|pp=429–436}} == دەسەڵاتی پێشوو == [[پەڕگە:Front_view_of_the_Imperial_Throne_Hall_Geunjeongjeon_at_Gyeongbokgung_Palace_with_blue_sky_in_Seoul.jpg|وێنۆک|[[گیۆنجێۆنگجیۆن]]، ئەو شوێنەی سێجۆنگ تاجی تێدا لەسەر نرا.]] لە ڕۆژی ١٠، مانگی ٨ی ١٤١٨دا، تایجۆنگ وازی لە تەخت ھێنا و چونگنیۆنگی ٢١ ساڵان (لێرەوە «سێجۆنگ») لە ھۆڵی [[گیۆنجێۆنگجیۆن]] لە قەڵای [[گیۆنگبۆکگونگ]] چووە سەر تەخت.<ref name="Annals Abdicate">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Office of Annals|سەردێڕ=Veritable Records of the Joseon Dynasty|title-link=Veritable Records of the Joseon Dynasty|بڵاوکەرەوە=[[National Institute of Korean History]]|ساڵ=١٤١٨|زمان=Korean|script-chapter=ko:왕세자가 내선을 받고 근정전에서 즉위하다|trans-chapter=The Crown Prince receives and ascends to the throne at Geunjeongjeon|chapter-url=https://sillok.history.go.kr/id/kca_11808010_001}}</ref><ref name="Annals Ascend">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Office of Annals|سەردێڕ=Veritable Records of the Joseon Dynasty|title-link=Veritable Records of the Joseon Dynasty|بڵاوکەرەوە=[[National Institute of Korean History]]|ساڵ=١٤١٨|زمان=Korean|script-chapter=ko:근정전에서 즉위 교서를 반포하다|trans-chapter=Promulgation of the enthronement at Geunjeongjeon|chapter-url=https://sillok.history.go.kr/id/kda_10008011_001}}</ref> تایجۆنگ، وەک پاشای فەخری، تا کاتی کۆچی دوایی لە ڕۆژی ١٠، مانگی ٥ی ١٤٢٢ بەردەوام بوو لە بەکارھێنانی کاریگەریی گەورە بەسەر سێجۆنگدا.{{sfnm|1a1=Kang|1y=2006a|1p=228|2a1=Park|2y=2018|2p=40|3a1=Lee|3y=2006|3p=161}}<ref name="Annals Taejong">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Office of Annals|سەردێڕ=Veritable Records of the Joseon Dynasty|title-link=Veritable Records of the Joseon Dynasty|بڵاوکەرەوە=[[National Institute of Korean History]]|ساڵ=١٤٢٢|زمان=Korean|script-chapter=ko:태상왕이 연화방 신궁에서 훙하다|trans-chapter=The King Emeritus passes at the new palace at Yŏnhwabang|chapter-url=https://sillok.history.go.kr/id/kda_10405010_001}}</ref> تایجۆنگ مافی ڤیتۆی لەسەر ھەموو بڕیارەکان ھەبوو{{Sfn|Park|2018|p=40}} و کۆنترۆڵێکی توندی بەسەر سوپادا پاراست.{{sfnm|1a1=Kim|1y=2014|1p=423|2a1=Lee|2y=2006|2pp=160–161}} لە ڕۆژی ٢٦، مانگی ١٠ی ١٤٢١دا، سێجۆنگ کوڕەکەی ئی ھیانگی وەک شازادەی جێنشین دیاری کرد.{{Sfn|Jung|2006|p=139}}<ref name="Annals Yi Hyang">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Office of Annals|سەردێڕ=Veritable Records of the Joseon Dynasty|title-link=Veritable Records of the Joseon Dynasty|بڵاوکەرەوە=[[National Institute of Korean History]]|ساڵ=١٤٢١|زمان=Korean|script-chapter=ko:세자 책봉을 종묘와 광효전에 고하다|trans-chapter=Announcing the crown prince's appointment to Jongmyo and Kwanghyojŏn|chapter-url=https://sillok.history.go.kr/id/kda_10310026_004}}</ref> چەندین مێژوونووس پێیان وایە کە دەسەڵاتی سەرکەوتووی سێجۆنگ بەھۆی ئەو سەقامگیرییەوە گونجاو بووە کە لەلایەن دەوڵەتداریی لێھاتووی تایجۆنگەوە دروست کرابوو.{{sfnm|1a1=Kang|1y=2006a|1p=228|2a1=Ledyard|2y=1990|2pp=8–9|3a1=Park|3y=2018|3p=9}}<ref name=":7">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kim|یەکەم=Djun Kil|ناونیشان=https://archive.org/details/historyofkorea0000kimc/mode/2up|سەردێڕ=The History of Korea|بڵاوکەرەوە=[[Greenwood Press]]|ساڵ=٢٠٠٥a|ژپنک=٠-٣١٣-٣٣٢٩٦-٧|edition=1st|پەڕەکان=٧٤–٧٧|via=[[Internet Archive]]}}</ref> مێژوونووس دیوون کیل کیم دەڵێت کە سێجۆنگ ھەروەھا سوودمەند بووە لەوەی لە دەوریدا ئەفسەرە سەربازییە بە ئەزموونەکان ھەبوون کە لەژێر دەستی باوکیدا کاریان کردبوو.<ref name=":7" /> تا ئەو کاتەی سێجۆنگ چووە سەر تەخت، دامەزراوە بیرۆکراسییەکان بۆ ماوەی نزیکەی ١٥ ساڵ لە شوێنی خۆیاندا بوون.{{Sfn|Duncan|2000|p=136}} [[پەڕگە:Sujeongjeon.JPG|وێنۆک|لە سەردەمی دەسەڵاتی سێجۆنگدا، باڵەخانەی [[سوجێۆنگجیۆن]] لە گیۆنگبۆکگونگ میوانداریی [[ھۆڵی شایستەکان|ھۆڵی شایستەکانی]] دەکرد]] لە ساڵی ١٤٢٠دا، سێجۆنگ [[ھۆڵی شایستەکان|ھۆڵی شایستەکانی]] دیزاین و دووبارە دامەزراندەوە.{{sfnm|1a1=Kang|1y=2006a|1pp=228–229|2a1=Ledyard|2y=1998|2p=91|3a1=Pratt|3y=2007|3p=120}} مێژوونووسە مۆدێرنەکان ئەو دامەزراوەیەیان بە [[دامەزراوەی هزری|گرووپێکی ھزری]] چواندووە؛{{sfnm|1a1=Jin|1y=2005|1p=392|2a1=Ledyard|2y=1990|2p=9|3a1=Grayson|3y=2002|3p=109}} سەرپەرشتی ھەوڵە گەورە کلتووری و ڕۆشنبیرییەکانی دەکرد، بە تایبەتی بۆ پرسەکانی فەرمانڕەوایەتی، ھەروەھا پەروەردەی پاشا و شازادەی جێنشین.{{sfnm|1a1=Kang|1y=2006a|1pp=228–229|2a1=Jin|2y=2005|2p=392}} لە ساڵی ١٤٢٦دا، فەرمانی دا کە دامەزراوەکە دەست بکات بە پراکتیکێک بە ناوی «ساگا تۆکسۆ»: ڕێگەدان بە زاناکان بۆ ئەنجامدانی توێژینەوە بە شێوەیەکی سەربەخۆ بێ بەشداریکردن لە کارە حکوومییەکاندا؛{{sfnm|1a1=Volpe|1y=2023|1pp=267–268|2a1=Ledyard|2y=1998|2p=91|3a1=Jin|3y=2005|3p=392|4a1=Oh|4y=2013|4p=213}} ئەمە بە بەخشینە توێژینەوەیییە مۆدێرنەکان چواندراوە.{{sfnm|1a1=Ledyard|1y=1998|1p=91|2a1=Oh|2y=2013|2p=213}} لە ساڵی ١٤٢١دا، سێجۆنگ گیۆنگبۆکگونگی کرد بە قەڵای سەرەکیی خۆی.{{Sfn|이강근|2007|pp=36–37}} لە ساڵی ١٤٢٦دا، ناوی بۆ زۆرێک لە دەروازە و پردە سەرەکییەکانی قەڵاکە دانا.{{Sfn|이강근|2007|p=37}} تا ساڵی ١٤٢٧، بە فەرمی لە قەڵای دووەم [[چانگدیۆکگونگ]] چوو بۆ ناو گیۆنگبۆکگونگ،{{Sfn|이강근|2007|pp=36–37}} ھەرچەندە بەردەوام بوو لە جووڵە لە نێوان ھەردووکیاندا زۆر جار.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=임석재|ناونیشان=https://play.google.com/store/books/details/%EC%9E%84%EC%84%9D%EC%9E%AC_%EC%98%88_%EF%A6%B6_%EB%A1%9C_%EC%A7%80%EC%9D%80_%EA%B2%BD%EB%B3%B5%EA%B6%81?id=8MHEDwAAQBAJ|سەردێڕ=예(禮)로 지은 경복궁: 동양 미학으로 읽다|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=인물과사상사|ژپنک=٩٧٨-٨٩-٥٩٠٦-٥٥١-٦|پەڕەکان=٨٢|زمان=ko|trans-title=Gyeongbokgung, Built with Conscientiousness: An Eastern Art Perspective}}</ref> سێجۆنگ بە شێوەیەکی بەرفراوان قەڵاکەی نۆژەن کردەوە و فراوان کرد.{{Sfn|이강근|2007|pp=36–37}} لە سەردەمی سێجۆنگدا بوو کە گیۆنگبۆکگونگ بە تەواوی گەشەی کرد و کەوتە کار؛ بۆ ماوەی نزیکەی سەد ساڵ دوای ئەوە لە ھەمان دۆخدا مایەوە.{{Sfn|이강근|2007|pp=36–39}} == زانست، بیرکاری، و تەکنۆلۆژیا == سێجۆنگ سەرپەرشتی یەکێک لە بەرھەمدارترین سەردەمەکانی لە زانستی کۆریدا کرد.{{sfnm|1a1=Kim|1y=1998|1pp=56–57|2a1=Jeon|2y=2011|2p=395}} چەندین مێژوونووس سەردەمی دەسەڵاتی ئەویان وەک «سەردەمی زێڕین» بۆ ئەو بوارە وەسف کردووە.{{sfnm|1a1=Jeon|1y=2011|1p=395|2a1=Kim|2y=2019|2p=136}} === گەردوونناسی، کەشناسی، ڕۆژژمێرەکان، و کاتپێوان === [[پەڕگە:BoRuGak_Jagyeongnu.JPG|وێنۆک|بەشێک لە کاتژمێری ئاوی [[بۆروگاک جاگیۆنگنو]]. لە سەردەمی سێجۆنگدا دروست کراوە، کاتێک زەنگی کاتەکەی لێدەدا بۆ باقی شارەکە دەگوازرایەوە.]] سێجۆنگ سەرپەرشتی توێژینەوەی گرنگی لە [[گەردوونناسی]] کرد.{{Sfn|Ledyard|1998|p=90}} لە ساڵی ١٤٣٢دا، [[خۆرگیران|خۆرگیرانێک]] دوو ڕۆژ درەنگتر لەوەی پێشبینی کرابوو ڕووی دا؛ ئەمە سێجۆنگی ھاندا بۆ ڕاسپاردنی توێژینەوە و پەرەپێدانی [[پێڕستی ئامێرە گەردوونناسییەکان|ئامێرە گەردوونناسییەکان]] وەک گۆی گەردوونی، نەخشەی ئەستێرەکان، و کاتژمێری خۆری.{{Sfn|Wang|2023|pp=69–70}} گۆیەکی ئەستێرەیی لە ساڵی ١٤٣٣دا دروست کرا.{{Sfn|Jeon|2011|p=121}} کاتژمێرێکی ئاوی لەلایەن چانگ یۆنگسیل لە ساڵی ١٤٣٤دا دیزاین کرا.{{Sfn|Jeon|2011|p=32}} لە ساڵی ١٤٣٤ یان ١٤٣٨دا، ڕوانگەی گانویدای لە گیۆنگبۆکگونگ بە فەرمانی سێجۆنگ دامەزرا.{{Sfn|이강근|2007|p=37}} لە ساڵی ١٤٤١دا، شازادە ئی ھیانگ (پاشا مونجۆنگی داھاتوو) سەرکردایەتیی زانایانی کۆری ئی چۆن و چانگ یۆنگسیلی کرد لە داھێنانی بارانپێوی «چوگوگی»: ئامێرێکی بارانپێو، کە نموونەی لەو شێوەیە لە ئەورووپا دانەھێنرا تا داھێنانەکەی بێنێدێیتۆ کاستێلی لە ساڵی ١٦٣٩دا.{{Sfn|Kim|2012|p=214}} لە ساڵی ١٤٤٢دا، بارانپێوەکە لە سەرانسەری جۆسۆن بڵاوکرایەوە.{{sfnm|1a1=Lim|1y=2019|1pp=194–195|2a1=Ledyard|2y=1998|2p=90|3a1=Park|3y=2022|3p=164|4a1=Seth|4y=2010|4p=184}} لە کۆتاییی سەدەی ١٦دا بەکارھێنانی کەم بووەوە، بەڵام لە ساڵی ١٧٧٠دا گەڕایەوە و تا کۆتاییی سەردەمی جۆسۆن بەکارھێنانی بەردەوام بوو.{{Sfn|Lim|2019|pp=196–197}} «سوپیۆ»، ئامێرێکی پێوانەی ئاستی ئاو، لە ساڵی ١٤٤٢دا داھێنرا.{{Sfn|Jeon|2011|pp=28–29, 143–144}} لەژێر دەستی سێجۆنگدا، کۆریا بۆ یەکەم جار دەستی کرد بە پەرەپێدانی نەریتی ڕۆژژمێری ڕەسەنی خۆی. پێش سەردەمی سێجۆنگ، کۆریا نەیدەتوانی بە وردی بەوارەکان یان پێگەی تەنە ئاسمانییە گەورەکان ئەژمار بکات؛ لە جیاتی ئەوە پشتی بە ئەژمارکردن و ڕۆژژمێرەکانی چین دەبەست. ئەم ئەژمارکردنانە پەیوەست بوون بە پێگەی چین لەسەر زەوی و بۆیە بۆ بەکارھێنان لە کۆریا گونجاو نەبوون. بەکارھێنانی ڕۆژژمێرە چینییەکان بەشێکی ڕامیاری بوو؛ وەک ئەرکێک بۆ جۆسۆن دەبینرا کە پابەند بێت بە بەکارھێنانی ڕۆژژمێری وڵاتی سەردەستی، مینگ.{{sfnm|1a1=Moon|1y=2019|1pp=258–259, 264–266|2a1=Ledyard|2y=1998|2p=90|3a1=Park|3y=2022|3p=164}} جگە لەوەش، مینگ ڕێگەی ئەژمارکردنی بۆ سیستمەکانی ڕۆژژمێری خۆی پاراستبوو.{{Sfn|Wang|2023|pp=69–70}} لە ساڵی ١٤٣٣دا، توێژینەوە لەسەر سیستمەکانی ڕۆژژمێری چین و شوێنەکانی تر دەستی پێ کرد.{{Sfn|Ledyard|1998|p=90}} سێجۆنگ فەرمانی دا کە ئەو جۆرە توێژینەوانە لە مینگ بە نھێنی بمێننەوە.{{Sfn|Wang|2023|p=70}} لە ساڵی ١٤٤٤دا، دادگای سێجۆنگ ڕۆژژمێرێکی نوێی داھێنا: «چیڵچۆنگسان». سێئولی وەک خاڵی سەرەکیی خۆی بەکارھێنا. ڕێگەی پێدان بە وردی پێشبینیی مانگگیران و خۆرگیران لە ساڵی ١٤٤٧دا بکەن.{{Sfn|Kim|1998|p=57}} لە ساڵی ١٤٤٨وە دەستی بە پێداچوونەوە کرا، بەھۆی ناڕێکی لەگەڵ ڕۆژژمێری چینیدا. مێژوونووس پارک کوۆن سوو دەڵێت ناڕێکییەکان ھەڵە نەبوون، بەڵکوو تەنھا بەھۆی شوێنی جیاوازی پەکین و سێئولەوە بوون. سەرەڕای ئەوەش، زانایانی کۆریی لایەنگری چین نیگەرانیی خۆیان لە دوورکەوتنەوە لە ئەژمارکردنە چینییەکان دەربڕی.{{sfn|Park|2019|pp=140–141}} === پزیشکی === سێجۆنگ ھەروەھا سەرپەرشتی پێشکەوتنی گرنگی لە پزیشکیی کۆریدا کرد. مێژوونووسی پزیشکیی کۆری کیم دووجۆنگ دەڵێت کە سێجۆنگ «بناغەی پزیشکیی لە جۆسۆن» دروست کردووە.{{Sfn|Kim|2019|p=136}} سێجۆنگ ھەوڵی دا ھەم توێژینەوەی پزیشکی و ھەم پراکتیکی سیستماتیک بکات.{{Sfn|Kim|2019|p=137}} مێژوونووسان تایی-جین ئی و سانگ-وون جیۆن دەڵێن داھێنانەکانی پزیشکی لە سەردەمی سێجۆنگدا بەشدار بووە لە زیادبوونی گەشەی دانیشتووان لە نێوان سەدەکانی ١٣ و ١٥دا.{{Sfn|Yi|Jeon|Baker|1992|p=98}} سێجۆنگ بایەخێکی کەسیی بە پەروەردەی پزیشکی دەدا. لە ساڵی ١٤٢١دا، خوێندنگەی پزیشکیی ئویسۆ سوپتۆکوانی دامەزراند. لە ساڵی ١٤٢٧دا، فەرمانی دا کە پشتگیری لە خوێندکارانی پزیشکی بکرێت بۆ ئەوەی بتوانن سەرنج بخەنە سەر خوێندنەکەیان.{{Sfn|Kim|2019|p=141}}<ref name="Annals Students">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Office of Annals|سەردێڕ=Veritable Records of the Joseon Dynasty|title-link=Veritable Records of the Joseon Dynasty|بڵاوکەرەوە=[[National Institute of Korean History]]|ساڵ=١٤٢٧|زمان=Korean|script-chapter=ko:매년말 지방 감사가 의원 생도 2, 3인을 뽑아 전의감과 혜민국에 보내게 하다|trans-chapter=At the end of each year, local auditors are to select two to three medical students and send them to the Chŏnŭigam and Hyemin'guk|chapter-url=https://sillok.history.go.kr/id/kda_10911002_006}}</ref> لە ساڵی ١٤٣٠دا، فەرمانی دا کە تاقیکردنەوەی پزیشکی (ئویکوا) چاکسازی تێدا بکرێت؛ دەقە سەرەکییەکانی سەر [[پزیشکیی نەریتیی چینی]] و تەنانەت توێژینەوەی ڤێتێرنەریش بۆ پڕۆگرامەکە زیاد کران.{{Sfn|Kim|2019|pp=142–143}}<ref name="Annals Uigwa">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Office of Annals|سەردێڕ=Veritable Records of the Joseon Dynasty|title-link=Veritable Records of the Joseon Dynasty|بڵاوکەرەوە=[[National Institute of Korean History]]|ساڵ=١٤٣٠|زمان=Korean|script-chapter=ko:상정소에서 여러 학의 취재에 있어 경서와 여러 기예의 수목에 대하여 아뢰다|trans-chapter=Sangjŏngso report on the various works on various subjects used for examinations|chapter-url=https://sillok.history.go.kr/id/kda_11203018_002}}</ref> [[پەڕگە:의방유취_(醫方類聚).jpg|وێنۆک|بەرگی بەرگێکی «ئوێبانگیووچوی»]] لە ساڵی ١٤٣٣دا، دەقە پزیشکییە ٥٦ بەرگییەکەی «ھیانگیاکچیپسۆنگبانگ» کۆکرایەوە.{{sfnm|1a1=Pratt|1y=2007|1p=121|2a1=Park|2y=2022|2p=165|3a1=Kim|3y=2012|3p=215|4a1=Kim|4y=2019|4pp=149–151}} بوو بە دەقێکی پزیشکیی سەرەکی؛ مەبەست لێی ئەوە بوو وەک ڕێبەرێکی پزیشکیی گشتگیر خزمەت بکات و چەندین جار لە دەقی پێش خۆی گەورەتر بوو. سەدان نیشانە و زیاتر لە ١٠٬٠٠٠ چارەسەری وەسف کردووە.{{Sfn|Kim|2019|pp=149–151}} بەرھەمەکە لەسەر بنەمای توێژینەوە لەسەر پزیشکیی نەریتی لە سەرانسەری کۆریادا بوو، و بەراوردکاری بۆ پزیشکیی چینی لەخۆ گرتبوو. لە مینگیشدا بوو بە سەرچاوەیەکی بەنرخی زانیاری.{{Sfn|Wells|2015|p=83}} لە ساڵی ١٤٤٥ یان ١٤٤٧دا، دەقە پزیشکییە ٣٦٥ بەرگییەکەی «ئوێبانگیووچوی» تەواو بوو.{{sfnm|1a1=Ledyard|1y=1998|1p=90|2a1=Park|2y=2022|2p=165|3a1=Kim|3y=2019|3pp=153–155}}<ref name="Annals Uibangyuchwi">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Office of Annals|سەردێڕ=Veritable Records of the Joseon Dynasty|title-link=Veritable Records of the Joseon Dynasty|بڵاوکەرەوە=[[National Institute of Korean History]]|ساڵ=١٤٤٥|زمان=Korean|script-chapter=ko:《의방유취》가 완성되다|trans-chapter=Ŭibangyuch'wi is completed|chapter-url=https://sillok.history.go.kr/id/kda_12710027_002}}</ref> مێژوونووسی پزیشکی کیم سێۆنگسو دەڵێت قەبارەی دەقەکە دەقە پزیشکییە چینییەکانی ئەو کاتە دەخاتە ژێر سێبەرەوە، و ئەگەری ھەیە یەکێک بووبێت لە گەورەترین پڕۆژە توێژینەوەیییەکان لە ئاسیای ڕۆژھەڵات لەو کاتەدا. کیم ھەروەھا دەڵێت ئەم دەقە لەوانەیە بۆ چارەسەری سێجۆنگ خۆشی بەکارھاتبێت، چونکە سێجۆنگ فەرمانی دا چەند مانگێک پێش مردنی ڕاوێژی پێ بکرێت.{{sfn|Kim|2019|p=157}} لە ساڵی ١٤٤٣دا، فەرمانی دا کە دەرمانخانەی قەڵاکە نایاکبانگ دووبارە ڕێک بخرێتەوە بۆ دەزگای پزیشکیی شاھانەی «نایویوۆن».{{Sfn|Kim|2019|pp=139–140}}<ref name="Annals Naeyakbang">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Office of Annals|سەردێڕ=Veritable Records of the Joseon Dynasty|title-link=Veritable Records of the Joseon Dynasty|بڵاوکەرەوە=[[National Institute of Korean History]]|ساڵ=١٤٤٣|زمان=Korean|script-chapter=ko:내약방의 이름과 관원의 호칭 등을 정하다|trans-chapter=Names of the Naeyakbang and its officials are chosen|chapter-url=https://sillok.history.go.kr/id/kda_12506015_002}}</ref> سێجۆنگ ھەروەھا ھەوڵی دا تێچووی دەرمان کەم بکاتەوە. کۆنترۆڵی نرخەکانی جێبەجێ کرد، فەندێکی دامەزراند کە یارمەتیی دەرمانە گرانبەھاکانی دەدا، و ھەوڵی دا کەرەستە بیانییە گرانبەھاکان بە کەرەستەی ناوخۆیی بگۆڕێت. لە ساڵانی ١٤٢٣ و ١٤٣٠دا، وای کرد توێژەرانی پزیشکیی کۆری سەردانی چین بکەن و لەگەڵ توێژەرانی چینی کار بکەن بۆ دیاریکردنی ئەوەی کام کەرەستە ڕەسەنە کۆرییەکان دەتوانن وەک جێگرەوەی گونجاو بۆ کەرەستە چینییەکان خزمەت بکەن. ئەم توێژینەوەیە بووە ھۆی دروستکردنی دەقی پزیشکیی ساڵی ١٤٣١ «ھیانگیاک چایچوی وۆڵییۆنگ».{{Sfn|Kim|2019|pp=143–147}} === تایپی جووڵاو (چاپکردن) === [[پەڕگە:갑인자_(3).JPG|وێنۆک|جۆرەکانی «کابین» لەسەر دەپلێتێک]] سەردەمی دەسەڵاتی سێجۆنگ خاڵێکی بەرز بوو لە داھێنانەکانی تەکنۆلۆژیای [[تایپی جووڵاو|تایپی جووڵاوی]] کۆریدا.{{sfnm|1a1=Oh|1y=2013|1p=106|2a1=Kim|2y=2012|2p=216|3a1=Jeon|3y=2011|3pp=28–29}} لە ساڵی ١٤٢٠دا، سێجۆنگ فەرمانی دا بە ڕشتنی جۆرە نوێیەکانی «کیۆنگجا». جۆرەکانی «کیێمی» کە پێشتر بەکاردەھاتن پێویستیان بە بەکارھێنانی [[مۆمەھەنگوین|مۆمەھەنگوینی]] لکێنەر ھەبوو بۆ جێگیرکردنی جۆرەکە لەسەر دەپلێتەکە؛ ئەم پڕۆسەیە پڕ زەحمەت و خاو بوو. جۆرەکانی «کیۆنگجا» لە جیاتی ئەوە پشتیان بە ڕێگە میکانیکییە خێراترەکان دەبەست، و ڕێگەی دەدا چەندین جار لاپەڕەی زیاتر لە ڕۆژێکدا چاپ بکرێن.{{sfnm|1a1=Kim|1y=2012|1p=216|2a1=Oh|2y=2013|2p=107|3a1=Sohn|3y=1992|3p=53|4a1=Lee|4y=1984|4pp=196–197}} لە ساڵی ١٤٣٤دا، دادگای سێجۆنگ کۆمەڵێک لە زیاتر لە ٢٠٠٬٠٠٠ جۆری «کابین»ی ڕشت کە لە مس دروست کرابوون.{{sfnm|1a1=Park|1y=2022|1p=165|2a1=Kim|2y=2012|2p=216|3a1=Jeon|3y=2011|3pp=272–273|4a1=Oh|4y=2013|4p=107|5a1=Wells|5y=2015|5p=80}} جۆرەکانی «کابین» دوو ئەوەندە کاراتر بوون لە بەکارھێناندا وەک لە جۆرەکانی «کیۆنگجا».{{sfnm|1a1=Oh|1y=2013|1p=108|2a1=Wells|2y=2015|2p=80}} جۆری «کابین» پێنج، شەش، یان حەوت جاری تریش لە داھاتوودا بەرھەم ھێنران. دوای ساڵی ١٤٣٧، جۆرە قورقوشمییەکان دەستیان بە بەکارھێنان کرد.{{Sfn|Kim|2012|p=216}} بەکارھێنانی ئەو جۆرانە ڕێکخرابوو. سزا بۆ ھەڵە و کاری خراپ دانرابوو.{{Sfn|Sohn|1992|p=56}} === کشتوکاڵ === [[پەڕگە:農事直說_농사직설.jpg|وێنۆک|بەرگی وێنەیەکی «[[نۆنگسا چیکسۆل]]»]] سێجۆنگ سەرپەرشتی زیادبوونێکی بەرچاوی لە بەرھەمداریی کشتوکاڵیدا کرد.{{sfnm|1a1=Song et al.|1y=2019|1pp=158–161|2a1=Yi|2a2=Jeon|2a3=Baker|2y=1992|2p=99}} لە ساڵی ١٤٢٩دا، تێزی کشتوکاڵیی «[[نۆنگسا چیکسۆل]]» بە فەرمانی سێجۆنگ تەواو بوو.{{sfnm|1a1=Pratt|1y=2007|1p=121|2a1=Kim|2y=2012|2pp=213–214|3a1=Jeon|3y=2011|3pp=37–38}} بەرھەمەکە مەبەست لێی ئەوە بوو ڕاستەوخۆتر بۆ کشتوکاڵی کۆری گونجاو بێت وەک لە بەرھەمە چینییەکان.{{Sfn|Lee|1984|p=195}} دەقەکە چیرۆکی جووتیارە بە ئەزموونەکانی سەرانسەری کۆریای تێدایە و تا سەدەی ١٧ وەک بەرھەمێکی بنەڕەتی لە خوێندن کشتوکاڵییەکانی کۆریا مایەوە.{{Sfn|Kim|2012|p=214}} بەشدار بوو لە زیادکردنی بەرھەمی کشتوکاڵی تا کۆتاییی دەسەڵاتی [[سێۆنگجۆنگی جۆسۆن|پاشا سێۆنگجۆنگ]] (١٤٦٩–١٤٩٤).{{sfn|Song et al.|2019|p=158}} سێجۆنگ خۆی سەرپەرشتی تاقیکردنەوەیەکی لەسەر زەوی قەڵاکە کرد سەبارەت بە بەڕێوەبردنی دانەوێڵە لە کەشوھەوای خراپدا.{{Sfn|Pratt|2007|p=121}} پێشکەوتن لە ئاودێری و [[بەرھەمھێنانی هەورێشم|بەرھەمھێنانی ھەورێشمیشدا]] کرا.{{Sfn|Pratt|2007|pp=120–121}} داھێنانەکان لە بوارەکانی تریشدا لە سەردەمی سێجۆنگدا، لەوانەش پەرەپێدانی بارانپێوەکان، ڕۆژژمێری وردتر، و چاکسازیی باج، یارمەتیدەر بوون بۆ کشتوکاڵ.{{Sfn|Yi|Jeon|Baker|1992|pp=99–101}} === ماتماتیک (بیرکاری) === سێجۆنگ لایەنگرێکی بەرچاوی خوێندن و بەکارھێنانی بیرکاری بوو لە جۆسۆن.{{sfn|Wells|2015|p=81}} لەو کاتەدا، بیرکاری وەک بوارێک بۆ بیرۆکراتە ئاست نزمەکان دەبینرا نەک بۆ زانایانی کۆنفۆشیۆسی، بە تایبەتی نەک بۆ فەرمانڕەواکان. سێجۆنگ بە خوێندنی بیرکاری لەلایەن خۆیەوە، دژی ئەم نۆرمە کۆمەڵایەتییە وەستایەوە.{{Sfn|Ledyard|1998|pp=109–110, 120}} سێجۆنگ سەبارەت بە بیرکاری گوتی: {{Blockquote|text=دەوترێت بیرکاری تەنھا کارامەیییەکی میکانیکییە، بەڵام بۆ بەڕێوەبردنی دەوڵەت پێویستە. ئەگەر بەشداریی ئی سونجی، [[کیم تام]] و کەسانی تر لە ڕووپێویی [[تاپۆ|تاپۆی زەوی]] ئەم دوایییەدا نەبووایە، جێی گومان بوو زەوییەکە بە دروستی بپێورایە. بە ھەموو شێوەیەک ڕێوشوێن دابنێن بۆ دڵنیابوون لە ئەوپەڕی گەشەپێدانی بیرکاری لە سەرانسەری وڵاتدا.{{sfn|Wells|2015|p=81}}<ref name="Annals Mathematics">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Office of Annals |سەردێڕ=Veritable Records of the Joseon Dynasty |title-link=Veritable Records of the Joseon Dynasty |بڵاوکەرەوە=[[National Institute of Korean History]] |ساڵ=١٤٤٣|زمان=Korean |script-chapter=ko:산학을 예습하게 할 방책을 세우려 집현전으로 하여금 역대 산학의 법을 상고하게 하다 |trans-chapter=Order that the Hall of Worthies study historical texts on arithmetic in order to establish an arithmetic curriculum |chapter-url=https://sillok.history.go.kr/id/kda_12511017_003}}</ref>|title=«تۆمارە ڕاستەقینەکانی سێجۆنگ»، ١٧ی تشرینی دووەمی ١٤٤٣}} لە ساڵی ١٤٣١دا، سێجۆنگ بیرکاریزانە بەھرەمەندەکانی بۆ خوێندن نارد بۆ چین. لە ساڵی ١٤٣٣دا، تێزێکی ١٠٠ بەرگی لەسەر بیرکاری چاپ کرا، و لە ساڵی ١٤٣٨دا پێنج دەقی بیرکاری بۆ پڕۆگرامی خوێندن خوێندنگە تەکنیکییەکان زیاد کرا؛ دوای ئەوە بیرکاری نزیکەی نیوەی پڕۆگرامەکەیان بوو. بە پێچەوانەی ھەندێک لە پاشاکانی تر کە پشتگوێی بیرکارییان دەدا، سێجۆنگ ھانی بەکارھێنانی بیرکاری دەدا لە حکوومەتدا؛ ئەو کەسانەی لە بیرکاریدا لێھاتوو بوون بۆ بەڕێوەبردنی باجەکان، سەرژمێری، و بەڕێوەبردنی دراو و ژمێریاری دامەزرێنران.{{Sfn|Wells|2015|pp=81–82}} === نەخشەسازی === کارگێڕیی سێجۆنگ ھەروەھا پێشکەوتنی لە [[نەخشەسازی|نەخشەسازیدا]] کرد. لە ساڵی ١٤٢٤دا، سێجۆنگ فەرمانی دا کە جوگرافیایەکی نەتەوەیی کۆبکرێتەوە.{{Sfn|Lewis|2003|p=225}} لە ساڵی ١٤٣٢ یان ١٤٣٤دا، کۆمەڵێک نەخشەی کۆریا بە ناوی «سینچان پاڵتۆ چیریجی» لەسەر بنەمای تۆمارەکان و ھەوڵە ڕووپێوییەکان ئامادە کرا.{{sfnm|1a1=Ledyard|1y=1998|1p=89|2a1=Kim|2y=2012|2p=213}} ئەم بەرھەمە دواجار خرایە ناو کۆمەڵەیەکی گەورەتری نەخشە لە ساڵی ١٤٥٤دا بە ناوی «چیریجی تۆمارە ڕاستەقینەکانی سێجۆنگ». ئەم نەخشانە وەک بنەما و سەرچاوە بۆ نەخشە و بەرھەمەکانی دواتر خزمەتیان کرد.{{Sfn|Ledyard|1990|p=10}} === چەکداری === [[پەڕگە:Korean_rocket_arrows.jpg|وێنۆک|«[[سینگیجۆن]]» بە قەبارەی جیاواز]] سێجۆنگ ڕاسپاردەی دەقی ساڵی ١٤٤٨ی «چۆنگتۆنگ تونگنۆک»ی کرد، کە باس لە دروستکردن و جێگیرکردنی چەکی ئاگرین دەکات.{{sfnm|1a1=Park|1y=2022|1p=165|2a1=Kim|2y=2012|2p=215|3a1=Jeon|3y=2011|3p=35|4a1=Lee|4y=1984|4p=197}} «[[سینگیجۆن]]» (موشەکی تیری ئاگرین) پەرەی پێ درا و بۆ یەکەم جار لە ساڵی ١٤٤٨دا، لە سەردەمی سێجۆنگدا بینرا.{{Sfn|Korea Foundation|2011|p=109}} == ھونەر و کالچەر == === مۆسیقا === [[پەڕگە:Encykorea-악장가사_여민락.jpg|وێنۆک|تێکستی گۆرانیی [[یۆمیڵاک]]، کە لەلایەن سێجۆنگ خۆیەوە دانراوە]] سێجۆنگ و کارگێڕییەکەی کاریگەرییەکی گەورەیان لەسەر [[مۆسیقای دادگای کۆری]] ھەبوو. سێجۆنگ چاودێریی مۆسیقای چەشنی «ئاک»ی دادگای کۆری کرد و ھەستی کرد کە لە ئایدیا کۆنە چینییەکان دوورکەوتووەتەوە. ئەو و چەند زانایەک ڕاوێژیان بە دەقە چینییەکان کرد و ھەوڵیان دا پراکتیکی کۆری نوێ بکەنەوە.{{sfnm|1a1=Saeji|1y=2025|1pp=325–326|2a1=Provine|2y=1992|2p=74}} لە ساڵی ١٤٢٠ تا ١٤٢٥، سێجۆنگ وای کرد مۆسیقای دادگای نوێ بەرھەم بھێنرێت.{{Sfn|Ledyard|1998|p=99}} لە ساڵی ١٤٢٣ تا ١٤٣٠، سەرۆکی مۆسیقازانی سێجۆنگ [[پاک یۆن]] سەرپەرشتی دروستکردنی سەدان ئامێری مۆسیقای دادگای دەکرد.{{Sfn|Provine|1992|p=74}} لە ساڵی ١٤٣٠دا، دوای ڕاوێژکردن بە دەقە کۆنەکانی مۆسیقای چینی، سێجۆنگ فەرمانی دا کە پاک یۆن، چۆنگ ئینجی و کەسانی تر مۆسیقای نوێ بۆ ڕێوڕەسمە کۆنفۆشیۆسییەکان پەرە پێ بدەن. ئەم ھەوڵانە بووە ھۆی دووبارە دروستکردنەوەی چەندین ئامێری کۆنی چینی و تێزێکی مۆسیقی کە بۆ «تۆمارە ڕاستەقینەکانی سێجۆنگ» زیاد کرا.{{sfnm|1a1=Provine|1y=1974|1pp=2–3, 13–14|2a1=Provine|2y=1992|2pp=75–76}} چاکسازی لە مۆسیقای دادگادا بەردەوام بوو، بە ئەنجامدانی گۆرانیی نوێ لە ساڵی ١٤٣٣دا.{{sfnm|1a1=Pratt|1y=2007|1pp=121, 124|2a1=Provine|2y=1992|2p=76}} لەژێر دەسەڵاتی سێجۆنگدا، یەکەم پلانی نۆتەکردنی مۆسیقا لە ئاسیا پەرەی پێ درا.{{sfnm|1a1=Saeji|1y=2025|1pp=325–326|2a1=Park|2y=2022|2p=166}} لە دەسپێکی ١٤٣٣دا، سەرنج لە لاساییکردنەوەی پراکتیکی چینی گۆڕدرا بۆ پەرەپێدانی پراکتیکی ڕەسەنی کۆری. لەو ساڵەدا، داوای کرد کە [[مۆسیقای نەریتیی کۆریا|مۆسیقای فۆلکلۆر]] لە سەرانسەری کۆریادا کۆبکرێتەوە، ھەرچەندە نەزانراوە ئایا ئەم پڕۆژەیە تەواو بووە یان نا.{{Sfn|Provine|1992|pp=76–77}} توێژینەوەکانی سەر مۆسیقای چینی لە سەردەمی سێجۆنگدا دواجار لە دەقی ساڵی ١٤٩٣ی «ئاخاک کوێبۆم»دا کۆکرانەوە.{{sfnm|1a1=Ledyard|1y=1998|1p=93|2a1=Pratt|2y=2007|2pp=121, 124|3a1=Lee|3a2=Ramsey|3y=2011|3pp=243–244}} ئەم بەرھەمە وەک سەرچاوەیەکی ئێجگار بەنرخی زانیاری لەسەر مۆسیقای نەریتیی چینی-کۆری ھەڵسەنگێنراوە.{{sfnm|1a1=Pratt|1y=2007|1pp=121, 124|2a1=Grayson|2y=2002|2p=110}} سێجۆنگ خۆی مۆسیقای دادەنا. ئەو مۆسیقای «یۆمیڵاک»ی دانا.{{Sfn|Park|2022|p=166}}<ref>{{Cite encyclopedia|encyclopedia=[[Encyclopedia of Korean Culture]]|publisher=[[Academy of Korean Studies]]|url=https://encykorea.aks.ac.kr/Article/E0036342|access-date=2025-07-24|language=ko|author=한명희|script-title=ko:여민락 (與民樂)}}</ref> لە ساڵی ١٤٤٧دا، پارچە مۆسیقاکانی «پۆتایپیۆنگ» و «جۆنگدایۆپ»ی دروست کرد.{{sfnm|1a1=Provine|1y=1992|1p=77|2a1=Saeji|2y=2025|2pp=325–326}} ئەم دوو پارچەیە گونجێندران و تا کۆتاییی سەردەمی جۆسۆن بەردەوام بوون لە ئەنجامدان.{{Sfn|Provine|1992|p=78}} ئەو ھەروەھا مۆسیقای بۆ دەقی بودیی ساڵی ١٤٤٩ی «ساری یۆنگونگی» دانا.{{Sfn|Pu|2005|pp=28–29}}<ref>{{Cite encyclopedia|author=강호선|script-title=ko:사리영응기 (舍利靈應記)|encyclopedia=[[Encyclopedia of Korean Culture]]|url=https://encykorea.aks.ac.kr/Article/E0025548|access-date=2025-07-30|publisher=[[Academy of Korean Studies]]|language=ko}}</ref> === ڕێوڕەسمەکان === لە پراکتیککردنی ڕێوڕەسمەکاندا، سێجۆنگ ھەوڵی دا نەریتی کۆری بپارێزێت و لە ھەمان کاتدا نەریتی کۆنی چینی بناسێنێت.{{sfnm|1a1=Deuchler|1y=1992|1p=123|2a1=Pratt|2y=2007|2p=121}} لە ساڵی ١٤٤٤دا، سێجۆنگ فەرمانی دا کە توێژینەوە لەسەر «پێنج ڕێوڕەسمەکە» تەواو بکرێت. مێژوونووس [[مارتینا دویچلەر]] دەڵێت ڕوونە سێجۆنگ سەرپەرشتی کۆکردنەوەکەی کردووە و تێبینییەکانی خۆی داوە. دوای ئەوەی لە ساڵی ١٤٥١دا تەواو بوو، وێنەیەکی بەرھەمەکە بۆ «تۆمارە ڕاستەقینەکانی سێجۆنگ» زیاد کرا.{{Sfn|Deuchler|1992|pp=118–119}} === ھونەر و خۆشنووسی === [[پەڕگە:Dream_Journey_to_the_Peach_Blossom_Land.jpg|وێنۆک|تابلۆی نیشانەی «مۆنگیوودۆوۆندۆ» لە سەردەمی سێجۆنگدا بەرھەم ھێنرا]] سەردەمی دەسەڵاتی سێجۆنگ وەک خاڵێکی بەرز لە مێژووی وێنەکێشانی کۆریدا دادەنرێت.{{sfn|Ahn|1992|p=81}} بڕێکی بەرچاو لە ھونەر لەم ماوەیەدا سپۆنسەر کرا و بەرھەم ھێنرا. ھونەرمەندە سەرەکییەکانی ئەم ماوەیە بریتین لە وێنەکێشی وێژەوان [[کانگ ھۆیان]]، چۆی کیۆنگ، ئی سانگجوا، و [[ئان کیۆن]].{{sfnm|1a1=Kim|1y=2012|1p=217|2a1=Nahm|2y=1996|2p=115|3a1=Ahn|3y=1992|3p=81}} لە ساڵی ١٤٤٧دا، ئان تابلۆی نیشانەی «مۆنگیوودۆوۆندۆ»ی بەرھەم ھێنا، کە دەوترێت لەسەر بنەمای خەونێکی سێیەم کوڕی سێجۆنگ، شازادەی گەورە ئانپیۆنگ بووە. خۆشنووسیش گەشەی کرد؛ ئەو شازادە گەورەیە خۆی خۆشنووسێکی بەناوبانگ بوو.{{sfnm|1a1=Kim|1y=2012|1p=217|2a1=Lee|2y=1984|2pp=197–198}} === وێژە === سێجۆنگ وەک «پەرتووکدۆست» وەسف کراوە.{{sfnm|1a1=Ledyard|1y=1998|1pp=108–109|2a1=Pratt|2y=2007|2p=121}} چیرۆکەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە سێجۆنگ چێژی لە خوێندنەوە و ھەروەھا کۆکردنەوە و پاراستنی پەرتووکە دەگمەنەکان دەبینی.{{sfnm|1a1=Ledyard|1y=1998|1pp=108–109|2a1=Pu|2y=2005|2p=29|3a1=Jung|3y=2006|3p=144|4a1=Volpe|4y=2023|4pp=259–261}} لە ساڵی ١٤٤٢دا، فەرمانی بە فەرمانڕەواکانی پارێزگاکانی باشوور دا کە زانیاری لەسەر کارە پاڵەوانێتییەکانی ڕابردووی باوکی لە سەرکوتکردنی جەردە دەریایییە ژاپۆنییەکاندا کۆبکەنەوە؛ ئەم چیرۆکانە بۆ بەرھەمی «یۆنگبیۆچیۆنگا» پەرەیان پێ درا.{{Sfn|Ledyard|1998|pp=327–329, 370}} ئەو بەرھەمە دواتر بوو بە یەکەم پارچە وێژەیی گەورە بە ھانگول، دوای ئەوەی ھۆنراوە کۆرییەکانی لە دەوروبەری ساڵی ١٤٤٧دا تەواو بوون.{{sfnm|1a1=Ledyard|1y=1998|1pp=327–329, 370|2a1=Volpe|2y=2025|2pp=63–64|3a1=Kim|3y=2007|3p=147}} == ڕامیاریی ناوخۆیی == سێجۆنگ ھەوڵی دەدا بە شێوەیەکی سەرەکی بەپێی بنەما کۆنفۆشیۆسییەکان فەرمانڕەوایی بکات.{{sfnm|1a1=Ledyard|1y=1990|1p=17|2a1=Yoo|2y=2006|2pp=10–11}} بەپێی گوتەی مێژوونووس کریستۆفەر لۆڤینز، سەردەمی دەسەڵاتی سێجۆنگ بە شێوەیەکی بەرفراوان وەک «گەشەکردنی تەواوی کۆنفۆشیۆسی لە کۆریا» سەیر دەکرێت.{{Sfn|Lovins|2019|p=277}} سێجۆنگ پێی وابوو کە ڕاوێژکردن بۆ فەرمانڕەواییی باش گرنگە.{{Sfn|Park|2005|pp=61–62}} ئەگەرچی سێجۆنگ یەکێک بوو لە بەھێزترین پاشاکانی جۆسۆن، ئەو و پاشاکانی تری جۆسۆن بە گشتی لەلایەن بیرۆکراسیی باڵاوە بە توندی چاودێری دەکران.{{sfnm|1a1=Ledyard|1y=1998|1pp=112–113|2a1=Jin|2y=2005|2pp=392–393|3a1=Jin|3y=2005|3pp=388–389, 394}} چەندین مێژوونووس سێجۆنگیان وەک کەسێکی کراوە ھەڵسەنگاندووە، بەشێکی بە مەبەست، بۆ مشتومڕی توند و تەنانەت ڕەخنەگرتنیش.{{sfnm|1a1=Park|1y=2005|1pp=61–62|2a1=Ledyard|2y=1990|2pp=7–8}}<ref name=":8">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Palais|یەکەم=James B.|ناونیشان=https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.1515/9780295802800-003/html|سەردێڕ=Political Leadership in Korea|ڕێکەوت=١ی ئایاری ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=[[University of Washington Press]]|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٩٥-٨٠٢٨٠-٠|پەڕە=٧|زمان=en|chapter=Political Leadership in the Yi Dynasty|doi=10.1515/9780295802800-003|بەستەری نووسەر=James Palais|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٥}}</ref> ئەو زۆر جار پرسیار و ئامۆژگاریی لە کەسانی تر وەردەگرت.{{Sfn|Park|2005|pp=61–62}} مێژوونووس [[جەیمس پاڵایس]] دەڵێت سێجۆنگ ستەمکار نەبووە؛ ئەو دەڵێت لە کاتێکدا سێجۆنگ «ڕووبەڕووی ڕەخنە و ڕێگری دەبووەوە کە لە پاشایەتییەکانی تردا وەک بێڕێزی بە پاشا سەیر دەکرا»، ئەو «توانی کۆنترۆڵی [ڕەخنەگرەکانی] بکات بە تێپەڕاندنیان لە یارییەکەی خۆیاندا نەک بە پەنابردن بۆ ھێز و سزا».<ref name=":8" /> لێدیارد دەربارەی دروستکردنی ڕامیاری لەلایەن سێجۆنگەوە نووسیویەتی، «لە ھەموو شتێکدا [سێجۆنگ] وا دیارە خاوەن دادوەرییەکی یەکسان، دادپەروەری، عەقڵی سەلیم، و بێ لایەنگری بووە».{{Sfn|Ledyard|1998|pp=111–112}} سێجۆنگ ڕامیاریی «سینمونگۆ»ی پاراست، کە تێیدا ڕێگە بە خەڵکی ئاسایی دەدرا کە سکاڵایان ھەیە زەنگێک لە نووسینگەی دادوەر لێبدەن و گوێ لە سکاڵاکەیان بگیرێت.{{sfnm|1a1=Peterson|1y=1992|1p=18|2a1=Kim|2y=2000|2p=5}}<ref>{{Cite encyclopedia|author=한충희|script-title=ko:신문고 (申聞鼓)|encyclopedia=[[Encyclopedia of Korean Culture]]|url=https://encykorea.aks.ac.kr/Article/E0032945|access-date=2025-08-06|publisher=[[Academy of Korean Studies]]|language=ko}}</ref> بە پێچەوانەی پێشینانی، سێجۆنگ بە بەردەوامی و تەنانەت بە پەرۆشەوە بەشداریی لە [[وانە کۆنفۆشیۆسییەکان بۆ پاشا]] دەکرد.{{sfnm|1a1=Seth|1y=2010|1p=151|2a1=Oh|2y=2013|2p=63|3a1=Kwŏn|3y=1982|3pp=44–45}} لە یەک بۆنەدا، سوور بوو لەسەر بەشداریکردن لە وانەکاندا تەنانەت لە کاتی ماتەمینی بۆ مردنی باوکی، بۆ ئەوەی نموونەیەک بۆ فەرمانڕەواکانی داھاتوو دابنێت لەسەر ئەوەی وانەکان چەند گرنگ بوون.{{Sfn|Volpe|2023|p=259}}<ref name="Annals Lectures">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Office of Annals|سەردێڕ=Veritable Records of the Joseon Dynasty|title-link=Veritable Records of the Joseon Dynasty|بڵاوکەرەوە=[[National Institute of Korean History]]|ساڵ=١٤٢٢|زمان=Korean|script-chapter=ko:비로소 경연에 나아가다|trans-chapter=Resumption of attending the royal lectures|chapter-url=https://sillok.history.go.kr/id/kda_10411022_005}}</ref> ئەو ھەموو ڕۆژێک بۆ ماوەی نزیکەی ٢٢ ساڵ لە ٣٢ ساڵی پاشایەتییەکەی بەشداریی تێدا دەکرد. نزیکەی ١٠ ئەکادیمیستی ھۆڵی شایستەکانی ڕاسپارد بۆ توێژینەوە، پەرەپێدان و پێشکەشکردنی وانەکان.{{Sfn|Kwŏn|1982|pp=45–46}} ئەو ھەروەھا توێژینەوەی خۆی ئەنجام دەدا و تێبینی لەسەر پڕۆگرامی خوێندن دەدا.{{sfnm|1a1=Kwŏn|1y=1982|1pp=45–46|2a1=Volpe|2y=2023|2pp=265–266}} بەپێی شیکردنەوەی لێدیارد، بەرژەوەندییە ئەکادیمییەکانی سێجۆنگ سەرنجی ئەویان لە ئەرکە کارگێڕییەکانی لێنەدەدا.{{Sfn|Ledyard|1998|pp=111–112}} سێجۆنگ ڕۆژانە لە کاتی بەرەبەیاندا دادگای دەکردەوە، و دوای وەرگرتنی سەردانی ڕێوڕەسمی، ڕاستەوخۆ دەچووە ناو کۆبوونەوە دەوڵەتییەکان.{{Sfn|Ledyard|1990|p=9}} سێجۆنگ کاریگەرییەکی بەرچاوی لەسەر پڕۆگرامی خوێندنی شازادە جێنشینەکانی جۆسۆن ھەبوو.{{Sfn|Jung|2006|p=134}} لە ساڵی ١٤٢١دا، شازادەی جێنشین دەستی کرد بە بەشداریکردن لە وانە شاھانەیییەکان لەگەڵ باوکیدا.{{Sfn|Volpe|2023|p=262}} لە ساڵی ١٤٢٨دا، «جۆنگھاک»ی دامەزراند. ئەم دامەزراوەیە ڕاستەوخۆ سەرنجی لەسەر پەروەردەی خێزانی شاھانە بوو، لە کاتێکدا پێشتر، پەروەردەی ئەوان لەلایەن دامەزراوە جیاوازەکانەوە بەڕێوە دەبرا.{{sfnm|1a1=Jung|1y=2006|1pp=141–142|2a1=Volpe|2y=2023|2p=265}} سێجۆنگ زۆربەی کات ڕامیاریی باوکی بۆ ڕێزگرتن لە ماڵی شاھانەی پێشووی وانگ، کە فەرمانڕەوایی گۆریۆیان کردبوو، دەپاراست. تا سەردەمی سێجۆنگ، ئەندامە ڕزگاربووەکانی ئەو خێزانە ھەموویان مێ بوون. سێجۆنگ ڕێگەی پێدان وەک خانەدان بمێننەوە و بە ئازادی بژین. فەرمانی دا کە گۆڕەکانی پاشاکانی پێشووی گۆریۆ بە دروستی بپارێزرێن. کاتێک چەند ئافرەتێکی وانگ تێوەگلان لە کێشەی یاسایی، سێجۆنگ لێبووردنی بۆ نیشان دان. لەگەڵ ئەوەشدا، سێجۆنگ و دادگاکەی بە گومانەوە سەیری ئافرەتەکانیان دەکرد.{{Sfn|Park|2018|pp=40–44}} سێجۆنگ فەرمانی بە کۆکردنەوە یان پێداچوونەوەی «تۆمارە ڕاستەقینەکانی» سێ پێشینەکەی دا. لەژێر کارگێڕیی ئەودا، پراکتیکە سەرەکییەکانی دەوروبەری بەرھەمھێنانی «تۆمارە ڕاستەقینەکان» دەستی پێ کرد، لەوانەش پراکتیکی دروستکردنی چوار وێنەی زیادە لە تۆمارەکان بۆ بڵاوکردنەوەیان لە دەوروبەری کۆریا. ئەم پراکتیکە بووە ھۆی پاراستنی «تۆمارە ڕاستەقینەکان» بۆ بەکارھێنانی مێژوویی مۆدێرن، چونکە زۆربەی وێنەکان لە ساڵی ١٥٩٢ لەلایەن ژاپۆنییەکانەوە لە کاتی جەنگی ئیمجیندا لەناو بران.{{Sfn|Ledyard|1990|p=10}} === سیستمی یاسایی === مێژوونووس یۆنگ کیون ئۆ دەڵێت سێجۆنگ ھەوڵی داوە بە شێوەیەکی ڕژد پابەند بێت بە «یاسای گەورەی مینگ»، ئەو یاسا چینییەی کە وەک بنەمای یاساکانی جۆسۆن لە ساڵی ١٣٩٢دا وەرگیرا. ئۆ لادانەکانی سێجۆنگی لە یاساکە وەک ناچار و کەم ھەڵسەنگاندووە.{{Sfn|Oh|2013|pp=57–58, 60}} پارک سێجۆنگی وەک کەسێک ھەڵسەنگاندووە کە بەرگریی دەکرد لە پێشنیارەکانی سزادانی خەڵک بۆ ئەوەی کە ئەو وەک سەرپێچی بچووک دەیبینی.{{Sfn|Park|2018|p=43}} سێجۆنگ بە شێوەیەکی چالاکانە بەشدار بوو لە پێداچوونەوەی یاسا تەواوکارییەکانی جۆسۆن. لە ساڵی ١٤٢٠ یان ١٤٢٢دا، سێجۆنگ فەرمانی دا کە ئەو یاسایەی جۆسۆن بەکاری دەھێنا، «کیۆنگجێ یوکچۆن»، پێداچوونەوەی بۆ بکرێت. یەکەم ڕەشنووسی یاسا پێداچوونەوە بۆ کراوەکە لە ساڵی ١٤٢٦دا تەواو بوو. پێداچوونەوەیەکی تر، بە ناوی «سینسۆک یوکچۆن» لە ساڵی ١٤٢٨دا تەواو بوو. جارێکی تر پێداچوونەوەی بۆ کرا و لە ساڵی ١٤٣٣دا وەک «سینچان کیۆنگجێسۆک یوکچۆن» بڵاوکرایەوە. وەشانێکی پێداچوونەوە بۆ کراو لە ساڵی ١٤٣٥دا بڵاوکرایەوە.{{Sfn|Park|1992|p=113}} سێجۆنگ ڕامیارییەکەی دانا کە ھەوڵی دەدا بارودۆخی ژیانی زیندانییەکان باشتر بکات. فەرمانی دا کە زیندانییەکان لە زیندانی پاکدا بھێڵرێنەوە، ژەمی ڕێکوپێکیان پێ بدرێت، و نەخرێنە بارودۆخێکەوە کە زۆر سارد یان گەرم بێت. زیندانیکردنی کەسانی سەروو ٧٠ ساڵ یان خوار ١٥ ساڵی قەدەغە کرد.{{sfnm|1a1=Kim|1y=2000|1p=5|2a1=Park|2y=1992|2p=116}} ئەو ھەروەھا پراکتیکەکانی پشکنینی مردووی چاک کرد بۆ دابینکردنی زانیاریی وردتر لە کەیسە یاسایییەکاندا.{{sfnm|1a1=Hong|1a2=Kim|1y=1992|1p=107|2a1=Park|2y=1992|2p=116}} === باج و ئابووری === سێجۆنگ بە شێوەیەکی بەرچاو چاکسازیی لە سیستمی باجی جۆسۆندا کرد. سیستمی باجی «تاپھیۆم سۆنسیلپۆپ» کە لە سەردەمی دەسەڵاتی باوکیدا جێبەجێ کرابوو، بەبێ مەبەست فشاری زۆری خستبووە سەر جووتیاران، بە تایبەتی کاتێک بەرپرسانی باج بۆ بەرژەوەندیی خۆیان خراپ بەکاریان دەھێنا.{{Sfn|Park|2005|pp=64–65}} لە ساڵی ١٤٢١دا، سێجۆنگ فەرمانی دا کە ڕێگە بە جووتیاران بدرێت ھەڵسەنگاندنی خۆیان بۆ بەرھەمی دانەوێڵە ڕاپۆرت بکەن، بۆ ئەوەی ڕێگری لە بەرپرسانی باج بکرێت لە کردنی ڕاپۆرتی درۆ.{{Sfn|Park|2005|pp=65–66}}<ref name="Annals Tax">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Office of Annals|سەردێڕ=Veritable Records of the Joseon Dynasty|title-link=Veritable Records of the Joseon Dynasty|بڵاوکەرەوە=[[National Institute of Korean History]]|ساڵ=١٤٢١|زمان=Korean|script-chapter=ko:호조에서 평안도 관찰사의 관문에 의거하여 올린 손실 사정에 관한 소문|trans-chapter=Rumors on losses reported by the Ministry of Taxation to the governor of Pyongan Province|chapter-url=https://sillok.history.go.kr/id/kda_10309007_007}}</ref> کارکردن لەسەر دیزاینکردنی سیستمێکی نوێی باج، کە دواجار ناوی «کۆنگپۆپ»ی لێنرا، لە ساڵی ١٤٢٧دا دەستی پێ کرد.{{Sfn|Park|2005|p=67}} لە ساڵی ١٤٣٠دا، سێجۆنگ فەرمانی دا کە ڕاپرسییەکی بەرفراوانی بیروڕای گشتی لەسەر ڕامیارییەکانی باج لە نێوان چینە کۆمەڵایەتییەکاندا ئەنجام بدرێت. زیاتر لە ١٧٠٬٠٠٠ کەس دەنگیان دا؛ دەنگیان لەسەر پرس و پێشنیازە جیاوازەکان دا، و ھۆکارەکانی دەنگدان دژی پێشنیازەکانی سێجۆنگ بە وردی تۆمار کران.{{Sfn|Park|2005|pp=69–70, 86}} ڕاپرسییەکە لەو ساڵەدا تەواو بوو. دواتر، سێجۆنگ وای کرد وەزیرەکانی مشتومڕ لەسەر سوودەکانی ھەر بیرۆکەیەک بکەن.{{Sfn|Park|2005|pp=70–73}} خەڵکەکە لە بەرژەوەندیی بیرۆکەکانی سێجۆنگ دەنگیان دا، بەڵام ھەندێک لە وەزیرەکانی بە توندی ڕەتیان کردنەوە. بابەتەکە جێی مشتومڕ بوو و مشتومڕەکە بۆ ماوەی ١٧ ساڵ بەردەوام بوو. سێجۆنگ نیگەران بوو لە کردنی گۆڕانکارییەکی لەناکاو لە سیستمی باجدا، لە ترسی ئەوەی نەوەک ژیانی زۆر کەس تێک بدات.{{Sfn|Park|2005|pp=76–78, 84–85}} سیستمە نوێیەکە لە ساڵی ١٤٤٤دا تەواو بوو. بڕیار بوو بە شێوەیەکی پلەبەندی لە شوێنەکانەوە بۆ ناوچە گەورەکان لە ماوەی دەیەکانی دواتردا جێبەجێ بکرێت.{{Sfn|Park|2005|p=82}} ڕێژەی باجی زەوی لە ١٠٪ی بەرھەمەوە بۆ ٥٪ کەم کرایەوە.{{sfnm|1a1=Pratt|1y=2007|1p=121|2a1=Kim|2y=2012|2p=204|3a1=Lee|3y=1984|3pp=184–185|4a1=Song et al.|4y=2019|4p=160}} مێژوونووسان دەڵێن ئەم گۆڕانکارییەی باج کواڵیتی ژیانی لە وڵاتەکەدا باشتر کرد بێ ئەوەی زیان بە داھاتی باج بگەیەنێت، چونکە دەستبەسەرداگرتنی زەوییە کڵێسایییە بودییەکان{{Sfn|Kim|2012|p=204}} و زیادبوونی بەرھەمداریی کشتوکاڵی یارمەتیدەر بوون بۆ قەرەبووکردنەوەی جیاوازییەکە.{{sfn|Song et al.|2019|pp=160–161}} ھۆڵی شایستەکان ھەروەھا ڕێژەیەکی گۆڕاوی باجی دانا کە پەیوەست بوو بە بەرھەمی زەوی و بارودۆخی بارانبارین.{{sfnm|1a1=Grayson|1y=2002|1p=109|2a1=Lee|2y=1984|2pp=184–185}} سێجۆنگ بەردەوام بوو لە کارەکانی باوکی لە دووبارە ڕێکخستنەوەی سیستمی دەرەبەگایەتیی کۆری، بۆ باشترکردنی باج و توانای دەوڵەت بۆ کۆکردنەوەی ھێزی مرۆیی. ڕێکخستنی «ھۆجۆک» (سیستمی تۆمارکردنی خێزان) بووە ھۆی دوو ئەوەندەبوونی ژمارەی پیاوانی پێگەیشتوو کە لەلایەن دەوڵەتەوە ئەژمار کرابوون وەک لە سەردەمی دەسەڵاتی باوکیدا.{{Sfn|Duncan|2000|p=136}} [[پەڕگە:朝鮮通寳_-_Dr._Luke_Roberts.jpg|وێنۆک|سکەی [[جۆسۆن تۆنگبۆ]]، کە بۆ یەکەم جار لەژێر دەسەڵاتی سێجۆنگدا لێدراوە]] سێجۆنگ ھەوڵی دا دەستگەیشتن و بەکارھێنانی [[دراو]] باشتر بکات، بەڵام سەرکەوتنێکی سنوورداری ھەبوو. لە ساڵی ١٤٢٤دا، سێجۆنگ سکەی مسینی «جۆسۆن تۆنگبۆ»ی لێدا، بەڵام ئەمە نەیتوانی شوێنی پراکتیکی باوی ئاڵوگۆڕی قوماش و دانەوێڵە بگرێتەوە.{{Sfn|Wells|2015|p=67}}<ref>{{Cite encyclopedia|author=원유한|script-title=ko:조선통보 (朝鮮通寶)|encyclopedia=[[Encyclopedia of Korean Culture]]|url=https://encykorea.aks.ac.kr/Article/E0052248|access-date=2025-07-31|publisher=[[Academy of Korean Studies]]|language=ko}}</ref> لەژێر دەسەڵاتی سێجۆنگدا، کێش و پێوانەکان ستاندارد کران بۆ ھاندانی دادپەروەری لە بازرگانیدا.{{Sfn|Peterson|Margulies|2010|p=84}} لە ساڵی ١٤٤٥دا، سێجۆنگ تۆمارە جیاوازەکانی «سوجۆجی» (ئەو زەوییانەی کە لە جیاتی مووچە بە بەرپرسانی حکوومی دەدرا)، کە پێشتر لەلایەن نووسینگە جیاوازەکانی حکوومەتەوە بەڕێوە دەبرا، یەکخست و خستیانە ژێر کارگێڕیی [[شەش وەزارەتەکەی جۆسۆن|وەزارەتی باج]] (ھۆجۆ) بۆ باشترکردنی شەفافیەت لە ڕامیارییە دارایییەکانی جۆسۆندا.{{sfn|Song et al.|2019|p=162}} === پرسە کۆمەڵایەتییەکان === سێجۆنگ چەندین ھەوڵی دا بۆ بەرزکردنەوەی گرووپە کۆمەڵایەتییە پەراوێزخراوەکان لە کۆریا، بەڵام سەرکەوتنێکی سنوورداری ھەبوو. لە ساڵی ١٤٢٣دا، سێجۆنگ ھەوڵی دا چینی «چۆنمین»ی زۆر پەراوێزخراو بەرز بکاتەوە بە ناونانیان بە «پاکچۆنگ» و پێدانی زەوی کشتوکاڵی بەوان. مێژوونووسان ھەوڵەکەیان وەک سەرنەکەوتوو ھەڵسەنگاندووە؛ «چۆنمین» بەردەوام بوون لە پەراوێزخران و کارکردن لە کەرتە میراتییە پەراوێزخراوەکانیاندا. زاراوەی «پاکچۆنگ» دەستی کرد بە جێبەجێکردن لەسەر خەڵکی چینی خوارەوە لە پیشە نزمەکاندا.{{sfnm|1a1=Kim|1y=2012|1p=202|2a1=Lee|2y=1984|2p=188}} لە ساڵی ١٤٣٢دا، سێجۆنگ فەرمانی دا کە ڕێگە بە «پاکچۆنگ» بدرێت لە خوێندنگە ناوچەیییەکاندا ناوی خۆیان تۆمار بکەن. سێجۆنگ جارێکیان لێبووردنێکی نەتەوەیی بۆ ئەوانەی بەھۆی تاوانی بچووکەوە زیندانی کرابوون ڕاگەیاند. ئەو خاوەن کۆیلەکانی قەدەغە کرد لە سزادانی سەرەڕۆیانەی کۆیلەکان.{{Sfn|Kim|2012|p=634}} لە ساڵی ١٤٢٦دا، سێجۆنگ یاسایەکی دەرکرد کە بەپێی ئەو ١٠٠ ڕۆژ پشووی دایکایەتی دوای لەدایکبوون بە ئافرەتانی خزمەتکاری حکوومی دەدرا. لە ساڵی ١٤٣٠دا، ئەمە فراوانتر کرا بۆ ئەوەی یەک مانگ پێش لەدایکبوونیش بگرێتەوە. لە ساڵی ١٤٣٤دا، پشووی ٣٠ ڕۆژی باوکایەتیشی بە مێردەکان بەخشی. لە ساڵی ١٤٣١دا، سێجۆنگ کۆمەڵێک یاسای دەرکرد کە زۆرترین قەبارەی خانووەکانی بۆ ھەر چینێکی کۆمەڵایەتی دیاری دەکرد.{{Sfn|Park|2022|p=168}} سێجۆنگ پێی وابوو کە چارەسەری پزیشکی نابێت تەنھا بۆ کەسانی خاوەن ئیمتیاز بێت، و تەنانەت تاوانبارەکانیش شایەنی چارەسەرن.{{sfnm|1a1=Kim|1y=2019|1p=164|2a1=Hong|2a2=Kim|2y=1992|2p=106}}<ref name="Annals Criminals">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Office of Annals|سەردێڕ=Veritable Records of the Joseon Dynasty|title-link=Veritable Records of the Joseon Dynasty|بڵاوکەرەوە=[[National Institute of Korean History]]|ساڵ=١٤٣١|زمان=Korean|script-chapter=ko:형조에서 부호할 자가 없는 수인의 구호에 관해 건의하다|trans-chapter=Proposal on treating sick prisoners|chapter-url=https://sillok.history.go.kr/id/kda_11303019_005}}</ref> لە دەوروبەری سەردەمی سێجۆنگدا، قەدەغەی خواردنەوەی کحول بۆ مەبەستە نا-ڕێوڕەسمییەکان ھەبوو. تەنانەت ئەگەرچی زۆر جار نەخۆش بوو، سێجۆنگ ھەموو مەییە پزیشکییەکانی ڕەت دەکردەوە و تەنھا ئاوی خوێی دەخواردەوە، بۆ ئەوەی نموونەیەکی پارێزگار بۆ خەڵکەکە دابنێت.{{Sfn|Chung|2014|p=239}} پرسی ئەوەی ئایا دەوڵەت دەبێت ھانی یاریکردنی وەرزشی [[پۆلۆ]] بدات یان نا، بابەتێکی جێی مشتومڕ بوو. بیرۆکراتەکان وەرزشەکەیان وەک نیشانەی زیادەڕۆیییەکانی سەردەمی گۆریۆ دەبینی.{{Sfn|Ledyard|1998|p=112}} سێجۆنگ دەڵێت، لە کاتێکدا وەرزشەکە پێشتر بە زیادەڕۆیی دەکرا، بەڵام دەبێت بۆ تاقیکردنەوە سەربازییەکان بھێڵرێتەوە، چونکە ئەو سەرسام بوو بەو کارامەیی و چالاکییەی کە لە یاریزانەکانیدا پێویست بوو. لێدیارد پێی وابوو وەڵامی سێجۆنگ نیشانەی دادوەری و وردبینی بووە. لە ساڵی ١٤٢٥دا، داواکاریی پۆلۆ بە فەرمی لە تاقیکردنەوە سەربازییەکاندا وەرگیرا. === «سامگانگھاینگسیڵتۆ» === [[پەڕگە:삼강행실도_(1).jpg|وێنۆک|وێنەیەکی «سامگانگھاینگسیڵتۆ»]] لە ساڵی ١٤٢٨دا، کەیسێکی یاسایی خرایە بەردەم سێجۆنگ. پیاوێک بە ناوی [[کیم ھوا]] باوکی خۆی کوشت. ئەمە وەک سەرپێچییەکی گەورە دژی پەیوەندییەکی بنەڕەتیی کۆنفۆشیۆسی دەبینرا. وەزیر ھۆ چۆ پێشنیازی کرد کە سێجۆنگ «یاسای تانگ»ی کۆنتر و توندتر بەکاربھێنێت، بۆ ئەوەی سزایەکی قورستر بەسەر کیمدا بسەپێنێت. سێجۆنگ ئەم پێشنیازەی ڕەت کردەوە، ئەگەرچی بابەتەکە زۆر نیگەرانی کردبوو. بابەتەکەی برد بۆ ھۆڵی شایستەکان و لێی کۆڵییەوە کە چۆن دەکرێت بەھاکانی کۆنفۆشیۆسی باشتر لە نێوان خەڵکدا بەھێز بکرێن.{{Sfn|Oh|2013|pp=56–63}} بڕیار درا کە پەرتووکێک کە نموونەی ڕەوشتی کۆنفۆشیۆسی تێدا بێت دەتوانێت یارمەتیدەر بێت بۆ پەروەردەکردنی خەڵک. ئەمە بووە ھۆی دروستکردنی پەرتووکی ساڵی ١٤٣٤ «سامگانگھاینگسیڵتۆ».{{Sfn|Oh|2013|pp=62, 64–67}} دەقەکە مەبەست لێی باشترکردنی ژیان و ڕەوشتی خەڵکی گشتی بوو. چیرۆک و بەسەرھاتە کۆری و چینییەکانی کۆکردەوە کە ڕەفتاری ڕەوشتی کۆنفۆشیۆسییان نیشان دەدا. ھەروەھا وێنەی گەورەی بۆ نەخوێندەوارەکان تێدا بوو. دەقەکە سەرەتا بە ھانجا بڵاوکرایەوە و دواتر وەرگێڕدرا بۆ ھانگول. ھەوڵەکانی وەرگێڕانی ھانگول دواتر بووە ھۆی ناڕەزایەتیی زانایانی ھۆڵی شایستەکان، لەوانەش چۆنگ چانگسۆن و [[چۆی ماڵی]]. وەرگێڕانی ھانگولی لە ساڵی ١٤٨١ تەواو بوو، دەیان ساڵ دوای مردنی سێجۆنگ.{{Sfn|Lee|Ramsey|2011|pp=108–109}} === بودیزم === لە کاتێکدا سێجۆنگ و پێشینانی بە شێوەیەکی تایبەت بودیزمیان پەیڕەو دەکرد، بەڵام ڕامیارییەکانیان دەسەڵات و کاریگەریی دامەزراوە بودییەکانی سنووردار دەکرد.{{sfnm|1a1=Duncan|1y=2000|1pp=251–252|2a1=Ahn|2y=2025|2pp=197–202|3a1=Kim|3y=1992|3p=27|4a1=Lovins|4y=2019|4p=279}} گۆریۆی پێشینەی جۆسۆن، بە قووڵی بودی بوو. بەڵام لە دەوروبەری گواستنەوەی گۆریۆ–جۆسۆن لە کۆتاییی سەدەی ١٤دا، ھەستی دژە بودی لە نێوان کۆنفۆشیۆسییەکاندا گەیشتە ئاستێکی نوێ. کۆنفۆشیۆسییەکان ڕەخنەیان لە کاریگەرییە دارایییەکانی ئایینەکە لەسەر دەوڵەت دەگرت (پەرستگا بودییەکان خاوەن زەوی و کۆیلەی بەرچاو بوون و ڕەبەنەکان وەک کەسی نا-بەرھەمدار دەبینران)، ھەروەھا ڕەخنەیان لە بنەما فەلسەفییەکانی دەگرت. زۆرێک لەو کۆنفۆشیۆسییانە بوونە ئەندامی گرنگی بیرۆکراسیی نوێی جۆسۆن. زۆر کەس لە دادگای سێجۆنگدا بە چالاکانە دوژمنی بودیزم بوون.{{sfnm|1a1=Ledyard|1y=1998|1pp=116–117|2a1=Pu|2y=2005|2pp=37–38}} یوون ھۆی، جێگری بەڕێوەبەری ھۆڵی شایستەکان، لە ساڵی ١٤٢٤دا بۆ سێجۆنگ نووسیویەتی کە «ئێمە پێمان وایە زیانی بودییەکان ھێشتا باوە. لەو کاتەوەی سەردەمی ھان ڕێزگرتن بۆ بودا بەردەوام زیادی کردووە، بەڵام نە دڵخۆشی و نە قازانج بەدەست نەھاتووە... ئێمە پێمان وایە لە ھەموو فێرکارییە نا-ڕاستەکان، بودیزم خراپترینیانە». لە لایەکی ترەوە، زۆرینەیەکی بەرچاوی خەڵک لە دەرەوەی حکوومەت بە چالاکانە بودیزمیان پەیڕەو دەکرد.{{Sfn|Kim|2007|pp=142–143}} بە پێچەوانەی کۆنفۆشیۆسییەکان، سێجۆنگ پێی وابوو کە بودیزم و کۆنفۆشیۆسی دەتوانن پێکەوە بژین، ئەگەرچی ڕەخنەی لە کاریگەرییە ئابوورییەکانی ئایینەکە لەسەر جۆسۆن ھەبوو. ڕامیارییەکانی سێجۆنگ بە شێوەیەکی بەرچاو کاریگەریی بودیزمی لەسەر جۆسۆن سنووردار کرد. مێژوونووس پوو نامچول دەڵێت کە سنووردارکردنەکانی سێجۆنگ بە شێوەیەکی سەرەکی لەسەر کاریگەرییە دونیایی و عەلمانییەکانی ئایینەکە بووە، و سنووردارکردن نەبووە لەسەر خودی ئایینەکە. گرایسۆن دەڵێت تا کۆتاییی دەسەڵاتی سێجۆنگ، جۆسۆن بە شێوەیەکی بەرچاو زیاتر بوو بە کۆنفۆشیۆسی. سنووردارکردنەکانی سێجۆنگ لەسەر خاوەندارێتی زەوی بودییەکان بووە ھۆی ئەوەی بڕی زەوی کشتوکاڵیی بەرھەمدار لە ١٫٢ ملیۆن «کیۆڵ» لە سەردەمی تایجۆنگدا بگاتە ١٫٧٢ ملیۆن. لە ڕۆژی ٥، مانگی ٤ی ١٤٢٤دا، سێجۆنگ فەرمانی دا کە حەوت خوێندنگە بودییەکە بۆ دوو خوێندنگە کەم بکرێنەوە: سیۆن و کیۆ. جگە لەوەش، ھەر مەزھەبێک تەنھا ڕێگەی پێدەدرا ١٨ پەرستگای ھەبێت؛ ھەموو پەرستگاکانی تر ناچار بوون دابخرێن. پەرستگاکان جگە لەوەش سنووردار کرابوون بۆ ئەوەی کەمتر لە ٤٬٠٠٠ ڕەبەن، کۆیلە و کرێکاریان پێکەوە ھەبێت. زەنگ و پەیکەرە بودییە کانزایییەکان بۆ دروستکردنی چەک تواندرانەوە. سێجۆنگ ھەروەھا قەدەغەی چوونە ناو پایتەختی بۆ ڕەبەنەکان ناساند. ئەم قەدەغەیە تا کۆتاییی سەدەی ١٩ بەردەوام بوو. لە لایەکی ترەوە، سێجۆنگ ڕووبەڕووی ھەندێک ڕامیاریی دژە بودی وەستایەوە، بۆ نموونە ھەڵوەشاندنەوەی فیستیڤاڵی فانۆسی بودی، قەدەغەکردنی دامەزراوە ڕەبەنییەکان، و قەدەغەکردنی ڕێوڕەسمە بودییەکان.{{Sfn|Kim|2007|pp=141–142}} لەگەڵ تێپەڕبوونی کاتدا، سێجۆنگ زیاتر ئارەزووی خۆی بۆ بودیزم دەربڕی. ھەر ڕووداوێک ڕووبەڕووی ناڕەزایەتی دەبووەوە و لە دادگاکەی دووری دەخستەوە. لە ساڵی ١٤١٨دا، کەمێک دوای وەرگرتنی تەخت، سێجۆنگ شوێنێکی پیرۆزی بودیی بە ناوی نایبوڵتانگ لەسەر زەوی گیۆنگبۆکگونگ دامەزراند. لە ساڵی ١٤٢٠دا، دوو ساڵ دوای ئەوەی سێجۆنگ چووە سەر تەخت، دایکی [[شاژن وۆنگیۆنگ]] کۆچی دوایی کرد. سێجۆنگ داوای کرد کە دێرێکی بودی لە تەنیشت گۆڕەکەی دروست بکرێت وەک ڕێزێکی بنەچەیی. تایجۆنگ ڕای وەزیرەکانی وەرگرت لەسەر ئەوەی ئایا داواکارییەکە قبووڵ بکرێت یان نا؛ بە شێوەیەکی ناڕاستەوخۆ، ئەمە وەزیرەکانی ناچار کرد لایەنگری تایجۆنگ یان سێجۆنگ بکەن. لە کۆتاییدا، داواکارییەکە ڕەت کرایەوە. لە ھەمان ساڵدا، سێجۆنگ داوای لە ڕەبەنی بودیی بەناوبانگ کیھوا کرد کە بمێنێتەوە و لە پەرستگای تایجائام لە قەڵای شاھانەی پێشووی کایسۆنگ وانە بڵێتەوە. سێجۆنگ ھەروەھا بە شێوەیەکی تایبەت باوەڕی بە ھێزی چاککردنەوەی بودیزم ھەبوو. لە ساڵی ١٤٢٠دا، نوێژی کرد و وای کرد کەسانی تر نوێژ بۆ بودای دەرمان بکەن دوای ئەوەی شاژن نەخۆش کەوت. لە ساڵی ١٤٢٣دا، داوای کرد کە پەرتووکە بودییەکان لە سەرانسەری کۆریادا بۆی بنێردرێن. لە ساڵی ١٤٢٦دا، داوا کرا کە سێجۆنگ نووسراوێکی بودی لەسەر تیرەکانی ژووری تەختەکەی لابدات. ئەو داواکارییەکەی قبووڵ کرد. لە ساڵی ١٤٢٨دا، وای کرد ڕەبەنە بودییەکان لە ڕۆژی لەدایکبوونیدا بچنە ناو قەڵاکە.{{Sfn|Ledyard|1998|pp=116–117}} بۆ بێدەنگکردنی ڕەخنە دژە بودییەکان لێی، سێجۆنگ چەندین جار باوەڕی خۆی بۆ کەسانی تر ڕەت کردەوە. بۆ نموونە، لە ساڵی ١٤٣٩دا، سێجۆنگ ڕێگەی دا بە چاککردنەوەی پەرستگای بودیی ھێونگچیۆنسا لە سێئول. وەک ناڕەزایەتییەک، سکاڵایەک کە لەلایەن ٦٤٨ خوێندکار و زانای کۆنفۆشیۆسییەوە واژوو کرابوو، درا بە سێجۆنگ، کە تێیدا سێجۆنگیان بە پشتگیریکردنی بودیزم تۆمەتبار کرد. سێجۆنگ بۆ فشارەکە ڕازی بوو و دڵنیایی دایە ناڕەزایەتییەکان کە ئەو «قەت پەرستنی بودای نەکردووە». لە ساڵی ١٤٤١دا گوتی: «لە سەردەمی خانەدانەکانی ھان و تانگەوە، پاشاکانی چین ھەموویان باوەڕیان بە بودیزم ھەبووە. منیش ھەمان شت دەکەم».{{Sfn|Kim|2007|p=144}} مردنەکانی ناو خێزانەکەی لە ناوەڕاستی چلەکانی ١٤٠٠دا دڵسۆزیی سێجۆنگی بۆ بودیزم قووڵتر کردەوە. کوڕەکانی سێجۆنگ، شازادەی گەورە کوانگپیۆنگ و شازادەی گەورە پیۆنگوۆن لە ساڵانی ١٤٤٤ و ١٤٤٥دا کۆچی دوایییان کرد. شاژن سۆھۆن لە ساڵی ١٤٤٦دا کۆچی دوایی کرد. تۆمارێکی ساڵی ١٤٤٩ دەڵێت: «پادشا دوو شازادەی بەدوای یەکدا لەدەست داوە، ھەروەھا شاژنیش. لەبەر خەم و پەژارە، گەیشتووەتە ئەوەی باوەڕ بە [[کارما]] بکات بۆ پڕکردنەوەی ئەو بۆشایییەی لە دڵیدا دروست بووە». سێجۆنگ وای کرد پەرستگاکان ڕێوڕەسمی یادکردنەوە بۆ سۆھۆن ئەنجام بدەن. تا ساڵی ١٤٤٥، ئەو ڕژێمی گیایخۆریی بودیی پەیڕەو دەکرد. لە ساڵانی ١٤٤٨ و ١٤٤٩دا، سێجۆنگ شوێنێکی پیرۆزی بودیی لەسەر زەوی قەڵاکە بونیاد نا. لە ساڵی ١٤٤٩دا، کاتێک سێجۆنگ نەخۆش کەوت، داوای لە ڕەبەن سینمی کرد کە خزمەتگوزارییە بودییەکان لە قەڵاکەدا ئەنجام بدات. ساڵی دواتر، نازناوی ڕێزلێنانی بە سینمی بەخشی. گرایسۆن نووسیویەتی کە سێجۆنگ «لە باوەشی بودیزمدا کۆچی دوایی کرد».{{Sfn|Grayson|2002|p=109}} === ئایینەکانی تر === سێجۆنگ، وەک زۆربەی پاشاکانی تری جۆسۆن، باوەڕی بە [[شامانیزمی کۆری]] نەبوو. لە سەردەمی دەسەڵاتی سێجۆنگەوە، [[شامانە کۆرییەکان]] لە چوونە ناو پایتەخت قەدەغە کران. بەڵام ھەندێک شامانی بۆ ھەندێک پایە لە دەزگای تەندروستیی گشتی لە دەرەوەی پایتەخت «ھوارینسۆ» دەستنیشان کرد. لە ساڵی ١٤٢٧دا، سێجۆنگ مەرسوومێکی دژی کۆمەڵگەی ھویھوی ([[ئیسلام لە کۆریا|موسڵمانانی کۆری]]) دەرکرد کە لە سەردەمی دەسەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتیی یوان|خانەدانی یوان]] بەسەر گۆریۆدا، لە پێگەی تایبەت و مووچە سوودمەند بوون. ھویھوییەکان ناچار کران واز لە پۆشاکی سەریان بھێنن، ھۆڵی ڕێوڕەسمەکانیان – کە [[مزگەوت|مزگەوتێک]] بوو لە کایسۆنگ – دابخەن و وەک ھەموو کەسانی تر بپەرستن.{{Sfn|Wang|2023|p=75}} == سیاسەتی دەرەوە == سێجۆنگ بەردەوام بوو لەسەر نەریتی تانگ و گۆریۆ بۆ «ھیانگخوا» («پێگەی بیانیی تەسلیمبوو»). ئەمە کۆمەڵێک دیاریکردنی نیمچە میراتی بوو بۆ بیانییەکان کە ڕێگەی پێدەدان لە کۆریا نیشتەجێ بن، لەگەڵ ھەندێک لێخۆشبوونی باج و شارستانی بۆ لانی کەم یەک نەوە؛ نەوەکانیان دواجار دەبوونە خەڵکی ڕەسەن. مەبەستی ئەم پێگەیە ھاندانی نیشتەجێبوون و تێکەڵبوونی ئاشتییانە بوو. بۆ نیشتەجێبووانی دەوروبەری پایتەخت، سێجۆنگ دیاریکردنەکەی تەنھا بۆ یەک نەوە دوای کۆچبەرە ڕەسەنەکان سنووردار کرد. جۆسۆن، لەژێر دەسەڵاتی سێجۆنگدا، ڕێگەی جیاوازی بۆ بە نیشتیمانیکردنی بیانییەکان ھەبوو، لەوانەش بەخشینی کورسیی [[ھۆزە کۆرییەکان|ھۆزەکان]].{{Sfn|Bohnet|2020|pp=43–44}} سێجۆنگ ھەروەھا بەردەوام بوو لە پراکتیکی ڕێگەدان بە شێوازە سیستماتیکەکانی [[سەرانە]] لە بیانییەکانەوە، بە تایبەتی جۆرچێنەکان و ژاپۆنییەکان. بەپێی گرووپ و پێگە، ڕێگە بە ژمارەیەکی سنووردار لە سەرانە دەدرا کە بدریت بە پاشایەتییەکە لە بەرامبەر سوودی ڕامیاریدا.{{Sfn|Robinson|2013|pp=356–357}} === پەیوەندییەکانی ژاپۆن و کۆریا === [[پەڕگە:PB9C-15C_001_三綱行實圖_삼강행실도_109_(cropped).jpg|وێنۆک|«وۆکۆو» (ناوەڕاست)، وێناکردنێک لە «سامگانگھاینگسیڵتۆ»، کە لە سەردەمی سێجۆنگدا بەرھەم ھێنراوە]] سێجۆنگ و کارگێڕییەکەی بوونە ھۆی کەمبوونەوەی ھێرشی جەردە دەریایییە ژاپۆنییەکان و زیادبوونی بازرگانی لەگەڵ ژاپۆن. بەھۆی پێوەندی و بازرگانییە ئاشتییانەکەوە، مێژوونووس جەیمس بی لویس سەدەی ١٥ی وەک «لووتکەی پێوەندییە ئاشتییانەکانی ژاپۆن لەگەڵ کۆریا پێش کۆتاییی سەدەی بیستەم» وەسف کردووە.{{Sfn|Lewis|2003|p=20}} ئەگەرچی جەردە دەریایییەکانی [[دوورگەی تسوشێما]] بە ڕێژەیەکی کەمبووەوە لە کۆتاییی سەردەمی گۆریۆدا ھێرشیان دەکردە سەر کەناراوەکانی جۆسۆن، بەڵام تا سەردەمی سێجۆنگ ھێشتا مەترسی بوون. جەردە دەریایییەکان کەرەستە، بەلەم، و خەڵکی کۆرییان بۆ کۆیلایەتی دەدزی. لە ساڵی ١٤١٨دا، برسێتی و مردنی سەرکردەی تسوشێما بووە ھۆی زیادبوونی ھێرشەکان بۆ سەر جۆسۆن. وەک تۆڵەیەک بۆ ئەمە، لە ساڵی ١٤١٩دا، سێجۆنگ لەژێر ڕێنماییی باوکیدا، [[ھێرشی ئۆیی]] دژی تسوشێما دەست پێ کرد. ھێزەکانی جۆسۆن لە ٢٢٧ کەشتی و نزیکەی ١٧٬٠٠٠ سەرباز پێکھاتبوون لەژێر فەرماندەیی [[ئی چۆنگموو]]. دوای ١٥ ڕۆژ لە شەڕ، لۆردی تسوشێما خۆی ڕادەست کرد. لە کاتی ئەم ململانێیەدا، ڕێگە بەو ژاپۆنییانەی لە تسوشێما ھەڵاتبوون درا وەک «ھیانگخوا» لە جۆسۆن نیشتەجێ بن.{{Sfn|Bohnet|2020|p=44}} جۆسۆن ھەوڵی دا تسوشێما بخاتە ناو خاکی خۆیەوە. دە ڕۆژ پێش ھێرشەکەی جۆسۆن بۆ سەر تسوشێما، تایجۆنگ [[بانگەشە|بانگەشەی]] کرد کە تسوشێما پێشتر سەر بە کۆریا بووە. حەوت مانگ دواتر، لە ساڵی ١٤٢٠دا، دادگای کۆری داواکارییەکی لۆردی تسوشێما [[سۆ سادامۆری]] قبووڵ کرد کە تسوشێما تێکەڵی جۆسۆن بکرێت. دادگای جۆسۆن وای دانا کە تسوشێما لەژێر سنوورە کارگێڕییەکانی [[پارێزگای گیۆنگسانگ|پارێزگای گیۆنگسانگدایە]]. ئەم تێکەڵبوونە دواتر لەلایەن سادامۆرییەوە ڕەت کرایەوە. لە کۆتاییدا، تێکەڵبوونەکە ڕووی نەدا.{{Sfn|Lee|2006|p=166}} لەژێر دەسەڵاتی سێجۆنگدا، جۆسۆن بە سەرکەوتوویی ھانی سەرکردە ژاپۆنییەکانی دا بۆ ڕێگریکردن لە جەردەی دەریایی لە بەرامبەر دەستگەیشتن بە بازرگانییەکی بەنرخ. لە ڕێگەی ئەم ستراتیژییەوە، جۆسۆن توانی سەرنجی خۆی لە ئاسایشەوە بگۆڕێت بۆ بەڕێوەبردنی بازرگانی. لە سەردەمی تایجۆنگەوە بۆ سێجۆنگ، ھێرشەکان لە ٤٫٣ ھێرش لە ساڵێکدا بۆ ١٫٨ کەم بووەوە و نێردراوە بازرگانییەکان لە ٢٠٫٤ لە ساڵێکدا بۆ ٣١٫٣ زیاد بوو. بازرگانە ژاپۆنییەکان تەنھا بۆ سێ بەندەری جۆسۆن سنووردار کرابوون؛ سێیەم بەندەر لەژێر دەسەڵاتی سێجۆنگدا لە ساڵی ١٤٢٦دا کرایەوە. بازرگانە ژاپۆنییەکان ناچار بوون شوێن ڕێگەی دیاریکراو بکەون لە ڕۆژە دیاریکراوەکاندا بۆ گەیشتن بە پایتەخت. لە ساڵی ١٤٢٣دا، کۆگای حکوومی بۆ بازرگانە ژاپۆنییەکان لە بەندەرەکاندا دروست کرا. لە ساڵی ١٤٣٨دا، جۆسۆن بە سۆ سادامۆری، لۆردی تسوشێما، مافی پاوانکاریی بەخشی لە دەرکردنی بەڵگەنامەی تێپەڕبوون بۆ ژاپۆنییەکان بۆ سەردانی جۆسۆن. لە ساڵی ١٤٣٩دا، ھەندێک لادانی سنووردار لەو پاوانکارییە بە ھەندێک لۆردی تری ژاپۆنی بەخشرا. لە [[پەیماننامەی کیھای]] ساڵی ١٤٤٣دا، جۆسۆن ژمارەی کەشتییەکانی لەم بەندەرانەوە لە ژاپۆنەوە بۆ ٥٠ کەشتی لە ساڵێکدا سنووردار کرد. زاناکان مشتومڕیان کردووە لەسەر ئەوەی جۆسۆن لەژێر دەسەڵاتی سێجۆنگ چۆن مامەڵەی لەگەڵ ژاپۆن کردووە. چەندین کەس دەڵێن جۆسۆن وەک ئەوەی پاشکۆی جۆسۆن بن مامەڵەی لەگەڵ بەشێک لە ژاپۆن کردووە. نێردراوەکانی تەنانەت [[شۆگون|شۆگونیش]] بە شێوەیەکی ڕێوڕەسمی وا مامەڵەیان لەگەڵ دەکرا وەک ئەوەی شۆگون پاشکۆی جۆسۆن بێت. سەرکردە ژاپۆنییەکان ناچار دەکران داوای مۆری مس بکەن بۆ ئەوەی بچنە ناو جۆسۆن. ئەو سەرکردە ژاپۆنییانەی لێھاتوویی زیاتریان لە ڕێگریکردن لە جەردەی دەریایی نیشان دەدا، پلەی بەرزتر و بازرگانیی زیاتریان لەگەڵ جۆسۆن پێ دەبەخشرا. مێژوونووس کێنێس ڕ. ڕۆبنسن دەڵێت جۆسۆن پەیوەندییەکی بێوێنە و نەرمی لەگەڵ «ژاپۆن»ی پارچەپارچە بوودا ھەبووە (ژاپۆن تا ئەو کاتە یەکەیەکی ڕامیاریی یەکگرتوو نەبوو) کە بە تێپەڕبوونی کات دەگۆڕا. ئەو دەڵێت جۆسۆن توخمەکانی سیستمی سەرانەی چینی بۆ مەبەستەکانی خۆی بەکارھێناوە. سەرکردە ژاپۆنییەکان زۆر جار داوای دیاریی بودییان لە جۆسۆن دەکرد. بۆ نموونە، [[ھۆزی ئۆوچی]] بە بەردەوامی داوای قاڵبە تەختەیییەکانی چاپی «تریپیتاکا کۆریانا»یان دەکرد، کە ئەمەش بووە ھۆی ناڕەزایەتیی دادگای کۆنفۆشیۆسیی سێجۆنگ. قاڵبەکان بەنرخ بوون و بەرھەمھێنانی وێنەی لێیان گرانبەھابوو. دواجار، لە جیاتی ئەوە وێنەی چاپکراوی «تریپیتاکا» بە ھۆزی ئۆوچی بەخشرا، کە ھێشتا بەرھەمھێنانیان گران بوو. === سنووری باکوور و پەیوەندییەکان لەگەڵ جورچنەکان === سێجۆنگ بەردەوام بوو لە کارەکانی پێشینانی لە ئارامکردنەوە و داگیرکردنی سنوورەکانی باکوور. لەژێر دەسەڵاتی سێجۆنگدا بوو کە سنوورە باکوورییەکانی کۆریا فراوانتر کران تا گەیشتنە نزیکەی سنوورەکانی ئێستا. سنووری باکوور گرنگییەکی ستراتیژیی ھەبوو، چونکە وەک سنووری نێوان کۆریا و چین خزمەتی دەکرد، و چونکە [[جۆرچێنەکان|جۆرچێنەکانی]] ناوچەکە زۆر جار ھێرشیان دەکردە سەر نیشتەجێبووە کۆرییەکان. لە ساڵی ١٤٣٢دا، ھۆزی ھولون ئودێھا (جۆرچێنە ڕۆژھەڵاتییەکان) ھێرشیان کردە سەر جۆسۆن. سێجۆنگ ھەڵمەتی سەربازیی دژی جۆرچێنەکان دەست پێ کرد و ھێزەکانی پادگانی بۆ ئارامکردنەوەی دانیشتووانە ناوخۆیییەکان دامەزراند. ئەو ھەڵمەتێکی لەو شێوەیەی لە ساڵی ١٤٣٣دا نارد، بە فەرماندەیی چۆی یووندۆک و ئی چۆن، و ھەڵمەتێکی تری لە ساڵی ١٤٣٧دا لەژێر دەستی [[کیم جۆنگسۆ]] نارد. ھەڵمەتی دووەم بووە ھۆی دروستکردنی شەش پادگان لە ناوچەکە و سنوورە باکوورییەکانی ئێستای کۆریا. سێجۆنگ ھەروەھا بازرگانیی لەگەڵ جۆرچێنەکاندا کرد بۆ ڕێگریکردن لە ھێرشەکان. ئەمە لەوانەیە بەشێکی بەھۆی سەرکەوتنی پێشوویان لە بەکارھێنانی بازرگانی بۆ ڕێگریکردن لە جەردەی دەریاییی ژاپۆنی بووبێت. لە ساڵی ١٤٣٧ تا ١٤٤٣، ھۆزی ھولون ئودێھا کە پێشتر ھێرشیان کردبووە سەر جۆسۆن، لانی کەم ١٢٧ نێردراوی بازرگانییان بۆ دادگای جۆسۆن نارد. بە تێپەڕبوونی کات، سنووردارکردن خرایە سەر نێردراوە بازرگانییەکانی جۆرچێن بۆ جۆسۆن. ئەو جۆرە بازرگانییانە مەبەست لێی دابینکردنی جێگرەوەی ئابووری بوو بۆ جۆرچێنەکان لە جیاتی ھێرشکردن. ئەو جۆرچێنانەی یارمەتیی جۆسۆنیان دەدا، بە پلە و دەستگەیشتن بە بازرگانی پاداشت دەکران. کارگێڕییەکەی ھەروەھا نیشتەجێبووە کۆرییەکانی بۆ ناوچە داگیرکراوەکان گواستەوە و ھانی ھاوسەرگیریی نێوان جۆرچێنەکان و کۆرییەکانی دەدا بۆ ڕێگریکردن لە ململانێ. لە سەردەمی دەسەڵاتی سێجۆنگدا، ھەموو دانیشتووانی [[پارێزگای ھامگیۆنگ]] لە باکووری تانچیۆن وەک نەوەکانی «ھیانگخوا»ی جۆرچێن وەسف کراون. ئەوان دواجار بوونە ھاووڵاتیی تەواوی جۆسۆن. ھەروەھا دامەزراندنی ناوەکیش بە جۆرچێنەکان لە سوپای کۆریدا دەدرا. ئەم دامەزراندنانە پێویستیان بە خزمەتی سەربازی نەبوو؛ مەبەست لێیان تێکەڵکردنی جۆرچێنەکان بوو لە بیرۆکراسیی جۆسۆندا. مێژوونووسان ھەوڵەکانی سێجۆنگیان لە نیشتەجێکردن و ئارامکردنەوەی ناوچەکە وەک خاوەن سەرکەوتنی تێکەڵ ھەڵسەنگاندووە. نیشتەجێبووە کۆرییەکان لە سنوورەکاندا بە زەحمەت دەژیان و زۆر جار زەوییەکەیان بەجێدەھێشت. ناوچە باکوورییەکان دوای دەسەڵاتی سێجۆنگیش بەردەوام بوون لە دروستکردنی مەترسی بۆ سەر ئاسایشی جۆسۆن. === پەیوەندییەکانی چین و کۆریا === مێژوونووس شێ-شان ھێنری تسای دەڵێت سەردەمی دەسەڵاتی سێجۆنگ بینەری باشتربوونی پەیوەندییەکانی چین و کۆریا بووە و «سنوورەکانی چین و کۆریا لە جیاتی ناوچەی جەنگ بوونە بازاڕ». سێجۆنگ و [[ئیمپراتۆر یۆنگلێ|ئیمپراتۆر یۆنگلێی]] مینگ زۆر جار پەرتووک و نامەیان لەسەر بابەتە جیاوازەکان ئاڵوگۆڕ دەکرد، لەوانەش ئایین، فەلسەفە، مێژوو، زانست، و تەکنۆلۆژیا. تەنھا لە ساڵی ١٤٢٣دا، سێجۆنگ ١٠٬٠٠٠ ئەسپی وەک سەرانە بۆ یۆنگلێ نارد. لە بەرامبەردا، سێجۆنگ بڕێکی زۆر لە زیو، قوماشی ئاوریشمی نەخشدار، و ئاوریشمی وەرگرت. سێجۆنگ دەروازەی یۆنگونمونی لە ساڵی ١٤٢٩ لە سێئول وەک شوێنێکی ڕێوڕەسمی بۆ پێشوازیکردن لە نێردراوە چینییەکان بونیاد نا.{{Sfn|Pratt|2007|p=186}} سێجۆنگ ھەوڵی دەدا ھاوسەنگی لە نێوان ڕامیاریی جۆسۆن بۆ «سادای» (ڕێزگرتنی کۆنفۆشیۆسی بۆ چین) و پێویستی فەرمانڕەوایەتییەکی نەرم و سەربەخۆیی کۆریا دروست بکات. بۆ نموونە، چەندین مێژوونووس دەڵێن ئەو پەیوەندییە نیمچە-سەرانەیییەی سێجۆنگ لەگەڵ گرووپە ژاپۆنی و جۆرچێنەکاندا پاراستوویەتی بە تەکنیکی لەلایەن سیستمی سەرانەی چینییەوە قەدەغە کرابوو. لەژێر ئەو سیستمەدا، ئەوانەی سەرانەیان دەدا بە چین تەنھا دەبوو وەک یەکسان مامەڵە لەگەڵ یەکتر بکەن، بەڵام سێجۆنگ بڕیاری دا واز لە پابەندبوونی ڕژد بەمەوە بھێنێت بۆ بەرژەوەندیی جۆسۆن. ھەروەھا، لانی کەم لە یەک بۆنەدا لە سەرەتای دەسەڵاتیدا، سێجۆنگ دوودڵی نیشان دا لە ئەنجامدانی ڕێوڕەسمی قوربانیکردن بۆ نوێژی باران؛ ئەو جۆرە ڕێوڕەسمانە تەنھا بۆ ئیمپراتۆری چین بە گونجاو دەبینران. سەرەڕای ئەمە، دواجار دەستی کرد بە ئەنجامدانی ڕێوڕەسمەکان. لە کۆتاییی دەسەڵاتیدا، وازی لەم پراکتیکە ھێنا.{{Sfn|Deuchler|2015|pp=62–63}} سێجۆنگ وای کرد زانایەک وتارێک بنووسێت کە تێیدا بڵێت پاشاکانی کۆریاش خاوەنی «فەرمانی ئاسمانی»ن، کە بە شێوەیەکی ئاسایی تەنھا لەلایەن چینەوە بانگەشەی بۆ دەکرا. لە ساڵی ١٤٤٩دا، کاتێک مینگ داوای کرد جۆسۆن ١٠٠٬٠٠٠ سەربازی کۆری بۆ ناوچەی لیاۆدۆنگ لە مەنیچووریا بنێرێت، جۆسۆن ڕەتی کردەوە. ڕامیارییە دژە بودییەکانی ژێر دەسەڵاتی سێجۆنگ وای کرد جۆسۆن لەگەڵ مینگ بکەوێتە ناکۆکی؛ لە مامەڵەکردن لەگەڵ چیندا، دادگای جۆسۆن ھەوڵی دەدا ئەو نیگەرانییانە بڕەوێنێتەوە کە بودیزم سەرکوت دەکات. لەو کاتەدا، بودیزم پشتگیرییەکی بەرچاوی لە نێوان دادگا و خانەدانەکانی مینگدا ھەبوو. ڕەبەنە بودییە کۆرییەکان بۆ مینگ ھەڵاتن: ٣٠ کەس لە سەردەمی تایجۆنگ و ٩ کەس لە سەردەمی سێجۆنگ. سێجۆنگ داوای لە ئیمپراتۆر یۆنگلێ کرد، کە بودییەکی دڵسۆز بوو، ئایا دەکرێت ئەو ڕەبەنەکان بگەڕێندرێنەوە. ئیمپراتۆر یۆنگلێ لە ترسی ئەوەی چاوەڕێی ڕەبەنەکان دەکات، ڕەتی کردەوە. == ھانگول == {{سەرەکی|سەرچاوەی ھانگول|ھانگول}} سێجۆنگ بەرپرسیار بوو لە پەرەپێدانی ھانگول، ئەلفوبێی ڕەسەن بۆ زمانی کۆری. مشتومڕ لەسەر ئەوە ھەیە کە سێجۆنگ تا چ ڕادەیەک بە شێوەیەکی کەسی بەشدار بووە لە دروستکردنی، ھەرچەندە زۆربەی زاناکان پێیان وایە ئەو بە شێوەیەکی بەرچاو بەشدار بووە. کەمینەیەک لە زاناکان پێیان وایە کە سێجۆنگ تاقە نووسەر بووە. ھەموو بەڵگە بەڵگەنامەیییە ھاوچەرخەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە ئەو بووە،{{sfnm|1a1=Lee|1y=1997|1pp=14–19|2a1=Haarmann|2y=1993|2pp=151–152}}<ref name=":42">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gnanadesikan|یەکەم=Amalia E.|ناونیشان=https://www.wiley.com/en-us/The+Writing+Revolution%3A+Cuneiform+to+the+Internet-p-9781405154079|سەردێڕ=The Writing Revolution: Cuneiform to the Internet|بڵاوکەرەوە=[[Wiley-Blackwell]]|ساڵ=٢٠٠٨|ژپنک=٩٧٨-١-٤٤٤-٣٥٩٨٥-٥|پەڕەکان=١٩٦–١٩٧, ٢٠٣|ڕێکەوتی سەردان= ١ی ئابی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240730001053/https://www.wiley.com/en-us/The+Writing+Revolution%3A+Cuneiform+to+the+Internet-p-9781405154079|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>{{Sfn|Ahn|2004|p=6}} بەڵام زۆرێک لە زاناکان دەڵێن سێجۆنگ زۆر سەرقاڵ بووە بۆ ئەوەی بە تەنھا پەرە بە ھانگول بدات. پێش داھێنانی ھانگول، کۆریا ھانجا (پیتە چینییەکان) و ھەروەھا سیستمە پەیوەندیدارەکانی وەک ئیدوو و ھیانگچالی لە کۆنەوە بەکارھێنابوو. قورسیی سیستمەکان وای کردبوو بەکارھێنانیان تەنھا بۆ کەسانی چینی باڵا سنووردار بێت؛ خەڵکی ئاسایی زۆربەیان نەخوێندەوار بوون. ھەروەھا، نووسینەکان بۆ نوێنەرایەتیکردنی زمانی کۆری گونجاو نین؛ خێزانە زمانییەکانی چینی و کۆری پێوەندییەکی نزیکیان نییە و بە شێوەیەکی بەرچاو جیاوازن. گۆکردن و بیرۆکە کۆرییەکان تەنھا دەتوانرا بە شێوەیەکی ناڕاستەوخۆ نیشان بدرێن. بەھۆی نەبوونی تۆمار لەسەر بابەتەکە، نەزراوە کەی کارکردن لەسەر ھانگول بۆ یەکەم جار دەستی پێ کردووە. چەندین زانا دەڵێن دروستکردنی «سامگانگھاینگسیڵتۆ» لە ساڵی ١٤٣٤دا وای کرد سێجۆنگ حەزی لە خوێندەواریی گشتگیر بێت. ھەروەھا، سێجۆنگ مێژوویەکی درێژی لە بایەخدانی کەسی بە زمانەوانی و زمانەکان ھەبوو. بایەخێکی کەسیی بە چالاکییەکانی «نووسینگەی وەرگێڕان» دەدا، و خۆی لە سەرەتای دەسەڵاتییەوە وانەی چینی وەردەگرت. تۆمارێکی ساڵی ١٤٣٥ [[بانگەشە|بانگەشەی]] دەکرد کە سێجۆنگ ڕۆژ نا ڕۆژێک مەشقی زمانی چینی قسەکردنی دەکرد و وانەی لای زمانەوانی ناودار ئی بیۆن وەردەگرت. ئەگەری ھەیە ھانگول بە نھێنی پەرەی پێ درابێت، بە پێشبینیکردنی ئەو ناڕەزایەتییەی کە دواجار ڕووبەڕووی بووەوە، ئەگەرچی ئەمە جێی مشتومڕە. نووسینەکە، کە پێدەچێت زۆربەی تەواو بووبێت، لە مانگی ١٢ی ١٤٤٣دا بۆ دادگای سێجۆنگ ئاشکرا کرا. لە مانگی ٢ی ١٤٤٤دا، فراکسیۆنێکی سەرەکی لە ھۆڵی شایستەکان بە سەرکردایەتیی [[چۆی ماڵی]] سەرزەنشتێکی بەناوبانگی نووسینەکەیان کرد. چۆی و چەند کەسێکی تر دەیانگوت ھانگول دژە کۆنفۆشیۆسییە، چونکە ھەستیان دەکرد زۆر لە شارستانییەتی چینی دوورکەوتووەتەوە. سێجۆنگ وەڵامی دانەوە کە ھەست دەکات نووسینەکە کۆنفۆشیۆسییە، چونکە لەبەر ئارەزووی سوودگەیاندن بە ژێردەستەکانی دروست کراوە. ھەستی دژە ھانگول بەشێکی بەھۆی نوخبەگەرایییەوە بوو؛ خوێندەواری بە ھانجا ئەو کاتە وەک نیشانەی پێگە دەبینرا، و ھاندانی خوێندەواریی گشتی وەک زیانگەیاندن بە پێگەی کۆمەڵایەتیی نوخبەکان دەبینرا. نووسینەکە سەرەتا ناوی «ئۆنمون» (نووسینی ڕەسەن)ی لێنرا، کە دواتر بووە خاوەن واتایەکی نوخبەگەرانەی «نووسینی نزم». سێجۆنگ بۆ ماوەی یەک ڕۆژ چۆی و چەند کەسێکی تری زیندانی کرد. لە شوێنێکی کاتدا، سێجۆنگ گەنجانی ھۆڵی شایستەکانی بۆ نووسینگەیەکی نوێ کە تایبەت بوو بە ھانگول و ناوی «ئۆنمونچۆنگ» (کۆمیسیۆنی نووسینی ڕەسەن) بوو کۆکردەوە. کاری لەسەر پەرەپێدانی بەڵگەنامە فەرمییەکان بۆ ھانگول دەکرد. ھەروەھا کاری لەسەر چەندین پڕۆژەی وێژەیی گەورەی پەیوەندیدار بە ھانگول دەکرد، لەوانەش فەرھەنگی سەروا «تۆنگگوک جۆنگوون»ی ساڵی ١٤٤٧ و یەکەم پارچە وێژەیی گەورەی ھانگول «[[یۆنگبیۆچیۆنگا]]». [[پەڕگە:Hunminjeongum.jpg|وێنۆک|لاپەڕەی یەکەمی «[[ھونمینجێۆنگوم|ھونمینجێۆنگوم ھایریێ]]»، کە پێشەکییەکەی سێجۆنگی تێدایە]] لە مانگی ٩ی ١٤٤٦دا، بەڵگەنامەکانی ھانگول تەواو بوون و لە دەقەکانی «[[ھونمینجێۆنگوم]]» و دەقی کۆمێنتاریی ھاوەڵی «[[ھونمینجێۆنگوم ھایریێ]]»دا بڵاوکرانەوە. «ھونمینجێۆنگوم» لەلایەن خودی سێجۆنگەوە نووسرابوو، لە کاتێکدا «ھایریێ» لەلایەن گرووپێک لە زانایانی ئۆنمونچۆنگ بە سەرکردایەتیی [[چۆنگ ئینجی]] کۆکرایەوە. «ھونمینجێۆنگوم» بەم وتە بەناوبانگەی ئێستا دەست پێ دەکات: {{Blockquote|text=دەنگەکانی زمانی وڵاتەکەمان لەوانەی [[ناوەکانی چین|شانشینی ناوەڕاست]] جیاوازن و لەگەڵ دەنگی پیتەکاندا یەک ناگرنەوە. بۆیە لە نێوان خەڵکی نەزاندا، زۆر کەس ھەبووە کە کاتێک شتێکیان ھەبووە بیخەنە ناو وشەوە، لە کۆتاییدا نەیانتوانیوە ھەستی خۆیان دەرببڕن. من بەھۆی ئەمەوە دڵتەنگ بووم، و ٢٨ پیتی نوێم دیزاین کردووە، کە دەمەوێت ھەموو کەسێک بە ئاسانی مەشقیان پێ بکات و بۆ بەکارھێنانی ڕۆژانەیان گونجاو بێت.|author=سێجۆنگی مەزن|source=پێشەکی|title=«ھونمینجێۆنگوم»}} سێجۆنگ ھەوڵی دا فشاری کەم بخاتە سەر نەیارانی و ژێردەستەکانی بۆ قبووڵکردنی نووسینەکە، بەڵام سەرکەوتنێکی سنوورداری ھەبوو. لێدیارد دەڵێت سێجۆنگ بە مەبەست نووسینەکەی بە زۆر بەسەر کەسانی تردا نەسەپاندووە بۆ ئەوەی ڕووبەڕووی ناڕەزایەتیی توندتر نەبێتەوە. لێدیارد ئەم ستراتیژییە پێشبینی کراوەی بە ئەرێنی ھەڵسەنگاند و گوتی پێدەچێت بەشدار بووبێت لە سەرکەوتنی کۆتاییی ھانگول. ئەو ھەوڵی دا ھانگول تێکەڵی تاقیکردنەوە بیرۆکراسییەکان و پڕۆگرامی خوێندنی خوێندنگە حکوومییەکانی وەک «سۆنگگیونکوان» بکات، ئەگەرچی ئەو جۆرە تێکەڵکردنانە زۆر جار دوای مردنی لادران. سەرەڕای ھەوڵەکانی سێجۆنگ، ھانگول تا کۆتاییی سەردەمی جۆسۆن، زیاتر لە ٤٠٠ ساڵ دواتر، بە نزمی سەیر دەکرا. تەنھا لە ساڵی ١٨٩٤دا، لە کاتی «چاکسازیی کابۆ»دا، بە فەرمی لەلایەن حکوومەتەوە وەرگیرا. == کۆتاییی ژیان و مردن == سێجۆنگ باسی لە ھەبوونی کێشەی تەندروستی بەردەوام و خراپتربوونی دەکرد لە زۆربەی ژیانیدا؛ ژمارەیەک لەم سکاڵایانە لە «تۆمارە ڕاستەقینەکان»دا تۆمار کراون. یەکێک لە سەرەتاییترین تۆمارەکانی سکاڵاکانی کاتێک کرا کە تەمەنی ٢٢ ساڵ بوو؛ ئەوکات [[بانگەشە|بانگەشەی]] ئەوەی دەکرد کە ئازاری ئەژنۆ و پشتی ھەیە. لە تەمەنی ٣٠ ساڵیدا، سکاڵای ئازاری پشتی دەکرد و دەستی کرد بە ڕاپۆرتکردنی کێشە لە بینینیدا، تینوێتی زۆر، و میزکردنی زۆر. لە تەمەنی ٤٠ ساڵیدا، بە ڕێژەیەکی زیاتر سکاڵای لە کێشەکانی بینینی دەکرد. ئەو ناوبانگی ھەبوو بەوەی چێژی لە خواردنی گۆشت دەبینی و شێوازێکی ژیانی بێ جووڵەی ھەبوو. لە دەسپێکی ١٤٤٥دا، ئەو ڕژێمی گیایخۆریی بودیی پەیڕەو دەکرد. زاناکان ھەوڵیان داوە بزانن چ نەخۆشییەکی ھەبووە لەسەر بنەمای بەڵگە مێژووییەکان. گریمانە باوەکان ئەوەن کە سێجۆنگ یان شەکرەی جۆری ١ یان جۆری ٢ی ھەبووە. توێژەری پزیشکی جیھوان ئی دژی ئەو دەستنیشانکردنەیە و دەڵێت نیشانەکانی سێجۆنگ زیاتر لە نیشانەکانی «ئەنکیلۆسینگ سپۆندیلایتیس» (جۆرێک لە ھەوکردنی جومگەکان) دەچن. ئی دەڵێت ھەر جۆرێکی شەکرە دەبووە ھۆی ئەوەی زووتر کۆچی دوایی بکات، و سێجۆنگ مێژوویەکی خێزانیی ڕوونی لە شەکرە نەبووە. لە دەسپێکی ١٤٣٧دا، سێجۆنگ دەستی کرد بە پرسیارکردن لە وەزیرەکانی کە ئایا دەکرێت کاروباری بچووکی حکوومی بسپێردرێت بە شازادەی جێنشین، چونکە ھەستی بە ناخۆشی دەکرد. مێژوونووس [[مارتینا دویچلەر]] دەڵێت سێجۆنگ ئەمەی پرسی چونکە مەبەستی بوو شازادەی جێنشین فێری ڕامیاری بکات بۆ ئەوەی جێنشینییەکە ئاسانتر بێت. وەزیرەکانی ئەوکات و چەندین جاری تر لە ساڵانی دواتردا، لەوانەش لە ١٤٣٨، ١٤٣٩، و ١٤٤٢دا، نیگەرانییە تەندروستییەکانی ئەویان پشتگوێ خست. لە ساڵی ١٤٣٩دا، بەھۆی کێشە تەندروستییەکانیەوە وازی لە بەشداریکردن لە وانە شاھانەیییەکان ھێنا. دواجار، بەھۆی کەمی پێشکەوتنەوە بێزار بوو، سێجۆنگ مەرسوومێکی لە ساڵی ١٤٤٣دا دەرکرد کە تێیدا ڕای گەیاند شازادەی جێنشین لە نیوەی کۆتاییی ھەر مانگێکدا کاروباری بچووکی دەوڵەت بەڕێوە دەبات، و دەبێت ھەموو وەزیرەکان دڵسۆزیی خۆیان بۆ ئەو ڕابگەیەنن. ئەمە بووە ھۆی ناڕەزایەتییەکی توند لە سەرانسەری حکوومەتدا. ھەندێک وەزیر لە بەرامبەر بیرۆکەی سەرپەرشتیکردنیان لەلایەن شازادەی جێنشینەوە کشانەوە، و ھەندێکی تریش نیگەرانیی خۆیان دەربڕی کە دابەشکردنی دەسەڵاتی شاھانە دەکرێت دەوڵەت ناسەقامگیر بکات. دوای ساڵانێک لە مشتومڕ و ڕێککەوتن، لە ساڵی ١٤٤٥دا، شازادەی جێنشین دەستی کرد بە بەڕێوەبردنی کاروباری ڕۆژانەی حکوومەت. مێژوونووس کیم جۆنگمیۆنگ دەڵێت کە سێجۆنگ دواتر خۆی بە تەواوی بۆ کارکردن لەسەر ھانگول تەرخان کرد. [[پەڕگە:여주_영릉과_영릉_세종_영릉_능침(항공).jpg|وێنۆک|[[یۆنگنوونگ]]: گۆڕی سێجۆنگ]] لە ساڵانی کۆتایییدا، سێجۆنگ زۆربەی کاتەکانی لە ژووری خوێندنەکەیدا بە نووسینی ھۆنراوە بەسەر دەبرد. باس لەوە دەکرێت تەنانەت لە کاتی ئازاری قووڵدا، سێجۆنگ سوور بووە لەسەر فێربوون و بەشداریکردن لە وانەکاندا، و تەنانەت تا دوای نیوەشەو بۆ ئەوە دەمایەوە. لە ساڵی ١٤٤٦دا، دوای بڵاوکردنەوەی ھانگول، بە وەزیرەکانی گوت کە ئەو «بەدەست نەخۆشییە جیاوازەکانەوە دەناڵێنێت و تەنھا لە قەڵاکەدا چاوەڕێی مردن دەکات». لە مانگەکانی کۆتاییی ژیانیدا، ئازارەکانی توندتر بوون. لە ڕۆژی ٢٢، مانگی ١ی ١٤٥٠دا، چوو بۆ شوێنی نیشتەجێبوونی شازادەی گەورە ھیۆریۆنگ بۆ وەرگرتنی چارەسەر بۆ نەخۆشییەکانی. لە ڕۆژی ١٧، مانگی ٢ی ١٤٥٠ لە تەمەنی ٥٢ ساڵیدا، لە شوێنی نیشتەجێبوونی شازادەی گەورە یۆنگوونگ لە کۆشکی ڕۆژھەڵاتی گیۆنگبۆکگونگ کۆچی دوایی کرد. ئەو یەکەم پاشای جۆسۆن بوو کە لە کاتی دەسەڵاتدا بمرێت. ئەو لە گۆڕی [[یۆنگنوونگ]] نێژراوە. ئەو گۆڕە سەرەتا لە شوێنێک بوو کە ئێستا پێی دەوترێت ناوچەی سێۆچۆ لە سێئول، بەڵام لە ساڵی ١٤٦٩دا گوازرایەوە بۆ ئەوەی ئێستا پێی دەوترێت [[یۆجوو]] دوای ئەوەی دیاریکرا کە تایبەتمەندییە جوگرافییەکانی شوێنە نوێیەکە باشترن. ئەو لە تەنیشت [[شاژن سۆھۆن]] نێژراوە. == پێشوازیکردن و کاریگەری == [[پەڕگە:10000_won_serieVI_obverse.jpeg|ڕاست|وێنۆک|پاشا سێجۆنگی مەزن، وەک لەسەر بانکنۆتی ١٠٬٠٠٠ [[وۆنی کۆریای باشوور|وۆنی]] بانکی کۆریا وێنا کراوە.]] سێجۆنگ لەلایەن چەندین مێژوونووسەوە وەک گەورەترین پاشا لە مێژووی کۆریادا ھەڵسەنگێنراوە. سەردەمی دەسەڵاتی ئەو لەلایەن مێژوونووسە جیاوازەکانەوە وەک «سەردەمێکی زێڕین» وەسف کراوە. لە ھەموو پاشاکانی جۆسۆن، ناوی ئەو زۆرترین جار لە «تۆمارە ڕاستەقینەکان»دا ھاتووە: زیاتر لە ٢٠٠٠ جار. سێجۆنگ لەو کاتەوە وەک کەسایەتییەکی ئەفسانەیی لە زانستی کۆریدا خزمەتی کردووە. جێنشینەکانی ڕێزیان لێ گرت و ھەوڵیان دا زانست و پراکتیکی سەردەمی سێجۆنگ زیندوو بکەنەوە. ڕاپرسییەکی ساڵی ٢٠٢٤ لەلایەن گالۆپ کۆریا لەسەر ١٬٧٧٧ کۆریای باشوور دەری خست کە سێجۆنگ وەک دووەم کەسایەتیی مێژوویی کە زۆرترین ڕێزی لێ دەگیرێت ناوی ھاتووە، دوای ئی سون-سین. دروستکردنی ئەلفوبێی کۆری لەلایەن سێجۆنگەوە ھەموو ساڵێک لە ٩ی تشرینی یەکەم وەک [[ڕۆژی ھانگول]]، کە پشوویەکی نەتەوەیییە، یادی دەکرێتەوە. چەندین شوێن لە کۆریای باشوور، لەوانەش شەقامی سێجۆنگ، شاڕێی سێجۆنگ–پۆچیۆن، و [[شاری سێجۆنگ]]، کە پایتەختی کارگێڕیی دی فاکتۆی کۆریای باشوورە، ناوی ئەویان لێ نراوە. چەندین دامەزراوە وەک وێستگەی پاشا سێجۆنگ لە جەمسەری باشوور، پەیمانگای پاشا سێجۆنگ، سێنتەری سێجۆنگ بۆ ھونەرە نمایشییەکان، خوێندنگەی ئامادەییی زانستیی سێجۆنگ، و زانکۆی سێجۆنگیش ناوی ئەویان لەسەرە. پەیکەرێکی برۆنزیی پاشا سێجۆنگ بە بەرزیی ٩٫٥ مەتر، کە لە ساڵی ٢٠٠٩دا بۆ یادی ٥٦٣ەمین ساڵیادی داھێنانی ئەلفوبێی کۆری پەردەی لەسەر لادرا، ئێستا لەسەر سەکۆیەکی کۆنکرێتی لە شەقامی گۆڕەپانی کوانگواموون و ڕاستەوخۆ لەبەردەم سێنتەری سێجۆنگ بۆ ھونەرە نمایشییەکان لە سێئول دانیشتووە. سەکۆکە یەکێکە لە چەندین دەروازەی مۆزەخانەی ژێرزەمینیی ٣٬٢٠٠ مەتر چوارگۆشەیی بە ناوی «چیرۆکی پاشا سێجۆنگ». تێکدەرەکانی جۆری «پاشا سێجۆنگی مەزن»یش بە ناوی ئەوەوە ناونراون. لە ساڵی ١٩٧٣ەوە، پۆرترێتێکی سێجۆنگ لەسەر بانکنۆتی ١٠٬٠٠٠ وۆنی کۆریای باشوور بووە، لەگەڵ ئامێرە زانستییە جیاوازەکانی کە لە سەردەمی دەسەڵاتی ئەودا داھێنراون. ئەو پێشتر لەسەر پلی ١٠٠٠ ھوان و ٥٠٠ ھوان وێنا کرابوو تا لە ساڵی ١٩٦٢دا لە کار لادران. لە کۆریای باکوور، سێجۆنگ زۆر کەمتر لە باشوور باس دەکرێت و بە شێوەیەکی نەرێنیتر لە شوێنەکانی تر. بەپێی گوتەی توێژەری کۆریای باشوور بۆ کۆریای باکوور ئی کیوو-دووک، یەکێک لە پەرتووکە مێژووییەکانی کۆریای باکوور «جۆسۆن تۆنگسا» [[بانگەشە|بانگەشەی]] ئەوە دەکات کە ھانگول بۆ ئاسانکاریی ئیستغلالکردنی دەرەبەگایەتیی جووتیاران داھێنراوە. لە کاتێکدا پەرتووکەکە تایبەتمەندییە زمانەوانییەکانی ھانگول بە ئەرێنی ھەڵدەسەنگێنێت، بەڵام بەشدارییەکانی سێجۆنگ لە پەرەپێدانی نووسینەکەدا کەم دەکاتەوە و لە جیاتی ئەوە پەرەپێدانەکەی بۆ ژیریی جەماوەر دەگەڕێنێتەوە. ئی دەڵێت وتەی خوارەوە لە بەرھەمێکی مێژوویی کۆریای باکوورەوە نوێنەرایەتیی نووسینەکانی کۆریای باکوور دەکات دەربارەی سێجۆنگ: {{Blockquote|text=لە ماوەی ٣٠ ساڵی دەسەڵاتیدا، سێجۆنگ ڕۆڵێکی گەورەی گێڕا لە وەدەرنانی ھێرشە بیانییەکان، وەرگرتنەوەی خاکە کۆنەکانی گۆگیووریۆ و باڵھای، و پەرەپێدانی کلتووری دەرەبەگایەتی. بەڵام وەک پاشای دەوڵەتێکی دەرەبەگ، ھەر شتێک کە دەیکرد لە خزمەتی چەسپاندنی دەرەبەگایەتیدا بوو. بۆیە، تەنانەت لە سەردەمی دەسەڵاتی ئەودا، کە ناوی «سەردەمی ئاشتی» لێنرابوو، ڕاپەڕینی جووتیاران دژی ستەم و چەوساندنەوەی دەرەبەگایەتی چەندین جار ڕووی دا.|source=«جۆسۆن ڕیۆکسا سانگسیک»}} == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == <references responsive="" /> === پەراوێزەکان === ==== بە ئینگلیزی ==== ===== کتێبەکان ===== {{Refbegin|30em}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=j3NFCgAAQBAJ|سەردێڕ=Joseon's Royal Heritage: 500 Years of Splendor|ڕێکەوت=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=[[Korea Foundation]]|ژپنک=٩٧٨-٨٩-٩١٩١٣-٨٧-٥|ref={{SfnRef|Korea Foundation|2011}}}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bohnet|یەکەم=Adam|ناونیشان=https://library.oapen.org/handle/20.500.12657/42389|سەردێڕ=Turning toward Edification: Foreigners in Chosŏn Korea|ڕێکەوت=٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=[[University of Hawaiʻi Press]]|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٢٤٨-٨٤٥٠-٥|زمان=en|doi=10.36960/9780824884512}} {{Open access}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Deuchler|یەکەم=Martina|ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/j.ctt1dnn8zj|سەردێڕ=The Confucian Transformation of Korea: A Study of Society and Ideology|ڕێکەوت=١٩٩٢|بڵاوکەرەوە=[[Harvard University Asia Center]]|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٧٤-١٦٠٨٩-٧|بەرگ=٣٦|doi=10.2307/j.ctt1dnn8zj|jstor=j.ctt1dnn8zj}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Deuchler|یەکەم=Martina|ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/j.ctv47wc0z|سەردێڕ=Under the Ancestors' Eyes: Kinship, Status, and Locality in Premodern Korea|ڕێکەوت=٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=[[Harvard University Asia Center]]|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٧٤-٥٠٤٣٠-١|edition=1|بەرگ=٣٧٨|doi=10.2307/j.ctv47wc0z|jstor=j.ctv47wc0z}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Duncan|یەکەم=John B.|ناونیشان=https://uwapress.uw.edu/book/9780295979854/the-origins-of-the-choson-dynasty/|سەردێڕ=The Origins of the Chosŏn Dynasty|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٠٠|بڵاوکەرەوە=[[University of Washington Press]]|ژپنک=٩٧٨٠٢٩٥٩٧٩٨٥٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Grayson|یەکەم=James Huntley|ناونیشان=https://www.routledge.com/Korea---A-Religious-History/Grayson/p/book/9780700716050|سەردێڕ=Korea: A Religious History|ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=[[Routledge]]|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٠٠٧-١٦٠٥-٠|edition=1st|زمان=en|بەستەری نووسەر=James H. Grayson}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jeon|یەکەم=Sang-woon|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=4Uqge99JJT4C|سەردێڕ=A History of Korean Science and Technology|ڕێکەوت=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=[[NUS Press]]|ژپنک=٩٧٨-٩٩٧١-٦٩-٤٠٢-٩|زمان=en|translator-last=Carrubba|translator-first=Robert|translator-last2=Lee|translator-first2=Sung Kyu}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jin|یەکەم=Duk-kyu|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=h-RxAAAAMAAJ|سەردێڕ=Historical Origins of Korean Politics|ڕێکەوت=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Jisik-sanup Publications Co., Ltd.|ژپنک=٩٧٨-٨٩-٤٢٣-٣٠٦٣-٨|شوێن=Seoul|زمان=en}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kang|یەکەم=Jae-eun|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=iB8R0oEH3kEC|سەردێڕ=The Land of Scholars: Two Thousand Years of Korean Confucianism|ڕێکەوت=2006a|بڵاوکەرەوە=Homa & Sekey Books|ژپنک=٩٧٨-١-٩٣١٩٠٧-٣٧-٨|زمان=en}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kim|یەکەم=Jinwung|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=s2EVi-MpnUsC|سەردێڕ=A History of Korea: From "Land of the Morning Calm" to States in Conflict|ڕێکەوت=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=[[Indiana University Press]]|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٥٣-٠٠٠٢٤-٨|زمان=en}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kim|یەکەم=Zong-Su|ناونیشان=https://brill.com/display/title/19367|سەردێڕ=The History and Future of Hangeul: Korea's Indigenous Script|ڕێکەوت=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=[[Brill Publishers]]|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٢١٣٦٩-٢|زمان=en|translator-last=King|translator-first=Ross|orig-year=1990|translator-link=Ross King (academic)}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=6ilyAAAAMAAJ|سەردێڕ=King Sejong the Great: The Light of Fifteenth Century Korea|ڕێکەوت=١٩٩٢|بڵاوکەرەوە=International Circle of Korean Linguistics|ژپنک=٩٧٨-١-٨٨٢١٧٧-٠٠-٤|editor-last=Kim-Renaud|editor-first=Young-Key|زمان=en}} ** {{harvc|last=Peterson|first=Mark|year=1992|in=Kim-Renaud|c=The Sejong Sillok|author-link=Mark A. Peterson}} ** {{harvc|last=Kim|first=Yersu|year=1992|in=Kim-Renaud|c=Confucianism under King Sejong}} ** {{harvc|last=Ramsey|first=S. Robert|author-link=S. Robert Ramsey|year=1992|in=Kim-Renaud|c=The Korean Alphabet}} ** {{harvc|last=Sohn|first=Pokee|year=1992|in=Kim-Renaud|c=King Sejong's Innovations in Printing}} ** {{harvc|last=Provine|first=Robert C.|year=1992|in=Kim-Renaud|c=King Sejong and Music}} ** {{harvc|last=Ahn|first=Hwi-joon|year=1992|in=Kim-Renaud|c=The Arts under King Sejong}} ** {{harvc|last=Yi|first=Tae-jin|year=1992|in=Kim-Renaud|c=The Arts under King Sejong|first2=Sang-Woon|last2=Jeon|first3=Don|last3=Baker}} ** {{harvc|last=Hong|first=Won Sik|year=1992|in=Kim-Renaud|c=The Arts under King Sejong|first2=Quae Jung|last2=Kim}} ** {{harvc|last=Park|first=Byung-ho|year=1992|in=Kim-Renaud|c=Sejong's Contributions to the Development of Legal Institutions}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=nonRl2cerIgC|سەردێڕ=The Korean Alphabet: Its History and Structure|ڕێکەوت=١٩٩٧|بڵاوکەرەوە=[[University of Hawai'i Press]]|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٢٤٨-١٩٨٩-٧|editor-last=Kim-Renaud|editor-first=Young-Key|زمان=en}} ** {{harvc|last=Lee|first=Ki-Moon|year=1997|author-link=Ki-Moon Lee|in=Kim-Renaud|c=The Inventor of the Korean Alphabet}} ** {{harvc|last=Ledyard|first=Gari|author-link=Gari Ledyard|year=1997|in=Kim-Renaud|c=The International Linguistic Background of the Correct Sounds for the Instruction of the People}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ledyard|یەکەم=Gari Keith|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=zvZKAQAAMAAJ|سەردێڕ=The Korean Language Reform of 1446: The Origin, Background, and Early History of the Korean Alphabet|بڵاوکەرەوە=신구문화사|ڕێکەوتی بڵاوکردنەوە=1998|زمان=en|بەستەری نووسەر=Gari Ledyard|orig-date=1966}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lee|یەکەم=Ki-baik|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=g2mdVwXpMzwC|سەردێڕ=A New History of Korea|ڕێکەوت=١٩٨٤|بڵاوکەرەوە=Harvard University Press|ژپنک=٠-٦٧٤-٦١٥٧٥-١|translator-last=Wagner|translator-first=Edward W.}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Lee|یەکەم١=Ki-Moon|ناونیشان=https://www.cambridge.org/core/books/history-of-the-korean-language/53A69B381D2534210A336CCB8879F605|سەردێڕ=A History of the Korean Language|دوایین٢=Ramsey|یەکەم٢=S. Robert|ڕێکەوت=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=[[Cambridge University Press]]|ژپنک=٩٧٨٠٥١١٩٧٤٠٤٥|بەستەری نووسەر١=Ki-Moon Lee|بەستەری نووسەر٢=S. Robert Ramsey}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lewis|یەکەم=James B.|ناونیشان=https://www.routledge.com/Frontier-Contact-Between-Choson-Korea-and-Tokugawa-Japan/Lewis/p/book/9780415600064|سەردێڕ=Frontier Contact Between Choson Korea and Tokugawa Japan|ڕێکەوت=٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=[[Routledge]]|ژپنک=٠-٢٠٣-٩٨٧٣٢-٢}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://brill.com/display/title/33365|سەردێڕ=Science and Confucian Statecraft in East Asia|ڕێکەوت=٢٧ی ئازاری ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=[[Brill Publishers]]|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٣٩٢٩٠-٨|editor-last=Lim|editor-first=Jongtae|زنجیرە=Science and Religion in East Asia|بەرگ=٢|زمان=en|editor-last2=Bray|editor-first2=Francesca}} ** {{harvc|last=Park|first=Kwon Soo|year=2019|in=Lim|c=Calendar Publishing and Local Science in Chosŏn Korea|in2=Bray}} ** {{harvc|last=Lim|first=Jongtae|year=2019|in=Lim|c=Measuring the Rainfall in an East Asian State Bureaucracy: the Use of Rain-Measuring Utensils in Late Eighteenth-Century Korea|in2=Bray}} ** {{harvc|last=Moon|first=Joong-Yang|year=2019|in=Lim|c=From Local Calendar (''hyangnyŏk'') to Eastern Calendar (''tongnyŏk''): the Aspiration for an Independent Calendar of the Kingdom in Late Chosŏn Korea|in2=Bray}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Nahm|یەکەم=Andrew C.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=iDQxAQAAIAAJ|سەردێڕ=Korea: Tradition & Transformation|ڕێکەوت=١٩٩٦|بڵاوکەرەوە=[[Hollym (publishing house)|Hollym International Corporation]]|ژپنک=١-٥٦٥٩١-٠٧٠-٢|edition=2nd|زمان=en|orig-date=1988}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Oh|یەکەم=Young Kyun|ناونیشان=https://brill.com/display/title/22000|سەردێڕ=Engraving Virtue: The Printing History of a Premodern Korean Moral Primer|ڕێکەوت=٢٤ی ئایاری ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=[[Brill Publishers]]|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٢٥١٩٦-٠|زنجیرە=Brill's Korean Studies Library|بەرگ=٣|زمان=en}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Park|یەکەم=Eugene Y.|ناونیشان=https://www.sup.org/books/asian-studies/genealogy-dissent|سەردێڕ=A Genealogy of Dissent: The Progeny of Fallen Royals in Chosŏn Korea|ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=[[Stanford University Press]]|ژپنک=٩٧٨-١-٥٠٣٦-٠٢٠٨-٣|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان= ١ی ئابی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260226002324/https://www.sup.org/books/asian-studies/genealogy-dissent|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Park|یەکەم=Eugene Y.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=9jsszgEACAAJ|سەردێڕ=Korea: A History|ڕێکەوت=٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=[[Stanford University Press]]|ژپنک=٩٧٨-١-٥٠٣٦-٢٩٤٦-٢|زمان=en}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://www.taylorfrancis.com/books/edit/10.4324/9781003262053/routledge-handbook-early-modern-korea-eugene-park|سەردێڕ=The Routledge Handbook of Early Modern Korea|ڕێکەوت=٢٠٢٥|بڵاوکەرەوە=[[Routledge]]|ژپنک=٩٧٨١٠٠٣٢٦٢٠٥٣|editor-last=Park|editor-first=Eugene Y|edition=1st|شوێن=London|doi=10.4324/9781003262053}} ** {{harvc|last=Jackson|first=Andrew David|year=2025|in=Park|c=Discontent}} ** {{harvc|last=Ahn|first=Juhn Y.|year=2025|in=Park|c=Buddhism}} ** {{harvc|last=Saeji|first=CedarBough T.|year=2025|in=Park|c=Performing Arts}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Peterson|یەکەم١=Mark|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=h-85LwEACAAJ|سەردێڕ=A Brief History of Korea|دوایین٢=Margulies|یەکەم٢=Phillip|ڕێکەوت=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=[[Facts On File]]|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٦٠-٥٠٨٥-٧|زمان=en|بەستەری نووسەر١=Mark A. Peterson}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Pratt|یەکەم=Keith|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=1Gui8CdUfVoC|سەردێڕ=Everlasting Flower: A History of Korea|بڵاوکەرەوە=[[Reaktion Books]]|ساڵ=٢٠٠٧|ژپنک=٩٧٨-١٨٦١٨٩٣٣٥٢|بەستەری نووسەر=Keith Pratt}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Seth|یەکەم=Michael J.|سەردێڕ=A History of Korea: From Antiquity to the Present|title-link=A History of Korea (Seth book)|ڕێکەوت=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Rowman & Littlefield Publishers, Inc.|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٤٢٥-٦٧١٧-٧|زمان=en}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://brill.com/display/title/24686|سەردێڕ=Economy and Society|ڕێکەوت=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=[[Brill Publishers]]|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٢٦١١٥-٠|editor-last=Shin|editor-first=Michael D.|زنجیرە=Everyday Life in Joseon-Era Korea|زمان=en|chapter=Everyday Life in Joseon-Era Korea: Economy and Society}} ** {{harvc|last=Shin|first=Michael D.|year=2014|id=Shin introduction|in=Shin|c=An Introduction to the Joseon Period}} ** {{harvc|last=Chung|first=Yeon-sik|year=2014|in=Shin|c=Liquor and Taverns}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Sohn|یەکەم=Ho-Min|ناونیشان=https://archive.org/details/koreanlanguage0000sohn/mode/1up|سەردێڕ=The Korean Language|ڕێکەوت=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=[[Cambridge University Press]]|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٣٦٩٤٣-٥|زمان=en|بەستەری نووسەر=Ho-min Sohn}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Song|یەکەم١=Ho-jung|ناونیشان=http://contents.history.go.kr/front/kh/main.do|سەردێڕ=A History of Korea|دوایین٢=Jeon|یەکەم٢=Deog-jae|دوایین٣=Lim|یەکەم٣=Ki-hwan|دوایین٤=Kim|یەکەم٤=In-ho|دوایین٥=Lee|یەکەم٥=Kang-hahn|دوایین٦=Choi|یەکەم٦=E-don|دوایین٧=Chung|یەکەم٧=Yeon-sik|دوایین٨=Suh|یەکەم٨=Young-hee|دوایین٩=Chun|یەکەم٩=Woo-yong|بڵاوکەرەوە=[[Academy of Korean Studies]]|ساڵ=٢٠١٩|ژپنک=٩٧٩-١١-٥٨٦٦-٦٠٤-٠|زنجیرە=Understanding Korea|بەرگ=١٠|شوێنی بڵاوکردنەوە=Republic of Korea|translator-last1=Kane|translator-first1=Daniel|ref={{harvid|Song et al.|2019}}|translator-last2=An|translator-first2=Jong-Chol|translator-last3=Seide|translator-first3=Keith|دوایین١٠=Hahn|یەکەم١٠=Monica|دوایین١١=Chung|یەکەم١١=Chang-hyun}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Song|یەکەم=Jae Jung|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=U9M3fZo4tj4C|سەردێڕ=The Korean Language: Structure, Use and Context|ڕێکەوت=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=[[Routledge]]|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٤-٣٣٥٩٠-٩|زمان=en}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Wang|یەکەم=Sixiang|ناونیشان=https://brill.com/display/book/edcoll/9789004279278/B9789004279278_004.xml|سەردێڕ=Rethinking East Asian Languages, Vernaculars, and Literacies, 1000–1919|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Brill|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٢٧٩٢٧-٨|editor-last=Elman|editor-first=Benjamin A.|زنجیرە=Sinica Leidensia|بەرگ=١١٥|پەڕەکان=٥٨–٩٥|زمان=en|chapter=The Sounds of Our Country: Interpreters, Linguistic Knowledge, and the Politics of Language in Early Chosŏn Korea|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٥}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Wang|یەکەم=Sixiang|ناونیشان=https://cup.columbia.edu/book/boundless-winds-of-empire/9780231556019/|سەردێڕ=Boundless Winds of Empire: Rhetoric and Ritual in Early Choson Diplomacy with Ming China|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[Columbia University Press]]|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣١-٥٥٦٠١-٩}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Wells|یەکەم=Kenneth M.|ناونیشان=https://brill.com/display/title/32057|سەردێڕ=Korea: Outline of a Civilisation|ڕێکەوت=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=[[Brill Publishers]]|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٣٠٠٠٥-٧|زنجیرە=Brill's Korean Studies Library|بەرگ=٤|زمان=en}} {{Refend}} === بە کۆری === ==== کتێبەکان ==== {{Refbegin|30em}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://www.khs.go.kr/cop/bbs/selectBoardArticle.do?nttId=82496&bbsId=BBSMSTR_1021&pageIndex=1&pageUnit=10&searchCnd=tc&searchWrd=%ec%84%b8%ec%a2%85%eb%8c%80%ec%99%95&ctgryLrcls=&ctgryMdcls=&ctgrySmcls=&ntcStartDt=&ntcEndDt=&searchUseYn=Y&mn=NS_03_08_01|سەردێڕ=국가유산청|ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=King Sejong the Great Heritage Management Office|ژپنک=٩٧٨-٨٩-٢٩٩-١٩٥٢-٨|زمان=ko|script-title=ko:세종대왕의 왕자들|trans-title=King Sejong's Sons|ref={{SfnRef|Cultural Heritage Administration|2020}}|access-date= ١ی ئابی ٢٠٢٦|archive-date=١٦ی ئابی ٢٠٢٥|archive-url=https://web.archive.org/web/20250816082745/https://www.khs.go.kr/cop/bbs/selectBoardArticle.do?nttId=82496&bbsId=BBSMSTR_1021&pageIndex=1&pageUnit=10&searchCnd=tc&searchWrd=%EC%84%B8%EC%A2%85%EB%8C%80%EC%99%95&ctgryLrcls=&ctgryMdcls=&ctgrySmcls=&ntcStartDt=&ntcEndDt=&searchUseYn=Y&mn=NS_03_08_01|url-status=dead}} {{Open access}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=이강근|ناونیشان=https://www.cha.go.kr/cop/bbs/selectBoardArticle.do?nttId=1539&bbsId=BBSMSTR_1021&pageIndex=6&pageUnit=10&searchCnd=tc&searchWrd=%ea%b2%bd%eb%b3%b5%ea%b6%81&ctgryLrcls=&ctgryMdcls=&ctgrySmcls=&ntcStartDt=&ntcEndDt=&searchUseYn=Y&mn=NS_03_08_01|سەردێڕ=국가유산청|ڕێکەوت=ئابی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=[[Cultural Heritage Administration]]|زمان=ko|script-title=ko:경복궁 변천사 (上)|trans-title=History of Gyeongbokgung's Changes (Vol. 1)|script-chapter=ko:창건이후의 변천과정 고찰}} {{Open access}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hong|یەکەم=Yi-sup|ناونیشان=https://www.yes24.com/Product/Goods/80751247|سەردێڕ=[중고샵] 세종대왕 - 제8판 / 홍이섭 {{!}} 홍이섭 {{!}} 세종대왕기념사업회 - 예스24|ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=[[King Sejong the Great Memorial Society]]|ژپنک=٨٩-٨٢٧٥-٦٦٠-٤|edition=8th|شوێنی بڵاوکردنەوە=Seoul|script-title=ko:세종대왕|trans-title=Sejong the Great|بەستەری نووسەر=Hong Yi-sup|orig-date=1971-11-30|زمان=ko}} {{refend}} ===== وتارە ئەکادیمییەکان ===== {{Refbegin|30em}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Ahn |یەکەم=Pyong-hi |بەستەری نووسەر=Ahn Pyong-hi |ڕێکەوت=٢٠٠٤|سەردێڕ=世宗의 訓民正音 創製와 그 協贊者 |trans-title=On Se-jong's creation of Hunminjeongeum(訓民正音) and his supporters |ناونیشان=http://www.skl.or.kr/journal/thesis.asp |journal=국어학 |زمان=ko |بڵاوکەرەوە=국어학회 |issue=44 |پەڕەکان=٣–٣٩}} {{Free access}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Kim |یەکەم=Young Soo |ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|script-title=ko:조선왕조의 권력 이양과 승계: 양녕대군의 폐세자와 충녕대군에의 전위를 중심으로 |trans-title=The Transfer of Power and Succession in Joseon: Focusing on the Dethronement of Crown Prince Yangnyŏng and the Enthronement of Prince Ch'ungnyŏng |ناونیشان=http://www.ynmin.net/subList/32000001257?journalCd=2933|سەردێڕ=영남대학교 민족문화연구소 - 민족문화논총 |journal=민족문화논총 |زمان=ko |issue=58 |پەڕەکان=٤٠٩–٤٤١}} {{Open access}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Yoon |یەکەم=Jeong |ڕێکەوت=شوباتی ٢٠١٣|script-title=ko:태종 18년 開城 移御와 한양 還都의 정치사적 의미 : 讓寧大君 세자 폐립과 세종 즉위과정에 대한 공간적 이해 :讓寧大君 세자 폐립과 세종 즉위과정에 대한 공간적 이해 |trans-title=Taejong's Move to the Gaeseong/開城 city, and Subsequent Return to the Han'yang Capital : The Political Meaning of the Replacement of the Crown prince, and the Enthronement of King Sejong |ناونیشان=https://www.dbpia.co.kr/Journal/articleDetail?nodeId=NODE02107754|سەردێڕ=태종 18년 開城 移御와 한양 還都의 정치사적 의미 : 讓寧大君 세자 폐립과 세종 즉위과정에 대한 공간적 이해 :讓寧大君 세자 폐립과 세종 즉위과정에 대한 공간적 이해 |journal=서울학연구 |زمان=ko |بەرگ=٥٠|issue=50 |پەڕەکان=١٠٩–١٤٤|doi=10.17647/jss.2013.02.50.109 |issn=1225-746X |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |via=[[DBpia]]}} {{refend}}{{s-start}} {{s-hou|[[House of Yi]]|10 April|1397|17 February|1450}} {{s-reg}} {{s-bef|before=[[Taejong of Joseon|Taejong]]}} {{s-ttl|title=[[List of monarchs of Korea|King of Joseon]]|years=10 August 1418 – 17 February 1450|regent1=|years1=|regent2=|years2=}} {{s-aft|after=[[Munjong of Joseon|Munjong]]}} {{s-end}}{{پاشاکانی جۆسۆن}}{{تووڵی دەروازە|کۆریا|مێژوو|پاشایەتی|ژیاننامە|سیاسەت|ئاسیا|کۆریای باشوور}} {{پۆلی کۆمنز|Sejong the Great}} [[پۆل:سێجۆنگی مەزن]] [[پۆل:فەرمانڕەواکانی جۆسۆن]] [[پۆل:بوداییەکان کۆریا]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٣٩٧]] [[پۆل:مردووانی ١٤٥٠]] [[پۆل:فەرمانڕەوا کۆرییەکانی سەدەی ١٥یەم]] [[پۆل:خەڵکی سێئول]] 5lmjdpsjuffroa44e2t6xp9w26h36rz 0 134397 1668782 1626953 2026-09-16T12:12:59Z MFTG 21816 1668782 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دووسەرە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|دوسرة}}<br>{{lang-en| Dusara}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.43344| 43.53667}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی دووسەرە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.43344| 43.53667 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بەردەڕەش|بەردەڕەش]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی دارەتوو|دارەتوو]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٠٩ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١١٢٠ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''دووسەرە''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی دارەتوو]] لە [[قەزای بەردەڕەش]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> == ناو == == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (٢٦٩)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٦٣٢)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (١٦٥) [[خێزان]] و (١١٢٠) کەس، کە (٥٧٠) [[نێر]] و (٥٥٠) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> * ئەم گوندە پێکدێت لە هۆزی گۆران تیرەی ئورەماری وە ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[قادسیە کچکە|قادسی]] زێباری. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بەردەڕەش}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] as3n10g9p0nhv5dtqczh014s79l9xri 0 135003 1669137 1508230 2026-09-17T01:38:38Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئەکتەر-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە) 1669137 wikitext text/x-wiki {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox adult biography|name=Sunny Leone|image=Sunny Leone unveils her Perfume brand 'LUST BY SUNNY LEONE'.jpg|caption=Leone at the launch of her perfume brand in 2016|birth_name=Karenjit Kaur Vohra|birth_date={{Birth date and age|mf=yes|1981|5|13}}<ref name=OwnBio></table>|birth_place=[[Sarnia, Ontario]], Canada<ref name=avn/>|nationality=[[Canadian Americans|Canadian American]]|ethnicity=[[Punjabi people|Punjabi]]<ref name=eyeweek/>|occupation=Actress, former [[pornographic actress]]|height={{Height|ft=5|in=4}}<ref name=avn/><ref name=OwnBio/>|weight={{Convert|110|lb|kg st|abbr=on}}<ref name=avn/><ref name=OwnBio/>|religion=[[Sikhism]]|spouse=Daniel Weber (2011–present)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/Sunny-Leones-husband-comes-to-India/articleshow/12687162.cms/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140322071308/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/Sunny-Leones-husband-comes-to-India/articleshow/12687162.cms |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئازاری ٢٠١٤ |سەردێڕ=Sunny Leone's husband comes to India |ئیش=Times of India |ڕێکەوت=١٦ی نیسانی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢}}</ref>|number of films=56 as actress,<br />59 as director<ref name=nf>{{IAFD name|id=SunnyLeone|gender=f|name=Sunny Leone}}. Retrieved July 30, 2009.</ref>|number_of_films=56 as actress,<br />59 as director<ref name=nf>{{IAFD name|id=SunnyLeone|gender=f|name=Sunny Leone}}. Retrieved July 30, 2009.</ref>}}کاڕێنژیت کەورڤۆھرە،لەدایک بووی ۱۳ی مەی ۱۹۸۱ ە.ناسڕاوە بە "سەنی لیۆنێ"ڕۆڵگێڕ و ئەستێرەیەکی نمایشکاری بەڕەگەز ھیندیە،سەرەتای دەرکەوتنی لەکارە سینەماییەکانی ھیندستان بووە،ئەستێرەیەکی بەرچاوی فیلمە ڕووتەکان بووە،ئێستا ھەڵگری ڕەگەزنامەی ئەمەریکیە،ھەروەھا ھەڵگری ناوێکی تری خوازڕاوە بەناوی"کارین ماڵھۆترا".پێشتر لەژێڕ ناوی ماکسیم یەکێک ووە لە دوازدە ھەرە ئەستێرە بەرچاوەکانی فیلمە ڕووتەکانی ساڵی ۲۰۱۰ بووە. ھەروەھا بەشێوەی سەربەخۆ چەندین ڕۆڵی جیاوازی بینیوە،لە ھەندێ بەرنامەی تەلەڤیژیۆنی و فیلمی سینەمایی،یەکەمین دەرکەوتنی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ۲۰۰٥،لەکاتی کارکردنی وەک پێشکەشکارێکی سەر بەرماڵی سووڕ لە پێشکەشکردنی خەڵاتی مۆسیقی فیلمەکان لە ھیندستان،لەساڵی ۲۰۱۱وەک  ڕۆڵگێڕێکی سەرەکی ڕۆڵی بینی لە زنجیرەیەکی تەلەڤیژیۆنی بەناوی "Big Boss". لەساڵی۲۰۱۲ بەشداری چەندین فیلمی کرد لە بۆڵیوود، == ژیانی پێشینەی == سەنی لیۆنێ لە سارنیا لەدایک بووە،کە ناوچەیەکی سەر بەھەڕێمی [[ئۆنتاریۆ]]یە  لە کەنەدا،باوکی بەڕەگەز خەڵکی تیبتە کۆچی کردوە بۆ ھیندستان کاتێک دایکی سەنی ناسیوە بڕیاڕی داوە لە ھیندستان بمینێتەوە،دایکی لە ساڵی ۲۰۰۸کۆچی دوایی کردوە. == پیشەی پێشینەی == بەرلەوەی بێتە بواڕی فیلمە ڕووتەکان،وەک سەرپەرشتیکارێکی کۆگا لە نانەواخانەیەکی ئەڵمانی کاری کردوە،پاشان بوەتە کارمەند لە فەرمانگەی باج و دەرامەت،دواتر ھەوڵی دا لەبواری نوژداری و پەرستاری کاربکات. [[پەڕگە:Sunny_Leone_r140014.png|alt=A black-haired woman wearing a yellow top and jeans sitting behind a table looking up at the camera.|ڕاست|وێنۆک|لیونێ لەساڵی۲۰۰۲]] کاتێک گەورە بوو بڕیاری دا ناوێکی گەورانە بۆ خۆی ھەڵبژێڕێت،چونکە ناوی بنچینەی خۆی بەواتای کچی بەرھەتاو یان "ساماڵ" دەھات،ئەم ناوەشی لەلایەن بۆب گوکیانێ لێنڕاوە،کە خاوەنی ئیمتیازی ئەوگۆڤاڕە بوو وێنەی یەکەمی لیونێ ی بڵاوکردەوە. [[پەڕگە:Sunny_Leone_AVN_Awards_2006_(cropped).jpg|وێنۆک|سەنی لیۆنێ لە AVN Awards لە ۲۰۰٦.]] [[پەڕگە:Sunny_Leone_at_Exxxotica_2009_Miami_Friday_2_adjusted.jpg|وێنۆک|لیۆنێ لە ئیکسۆتیکا ۲۰۰۹ لە میامی.]] [[پەڕگە:Sunny_Leone_launches_PETA_-_Adopt_a_stray_dog_campaign_3.jpg|وێنۆک|لیۆنێ لەساتیPETA.]] === لە سینەمای ھیندی === [[پەڕگە:Sunny_-_Jism_2_01.jpg|ڕاست|وێنۆک|لیۆنێ لەکاتی ڕۆڵگێڕانی لە فیلمی jism 2لە ۲۰۱۲.]] [[پەڕگە:Sunny_Leone_snapped_post_shoot_at_Mehboob_Studio_2.jpg|وێنۆک|لیۆنێ لە ستۆدیۆی مەهبووب لە ۲۰۱٦.]] == شاکاڕەکانی == == پێڕست == * Sweet dreams 2016 == ئەمانەش ببینە == * ڕێزبەندی ئەستێرە ڕووتەکانی سینەما. * ئەستێرە ڕووتەکانی ھیندستان. == سەرچاوەکان == {{Reflist|colwidth=30em}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ھۆڵیوود|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|ژن|ھیندستان|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|بۆڵیوود|تەلەڤیزیۆن|فیلم|کەنەدا}} {{پۆلی کۆمنز|Sunny Leone}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨١]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:بازرگانە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:خانمەکتەران لە سینەمای ھیندی]] [[پۆل:خانمەکتەرە پۆرنۆگرافییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ژنە ئەمریکییە بەرھەمھێنەرەکانی فیلم]] [[پۆل:١٠٠ ژن لە بی بی سی]] [[پۆل:کۆچبەرە کەنەدییەکان بۆ ئەمریکا]] [[پۆل:بازرگانانی کەنەدا لە سەدەی بیست و یەکەم]] [[پۆل:ئەکتەرانی دووڕەگەزخوازی ئەمریکی]] [[پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمە ئێڵ جی بی تییەکان]] [[پۆل:خەڵکی سارنیا]] sfux52cmi5y9t14yjmmli7wm4q2obft 0 135518 1669126 1658316 2026-09-17T01:36:48Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، کۆمپانیا-کۆلکە) 1669126 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''سەنڕایس''' (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] Sunrise، بە [[زمانی ژاپۆنی|ژاپۆنی]] 株式会社サンライズ ) ستۆدیۆیەکی دروستكردنی ئەنیمەیشنی ژاپۆنیە، کە لە ساڵی ١٩٧٢ دروستکراوە . {{تووڵی دەروازە|ئەنیمێ و مانگا|ژاپۆن|فیلم|تەلەڤیزیۆن|کۆمپانیا|تۆکیۆ}} {{پۆلی کۆمنز|Bandai Namco Filmworks}} {{فیلم-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{کۆمپانیا-کۆلکە}} [[پۆل:ستۆدیۆکانی ئەنیمەیشن لە تۆکیۆ]] [[پۆل:ستۆدیۆ ئەنیمەیشنە ژاپۆنییەکان]] [[پۆل:کۆمپانیاکانی بەرھەمھێنانی فیلمی ژاپۆن]] sp674xjkannc46mf6v99vijsl5q52ym 0 137162 1668970 1662856 2026-09-16T19:02:34Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:عێراق|عێراق]] 1668970 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = دەرەگوڵان | ناوی_خۆماڵی = Dara Gulan | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <br /> {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای هەڵەبجە|هەڵەبجە]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٢ = | جۆری_دابەشکراو٣ = | ناوی_دابەشکراو٣ = | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = ٦٥٢ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە = }} '''دەرەگوڵان''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی خورماڵ]]، [[قەزای ھەڵەبجە]]، [[پارێزگای هەڵەبجە]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ }}</ref> ==جوگرافیا== دەرەگوڵان لە باکورەوە هاوسنورە لەگەڵ گوندی [[کانی ئاسکان]] و لە باشورەوە لەگەڵ گوندی [[ڕیشێن]] و لەڕۆژهەڵاتەوە لەگەڵ گوندی [[میری سوور]] لەڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی [[قاینەجە]] .<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|پارێزگای ھەڵەبجە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی ھەڵەبجە]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] p1o5vtl3ixwxql3m371qsl8e39yqo2s 0 137422 1668992 1532757 2026-09-16T19:35:20Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1668992 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = سەفرە | ناوی_خۆماڵی = Safra | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <br /> {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٢ = | جۆری_دابەشکراو٣ = | ناوی_دابەشکراو٣ = | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = ٨٨٣ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە = }} '''سەفرە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[قەزای ماوەت]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> ==جوگرافیا== سەفرە لە باکوور هاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[بەرگورد]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[شینکی]] و لە ڕۆژهەڵات لەگەڵ گوندی [[خەزێنە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[گەڵاڵە]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای ماوەت}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] ajp3b3fjq6bcyd2d63xlzu29lp60h20 1 138015 1669278 1666923 2026-09-17T09:02:10Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1669278 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری 1 بەستەری دەرەکیم کرد لەسەر [[ھاڤانا]]. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=538296 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستتە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150110042047/http://www.lonelyplanet.com/cuba/travel-tips-and-articles/how-obamas-us-cuba-deal-could-shape-havanas-future زیاد کرا بۆ http://www.lonelyplanet.com/cuba/travel-tips-and-articles/how-obamas-us-cuba-deal-could-shape-havanas-future تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٣:٥٥، ٢ی ئەیلوولی ٢٠١٧ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھاڤانا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=755443 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160325091944/http://www.one.cu/publicaciones/cepde/cpv2012/20131107resumenadelantado/Tablas/4.pdf بۆ http://www.one.cu/publicaciones/cepde/cpv2012/20131107resumenadelantado/Tablas/4.pdf زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٣:٥٣، ٢٠ی شوباتی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھاڤانا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=845185 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160325091944/http://www.one.cu/publicaciones/cepde/cpv2012/20131107resumenadelantado/Tablas/4.pdf بۆ http://www.one.cu/publicaciones/cepde/cpv2012/20131107resumenadelantado/Tablas/4.pdf زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٢:١١، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھاڤانا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=849079 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150110042047/http://www.lonelyplanet.com/cuba/travel-tips-and-articles/how-obamas-us-cuba-deal-could-shape-havanas-future بۆ http://www.lonelyplanet.com/cuba/travel-tips-and-articles/how-obamas-us-cuba-deal-could-shape-havanas-future زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٠:٢٨، ٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٣ بەستەری دەرەکیی [[ھاڤانا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1623623 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *بەستەری ئەرشیڤ {oldarchive} گۆڕا بە https://web.archive.org/web/20230405175139/https://www.meliacuba.com/cuba-hotels/hotel-tryp-habanalibre لە http://www.meliacuba.com/cuba-hotels/hotel-tryp-habanalibre *بەستەری ئەرشیڤ {oldarchive} گۆڕا بە https://web.archive.org/web/20260809200348/http://www.hotelhabanalibre.com/en/architects,-builders.html لە http://www.hotelhabanalibre.com/en/architects,-builders.html *بەستەری ئەرشیڤ {oldarchive} گۆڕا بە https://web.archive.org/web/20111215120537/http://arquitectura-cuba.blogspot.com/2009/10/edificio-focsa-1956.html لە http://arquitectura-cuba.blogspot.com/2009/10/edificio-focsa-1956.html تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٢:٣٧، ١٢ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٣ بەستەری دەرەکیی [[ھاڤانا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1624830 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *بەستەری ئەرشیڤ {oldarchive} گۆڕا بە https://web.archive.org/web/20230405175139/https://www.meliacuba.com/cuba-hotels/hotel-tryp-habanalibre لە http://www.meliacuba.com/cuba-hotels/hotel-tryp-habanalibre *بەستەری ئەرشیڤ {oldarchive} گۆڕا بە https://web.archive.org/web/20260809200348/http://www.hotelhabanalibre.com/en/architects,-builders.html لە http://www.hotelhabanalibre.com/en/architects,-builders.html *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana بۆ https://www.nyc10009.com/focsa-havana زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٩:١٩، ١٤ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[ھاڤانا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1628866 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *بەستەری ئەرشیڤ {oldarchive} گۆڕا بە https://web.archive.org/web/20230405175139/https://www.meliacuba.com/cuba-hotels/hotel-tryp-habanalibre لە http://www.meliacuba.com/cuba-hotels/hotel-tryp-habanalibre *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana بۆ https://www.nyc10009.com/focsa-havana زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٣:٢٥، ١٩ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٣ بەستەری دەرەکیی [[ھاڤانا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1630062 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *بەستەری ئەرشیڤ {oldarchive} گۆڕا بە https://web.archive.org/web/20230405175139/https://www.meliacuba.com/cuba-hotels/hotel-tryp-habanalibre لە http://www.meliacuba.com/cuba-hotels/hotel-tryp-habanalibre *بەستەری ئەرشیڤ {oldarchive} گۆڕا بە https://web.archive.org/web/20260809200348/http://www.hotelhabanalibre.com/en/architects,-builders.html لە http://www.hotelhabanalibre.com/en/architects,-builders.html *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana بۆ https://www.nyc10009.com/focsa-havana زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٥:٠٠، ٢٠ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٣ بەستەری دەرەکیی [[ھاڤانا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1647127 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *بەستەری ئەرشیڤ {oldarchive} گۆڕا بە https://web.archive.org/web/20230405175139/https://www.meliacuba.com/cuba-hotels/hotel-tryp-habanalibre لە http://www.meliacuba.com/cuba-hotels/hotel-tryp-habanalibre *بەستەری ئەرشیڤ {oldarchive} گۆڕا بە https://web.archive.org/web/20260809200348/http://www.hotelhabanalibre.com/en/architects,-builders.html لە http://www.hotelhabanalibre.com/en/architects,-builders.html *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana بۆ https://www.nyc10009.com/focsa-havana زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٧:٣٣، ٢٤ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٣ بەستەری دەرەکیی [[ھاڤانا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1653007 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *بەستەری ئەرشیڤ {oldarchive} گۆڕا بە https://web.archive.org/web/20230405175139/https://www.meliacuba.com/cuba-hotels/hotel-tryp-habanalibre لە http://www.meliacuba.com/cuba-hotels/hotel-tryp-habanalibre *بەستەری ئەرشیڤ {oldarchive} گۆڕا بە https://web.archive.org/web/20260809200348/http://www.hotelhabanalibre.com/en/architects,-builders.html لە http://www.hotelhabanalibre.com/en/architects,-builders.html *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana بۆ https://www.nyc10009.com/focsa-havana زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٣:٢٣، ٢٦ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٣ بەستەری دەرەکیی [[ھاڤانا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1656523 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *بەستەری ئەرشیڤ x گۆڕا بە https://web.archive.org/web/20230405175139/https://www.meliacuba.com/cuba-hotels/hotel-tryp-habanalibre لە http://www.meliacuba.com/cuba-hotels/hotel-tryp-habanalibre *بەستەری ئەرشیڤ {oldarchive} گۆڕا بە https://web.archive.org/web/20260809200348/http://www.hotelhabanalibre.com/en/architects,-builders.html لە http://www.hotelhabanalibre.com/en/architects,-builders.html *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana بۆ https://www.nyc10009.com/focsa-havana زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٠:٢١، ٣٠ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[ھاڤانا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1658156 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *بەستەری ئەرشیڤ {oldarchive} گۆڕا بە https://web.archive.org/web/20230405175139/https://www.meliacuba.com/cuba-hotels/hotel-tryp-habanalibre لە http://www.meliacuba.com/cuba-hotels/hotel-tryp-habanalibre *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana بۆ https://www.nyc10009.com/focsa-havana زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٨:١٩، ١ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[ھاڤانا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1661037 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *بەستەری ئەرشیڤ {oldarchive} گۆڕا بە https://web.archive.org/web/20230405175139/https://www.meliacuba.com/cuba-hotels/hotel-tryp-habanalibre لە http://www.meliacuba.com/cuba-hotels/hotel-tryp-habanalibre *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana بۆ https://www.nyc10009.com/focsa-havana زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٠:١٤، ٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھاڤانا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1662458 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana بۆ https://www.nyc10009.com/focsa-havana زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٦:٥٩، ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھاڤانا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1665326 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana بۆ https://www.nyc10009.com/focsa-havana زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٥:٣٩، ١١ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھاڤانا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1666922 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana بۆ https://www.nyc10009.com/focsa-havana زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٣:٤٨، ١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھاڤانا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1669277 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana بۆ https://www.nyc10009.com/focsa-havana زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٩:٠٢، ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) c001rs9dzpxn7li5e5q1he9byn7podu 0 139264 1669261 1577082 2026-09-17T07:38:57Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1669261 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''سەید محەممەد تاھیر ھاشمی''' یا '''تاھیر ھاشمی''' شاعیر، خۆشنووس، دەستنووسناس و مێژوونووسی [[کورد]]ی سەدەی بیستەمە. تاھیر ھاشمی سەرەڕای نووسینی ھۆنراوە ھەوڵی بۆ کۆکردنەوەی دەستنووسەکانی مێژوو و ئەدەبی کوردی داوە. ھەروەھا لە ڕاگەیێنییە کوردییەکانی [[ئێران]]دا کاری کردووە. بۆ نموونە لە بەشی کوردیی ڕادیۆ کرماشاندا چالاکیی بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://haje.ir/newsdetails.aspx?itemid=1214 |سەردێڕ=ھاژە: ڕادیۆ کوردیی کرماشان لە ئاوێنەی مێژوودا |ڕێکەوتی سەردان= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191215073649/http://haje.ir/newsdetails.aspx?itemid=1214 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ھاشمی لە گوندێکی نزیکی [[ڕەوانسەر]] لەدایک بووە و لە شاری [[کرماشان]] کۆچی دوایی کردووە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{ڤەژینبوکس | ٥٨}} {{کۆماری کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئێران|شیعر}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شاعیرانی کورد]] ifxc0454o4578w1owtd4km0qgofgum4 0 139588 1668811 1609270 2026-09-16T13:33:32Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1668811 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی پایەی فەرمی |post = سەرۆک وەزیران |body = عێراق |insignia = Coat of arms (emblem) of Iraq 2008.svg |insigniasize = 125px |insigniacaption = [[دروشمی عێراق|دروشمی فەرمی]] |image = President Donald J. Trump and Iraqi Prime Minister Ali al-Zaidi (cropped).jpg |imagesize = 165 |residence = [[کۆشکی کۆماری (عێراق)|کۆشکی کۆماری]]، [[بەغدا]]، [[عێراق]] |incumbent = [[عەلی زەیدی]] |incumbentsince = لە بەرواری ١٤ی ئایاری ٢٠٢٦ |style = |appointer = [[سەرۆک کۆماری عێراق|سەرۆک کۆمار]] |termlength = ٤ ساڵ |formation = ١١ی تشرینی دووەمی ١٩٢٠ |inaugural = [[عەبدولڕەحمان گەیلانی]] |website = http://www.pmo.iq https://t.me/pmoiraqichannel }} '''سەرۆک وەزیرانی عێراق''' سەرۆکی [[حکوومەتی عێراق]] و [[ئەنجومەنی وەزیرانی عێراق]]ە. ئەو ھەروەھا بەرپرسی جێبەجێکردنی سیاسەتی گشتیی دەوڵەت و [[فەرماندەی گشتی]]ی [[ھێزە چەکدارەکانی عێراق]]ە. پاش ھەڵبژاردنی [[سەرۆک کۆماری عێراق|سەرۆک کۆمار]]، ئەو پاڵێوراوی گەورەترین پێکھاتەی پەرلەمانی ڕادەسپێرێت بۆ پێکھێنانی کابینەکەی لەماوەی ١٥ ڕۆژدا. == مێژوو == سەرۆک وەزیران لە بنەڕەتدا پۆستێکی دامەزراو بوو، پاشکۆی [[سەرۆکی دەوڵەت]] بوو، و سەرۆکی ڕوواڵەتی [[پەرلەمانی عێراق]] بوو. لەژێر [[دەستووری عێراق|دەستووری ٢٠٠٥]] سەرۆک وەزیران دەسەڵاتی جێبەجێکردنی کارای وڵاتە. [[نووری مالیکی]] (پێشتر جەواد مالیکی) لە ٢١ی نیسانی ٢٠٠٦ وەک سەرۆک وەزیران ھەڵبژێردرا.<ref>[http://www.cnn.com/2006/WORLD/meast/04/22/iraq.main/index.html Iraq parliament elects new leaders] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200915011556/http://www.cnn.com/2006/WORLD/meast/04/22/iraq.main/index.html |date=15 September 2020 }} CNN, 22 April 2006</ref><ref>[https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/4933026.stm Maliki endorsed as new Iraqi PM] BBC News, 22 April 2006</ref> لە ١٤ی ئابی ٢٠١٤، مالیکی ڕازی بوو کە وەک سەرۆک وەزیرانی [[عێراق]] دەست لەکار بکێشێتەوە بۆ ئەوەی ڕێگە بە [[حەیدەر عەبادی]] بدات شوێنی بگرێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Maliki gives up Iraq PM job to rival|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/middleeast/2014/08/maliki-steps-down-as-iraqi-prime-minister-2014814195927824856.html|وێبگە=www.aljazeera.com|بڵاوکەرەوە=Al Jazeera and agencies|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190925193612/https://www.aljazeera.com/news/middleeast/2014/08/maliki-steps-down-as-iraqi-prime-minister-2014814195927824856.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨، [[عادل عەبدولمەھدی]] پێنج مانگ دوای [[ھەڵبژاردنی پەرلەمانی عێراق لە ٢٠١٨|ھەڵبژاردنەکانی ٢٠١٨]] سوێندی یاسایی خوارد تا کاتی دەستلەکارکێشانەوەی لە ٢٠١٩. جارێکی تر دەستنیشانکرایەوە، ئەمجارەیان وەک سەرۆک وەزیرانی کاربەڕێکەر بەھۆی ناکۆکی سیاسییەوە.{{cn|date=May 2020}} عەبدولمەھدی لەلایەن [[مستەفا کازمی]] گۆڕدرا، کە لە ٧ی ئایاری ٢٠٢٠ لەلایەن پەرلەمانەوە پەسەند کرا. کازمی دوای [[ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، ٢٠٢١|ھەڵبژاردنی پەرلەمانی عێراق لە ٢٠٢١]] لەلایەن سوودانی گۆڕدرا. == دەستنیشانکردن == دوای ھەڵبژاردن، [[ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق|ئەنجومەنی نوێنەران]] [[ئەنجومەنی سەرۆکایەتی عێراق|ئەنجومەنی سەرۆکایەتی]] ھەڵدەبژێرێت، لەوانەش سەرۆکی [[ئەنجومەنی وەزیران (عێراق)|ئەنجومەنی وەزیران]]. دواتر دەبێت ئەنجومەنی سەرۆکایەتی لە ماوەی دوو ھەفتەدا سەرۆک وەزیرانێک بە کۆدەنگی ناوزەند بکات. ئەگەر نەیتوانی ئەوە بکات، ئەوا بەرپرسیارێتی ناوزەندکردنی سەرۆک وەزیران دەگەڕێتەوە بۆ [[ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق|ئەنجومەنی نوێنەران]]. لەو بارودۆخەدا، ئەنجومەنی نوێنەران دەبێت کاندیدکردنەکە بە زۆرینەی ڕەھا پشتڕاست بکاتەوە. ئەگەر سەرۆک وەزیران نەیتوانی لە ماوەی یەک مانگدا ئەنجومەنی وەزیرانەکەی ناوزەند بکات، ئەوا دەبێت ئەنجومەنی سەرۆکایەتی سەرۆک وەزیرانێکی دیکە ناوزەند بکات. == دەزگا ڕاستەوخۆ ژێردەستەکان == [[دەزگای دژە تیرۆری عێراق|نووسینگەی دژە تیرۆر]]، [[دەزگای ھەواڵگریی نیشتمانیی عێراق|دەزگای ھەواڵگریی نیشتمانی]]، [[دەزگای ئاسایشی نیشتمانیی عێراق|دەزگای ئاسایشی نیشتمانی]]، و [[حەشدی شەعبی|دەستەی حەشدی شەعبی]] ڕاستەوخۆ ڕاپۆرت بۆ سەرۆک وەزیران دەدەن. نووسینگەی دژە تیرۆری عێراق سەرپەرشتی فەرماندەیی دژە تیرۆری عێراق دەکات، کە پێکھاتەیەکە ھەموو [[ھێزە تایبەتەکانی عێراق]] لەخۆ دەگرێت. لە حوزەیرانی ٢٠٠٩دا، ھەوڵی بەردەوام ھەبوو بۆ ئەوەی نووسینگەی دژە تیرۆری عێراق بکرێتە وەزارەتێکی سەربەخۆ.<ref>Montrose Toast, [http://home.comcast.net/~djyae/site/?/blog/view/4/ Iraqi Counter Terrorism Bureau] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121026094141/http://home.comcast.net/~djyae/site/?%2Fblog%2Fview%2F4%2F |date=26 October 2012 }}, 30 June 2009</ref> == ڕاسپاردن == بەپێی ماددەی ٧٦ی دەستووری عێراق سەرۆک کۆمار پاڵێوراوی گەورەترین پێکھاتەی پەرلەمانی ڕادەسپێرێت بۆ پێکھێنانی کابینەی حکومەت. {{وتە لەگەڵ سەرچاوە|ماددەی (٧٦): یەکەم: لەماوەی ١٥ ڕۆژ لە پاش ھەڵبژاردنی، سەرۆک کۆمار پاڵێوراوی گەورەترین [[فراکسیۆن]]ی پەرلەمانی ڕادەسپێرێت بۆ پێکھێنانی ئەنجومەنی وەزیران. دووەم: سەرۆک وەزیرانی ڕاسپێردراو لەماوەی ٣٠ ڕۆژ لەپاش ڕاسپاردنی، ئەندامانی کابینەکەی دیاریدەکات. سێیەم: سەرۆک کۆمار پاڵێوراوێکی تر بۆ پێکھێنانی ئەنجومەنی وەزیران ڕادەسپێرێت لەماوەی ١٥ ڕۆژدا، کاتێک سەرۆک وەزیرانی ڕاسپێردراو نەتوانێت لەماوەی دیاریکراوی خاڵی (دووەم) دا کابینەکەی ڕابگەیەنێت. چوارەم: سەرۆکی ئەنجومەنی وەزیرانی ڕاسپێردراو، ئەندامانی کابینەکەی و کارنامەی حکومەتەکەی ڕووبەڕووی پێنەدانی متمانەی ئەنجومەنی نوێنەران دەبنەوە، لەکاتێکدا پێدانی متمانە بە ئەندامانی کابینە و کارنامەی حکومەت بە زۆرینەی ڕەھایە. پێنجەم: سەرۆک کۆمار لەماوەی ١٥ ڕۆژدا پاڵێوراوێکی تر ڕادەسپێرێت بۆ پێکھێنانی حکومەت، لەکاتی پێنەدانەوەی متمانە بە حکومەت.|دەستووری عێراق}} == ئەمانەش ببینە == * [[حکوومەتی عێراق]]. * [[ئەنجومەنی وەزیرانی عێراق]]. * [[ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق]]. * [[سەرۆک کۆماری عێراق]]. * [[ھێزە چەکدارەکانی عێراق]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر = https://ar.wikipedia.org/wiki/رئیس_وزراء_العراق)|سەردێڕ = رئیس وزراء العراق |زمان = عەرەبی|سەردان = ٢٥ـی تشزینی یەکەمی ٢٠١٧}} {{سەرۆک وەزیرەکانی عێراق}} {{پۆلی کۆمنز|Prime ministers of Iraq}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|ژیاننامە|سیاسەت}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:حکوومەتی عێراق]] [[پۆل:سەرۆک وەزیرانی عێراق]] 6veqiqfzux8a66znh2d10pqlay50at5 0 139872 1669065 1658304 2026-09-16T22:35:55Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1669065 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = سەلیم جەبووری <br> سليم الجبوري | image = Salim al-Jabouri meeting with Iranian FM Javad Zarif.jpg | imagesize = 200px | office = [[سەرۆکی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق|سەرۆک]]ی [[ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق]] | term_start = ١٥ی تەمموزی ٢٠١٤ | term_end = ١ی تەممووزی ٢٠١٨ | president = [[فوئاد مەعسووم]] | predecessor = [[ئونسامە نوجێفی]] | successor = [[محەممەد حەلبووسی]] | birth_date = {{birth date and age|١٩٧١|٨|١٢}} | birth_place = [[مقدادیە]]، [[پارێزگای دیالە]]، [[عێراق]] | birthname = | nationality = [[عێراقی]] | party = [[حیزبی موتەحیدوون]] | spouse = | relations = | children = | residence = | alma_mater = [[زانکۆی نەھرەین]] | profession = | religion = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | signature = | signature_alt = | website = | footnotes = | blank1 = | data1 = }} '''سەلیم جەبووری''' (لەدایکبووی ١٢ی ئابی ١٩٧١ لە [[مقدادیە]]) سیاسەتوانێکی عێراقییە. ئەو لەوەتەی ١٥ی تەمموزی ٢٠١٤ ھەتا ١ی تەممووزی ٢٠١٨، [[سەرۆکی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق|سەرۆک]]ی [[ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق]] بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان = http://www.lensonnews.com/lensonnews/1/38/63455/1/salim-al-jubouri-elected-new-iraq-parliament-speaker.html|سەردێڕ = Salim al-Jubouri elected new Iraq parliament speaker|ڕێکەوت = ١٥ی تەممووزی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە = [[Indo-Asian News Service]]|ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20180916164107/http://www.lensonnews.com/lensonnews/1/38/63455/1/salim-al-jubouri-elected-new-iraq-parliament-speaker.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٦ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180916164107/http://www.lensonnews.com/lensonnews/1/38/63455/1/salim-al-jubouri-elected-new-iraq-parliament-speaker.html |date=١٦ی ئەیلوولی ٢٠١٨ }}</ref> لە ساڵی ٢٠٠١دا بڕواننامەی دوکتۆرای لە یاسا بەدەستھێناوە و ماوەیەک لە [[زانکۆی نەهرەین]] لە [[بەغدا]] مامۆستایەتیی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان = http://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2014/07/15/Iraq-parliament-elects-Salim-al-Juburi-as-speaker-TV.html|سەردێڕ = Iraq parliament elects Salim Jabouri as speaker|ڕێکەوت = ١٥ی تەممووزی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە = Al Arabiya}}</ref> == ژێدەرەکان == {{Reflist}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|عێراق|سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|Salim al-Jabouri}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧١]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:موسڵمانە سوننەکانی عێراق]] [[پۆل:سیاسەتمەدارە عێراقییەکان]] [[پۆل:خەڵکی پارێزگای دیالە]] [[پۆل:سیاسەتمەدارانی سەدەی ٢١ەمی عێراق]] 4sout6rbhubo3jl1hu55s0umefo6z08 1 140345 1669094 1665143 2026-09-16T23:31:43Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1669094 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری 1 بەستەری دەرەکیی [[نیویۆرک (شار)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=551391 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160310213854/http://knwe.org/direje.aspx?besh=araste&cor=8&jimare=11869 بۆ http://www.knwe.org/Direje.aspx?Cor=8&Besh=Araste&Jimare=11869 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٢:٤٧، ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٤ بەستەری دەرەکیی [[نیویۆرک]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=844093 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20110930082527/http://www.mpiweb.org/Archive?id=2972 بۆ http://www.mpiweb.org/Archive?id=2972 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140407134046/http://www.nyc.gov/html/lmec/html/about/nycapital.shtml بۆ http://www.nyc.gov/html/lmec/html/about/nycapital.shtml زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190118155504/http://www.baruch.cuny.edu/nycdata/forward.htm بۆ http://www.baruch.cuny.edu/nycdata/forward.htm زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://archive.today/20200213005215/https://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/PEP/2017/GCTPEPANNR.US24PR بۆ https://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/PEP/2017/GCTPEPANNR.US24PR زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١١:٣٦، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١١ بەستەری دەرەکیی [[نیوویۆرک]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1610052 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20151203093200/http://articles.sun-sentinel.com/2009-11-19/features/0911180065_1_new-yorkers-fast-paced-big-apple بۆ http://articles.sun-sentinel.com/2009-11-19/features/0911180065_1_new-yorkers-fast-paced-big-apple زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20250414225445/https://www.rprealtyplus.com/international/new-york-is-2025s-richest-city-with-123-billionaires-119516.html بۆ https://www.rprealtyplus.com/international/new-york-is-2025s-richest-city-with-123-billionaires-119516.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20121122040556/http://law2.umkc.edu/faculty/projects/ftrials/zenger/zengeraccount.html بۆ http://law2.umkc.edu/faculty/projects/ftrials/zenger/zengeraccount.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170525074050/http://www.virtualny.cuny.edu/cholera/1866/cholera_1866_set.html بۆ http://www.virtualny.cuny.edu/cholera/1866/cholera_1866_set.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200102084000/https://theculturetrip.com/north-america/usa/new-york/articles/why-new-york-city-is-a-major-destination-for-lgbt-travelers/ بۆ https://theculturetrip.com/north-america/usa/new-york/articles/why-new-york-city-is-a-major-destination-for-lgbt-travelers/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210816095750/https://w2.weather.gov/climate/local_data.php?wfo=okx بۆ http://w2.weather.gov/climate/local_data.php?wfo=okx زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211201112345/https://www.weather-us.com/en/new-york-usa/new-york-climate بۆ https://www.weather-us.com/en/new-york-usa/new-york-climate زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210402143659/https://www.ispu.org/wp-content/uploads/2018/08/MAP-NY-Key-Findings-Web.pdf بۆ https://www.ispu.org/wp-content/uploads/2018/08/MAP-NY-Key-Findings-Web.pdf زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230713051730/https://www.expedia.com/stories/most-photographed-places-in-the-world/ بۆ https://www.expedia.com/stories/most-photographed-places-in-the-world/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20250223082931/https://time.com/6094319/new-york-after-sept-11/ بۆ https://time.com/6094319/new-york-after-sept-11/ زیاد کرا *{{دا|بەستەری مردوو}} زیاد کرا بۆ https://a860-gpp.nyc.gov/concern/nyc_government_publications/05741v36b *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220705192206/https://rioc.ny.gov/173/Aerial-Tramway-Vital-Statistics بۆ https://rioc.ny.gov/173/Aerial-Tramway-Vital-Statistics زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٢:٤٩، ٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٤ بەستەری دەرەکیی [[نیوویۆرک]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1613676 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *{{دا|بەستەری مردوو}} زیاد کرا بۆ https://eportfolios.macaulay.cuny.edu/seminars/bellamy10/articles/s/t/a/Staten_Island_Parks_55d6.html *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190412032610/http://www.nyc.gov/html/dot/downloads/pdf/2014-isci.pdf بۆ http://www.nyc.gov/html/dot/downloads/pdf/2014-isci.pdf زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20110714063833/http://www.ameredia.com/resources/demographics/asian_american.html بۆ http://www.ameredia.com/resources/demographics/asian_american.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20240501111953/https://www.uslsuperleague.com/news/2024/04/12/brooklyn-fc-reveal-shared-identity-for-usl-super-league-brand/ بۆ https://www.uslsuperleague.com/news/2024/04/12/brooklyn-fc-reveal-shared-identity-for-usl-super-league-brand/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20241115050433/https://www.nyacep.org/practice-resources-2/resources/medical-students/new-york-medical-schools بۆ https://www.nyacep.org/practice-resources-2/resources/medical-students/new-york-medical-schools زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٨:٣٨، ٣١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[نیوویۆرک]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1617127 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20260107175540/https://rioc.ny.gov/169/History بۆ https://rioc.ny.gov/169/History زیاد کرا *{{دا|بەستەری مردوو}} زیاد کرا بۆ https://a860-collectionguides.nyc.gov/repositories/2/archival_objects/790931 تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢١:٣٤، ٤ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[نیوویۆرک]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1620297 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210820174915/https://new.mta.info/document/14061 بۆ https://new.mta.info/document/14061 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٤:١٨، ٨ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[نیوویۆرک]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1623310 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20250219095329/https://www.lightspeedhq.com/blog/new-york-fashion-week/ بۆ https://www.lightspeedhq.com/blog/new-york-fashion-week/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٧:٢٠، ١١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[نیوویۆرک]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1665142 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150923222511/http://www.bis.org/statistics/r_qa1306_hanx18.pdf بۆ http://www.bis.org/statistics/r_qa1306_hanx18.pdf زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢٠:٤١، ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[نیوویۆرک]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1669093 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211118141533/https://ferryhawks.com/news/2021/11/17/Your_FerryHawks_2.aspx بۆ https://ferryhawks.com/news/2021/11/17/Your_FerryHawks_2.aspx زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20260221204250/https://www.vitalcitynyc.org/vital_signs/gun-violence-in-new-york-city-the-data بۆ https://www.vitalcitynyc.org/vital_signs/gun-violence-in-new-york-city-the-data زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢٣:٣١، ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) nsqk1dabep4900qkq7iaucsjohkj7yd 0 141328 1669077 1532852 2026-09-16T22:37:55Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1669077 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = سەماوات | ناوی_خۆماڵی = Samawat | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای سلێمانی]](ناوەند) | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی تانجەرۆ]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ٧٧٣ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''سەماوات''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی تانجەرۆ]]، [[قەزای سلێمانی]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == سەماوات لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[بەردەکەڕ، تانجەرۆ]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[سەدوبیست، تانجەرۆ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[عارفاوا]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[کانی سپیکەی گڵەزەردە]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای سلێمانی}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 9xqt121xjlknt86xkwwa3t6bt7upmvq 0 141620 1669311 1533102 2026-09-17T10:37:20Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1669311 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = سەیرانە | ناوی_خۆماڵی = Sairana | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە =|وێنۆک | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی گوندی سەیرانە | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای پێنجوێن]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی گەرمک]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ١٢٦٧ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''سەیرانە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی گەرمک]]، [[قەزای پێنجوێن]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == '''سەیرانە''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[گلێنەبەڕۆژ]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[داڵاڕۆ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[بیستان]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[لالۆمەر]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پێنجوێن}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] dgs2wddm0msxrvt2c4cgxky78o5tesp 0 141671 1669014 1627578 2026-09-16T19:38:49Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە) 1669014 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ئز}} }} {{زانیاریدانی کەسایەتی |ناو = سەڵاحەددین بایەزیدی |وێنە = Salahaddin Bayazidi.jpg |ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٩٨٢ |شوێنی لەدایکبوون = گامێشان، [[مەھاباد]] |ڕێکەوتی مردن = |شوێنی مردن = |ھۆکاری مردن = |شوێنی گۆڕ = |نیشتەجێ = [[سویسڕا]] |نەتەوە = [[کورد]] |پەروەردە = |ڕادەی خوێندەواری = |خوێندنگە = |پیشە = |ساڵانی چالاکی = |ناسراوە بە = |کارە دیارەکان = }} '''سەلاحەدین بایەزیدی''' (لەدایکبووی ١٩٨٢) [[وەرگێڕ]]ێکی [[کورد]]ی دانیشتووی [[سویسرا]]یە. تا ئێستا زیاتر لە دە کتێبی بۆ سەر زمانی [[کوردی|کوردیی]] وەرگێڕاوە، و بە ھۆی شارەزایی لە زمانی فەڕەنسیی و تورکییدا پتر گرنگی بە ئەدەبیاتی فەڕەنسا و تورکیا داوە. == ژیاننامە == سەلاحەدین بایەزیدی لە ساڵی ١٩٨٢ لە ئاوایی گامێشان سەر بە شاری [[مەھاباد]] لە دایک بووە. لەوێ تا دیپلۆمی خوێندووە و ساڵی ١٩٩٩ لەبەر ھۆکارگەلێکی سیاسی، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستانی]] بەجێ ھێشتووە و ڕووی کردووەتە [[باشووری کوردستان]]. چەند ساڵێک لە شاری سلێمانی ژیاوە و لە ساڵی ٢٠٠٨ەوە لە سویسرا دەژی. لە زانکۆی نۆشاتێل ساڵێک زمان و ئەدەبی فەڕەنسیی خوێندووە و ئێستاش لە شاری نۆشاتێل نیشتەجێیە. == بەرھەمی وەرگێڕدراو == * چیرۆک بۆ کوڕەکەم، [[یەڵماز گونەی]]، ٢٠١٤، لە بڵاوکراوەکانی گۆڤاری تورکیاناسی. * دەفتەری گەورە، [[ئاگۆتا کریستۆف]]، ٢٠١٤، چاپەمەنی مانگ (چاپی دووەم) * بەڵگە، [[ئاگۆتا کریستۆف]]، ٢٠١٤، چاپەمەنی مانگ * سێھەم درۆ، [[ئاگۆتا کریستۆف]]، ٢٠١٤، چاپەمەنی مانگ * کاک برایم و گوڵەکانی قورئان، ئێریک ئیمانۆئێل شمیت، ٢٠١٥، غەزەلنووس * وڵاتێک بۆ مردن، [[عەبدوڵڵا تایع]]، ٢٠١٥، غەزەلنووس * نەوەکەی میسیۆ لین، فیلیپ کلۆودێل، ٢٠١٥، غەزەلنووس * دوێنێ، [[ئاگۆتا کریستۆف]]، ٢٠١٥، چاپەمەنی مانگ * کاتێک ماسییەکان تینوو دەبن، [[حەلیم یوسف]]، ٢٠١٥، ناوەندی ئەندێشە * نامۆ، [[ئەلبێر کامو]]، ٢٠١٦، ناوەندی ئەندێشە * ژیان لەگەڵ چەترەکەمدا، [[ڕۆمەن گاری]] (ئیمێل ئاژار)، ٢٠١٦، غەزەلنووس * [[شازادە بچکۆڵە|شازادە چکۆلە]]، ئانتوان دۆ سانت-ئێگزۆپێری، ٢٠١٦، غەزەلنووس * منداڵ و ئەستێرە، دۆمێنێک ھالێڤی، ٢٠١٦، چاپەمەنی مانگ * چیرۆکی دوورگە نەناسراوەکە، [[ژۆزێ ساراماگۆ]]، ٢٠١٦، چاپەمەنی مانگ * سەفەری بوتڵە بەتاڵەکان، [[قادر عەبدوڵڵا]]، ٢٠١٧، غەزەلنووس * ھایدی، [[یۆھاننا شپێری]]، ٢٠١٧، غەزەلنووس * میلارێپا، ئێریک ئێمانۆئێل شمیت، ٢٠١٧، غەزەلنووس * مردن ئەڕای کۆبانێ، [[پاتریس فرانسێچکی]]، ٢٠١٧، غەزەلنووس * نەخوێندەوار، [[ئاگۆتا کریستۆف]]، ٢٠١٨، چاپەمەنی مانگ * جۆن و جۆ، [[ئاگۆتا کریستۆف]]، ٢٠١٨، چاپەمەنی مانگ * شەمەندەفەرێک بەرەو باکوور، [[ئاگۆتا کریستۆف]]، ٢٠١٨، چاپەمەنی مانگ * [[خۆشم دەویست (ڕۆمان)|خۆشم دەویست]]، ئانا گاڤالدا، ٢٠١٨، غەزەلنووس * سبەی دەبمە بیست ساڵ، ئالەن مابانکوو، ٢٠١٨، ناوەندی ئاوێر * میرزایێ بچووک، ئانتوان دۆ سانت-ئێگزۆپێری، ٢٠١٨، وەشانێن ئاریەن * سوڵتانی فیلەکان و مێرووە شەلەی ڕیشسوور، [[یاشار کەمال]]، ٢٠١٨، غەزەلنووس * کوردەکان دەڵێن چی؟، [[قادر عەبدوڵڵا]]، ٢٠١٨، دەزگای ئایدیا * تسووباکی، ئاکی شیمازاکی، ٢٠١٨، غەزەلنووس * ھاماگووری، ئاکی شیمازاکی، ٢٠١٨، غەزەلنووس * تسووبام، ئاکی شیمازاکی، ٢٠١٨، غەزەلنووس * واسوورەناگووسا، ئاکی شیمازاکی، ٢٠١٨، غەزەلنووس * ھۆتاروو، ئاکی شیمازاکی، ٢٠١٨، غەزەلنووس * [[گفتوگۆی بن شووراکان]]، ئۆیا بایدار، ٢٠١٩، مادیار == سەرچاوەکان == * [https://didimn.com/گفتوگۆ-لەگەڵ-سەلاحەدین-بایەزیدی/ گفتوگۆ لەگەڵ سەلاحەدین بایەزیدی دەربارەی وەرگێڕان] * [https://web.archive.org/web/20170624023515/http://unine.ch/unine/home/recherche/derniers-ouvrages-publies/2015/agota-kristof-en-version-kurde-g.html Le Grand Cahier, La Preuve et Le Troisième Mensonge en version kurde] == بەستەرە دەرەکییەکان == * [http://peyiv.blogspot.ch/ وێبلاگی وەرگێڕ] {{تووڵی دەروازە|موکریان|ژیاننامە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:خەڵکی مەھاباد]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٢]] [[پۆل:وەرگێڕەکانی تورکی–کوردی]] [[پۆل:وەرگێڕەکانی فەڕەنسی–کوردی]] 3cg44kwx7n83b5e4sa2i18d9v6y7ld8 0 141726 1668788 1664268 2026-09-16T12:19:14Z MFTG 21816 1668788 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = زەنگەنان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|زنکنان}}<br>{{lang-en| Zanganan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.48761| 43.65878}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی زەنگەنان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.48761| 43.65878 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بەردەڕەش|بەردەڕەش]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی دارەتوو|دارەتوو]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٢٩ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٩٢٦ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''زەنگەنان''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی دارەتوو]] لە [[قەزای بەردەڕەش]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> == ناو == == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (٧٢٠)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٨٨٣)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٤٧٦) [[خێزان]] و (٢٩٢٦) کەس، کە (١٤٥٧) [[نێر]] و (١٤٦٩) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بەردەڕەش}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 7xra32ji79fhw3kbrhg63qblu9alfj0 0 144987 1669288 1651253 2026-09-17T10:33:30Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1669288 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = سەیدئەحمەدان | ناوی_خۆماڵی = Said Ahmandan | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای پشدەر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی قەڵادزێ]](ناوەند) | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 695 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''سەیدئەحمەدان''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی قەڵادزێ]](ناوەند)، [[قەزای پشدەر]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == '''سەیدئەحمەدان''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[گردقەزوان]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[چۆم خرکە]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[ئاڵان]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[سریجە]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای پشدەر}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 2wthfsq3w113e9n2uelq4o2suzhjuog 0 145645 1668949 1580417 2026-09-16T17:29:50Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1668949 wikitext text/x-wiki {{وەسف|خانمەکتەرێکی ھیندیی فیلم و تەلەڤیزیۆن}} {{بەستەری دەرەکی}} {{Infobox person | name = فاتیمە سانا شێخ | image = Fatima Sana Shaikh in 2018.jpg | caption = فاتیمە سانا شێخ لە ئیڤێنتێک بۆ ''[[ڕێگرەکانی ھیندۆستان]]'' لە ٢٠١٨ | birth_name = | birth_date = {{ڕێکەوتی لەدایکبوون و تەمەن|١٩٩٢|٠١|١١|df=y}}<ref name="Birth date">{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/photo-features/fatima-sana-shaikh-lesser-known-facts-about-the-actress/fatima-sana-shaikh-lesser-known-facts-about-the-actress/photostory/63514447.cms |بڵاوکەرەوە=TOI|سەردێڕ=Fatima Sana Shaikh: Lesser known facts about the actress|وێبگە=The Times Of India}}</ref> | birth_place = [[حەیدەرئاباد]]، [[ئاندرا پردێش]]، [[ھیندستان]] | death_date = | death_place = | nationality = ھیندی | years_active = ١٩٩٧{{ndash}}ئێستا }} '''فاتیمە سانا شێخ''' ({{بە ئینگلیزی|Fatima Sana Shaikh}}) خانمەکتەر و وێنەگرێکی [[ھیندستان|ھیندییە]].<ref name="sanadangal">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.mumbaimirror.com/entertainment/bollywood/Meet-Aamir-Khans-wrestler-daughters/articleshow/47007245.cms|سەردێڕ=Meet Aamir Khan's Wrestler Daughters|ڕێکەوتی سەردان= ٣ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٥|archive-url=https://web.archive.org/web/20150925085936/http://www.mumbaimirror.com/entertainment/bollywood/Meet-Aamir-Khans-wrestler-daughters/articleshow/47007245.cms|url-status=dead}}</ref><ref>[http://www.dnaindia.com/bollywood/report-dangal-girl-fatima-sana-shaikh-turns-up-the-heat-in-a-swimsuit-2464790 Dangal girl Fatima Sana Shaikh turns up the heat in a swimsuit!]</ref> بەشێوەیەکی سەرەکی لە فیلمە سینەمایییەکانی [[بۆلیوود]] و زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان دەردەکەوێت. زیاتر بە ڕۆڵی کچی ساوا (بھارتی) لە فیلمی [[چاچی ٤٢٠]] ناسراوە. لە دوایین ڕۆڵەکانی ئەم دواییانەی، ڕۆڵی [[گیتا فۆگات]] دەگێڕێت، زۆرانبازێکی ھیندی و کچی [[ماھاڤیر سینگ فۆگات]] (کە لەلایەن [[عامر خان]] ڕۆڵی گێڕدراوە) لە فیلمی بۆلیوود، ''[[دەنگەل]]''. == پیشە و ژیانی پێشوو == فاتیمە لە ڤیپان شارما، [[ھیندوو]]یەکی خەڵکی [[جامو]]، و ڕاج تاباسوم، موسڵمانێکی خەڵکی [[سرینگر]] لەدایک دەبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.thenewsnow.co.in/newsdet.aspx?q=18336|سەردێڕ="Dangal" girl Fatima's dad a Hindu from Jammu, mother a Muslim from Srinagar|ڕێکەوتی سەردان= ٣ی تەممووزی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180718114549/http://www.thenewsnow.co.in/newsdet.aspx?q=18336|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> شێخ لە ١٩٩٧ لەگەڵ [[کەمال حەسەن]] بە فیلمی ''چاچی ٤٢٠'' دەستی بە پیشەی فیلم کرد.<ref name="چاچی ٤٢٠">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/little-girl-from-chachi-420-is-grown-up-ready-play-aamir-khan-daughter-dangal-see-pics-2798519/ |سەردێڕ= Kamal Hasan daughter in Chachi 420 |بڵاوکەرەوە= [[The Indian Express]] |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئازاری ٢٠١٧}}</ref> ڕۆڵی بھارتی، جایپراکاش «جای» پاسوان و کچی جانکی پاسوانی گێڕا.<ref name="چاچی ٤٢٠"/> {{clarify|date=تەممووزی ٢٠١٨|reason=ناڕوون. ئایا ڕۆڵی جایپراکاش پاسوان یان بھارتیی بینیوە؟}}لە ٢٠٠١ لە فیلمی [[وەن ٢ کا ٤]] دەرکەوت، کە [[شاروخ خان]] و [[جوھی چاولا]]ش ڕۆڵیان تێدا گێڕاوە. لە ٢٠٠٨، لە فیلمی درامیی ھیندیی [[تاھات]] ڕۆڵی زۆیای گێڕا. لە ٢٠٠٩، چووە ناو زنجیرەی ڕۆژانەی تەلەڤیزیۆنی ھەروەکوو [[لەیدیز سپێشڵ]] کە ڕۆڵی کچی یەک لە پاڵەوانەکانی چیڕۆکەکەی گێڕا، [[ئاگلێ جانام مۆھێ بیتییا ھێ کێجۆ]] کە ڕۆڵێکی نەرێنیی گێڕا. وە لە فیلمی کۆمێدیی ''[[بیتتوو بۆس]]'' (٢٠١٢)، فیلمی ڕۆمانتیکیی ''[[ئاکاش ڤانی]]'' (٢٠١٣) و فیلمی بیرۆکەییی [[دەنگەل]] (٢٠١٦) کاری کردووە. لە ٥ی ئایاری ٢٠١٧، بڵاوکرابووەوە کە شێخ ویستوویەتی لەگەڵ [[ئەمیتاب باچان]]، [[عامر خان]] و [[کاترینا کێف]] لە فیلمی [[ڕێگرەکانی ھیندۆستان]] ڕۆڵ بگێڕێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.yashrajfilms.com/news/detail/2017/05/05/fatima-sana-shaikh-joins-yash-raj-films-thugs-of-hindostan-along-with-amitabh-bachchan-and-aamir-khan|سەردێڕ=Fatima Sana Shaikh Joins Yash Raj Films’ Thugs of Hindostan Along with Amitabh Bachchan and Aamir Khan|وێبگە=www.yashrajfilms.com|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئایاری ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180703220400/https://www.yashrajfilms.com/news/detail/2017/05/05/fatima-sana-shaikh-joins-yash-raj-films-thugs-of-hindostan-along-with-amitabh-bachchan-and-aamir-khan|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.yashrajfilms.com/news/detail/2017/05/11/katrina-kaif-joins-yrf-star-studded-mega-project-thugs-of-hindostan|سەردێڕ=Katrina Kaif Joins YRF’s Star-Studded Mega Project Thugs of Hindostan|وێبگە=www.yashrajfilms.com|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئایاری ٢٠١٧}}</ref> == فیلمۆگرافی == {| class="wikitable sortable" |- ! ساڵ!! ناونیشان!! ڕۆڵ!! تێبینییەکان |- | ١٩٩٧ || ''[[ئیشک (فیلمی ١٩٩٧)|ئیشک]]'' || || |- | ١٩٩٧ || ''[[چاچی ٤٢٠]]'' || بھارتی ڕاتان || |- | ١٩٩٨ || ''[[بادی دیلوالا]]'' || || |- | ٢٠٠١ || ''[[وەن ٢ کا ٤]]'' || || |- | ٢٠٠٨ || ''[[تاھان]]'' || زۆیا|| |- | ٢٠١١ || ''[[بێست ئۆڤ ڵەک نیکی]]'' || ڕیچا شیڤۆی|| دەرکەوتنی تایبەتی لە دیمەنی [[بێست ئۆڤ ڵەک نیککی#ئەڵقەی ٩|کوڕەکان چاویان بە کچەکان دەکەوێت]] |- | ٢٠١٢ || ''[[بیتتوو بۆس]]'' ||پریا || |- | rowspan="2" |٢٠١٣ |''[[مێزی ژ. ٢١]]'' |نیتی | |- | ''[[ئاکاش ڤانی]]''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=http://www.mid-day.com/entertainment/2013/jan/260113-movie-review-akaash-vani.htm | سەردێڕ=Movie Review: Akaash Vani | بڵاوکەرەوە=[[مید دەی]]| ڕێکەوت=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣ | ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠١٣|شوێن=مومبای}}</ref> || سومبول یاقووب || |- | ٢٠١٥ || ''nuvvu nenu okkatavudam'' || سروتی || |- | ٢٠١٦ || ''[[دەنگەل]]'' || [[گیتا فۆگات]] || |- | ٢٠١٨ || ''[[ڕێگرەکانی ھیندۆستان]]'' || زافیرا بایگ || |- | ٢٠١٩ || ''بووت پۆلیس'' || TBA || |} ;تەلەڤیزیۆن * ''[[بێست ئۆڤ ڵەک نیککی]]'' وەک ڕیچا شیڤۆی (دەرکەوتنی تایبەت لە دیمەنی [[بێست ئۆڤ ڵەک نیککی#ئەڵقەی ٩|کوڕەکان چاویان بە کچەکان دەکەوێت]]) * ''[[لەیدیز سپێشڵ]]''، گیتیی کچی ناندا شیندی * ''[[ئاگلێ جانام مۆھێ بیتییا ھێ کێجۆ]]'' وەک دوژمنی سوومان == دەستکەوتەکان == {| class="wikitable sortable" ! ساڵ ! فیلم ! خەڵاتەکان ! پۆل ! ئەنجام ! سەرچاوە |- | rowspan="3" | ٢٠١٧ | rowspan="3" | ''[[دەنگەل]]'' | [[خەڵاتەکانی شاشە]] | باشترین خانمەکتەر (بەناوبانگ) | {{Nom}} | |- | [[CNN-News18|خەڵاتەکان فیلمی نیوز ١٨]] | باشترین یەکەم دەرکەوتن (ئافرەت) | {{Won}} |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=NEWS18 MOVIE AWARDS 2017|ناونیشان=http://www.news18.com/news18-movie-awards-2017/|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20170524033331/http://www.news18.com/news18-movie-awards-2017/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئایاری ٢٠١٧|ئیش=[[Network 18]]|بڵاوکەرەوە=news18.com|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|df=dmy-all}}</ref> |- | [[خەڵاتەکانی فیلمی ئاکشنی جاکی چان]] | باشترین خانمەکتەری ئاکشن | {{Won}} |<ref name="mid">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ |سەردێڕ=Dangal girls Fatima Sana Shaikh and Sanya Malhotra win action award in China |ناونیشان=https://www.mid-day.com/articles/dangal-girls-fatima-sana-shaikh-and-sanya-malhotra-win-action-award-in-china/19632150 |ڕێکەوتی سەردان=٩ی نیسانی ٢٠١٩ |ئیش=[[Mid Day]] |ڕێکەوت=٢٣ی تەممووزی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی نیسانی ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190410203251/https://www.mid-day.com/articles/dangal-girls-fatima-sana-shaikh-and-sanya-malhotra-win-action-award-in-china/19632150 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |} == پەراوێزەکان == {{پەراوێزەکان|٢}} == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر = https://en.wikipedia.org/wiki/Fatima_Sana_Shaikh|سەردێڕ = Fatima Sana Shaikh|زمان = ئینگلیزی|سەردان = ١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٩}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|5418572}} * {{Bollywood Hungama|30102|فاتیمە سانا شێخ}} * {{Facebook|fatimasanashaikh}} * {{ئینستاگرام|fatimasanashaikh|فاتیمە سانا شێخ}} * [https://www.postoast.com/about-fatima-sana-shaikh/ ڕاستییەکان دەربارەی فاتیمە سانا شێخ] {{پۆلی کۆمنز|Fatima Sana Shaikh|فاتیمە سانا شێخ}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فیلم|ژن|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|ھیندستان|بۆڵیوود}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:خانمەکتەران لە تەلەڤیزیۆنی ھیندی]] [[پۆل:خانمەکتەران لە سینەمای ھیندی]] [[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ھیندی]] [[پۆل:خانمەکتەرانی خەڵکی مومبای]] [[پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ھیندی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٢]] {{India-tv-bio-stub}} [[پۆل:خانمەکتەرە مناڵە ھیندییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرە کشمیرییەکان]] sgpox3aawepch191fnxabzg04nuqxf5 1 145820 1668950 1580162 2026-09-16T17:29:51Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1668950 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری 1 بەستەری دەرەکیی [[فاتیما سانا شێخ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=578055 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170405225645/http://www.zoomtv.com/bollywood-news/latest/article/dangal-girl-fatima-sana-shaikh-brings-in-her-birthday-with-a-special-cake/21657 بۆ http://www.zoomtv.com/bollywood-news/latest/article/dangal-girl-fatima-sana-shaikh-brings-in-her-birthday-with-a-special-cake/21657 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٠:١٧، ١٠ی تەممووزی ٢٠١٨ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[فاتیما سانا شێخ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=644858 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180703220400/https://www.yashrajfilms.com/news/detail/2017/05/05/fatima-sana-shaikh-joins-yash-raj-films-thugs-of-hindostan-along-with-amitabh-bachchan-and-aamir-khan بۆ https://www.yashrajfilms.com/news/detail/2017/05/05/fatima-sana-shaikh-joins-yash-raj-films-thugs-of-hindostan-along-with-amitabh-bachchan-and-aamir-khan زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٢:٢٥، ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[فاتیما سانا شێخ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=648265 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180718114549/http://www.thenewsnow.co.in/newsdet.aspx?q=18336 بۆ http://www.thenewsnow.co.in/newsdet.aspx?q=18336 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٩:٠٢، ١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[فاتیمە سانا شێخ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1580161 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190410203251/https://www.mid-day.com/articles/dangal-girls-fatima-sana-shaikh-and-sanya-malhotra-win-action-award-in-china/19632150 بۆ https://www.mid-day.com/articles/dangal-girls-fatima-sana-shaikh-and-sanya-malhotra-win-action-award-in-china/19632150 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٣:٠٠، ٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[فاتیمە سانا شێخ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1668949 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150925085936/http://www.mumbaimirror.com/entertainment/bollywood/Meet-Aamir-Khans-wrestler-daughters/articleshow/47007245.cms بۆ http://www.mumbaimirror.com/entertainment/bollywood/Meet-Aamir-Khans-wrestler-daughters/articleshow/47007245.cms زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٧:٢٩، ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) rprp8r9fzb139x3lvt21l24nva390zw 14 145913 1669042 578565 2026-09-16T21:13:23Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1669042 wikitext text/x-wiki [[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان لەسەر بنەمای کۆمیکە ئەمریکییەکان]] e848bsy73vmbrhdpx5b7flv6t2tgeqm 0 147614 1669213 1526347 2026-09-17T05:48:01Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1669213 wikitext text/x-wiki {{Databox}}[[پەڕگە:Jean + Brigitte Soubeyran Im Zirkus.JPG|وێنۆک|چەپ|250px|]] '''پانتۆمایم''' یان '''نواندن بە ھێما''' ({{بە ئینگلیزی|Pantomime}}) جۆرە [[شانۆ]]یەکە کە شانۆکار بەبێ دەڕبڕینی قسە و تەنھا بە بەکارھێنانی ئاماژە و جووڵاندنەوەی ئەندامانی لەش خۆی دەنوێنێت. == مێژوو == === یۆنانی و ڕۆمای کۆن === ھونەری نمایشی مایم، لە دێرینترین شێوەیدا، دەگەڕێتەوە بۆ [[یۆنانی کۆن]]؛ ناوەکەی لە سەماکارێکی دەمامکدارەوە وەرگیراوە بە ناوی پانتۆمیمۆس (Pantomimus)، ھەرچەندە پێویست ناکات نمایشەکان بێدەنگ بووبن. یەکەم مایمی تۆمارکراو تیلێستیس (Telestēs) بوو لە شانۆگەریی «حەوت دژی سیبس» (Seven Against Thebes) لە نووسینی [[ئەسکیلۆس]]. مایمی [[تراژیدیا|تراژیدی]] لەلایەن پولادیسکی کیلیسیا پەرەی پێدرا؛ مایمی [[کۆمیدیا|کۆمیدی]] لەلایەن باسوولۆسی ئەسکەندەرییەوە پەرەی پێدرا. مایم لایەنێکی شانۆی ڕۆمانی بووە لە سەرەتاکانییەوە، ھاوشێوەی فارسی ئاتێلان (Atellan farce) لە ئیمپرۆڤایزەیشن (داھێنانی لەناکاو)دا، بەڵام کارەکتەرە ناسراوەکانی ئەوی نەبوو. وردە وردە دەستی کرد بە جێگرتنەوەی ئاتێلانا وەک ئینتەرلودیۆم (embolium) یان پاشکۆ لەسەر شانۆ سەرەکییەکان؛ لە سەدەی دووەمی پێش زایین بووە تاکە ڕووداوی دراماتیکی لە فێستیڤاڵی فلۆرالیادا؛ و لە سەدەی دواتردا پێشکەوتنی تەکنیکی بە دەستی پوبلیووس سیرووس و دیسیموس لابێریووس بەخۆیەوە بینی، کە دەربڕین، بارودۆخ و ناونیشانی کۆمیدیاکانی پلاوتووسیان بەکارھێنا. لەسەردەمی ئیمپراتۆریەتدا، مایم بووە شانۆی باڵادەستی ڕۆمانی، ھەرچەندە لە سەردەمی ئیمپراتۆرە جیاوازەکاندا چارەنووسی جیاوازی ھەبوو. تراجان ھونەرمەندانی مایمی دوورخستەوە؛ [[کالیگولا]] لایەنگرییان بوو؛ [[مارکوس ئۆریلیووس]] کردیانی بە کاھینی ئەپۆلۆ. [[نیرۆ]] خۆی وەک مایمێک ڕۆڵی دەگێڕا. مایم لە دراماکانی تر بە نەبوونی دەمامک، و بە ئامادەبوونی ئەکتەری ژن و پیاو جیا دەکرایەوە. کارەکتەرە سەرەکییەکان بریتی بوون لە پێشەنگ (یان archymimus)، یاریدەدەر یان گەمژە (stupidus)، و پیاوی دەوڵەمەندی ژنپارێز (cultus adulter) لە (Mimus Zelotypi) یان مایمی ئیرەییبەر.<ref>https://www.mime.info/history-lust.html</ref><ref>https://www.britannica.com/art/mime-and-pantomime</ref><ref>H Nettleship ed., A Dictionary of Classical Antiquities (London 1894) p. 393</ref><ref>H J Rose, A Handbook of Latin Literature (London 1967) p. 152</ref><ref>https://www.mime.info/history-broadbent.html#2HCH0006</ref><ref>H J Rose, A Handbook of Latin Literature (London 1967) p. 150</ref><ref>G Highet, Juvenal the Satirist (Oxford 1962) p. 274</ref> === ئەورووپای سەدەکانی ناوەڕاست === لەسەردەمی ئەورووپای [[سەدەکانی ناوەڕاست]]دا، شێوە سەرەتاییەکانی مایم وەک شانۆی گەڕۆک و دواتر نمایشی بێدەنگ پەرەیان سەند. لە سەرەتای سەدەی نۆزدەھەم لە پاریس، ژان-گاسپار دێبورۆ ئەو تایبەتمەندیانەی چەسپاند کە لە سەردەمی مۆدێرندا ناسراون -کەسایەتییە بێدەنگەکە بە ڕوخساری سپی-. === لە ئەدەبدا === یەکەمین ڕۆمانی نووسەری کەنەدی مایکل جاکۆت، «دوایین پەپوولە» (The Last Butterfly)، چیرۆکی ھونەرمەندێکی مایم دەگێڕێتەوە لە ئەورووپای داگیرکراوی نازی کە لەلایەن ستەمکارەکانییەوە ناچار دەکرێت بۆ تیمێکی چاودێری خاچی سوور نمایش بکات. ڕۆمانی «گاڵتەجاڕەکە» (The Clown)ی ھاینریش بۆلی براوەی خەڵاتی نۆبڵ، باس لە داتەپینی ھونەرمەندێکی مایم دەکات بە ناوی ھانس شنایر، کە دوای ئەوەی خۆشەویستەکەی جێیدەھێڵێت، تووشی [[ھەژاری]] و ئاڵوودەبوون بە [[مەی]] دەبێت.<ref>https://www.nytimes.com/1974/03/07/archives/a-laugh-before-dying-books-of-the-times-potential-for-tragedy.html</ref><ref>Stern, Daniel. "Without Shmerz." The New York Times. 4 January 1965. Book Review. p. 4</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ھونەر}} {{پۆلی کۆمنز|Mime (theatre and performance art)}} [[پۆل:شانۆی سەدەی ١٩یەم]] [[پۆل:پانتۆمیم]] [[پۆل:چەشنە شانۆییەکان]] 9f82tgsca506x8d91eiflrxg6kdiufs 0 147954 1669168 1402148 2026-09-17T04:34:48Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کۆمپیوتەر-کۆلکە) 1669168 wikitext text/x-wiki '''سەکۆی پێژمێری''' یان '''سەکۆی دیجیتاڵ'''<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://martinfowler.com/articles/talk-about-platforms.html|سەردێڕ=What I Talk About When I Talk About Platforms|ئیش=martinfowler.com|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠١٨}}</ref>، ژینگەیەکە کە تێیدا [[نەرمامێر]] دەخرێتە کار. دەشێت [[رەقەکاڵا]]کە یان [[سیستمی بەکارخەری]]یەکە بێت، تەنانەت دەشێت [[وێبگەڕ]] و [[ناوبەستی بەرنامەسازیی بەرنامەی بەکاربەری]] یان ھەر نەرمامێرێکی دیکەی بنچینەیی بێت کە بتوانرێت لە ڕێگایەوە کۆدەکانی بەرنامەکە بخرێتە گەڕ. سەکۆکانی پێژمێریی دەکرێت چەندە ئاستێکی جیاوازی [[ئابستراکشن (زانستی کۆمپیوتەر)|ئابستراکشن]]یان ھەبێت، لەنێویاندا [[تەلارسازی کۆمپیوتەر]]، سیستەمی بەکارخەر، وەھەروەھا [[ژێدەرگەی ماوەی جێبەجێکردن|ژێدەرگەکانی ماوەی جێبەجێکردن]].<ref>"[[:foldoc:platform|platform]]". ''[[Free On-line Dictionary of Computing]]''</ref> سەکۆی پێبژمێریی ئەو سەکۆیەیە کە بەرنامەکانی کۆمپوتەر لەسەری ھەڵدەسووڕێن. ==سەرچاوەکان== {{reflist}} {{تووڵی دەروازە|کۆمپیوتەر|زانستی کۆمپیوتەر}} {{پۆلی کۆمنز|Computing platforms}} {{کۆمپیوتەر-کۆلکە}} [[پۆل:سەکۆکانی کۆمپیوتەر]] 00pv2nu13x7w4evkc1u43yjjbpx9kya 0 148531 1669132 1651277 2026-09-17T01:37:48Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1669132 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = سەنگەری خواروو | ناوی_خۆماڵی = Sangar Lower | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای خانەقین]]، [[ئیدارەی گەرمیان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی قۆرەتوو]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ٢٥٤ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''سەنگەری خواروو''' گوندیکە، کەوتووەتە [[ناحیەی قۆرەتوو]]، [[قەزای خانەقین]]، [[ئیدارەی گەرمیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == '''سەنگەری خواروو''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ [[گوند]]ی [[سەنگەری ناوەڕاست]] و لە باشوور لەگەڵ [[شارەدێ]]ی [[قۆرەتوو]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ [[گوند]]ی [[سەیدمستەفا]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ [[گوند]]ی [[بانزەمینی مەلا سڵێمان]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == {{واڵا}} == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> == سەرچاوەکان == {{پەراوێز}} {{گوندەکانی خانەقین}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] m4favp63kd1f1oi5qk02tcivvcxpikb 0 148532 1669133 1651276 2026-09-17T01:37:58Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1669133 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = سەنگەری سەروو | ناوی_خۆماڵی = Sangar Upper | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای خانەقین]]، [[ئیدارەی گەرمیان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی قۆرەتوو]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 245 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''سەنگەری سەروو''' گوندیکە، کەوتووەتە [[ناحیەی قۆرەتوو]]، [[قەزای خانەقین]]، [[ئیدارەی گەرمیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == '''سەنگەری سەروو''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ [[گوند]]ی [[قولەسوتاو]] و لە باشوور لەگەڵ [[گوند]]ی [[سەنگەری ناوەڕاست]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ [[گوند]]ی [[کانی پەموو]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ [[گوند]]ی [[بەرلوت]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی خانەقین}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] aei2auczvipfmdfqfcei47nybtwtnl1 0 148533 1669134 1651275 2026-09-17T01:38:08Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1669134 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = سەنگەری ناوەڕاست | ناوی_خۆماڵی = Sangar Middle | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای خانەقین]]، [[ئیدارەی گەرمیان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی قۆرەتوو]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 248 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''سەنگەری ناوەڕاست''' گوندیکە، کەوتووەتە [[ناحیەی قۆرەتوو]]، [[قەزای خانەقین]]، [[ئیدارەی گەرمیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == '''سەنگەری ناوەڕاست''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ [[گوند]]ی [[سەنگەری سەروو]] و لە باشوور لەگەڵ [[گوند]]ی [[سەنگەری خواروو]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ [[گوند]]ی [[تەنوورە]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ [[گوند]]ی [[سوبحان ئاوا]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی خانەقین}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] hq8ns9wi4xa9zfvswx7xojjde9uapw6 0 148534 1669139 1651274 2026-09-17T01:38:58Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1669139 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = سەوزبڵاخی بچووک | ناوی_خۆماڵی = Sawzblakh Little | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای خانەقین]]، [[ئیدارەی گەرمیان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی قۆرەتوو]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 200 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''سەوزبڵاخی بچووک''' گوندیکە، کەوتووەتە [[ناحیەی قۆرەتوو]]، [[قەزای خانەقین]]، [[ئیدارەی گەرمیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == '''سەوزبڵاخی بچووک''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ [[گوند]]ی [[سەوزبڵاخی گەورە]] و لە باشوور لەگەڵ [[گوند]]ی [[موساعوسمان]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ [[گوند]]ی [[دارەخورمای مەلاحەسەن]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ [[گوند]]ی [[سەید سیخی]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی خانەقین}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] j0237wq48gek3ykimbdyah9lbqb3efe 0 148535 1669140 1651273 2026-09-17T01:39:08Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1669140 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = سەوزبڵاخی گەورە | ناوی_خۆماڵی = Sawzblakh Big | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای خانەقین]]، [[ئیدارەی گەرمیان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی قۆرەتوو]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 205 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''سەوزبڵاخی گەورە''' گوندیکە، کەوتووەتە [[ناحیەی قۆرەتوو]]، [[قەزای خانەقین]]، [[ئیدارەی گەرمیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == '''سەوزبڵاخی گەورە''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ [[گوند]]ی [[سیاوڵەی شێخ نەجم]] و لە باشوور لەگەڵ [[گوند]]ی [[سەوزبڵاخی بچووک]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ [[گوند]]ی [[دارەخورمای مەلاحەسەن]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ [[گوند]]ی [[سەید سیخی]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی خانەقین}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] e2ojn4ba8k1p6khfq3l42r7vsuo1jlm 0 148536 1669240 1651261 2026-09-17T07:35:27Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1669240 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = سەی کەوەن | ناوی_خۆماڵی = Say Kawan | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای خانەقین]]، [[ئیدارەی گەرمیان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی قۆرەتوو]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 336 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''سەی کەوەن''' گوندیکە، کەوتووەتە [[ناحیەی قۆرەتوو]]، [[قەزای خانەقین]]، [[ئیدارەی گەرمیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == '''سەی کەوەن''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ [[گوند]]ی [[ئیدارە]] و لە باشوور لەگەڵ [[گوند]]ی [[مەجیدسالار]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ [[گوند]]ی [[بەردەعەلی خواروو]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ [[گوند]]ی [[عەلی ئاغا]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی خانەقین}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] n0551azr2p1a39f9b1qww4vwu6ayb3y 0 148537 1669254 1651257 2026-09-17T07:37:47Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1669254 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = سەید سیخی | ناوی_خۆماڵی = Said Sikhy | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای خانەقین]]، [[ئیدارەی گەرمیان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی قۆرەتوو]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 193 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''سەید سیخی''' گوندیکە، کەوتووەتە [[ناحیەی قۆرەتوو]]، [[قەزای خانەقین]]، [[ئیدارەی گەرمیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == '''سەید سیخی''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ [[گوند]]ی [[کانی زەرد]] و لە باشوور لەگەڵ [[گوند]]ی [[قەرامین]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ [[گوند]]ی [[سەوزبڵاخی گەورە]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ [[گوند]]ی [[دەکەی عەبدولقادر]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی خانەقین}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 33zainu3qgbdgi05p69fuc4ps94pq3g 0 148538 1669304 1651239 2026-09-17T10:36:10Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1669304 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = سەیدمستەفا | ناوی_خۆماڵی = Said Mustafa | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای خانەقین]]، [[ئیدارەی گەرمیان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی قۆرەتوو]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 256 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''سەیدمستەفا''' گوندیکە، کەوتووەتە [[ناحیەی قۆرەتوو]]، [[قەزای خانەقین]]، [[ئیدارەی گەرمیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == '''سەیدمستەفا''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ [[گوند]]ی [[تەنوورە]] و لە باشوور لەگەڵ [[گوند]]ی [[عەلی ئاغا]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ [[گوند]]ی [[کانی شیرینە]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ [[گوند]]ی [[سەنگەری خواروو]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی خانەقین}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] lu7cfs9gfqcpuupbuhy9gbgjqzeymx2 0 149017 1669300 1651243 2026-09-17T10:35:30Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1669300 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = سەیدخەلیل خەلیفە | ناوی_خۆماڵی = Said Khalyl Khalyfa | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای کەلار]]، [[ئیدارەی گەرمیان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی کەلار]](ناوەند) | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 310 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''سەیدخەلیل خەلیفە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی کەلار]](ناوەند)، [[قەزای کەلار]]، [[ئیدارەی گەرمیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == '''سەیدخەلیل خەلیفە''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[گۆبان]] و لە باشوور لەگەڵ شارۆچکەی [[کەلار]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[سەیدخەلیل دەروێش حسێن]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[سەعداوا]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی کەلار}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] ftppqz5bk8mlhtn63ugvf8kmzxgqlul 0 149019 1669301 1651242 2026-09-17T10:35:40Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1669301 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = سەیدخەلیل دەروێش حسێن | ناوی_خۆماڵی = Said Khalyl Darwesh Hsen | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای کەلار]]، [[ئیدارەی گەرمیان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی کەلار]](ناوەند) | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 303 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''سەیدخەلیل دەروێش حسێن''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی کەلار]](ناوەند)، [[قەزای کەلار]]، [[ئیدارەی گەرمیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == '''سەیدخەلیل دەروێش حسێن''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[سەیدخەلیل فەقێ مستەفا]] و لە باشوور لەگەڵ شارۆچکەی [[کەلار]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[قاسم ئاغا]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[سەیدخەلیل خەلیفە]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی کەلار}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] av9jn2yey00r2vyf2hjyzt89agzbq4n 0 149020 1669302 1651241 2026-09-17T10:35:50Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1669302 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = سەیدخەلیل فەقێ مستەفا | ناوی_خۆماڵی = Said Khalyl Faqe Mustafa | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای کەلار]]، [[ئیدارەی گەرمیان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی کەلار]](ناوەند) | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 348 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''سەیدخەلیل فەقێ مستەفا''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی کەلار]](ناوەند)، [[قەزای کەلار]]، [[ئیدارەی گەرمیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == '''سەیدخەلیل فەقێ مستەفا''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[تورکە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[سەیدخەلیل دەروێش حسێن]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[مچەشەل]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[گەرمک حاجی عەلی]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی کەلار}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] k0rkmevisboviafwldl5b0o4szeylke 0 149180 1669237 1651263 2026-09-17T07:34:57Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1669237 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = سەی مەحمود | ناوی_خۆماڵی = Say Mahmud | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای کەلار]]، [[ئیدارەی گەرمیان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی پێباز]](باوەنور) | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 280 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''سەی مەحمود''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی پێباز]]، [[قەزای کەلار]]، [[ئیدارەی گەرمیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''سەی مەحمود''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ شارەدێی [[باوەنور]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[قەڵاتەپەی سەروو]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[قەرەچەم]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ژاڵەی حاجی قادر]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref><ref>https://books.google.iq/books?</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]] {{گوندەکانی کەلار}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] jel0kjc91c39oi6v4zf8loxm70d4uos 0 149214 1669243 1651259 2026-09-17T07:35:57Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1669243 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = سەیبێخان | ناوی_خۆماڵی = Saibekhan | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای کەلار]]، [[ئیدارەی گەرمیان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی شێخ تەویل]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 686 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''سەیبێخان''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی شێخ تەویل]]، [[قەزای کەلار]]، [[ئیدارەی گەرمیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''سەیبێخان''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[چاڵەڕەشی ڕۆغزایی]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[ھەوارەڕەقە]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[زەینەڵ، شێخ تەویل|زەینەڵ]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[کانی عوبێد]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی کەلار}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] pk0xs7y7ln6npf0asoseendhmevrsno 0 149319 1669299 1651244 2026-09-17T10:35:20Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1669299 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = سەیدخدر | ناوی_خۆماڵی = Said Khdr | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای کەلار]]، [[ئیدارەی گەرمیان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی ڕزگاری]](سمود) | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 403 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''سەیدخدر''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی ڕزگاری]]، [[قەزای کەلار]]، [[ئیدارەی گەرمیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''سەیدخدر''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[حەمەی مەحمود]] و لە باشوور لەگەڵ شارەدێی [[ڕزگاری]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[گۆبان]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[کەواچەرمۆ]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی کەلار}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 7hic4fiw831d8v9zf7rl5e647mrp927 0 149436 1668897 1651300 2026-09-16T16:35:03Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1668897 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = سەرەڕەش | ناوی_خۆماڵی = Sararash | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای کفری]]، [[ئیدارەی گەرمیان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی ئاوەسپی]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 517 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''سەرەڕەش''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی ئاوەسپی]]، [[قەزای کفری]]، [[ئیدارەی گەرمیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''سەرەڕەش''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[قولیجانی ئەمین قارەمان]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[کانی عوبێد]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[قولیجانی سەرحەد]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[خان ڕەئوف]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای کفری}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] e75xod2kj231g8zhdxxaf135k37v4q5 0 149484 1668911 1651296 2026-09-16T16:37:23Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1668911 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = سەعداوا | ناوی_خۆماڵی = Saadawa | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای کفری]]، [[ئیدارەی گەرمیان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی سەرقەڵا]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 313 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''سەعداوا''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی سەرقەڵا]]، [[قەزای کفری]]، [[ئیدارەی گەرمیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''سەعداوا''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کارێزی حەمەکەیفە]] و لە باشوور لەگەڵ شارەدێی [[ڕزگاری]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[سەیدخەلیل خەلیفە]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ئەوڵاقوت]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای کفری}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 7r6go9052guodrzkenw6dsk8hw55kqm 0 149485 1669235 1651265 2026-09-17T07:34:37Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1669235 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = سەی جەژنی | ناوی_خۆماڵی = Say Jazhny | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای کفری]]، [[ئیدارەی گەرمیان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی سەرقەڵا]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 345 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''سەی جەژنی''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی سەرقەڵا]]، [[قەزای کفری]]، [[ئیدارەی گەرمیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''سەی جەژنی''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[فەتاح ھۆمەر]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[ئیبراھیم خان]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[تورانی شێخ سەلام]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[شەرەف خان]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای کفری}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] py5pkvi2bds3vk8mx57ikdbaq7pzikb 0 149486 1669307 1651237 2026-09-17T10:36:40Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1669307 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = سەیدە | ناوی_خۆماڵی = Saida | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای کفری]]، [[ئیدارەی گەرمیان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی سەرقەڵا]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 285 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''سەیدە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی سەرقەڵا]]، [[قەزای کفری]]، [[ئیدارەی گەرمیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''سەیدە''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کەواچەرمۆ]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[حسێن کوردی]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ شارەدێی [[ڕزگاری]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ئەوڵاقوت]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای کفری}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] e2n5r6yno426t97qh78jk5lxfndpk2t 0 149535 1669004 1651286 2026-09-16T19:37:19Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1669004 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = سەفەربەیات | ناوی_خۆماڵی = Safarbayat | ناوەکانی_تر = چەچان | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای کفری]]، [[ئیدارەی گەرمیان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی نەوجول]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 292 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''سەفەربەیات''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی نەوجول]]، [[قەزای کفری]]، [[ئیدارەی گەرمیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''سەفەربەیات''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[نەوجول]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[مەحمودبەگ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[ئاوایی ڕەزا]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ئاوایی نامیق]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای کفری}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] cqy0enhgx9yp7uzqh2bz1uci5kzqn15 0 149591 1669303 1651240 2026-09-17T10:36:01Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1669303 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = سەیدماڵ ئەڵا | ناوی_خۆماڵی = Sayd Mal Ala | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای کفری]]، [[ئیدارەی گەرمیان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی کۆکس]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 253 | دانیشتووان_لە = ٢٠١٥ |ژمارەی_دانیشتووان = چۆڵ | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''سەیدماڵ ئەڵا''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی کۆکس]]، [[قەزای کفری]]، [[ئیدارەی گەرمیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''سەیدماڵ ئەڵا''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[ئەوڵاقوت]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[پیرەفەقیرە]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[حسێن کوردی]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[سەیدحسێن]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای کفری}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] g37806m6z6zcggboksxlsx62k8fowws 0 149592 1669297 1651246 2026-09-17T10:35:01Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1669297 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = سەیدحسێن | ناوی_خۆماڵی = Sayd Hsen | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای کفری]]، [[ئیدارەی گەرمیان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی کۆکس]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 221 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''سەیدحسێن''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی کۆکس]]، [[قەزای کفری]]، [[ئیدارەی گەرمیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''سەیدحسێن''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کاکۆڵی، سەرقەڵا|کاکۆڵی]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[چەتاڵ، کۆکس|چەتاڵ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[سەیدماڵ ئەڵا]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ڕەحیم وەرەقە]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای کفری}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] pzf9p0hc1cd14yndharxn2fyxxlrq9w 0 149593 1669236 1651264 2026-09-17T07:34:47Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1669236 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = سەی موراد | ناوی_خۆماڵی = Say Murad | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای کفری]]، [[ئیدارەی گەرمیان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی کۆکس]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 192 | دانیشتووان_لە = ٢٠١٥ |ژمارەی_دانیشتووان = چۆڵ | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''سەی موراد''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی کۆکس]]، [[قەزای کفری]]، [[ئیدارەی گەرمیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''سەی موراد''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[چاڵەسورک]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[ئاوبارە، کۆکس|ئاوبارە]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[چاڵەرەش]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[گومار]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای کفری}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] cgi4zd5uyjhn24u1a4orxdsmrv8g6f8 100 150280 1669027 1663356 2026-09-16T20:17:19Z گرووپی قوتابخانە 23641 1669027 wikitext text/x-wiki {{portal styles}} __NOEDITSECTION__ __NOTOC__ {| width="100%" cellpadding="5" cellspacing="10" style="background:#483C32; border-style:solid; border-width:5px; border-color:black; border-bottom:0px"} {| width="100%" cellpadding="5" cellspacing="10" style="background:#483C32; border-style:solid; border-width:5px; border-color:black; border-top:0px" | style="vertical-align:top;" | <div style="float:right; width:100%"> {{/box-header|<big>دەروازەی شیعر</big>|دەروازە:شیعر/دەستپێک|}} {{دەروازە:شیعر/دەستپێک}} {{/box-footer|}} </div> <div style="float:right; width:100%"> {{/box-footer|}} </div> {{/box-footer|}} {{دەروازە:شیعر/نوێکردنەوەی پەڕە}} {{/box-footer|}} <div class="portal-column-right"> {{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=3|سەر=وتاری ھەڵبژێردراو|ژمارە=1|ژێرپەڕە=وتاری ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=7|سەر= وێنەی ھەڵبژێردراو|ژێرپەڕە=وێنەی ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{Random portal component|زۆرترین=1|سەر= ئایا زانیوتە؟|ژێرپەڕە=زانیاری||بن=ئەرشیڤ...}} {{/box-footer|}} </div> <div class="portal-column-left"> {{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=7|سەر=ژیاننامەی ھەڵبژێردراو|ژێرپەڕە=ژیاننامەی ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{Random portal component|زۆرترین=3|سەر=کتێب |ژێرپەڕە=کتێب|بن=ئەرشیڤ...}} {{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=7|سەر=شیعری ھەڵبژێردراو|ژێرپەڕە=شیعر|بن=ئەرشیڤ...}} {{/box-header|پۆلەکان|دەروازە:شیعر/پۆلەکان}} {{دەروازە:شیعر/پۆلەکان}} {{/box-footer|}} </div> <div style="float:right; width:100%;"> {{Random portal component|زۆرترین=8|سەر=وتەی ھەڵبژێردراو|ژێرپەڕە=وتەی ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{/box-header|دەروازە پەیوەندیدارەکان|دەروازە:شیعر/دەروازە پەیوەندیدارەکان}} {{دەروازە:شیعر/دەروازە پەیوەندیدارەکان}} {{/box-footer|}} {{/box-header|ئەو کارانەی دەتوانیت بیانکەیت|دەروازە:شیعر/ئەو کارانەی دەتوانیت بیانکەیت}} {{دەروازە:شیعر/ئەو کارانەی دەتوانیت بیانکەیت}} {{/box-footer|}} {{/box-header|پڕۆژەکانی تری ویکیپیدیا|دەروازە:شیعر/ویکیمیدیا}} {{دەروازە:شیعر/ویکیمیدیا}} {{/box-footer|}} </div> {{/box-header|<big>دەروازەکان</big>|دەروازەکان|}} {{دەروازەکان}} {{/box-footer|}} </div> [[پۆل:شیعر]] [[پۆل:دەروازەکان]] [[پۆل:داڕێژەکانی دەروازەی شیعر]] [[پۆل:پێڕستی دەروازەکان]] e4p23lw5zgpy8v7gz2iw44s3bvddpff 0 150456 1668924 1655543 2026-09-16T16:39:33Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە) 1668924 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نووسەر | ناو = سەعید عیبادەتیان (بانان) | وێنە = Saeid Ebadatiyan.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان = | سەردێڕ = | ناوی خۆماڵی = | زمانی ناو = | ناوی کاتی لەدایکبوون = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ٧ی تەممووزی ١٩٦٣ | شوێنی لەدایکبوون = [[گواوەر]]، [[شارستانی گیەڵان|گیەڵان]]، [[پارێزگای کرماشان]] | ڕێکەوتی مردن = | شوێنی مردن = | شوێنی گۆڕ = | نازناو = بانان | پیشە = | زمان = [[کوردیی باشووری|کوردی]] | نەتەوە = [[کورد]] | ڕەگەز = | ڕەگەزنامە = | خوێندن = | شوێنی بڕوانامە = | سەردەم = | بواری کارکردن = شیعر | قوتابخانەی ئەدەبی = | کارە دیارەکان = | خەڵاتە دیارەکان = | ساڵانی چالاکی = | ھاوسەر = | یار = | منداڵەکان = مریەم، مەھتاب، ئاسۆ، غەزەڵ | خزمەکان = | واژوو = | لێدوانی واژوو = | ماڵپەڕ = }} '''سەعید عیبادەتیان''' ناسراو بە '''بانان''' (لەدایکبووی ٧ی تەممووزی ١٩٦٣ لە [[گواوەر]]، [[شارستانی گیەڵان|گیەڵان]]، [[پارێزگای کرماشان]] - ) [[شاعیر|ھەڵبەستوانێکی]] [[کوردی|کوردزمان]] و لە پێشەنگەکانی [[وێژەی کوردی|ھەڵبەستی کوردیی باشووری]]یە. == ژیان == سەعید عیبادەتیان ٧ی تەممووزی ١٩٦٣ لە ناوچەی [[گواوەر]] لە [[شارستانی گیەڵان]]ی [[پارێزگای کرماشان]] لەدایک بووە. لە منداڵییەوە بەھۆی خاڵەکانی کە شمشاڵژەن بوون، لەگەڵ ھونەر ئاشنا بووە، ھەر لەو تەمەنەیشەوە بەھۆی چیرۆکە کوردییەکانی کە بابی بۆی دەگێڕانەوە، ھۆگری [[وێژە]] بووە. ساڵی ١٩٧١ لە قوتابخانەی (مێھرەگان) دەستی بە خوێندن کردووە. دواتر عیبادەتیان وەک کاربەدەستی فەرمانگەی کاروباری ئێڵات لە گیەڵان دامەزراوە و بەھۆی ئەوەیکە خۆیشی کوڕی عەشیرەتە، زۆر لە بواری کار و پیشەکەیدا سەرکەوتوو بووە. لە ناوەندی [[شەڕی ئێران و عێراق]] لەگەڵ خاتوونێکی جیرانی خۆیان ژیانی ھاوسەرگیری پێک ھێناوە و ئێستاکەش خاوەنی چوار کچە بە ناوەکانی: مرێم، مەھتاب، ئاسۆ و غەزەل.<ref>ڕۆژنامەی دەنگی ئازادی، ژمارە ٥٦٥، ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩ بڵاو کراوەتەوە.</ref> == شیعر == سەعید عیبادەتیان بە یارمەتی مامۆستایەکی خۆی لەگەڵ زۆریەک لە نووسەران و شاعیرانی [[زمانی کوردی|کورد]] و [[زمانی فارسی|فارس]] ئاشنا بووە و لە تەمەنی دوازدە ساڵیشیدا یەکەم ھەڵبەستی خۆی «شەوان خەوە دۊنم، خەو جی، خەو ڕاھەتی، خەو نان، خەو ئازادی گشتمان» ھۆنیوەتەوە. بانان لە بواری کلاسیکدا بەتایبەت (غەزەل) زۆر سەرکەوتوویە و جگە لەوەش بە شیعرە [[شیعری نوێی کوردی|نوێ]]یەکانیشی توانیویەتی لەسەر ڕوانگەی بەردەنگانی خۆی لە باشووری [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] کاریگەر بێ.<ref>[https://kurdistanukurd.com/?p=60572 ئاوڕ دانەوەیەکی خێرا لە ئەدەبیاتی کۆن و ھاوچەرخی کرماشان و ئیلام]{{بەستەری مردوو|url=https://kurdistanukurd.com/?p=60572 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}، سارۆ خوسرەوی</ref> بەگشتی عیبادەتیان یەکێک لەو کەسانەیە کە لە بووژانەوەی [[زمانی کوردی]] لەو ناوچەیەدا ڕۆڵی سەرەکی ھەبووە؛ بە شێوەیەک کە ئێستا شەپولێکی زێڕینی شیعر و چیرۆک لە [[کرماشان]] و [[ئیلام]] سەری ھەڵداوە.<ref>[https://hawcharkh.net/30/09/2019/571/ پێگەی ئەدەبی کوردی لە کرماشان و ئیلام و قۆناغەکانی]، شەریف فەلاح، ھاوچەرخ، ٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩ بڵاو کراوەتەوە.</ref> بەشێک لە ھۆنراوەکانی بانان لەلایەن [[گۆرانیبێژ|گۆرانیبێژەکانەوە]] بوونەتە [[گۆرانی]]<ref>[https://knwe.org/?p=75221 جەنگیز یازگی گۆرانییەکی نوێ بڵاو دەکاتەوە] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200814200310/https://knwe.org/?p=75221 |date=١٤ی ئابی ٢٠٢٠ }}، گوڵان میدیا، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٠ بڵاو کراوەتەوە.</ref> و تاوەکوو ئێستاش ھیچ یەک لە بەرھەمەکانی بۆ زمانەکانی تر وەرنەگێڕدراونەتەوە.<ref>[https://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=201008261040514924 سەعید عیبادەتیان] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250929044406/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=201008261040514924 |date=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ }}، کوریپێدیا</ref> == بەرھەمەکان == === چاپکراوەکان<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کتاوه‌یل شیعر کوردی، زووتر دفرووشرن|ناونیشان=https://shafaq.com/ku/%D9%87%D9%88%D9%86%D9%87-%D8%B1/%D8%AA%D8%A7%D9%88%D9%87-%D9%84-%D8%B4-%D8%B9%D8%B1-%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D8%B2%D9%88%D9%88%D8%AA%D8%B1-%D8%AF%D9%81%D8%B1%D9%88%D9%88%D8%B4%D8%B1%D9%86|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=shafaq.com}}</ref> === * ''[[ھە لە لام بۊد گومد کردم]]'' (٢٠٠٩) * ''[[ساڵەیل لە کیس چی]]'' (٢٠١١) * ''[[ئەوریشم زامەگان]]'' (٢٠٢٠) * ''[[وا درەو کەن دەسەیل م]]'' (٢٠٢٠) === وەرگێڕانی شیعر === * ''[[خاڵێگ و شوون سێ زام]]'' (وەرگێڕانی بەشێک لە شیعرەکانی [[فێدێریکۆ گارسیا لۆرکا]] بۆ کوردی، ٢٠١٩) === ئەلبومەکان === * ''[[مەیلەم وە جی]]'' * ''[[داخ دەوران]]'' * ''[[تەنیا داخە ک ئاخ کیشێ]]'' (ھەڵگەردانن شێرەیل فێدێریکۆ گارسیا لۆرکا وە کوردی خوارێن) * ''[[ژەنیار شەو]]'' == نموونەی شیعری<ref>ئەوریشم زامەگان، چاپەمەنی دیباچە، چاپی یەکەم</ref> == : ھەزار قەێران باێدە تۊشم : ھەر کوردم و کوردی ئۊشم : من و تۆ کوردیمن کورد خوەمانی : جیامانەو نیەکەێ کەس وە ئاسانی : یە بزان فەرقمان ناو شارەگانە : تۆ کورد سنەیدن من کرماشانی : چەنێ باڵاد ڕەنگینە و خوەد نیەزانی : چەنێ شێوەد شیرینە و خوەد نیەزانی : ت وە دەس کەس نەکوشتیدە چەوەیل مەس : بژانگد ھا وە خۊینە و خوەد نیەزانی == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{سەعید عبادەتیان}} {{شاعیرانی کورد}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|شیعر|وێژەی کوردی}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:سەعید عبادەتیان]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خەڵکی گیەڵان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٣]] [[پۆل:شاعیرەکانی کوردیی باشووری]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:وەرگێڕەکانی فارسی–کوردی]] jwezg0qfwhjvpxdo3lwtv72xob47pg4 0 150586 1668790 1512035 2026-09-16T12:20:52Z MFTG 21816 MFTG پەڕەی [[قادسیە کچکە]]ی گواستەوە بۆ [[قادسیە گچکە]] 1512035 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''قادسیە بچووک''' یان '''قادسی گچکە''' یان یەکێ لە [[دێ]]کانی قەزای بەردەڕەشە. دەکەوێتە باشووری [[قەزای بەردەڕەش]]، حەوت کیلۆمەتر دوورە لەم قەزایە و دەکەوێتە سەر ڕێگای سەرەکیی [[بەردەڕەش]] بۆ [[خەبات (قەزا)|خەبات]] سەر بە [[ناحیەی دارەتوو]]ە. ئەم گوندە ٣٠ ماڵە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{کۆلکە}} [[پۆل:قەزای بەردەڕەش]] {{تد|کوردستان}} lo9qucz4an9hlfgbk4hyryaymn3cm75 1668793 1668790 2026-09-16T12:26:15Z MFTG 21816 1668793 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = قادسیە گچکە | ناوی_فەرمی ='''{{lang-ar|قادسية الصغير}}<br>{{lang-en| Little Qadsia}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.44527| 43.53962}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی قادسیە گچکە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.44527| 43.53962 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بەردەڕەش|بەردەڕەش]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی دارەتوو|دارەتوو]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٩٨ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٢٧ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''قادسیە گچکە'''یان '''گورگاڤا''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی دارەتوو]] لە [[قەزای بەردەڕەش]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> == ناو == == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (٢١٤)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٣٤) [[خێزان]] و (٢٢٧) کەس، کە (١٢١) [[نێر]] و (١٠٦) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بەردەڕەش}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] naq4n7r7j7x459ogj0wydrwqe0n5rag 1668794 1668793 2026-09-16T12:28:13Z MFTG 21816 /* top */ 1668794 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = قادسیە گچکە | ناوی_فەرمی ='''{{lang-ar|قادسية الصغير}}<br>{{lang-en| Little Qadsia}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.45349| 43.57002}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی قادسیە گچکە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.45349| 43.57002 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بەردەڕەش|بەردەڕەش]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی دارەتوو|دارەتوو]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣١٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٢٧ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''قادسیە گچکە'''یان '''گورگاڤا''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی دارەتوو]] لە [[قەزای بەردەڕەش]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> == ناو == == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (٢١٤)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٣٤) [[خێزان]] و (٢٢٧) کەس، کە (١٢١) [[نێر]] و (١٠٦) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بەردەڕەش}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 4esg9c1eoqcouiq76wc7te1fpw3meug 1668795 1668794 2026-09-16T12:29:48Z MFTG 21816 /* دانیشتوان */ 1668795 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = قادسیە گچکە | ناوی_فەرمی ='''{{lang-ar|قادسية الصغير}}<br>{{lang-en| Little Qadsia}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.45349| 43.57002}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی قادسیە گچکە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.45349| 43.57002 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بەردەڕەش|بەردەڕەش]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی دارەتوو|دارەتوو]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣١٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٢٧ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''قادسیە گچکە'''یان '''گورگاڤا''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی دارەتوو]] لە [[قەزای بەردەڕەش]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> == ناو == == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (٢١٤)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٥٦)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٣٤) [[خێزان]] و (٢٢٧) کەس، کە (١٢١) [[نێر]] و (١٠٦) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بەردەڕەش}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] iwzx6lh62xsrfjgcy95z1npa2yq2u6m 0 151378 1668958 1546199 2026-09-16T18:00:39Z Aza 86 Aza پەڕەی [[ڕەفتاری زگماکی]]ی گواستەوە بۆ [[غەریزە]]: ناوی کورت و باو 1546199 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''ڕەفتاری زگماکی''' یان '''ڕەفتاری سکماکی''' ({{بە ئینگلیزی|Instinct یان innate behavior}}) ئەو ڕەفتارەیە کە بەھۆی [[بۆھێڵ]]ەکانەوە بۆماوەیییانە دەگوازرێتەوە. کاوێژکردن لە مانگای بچووک بۆماوەیییانە بەدەستی دێنی، خواستی فڕین لە ھەنگ بۆماوەیییانە بەدەستی دێنێ. ھەندێ لە ڕەفتاری زگماکی لە لەدایکبوونەوە دەست پێدەکات. لە ھەنگە لەدایکبووە تازەکان توانایەکی زگماکییان ھەیە بۆ مەلەکردن، و ھەندێ ڕەفتاری زگماکی ھەیە پاش چەند مانگێک یان چەند ساڵێک لە لەدایکبوون پەرەدەسێنێ نموونەکەشی ڕۆیشتن لە مرۆڤدا لەگەڵ ئەوەی کە زگماکە بەڵام ئێمە توانای ڕۆیشتنمان نابێ تا نەگەینە ساڵێک. == سەرچاوەکان == * کتێبی زانست پۆلی ١٢ {{تووڵی دەروازە|زانست|ژینناسی|فەلسەفە|دەروونناسی|گیانلەبەران}} {{ژینناسی-کۆلکە}} [[پۆل:ئاکارناسیی گیانلەبەری]] [[پۆل:زانینی گیانلەبەر]] sq3s6ifqmdest09jlg0wwqs4tycnbed 1668963 1668958 2026-09-16T18:15:51Z Aza 86 /* */ 1668963 wikitext text/x-wiki '''غەریزە''' (وەرگێڕانەکان: سروشتمایە، خۆماک، ڕەمەک، ڕسکۆ) ئەو مەیل یا ھەوەسەیە کە زگماک لە سروشتی زیندەواراندا داچەقێنراوە و، تەنگەتاویان دەکا بۆ ڕەچاوکردنی ھەندێ [[ئاکار|ئاکاری]] تایبەت. ئاکاری غەریزی بەبێ ئەوەی فێر کرابێ، لە ھەلومەرجی لەباردا، خۆی نیشان دەدا. بۆ نموونە، بەچکەی کیسەڵ، ھەر کە لە ھێلکە دەر بێ، بەبێ ئەوەی چاوی بە دایکی کەوتبێ و لە ئەو فێر بووبێ، بەرەو دەریا وە ڕێ دەکەوێ. == وشەڕەتناسی == وشەی غەریزە عەرەبییە، لە ریشەی غ-ر-ز. ئەم ڕیشەیە بە مانای چاندن، داچەقاندن و، تێڕاکردنی شتێ لە شتێکی تردایە.  غەریزە فێر ناکرێ و وە دەست ناخرێ، دەڵێی شتێکە لە پێکھاتەی گیانلەبەرا نێژراوە یا داچێنراوە و، لێی دانابڕدرێ. لە زمانە ئەوروپایییەکاندا، وشەی instinct  ھاوسەنگی وشەی غەریزەیە. ئەم وشەیە لە ڕیشەی لاتینی instinctus -ەوە دێ، کە بە مانای ھەڵخڕاندن و نەقیزەدان و ورووژاندنە. لە کاتێکدا کە لە عەرەبی و کوردیدا پێداگری لەسەر «داچێنران لە دەرووندا»یە، لە لاتیندا «لە دەروونەوە هاندران و ھەڵخڕان» ڕەنگدارترە. == تایبەتمەندییەکان == غەریزە ئەم تایبەتمەندییانەی ھەیە:<ref>{{Cite journal |last=Blumberg |first=Mark S. |date=2017-01 |title=Development evolving: the origins and meanings of instinct |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5182125/ |journal=Wiley Interdisciplinary Reviews. Cognitive Science |volume=8 |issue=1-2 |doi=10.1002/wcs.1371 |issn=1939-5086 |pmc=5182125 |pmid=27906515}}</ref> * زگماکە، واتە لە کاتی لەدایکبووندا ئامادەیە و، پێویستی بە فێربوون و [[ئەزموون]] و مەشق نییە. * لە درێژەی گەشەکردنی زیندەوارەکەدا جێگیرە و گۆڕانی بەسەرا نایێ. * لە نێوان ھەموو تاکەکانی یەک [[جۆر (ژینناسی)|جۆردا]] ھاوبەشە. واتە تێکڕای تاکەکانی ھەمان جۆر و [[جنس (ژینناسی)|جنس]] ڕەچاوی دەکەن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}}{{تووڵی دەروازە|زانست|ژینناسی|فەلسەفە|دەروونناسی|گیانلەبەران}} {{ژینناسی-کۆلکە}} [[پۆل:ئاکارناسیی گیانلەبەری]] [[پۆل:زانینی گیانلەبەر]] tnudc3b4sopuco0mpftxcyvv7dgadc8 1668964 1668963 2026-09-16T18:26:36Z Aza 86 /* وشەڕەتناسی */ 1668964 wikitext text/x-wiki '''غەریزە''' (وەرگێڕانەکان: سروشتمایە، خۆماک، ڕەمەک، ڕسکۆ) ئەو مەیل یا ھەوەسەیە کە زگماک لە سروشتی زیندەواراندا داچەقێنراوە و، تەنگەتاویان دەکا بۆ ڕەچاوکردنی ھەندێ [[ئاکار|ئاکاری]] تایبەت. ئاکاری غەریزی بەبێ ئەوەی فێر کرابێ، لە ھەلومەرجی لەباردا، خۆی نیشان دەدا. بۆ نموونە، بەچکەی کیسەڵ، ھەر کە لە ھێلکە دەر بێ، بەبێ ئەوەی چاوی بە دایکی کەوتبێ و لە ئەو فێر بووبێ، بەرەو دەریا وە ڕێ دەکەوێ. == وشەڕەتناسی == وشەی غەریزە عەرەبییە، لە ریشەی غ-ر-ز. ئەم ڕیشەیە بە مانای چاندن، داچەقاندن و، تێڕاکردنی شتێ لە شتێکی تردایە.  غەریزە فێر ناکرێ و وە دەست ناخرێ، دەڵێی شتێکە لە پێکھاتەی گیانلەبەرا نێژراوە یا داچێنراوە و، لێی دانابڕدرێ.<ref>[https://www.almaany.com/ar/dict/ar-ar/%D8%BA%D8%B1%D8%B2/ مانای «غَرَزَ» لە Almaany]؛ دەڵێ «غَرَزَ الإِبْرَةَ فِي الثَّوْبِ» یانی «دەرزییەکەی لە بەرگەکە داچەقاند یا تێڕاکرد.» یان «غَرَزَ الشَّجَرَةَ» یانی «دارەکەی چاند یا داچەقاند.»</ref><ref>ابن منظور لە لسان العرب دا [https://www.islamweb.net/ar/library/content/122/5893/%D8%BA%D8%B1%D8%B2 دەڵێت]: «الغَرْزُ: غَرْزُكَ الإبرةَ ونَحْوَها في الثوبِ… والغَرِيزَةُ: الطَّبِيعَةُ والقَرِيحَةُ»</ref> لە زمانە ئەوروپایییەکاندا، وشەی instinct  ھاوسەنگی وشەی غەریزەیە. ئەم وشەیە لە ڕیشەی لاتینی instinctus -ەوە دێ، کە بە مانای ھەڵخڕاندن و نەقیزەدان و ورووژاندنە. لە کاتێکدا کە لە عەرەبی و کوردیدا پێداگری لەسەر «داچێنران لە دەرووندا»یە، لە لاتیندا «لە دەروونەوە هاندران و ھەڵخڕان» ڕەنگدارترە. == تایبەتمەندییەکان == غەریزە ئەم تایبەتمەندییانەی ھەیە:<ref>{{Cite journal |last=Blumberg |first=Mark S. |date=2017-01 |title=Development evolving: the origins and meanings of instinct |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5182125/ |journal=Wiley Interdisciplinary Reviews. Cognitive Science |volume=8 |issue=1-2 |doi=10.1002/wcs.1371 |issn=1939-5086 |pmc=5182125 |pmid=27906515}}</ref> * زگماکە، واتە لە کاتی لەدایکبووندا ئامادەیە و، پێویستی بە فێربوون و [[ئەزموون]] و مەشق نییە. * لە درێژەی گەشەکردنی زیندەوارەکەدا جێگیرە و گۆڕانی بەسەرا نایێ. * لە نێوان ھەموو تاکەکانی یەک [[جۆر (ژینناسی)|جۆردا]] ھاوبەشە. واتە تێکڕای تاکەکانی ھەمان جۆر و [[جنس (ژینناسی)|جنس]] ڕەچاوی دەکەن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}}{{تووڵی دەروازە|زانست|ژینناسی|فەلسەفە|دەروونناسی|گیانلەبەران}} {{ژینناسی-کۆلکە}} [[پۆل:ئاکارناسیی گیانلەبەری]] [[پۆل:زانینی گیانلەبەر]] 1ideztp9dvgl2et342gio2zh0lifsu0 1668965 1668964 2026-09-16T18:27:28Z Aza 86 /* */ 1668965 wikitext text/x-wiki '''غەریزە''' (وەرگێڕانەکان: سروشتمایە، خۆماک، ڕەمەک، ڕسکۆ) ئەو مەیل یا ھەوەسەیە کە زگماک لە سروشتی زیندەواراندا داچەقێنراوە و، تەنگەتاویان دەکا بۆ ڕەچاوکردنی ھەندێ [[ئاکار|ئاکاری]] تایبەت. ئاکاری غەریزی بەبێ ئەوەی فێر کرابێ، لە ھەلومەرجی لەباردا، خۆی نیشان دەدا. بۆ نموونە، بەچکەی کیسەڵ، ھەر کە لە ھێلکە دەر بێ، بەبێ ئەوەی چاوی بە دایکی کەوتبێ و لە ئەو فێر بووبێ، بەرەو دەریا وە ڕێ دەکەوێ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Instinct {{!}} Definition & Facts {{!}} Britannica |ناونیشان=https://www.britannica.com/topic/instinct |ڕێکەوتی سەردان=2026-09-16 |وێبگە=www.britannica.com |زمان=en}}</ref> == وشەڕەتناسی == وشەی غەریزە عەرەبییە، لە ریشەی غ-ر-ز. ئەم ڕیشەیە بە مانای چاندن، داچەقاندن و، تێڕاکردنی شتێ لە شتێکی تردایە.  غەریزە فێر ناکرێ و وە دەست ناخرێ، دەڵێی شتێکە لە پێکھاتەی گیانلەبەرا نێژراوە یا داچێنراوە و، لێی دانابڕدرێ.<ref>[https://www.almaany.com/ar/dict/ar-ar/%D8%BA%D8%B1%D8%B2/ مانای «غَرَزَ» لە Almaany]؛ دەڵێ «غَرَزَ الإِبْرَةَ فِي الثَّوْبِ» یانی «دەرزییەکەی لە بەرگەکە داچەقاند یا تێڕاکرد.» یان «غَرَزَ الشَّجَرَةَ» یانی «دارەکەی چاند یا داچەقاند.»</ref><ref>ابن منظور لە لسان العرب دا [https://www.islamweb.net/ar/library/content/122/5893/%D8%BA%D8%B1%D8%B2 دەڵێت]: «الغَرْزُ: غَرْزُكَ الإبرةَ ونَحْوَها في الثوبِ… والغَرِيزَةُ: الطَّبِيعَةُ والقَرِيحَةُ»</ref> لە زمانە ئەوروپایییەکاندا، وشەی instinct  ھاوسەنگی وشەی غەریزەیە. ئەم وشەیە لە ڕیشەی لاتینی instinctus -ەوە دێ، کە بە مانای ھەڵخڕاندن و نەقیزەدان و ورووژاندنە. لە کاتێکدا کە لە عەرەبی و کوردیدا پێداگری لەسەر «داچێنران لە دەرووندا»یە، لە لاتیندا «لە دەروونەوە هاندران و ھەڵخڕان» ڕەنگدارترە. == تایبەتمەندییەکان == غەریزە ئەم تایبەتمەندییانەی ھەیە:<ref>{{Cite journal |last=Blumberg |first=Mark S. |date=2017-01 |title=Development evolving: the origins and meanings of instinct |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5182125/ |journal=Wiley Interdisciplinary Reviews. Cognitive Science |volume=8 |issue=1-2 |doi=10.1002/wcs.1371 |issn=1939-5086 |pmc=5182125 |pmid=27906515}}</ref> * زگماکە، واتە لە کاتی لەدایکبووندا ئامادەیە و، پێویستی بە فێربوون و [[ئەزموون]] و مەشق نییە. * لە درێژەی گەشەکردنی زیندەوارەکەدا جێگیرە و گۆڕانی بەسەرا نایێ. * لە نێوان ھەموو تاکەکانی یەک [[جۆر (ژینناسی)|جۆردا]] ھاوبەشە. واتە تێکڕای تاکەکانی ھەمان جۆر و [[جنس (ژینناسی)|جنس]] ڕەچاوی دەکەن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}}{{تووڵی دەروازە|زانست|ژینناسی|فەلسەفە|دەروونناسی|گیانلەبەران}} {{ژینناسی-کۆلکە}} [[پۆل:ئاکارناسیی گیانلەبەری]] [[پۆل:زانینی گیانلەبەر]] elil8kdd0nsekv31ex1hq8gy4crvnlh 1668966 1668965 2026-09-16T18:28:48Z Aza 86 /* وشەڕەتناسی */ 1668966 wikitext text/x-wiki '''غەریزە''' (وەرگێڕانەکان: سروشتمایە، خۆماک، ڕەمەک، ڕسکۆ) ئەو مەیل یا ھەوەسەیە کە زگماک لە سروشتی زیندەواراندا داچەقێنراوە و، تەنگەتاویان دەکا بۆ ڕەچاوکردنی ھەندێ [[ئاکار|ئاکاری]] تایبەت. ئاکاری غەریزی بەبێ ئەوەی فێر کرابێ، لە ھەلومەرجی لەباردا، خۆی نیشان دەدا. بۆ نموونە، بەچکەی کیسەڵ، ھەر کە لە ھێلکە دەر بێ، بەبێ ئەوەی چاوی بە دایکی کەوتبێ و لە ئەو فێر بووبێ، بەرەو دەریا وە ڕێ دەکەوێ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Instinct {{!}} Definition & Facts {{!}} Britannica |ناونیشان=https://www.britannica.com/topic/instinct |ڕێکەوتی سەردان=2026-09-16 |وێبگە=www.britannica.com |زمان=en}}</ref> == وشەڕەتناسی == وشەی غەریزە عەرەبییە، لە ریشەی غ-ر-ز. ئەم ڕیشەیە بە مانای چاندن، داچەقاندن و، تێڕاکردنی شتێ لە شتێکی تردایە.  غەریزە فێر ناکرێ و وە دەست ناخرێ، دەڵێی شتێکە لە پێکھاتەی گیانلەبەرا نێژراوە یا داچێنراوە و، لێی دانابڕدرێ.<ref>[https://www.almaany.com/ar/dict/ar-ar/%D8%BA%D8%B1%D8%B2/ مانای «غَرَزَ» لە Almaany]؛ دەڵێ «غَرَزَ الإِبْرَةَ فِي الثَّوْبِ» یانی «دەرزییەکەی لە بەرگەکە داچەقاند یا تێڕاکرد.» یان «غَرَزَ الشَّجَرَةَ» یانی «دارەکەی چاند یا داچەقاند.»</ref><ref>ابن منظور لە لسان العرب دا [https://www.islamweb.net/ar/library/content/122/5893/%D8%BA%D8%B1%D8%B2 دەڵێت]: «الغَرْزُ: غَرْزُكَ الإبرةَ ونَحْوَها في الثوبِ… والغَرِيزَةُ: الطَّبِيعَةُ والقَرِيحَةُ»</ref> لە زمانە ئەوروپایییەکاندا، وشەی instinct  ھاوسەنگی وشەی غەریزەیە. ئەم وشەیە لە ڕیشەی لاتینی instinctus -ەوە دێ، کە بە مانای ھەڵخڕاندن و نەقیزەدان و ورووژاندنە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Instinct - Etymology, Origin & Meaning |ناونیشان=https://www.etymonline.com/word/instinct |ڕێکەوتی سەردان=2026-09-16 |وێبگە=etymonline |زمان=en-US}}</ref> لە کاتێکدا کە لە عەرەبی و کوردیدا پێداگری لەسەر «داچێنران لە دەرووندا»یە، لە لاتیندا «لە دەروونەوە هاندران و ھەڵخڕان» ڕەنگدارترە. == تایبەتمەندییەکان == غەریزە ئەم تایبەتمەندییانەی ھەیە:<ref>{{Cite journal |last=Blumberg |first=Mark S. |date=2017-01 |title=Development evolving: the origins and meanings of instinct |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5182125/ |journal=Wiley Interdisciplinary Reviews. Cognitive Science |volume=8 |issue=1-2 |doi=10.1002/wcs.1371 |issn=1939-5086 |pmc=5182125 |pmid=27906515}}</ref> * زگماکە، واتە لە کاتی لەدایکبووندا ئامادەیە و، پێویستی بە فێربوون و [[ئەزموون]] و مەشق نییە. * لە درێژەی گەشەکردنی زیندەوارەکەدا جێگیرە و گۆڕانی بەسەرا نایێ. * لە نێوان ھەموو تاکەکانی یەک [[جۆر (ژینناسی)|جۆردا]] ھاوبەشە. واتە تێکڕای تاکەکانی ھەمان جۆر و [[جنس (ژینناسی)|جنس]] ڕەچاوی دەکەن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}}{{تووڵی دەروازە|زانست|ژینناسی|فەلسەفە|دەروونناسی|گیانلەبەران}} {{ژینناسی-کۆلکە}} [[پۆل:ئاکارناسیی گیانلەبەری]] [[پۆل:زانینی گیانلەبەر]] 6pb9c1c215c4t04oi22z9urg5k5er1j 1668967 1668966 2026-09-16T18:36:46Z Aza 86 /* وشەڕەتناسی */ 1668967 wikitext text/x-wiki '''غەریزە''' (وەرگێڕانەکان: سروشتمایە، خۆماک، ڕەمەک، ڕسکۆ) ئەو مەیل یا ھەوەسەیە کە زگماک لە سروشتی زیندەواراندا داچەقێنراوە و، تەنگەتاویان دەکا بۆ ڕەچاوکردنی ھەندێ [[ئاکار|ئاکاری]] تایبەت. ئاکاری غەریزی بەبێ ئەوەی فێر کرابێ، لە ھەلومەرجی لەباردا، خۆی نیشان دەدا. بۆ نموونە، بەچکەی کیسەڵ، ھەر کە لە ھێلکە دەر بێ، بەبێ ئەوەی چاوی بە دایکی کەوتبێ و لە ئەو فێر بووبێ، بەرەو دەریا وە ڕێ دەکەوێ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Instinct {{!}} Definition & Facts {{!}} Britannica |ناونیشان=https://www.britannica.com/topic/instinct |ڕێکەوتی سەردان=2026-09-16 |وێبگە=www.britannica.com |زمان=en}}</ref> == وشەڕەتناسی == وشەی غەریزە عەرەبییە، لە ریشەی غ-ر-ز. ئەم ڕیشەیە بە مانای چاندن، داچەقاندن و، تێڕاکردنی شتێ لە شتێکی تردایە.  غەریزە فێر ناکرێ و وە دەست ناخرێ، دەڵێی شتێکە لە پێکھاتەی گیانلەبەرا نێژراوە یا داچێنراوە و، لێی دانابڕدرێ.<ref>[https://www.almaany.com/ar/dict/ar-ar/%D8%BA%D8%B1%D8%B2/ مانای «غَرَزَ» لە Almaany]؛ دەڵێ «{{عەرەبی|غَرَزَ الإِبْرَةَ فِي الثَّوْبِ}}» یانی «دەرزییەکەی لە بەرگەکە داچەقاند یا تێڕاکرد.» یان «{{عەرەبی|غَرَزَ الشَّجَرَةَ}}» یانی «دارەکەی چاند یا داچەقاند.»</ref><ref>«{{عەرەبی|ابن منظور}}» لە «{{عەرەبی|لسان العرب}}»دا [https://www.islamweb.net/ar/library/content/122/5893/%D8%BA%D8%B1%D8%B2 دەڵێت]: «{{عەرەبی|الغَرْزُ: غَرْزُكَ الإبرةَ ونَحْوَها في الثوبِ… والغَرِيزَةُ: الطَّبِيعَةُ والقَرِيحَةُ}}»</ref> لە زمانە ئەوروپایییەکاندا، وشەی instinct  ھاوسەنگی وشەی غەریزەیە. ئەم وشەیە لە ڕیشەی لاتینی instinctus -ەوە دێ، کە بە مانای ھەڵخڕاندن و نەقیزەدان و ورووژاندنە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Instinct - Etymology, Origin & Meaning |ناونیشان=https://www.etymonline.com/word/instinct |ڕێکەوتی سەردان=2026-09-16 |وێبگە=etymonline |زمان=en-US}}</ref> لە کاتێکدا کە لە عەرەبی و کوردیدا پێداگری لەسەر «داچێنران لە دەرووندا»یە، لە لاتیندا «لە دەروونەوە هاندران و ھەڵخڕان» ڕەنگدارترە. == تایبەتمەندییەکان == غەریزە ئەم تایبەتمەندییانەی ھەیە:<ref>{{Cite journal |last=Blumberg |first=Mark S. |date=2017-01 |title=Development evolving: the origins and meanings of instinct |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5182125/ |journal=Wiley Interdisciplinary Reviews. Cognitive Science |volume=8 |issue=1-2 |doi=10.1002/wcs.1371 |issn=1939-5086 |pmc=5182125 |pmid=27906515}}</ref> * زگماکە، واتە لە کاتی لەدایکبووندا ئامادەیە و، پێویستی بە فێربوون و [[ئەزموون]] و مەشق نییە. * لە درێژەی گەشەکردنی زیندەوارەکەدا جێگیرە و گۆڕانی بەسەرا نایێ. * لە نێوان ھەموو تاکەکانی یەک [[جۆر (ژینناسی)|جۆردا]] ھاوبەشە. واتە تێکڕای تاکەکانی ھەمان جۆر و [[جنس (ژینناسی)|جنس]] ڕەچاوی دەکەن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}}{{تووڵی دەروازە|زانست|ژینناسی|فەلسەفە|دەروونناسی|گیانلەبەران}} {{ژینناسی-کۆلکە}} [[پۆل:ئاکارناسیی گیانلەبەری]] [[پۆل:زانینی گیانلەبەر]] p96r645xiq3qj1rygrquumhldt72v4c 1669012 1668967 2026-09-16T19:38:36Z Aza 86 وێنە 1669012 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە: Spider_web_building.webm| وێنۆک| زۆرێ لە جاڵجاڵۆکان پێش بەدنیاھاتنی بەچکەکانیان دەمرن، یا بەچکەکان ھەر کە لە ھێلکە ھاتنە دەر، خێرا بڵاو دەبنەوە و ھەرگیز ناتەقن بە دایک و باوکیانەوە. سەرەڕای ئەمە، بەچکەی جاڵجاڵۆکە لە یەکەمین ھەوڵی خۆیدا دەتوانێ ھێلانەیەک بتەنێ کە لە باری ئەندازەیییەوە خاوەن داڕشتەیەکی تەواو و بێگەرد بێ. جا دەڵێن ئەم ئاکارەی، ھەڵقوڵاوی غەریزەیەتی.]] '''غەریزە''' (وەرگێڕانەکان: سروشتمایە، خۆماک، ڕەمەک، ڕسکۆ) ئەو مەیل یا ھەوەسەیە کە زگماک لە سروشتی زیندەواراندا داچەقێنراوە و، تەنگەتاویان دەکا بۆ ڕەچاوکردنی ھەندێ [[ئاکار|ئاکاری]] تایبەت. ئاکاری غەریزی بەبێ ئەوەی فێر کرابێ، لە ھەلومەرجی لەباردا، خۆی نیشان دەدا. بۆ نموونە، بەچکەی کیسەڵ، ھەر کە لە ھێلکە دەر بێ، بەبێ ئەوەی چاوی بە دایکی کەوتبێ و لە ئەو فێر بووبێ، بەرەو دەریا وە ڕێ دەکەوێ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Instinct {{!}} Definition & Facts {{!}} Britannica |ناونیشان=https://www.britannica.com/topic/instinct |ڕێکەوتی سەردان=2026-09-16 |وێبگە=www.britannica.com |زمان=en}}</ref> == وشەڕەتناسی == وشەی غەریزە عەرەبییە، لە ریشەی غ-ر-ز. ئەم ڕیشەیە بە مانای چاندن، داچەقاندن و، تێڕاکردنی شتێ لە شتێکی تردایە.  غەریزە فێر ناکرێ و وە دەست ناخرێ، دەڵێی شتێکە لە پێکھاتەی گیانلەبەرا نێژراوە یا داچێنراوە و، لێی دانابڕدرێ.<ref>[https://www.almaany.com/ar/dict/ar-ar/%D8%BA%D8%B1%D8%B2/ مانای «غَرَزَ» لە Almaany]؛ دەڵێ «{{عەرەبی|غَرَزَ الإِبْرَةَ فِي الثَّوْبِ}}» یانی «دەرزییەکەی لە بەرگەکە داچەقاند یا تێڕاکرد.» یان «{{عەرەبی|غَرَزَ الشَّجَرَةَ}}» یانی «دارەکەی چاند یا داچەقاند.»</ref><ref>«{{عەرەبی|ابن منظور}}» لە «{{عەرەبی|لسان العرب}}»دا [https://www.islamweb.net/ar/library/content/122/5893/%D8%BA%D8%B1%D8%B2 دەڵێت]: «{{عەرەبی|الغَرْزُ: غَرْزُكَ الإبرةَ ونَحْوَها في الثوبِ… والغَرِيزَةُ: الطَّبِيعَةُ والقَرِيحَةُ}}»</ref> لە زمانە ئەوروپایییەکاندا، وشەی instinct  ھاوسەنگی وشەی غەریزەیە. ئەم وشەیە لە ڕیشەی لاتینی instinctus -ەوە دێ، کە بە مانای ھەڵخڕاندن و نەقیزەدان و ورووژاندنە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Instinct - Etymology, Origin & Meaning |ناونیشان=https://www.etymonline.com/word/instinct |ڕێکەوتی سەردان=2026-09-16 |وێبگە=etymonline |زمان=en-US}}</ref> لە کاتێکدا کە لە عەرەبی و کوردیدا پێداگری لەسەر «داچێنران لە دەرووندا»یە، لە لاتیندا «لە دەروونەوە هاندران و ھەڵخڕان» ڕەنگدارترە. == تایبەتمەندییەکان == غەریزە ئەم تایبەتمەندییانەی ھەیە:<ref>{{Cite journal |last=Blumberg |first=Mark S. |date=2017-01 |title=Development evolving: the origins and meanings of instinct |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5182125/ |journal=Wiley Interdisciplinary Reviews. Cognitive Science |volume=8 |issue=1-2 |doi=10.1002/wcs.1371 |issn=1939-5086 |pmc=5182125 |pmid=27906515}}</ref> * زگماکە، واتە لە کاتی لەدایکبووندا ئامادەیە و، پێویستی بە فێربوون و [[ئەزموون]] و مەشق نییە. * لە درێژەی گەشەکردنی زیندەوارەکەدا جێگیرە و گۆڕانی بەسەرا نایێ. * لە نێوان ھەموو تاکەکانی یەک [[جۆر (ژینناسی)|جۆردا]] ھاوبەشە. واتە تێکڕای تاکەکانی ھەمان جۆر و [[جنس (ژینناسی)|جنس]] ڕەچاوی دەکەن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}}{{تووڵی دەروازە|زانست|ژینناسی|فەلسەفە|دەروونناسی|گیانلەبەران}} {{ژینناسی-کۆلکە}} [[پۆل:ئاکارناسیی گیانلەبەری]] [[پۆل:زانینی گیانلەبەر]] 41yvih91dtgxqq75ihdde9pgzxnr8ns 1669022 1669012 2026-09-16T20:08:59Z Aza 86 /* */ 1669022 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە: Spider_web_building.webm| وێنۆک| زۆرێ لە جاڵجاڵۆکان پێش بەدنیاھاتنی بەچکەکانیان دەمرن، یا بەچکەکان ھەر کە لە ھێلکە ھاتنە دەر، خێرا بڵاو دەبنەوە و ھەرگیز ناتەقن بە دایک و باوکیانەوە. سەرەڕای ئەمە، بەچکەی جاڵجاڵۆکە لە یەکەمین ھەوڵی خۆیدا دەتوانێ ھێلانەیەک بتەنێ کە لە باری ئەندازەیییەوە خاوەن داڕشتەیەکی تەواو و بێگەرد بێ. جا دەڵێن ئەم ئاکارەی، ھەڵقوڵاوی غەریزەیەتی.]] '''غەریزە''' (وەرگێڕانەکان: سروشتمایە، خۆماک، ڕەمەک، ڕسکۆ) ئەو مەیل یا ھەوەسەیە کە زگماک لە سروشتی زیندەواراندا داچەقێنراوە و، تەنگەتاویان دەکا بۆ ڕەچاوکردنی ھەندێ [[ئاکار|ئاکاری]] تایبەت. ئاکاری غەریزی بەبێ ئەوەی فێر کرابێ، لە ھەلومەرجی لەباردا، خۆی نیشان دەدا. بۆ نموونە، بەچکەی کیسەڵی دەریایی، ھەر کە لە ھێلکە دەر بێ، بەبێ ئەوەی چاوی بە دایکی کەوتبێ و لە ئەو فێر بووبێ، بەرەو دەریا وە ڕێ دەکەوێ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Instinct {{!}} Definition & Facts {{!}} Britannica |ناونیشان=https://www.britannica.com/topic/instinct |ڕێکەوتی سەردان=2026-09-16 |وێبگە=www.britannica.com |زمان=en}}</ref> == وشەڕەتناسی == وشەی غەریزە عەرەبییە، لە ریشەی غ-ر-ز. ئەم ڕیشەیە بە مانای چاندن، داچەقاندن و، تێڕاکردنی شتێ لە شتێکی تردایە.  غەریزە فێر ناکرێ و وە دەست ناخرێ، دەڵێی شتێکە لە پێکھاتەی گیانلەبەرا نێژراوە یا داچێنراوە و، لێی دانابڕدرێ.<ref>[https://www.almaany.com/ar/dict/ar-ar/%D8%BA%D8%B1%D8%B2/ مانای «غَرَزَ» لە Almaany]؛ دەڵێ «{{عەرەبی|غَرَزَ الإِبْرَةَ فِي الثَّوْبِ}}» یانی «دەرزییەکەی لە بەرگەکە داچەقاند یا تێڕاکرد.» یان «{{عەرەبی|غَرَزَ الشَّجَرَةَ}}» یانی «دارەکەی چاند یا داچەقاند.»</ref><ref>«{{عەرەبی|ابن منظور}}» لە «{{عەرەبی|لسان العرب}}»دا [https://www.islamweb.net/ar/library/content/122/5893/%D8%BA%D8%B1%D8%B2 دەڵێت]: «{{عەرەبی|الغَرْزُ: غَرْزُكَ الإبرةَ ونَحْوَها في الثوبِ… والغَرِيزَةُ: الطَّبِيعَةُ والقَرِيحَةُ}}»</ref> لە زمانە ئەوروپایییەکاندا، وشەی instinct  ھاوسەنگی وشەی غەریزەیە. ئەم وشەیە لە ڕیشەی لاتینی instinctus -ەوە دێ، کە بە مانای ھەڵخڕاندن و نەقیزەدان و ورووژاندنە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Instinct - Etymology, Origin & Meaning |ناونیشان=https://www.etymonline.com/word/instinct |ڕێکەوتی سەردان=2026-09-16 |وێبگە=etymonline |زمان=en-US}}</ref> لە کاتێکدا کە لە عەرەبی و کوردیدا پێداگری لەسەر «داچێنران لە دەرووندا»یە، لە لاتیندا «لە دەروونەوە هاندران و ھەڵخڕان» ڕەنگدارترە. == تایبەتمەندییەکان == غەریزە ئەم تایبەتمەندییانەی ھەیە:<ref>{{Cite journal |last=Blumberg |first=Mark S. |date=2017-01 |title=Development evolving: the origins and meanings of instinct |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5182125/ |journal=Wiley Interdisciplinary Reviews. Cognitive Science |volume=8 |issue=1-2 |doi=10.1002/wcs.1371 |issn=1939-5086 |pmc=5182125 |pmid=27906515}}</ref> * زگماکە، واتە لە کاتی لەدایکبووندا ئامادەیە و، پێویستی بە فێربوون و [[ئەزموون]] و مەشق نییە. * لە درێژەی گەشەکردنی زیندەوارەکەدا جێگیرە و گۆڕانی بەسەرا نایێ. * لە نێوان ھەموو تاکەکانی یەک [[جۆر (ژینناسی)|جۆردا]] ھاوبەشە. واتە تێکڕای تاکەکانی ھەمان جۆر و [[جنس (ژینناسی)|جنس]] ڕەچاوی دەکەن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}}{{تووڵی دەروازە|زانست|ژینناسی|فەلسەفە|دەروونناسی|گیانلەبەران}} {{ژینناسی-کۆلکە}} [[پۆل:ئاکارناسیی گیانلەبەری]] [[پۆل:زانینی گیانلەبەر]] b6bzkaj1upn1x954mhir8tkjgk9wxfe 1669153 1669022 2026-09-17T04:21:46Z Aza 86 /* */ 1669153 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە: Spider_web_building.webm| وێنۆک| زۆرێ لە جاڵجاڵۆکان پێش بەدنیاھاتنی بەچکەکانیان دەمرن، یا بەچکەکان ھەر کە لە ھێلکە ھاتنە دەر، خێرا بڵاو دەبنەوە و ھەرگیز ناتەقن بە دایک و باوکیانەوە. سەرەڕای ئەمە، بەچکەی جاڵجاڵۆکە لە یەکەمین ھەوڵی خۆیدا دەتوانێ ھێلانەیەک بتەنێ کە لە باری ئەندازەیییەوە خاوەن داڕشتەیەکی تەواو و بێگەرد بێ.]] '''غەریزە''' (وەرگێڕانەکان: سروشتمایە، خۆماک، ڕەمەک، ڕسکۆ) ئەو مەیل یا ھەوەسەیە کە زگماک لە سروشتی زیندەواراندا داچەقێنراوە و، تەنگەتاویان دەکا بۆ ڕەچاوکردنی ھەندێ [[ئاکار|ئاکاری]] تایبەت. ئاکاری غەریزی بەبێ ئەوەی فێر کرابێ، لە ھەلومەرجی لەباردا، خۆی نیشان دەدا. بۆ نموونە، بەچکەی کیسەڵی دەریایی، ھەر کە لە ھێلکە دەر بێ، بەبێ ئەوەی چاوی بە دایکی کەوتبێ و لە ئەو فێر بووبێ، بەرەو دەریا وە ڕێ دەکەوێ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Instinct {{!}} Definition & Facts {{!}} Britannica |ناونیشان=https://www.britannica.com/topic/instinct |ڕێکەوتی سەردان=2026-09-16 |وێبگە=www.britannica.com |زمان=en}}</ref> == وشەڕەتناسی == وشەی غەریزە عەرەبییە، لە ریشەی غ-ر-ز. ئەم ڕیشەیە بە مانای چاندن، داچەقاندن و، تێڕاکردنی شتێ لە شتێکی تردایە.  غەریزە فێر ناکرێ و وە دەست ناخرێ، دەڵێی شتێکە لە پێکھاتەی گیانلەبەرا نێژراوە یا داچێنراوە و، لێی دانابڕدرێ.<ref>[https://www.almaany.com/ar/dict/ar-ar/%D8%BA%D8%B1%D8%B2/ مانای «غَرَزَ» لە Almaany]؛ دەڵێ «{{عەرەبی|غَرَزَ الإِبْرَةَ فِي الثَّوْبِ}}» یانی «دەرزییەکەی لە بەرگەکە داچەقاند یا تێڕاکرد.» یان «{{عەرەبی|غَرَزَ الشَّجَرَةَ}}» یانی «دارەکەی چاند یا داچەقاند.»</ref><ref>«{{عەرەبی|ابن منظور}}» لە «{{عەرەبی|لسان العرب}}»دا [https://www.islamweb.net/ar/library/content/122/5893/%D8%BA%D8%B1%D8%B2 دەڵێت]: «{{عەرەبی|الغَرْزُ: غَرْزُكَ الإبرةَ ونَحْوَها في الثوبِ… والغَرِيزَةُ: الطَّبِيعَةُ والقَرِيحَةُ}}»</ref> لە زمانە ئەوروپایییەکاندا، وشەی instinct  ھاوسەنگی وشەی غەریزەیە. ئەم وشەیە لە ڕیشەی لاتینی instinctus -ەوە دێ، کە بە مانای ھەڵخڕاندن و نەقیزەدان و ورووژاندنە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Instinct - Etymology, Origin & Meaning |ناونیشان=https://www.etymonline.com/word/instinct |ڕێکەوتی سەردان=2026-09-16 |وێبگە=etymonline |زمان=en-US}}</ref> لە کاتێکدا کە لە عەرەبی و کوردیدا پێداگری لەسەر «داچێنران لە دەرووندا»یە، لە لاتیندا «لە دەروونەوە هاندران و ھەڵخڕان» ڕەنگدارترە. == تایبەتمەندییەکان == غەریزە ئەم تایبەتمەندییانەی ھەیە:<ref>{{Cite journal |last=Blumberg |first=Mark S. |date=2017-01 |title=Development evolving: the origins and meanings of instinct |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5182125/ |journal=Wiley Interdisciplinary Reviews. Cognitive Science |volume=8 |issue=1-2 |doi=10.1002/wcs.1371 |issn=1939-5086 |pmc=5182125 |pmid=27906515}}</ref> * زگماکە، واتە لە کاتی لەدایکبووندا ئامادەیە و، پێویستی بە فێربوون و [[ئەزموون]] و مەشق نییە. * لە درێژەی گەشەکردنی زیندەوارەکەدا جێگیرە و گۆڕانی بەسەرا نایێ. * لە نێوان ھەموو تاکەکانی یەک [[جۆر (ژینناسی)|جۆردا]] ھاوبەشە. واتە تێکڕای تاکەکانی ھەمان جۆر و [[جنس (ژینناسی)|جنس]] ڕەچاوی دەکەن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}}{{تووڵی دەروازە|زانست|ژینناسی|فەلسەفە|دەروونناسی|گیانلەبەران}} {{ژینناسی-کۆلکە}} [[پۆل:ئاکارناسیی گیانلەبەری]] [[پۆل:زانینی گیانلەبەر]] 3vxd34yndx4vge2auoybmkubzpfewrl 1 151425 1668960 979958 2026-09-16T18:00:39Z Aza 86 Aza پەڕەی [[وتووێژ:ڕەفتاری زگماکی]]ی گواستەوە بۆ [[وتووێژ:غەریزە]]: ناوی کورت و باو 979958 wikitext text/x-wiki == سەرچاوە == بەرێز [[بەکارھێنەر:serchia]] داڕێژەی بێ سەرچاوە بۆ بابەتێکە کە ھیچ سەرچاوەی نەبێت بۆ ئەم بابەتە کە یەک سەرچاوەی لەخۆ گرتوە وا باشترە دارێژەی یەک سەرچاوەی بۆ زیاد بکەیت ئێرەش ببینە *{{دا|بەشی بێسەرچاوە}} *{{دا|سەرچاوەی باوەڕپێنەکراو}} *{{دا|سەرچاوەی لایەنگر}} *{{دا|ژێدەر پێویستە}} -- [[بەکارھێنەر:Gyan333|✔Gyan333✔]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Gyan333|لێدوان]]) ‏٢١:٢٢، ١ی ئازاری ٢٠١٩ (UTC) ::دەستخۆش {{وب|Gyan333}}. تکایە ئێوەش [[ویکیپیدیا:نووسینی کوردی|کیبۆردێکی ستاندارد]] بەکاربێنن. ویکیپیدیای کوردی پێویستە بە یەک کیبۆردی ستاندارد بنووسرێت. [[بەکارھێنەر:Serchia|<span style="color:mediumblue"><span style="font-size:14px">'''سەرچیا'''</span></span>]] — ‏١١:٢٨، ٢ی ئازاری ٢٠١٩ (UTC) ::: دەست خۆش گوڵم من کیبۆردی ستانداردم نییە لە جیاتی ئەوە تەختە کلیلێک لەسەرەوەیە داندراوە بۆ ئەم بابەتە بەکاری دێنم سوپاس :) -- [[بەکارھێنەر:Gyan333|✔Gyan333✔]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Gyan333|لێدوان]]) ‏١٤:٥٣، ٢ی ئازاری ٢٠١٩ (UTC) pmicssyk6kvw1eqg1cwmpfgbc8lzqvc 0 152317 1668917 1651293 2026-09-16T16:38:23Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1668917 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = سەعدون ئاوا | ناوی_خۆماڵی = Saadun Awa | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئازاری ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای چەمچەماڵ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی شۆڕش]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 617 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''سەعدون ئاوا''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی شۆڕش]]، [[قەزای چەمچەماڵ]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''سەعدون ئاوا''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[باینجانی خواروو]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[کورەداوی]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کانی کەوە، چەمچەماڵ|کانی کەوە]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[قەرەتامور]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای چەمچەماڵ}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 1zdvfijiehu007yoiipk1in5cfqoq8f 0 152318 1669141 1651272 2026-09-17T01:39:18Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1669141 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = سەوزگە | ناوی_خۆماڵی = Sawzga | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئازاری ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای چەمچەماڵ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی شۆڕش]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 734 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''سەوزگە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی شۆڕش]]، [[قەزای چەمچەماڵ]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''سەوزگە''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[موزەفەر]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[جافان]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[تەپەدێی خواروو]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[گوڵەبان]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای چەمچەماڵ}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] fo3t1uzxo5lf869zxv4bnkhobete6jw 0 152398 1668956 1405940 2026-09-16T17:50:34Z گرووپی قوتابخانە 23641 1668956 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پێشکەوتووخوازی''' بریتییە لە لایەنگیری یان داکۆکی کردن لە بەرەوپێشچوونی کۆمەڵگە لەڕێی چاکسازیەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Definition of progressivism in English|ناونیشان=https://en.oxforddictionaries.com/definition/progressivism|وێبگە=oxforddictionaries.com|بڵاوکەرەوە=[[Oxford English Dictionary]]|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190321174257/https://en.oxforddictionaries.com/definition/progressivism|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئازاری ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> وەک فەلسەفە، پێشکەوتووخوازی دامەزراوە لەسەر بۆچونی پێشکەوتن و دوپاتی دەکاتەوە کە بەرەوپێشچوونی زانست، تەکنۆلۆژیا، پەرەسەندنی ئابووری و دامەزراوە کۆمەڵایەتییەکان شادەماری پێشکەوتنی مرۆڤن. واتاکانی پێشکەوتووخوازی گۆڕانکاری بەسەردا ھاتووە بە پیی کات و دیدگای جیاواز. پیشکەوتووخوازی زۆر بایەخدار بوو لە (چاخی ڕوناکبیری) لە ئەوروپادا، بە باوەڕی ئەوەی کە کۆمەڵگەکانی ئەورووپا پیشاندەری ئەوە بوون کە دەکرێت لە ناشارستانییەوە پێشبکەون بۆ بارێکی شارستانیی لەڕێی بەھێزکردنی زانیارییە تاقیکارییەکان وەک بناغەی کۆمەڵگە.<ref name="Harold Mah 1914. p157">Harold Mah. [https://books.google.com/?id=WVlGIelNNNcC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false Enlightenment Phantasies: Cultural Identity in France and Germany, 1750–1914]. Cornell University. (2003). p. 157.</ref> کەسایەتییە ڕوناکبیرەکان باوەڕیان وابوو پێشکەوتن کارپێکردنێکی گەردوونی گشتی ھەیە بۆ ھەموو کۆمەڵگەکان و دەکرێت ئەم بیرۆکانە لە ئەوروپاوە بە دونیادا بڵاوببێتەوە.<ref name="Harold Mah 1914. p157"/> چەمکی ھاوچەرخی سیاسی باو دەربارەی پێشکەوتووخوازی لە کلتوری ڕۆژئاواوە سەرچاوەی گرتووە لە گۆرانکاریەکی کۆمەڵایەتی فراون کە ھاتبووە کایەوە بەھۆی بەپیشەسازی بوونی جیھانی ڕۆژاوا لە کۆتایەکانی سەدەی نۆزدەھەم دا. پێشکەوتووخوازی لە سەرەتاکانی سەدەی بیستەم دا ڕوانینێکی ھەبوو کە پێشکەوتن خنکێنراوە بەو نایەکسانییە فراوانەی ئابووری لە نێوان دەوڵەمەند و ھەژارەکان دا بە ھۆکاری؛ بوونی کەمترین ڕێکخستنی سەرمایەداری؛ کۆمپانیا زەبەلاحە قۆرخکەرەکان؛ ململانێی توند و زۆرجار توندوتیژ لە نێوان کرێکاران و سەرمایەداران دا، لەبەر ئەمانە و چەندەھا ھۆکاری تر بانگەشەی ئەوە دەکرا کە دەبێت ڕێوشوێنی پێویستی بگیرێتە بەر بۆ چارەسەرکردنی ئەم کێشانە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Progressivism: A Very Short Introduction|ناونیشان=https://archive.org/details/progressivismver0000nuge|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|نووسەر=Nugent, Walter|ساڵ=٢٠١٠|ژپنک=٩٧٨٠١٩٥٣١١٠٦٨| پەڕەکان=٢}}</ref> پێشکەوتووخوازی سەرەتاکانی سەدەی بیستەم ھەروەھا پەیوەست بوو بە یوجینیا (زانستی باشترکردنی مرۆڤ لەڕێی دەستبەسەراگرتنی ڕێژەی لەدایکبوونی مرۆڤ) و جوڵانەوەی نەخواردنەوەی مەی.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=Retrospectives: Eugenics and Economics in the Progressive Era |journal=Journal of Economic Perspectives |ساڵ=٢٠٠٥ |دوایین=Leonard |یەکەم=Thomas |بەرگ=١٩ |issue=٤ |پەڕەکان=٢٠٧–٢٢٤ |doi=10.1257/089533005775196642 |ناونیشان=https://www.princeton.edu/~tleonard/papers/retrospectives.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170820132528/https://www.princeton.edu/~tleonard/papers/retrospectives.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئابی ٢٠١٧|df=dmy-all}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ڕێکەوت=٢٠٠٥|دوایین=Freeden|یەکەم=Michael|authorlink=Michael Freeden|سەردێڕ=Liberal Languages: Ideological Imaginations and Twentieth-Century Progressive Thought|پەڕەکان=١٤٤–١٦٥|بڵاوکەرەوە=[[Princeton University Press]]|شوێن=[[Princeton, New Jersey|Princeton]]|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=1Lpu8wwvA1AC&pg=144|ژپنک=٩٧٨-٠٦٩١١١٦٧٧٨}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|jstor=4026900|سەردێڕ=Geneticists and the Eugenics Movement in Scandinavia|دوایین=Roll-Hansen|یەکەم=Nils|journal=[[The British Journal for the History of Science]]|بەرگ=٢٢|issue=٣|پەڕەکان=٣٣٥–٣٤٦|ڕێکەوت=١٩٨٩|doi=10.1017/S0007087400026194}}</ref> پێشکەوتووخوازی ھاوچەرخ پشتگیری سیاسیەتی گشتییە چونکە پێیان وایە دەبێتە ھۆی گۆڕانی ئەرێنی لە کۆمەڵگەدا. == پێشکەوتووخوازی لە فەلسەفە و سیاسەت دا == === لە ڕوناکبیرییەوە بۆ شۆڕشی پیشەسازی === ئیمانوێل کانت پێشکەوتنی پێناسە کرد بە جوڵانەوەیەک دوور لە کرداری دڕندەیی بەرامبەر بە شارستانیەتی. فەیلەسوف و سیاستەزانی سەدەی ھەژدەیەم مارکی دی کۆندۆرسێ پێشبینی دەکرد کە پێشکەوتنی سیاسی دەبێتە ھۆی نەمانی کۆیلایەتی، زیادبوونی خوێندەواری، کەمبوونەوەی نایەکسانی لە نێوان ڕەگەزەکان دا، چاکسازی لە بەندینخانە توندەکان دا و نزمبوونەوەی ڕێژەی ھەژاری.<ref>Nisbet, Robert (1980). History of the Idea of Progress. New York: Basic Books. ch 5</ref> "نوێخوازی" یان "نوێگەری" بنچینەی بیرۆکەی پێشکەوتن بوو کە بانگەوازی بۆ دەکرا لە لایەن لیبڕاڵە (ئازادیخوازە) کلاسیکەکانی سەدەی نۆزدەیەم و بیستەم بۆ خێرا نوێبوونەوە ئابووری و کۆمەڵایەتی بەمەبەستی لابردنی ئاستەنگە باوەکانی بەردەم بازاڕی ئازاد و جوڵەی ئازادی خەڵکی.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر١=Joyce Appleby |نووسەر٢=Lynn Hunt |نووسەر٣=Margaret Jacob |last-author-amp=yes |سەردێڕ=Telling the Truth about History |ساڵ=١٩٩٥ |پەڕە=٧٨ |ناونیشان=https://books.google.com/?id=O0aCcnVcbZcC&pg=78|ژپنک=٩٧٨٠٣٩٣٠٧٨٩١٦}}</ref> جۆرج ویلھێلم فریدریک ھیگڵ یەکێک بوو لە فەیلەسوفە ئەڵمانیەکان کە کاریگەری ھەبوو لە بانگەوازی بیرۆکەی پێشکەوتنی فەلسەفەی ئەوروپی بەوەی باوەڕی ھەبوو بە مێژووی بیرۆکەی پێشکەوتن بە شێوازێکی ھێڵی نەک بە شێوازێکی بازنەیی. کاڕل مارکس پەیڕەوی مێژووی بیرۆکەی پێشکەوتن بە شێوازێکی ھێڵی ھیگڵی دەکرد لە نووسینەکانی دا ھەروەھا ھاندانی نۆێکردنەوەی ئابووری لەڕێی پیشەسازی و ڕەخنەگرتن لە شێوازی چینایەتی کۆمەڵایەتی لە کۆمەڵگە سەرمایەدارە پیشەسازیەکان دا. لەگەڵ گەشەکردنی پیشەسازی دا، نیگەرانی کاریگەریەکانی پیشەسزای ڕادەی سەرنجەکانی مارکسی و ڕەخنەگرە توندڕەوەکانی تری تێپەڕاند و بووە ڕەوتی سەرەکی باسەکان. لە کۆتایەکانی سەدەی نۆزدەھەم دا، ڕوانینێکی سیاسی سەریھەڵدا و ناسرا لە ڕۆژئاوادا کە پێشکەوتن خنکێنراوە بەو نایەکسانییە فراوانەی ئابووری لە نێوان دەوڵەمەند و ھەژارەکان دا بە ھۆکاری؛ بوونی کەمترین ڕێکخستنی سەرمایەداری؛ کۆمانیا زەبەلاحە قۆرخکەرەکان؛ ململانێی توند و زۆرجار توندوتیژ لە نێوان کرێکاران و سەرمایەداران دا، لەبەر ئەمانە و چەندەھا ھۆکاری تر بانگەشەی ئەوە دەکرا کە دەبێت ڕێوشوێنی پێویستی بگیرێتە بەر بۆ چارەسەرکردنی ئەم کێشانە.<ref>Alan Ryan. ''The Making of Modern Liberalism''. p. 25.</ref> پێشکەوتووخوازی کاریگەری کردبووە سەر جۆرەھا جۆڵانەوەی سیاسی. بیرۆکەی فەیلەسوفی لیبڕاڵی (جۆن ستیوەرت میل) بە ھەژمارکردنی خەڵکی وەک "بوونەوەری پێشکەوتووخواز" کاریگەریەکی بەرچاوی ھەبوو لەسەر لیبڕاڵی (ئازادڕەوی) نوێ.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Progressivism: A Very Short Introduction|ناونیشان=https://archive.org/details/progressivismver0000nuge|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|نووسەر=Nugent, Walter|ساڵ=٢٠١٠|ژپنک=٩٧٨٠١٩٥٣١١٠٦٨|پەڕە=٢}}</ref> سەرۆک وەزیرانی بەڕیتانی بێنجامین دێسڕایلی پەرەیسەند بە پێشکەوتنی خۆپارێزراوانە لەژێر ناوی "یەک نەتەوە".<ref>Patrick Dunleavy, Paul Joseph Kelly, Michael Moran. ''British Political Science: Fifty Years of Political Studies''. Oxford, England, UK; Malden, Massachusetts: Wiley-Blackwell, 2000. pp. 107–08.</ref><ref>Robert Blake. Disraeli. Second Edition. London, England, UK: Eyre & Spottiswoode (Publishers) Ltd, 1967. p. 524.</ref> لە فەڕەنسا، بۆشایی نێوان شۆرشگێڕە کۆمەڵایەتییەکان و خۆپارێزە کۆمەڵایەتییەکان پڕبۆوە بە ھەڵھاتنی خۆری توندڕەوەکان، کە پێیان وابوو پێشکەوتنی کۆمەڵایەتی پێویستی بە مرۆڤایەتی و کۆمارێتییە. لە ویلایەتە یەکگرتووەکان، پێشکەوتووخوازی وەک جوڵانەوەیەکی کۆمەڵایەتی سەریھەڵدا لە ١٨٩٠ کان دا و گەشەی سەند بۆ جوڵانەوەیەکی سیاسی کە ناونرابوو بە (چاخی پێشکەوتن - Progressive Era). لە کاتێک دا دەستەواژەی "پێشکەوتووخوازانی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]" ژمارەیەکی زۆر لە دەستەی فشارھێنەری سیاسی دەگرێتەوە بەڵام ھەندێک لە پێشکەوتووخوازانی ئەمریکا داروینیزمی کۆمەڵایەتیان ڕەت دەکردەوە بە باوەڕی ئەوەی کە ئەو کێشانەی (ھەژاری، توندوتیژی، چاوبرسێتی، [[ڕەگەزپەرستی]] و شەڕی چینایەتی) کۆمەڵگە دووچاری دەبێتەوە دەکرێت بە باشترین شێوە چارەسەربکرێت بە دابینکردنی پەروەردەی باش، ژینگەیەکی سەلامەت و شوێنکارێکی چوست. پێشکەوتووخوازەکان بە زۆری لە شارەکان دا دەژیان، پەروەردەی دەستی کۆلێژەکان بوون و باوەڕیان وابوو کە حکومەت دەتوانێت ئامرازێک بێت بۆ گۆڕانکاری.<ref>Charles Howard Hopkins, ''The Rise of the Social Gospel in American Protestantism, 1865–1915'' (1940).</ref> سەرۆکی ئەمریکی سیودۆر ڕۆزڤێلت ئەندام لە پارتی کۆماری و دواتر لە پارتی پێشکەوتووخوازان درکاندنی کە ئەو "ھەمیشە باوەڕی وابووە کە پێشکەوتووخوازی ژیرانە و خۆپارێزی ژیرانە ھاوتەریب بە یەکدی دەرۆن".<ref>Faith Jaycox. The Progressive Era. New York, New York: Infobase Publishing, 2005. p. 85.</ref> سەرۆک وودرۆ ویلسن بەھەمان شێوە ئەندام بوو لە جوڵانەوەی پێشکەوتووخوازی ئەمریکی لە پارتی دیموکراتی دا. پێگەی پێشکەوتووخوازی بە پێی کات پەرەیسەندووە. لە کۆتایەکانی سەدەی نۆزدەھەم و سەرەتاکانی سەدەی بیستەم ئیمپڕالیزم (داگیرکاری لە رێی سیاسەتی دیپلۆماسی یان سەربازی) کێشیەک بوو جێی دەمەقاڵێ بوو بەتایبەتی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکادا کاتێڵ ھەندێک لە پێشکەوتووخوازان پشتگیری ئیمپڕالیزمی (داگیرکاری) ئەمریکییان دەکرد و ھەندێکی تریان دژی دەوەستانەوە.<ref>[http://www.gwu.edu/~erpapers/teachinger/glossary/progressive-era.cfm he Progressive Era (1890–1920)], The Eleanor Roosevelt Papers Project (retrieved 31 September 2014).</ref> لە وەڵامی جەنگی جیھانی یەکەم دا، سەرۆکی پێشکەوتووخواز وودرۆ ویلسن لە ڕاگەیەندراوی "Fourteen Points" ھەستا بە دانانی چەمکی چارەی خۆنووسینی نەتەوەیی و ڕەخنەگرتن لە پێشبرکێی ئمپڕالیستی و نادادپەروەری داگیرکەران؛ ئەم ڕوانینانەی سەرۆک لەلایەن دژە ئمپڕالیستەکانەوە پشتگیری دەکرا لەو ناوچانەی کە دژی فەرمانڕەوایی ئیمپڕالیستی بوون.<ref name="nugent">{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Progressivism: A Very Short Introduction|ناونیشان=https://archive.org/details/progressivismver0000nuge|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|نووسەر=Nugent, Walter|ساڵ=٢٠١٠|ژپنک=٩٧٨٠١٩٥٣١١٠٦٨|پەڕەکان=٣٣}}</ref> بەدرێژایی ماوەی پەسەندکردنی ئابووری کینیسیانیزم (لە ١٩٣٠ بۆ ١٩٧٠)، لە چەندەھا نەتەوەدا پەسەندکردنێکی بەرفراوان ھەبوو بۆ دەست تێوەردانی حکومەت لە ئابووری دا بە شێوەیەکی بەرچاو. لەگەڵ سەرھەڵدانی نیولیبڕاڵیزم و پرسیارەکانی چۆنیەتی سیاسەتی دەست تێوەردانی دەوڵەت لە ١٩٧٠کان و ١٩٨٠کان دا، جوڵانەوە چەپە پێشکەوتووخوازەکان ھەڵوێستیان وەرگرت بە دانانی "ڕێگەی سێیەم" کە جەختی دەکردەوە لەسەر بوونی شوێنگەیەکی بەھێز بۆ بازاڕی ئابووری.<ref>Jane Lewis, Rebecca Surender. ''Welfare State Change: Towards a Third Way?''. Oxford University Press, 2004. pp. 3–4, 16.</ref><ref>After the Third Way: The Future of Social Democracy in Europe. I. B. Taurus, 2012. p. 47.</ref> سۆشەڵ دیموکرات ھەبووە کە داوایان کردووە جوڵانەوەی سۆشەڵ دیموکرات "ڕێگەی سێیەم" تێپەڕێنێت.<ref>Hugh Bochel. The Conservative Party and Social Policy. The Policy Press, 2011. p. 108.</ref> لە پارتی خۆپارێزەرانی بەڕیتانی، ئەندامی دیار ھەبووە کە ڕەخنەی لە نیولیبڕلیزم گرتووە. == ئەمانەش ببینە == * [[سۆشیالیزم]] * [[دیموکراسی]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|2}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Progressivism|پێشکەوتخوازی}} {{تووڵی دەروازە|سۆشیالیزم|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فەلسەفە}} [[پۆل:بزاڤە سیاسییەکان]] [[پۆل:بزووتنەوە کۆمەڵایەتییەکان]] [[پۆل:پێشکەوتخوازی| ]] [[پۆل:دیموکراسیی کۆمەڵایەتی]] [[پۆل:مێژووی بیرۆکەکان]] [[پۆل:یەکسانیی کۆمەڵایەتی]] [[پۆل:بیرکردنەوەی ڕەخنەگرانە]] [[پۆل:لیبرالیزم]] [[پۆل:ئایدیۆلۆجییە سیاسییەکان]] 7sumbuqneac41z4t40prvh79aljcrbm 1668957 1668956 2026-09-16T17:52:46Z گرووپی قوتابخانە 23641 لە ڕێگەی [[وپ:تووڵامراز|تووڵامراز]] دەستکاری کراوە 1668957 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پێشکەوتخوازی''' بریتییە لە لایەنگیری یان داکۆکیکردن لە بەرەوپێشچوونی کۆمەڵگە لەڕێی چاکسازیەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Definition of progressivism in English|ناونیشان=https://en.oxforddictionaries.com/definition/progressivism|وێبگە=oxforddictionaries.com|بڵاوکەرەوە=[[Oxford English Dictionary]]|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190321174257/https://en.oxforddictionaries.com/definition/progressivism|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئازاری ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> وەک فەلسەفە، پێشکەوتووخوازی دامەزراوە لەسەر بۆچوونی پێشکەوتن و دوپاتی دەکاتەوە کە بەرەوپێشچوونی زانست، تەکنۆلۆژیا، پەرەسەندنی ئابووری و دامەزراوە کۆمەڵایەتییەکان شادەماری پێشکەوتنی مرۆڤن. واتاکانی پێشکەوتووخوازی گۆڕانکاری بەسەردا ھاتووە بە پیی کات و دیدگای جیاواز. پیشکەوتووخوازی زۆر بایەخدار بوو لە (چاخی ڕووناکبیری) لە ئەورووپادا، بە باوەڕی ئەوەی کە کۆمەڵگەکانی ئەورووپا پیشاندەری ئەوە بوون کە دەکرێت لە ناشارستانییەوە پێشبکەون بۆ بارێکی شارستانیی لەڕێی بەھێزکردنی زانیارییە تاقیکارییەکان وەک بناغەی کۆمەڵگە.<ref name="Harold Mah 1914. p157">Harold Mah. [https://books.google.com/?id=WVlGIelNNNcC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false Enlightenment Phantasies: Cultural Identity in France and Germany, 1750–1914]. Cornell University. (2003). p. 157.</ref> کەسایەتییە ڕووناکبیرەکان باوەڕیان وابوو پێشکەوتن کارپێکردنێکی گەردوونی گشتی ھەیە بۆ ھەموو کۆمەڵگەکان و دەکرێت ئەم بیرۆکانە لە ئەورووپاوە بە دونیادا بڵاوببێتەوە.<ref name="Harold Mah 1914. p157"/> چەمکی ھاوچەرخی سیاسی باو دەربارەی پێشکەوتووخوازی لە کلتوری ڕۆژاواوە سەرچاوەی گرتووە لە گۆرانکاریەکی کۆمەڵایەتی فراون کە ھاتبووە کایەوە بەھۆی بەپیشەسازی بوونی جیھانی ڕۆژاوا لە کۆتایەکانی سەدەی نۆزدەھەم دا. پێشکەوتووخوازی لە سەرەتاکانی سەدەی بیستەم دا ڕوانینێکی ھەبوو کە پێشکەوتن خنکێنراوە بەو نایەکسانییە فراوانەی ئابووری لە نێوان دەوڵەمەند و ھەژارەکان دا بە ھۆکاری؛ بوونی کەمترین ڕێکخستنی سەرمایەداری؛ کۆمپانیا زەبەلاحە قۆرخکەرەکان؛ ململانێی توند و زۆرجار توندوتیژ لە نێوان کرێکاران و سەرمایەداران دا، لەبەر ئەمانە و چەندەھا ھۆکاری تر بانگەشەی ئەوە دەکرا کە دەبێت ڕێوشوێنی پێویستی بگیرێتە بەر بۆ چارەسەرکردنی ئەم کێشانە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Progressivism: A Very Short Introduction|ناونیشان=https://archive.org/details/progressivismver0000nuge|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|نووسەر=Nugent, Walter|ساڵ=٢٠١٠|ژپنک=٩٧٨٠١٩٥٣١١٠٦٨| پەڕەکان=٢}}</ref> پێشکەوتووخوازی سەرەتاکانی سەدەی بیستەم ھەروەھا پەیوەست بوو بە یوجینیا (زانستی باشترکردنی مرۆڤ لەڕێی دەستبەسەراگرتنی ڕێژەی لەدایکبوونی مرۆڤ) و جووڵانەوەی نەخواردنەوەی مەی.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=Retrospectives: Eugenics and Economics in the Progressive Era |journal=Journal of Economic Perspectives |ساڵ=٢٠٠٥ |دوایین=Leonard |یەکەم=Thomas |بەرگ=١٩ |issue=٤ |پەڕەکان=٢٠٧–٢٢٤ |doi=10.1257/089533005775196642 |ناونیشان=https://www.princeton.edu/~tleonard/papers/retrospectives.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170820132528/https://www.princeton.edu/~tleonard/papers/retrospectives.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئابی ٢٠١٧|df=dmy-all}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ڕێکەوت=٢٠٠٥|دوایین=Freeden|یەکەم=Michael|authorlink=Michael Freeden|سەردێڕ=Liberal Languages: Ideological Imaginations and Twentieth-Century Progressive Thought|پەڕەکان=١٤٤–١٦٥|بڵاوکەرەوە=[[Princeton University Press]]|شوێن=[[Princeton, New Jersey|Princeton]]|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=1Lpu8wwvA1AC&pg=144|ژپنک=٩٧٨–٠٦٩١١١٦٧٧٨}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|jstor=4026900|سەردێڕ=Geneticists and the Eugenics Movement in Scandinavia|دوایین=Roll-Hansen|یەکەم=Nils|journal=[[The British Journal for the History of Science]]|بەرگ=٢٢|issue=٣|پەڕەکان=٣٣٥–٣٤٦|ڕێکەوت=١٩٨٩|doi=10.1017/S0007087400026194}}</ref> پێشکەوتووخوازی ھاوچەرخ پشتگیری سیاسییەتی گشتییە چونکە پێیان وایە دەبێتە ھۆی گۆڕانی ئەرێنی لە کۆمەڵگەدا. == پێشکەوتووخوازی لە فەلسەفە و سیاسەت دا == === لە ڕووناکبیرییەوە بۆ شۆڕشی پیشەسازی === ئیمانوێل کانت پێشکەوتنی پێناسە کرد بە جووڵانەوەیەک دوور لە کرداری دڕندەیی بەرامبەر بە شارستانیەتی. فەیلەسوف و سیاستەزانی سەدەی ھەژدەیەم مارکی دی کۆندۆرسێ پێشبینی دەکرد کە پێشکەوتنی سیاسی دەبێتە ھۆی نەمانی کۆیلایەتی، زیادبوونی خوێندەواری، کەمبوونەوەی نایەکسانی لە نێوان ڕەگەزەکان دا، چاکسازی لە بەندینخانە توندەکان دا و نزمبوونەوەی ڕێژەی ھەژاری.<ref>Nisbet, Robert (1980). History of the Idea of Progress. New York: Basic Books. ch 5</ref> «نوێخوازی»یان «نوێگەری» بنچینەی بیرۆکەی پێشکەوتن بوو کە بانگەوازی بۆ دەکرا لەلایەن لیبڕاڵە (ئازادی خوازە) کلاسیکەکانی سەدەی نۆزدەیەم و بیستەم بۆ خێرا نوێبوونەوە ئابووری و کۆمەڵایەتی بەمەبەستی لابردنی ئاستەنگە باوەکانی بەردەم بازاڕی ئازاد و جووڵەی ئازادی خەڵکی.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر١=Joyce Appleby |نووسەر٢=Lynn Hunt |نووسەر٣=Margaret Jacob |last-author-amp=yes |سەردێڕ=Telling the Truth about History |ساڵ=١٩٩٥ |پەڕە=٧٨ |ناونیشان=https://books.google.com/?id=O0aCcnVcbZcC&pg=78|ژپنک=٩٧٨٠٣٩٣٠٧٨٩١٦}}</ref> جۆرج ویلھێلم فریدریک ھیگڵ یەکێک بوو لە فەیلەسوفە ئەڵمانییەکان کە کاریگەری ھەبوو لە بانگەوازی بیرۆکەی پێشکەوتنی فەلسەفەی ئەورووپی بەوەی باوەڕی ھەبوو بە مێژووی بیرۆکەی پێشکەوتن بە شێوازێکی ھێڵی نەک بە شێوازێکی بازنەیی. کاڕل مارکس پەیڕەوی مێژووی بیرۆکەی پێشکەوتن بە شێوازێکی ھێڵی ھیگڵی دەکرد لە نووسینەکانی دا ھەروەھا ھاندانی نۆێکردنەوەی ئابووری لەڕێی پیشەسازی و ڕەخنەگرتن لە شێوازی چینایەتی کۆمەڵایەتی لە کۆمەڵگە سەرمایەدارە پیشەسازییەکان دا. لەگەڵ گەشەکردنی پیشەسازی دا، نیگەرانی کاریگەرییەکانی پیشەسزای ڕادەی سەرنجەکانی مارکسی و ڕەخنەگرە توندڕەوەکانی تری تێپەڕاند و بووە ڕەوتی سەرەکی باسەکان. لە کۆتایەکانی سەدەی نۆزدەھەم دا، ڕوانینێکی سیاسی سەریھەڵدا و ناسرا لە ڕۆژاوادا کە پێشکەوتن خنکێنراوە بەو نایەکسانییە فراوانەی ئابووری لە نێوان دەوڵەمەند و ھەژارەکان دا بە ھۆکاری؛ بوونی کەمترین ڕێکخستنی سەرمایەداری؛ کۆمانیا زەبەلاحە قۆرخکەرەکان؛ ململانێی توند و زۆرجار توندوتیژ لە نێوان کرێکاران و سەرمایەداران دا، لەبەر ئەمانە و چەندەھا ھۆکاری تر بانگەشەی ئەوە دەکرا کە دەبێت ڕێوشوێنی پێویستی بگیرێتە بەر بۆ چارەسەرکردنی ئەم کێشانە.<ref>Alan Ryan. ''The Making of Modern Liberalism''. p. 25.</ref> پێشکەوتووخوازی کاریگەری کردبووە سەر جۆرەھا جۆڵانەوەی سیاسی. بیرۆکەی فەیلەسوفی لیبڕاڵی (جۆن ستیوەرت میل) بە ھەژمارکردنی خەڵکی وەک «بوونەوەری پێشکەوتووخواز» کاریگەریەکی بەرچاوی ھەبوو لەسەر لیبڕاڵی (ئازادڕەوی) نوێ.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Progressivism: A Very Short Introduction|ناونیشان=https://archive.org/details/progressivismver0000nuge|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|نووسەر=Nugent, Walter|ساڵ=٢٠١٠|ژپنک=٩٧٨٠١٩٥٣١١٠٦٨|پەڕە=٢}}</ref> سەرۆک وەزیرانی بەڕیتانی بێنجامین دێسڕایلی پەرەیسەند بە پێشکەوتنی خۆپارێزراوانە لەژێر ناوی «یەک نەتەوە».<ref>Patrick Dunleavy, Paul Joseph Kelly, Michael Moran. ''British Political Science: Fifty Years of Political Studies''. Oxford, England, UK; Malden, Massachusetts: Wiley-Blackwell, 2000. pp. 107–08.</ref><ref>Robert Blake. Disraeli. Second Edition. London, England, UK: Eyre & Spottiswoode (Publishers) Ltd, 1967. p. 524.</ref> لە فەڕەنسا، بۆشایی نێوان شۆرشگێڕە کۆمەڵایەتییەکان و خۆپارێزە کۆمەڵایەتییەکان پڕبۆوە بە ھەڵھاتنی خۆری توندڕەوەکان، کە پێیان وابوو پێشکەوتنی کۆمەڵایەتی پێویستی بە مرۆڤایەتی و کۆمارێتییە. لە ویلایەتە یەکگرتووەکان، پێشکەوتووخوازی وەک جووڵانەوەیەکی کۆمەڵایەتی سەریھەڵدا لە ١٨٩٠ کان دا و گەشەی سەند بۆ جووڵانەوەیەکی سیاسی کە ناونرابوو بە (چاخی پێشکەوتن - Progressive Era). لە کاتێک دا دەستەواژەی «پێشکەوتووخوازانی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]» ژمارەیەکی زۆر لە دەستەی فشارھێنەری سیاسی دەگرێتەوە بەڵام ھەندێک لە پێشکەوتووخوازانی ئەمریکا داروینیزمی کۆمەڵایەتیان ڕەت دەکردەوە بە باوەڕی ئەوەی کە ئەو کێشانەی (ھەژاری، توندوتیژی، چاوبرسێتی، [[ڕەگەزپەرستی]] و شەڕی چینایەتی) کۆمەڵگە دووچاری دەبێتەوە دەکرێت بە باشترین شێوە چارەسەربکرێت بە دابینکردنی پەروەردەی باش، ژینگەیەکی سەلامەت و شوێنکارێکی چوست. پێشکەوتووخوازەکان بە زۆری لە شارەکان دا دەژیان، پەروەردەی دەستی کۆلێژەکان بوون و باوەڕیان وابوو کە حکوومەت دەتوانێت ئامرازێک بێت بۆ گۆڕانکاری.<ref>Charles Howard Hopkins, ''The Rise of the Social Gospel in American Protestantism, 1865–1915'' (1940).</ref> سەرۆکی ئەمریکی سیودۆر ڕۆزڤێلت ئەندام لە پارتی کۆماری و دواتر لە پارتی پێشکەوتووخوازان درکاندنی کە ئەو «ھەمیشە باوەڕی وابووە کە پێشکەوتووخوازی ژیرانە و خۆپارێزی ژیرانە ھاوتەریب بە یەکدی دەرۆن».<ref>Faith Jaycox. The Progressive Era. New York, New York: Infobase Publishing, 2005. p. 85.</ref> سەرۆک ودرۆ ویلسن بەھەمان شێوە ئەندام بوو لە جووڵانەوەی پێشکەوتووخوازی ئەمریکی لە پارتی دیموکراتی دا. پێگەی پێشکەوتووخوازی بەپێی کات پەرەیسەندووە. لە کۆتایەکانی سەدەی نۆزدەھەم و سەرەتاکانی سەدەی بیستەم ئیمپڕالیزم (داگیرکاری لە ڕێی سیاسەتی دیپلۆماسی یان سەربازی) کێشییەک بوو جێی دەمەقاڵێ بوو بەتایبەتی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکادا کاتێڵ ھەندێک لە پێشکەوتووخوازان پشتگیری ئیمپڕالیزمی (داگیرکاری) ئەمریکییان دەکرد و ھەندێکی تریان دژی دەوەستانەوە.<ref>[http://www.gwu.edu/~erpapers/teachinger/glossary/progressive-era.cfm he Progressive Era (1890–1920)], The Eleanor Roosevelt Papers Project (retrieved 31 September 2014).</ref> لە وەڵامی جەنگی جیھانی یەکەم دا، سەرۆکی پێشکەوتووخواز وودرۆ ویلسن لە ڕاگەیەندراوی "Fourteen Points" ھەستا بە دانانی چەمکی چارەی خۆنووسینی نەتەوەیی و ڕەخنەگرتن لە پێشبرکێی ئمپڕالیستی و نادادپەروەری داگیرکەران؛ ئەم ڕوانینانەی سەرۆک لەلایەن دژە ئمپڕالیستەکانەوە پشتگیری دەکرا لەو ناوچانەی کە دژی فەرمانڕەوایی ئیمپڕالیستی بوون.<ref name="nugent">{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Progressivism: A Very Short Introduction|ناونیشان=https://archive.org/details/progressivismver0000nuge|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|نووسەر=Nugent, Walter|ساڵ=٢٠١٠|ژپنک=٩٧٨٠١٩٥٣١١٠٦٨|پەڕەکان=٣٣}}</ref> بەدرێژایی ماوەی پەسەندکردنی ئابووری کینیسیانیزم (لە ١٩٣٠ بۆ ١٩٧٠)، لە چەندەھا نەتەوەدا پەسەندکردنێکی بەرفراوان ھەبوو بۆ دەست تێوەردانی حکوومەت لە ئابووری دا بە شێوەیەکی بەرچاو. لەگەڵ سەرھەڵدانی نیولیبڕاڵیزم و پرسیارەکانی چۆنییەتی سیاسەتی دەست تێوەردانی دەوڵەت لە ١٩٧٠کان و ١٩٨٠کان دا، جووڵانەوە چەپە پێشکەوتووخوازەکان ھەڵوێستیان وەرگرت بە دانانی «ڕێگەی سێیەم» کە جەختی دەکردەوە لەسەر بوونی شوێنگەیەکی بەھێز بۆ بازاڕی ئابووری.<ref>Jane Lewis, Rebecca Surender. ''Welfare State Change: Towards a Third Way?''. Oxford University Press, 2004. pp. 3–4, 16.</ref><ref>After the Third Way: The Future of Social Democracy in Europe. I. B. Taurus, 2012. p. 47.</ref> سۆشەڵ دیموکرات ھەبووە کە داوایان کردووە جووڵانەوەی سۆشەڵ دیموکرات «ڕێگەی سێیەم» تێپەڕێنێت.<ref>Hugh Bochel. The Conservative Party and Social Policy. The Policy Press, 2011. p. 108.</ref> لە پارتی خۆپارێزەرانی بەڕیتانی، ئەندامی دیار ھەبووە کە ڕەخنەی لە نیولیبڕلیزم گرتووە. == ئەمانەش ببینە == * [[سۆشیالیزم]] * [[دیموکراسی]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Progressivism|پێشکەوتخوازی}} {{تووڵی دەروازە|سۆشیالیزم|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فەلسەفە}} [[پۆل:بزاڤە سیاسییەکان]] [[پۆل:بزووتنەوە کۆمەڵایەتییەکان]] [[پۆل:پێشکەوتخوازی|پێشکەوتخوازی]] [[پۆل:دیموکراسیی کۆمەڵایەتی]] [[پۆل:مێژووی بیرۆکەکان]] [[پۆل:یەکسانیی کۆمەڵایەتی]] [[پۆل:بیرکردنەوەی ڕەخنەگرانە]] [[پۆل:لیبرالیزم]] [[پۆل:ئایدیۆلۆجییە سیاسییەکان]] nbd8a3v5w6cy8kxh53r4liibagkgmot 1668969 1668957 2026-09-16T18:47:09Z گرووپی قوتابخانە 23641 1668969 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پێشکەوتخوازی''' بریتییە لە لایەنگیری یان داکۆکیکردن لە بەرەوپێشچوونی کۆمەڵگە لەڕێی چاکسازییەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Definition of progressivism in English|ناونیشان=https://en.oxforddictionaries.com/definition/progressivism|وێبگە=oxforddictionaries.com|بڵاوکەرەوە=[[Oxford English Dictionary]]|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190321174257/https://en.oxforddictionaries.com/definition/progressivism|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئازاری ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> وەک فەلسەفە، پێشکەوتخوازی دامەزراوە لەسەر بۆچوونی پێشکەوتن و دووپاتی دەکاتەوە کە بەرەوپێشچوونی زانست، تەکنۆلۆژیا، پەرەسەندنی ئابووری و دامەزراوە کۆمەڵایەتییەکان شادەماری پێشکەوتنی مرۆڤن. واتاکانی پێشکەوتخوازی گۆڕانکاری بەسەردا ھاتووە بە پیی کات و دیدگای جیاواز. پیشکەوتخوازی زۆر بایەخدار بوو لە (چاخی ڕووناکبیری) لە ئەورووپادا، بە باوەڕی ئەوەی کە کۆمەڵگەکانی ئەورووپا پیشاندەری ئەوە بوون کە دەکرێت لە ناشارستانییەوە پێشبکەون بۆ بارێکی شارستانیی لەڕێی بەھێزکردنی زانیارییە تاقیکارییەکان وەک بناغەی کۆمەڵگە.<ref name="Harold Mah 1914. p157">Harold Mah. [https://books.google.com/?id=WVlGIelNNNcC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false Enlightenment Phantasies: Cultural Identity in France and Germany, 1750–1914]. Cornell University. (2003). p. 157.</ref> کەسایەتییە ڕووناکبیرەکان باوەڕیان وابوو پێشکەوتن کارپێکردنێکی گەردوونی گشتی ھەیە بۆ ھەموو کۆمەڵگەکان و دەکرێت ئەم بیرۆکانە لە ئەورووپاوە بە دونیادا بڵاو ببێتەوە.<ref name="Harold Mah 1914. p157"/> چەمکی ھاوچەرخی سیاسی باو دەربارەی پێشکەوتخوازی لە کلتوری ڕۆژاواوە سەرچاوەی گرتووە لە گۆرانکاریەکی کۆمەڵایەتی فراوان کە ھاتبووە کایەوە بەھۆی بەپیشەسازی بوونی جیھانی ڕۆژاوا لە کۆتایەکانی سەدەی نۆزدەھەمدا. پێشکەوتخوازی لە سەرەتاکانی سەدەی بیستەمدا ڕوانینێکی ھەبوو کە پێشکەوتن خنکێنراوە بەو نایەکسانییە فراوانەی ئابووری لە نێوان دەوڵەمەند و ھەژارەکاندا بە ھۆکاری؛ بوونی کەمترین ڕێکخستنی سەرمایەداری؛ کۆمپانیا زەبەلاحە قۆرخکەرەکان؛ ململانێی توند و زۆرجار توندوتیژ لە نێوان کرێکاران و سەرمایەداران دا، لەبەر ئەمانە و چەندەھا ھۆکاری تر بانگەشەی ئەوە دەکرا کە دەبێت ڕێوشوێنی پێویستی بگیرێتە بەر بۆ چارەسەرکردنی ئەم کێشانە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Progressivism: A Very Short Introduction|ناونیشان=https://archive.org/details/progressivismver0000nuge|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|نووسەر=Nugent, Walter|ساڵ=٢٠١٠|ژپنک=٩٧٨٠١٩٥٣١١٠٦٨| پەڕەکان=٢}}</ref> پێشکەوتخوازی سەرەتاکانی سەدەی بیستەم ھەروەھا پەیوەست بوو بە یوجینیا (زانستی باشترکردنی مرۆڤ لەڕێی دەستبەسەراگرتنی ڕێژەی لەدایکبوونی مرۆڤ) و جووڵانەوەی نەخواردنەوەی مەی.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=Retrospectives: Eugenics and Economics in the Progressive Era |journal=Journal of Economic Perspectives |ساڵ=٢٠٠٥ |دوایین=Leonard |یەکەم=Thomas |بەرگ=١٩ |issue=٤ |پەڕەکان=٢٠٧–٢٢٤ |doi=10.1257/089533005775196642 |ناونیشان=https://www.princeton.edu/~tleonard/papers/retrospectives.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170820132528/https://www.princeton.edu/~tleonard/papers/retrospectives.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئابی ٢٠١٧|df=dmy-all}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ڕێکەوت=٢٠٠٥|دوایین=Freeden|یەکەم=Michael|authorlink=Michael Freeden|سەردێڕ=Liberal Languages: Ideological Imaginations and Twentieth-Century Progressive Thought|پەڕەکان=١٤٤–١٦٥|بڵاوکەرەوە=[[Princeton University Press]]|شوێن=[[Princeton, New Jersey|Princeton]]|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=1Lpu8wwvA1AC&pg=144|ژپنک=٩٧٨–٠٦٩١١١٦٧٧٨}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|jstor=4026900|سەردێڕ=Geneticists and the Eugenics Movement in Scandinavia|دوایین=Roll-Hansen|یەکەم=Nils|journal=[[The British Journal for the History of Science]]|بەرگ=٢٢|issue=٣|پەڕەکان=٣٣٥–٣٤٦|ڕێکەوت=١٩٨٩|doi=10.1017/S0007087400026194}}</ref> پێشکەوتخوازی ھاوچەرخ پشتگیری سیاسییەتی گشتییە چونکە پێیان وایە دەبێتە ھۆی گۆڕانی ئەرێنی لە کۆمەڵگەدا. == پێشکەوتخوازی لە فەلسەفە و سیاسەتدا == === لە ڕووناکبیرییەوە بۆ شۆڕشی پیشەسازی === ئیمانوێل کانت پێشکەوتنی پێناسە کرد بە جووڵانەوەیەک دوور لە کرداری دڕندەیی بەرامبەر بە شارستانیەتی. فەیلەسوف و سیاستەزانی سەدەی ھەژدەیەم مارکی دی کۆندۆرسێ پێشبینی دەکرد کە پێشکەوتنی سیاسی دەبێتە ھۆی نەمانی کۆیلایەتی، زیادبوونی خوێندەواری، کەمبوونەوەی نایەکسانی لە نێوان ڕەگەزەکان دا، چاکسازی لە بەندیخانە توندەکاندا و نزمبوونەوەی ڕێژەی ھەژاری.<ref>Nisbet, Robert (1980). History of the Idea of Progress. New York: Basic Books. ch 5</ref> «نوێخوازی»یان «نوێگەری» بنچینەی بیرۆکەی پێشکەوتن بوو کە بانگەوازی بۆ دەکرا لەلایەن [[لیبرالیسم|لیبڕالە]] (ئازادیخوازە) کلاسیکەکانی سەدەی نۆزدەیەم و بیستەم بۆ خێرا نوێبوونەوە ئابووری و کۆمەڵایەتی بەمەبەستی لابردنی ئاستەنگە باوەکانی بەردەم بازاڕی ئازاد و جووڵەی ئازادی خەڵکی.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر١=Joyce Appleby |نووسەر٢=Lynn Hunt |نووسەر٣=Margaret Jacob |last-author-amp=yes |سەردێڕ=Telling the Truth about History |ساڵ=١٩٩٥ |پەڕە=٧٨ |ناونیشان=https://books.google.com/?id=O0aCcnVcbZcC&pg=78|ژپنک=٩٧٨٠٣٩٣٠٧٨٩١٦}}</ref> جۆرج ویلھێلم فریدریک [[ھیگڵ]] یەکێک بوو لە فەیلەسوفە ئەڵمانییەکان کە کاریگەری ھەبوو لە بانگەوازی بیرۆکەی پێشکەوتنی فەلسەفەی ئەورووپی بەوەی باوەڕی ھەبوو بە مێژووی بیرۆکەی پێشکەوتن بە شێوازێکی ھێڵی نەک بە شێوازێکی بازنەیی. [[کاڕل مارکس]] پەیڕەوی مێژووی بیرۆکەی پێشکەوتن بە شێوازێکی ھێڵی ھیگڵی دەکرد لە نووسینەکانیدا ھەروەھا ھاندانی نۆێکردنەوەی ئابووری لەڕێی پیشەسازی و ڕەخنەگرتن لە شێوازی چینایەتی کۆمەڵایەتی لە کۆمەڵگە سەرمایەدارە پیشەسازییەکاندا. لەگەڵ گەشەکردنی پیشەسازیدا، نیگەرانی کاریگەرییەکانی پیشەسازی ڕادەی سەرنجەکانی مارکسی و ڕەخنەگرە توندڕەوەکانی تری تێپەڕاند و بووە ڕەوتی سەرەکی باسەکان. لە کۆتایەکانی سەدەی نۆزدەھەمدا، ڕوانینێکی سیاسی سەریھەڵدا و ناسرا لە ڕۆژاوادا کە پێشکەوتن خنکێنراوە بەو نایەکسانییە فراوانەی ئابووری لە نێوان دەوڵەمەند و ھەژارەکاندا بە ھۆکاری؛ بوونی کەمترین ڕێکخستنی سەرمایەداری؛ کۆمپانیا زەبەلاحە قۆرخکەرەکان؛ ململانێی توند و زۆرجار توندوتیژ لە نێوان کرێکاران و سەرمایەداران دا، لەبەر ئەمانە و چەندەھا ھۆکاری تر بانگەشەی ئەوە دەکرا کە دەبێت ڕێوشوێنی پێویستی بگیرێتە بەر بۆ چارەسەرکردنی ئەم کێشانە.<ref>Alan Ryan. ''The Making of Modern Liberalism''. p. 25.</ref> پێشکەوتخوازی کاریگەری کردبووە سەر جۆرەھا جۆڵانەوەی سیاسی. بیرۆکەی فەیلەسوفی لیبڕاڵی (جۆن ستیوەرت میل) بە ھەژمارکردنی خەڵکی وەک «بوونەوەری پێشکەوتخواز» کاریگەریەکی بەرچاوی ھەبوو لەسەر لیبڕاڵی (ئازادڕەوی) نوێ.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Progressivism: A Very Short Introduction|ناونیشان=https://archive.org/details/progressivismver0000nuge|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|نووسەر=Nugent, Walter|ساڵ=٢٠١٠|ژپنک=٩٧٨٠١٩٥٣١١٠٦٨|پەڕە=٢}}</ref> سەرۆک وەزیرانی بەڕیتانی بێنجامین دێسڕایلی پەرەیسەند بە پێشکەوتنی خۆپارێزراوانە لەژێر ناوی «یەک نەتەوە».<ref>Patrick Dunleavy, Paul Joseph Kelly, Michael Moran. ''British Political Science: Fifty Years of Political Studies''. Oxford, England, UK; Malden, Massachusetts: Wiley-Blackwell, 2000. pp. 107–08.</ref><ref>Robert Blake. Disraeli. Second Edition. London, England, UK: Eyre & Spottiswoode (Publishers) Ltd, 1967. p. 524.</ref> لە فەڕەنسا، بۆشایی نێوان شۆرشگێڕە کۆمەڵایەتییەکان و خۆپارێزە کۆمەڵایەتییەکان پڕبۆوە بە ھەڵھاتنی خۆری توندڕەوەکان، کە پێیان وابوو پێشکەوتنی کۆمەڵایەتی پێویستی بە مرۆڤایەتی و کۆمارێتییە. لە ویلایەتە یەکگرتووەکان، پێشکەوتخوازی وەک جووڵانەوەیەکی کۆمەڵایەتی سەریھەڵدا لە ١٨٩٠ کان دا و گەشەی سەند بۆ جووڵانەوەیەکی سیاسی کە ناونرابوو بە (چاخی پێشکەوتن - Progressive Era). لە کاتێک دا دەستەواژەی «پێشکەوتخوازانی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]» ژمارەیەکی زۆر لە دەستەی فشارھێنەری سیاسی دەگرێتەوە بەڵام ھەندێک لە پێشکەوتخوازانی ئەمریکا داروینیزمی کۆمەڵایەتیان ڕەت دەکردەوە بە باوەڕی ئەوەی کە ئەو کێشانەی (ھەژاری، توندوتیژی، چاوبرسێتی، [[ڕەگەزپەرستی]] و شەڕی چینایەتی) کۆمەڵگە دووچاری دەبێتەوە دەکرێت بە باشترین شێوە چارەسەربکرێت بە دابینکردنی پەروەردەی باش، ژینگەیەکی سەلامەت و شوێنکارێکی چوست. پێشکەوتخوازەکان بە زۆری لە شارەکاندا دەژیان، پەروەردەی دەستی کۆلێژەکان بوون و باوەڕیان وابوو کە حکوومەت دەتوانێت ئامرازێک بێت بۆ گۆڕانکاری.<ref>Charles Howard Hopkins, ''The Rise of the Social Gospel in American Protestantism, 1865–1915'' (1940).</ref> سەرۆکی ئەمریکی سیودۆر ڕۆزڤێلت ئەندام لە پارتی کۆماری و دواتر لە پارتی پێشکەوتخوازان درکاندنی کە ئەو «ھەمیشە باوەڕی وابووە کە پێشکەوتخوازی ژیرانە و خۆپارێزی ژیرانە ھاوتەریب بە یەکدی دەرۆن».<ref>Faith Jaycox. The Progressive Era. New York, New York: Infobase Publishing, 2005. p. 85.</ref> سەرۆک ودرۆ ویلسن بەھەمان شێوە ئەندام بوو لە جووڵانەوەی پێشکەوتخوازی ئەمریکی لە پارتی دیموکراتیدا. پێگەی پێشکەوتخوازی بەپێی کات پەرەی سەندووە. لە کۆتایەکانی سەدەی نۆزدەھەم و سەرەتاکانی سەدەی بیستەم ئیمپڕالیزم (داگیرکاری لە ڕێی سیاسەتی دیپلۆماسی یان سەربازی) کێشییەک بوو جێی دەمەقاڵێ بوو بەتایبەتی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکادا کاتێک ھەندێک لە پێشکەوتخوازان پشتگیری ئیمپڕالیزمی (داگیرکاری) ئەمریکییان دەکرد و ھەندێکی تریان دژی دەوەستانەوە.<ref>[http://www.gwu.edu/~erpapers/teachinger/glossary/progressive-era.cfm he Progressive Era (1890–1920)], The Eleanor Roosevelt Papers Project (retrieved 31 September 2014).</ref> لە وەڵامی جەنگی جیھانی یەکەم دا، سەرۆکی پێشکەوتخواز وودرۆ ویلسن لە ڕاگەیەندراوی "Fourteen Points" ھەستا بە دانانی چەمکی چارەی خۆنووسینی نەتەوەیی و ڕەخنەگرتن لە پێشبرکێی ئمپڕالیستی و نادادپەروەری داگیرکەران؛ ئەم ڕوانینانەی سەرۆک لەلایەن دژە ئمپڕالیستەکانەوە پشتگیری دەکرا لەو ناوچانەی کە دژی فەرمانڕەوایی ئیمپڕالیستی بوون.<ref name="nugent">{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Progressivism: A Very Short Introduction|ناونیشان=https://archive.org/details/progressivismver0000nuge|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|نووسەر=Nugent, Walter|ساڵ=٢٠١٠|ژپنک=٩٧٨٠١٩٥٣١١٠٦٨|پەڕەکان=٣٣}}</ref> بەدرێژایی ماوەی پەسەندکردنی ئابووری کینیسیانیزم (لە ١٩٣٠ بۆ ١٩٧٠)، لە چەندەھا نەتەوەدا پەسەندکردنێکی بەرفراوان ھەبوو بۆ دەست تێوەردانی حکوومەت لە ئابووری دا بە شێوەیەکی بەرچاو. لەگەڵ سەرھەڵدانی نیولیبڕاڵیزم و پرسیارەکانی چۆنییەتی سیاسەتی دەست تێوەردانی دەوڵەت لە ١٩٧٠کان و ١٩٨٠کان دا، جووڵانەوە چەپە پێشکەوتووخوازەکان ھەڵوێستیان وەرگرت بە دانانی «ڕێگەی سێیەم» کە جەختی دەکردەوە لەسەر بوونی شوێنگەیەکی بەھێز بۆ بازاڕی ئابووری.<ref>Jane Lewis, Rebecca Surender. ''Welfare State Change: Towards a Third Way?''. Oxford University Press, 2004. pp. 3–4, 16.</ref><ref>After the Third Way: The Future of Social Democracy in Europe. I. B. Taurus, 2012. p. 47.</ref> سۆشەڵ دیموکرات ھەبووە کە داوایان کردووە جووڵانەوەی سۆشەڵ دیموکرات «ڕێگەی سێیەم» تێپەڕێنێت.<ref>Hugh Bochel. The Conservative Party and Social Policy. The Policy Press, 2011. p. 108.</ref> لە پارتی خۆپارێزەرانی بەڕیتانی، ئەندامی دیار ھەبووە کە ڕەخنەی لە نیولیبڕلیزم گرتووە. == ئەمانەش ببینە == * [[سۆشیالیزم]] * [[دیموکراسی]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Progressivism|پێشکەوتخوازی}} {{تووڵی دەروازە|سۆشیالیزم|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فەلسەفە}} [[پۆل:بزاڤە سیاسییەکان]] [[پۆل:بزووتنەوە کۆمەڵایەتییەکان]] [[پۆل:پێشکەوتخوازی|پێشکەوتخوازی]] [[پۆل:دیموکراسیی کۆمەڵایەتی]] [[پۆل:مێژووی بیرۆکەکان]] [[پۆل:یەکسانیی کۆمەڵایەتی]] [[پۆل:بیرکردنەوەی ڕەخنەگرانە]] [[پۆل:لیبرالیزم]] [[پۆل:ئایدیۆلۆجییە سیاسییەکان]] llag3zqy7z4t4h969zqh4jb9pid93eg 0 153737 1668836 1592720 2026-09-16T13:37:42Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1668836 wikitext text/x-wiki {{Infobox Political post | post = سەرۆک | body = [[ھەرێمی کوردستان]] | flag =Logo-kurdistan.png | flagsize = 120px | insigniacaption = Seal of the President of Kurdistan Region | image = Nechirvan_Barzani_2025_(cropped).jpg | imagesize = 165px | incumbent = [[نێچیرڤان بارزانی]] | incumbentsince = ١٠ حوزەیران ٢٠١٩ | style = | deputy = [[شێخ جەعفەر|جەعفەر شێخ مستەفا]]-مستەفا سەید قادر | appointer = [[پەرلەمانی کوردستان|ھەڵبژاردنی لەلایەن پەرلەمانی کوردستان]] | termlength = چوارساڵ | formation = 4 July 1992 {{small|(''de facto'')}}{{ھن}}14 June 2005 {{small|(''de jure'')}} | inaugural = | website = https://presidency.gov.krd/ }} {{سیاسەتی ھەرێمی کوردستان}} '''سەرۆکی ھەرێمی کوردستان''' بریتییە لە [[سەرۆکی دەوڵەت|سەرۆکی]] ناوچەی خۆبەڕێوەبەری [[ھەرێمی کوردستان]] لە باکووری [[عێراق]]. بەشێکە لە [[ئەنجومەنی سەرۆکایەتیی کوردستان]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?anr=32349&lngnr=12&rnr=93&smap=04020000 |سەردێڕ=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٣ی شوباتی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171010060523/http://krg.org/articles/detail.asp?anr=32349&lngnr=12&rnr=93&smap=04020000 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> و فەرماندەی گشتیی ھێزەکانی [[پێشمەرگە|پێشمەرگەیە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://brandkri.com/the-president/ |سەردێڕ=The President |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئایاری ٢٠١٩ |بڵاوکەرەوە=[[Brand Kurdistan]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201025223628/https://brandkri.com/the-president/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> سەرۆکی ئێستای ھەرێمی کوردستان [[نێچیرڤان بارزانی]]یە، کە لە ١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٩دا دەستبەکاربووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Nechirvan Barzani takes presidency of Iraq's Kurdish region, vacant since 2017|ناونیشان=https://www.reuters.com/article/us-iraq-kurds-politics-idUSKCN1TB1JE|newspaper=[[Reuters]]|ڕێکەوت=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٩|via=www.reuters.com}}</ref> == مێژوو == دوای ئەنجامەکانی [[ھەڵبژاردنی پەرلەمانی کوردستان، ١٩٩٢|ھەڵبژاردنی پەرلەمانی ساڵی ١٩٩٢]]، [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] (PDK) و [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] (YNK) کە ھەر لایەنێکیان ٥٠ کورسییان لە کۆی ١٠٠ کورسی بەدەستھێنابوو، بڕیاریاندا حکوومەتێکی یەکگرتوو پێکبھێنن کە لەلایەن [[ڕژێمی بەعس|عێراقی سەردەمی بەعس]] دانپێدانراو نەبوو.<ref name="End of Iraq">Galbraith, Peter (2006), ''The End of Iraq: How American Incompetence Created a War without End''; Simon and Schuster. {{ISBN|0-7432-9423-8}}</ref> [[پەڕگە:KDP and PUK controlled areas of Kurdistan.png|وێنۆک|ھەرێمی کوردستان دوای ئاگربەستی ١٩٩٨. ناوچەی سەوز لەژێر کۆنترۆڵی یەکێتی، ناوچەی زەرد لەژێر کۆنترۆڵی پارتی|left]] حکوومەتی یەکگرتوو لە ساڵی ١٩٩٤ ھەڵوەشایەوە و بووە ھۆی ھەڵگیرسانی [[شەڕی براکوژی|شەڕی ناوخۆی کورد]] کە لە ساڵی ١٩٩٨ کۆتایی ھات. ئەمەش بووە ھۆی دروستبوونی دوو حکوومەتی ھەرێمی کوردستان؛ یەکێکیان لەژێر کۆنترۆڵی پارتی لە [[ھەولێر]] و ئەوی تریان لەژێر کۆنترۆڵی یەکێتی لە [[سلێمانی]]، کە ھەر لایەکیان سەرۆکی تایبەت بەخۆیان ھەبوو.<ref name="End of Iraq"/> دوای ئاشتەوایی فەرمی نێوان پارتی و یەکێتی لە تشرینی یەکەمی ٢٠٠٢،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.kurdishherald.com/issue/003/article02.php |سەردێڕ=The evolution of the modern electoral process in the Kurdistan Region |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171010090144/http://www.kurdishherald.com/issue/003/article02.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=usurped}}</ref> [[ھەڵبژاردنی پەرلەمانی کوردستان، ٢٠٠٥|ھەڵبژاردنی پەرلەمانی]] لە ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٥ بەڕێوەچوو، پاشان لە ١٤ی حوزەیرانی ٢٠٠٥ ڕێبەری پارتی [[مەسعوود بارزانی]] لەلایەن پەرلەمانەوە وەک سەرۆکی نوێ و [[کۆسرەت ڕەسوڵ عەلی]] وەک [[جێگری سەرۆکی ھەرێمی کوردستان|جێگری نوێی سەرۆک]] سوێندی یاسایییان خوارد.<ref>[https://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/4092926.stm Kurdistan Region leader sworn in]</ref> لە ساڵی ٢٠٠٩دا سیستەمەکە گۆڕدرا بۆ ھەڵبژاردنی سەرۆک لەلایەن خەڵکەوە و لە ٢٥ی تەممووزی ٢٠٠٩ [[ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ھەرێمی کوردستان (٢٠٠٩)|ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی]] بەڕێوەچوو کە تێیدا بارزانی دووبارە ھەڵبژێردرایەوە.<ref>[https://web.archive.org/web/20130516120400/http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5hFDxqcV5_5pBvNq_kHWZdFLr6EMw Opposition set to break Iraqi Kurd stranglehold]</ref> لە ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ و لە ناوەڕاستی [[ململانێی کورد و عێراق (٢٠١٧)|ناکۆکییەکانی نێوان عێراق و کورد]]، بارزانی نیازی خۆی بۆ دەستلەکارکێشانەوە لە پۆستی سەرۆکایەتی لە ١ی تشرینی دووەم ڕاگەیاند.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-41794083|سەردێڕ=Iraqi Kurdish leader Massoud Barzani to step down|ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=[[BBC]]}}</ref> {| width="100%" | width="50%" valign="top" | '''سەرۆکی (ی.ن. ک) حوکومەتی ھەرێمی کوردستان بەڕێوە دەبات''' {| class="wikitable" style="text-align:center" ! rowspan="2" |ژ ! rowspan="2" |وێنە ! rowspan="2" |ناو ڕۆژی لەدایکبوون ! colspan="2" |ماوەی سەرۆکایەتی ! rowspan="2" |پارتی سیاسی |- !وەرگرتنی سەرۆکایەتی !دەرچوون لە سەرۆکایەتی |- ! style="background:{{Patriotic Union of Kurdistan/meta/color}}; color:white;" |١ |[[پەڕگە:Jalal Talabani.jpg|103x103پیکسڵ]] |[[جەلال تاڵەبانی]] (١٩٣٣–٢٠١٧) |٤ی تەممووز ١٩٩٢ |١٤ی حوزەیران ٢٠٠٥ |[[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] |- |} | width="50%" valign="top" | '''سەرۆکی (پ.د. ک) حوکومەتی ھەرێمی کوردستان بەڕێوە دەبات''' {| class="wikitable" style="text-align:center" ! rowspan="2" |ژ ! rowspan="2" |وێنە ! rowspan="2" |ناو ڕۆژی لەدایکبوون ! colspan="2" |ماوەی سەرۆکایەتی ! rowspan="2" |پارتی سیاسی |- !وەرگرتنی سەرۆکایەتی !دەرچوون لە سەرۆکایەتی |- ! style="background:{{Kurdistan Democratic Party/meta/color}}; color:black;" |١ |[[پەڕگە:Mesud Barzani.jpg|100x100پیکسڵ]] |[[مەسعوود بارزانی]] (١٩٤٦) |٣١ی ئاب ١٩٩٦ |١٤ی حوزەیران ٢٠٠٥ |[[پارتی دیموکراتی کوردستان]] |- |} |} === سەرۆکی ھەرێمی کوردستان === {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ ! rowspan="2" |ژ !وێنە !ناو ڕۆژی لەدایکبوون ! colspan="2" |ماوەی سەرۆکایەتی ! rowspan="2" |پارتی سیاسی |- ! ! !وەرگرتنی سەرۆکایەتی !دەرچوون لە سەرۆکایەتی |- ! style="background:{{Kurdistan Democratic Party/meta/color}}; color:black;" |١ |[[پەڕگە:Mesud Barzani.jpg|100x100پیکسڵ]] |[[مەسعوود بارزانی]] (١٩٤٦) |١٤ی حوزەیرانی ٢٠٠٥ |١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ |[[پارتی دیموکراتی کوردستان]] |- ! style="background:{{Kurdistan Democratic Party/meta/color}}; color:black;" | ١ | [[پەڕگە:Nechirvan Barzani 2019.jpg|80px]] | [[نێچیرڤان بارزانی]]{{ھن}}{{small|(١٩٦٦–)}} | ١ی حوزەیرانی ٢٠١٩ | ''بەردەوامە'' | [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] |- |} == دوایین ھەڵبژاردن == {| class="wikitable" |- !پاڵێوراو !دەنگدانی ھاووڵاتی !ڕێژەی سەدی |- |[[مەسعوود بارزانی]] |١٬٢٦٦٬٣٩٧ |٦٩٫٦<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://sweden.gov.krd/kr/president/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئایاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190515014330/http://sweden.gov.krd/kr/president/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- |[[کەمال میراودەلی]] |٤٦٠٬٣٢٣ |٢٥٫٣ |- |[[ھەڵۆ ئیبراھیم ئەحمەد]] |٦٣٬٣٧٧ |٣٫٥ |- |ئەحمەد محەممەد ڕەسول |١٨٬٨٩٠ |١٫٤ |- |[[حسێن گەرمیانی]] |١٠٬٦٦٥ |٠٫٦ |- |سەرجەم |١٬٨١٩٬٦٥٢<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی ئازاری ٢٠١٢|سەردێڕ=Democratic Progress in Kurdistan: Election Results|ناونیشان=http://www.knowkurdistan.com/features/democratic_progress_election.html|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠١٩|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئازاری ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120322105611/http://www.knowkurdistan.com/features/democratic_progress_election.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |'''١٠٠٪''' |} == ئەمانەش ببینە == * [[سەرۆک وەزیرانی ھەرێمی کوردستان]] * [[جێگری سەرۆکی ھەرێمی کوردستان|جێگری سەرۆکی کوردستانی عێراق]] == سەرچاوەکان == {{پەراوێزەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر=https://en.wikipedia.org/wiki/President_of_Iraqi_Kurdistan|سەردێڕ=President of Iraq Kurdistan|زمان=ئینگلیزی|سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠١٩}} {{سەرۆکەکانی ھەرێمی کوردستان}} {{ھەرێمی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|دەیەی ٢٠٠٠|ئاسیا|عێراق|سیاسەت}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:سیاسەتی باشووری کوردستان]] [[پۆل:حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:سیاسەتی ھەرێمی کوردستان]] f19bknjobt5uhuw58d59euvv36wwzeb 0 153879 1669051 1553464 2026-09-16T22:33:35Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، میسر-کۆلکە) 1669051 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نووسەر | ناو = سەلامە مووسا | وێنە = Salama mousa.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان = | سەردێڕ = | ناوی خۆماڵی = | زمانی ناو = | ناوی کاتی لەدایکبوون = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٨٨٧ | شوێنی لەدایکبوون = [[زەقازیق]]، [[میسر]] | ڕێکەوتی مردن = ٤ی ئابی ١٩٥٨ | شوێنی مردن = [[قاھیرە]]، [[میسر]] | شوێنی گۆڕ = | پیشە = | زمان = | نەتەوە = | ڕەگەز = | ڕەگەزنامە = | خوێندن = | شوێنی بڕوانامە = | سەردەم = | بواری کارکردن = ڕۆژنامەوانی | قوتابخانەی ئەدەبی = | کارە دیارەکان = مرۆڤ لە هەورازی پەرەسەندن | خەڵاتە دیارەکان = | ساڵانی چالاکی = | ھاوسەر = | یار = | منداڵەکان = | خزمەکان = | واژوو = | لێدوانی واژوو = | ماڵپەڕ = }} '''سەلامە مووسا''' (بە [[عەرەبی]]: سلامة موسی، بە [[قیبتی]]: ⲥⲁⲗⲁⲙⲁ ⲙⲱⲩⲥⲏⲥ)، (١٨٨٧ لە [[زەقازیق]] - ٤ی ئابی ١٩٥٨ لە [[قاھیرە]])، نووسەر، ڕۆژنامەوان، چالاکوانێکی [[سێکۆلاریزم|عیلمانی]] و یەکێک لە پێشەنگەکانی [[سۆشیالیزم لە میسر|سۆشیالیزمی میسری]] بوو. مووسا لە ماوەی ژیانی ٤٥ کتێبی نووسیوە یان وەرگێڕاندووە، کە ھەتا ئێستاکە لە ناو گەلانی عەرەب سەرچاوەی فکری ڕۆشنبیرانەیە. سەلام مووسا لە بنەماڵەیەکی دەوڵەمەند و دەربەگی [[قیبتی]] لە شاری قیبتی نشینی [[زەقازیق]] ک لە دیلتای چەمی [[نیل]] لە وڵاتی [[میسر]] داکەوتووە لە دایک بوو.<ref name="گوڵدئیشمیت ۱">گۆلدئیشمیت، جۆنییۆر، ''فەرھەنگۆکی ژیاننامەکانی میسری ھاوچەرخ''، ٢٠٠٠، پ ١٣٩.</ref> سەلامە مووسا دژ بە دین و ئایینی سوننەتی بوو و خوایاری قەبوولکردنی چاندی ئەورووپایی لە کۆمەڵگای میسر بوو.<ref name="مەیسەمی و ئیستارکی ۱">مەیسەمی، جۆلی، ئیستارکی، پاول. ''زانستنامەی وێشەی عەرەبی''، بەرگی دووھەم، نیۆیۆرک: رووتلێج، ١٩٩٨؛ پپ ٥٥٥-٥٥٤.</ref> سەلام مووسا چەوی بە شوێنی سەرخۆبوونی ئابووری و سیاسیی میسر لە ئیستیعماری بریتانیا بوو، و بەم ھۆیە لەگەڵ [[مەھاتما گاندی]] ھەڵدەسەنگێنرێت کە لەگەڵ خەباتی ئابووریی خۆی دژ بە دەسەڵاتداربوونی بریتانیەکان لەسەر سەنعەتی جۆڵاھیی ھیندستان، ئەم ھزر و بیرەی بۆ بە دی ھیناوەتەوە. مووسا لەگەڵ گاندی لە پەیوەندیدا بوو و لەم پەیوەندیە کەڵکی وەرگرت بۆ سەنعەتگەری میسری [[تەڵعەت حەرب]] تا لە سەرانسەری وڵاتی میسر بازاری مەسرەفی سەربەخۆ بۆ شتومەکی جۆڵاھیی میسری دابمەزرێنێت. ھێزەکانی ئیستیعماریی بریتانیا بە سەختی دەستیان دا بە بەرگریکردن لەم کردارە. لە بەرامبەر، مووسا لە کتێبی خۆی بە نێوی (''ئەوانە کوو ئیلھامیان کردم''، قاھیرە: ١٩٥٣) خوازیاری سەربەخۆبوونی ھزری و ئافراندنی بنەکیی میسریەکان و عەرەبەکان بوو. مووسا لە تەمەنی لاویدا چووبوو بۆ [[ئینگلتەرا]] و لەورەدا لە [[کۆمەڵی فابیان]]ی [[جۆرج بێرنارد شۆ]] ھۆگریی کردبوو. ==ئەمانەش ببینە== * [[پێڕستی قیبتیەکان]] * [[پێڕستی نووسەرە میسریەکان]] == سەرچاوەکان == {{reflist}} {{پۆلی کۆمنز|Salama Moussa}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|میسر}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{میسر-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٧]] [[پۆل:مردووانی ١٩٥٨]] [[پۆل:نووسەرانی میسری]] [[پۆل:سۆسیالیستە میسرییەکان]] [[پۆل:خەڵکی قاھیرە]] fgl3nbao7jjb4e6cs9e4obs4maetjtr 0 154995 1668990 1651289 2026-09-16T19:34:59Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1668990 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = سەفاخانە | ناوی_فەرمی = Safa Khaneh | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = Səfaxana - صفاخانە | جۆری_نیشتنگە = [[دێ|گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی ساینقەڵا|ساینقەڵا]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ساینقەڵا|ناوەندی شارستانی ساینقەڵا]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندستانی سەفاخانە|سەفاخانە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 1636 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = 1356 | دانیشتووان_لە = ٢٠١١ | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[موکریانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە]] ([[شافعی]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''سەفاخانە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندستانی سەفاخانە]]، [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ساینقەڵا]]، [[شارستانی ساینقەڵا]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بەدووری (٣٨کم) دەکەوێتە باشووری ڕۆژھەڵاتی شارۆچکەی [[ساینقەڵا]]وە. '''سەفاخانە''' ناوەندی [[گوندستانی سەفاخانە]]یە. == ناو == == جوگرافیا == '''سەفاخانە''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[سانجود]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[دەرەپەمەیان، کوڵتەپەی سەقز|دەرەپەمەیان]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[حەسار، ساینقەڵا]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[تازاوا، ساینقەڵا|تازاوا]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (١٣٥٦) کەس و (٢٦٦) خێزان بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١''' |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141114042225/http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە تەواوی [[کورد]]ن و لە کوردە [[موکری]]ەکانن. * بە [[زمانی کوردی]] شێوەزاری [[موکریانی]] دەدوێن. == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی ساینقەڵا]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{شارستانی ساینقەڵا}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|موکریان|جوگرافیا|ئێران}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی ساینقەڵا]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بە پێی شارستان|ساینقەڵا]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بە پێی شارستان|ساینقەڵا]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی ساینقەڵا]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] gt0ha4len2t3jk8bnvs7rss3ll7rysk 0 155027 1668995 1651288 2026-09-16T19:35:49Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1668995 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = سەفیارخان | ناوی_فەرمی = Safiar Khan | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = Səfiyarxan - صفیارخان | جۆری_نیشتنگە = [[دێ|گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی ساینقەڵا|ساینقەڵا]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ساینقەڵا|ناوەندی شارستانی ساینقەڵا]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندستانی سەفاخانە|سەفاخانە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 1938 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = 176 | دانیشتووان_لە = ٢٠٠٦ | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[موکریانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە]] ([[شافعی]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''سەفیارخان''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندستانی سەفاخانە]]، [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ساینقەڵا]]، [[شارستانی ساینقەڵا]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''سەفیارخان''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[قەڵاقوڕینە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[بلوز]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[گوی ئاغاج]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[گەچی قەڵاس]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == ==دانیشتوان== * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (١٧٦) کەس و (٣١) خێزان بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١''' |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141114042225/http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە تەواوی [[کورد]]ن و لە کوردە [[موکری]]ەکانن. * بە [[زمانی کوردی]] شێوەزاری [[موکریانی]] دەدوێن. == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی ساینقەڵا]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{شارستانی ساینقەڵا}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|موکریان|جوگرافیا|ئێران}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی ساینقەڵا]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بە پێی شارستان|ساینقەڵا]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بە پێی شارستان|ساینقەڵا]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی ساینقەڵا]] 4jd6a7stczj6474hvozcichkigqlx94 0 155063 1669011 1508123 2026-09-16T19:38:29Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، عەرەبستانی سعوودی-کۆلکە) 1669011 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox criminal |name=سەلاح محەممەد توبەیقی |native_name=صلاح بن محمد بن عبده الطبيقي |native_name_lang=ar |image= |caption=توبەیقی لە [[فڕۆکەخانەی ئیستەنبوڵ ئەتاتورک]] لە ٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ |birth_date={{ڕێکەوتی لەدایکبوون و تەمەن|١٩٧١|٠٨|٢٠|mf=yes}}<ref name="passport">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Passport scans show Saudis accused by Turkey of killing writer Jamal Khashoggi |ناونیشان=https://www.nbcnews.com/news/world/passport-scans-show-saudis-accused-turkey-killing-writer-jamal-khashoggi-n920971 |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ئیش=NBC News |زمان=en |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190627075130/https://www.nbcnews.com/news/world/passport-scans-show-saudis-accused-turkey-killing-writer-jamal-khashoggi-n920971 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠١٩ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |birth_place=[[جیزان]]، [[عەرەبستانی سعوودی]] |occupation=پسپۆڕی تاقیکاری، عەقید لە سوپای سعودیە |criminal_charge= |nationality=سعودیە |known_for=تۆمەتبارە بە بەشداربوونی لە [[تیرۆرکردنی جەمال خاشقچی]] }} '''سەڵاح محەممەد عەبدە توبەیقی''' ({{بە عەرەبی|صلاح الطبيقي}}) (لەدایکبووی: ٢٠ی ئابی ١٩٧١) بەرپرسی لێژنەی پزیشکی دادوەری سعودیەیە و عەقیدێکە لە سوپای وڵاتی سعودیەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی تویت|بەکارھێنەر=sofarajiz|ژمارە=١٠٣٢٣٤٣٢٨٨٧٣٥٥١٨٧٢١|ڕێکەوت=٢٢ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181021175832/https://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:https://twitter.com/sofarajiz/status/1032343288735518721|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|script-title=ar:العقید د. صلاح الطبیقی|زمان=ar}}</ref> لە نیسانی ٢٠١٩دا، لە کاردانەوە بەرامبەر [[تیرۆرکردنی جەمال خاشقچی]]، [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] وڵاتەکەی لە توبەیقی و پازدە کەسی دیکە قەدەغەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2019/04/08/us/politics/saudi-sanctions-khashoggi.html|سەردێڕ=Pompeo Bars 16 Saudis From U.S. in Response to Khashoggi Killing|بڵاوکەرەوە=The New York Times|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠١٩}}</ref> == ژیاننامە == توبەیقی پڕۆفیسۆرە لە بواری بەڵگەی تاوانکاری لە زانکۆی نایف عەرەبی تایبەت بە زانستی پاراستن لە [[ڕیاز]]، و ناسراوە بەوەی کە یەکێک لە کەسایەتییە سەرەکییەکانی وڵاتەکە کە تاقیکاری لەبارەی مۆبایلەوە ئەنجام دابێت. توبەیقی چەندین داھێنانی لە بوارەکەی خۆیدا ئەنجام دابوو کە تایبەت بوون بە سیخوڕی و لێکۆڵینەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Suspects in disappearance of Khashoggi linked to Saudi security services|ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/world/suspects-in-disappearance-of-khashoggi-linked-to-saudi-security-services/2018/10/16/8171e734-d199-11e8-a4db-184311d27129_story.html?noredirect=on|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ئیش=Washington Post|زمان=en}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٨دا، [[ئەلجەزیرە (قەنات)|ئەلجەزیرە]] ڕای گەیاند کە توبەیقی بەشداربووە لە کوشتن و پارچەکردنی جەستەی [[جەمال خاشقچی]].<ref name=":x">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Khashoggi was beaten to death in front of Saudi consul general, then dismembered: sources|ناونیشان=https://www.dailysabah.com/investigations/2018/10/16/khashoggi-was-beaten-to-death-in-front-of-saudi-consul-general-then-dismembered-sources|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ئیش=Daily Sabah|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190627075505/https://www.dailysabah.com/investigations/2018/10/16/khashoggi-was-beaten-to-death-in-front-of-saudi-consul-general-then-dismembered-sources|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> سەرچاوەیەک گوتی «توبەیقی دەستی کردبوو بە پارچەکردنی جەستەی خاشقچی لەسەر مێزێک لەکاتێکدا ئەو ھێشتا زیندوو بوو؛ و کاتێک دەستی بە لێکردنەوەی پارچەکانی جەستەی خاشقچی کردبوو، گوێی لە مۆسیقا گرتبوو و داوای لە ھاوکارانی کردبوو ھەمان کار بکەن».<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Jamal Khashoggi Dismembered Alive, Saudi Killer Listened To Music During Murder, 'Middle East Eye' Reports|ناونیشان=https://www.inquisitr.com/5119410/jamal-khashoggi-dismembered-alive-saudi/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ئیش=The Inquisitr|ڕێکەوت=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181017033937/https://www.inquisitr.com/5119410/jamal-khashoggi-dismembered-alive-saudi/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Jamal Khashoggi's killing took seven minutes, Turkish source tells MEE|ناونیشان=https://www.middleeasteye.net/news/exclusive-khashoggi-829291552|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ئیش=Middle East Eye|زمان=en|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181017015929/https://www.middleeasteye.net/news/exclusive-khashoggi-829291552|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}}{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|عەرەبستانی سعوودی}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{عەرەبستانی سعوودی-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧١]] [[پۆل:زیندووان]] bvyskvpalm8nzx0juuph1ks6zceuz73 0 155414 1669294 1651249 2026-09-17T10:34:30Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1669294 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = سەیداوا | ناوی_فەرمی = Saidabad | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = Səidabad - سعیدآباد | جۆری_نیشتنگە = [[دێ|گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٤ی تەممووزی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی ساینقەڵا|ساینقەڵا]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی کشاوەرز|کشاوەرز]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندستانی کشاوەرز|کشاوەرز]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 1343 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = 407 | دانیشتووان_لە = ٢٠٠٦ | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]، ([[کوردیی کەڵھوڕی|کەڵھوڕی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[شیعە]] [[دوانزە ئیمامی]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''سەیداوا''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندستانی کشاوەرز]]، [[ناوچەی کشاوەرز]]، [[شارستانی ساینقەڵا]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''سەیداوا''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[تێزخراپ]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[قەڵاکۆن، ساینقەڵا|قەڵاکۆن]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[گۆلی]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ئاغچەلی]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == ==دانیشتوان== * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٤٠٧) کەس و (٧٦) خێزان بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١''' |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141114042225/http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە تەواوی [[کورد]]ن و لە کوردە [[چەرداوڕۆ]]کانن. * بە [[زمانی کوردی]] شێوەزاری [[کوردیی کەڵھوڕی|کەڵھوڕی]] دەدوێن. == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی ساینقەڵا]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{شارستانی ساینقەڵا}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|موکریان|ئێران|جوگرافیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی ساینقەڵا]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بە پێی شارستان|ساینقەڵا]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بە پێی شارستان|ساینقەڵا]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی ساینقەڵا]] id6kk5j35j2p0b92m1uyzts81zrabcq 0 155878 1668998 1612401 2026-09-16T19:36:19Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1668998 wikitext text/x-wiki {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:سەفین دزەیی.jpg|وێنۆک|250px|سەفین دزەیی]] '''سەفین موحسین دزەیی''' سیاسەتوانی کوردە. لە [[ھەشتەمین کابینەی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|کابینەی ھەشتەمی حکوومەتی ھەرێم]] وتەبێژی کابینە بوو. لە [[نۆیەمین کابینەی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|کابینەی نۆیەم]]یش بوو بە بەرپرسی [[فەرمانگەی پەیوەندییەکانی دەرەوە (ھەرێمی کوردستان)|فەرمانگەی پەیوەندییەكانی دەرەوەی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]].<ref name="کوردپرێس ١">[http://www.kurdpress.com/ku/details.aspx?id=57310 کوردپرێس: ''سەفین دزەیی بوو بە بەرپرسی فەرمانگەی پەیوەندییەکانی دەرەوەی حکوومەتی ھەرێم''، نووسراو لە ٢١ی تەممووزی ٢٠١٩؛] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191215210249/http://www.kurdpress.com/ku/details.aspx?id=57310 |date=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩ }} سەردان لە ٢٢ی تەممووزی ٢٠١٩.</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|عێراق|کوردستان}} {{پۆلی کۆمنز|Safeen Dizayee}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:سیاسەتوانانی کورد]] [[پۆل:سیاسییەکانی بزووتنەوەی گۆڕان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٣]] [[پۆل:زیندووان]] 257y5u4c9rsam8f4plkyey7df4la8nb 0 156469 1668799 1668704 2026-09-16T12:38:51Z گرووپی قوتابخانە 23641 /* کاردانەوەکان */ 1668799 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox book | <!-- See Wikipedia:WikiProject_Novels or Wikipedia:WikiProject_Books --> | name = ڕوانگەکانی گەپجاڕێک | image = The Clown.jpg | caption = First edition | author = [[ھاینریش بۆل]] | country = ئاڵمان | language = ئاڵمانی | publisher = [[Kiepenheuer & Witsch]] | pub_date = ١٩٦٣ | media_type = Print ([[Paperback]]) | pages = 303 pp | isbn =}} '''ڕوانگەکانی گەپجاڕێک''' ({{بە ئاڵمانی|Ansichten eines Clowns}})، [[ڕۆمان|ڕۆمانێکە]] لەلایەن [[ھاینریش بۆڵ]] نووسەری [[ئاڵمانی]] لە ساڵی [[١٩٦٣]] نووسراوە. ھاینریش بۆڵ بەھۆی نووسینی ئەم ڕۆمانە [[خەڵاتی نۆبێل|خەڵاتی نۆبێلی وێژەی]] لە ساڵی ١٩٧٢ پێ بەخشرا.<ref>https://www.thoughtco.com/nobel-prize-in-literature-winners-4084778</ref> [[ڤۆیتێخ یاسنی]] دەرھێنەرێکی [[کۆماری چیک]] لە لە ساڵی ١٩٧٦ فیلمێکی بە ھەمان ناونیشانی ڕۆمانەکە دروست کرد.<ref>https://www.imdb.com/title/tt0072650/</ref> == کورتە == چیرۆکەکە لە زمانی [[گەپجاڕ]]ێک بە ناوی ھانس دەگێڕدرێتەوە کە خۆشەویستەکەی ماری بەھۆی جیاوازیی ئایینی لە نێوانیانەوە لێی جیا بووەتەوە و پەیوەندی لەگەڵ پیاوێکی [[کاتۆلیک]]ی بەناوی ھێربێرت زۆپفینێر بەستووە. ھانس لەبەر ئەمە تووشی [[خەمۆکی]] بووە و نەخۆشییەکانی مالیخولیا و سەرئێشە کە پێشتریش ھەیبوون و لە دەستیان ئازاری دەکێشا، خراپتر بوون. ھانس ناتوانێت ماری لەبیر بکات و بۆ کەمکردنەوەی ئازارەکانی پەنای بردووە بۆ خواردنەوەی ئەلکۆڵ و پێی وایە تەنیا دوو شت دەرمانی زامەکانیەتی، ماری و ئەڵکۆڵ. ھەموو ڕووداوەکانی چیرۆکەکە لە ماوەی چەند کاتژمێردا ڕوو دەدەن. == کاردانەوەکان == دوای بڵاوبوونەوەی ڕۆمانەکە لە ساڵی ١٩٦٣، ڕوانگەی نەرێنیی ڕۆمانەکە بەرامبەر [[کڵێسای کاتۆلیک]] بووە ھۆی دروستبوونی مشتومڕ و ناکۆکییەکی زۆر لەنێوان ڕۆژنامەوانان و میدیاکاندا. ڕوانگەی ئازادیخوازانەی بۆڵ سەبارەت بە ئایین و گۆڕانکارییە کۆمەڵایەتییەکان، ناڕەزایی و تووڕەیی ڕۆژنامەوانە بناژۆخوازەکان و کۆنەپارێزانی لێ کەوتەوە.<ref name="Frank N. Magill 2013 p.350">1. ^ Jump up to: a b Frank N. Magill (2013) The 20th Century A-GI: Dictionary of World Biography, Volume 7, p.350</ref> تەنانەت لە ساڵی ١٩٧٢، ڕۆژنامەوانە بناژۆخوازەکان ڕەخنەیان گرت لە خەڵاتی نۆبێلی بۆل و بانگەشەیان دەکرد کە ئەم خەڵاتە تەنیا بە چەپە ڕادیکاڵەکان و [[لیبرالیزم|ئازادیخوازان]] بەخشراوە.<ref name="Frank N. Magill 2013 p.350"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * فرانک ن. ماگیل (٢٠١٣) سەدەی بیستەم: فەرھەنگی ژیاننامەی جیھان، بەرگی ٧، ل٣٥٠ {{تووڵی دەروازە|ڕۆمانەکان|کتێب|وێژە}} {{کتێب-کۆلکە}} [[پۆل:کتێبە ئەڵمانییەکان]] [[پۆل:ڕۆمانەکانی ١٩٦٣]] rrh42j0d423zw0jurfz56q28anicl24 1668874 1668799 2026-09-16T16:05:47Z گرووپی قوتابخانە 23641 1668874 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | <!-- See Wikipedia:WikiProject_Novels or Wikipedia:WikiProject_Books --> | name = ڕوانگەکانی گەپجاڕێک | image = The Clown.jpg | caption = First edition | author = [[ھاینریش بۆل]] | country = [[ئەڵمانیا]] | language = [[ئەڵمانی]] | publisher = [[Kiepenheuer & Witsch]] | pub_date =۱ی کانوونی دووەمی ١٩٦٣ | media_type = Print ([[Paperback]]) | pages = 303 pp | isbn =}} '''ڕوانگەکانی گەپجاڕێک''' ({{بە ئاڵمانی|Ansichten eines Clowns}})، [[ڕۆمان|ڕۆمانێکە]] لەلایەن [[ھاینریش بۆڵ]] نووسەری [[ئەڵمانی]] لە ساڵی [[١٩٦٣]] نووسراوە. ھاینریش بۆڵ بەھۆی نووسینی ئەم ڕۆمانە [[خەڵاتی نۆبێل|خەڵاتی نۆبێلی وێژەی]] لە ساڵی ١٩٧٢ پێ بەخشرا.<ref>https://www.thoughtco.com/nobel-prize-in-literature-winners-4084778</ref> [[ڤۆیتێخ یاسنی]] دەرھێنەرێکی [[کۆماری چیک]] لە لە ساڵی ١٩٧٦ فیلمێکی بە ھەمان ناونیشانی ڕۆمانەکە دروست کرد.<ref>https://www.imdb.com/title/tt0072650/</ref> == کورتە == چیرۆکەکە لە زمانی [[گەپجاڕ]]ێک بە ناوی ھانس دەگێڕدرێتەوە کە خۆشەویستەکەی ماری بەھۆی جیاوازیی ئایینی لە نێوانیانەوە لێی جیا بووەتەوە و پەیوەندی لەگەڵ پیاوێکی [[کاتۆلیک]]ی بەناوی ھێربێرت زۆپفینێر بەستووە. ھانس لەبەر ئەمە تووشی [[خەمۆکی]] بووە و نەخۆشییەکانی مالیخولیا و سەرئێشە کە پێشتریش ھەیبوون و لە دەستیان ئازاری دەکێشا، خراپتر بوون. ھانس ناتوانێت ماری لەبیر بکات و بۆ کەمکردنەوەی ئازارەکانی پەنای بردووە بۆ خواردنەوەی ئەلکۆڵ و پێی وایە تەنیا دوو شت دەرمانی زامەکانیەتی، ماری و ئەڵکۆڵ. ھەموو ڕووداوەکانی چیرۆکەکە لە ماوەی چەند کاتژمێردا ڕوو دەدەن. == کاردانەوەکان == دوای بڵاوبوونەوەی ڕۆمانەکە لە ساڵی ١٩٦٣، ڕوانگەی نەرێنیی ڕۆمانەکە بەرامبەر [[کڵێسای کاتۆلیک]] بووە ھۆی دروستبوونی مشتومڕ و ناکۆکییەکی زۆر لەنێوان ڕۆژنامەوانان و میدیاکاندا. ڕوانگەی ئازادیخوازانەی بۆڵ سەبارەت بە ئایین و گۆڕانکارییە کۆمەڵایەتییەکان، ناڕەزایی و تووڕەیی ڕۆژنامەوانە بناژۆخوازەکان و کۆنەپارێزانی لێ کەوتەوە.<ref name="Frank N. Magill 2013 p.350">1. ^ Jump up to: a b Frank N. Magill (2013) The 20th Century A-GI: Dictionary of World Biography, Volume 7, p.350</ref> تەنانەت لە ساڵی ١٩٧٢، ڕۆژنامەوانە بناژۆخوازەکان ڕەخنەیان گرت لە خەڵاتی نۆبێلی بۆل و بانگەشەیان دەکرد کە ئەم خەڵاتە تەنیا بە چەپە ڕادیکاڵەکان و [[لیبرالیزم|ئازادیخوازان]] بەخشراوە.<ref name="Frank N. Magill 2013 p.350"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * فرانک ن. ماگیل (٢٠١٣) سەدەی بیستەم: فەرھەنگی ژیاننامەی جیھان، بەرگی ٧، ل٣٥٠ {{تووڵی دەروازە|ڕۆمانەکان|کتێب|وێژە}} {{کتێب-کۆلکە}} [[پۆل:کتێبە ئەڵمانییەکان]] [[پۆل:ڕۆمانەکانی ١٩٦٣]] jsmsdgqx3ceu6hj7qqyo0ws2kcc7kbl 1668879 1668874 2026-09-16T16:19:53Z گرووپی قوتابخانە 23641 1668879 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | <!-- See Wikipedia:WikiProject_Novels or Wikipedia:WikiProject_Books --> | name = ڕوانگەکانی گەپجاڕێک | image = The Clown.jpg | caption = First edition | author = [[ھاینریش بۆل]] | country = [[ئەڵمانیا]] | language = [[ئەڵمانی]] | publisher = [[Kiepenheuer & Witsch]] | pub_date =۱ی کانوونی دووەمی ١٩٦٣ | media_type = Print ([[Paperback]]) | pages = 303 pp | isbn =}} '''ڕوانگەکانی گەپجاڕێک''' ({{بە ئاڵمانی|Ansichten eines Clowns}})، [[ڕۆمان|ڕۆمانێکە]] لەلایەن [[ھاینریش بۆڵ]] نووسەری [[ئەڵمانی]] لە ساڵی [[١٩٦٣]] نووسراوە. ھاینریش بۆڵ بەھۆی نووسینی ئەم ڕۆمانە [[خەڵاتی نۆبێل|خەڵاتی نۆبێلی وێژەی]] لە ساڵی ١٩٧٢ پێ بەخشرا.<ref>https://www.thoughtco.com/nobel-prize-in-literature-winners-4084778</ref> [[ڤۆیتێخ یاسنی]] دەرھێنەرێکی [[کۆماری چیک]] لە ساڵی ١٩٧٦ فیلمێکی بە ھەمان ناونیشانی ڕۆمانەکە دروست کرد.<ref>https://www.imdb.com/title/tt0072650/</ref> == کورتە == چیرۆکەکە لە زمانی [[گەپجاڕ]]ێک بە ناوی ھانس دەگێڕدرێتەوە کە خۆشەویستەکەی ماری بەھۆی جیاوازیی ئایینی لە نێوانیانەوە لێی جیا بووەتەوە و پەیوەندی لەگەڵ پیاوێکی [[کاتۆلیک]]ی بەناوی ھێربێرت زۆپفینێر بەستووە. ھانس لەبەر ئەمە تووشی [[خەمۆکی]] بووە و نەخۆشییەکانی مالیخولیا و سەرئێشە کە پێشتریش ھەیبوون و لە دەستیان ئازاری دەکێشا، خراپتر بوون. ھانس ناتوانێت ماری لەبیر بکات و بۆ کەمکردنەوەی ئازارەکانی پەنای بردووە بۆ خواردنەوەی ئەلکۆڵ و پێی وایە تەنیا دوو شت دەرمانی زامەکانیەتی، ماری و ئەڵکۆڵ. ھەموو ڕووداوەکانی چیرۆکەکە لە ماوەی چەند کاتژمێردا ڕوو دەدەن. == کاردانەوەکان == دوای بڵاوبوونەوەی ڕۆمانەکە لە ساڵی ١٩٦٣، ڕوانگەی نەرێنیی ڕۆمانەکە بەرامبەر [[کڵێسای کاتۆلیک]] بووە ھۆی دروستبوونی مشتومڕ و ناکۆکییەکی زۆر لەنێوان ڕۆژنامەوانان و میدیاکاندا. ڕوانگەی ئازادیخوازانەی بۆڵ سەبارەت بە ئایین و گۆڕانکارییە کۆمەڵایەتییەکان، ناڕەزایی و تووڕەیی ڕۆژنامەوانە بناژۆخوازەکان و کۆنەپارێزانی لێ کەوتەوە.<ref name="Frank N. Magill 2013 p.350">1. ^ Jump up to: a b Frank N. Magill (2013) The 20th Century A-GI: Dictionary of World Biography, Volume 7, p.350</ref> تەنانەت لە ساڵی ١٩٧٢، ڕۆژنامەوانە بناژۆخوازەکان ڕەخنەیان گرت لە خەڵاتی نۆبێلی بۆل و بانگەشەیان دەکرد کە ئەم خەڵاتە تەنیا بە چەپە ڕادیکاڵەکان و [[لیبرالیزم|ئازادیخوازان]] بەخشراوە.<ref name="Frank N. Magill 2013 p.350"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * فرانک ن. ماگیل (٢٠١٣) سەدەی بیستەم: فەرھەنگی ژیاننامەی جیھان، بەرگی ٧، ل٣٥٠ {{تووڵی دەروازە|ڕۆمانەکان|کتێب|وێژە}} {{کتێب-کۆلکە}} [[پۆل:کتێبە ئەڵمانییەکان]] [[پۆل:ڕۆمانەکانی ١٩٦٣]] awibni99ocb5xr61qu1alc3ltwc7o7m 0 157606 1669234 1508294 2026-09-17T07:34:27Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کیمیا-کۆلکە، فیزیک-کۆلکە، وزە-کۆلکە) 1669234 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Dry Ice Vapor (16870503843).jpg|وێنۆک|بە هەڵم بوونی بەفی وشک]] '''سەھۆڵی وشک''' ({{بە ئینگلیزی|Dry ice}}) بریتییە لە دۆخی ڕەقی دوانۆکسیدی کاربۆن (<math>CO_2</math>). بەشێوەیەکی گشتی بۆ سارد کردنەوە بەکار دێت. یەکێک لە بەرجەستەتری تایبەتمەندیەکانی بریتییە لە ووشک بوونی ئەم سەهۆڵە، چونکە بە بەرزبوونەوەی پلەی گەرمی دۆخەکەی ناگۆڕێ بۆ شلە بەڵکو ڕاستەوخۆ دەبێت بە هەڵم. بۆ پارێزگاری لە خواردن سودی لێدەبینرێت. [[پەڕگە:Ice cream cart - geograph.org.uk - 1485853.jpg|وێنۆک|سەھۆڵی وشک کە لە لایەن مۆتەفرۆش بەکار دێت]] هەندێ لە ماددەکان لە پەستانی یەک پاسکاڵ (پەستانی بەرگە هەوای زەوی) دۆخی شلیان نیە، وەک <math>CO_2</math>. سەھۆڵی وشک لە پلەی گەرمی ١٩٤,٦٥ کلڤن (<math>-78.5 ^\circ C</math>) و لە پەستانی بەرگە هەوای زەوی لە دۆخی گازیەوە دەگۆڕێ بۆ دۆخی ڕەقی. دەست لێدانی ئەم سەھۆڵە کە لەم پلە گەرمیە نزمەدایە مەترسیدارە.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Dry_ice</ref> == بە کارهێنان == زۆرترین بەکارهێنانی سەھۆڵی وشک بریتییە لە پارێزگاری کردن لە خواردن لە لایەن عارەبانە گەڕۆکەکانەوەیە. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کیمیا|زانستی ماددە|فیزیک|وزە|گەردوون|خۆراک}} {{پۆلی کۆمنز|Dry ice}} {{کیمیا-کۆلکە}} {{فیزیک-کۆلکە}} {{وزە-کۆلکە}} [[پۆل:زانستی ماددە]] [[پۆل:سەھۆڵ]] 9n5nesutxhrfqwdggmh82vxnkhyueuo 0 159388 1668869 1358052 2026-09-16T15:53:07Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1668869 wikitext text/x-wiki '''شێوەی بزوێنەر''' ({{بە ئینگلیزی|Engine configuration}}) شێوەی بزوێنەر باس لە بنچینەی ئیش کردنی [[مۆتۆری سووتانی ناوەکی|بزوێنەرە سوتانە ناوەکیەکان]] دەکات کە دابەش کراون بۆ چەند پۆلێک. == بزوێنەرەکانی پستن == === نەخشەی سلندەر === ==== بزوێنەری ھێڵی (راست) ==== وە پێشی دەگوترێت بزوێنەری بە دوای یەک داھاتوو، ھەموو سلندەرەکان بە دوای یەک ریز کراون لەسەر یەک ھێڵی ئاسۆیی بەدرێژایی کرانکشەفت (crankshaft) بەبێ ھیچ چەمانەوەیەک، وەکاتێک ھەر لقێکی تر بۆ بزوێنەرەکە زیاد بێت کە وا بکات گۆشە دروست بێت ئەوا بزوێنەرەکە پێی دەگوترێت بزوێنەری لار {{columns-list|colwidth=30em| * شێوە ھێڵی-٢، دەناسرێ بە جووتە پارالێل * شێوە ھێڵی -٣، دەناسرێ بە سیانە ھێڵی * شێوە ھێڵی -٤، کە زۆربەی بزوێنەرە باوەکان ھەیانە * شێوە ھێڵی -٥ * شێوە ھێڵی -٦ * شێوە ھێڵی -٨ * شێوە ھێڵی -١٠ * شێوە ھێڵی -١٢ * شێوە ھێڵی -١٤ }} ==== بزوێنەری شێوە V ==== [[پەڕگە:IC engine.JPG|وێنۆک|بزوێنەری V6]] پێکھاتووە لە سلندەر لەسەر دوو ھێڵی جیاکراوە بە شێوەی (V) بە گۆشەیەک کە پلەیەکی دیاری کراو لە نێوانیان دا ھەیە بە درێژایی ھێڵی کرانکشەفت دانراون. جۆرەکانی بزوێنەری شێوە (V) پێکدێت لە: {{columns-list|colwidth=30em| * V2 ,زۆر جار پێی دەگوترێت جووتە (V) * V3 * V4 * V6 * V8 * V10 * V12 * V14 * V16 * V18 * V20 * V22 * V24 }} ==== بزوێنەری شێوە تەخت ==== وە دەناسرێت بە بزوێنەری ئاسۆیی پێچەوانە، کە ژمارەیەک سلندەری ھەیە کە ڕیزکراون بۆ دوو کۆمەڵە لە سلندەر کە لە ھەردوو کۆمەڵەکە بەستراون لەگەڵ یەک کرانکشەفت. جۆرەکانی بزوێنەری تەخت پێکدێت لە: * دوو-تەختی، بەگشتی پێی دەڵێن جوتنە تەخت * چوار-تەختی * شەش-تەختی * ھەشت-تەختی * دوانزە-تەختی ==== بزوێنەری شێوە U ==== پێک دێت لە دوو بزوێنەری شێوە ھێڵی جیاکراو کە تەواو جیا کراونەتەوە لەگەڵ کرانکشەفت کە بەیەکەوە بەستراون بەھۆی گێر یان زنجیر، زۆربەی بزوێنەری شێوە (U) چوار دانە سلندەریان ھەیە (دوو بزوێنەری شێوە ھێڵی و دوو بزوێنەری کۆکراوە). ==== بزوێنەری شێوە H ==== لێکچووی بزوێنەری شێوە (U)ە، وە پێکھاتووە لە دوو جیاکەرەوەی بزوێنەری شێوە تەخت بەیەکەوە بەستراون بەھۆی گێر یان زنجیر. دەتوانرێ بەرھەم بھێنرێ لە ٤ تا ٢٤ سلندەر. ==== بزوێنەری شێوە W ==== ئەم بزوێنەرە سلندەرەکانی بە شێوەی پیتی ئنگلیزی (W) ڕیزکراون. جۆرەکانی بزوێنەری شێوە (W): W3 , W8 , W12 , W16 , W18. ==== بزوێنەری شێوە X ==== بە شێوەیەکی بنچینەیی لە بەیەکەوە بەستنی دوو بزوێنەری شێوە (V) پێکدێت کە لەسەر کرانکشەفت بەستراون. ئەم بزوێنەرانە زیاتر لە فرۆکەکان بەکاردەھاتن لە [[جەنگی جیھانیی دووەم]]. ==== بزوێنەری شێوە بازنەیی ==== ئەو بزوێنەرەیە کە خاوەنی یەک کرانکشەفتە کە لەگەڵ سلندەرەکان بە شێوەیەکی بازنەیی دەبەسترێت کە گۆشەیەکی دیاری کراو لە نێوانیاندا ھەیە، وە پێویستە ژمارەی سلندەرەکان تاک بێت لە ژمارە ٥ دەست پێ دەکات تا ژمارە ١٣ وە زۆریش بەکار دەھاتن لە فرۆکەکان. == دەمەوانە == دەمەوانە ئەو بزوێنەرانەی کە چوار ھەنگاون دەرچەی پۆپێتیان ھەیە (دەرچەی پۆپێت(poppet valve) بەکاردێت بۆ کۆنترۆڵ کردنی گازەکان کە دەچنە ناو بزوێنەر) وە لە بزوێنەری فرۆکەکان دەرچەی سلیڤ (sleeve valve) ھەیە، دەرچەکان دەکەونە بلۆکی سلندەرەوە کە بە چەند شێوەیەکی جیاواز دەبەسترێ، ئەو دەرچانەی دەکەونە بلۆکی سلندەر لە تەنیشت سلندەرەوە دەبەسترێ وە ئەوانەی دەکەونە سەری سلندەر لە سەرەوە دەبەسترێ بەڵام لە بزوێنەرە پێشکەوتووەکان دیزاینی جیاوازی بۆ کراوە کە لەوانەیە ژمارەی دەرچەکان دوو، چوار یاخود پێنج دەرچە بێت بۆ ھەر سلندەر کە ژمارەی دەمەوانەکانی چوونە ناو زیاترن و جوتن بەڵام ژمارەی دەمەوانەکانی چوونەدەر تاکن. == کامشەفت == کامشەفت دەرچەکانی پۆپێت کۆنترۆڵ دەکرێت بەھۆی کامشافتەوە، وە کامشەفت دەخولێنێتەوە بەھۆی بەستنی بە کرانکشەفت بە نیوەی خێرایی کرانکشەفت. بەستنی کامشەفت بە کرانکشەفت دەکرێت بە ھۆی زنجیر، گێر یان قایشی دداندار بێت، وە شوێنی کامشەفت دەکەوێتە کرانک کەیسەوە یان دەکەوێتە سەری سلندەر، بەڵام ئەگەر بخرێتە کرانککەیسەوە ئەوا دەرچەکان دادەخرێن و دەکرێنەوە بەھۆی پوش رۆد و رۆک ئارمەکانەوە کە پێویستن بۆ ئیش پێکردنی دەرچەکان. بەشێوەیەکی سەرەکی بزوێنەری ئۆتۆمبێلە مۆدێرنەکان شوێنی کامشەفت دەکەوێتە سەری سلندەر کە لە سەرەوەی کامشەفت بەستراوە، لەوانەیە یەک کامشەفت لەسەری سلندەر ببەسترێ پێی دەگوترێت تاکە کامشەفتی بەستراو لەسەر سلندەر، وە دیزاینی دوو کامشەفتی بەستراو لەسەری سلندەر پێی دەگوترێت دوانە کامشەفتی بەستراو لەسەر سلندەر، تێبینی ئەوە بکە لە بزوێنەری شێوە (V) یەک کامشەفت لەسەر یەک لە دوو سەری سلندەرەکان بەستراوە پێی دەگوترێت تاکە کامشەفتی بەستراوە لەسەر سلندەر. وە بزوێنەری شێوە (V) دوو کامشەفت لەسەری سلندەر بەستراوە پێی دەگوترێت دوانە کامشەفتی بەستراوە لەسەر سلندەر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ = Camshaft Basics|ناونیشان = http://www.oregoncamshaft.com/cam-basics.html|وێبگە = www.oregoncamshaft.com|ڕێکەوتی سەردان = ٥ی شوباتی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20191130024758/http://www.oregoncamshaft.com/cam-basics.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ = OHV, OHC, SOHC and DOHC (twin cam) engine - Automotive illustrated glossary|ناونیشان = http://www.samarins.com/glossary/dohc.html|وێبگە = Samarins.com|ڕێکەوتی سەردان = ٥ی شوباتی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20190626030237/https://www.samarins.com/glossary/dohc.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دیزاینی چوار دەمەوانە بۆ ھەر سلندەرێک بەگشتی دوو دەمەوانە بۆ ھاتنە ژوورەوەی ھەوایە و دوانی تری بۆ چوونە دەرەوەی ھەوایە، کە دوو کامشەفتی پێویست دەبێت بۆ ھەر سلندەرێک.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ = How Car Engines Work|ناونیشان = http://auto.howstuffworks.com/engine4.htm|وێبگە = HowStuffWorks|ڕێکەوتی سەردان = ٥ی شوباتی ٢٠١٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ = Cam Follower Bearings On Emerson Bearing|ناونیشان = http://products.emersonbearing.com/category/cam-followers-yoke-rollers|وێبگە = products.emersonbearing.com|ڕێکەوتی سەردان = ٥ی شوباتی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی شوباتی ٢٠١٦|archive-url = https://web.archive.org/web/20160206031033/http://products.emersonbearing.com/category/cam-followers-yoke-rollers|url-status = dead}}</ref> زۆر لە بزوێنەرە گەورەکان (وەکو [[رواندنى دەريايى|بزوێنەری دەریاریی]]) دەتوانن ھەر یەک لە کامشەفت و پەرەی زیاتریان ھەبێت تا توانا بدات بە بزوێنەرەکە بۆ رۆیشتن لەسەر یەک ئاراستە. سەرەرای ئەوەش، دەستکاریکردنی دیکەی دەمەوانەکان دەتوانرێت بە کار بھێنرێ بۆ وەستاندنی بزوێنەر. == بزوێنەرە وانکلیەکان == بزوێنەرە وانکلیەکان (کە پێشیان دەگوترێ 'بزوێنەری خولاوە') ئەم بزوێنەرانە پۆلێن دەکرێن لەسەر ھەبوونی ژمارەی پەروانەی خولاوە زۆربەی بزوێنەرە وانکلیەکان لە دوو پەروانەی خولاوە پێکدێن، ئەگەرچی لە یەک یان لە سێ یاخود تەنانەت لە چوار پەروانەی خولاوە ھاتونە بەرھەم.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Technically Interesting: Dr. Wankel's Quad-Rotor Mercedes SL |ناونیشان=https://bringatrailer.com/2018/03/21/technically-interesting-dr-wankels-quad-rotor-mercedes-sl/ |وێبگە=www.bringatrailer.com |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوت=٢١ی ئازاری ٢٠١٨}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=How a Four-Rotor Wankel Engine Works |ناونیشان=https://www.roadandtrack.com/motorsports/videos/a31678/how-a-four-rotor-wankel-engine-works/ |وێبگە=www.roadandtrack.com |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦}}</ref> وە یەکێکی تر لە پۆڵێنکردنی بزوێنەرە وانکلیەکان بە ھەبوونی سیستەمی چوونە ژووری ھەوا بۆ ناو بزوێنەرەکە نموونە: (naturally aspirated، [[تۆربۆچارج]])زۆربەی بزوێنەرە وانکلیەکان ئیش بە بەنزین دەکەن. ئەگەرچی سەرەتا دیزڵ تێیدا بەکار دەھات. == بزوێنەرە گاز تۆرباینەکان == بزوێنەرە گاز تۆرباینەکان بەزۆری بەکاردێت لە فرۆکەکان، بەگشتی جیادەکرێنەوە بۆ چەند بەشێک لەوانە: * تۆربۆجێت، گازەکان دەگوازرێنەوە بەناو نۆزڵ. * [[تۆربۆفان]]، گازەکان دەگوازرێنەوە بە ھۆی پانکەی جۆگەدار. * تۆربۆپرۆپ، گازەکان دەگوازرێنەوە بەھۆی پانکەی بێ جۆگەوە، بەگشتی بە پلەیەکی جیاواز. * تۆربۆشەفت، گاز تۆرباینەکان کاردەکەنە بۆ بەرھەمھێنانی تۆرکی میکانیکی لەجیاتی پاڵھێز. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Engines by cylinder layout}} {{تووڵی دەروازە|وزە|تەکنۆلۆژیا|ئۆتۆمۆبیل}} [[پۆل:مۆتۆرەکان]] bgzxzfus5t98s3zep8y8yuhubs52am3 1 159765 1668870 848298 2026-09-16T15:53:08Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1668870 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[شێوەی بزوێنەر]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=651307 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190626030237/https://www.samarins.com/glossary/dohc.html بۆ http://www.samarins.com/glossary/dohc.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٨:٤٨، ١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[شێوەی بزوێنەر]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=759999 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20191130024758/http://www.oregoncamshaft.com/cam-basics.html بۆ http://www.oregoncamshaft.com/cam-basics.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٨:٠١، ٦ی ئازاری ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[شێوەی بزوێنەر]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=848297 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20191130024758/http://www.oregoncamshaft.com/cam-basics.html بۆ http://www.oregoncamshaft.com/cam-basics.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٨:٥١، ٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[شێوەی بزوێنەر]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1668869 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160206031033/http://products.emersonbearing.com/category/cam-followers-yoke-rollers بۆ http://products.emersonbearing.com/category/cam-followers-yoke-rollers زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٥:٥٣، ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) a7fhju5f8mbkhudtwnnsepey46k82fy 0 161469 1669104 1508175 2026-09-17T01:33:08Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە، فەلەستین-کۆلکە) 1669104 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{خاوێنکردن}} }} '''سەمیر قەسیڕ''' ({{بە عەرەبی|سمیر قصیر}}) ڕۆژنامەوان و پرۆفیسۆرێکی زانکۆ بوو. لە دایکبووی ساڵی (١٩٦٠) لوبنانە، لە باوکێکی دیانی بە رەگەز فەلەستینی و دایکێکی [[خەڵکی سووریا]]. ھەڵگری بڕوانامەی دکتۆرا لە مێژووی ھاوچەرخە. خاوەن بیری چەپی دیموکراتخواز بوو لە رۆژنامە و گۆڤارەکانی لوبنان و فەرەنسا دەینووسی. ساڵی ٢٠٠٤ بەشدار بوو لە دامەزراندنی پارتی چەپی دیموکراتخواز لەگەڵ ئەلیاس عەتەلڵا و نەدیم عەبدولسەمەد. دژی ھەژموونی سووریا بوو لە لوبنان. ساڵی ٢٠٠٥ لە لوبنان تیرۆرکرا و ئەنجامدەرانی تا ئێستا نەزانراون. مێردی بێژەری ناودار ([[جیزیل خوری]])ە. == سەرچاوەکان == * [https://web.archive.org/web/20190913140032/http://www.samirkassir.net/ پێگەی سەرەکی] * [https://web.archive.org/web/20120502215712/http://samirkassirfoundation.org/IndexAr.aspx?pageid=3 دەزگای سەمیر قەسیڕ] {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ڕۆژنامەوانی|سیاسەت|فەلەستین|زانستی سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|Samir Kassir}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{فەلەستین-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٠]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٠٥]] [[پۆل:ڕۆژنامەنووسەکانی سەدەی ٢٠ەم]] lo23op87l4ahze5hzp5mh56l17lmry5 0 162047 1669116 1563666 2026-09-17T01:35:08Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مۆسیقا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1669116 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی گۆرانیبێژ | ناو = سەنا بەرزنجی | وێنە = | جێگری وێنە = | شرۆڤەی وێنە = | نەتەوە = [[کورد]] | ناوی لەدایکبوون = | ناوی خۆماڵی = | زمانی ناوی خۆماڵی = | نازناو = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = {{ڕێکەوتی لەدایکبوون و تەمەن|٢٠٠١|٣|٢٨}} | شوێنی لەدایکبوون = [[بانە]]، ڕۆژھەڵاتی کوردستان | پیشە = {{hlist|[[گۆرانیبێژ]]|[[مۆسیقاژەن]]}} | ئامێر = [[گیتار]] | ساڵانی چالاکبوون = ٢٠١٩–ئێستا }} '''سەنا بەرزنجی''' (لەدایکبووی ٢٨ی ئازاری ٢٠٠١) کچە گۆرانیبێژی خەڵکی [[سەقز]]ی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]ە<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بۆ یەکەمجار سەنا بەرزنجە لەڕێگەی ڕووداو چەند نھێنییەک لەبارەی خۆی و ھونەرەکەی ئاشکرا دەکات|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/culture/270520223|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> کە بە وتنەوەی گۆرانییە فۆلکلۆرییە کوردییەکان و گۆرانیی «من ئەو کچەم» ناسرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=سەنا بەرزنجی بارانی بڵاوکردەوە|ناونیشان=http://www.nrttv.com/nrt2/detail2/12474|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=nrttv.com}}</ref> == ژیاننامە == سەنا بەرزنجی لە ٢٨ی ئازاری ٢٠٠١ لە شاری [[سەقز]] دایکبووە، و سەرەتای کارەکانی وتنەوەی گۆرانییە فۆلکلۆرییە کوردییەکان دەستی پێکرد. لەم سەرەتایەیدا، سەنا گۆرانییەکانی بەبێ دەرکەوتنی خۆی لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان بڵاودەکردەوە. لە شوباتی ٢٠٢٠دا، یەکەم ئەلبومی خۆی بە ناوی ''ڕاز'' بڵاوکردەوە. لە ئەلبومی ''ڕاز''، بۆ ڤیدیۆکلیپی «من ئەو کچەم» بۆ یەکەمین جار ڕوخساری خۆی دەرخست.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی شوباتی ٢٠٢٠|سەردێڕ=سەنا بەرزنجی لە یەکەم دەرکەوتنیدا ڕیکڵام بۆخۆی دەکات، بۆچی پێشتر دەرنەکەوتووە؟ – تۆڕی میدیایی خەڵک|ناونیشان=https://xelk.org/200146/|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی شوباتی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200227191207/https://xelk.org/200146/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سەنا بەرزنجی لەکاتی بڵاوکردنەوەی ئەلبومەکەیدا دەردەکەوێت|ناونیشان=https://www.nrttv.com/NRT2/News.aspx?id=15330&MapID=4|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=NRT 2}}</ref> [[قادر دیلان]]، [[ناسر ڕەزازی]]، [[نەجمەدین غوڵامی]]، [[عەباس کەمەندی]]، [[مەرزیە فەریقی]]، و [[لەیلا فەریقی]] لەو ھونەرمەندانەن کە کاریگەرییان بەسەر سەنا بەرزنجییەوە ھەبووە.<ref name=":0"/> == دیسکۆگرافی == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- ! scope="col" | ئەلبوم ! scope="col" | ساڵ ! scope="col" | ناوی تراکەکان |- | rowspan="14" scope="row" | ''[[ڕاز (ئەلبومی سەنا بەرزنجی)|ڕاز]]'' | rowspan="14" style="text-align:center;" | ٢٠٢٠ | بیستوومە |- | ھەر ئەگەڕێم |- | چارە |- | ڕاز |- |پاشایێ دلی |- |ئەدرێسی دڵ |- |چ لەناو دەنگتە |- |پەشیمان نیم |- |وێنەکانت (ڕیمیکس) |- |درەنگ ھاتی |- |کوردستان |- |من ئەو کچەم |- |} == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{ئینستاگرام|sanabarzanje}} {{گۆرانیبێژانی کورد}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ژن|مۆسیقای کوردی|مۆسیقا|کوردستان|ئێران}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مۆسیقا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:گۆرانیبێژە ژنەکانی کوردیی ناوەندی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠١]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:خەڵکی سەقز]] qiq819xvo7ncvxofakbemxv5xqwzjw4 0 162541 1668900 1664652 2026-09-16T16:35:33Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، تورکیا-کۆلکە) 1668900 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = سەعادەت ئۆزکان | image = Saadet Ozkan IWOC 2.jpg | image_size = | caption = دەرکەوتنی سەعادەت ئۆزکان لەگەڵ [[مێلانیا ترامپ]] لەکاتی وەرگرتنی خەڵاتی ئازایەتی ژنانی نێودەوڵەتی، ساڵی ٢٠١٧. | birth_name = | birth_date = {{birth year and age|١٩٧٨}} | birth_place = [[ئیزمیر]]، [[تورکیا]] | death_date = | death_place = | death_cause = | residence = | other_names = | known_for = چالاکوانی مافەکانی مرۆڤ | education = | employer = | occupation = مامۆستا | parents = | relatives = | signature = | website = | footnotes = }} '''سەعادەت ئۆزکان''' (لەدایکبووی ١٩٧٨) چالاکوانێکی تورکە لەدژی تووندووتیژی دژ بە منداڵان. سەعادەت مامۆستای قۆناغی سەرەتاییە، کاتێک زانی قوتابییەکانی دووچاری دەستدرێژی سێکسی بوونتەوە لەلایەن بەڕێوبەرەکەیەوە، وێڕای ھەستیاری بابەتەکە بەڵام بەسەرکەوتوویی بەشداربوو لە لێکۆڵینەوەی تاوانەکان. لە ساڵی ٢٠١٧، لەلایەن مێلانیا ترامپ خەڵاتی ئازایەتی ژنانی نێودەوڵەتی پێبەخشرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=https://www.state.gov/s/gwi/iwoc/2017/bio/index.htm | ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170329032421/https://www.state.gov/s/gwi/iwoc/2017/bio/index.htm | ڕەوشی ناونیشان=مردوو | ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئازاری ٢٠١٧ | سەردێڕ=Biographies of the Finalists for the 2017 International Women of Courage Awards | بڵاوکەرەوە=US Department of State | ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠١٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | ناونیشان=https://tr.usembassy.gov/holly-holzer-bass-meets-international-women-courage-award-winner-saadet-ozkan/ | سەردێڕ=Holly Holzer Bass Meets with International Women Courage Award winner Saadet Ozkan | بڵاوکەرەوە=Turkish Us Embassy | ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئابی ٢٠١٧ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئابی ٢٠١٧ | archive-url=https://web.archive.org/web/20170830011145/https://tr.usembassy.gov/holly-holzer-bass-meets-international-women-courage-award-winner-saadet-ozkan/ | url-status=dead }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=http://www.bbc.com/turkce/haberler-turkiye-39440359 | سەردێڕ=Cinsel istismarı ortaya çıkaran Saadet öğretmene ABD'den cesaret ödülü | بڵاوکەرەوە=BBC Turkish |ئیش=[[Turkish Language|Turkish]] | ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠١٧| ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئابی ٢٠١٧}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|تورکیا}} {{ژیاننامە-کۆڵکە}} {{پۆلی کۆمنز|Saadet Özkan}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{تورکیا-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٨]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:چالاکوانی مافەکانی مرۆڤ لە تورکیا]] [[پۆل:چالاکوانی مافەکانی مرۆڤی تورکی]] [[پۆل:ئەو ژنانەی خەڵاتی نێونەتەوەییی ژنانی بوێریان وەرگرتووە]] 0s4knamj2iy7cezqz1ph1rgihk33snc 0 162820 1668853 1667526 2026-09-16T13:55:35Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1668853 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = سیریکان چارۆنسیری | image = Sirikan Charoensiri.jpg | image_size = | caption = | birth_name = | birth_date = ١٩٨٦ | birth_place = [[Yasothon Province|یاسۆتۆن]]، تایلەند | death_date = | death_place = | death_cause = | residence = | other_names = | known_for = | education = [[ئامادەیی تریام ئدۆم سوکسا]]{{ھن}}[[زانکۆی تامماسات]] | employer = | occupation = پارێزەر | religion = | spouse = | partner = | children = | parents = | relatives = | signature = | website = | awards = خەڵاتی ئازایەتی ژنانی نێودەوڵەتی | nationality = [[تایلەند]]ی }} '''سیریکان چارۆنسیری''' (لە دایکبووی ١٩٨٦) پارێزەر و چالاکوانی مافەکانی مرۆڤە لە [[تایلەند]]. لەگەڵ دامەزراوەی پارێزەرانی تایلەند بۆ مافەکانی مرۆڤ (TLHR) کاردەکات. سیریکان یەکێکبوو لە نوێنەرە یاساییەکانی نێو چواردە قوتابی چالاکوانی نێو بزووتنەوەی دیموکراسی نوێ. چەندینجار تووشی بێزارکردن و ھەڕەشە بووتەوە لەلایەن دەسەڵاتداری تایلەندی. سیریکان یەکەم پارێزەری تایلەندی بوو کەسزابدرێت لەسەر تۆمەتکردن و فیتنە بە ئەنجومەنی سەربازی. == ژیان == === خوێندن === سیریکان چارۆنسیری لە ساڵی ١٩٨٦ لە تایلەند لەدایکبوو<ref name="Bangkok Post (2015)">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=ค้นรถทนายความ '14นศ.' ตามหมายศาลอาญา|ناونیشان=http://www.bangkokbiznews.com/news/detail/653893|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|newspaper=[[Bangkok Post]]|ڕێکەوت=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150628162818/http://www.bangkokbiznews.com/news/detail/653893|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٥|شوێن=Bangkok, Thailand|زمان=Thai|trans-title=Search of the cars of "the 14"'s lawyers in the Criminal Court}}</ref> و لە شاری یاسۆتۆن گەورەبوو. لە ئامادەیی تریام ئدۆم سوکسا خوێندوویەتی،<ref name="Chanwanpen (2016)">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Chanwanpen|یەکەم١=Kasamakorn|سەردێڕ=Young Lawyer Sirikan Charoensiri Finds Herself Being Prosecuted After Representing the New Democracy Movement|ناونیشان=http://www.pressreader.com/@Su_Wilkinson.1/8v7GuSxheZax0MufURFEJANY3gr_3_nDvR1wa01v_Ng1|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|newspaper=[[The Nation (Thailand)|The Sunday Nation]]|ڕێکەوت=٢٠ی ئازاری ٢٠١٦|شوێن=Bangkok, Thailand|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161220093147/http://www.pressreader.com/@Su_Wilkinson.1/8v7GuSxheZax0MufURFEJANY3gr_3_nDvR1wa01v_Ng1|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دواتر چۆتە زانکۆ و لەبەشی یاسا خوێندوویەتی. لە ساڵی ٢٠٠٩ لە بەشی یاسای زانکۆی تامماسات خوێندن تەواودەکات.<ref name="Matichon (2016)">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=วรรลยางกูร|یەکەم١=วจนา|دوایین٢=พุกสุข|یەکەم٢=พิมพ์ชนก|سەردێڕ=เมื่อทนายถูกตั้งข้อหา…ศิริกาญจน์ เจริญศิริ "ถ้าสิ้นหวังคงเป็นนักกฎหมายไม่ได้"|ناونیشان=http://www.matichon.co.th/news/44471|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=The Matichon Online|ڕێکەوت=٢٠ی شوباتی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160223101629/http://www.matichon.co.th/news/44471|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی شوباتی ٢٠١٦|شوێن=Bangkok, Thailand|زمان=Thai|trans-title=When she was charged...Ms. Sirikan Charoensiri was asked "If a lawyer is not hopeless."}}</ref> لەدوای زانکۆ، دەچێتە مەشقی ھاوینە لە کۆمسیۆنی نێودەوڵەتی دادوەران کە ڕێکخراوێکی ناحکوومییە، دواتریش دەبێتە ڕاوێژکار لە کۆمەڵەی ڕێگریکارانی ئەشکەنجەدان و یەکێتیی پارێزەرانی ئەمریکی بۆ ڕێگریکردن لە ئەشکەنجەدا، مافەکانی مرۆڤ لە تایلەند. لە ساڵی ٢٠١٣، ناوبراو داواکاری پێشکەشکرد بۆ پڕۆگرامی یاسا لە زانکۆی ئسێکس بۆ خوێندنی یاسا نێودەوڵەتییەکانی مافەکانی مرۆڤ.<ref>{{cite conference|title=5th Human Rights in Asia Conference|url=http://repository.essex.ac.uk/11730/1/human-rights-in-asia-conference-report-2013.pdf|date=7 June 2013|conference=The Human Rights in Asia Conference 2013|publisher=[[University of Essex]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20161211165806/http://repository.essex.ac.uk/11730/1/human-rights-in-asia-conference-report-2013.pdf|archive-date=11 December 2016|location=Colchester, Essex, England|access-date=11 December 2016|page=17}}</ref> === کارکردن === دوای خوێندنی ماستەر ئەوا سیریکان دەگەڕێتەوە کارکردن بۆ کۆمسیۆنی نێودەوڵەتی دادوەران، ئەمەش لەکاتی کودەتای ٢٠١٤ی تایلەند بوو. سیریکان لەوکاتە تێگەیشت کەپێویستە لە ڕێکخراوێکی جیاوازکاربکات بۆ مامەڵەکردنی یاسایی لەگەڵ وەکیلەکانی چونکە لەوکاتە ھێزە سەربازییەکان خەڵکیان دەستگیردەکرد بەبێ بوونی فەرمانی گرتن، زیندانییان دەکردن بەبێ دادگایی کردن، ھەروەھا لە کامپی نھێنی دەستبەسەر دەکران. لەوکاتەدا بووە یەکێکە لە دامەزرێنەرانی پارێزەرانی تایلەندی بۆ مافەکانی مرۆڤ، لەسەرەتادا وەک ھێڵێکی گەرمی ڕاوێژکردن بوو. دواتر کۆمەڵەکەی گەورەکرد بۆ تیمێکی پارێزەرانی مافەکانی مرۆڤ کەلەلایەن گرووپ و کۆمەڵانی یاساناسی نێودەوڵەتی لە مافەکانی مرۆڤ ھاریکاری دارایی وەردەگرت.<ref name="Chanwanpen (2016)"/><ref name="Matichon (2016)"/> لە ساڵی ٢٠١٥، سیریکان توانی فۆتۆجۆرنالیست ئەنتۆنی کوان لە دامەزراوەن ئینتیوم میدیای ھۆنگ کۆنگ دەرباز بکات، کە ھاتبووە تایلەند بۆ ڕووماڵکردنی تەقینەوەیەک لە مەزارگەی ئراوان لە تایلەند بە جلێکی پارێزراوەوە لە چاکەت و کڵاوی خۆپارێزی، ناوبراو دەستگیرکرا بەوەی نەیزانیبوو بەکارھێنانی ئەو کاڵایانە قەدەغەکراوە بەپێی یاسای ئەو وڵاتەوە. ناوبرا لەوکاتەی دەیویست بگەڕێتەوە بۆ ھۆنگ کۆنگ دەستگیرکرا و پاسپۆرتەکەشی دەستی بەسەردا گیرا.<ref name="Lee (2015)">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Lee|یەکەم١=Danny|سەردێڕ=Hong Kong photojournalist detained in Thailand for allegedly carrying bulletproof vest has passport returned|ناونیشان=http://www.scmp.com/news/hong-kong/law-crime/article/1855933/hong-kong-photojournalist-detained-thailand-allegedly|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|newspaper=[[South China Morning Post]]|ڕێکەوت=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151105194839/http://www.scmp.com/news/hong-kong/law-crime/article/1855933/hong-kong-photojournalist-detained-thailand-allegedly|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|شوێن=Hong Kong}}</ref><ref name="Guardian (2015)">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Hong Kong photographer to face trial in Thailand|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2015/oct/12/hong-kong-photographer-anthony-kwan-hok-chun-trial-thailand|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|newspaper=[[گاردیان|The Guardian]]|ڕێکەوت=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160730110101/https://www.theguardian.com/world/2015/oct/12/hong-kong-photographer-anthony-kwan-hok-chun-trial-thailand|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تەممووزی ٢٠١٦|شوێن=London, England}}</ref> لە حوزەیرانی ٢٠١٥، چواردە خوێندکاری باڵای گرووپی دیموکراسی دوای ڕێکخستنی گردبوونەوەیەکی ناڕەزایی ئەوا بەتۆمەتی فیتنە و تۆمەتکردننەوە دەستگیرکران و لەدادگایەکی سەربازی حوکمکران. سیریکان بوو بەپارێزەری ئەو خوێندکارانە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Fernquest|یەکەم١=Jon|سەردێڕ=Student protests: UN, EU slam charges against students|ناونیشان=http://www.bangkokpost.com/learning/learning-news/608368/student-protests-un-eu-slam-charges-against-students|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|newspaper=[[Bangkok Post]]|ڕێکەوت=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٥|شوێن=Bangkok, Thailand}}</ref> دوای تێپەڕبوونی حەوت مانگ لە گیرانی قوتابییەکان، سیریکان سزادرا لەسەر ڕەتکردنەوەی بڕیاری فەرمی و شاردنەوەی بەڵگەکان. دواتر سیریکان سکاڵایەکی لەدژی پۆلیس تۆمارکرد بەھۆی چوونە نێو ئوتومێلەکەی ئەو بەبێ پرسکردن پێی و دوور لەبنەما یاساییەکان.<ref name="Prachatai (2/2016)">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Human rights lawyer accused of defying police order {{!}} Prachatai English|ناونیشان=http://prachatai.org/english/node/5822|ڕێکەوت=٢ی شوباتی ٢٠١٦|newspaper=[[Prachatai]]|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161007122856/http://prachatai.org/english/node/5822|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|شوێن=Bangkok, Thailand}}</ref> ئەنجامی سکاڵاکەش، بوونە ھۆی سزای زیاتر بەسەر سیریکان بەتۆمەتی بڵاوکردنەوەی ھەواڵی نادرووست.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Police press charges against human rights lawyer for defying their orders {{!}} Prachatai English|ناونیشان=http://prachatai.org/english/node/6160|ڕێکەوت=١٣ی ئایاری ٢٠١٦|newspaper=[[Prachatai]]|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160516141601/http://prachatai.org/english/node/6160|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئایاری ٢٠١٦|شوێن=Bangkok, Thailand}}</ref><ref name="Benar News (2016)">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=ทนายความศูนย์ทนายความเพื่อสิทธิมนุษยชน รับทราบข้อกล่าวหาโดยเจ้าหน้าที่ตำรวจ|ناونیشان=http://www.benarnews.org/thai/news/TH-lawsuit-05132016191200.html|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|agency=[[Radio Free Asia]]|بڵاوکەرەوە=Benar News|ڕێکەوت=١٣ی ئایاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161211192850/http://www.benarnews.org/thai/news/TH-lawsuit-05132016191200.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|شوێن=Washington, D. C.|زمان=Thai|trans-title=Allegations by the police for Attorney of Lawyers for Human Rights Centre}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161211192850/http://www.benarnews.org/thai/news/TH-lawsuit-05132016191200.html |date=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦ }}</ref> دوای بەشداریکردنی لە کۆبوونەوەیەکی [[ئەنجومەنی مافی مرۆڤی نەتەوە یەکگرتووەکان]] لە جێنەوا، سوویسرا ئەوا سزایەکی دیکە بۆ سیریکان بڕیاری لەسەر درا بەتۆمەتی فیتنە و پلانگێڕی دژ بە حکوومەت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Embattled human rights lawyer accused of sedition {{!}} Prachatai English|ناونیشان=http://prachatai.org/english/node/6601|ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٦|newspaper=[[Prachatai]]|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161211194131/http://prachatai.org/english/node/6601|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|شوێن=Bangkok, Thailand}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Chanwanpen|یەکەم١=Kasamakorn|سەردێڕ=Human rights lawyer charged with sedition|ناونیشان=http://www.nationmultimedia.com/news/national/30298197|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|newspaper=[[The Nation (Thailand)|The Sunday Nation]]|ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161211195831/http://www.nationmultimedia.com/news/national/30298197|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|شوێن=Bangkok, Thailand}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161211195831/http://www.nationmultimedia.com/news/national/30298197 |date=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦ }}</ref> ئەمەش یەکەمجاربوو پارێزەرێک بەم تۆمەتە سزابدرێت لە تایلەند بەھۆی بەشداریکردن و قسەکردن بۆ دامەزراوەیەکی نێودەوڵەتی مافەکانی مرۆڤ.<ref name="Arab Times (2016)">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Drop sedition charge|ناونیشان=http://www.arabtimesonline.com/wp-content/uploads/pdf/2016/oct/25/ATKWT20161025.pdf|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|issue=16287|newspaper=[[Arab Times]]|ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161211200207/http://www.arabtimesonline.com/wp-content/uploads/pdf/2016/oct/25/ATKWT20161025.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|شوێن=Al Shuwaikh, Al Asimah, Kuwait|پەڕە=١٥}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161211200207/http://www.arabtimesonline.com/wp-content/uploads/pdf/2016/oct/25/ATKWT20161025.pdf |date=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Amnesty campaigns against unfair trial of Thai human rights lawyer|ناونیشان=http://www.nationmultimedia.com/news/breakingnews/30300064|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|agency=[[Deutsche Presse-Agentur]]|newspaper=[[The Nation (Thailand)|The Nation]]|ڕێکەوت=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161116144225/http://www.nationmultimedia.com/news/breakingnews/30300064|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|شوێن=Bangkok, Thailand}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161116144225/http://www.nationmultimedia.com/news/breakingnews/30300064 |date=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ }}</ref> لە ١٩ی ئایاری ٢٠١٧، سیریکان چارۆنسیری خەڵاتی L4L بەدەستھێنا لە ئەمستەردام، ھۆڵەندا. ئەمەش یەکەمجاربوو ژنێک ئەو خەڵاتە بباتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://lawyersforlawyers.org/en/l4l_awards/sirikan-charoensiri/ |سەردێڕ=‘The Voice of Rights’, about lawyers and freedom of expression |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی ئازاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240308185100/https://lawyersforlawyers.org/en/l4l_awards/sirikan-charoensiri/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٨، لەلایەن حکوومەتی ئەمریکاوە خەڵاتی ئازایەتی ژنانی نێودەوڵەتی پێدرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://th.usembassy.gov/2018-international-women-courage-award/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئازاری ٢٠٢٠ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200321104224/https://th.usembassy.gov/2018-international-women-courage-award/ |url-status=dead }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ژن}} {{پۆلی کۆمنز|Sirikan Charoensiri}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٦]] [[پۆل:ژنانی تایلەند]] [[پۆل:پارێزەرەکانی مافەکانی مرۆڤ]] [[پۆل:ژنان لە پاراستنی مافی مرۆڤ]] [[پۆل:ئەو ژنانەی خەڵاتی نێونەتەوەییی ژنانی بوێریان وەرگرتووە]] 84qcv88ofx0ohrg9mm28gy6wf3hx5qj 0 163072 1669111 1402132 2026-09-17T01:34:18Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، عەرەبستانی سعوودی-کۆلکە) 1669111 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name= سەمەر بەدەوی | image=Samar Badawi at 2012 IWOC Award.jpg | caption= سەمەر بەدەوی، لە ساڵی ٢٠١٢ لەکاتی وەرگرتنی خەڵاتی ئازایەتی ژنانی نێودەوڵەتی دا | birth_name=سەمەر مەحمـەد بەدەوی | birth_date={{Birth date and age|df=yes|١٩٨١|٦|٢٨}} | birth_place=شانشینی عەرەبی سعوودییە | nationality = [[سعوودیە|سعودی]]<ref name="HRFS"/> | Residence = | religion =[[ئیسلام]] | known_for=*ناکۆکییەکان و دادگاییکردن لەگەڵ باوکی لەسەر سیستمی پاراستنی ژنان لە سعودیە * بەشداریکردن لە بزووتنەوەی شوفێریکردنی ژنان * سکاڵا لەدژی وەزارەتی شارەوانی لەسەر کاندیدنەبوونی لە ھەڵبژاردنەکانی شارەوانی ٢٠١١ | occupation =چالاکوانی مافی مرۆڤی ئافرەتان | children = ١ کوڕ,<ref name="HRW_legalcase"/> ١ کچ<ref>https://www.amnestyusa.org/press-releases/arrest-of-human-rights-defender-samar-badawi-in-saudi-arabia-latest-attempt-to-intimidate-activists/</ref> | spouse = [[وەلید عەبدولخەیر]] | relatives = [[ڕەیف بەدەوی]] (برا){{ھن}}[[ئینساف حەیدەر]] (براژن) }} '''سەمەر محەممەد بەدەوی'''<ref name="HRFS"/> (لە دایکبووی ٢٨ی حوزەیرانی ١٩٨١)<ref name="HRW_legalcase"/><ref name="Emir247_Badawi_freed"/> چالاکوانی مافەکانی مرۆڤی [[عەرەبستانی سعوودی|سعودییە]].<ref name="teleg_w2d_vs_Interior"/> سەمەر لەگەڵ باوکی سکاڵایان لەدژی یەک تۆمارکرد.<ref name="HRW_legalcase"/><ref name="BBC_Badawi_abused"/> سکاڵاکەی باوکی لەسەر یاخیبوونی کچەکەی بووە لەسەر سیستمی پاراستنی ژنان لەلایەن پیاوانەوە ، لەبەرامبەردا سکاڵاکەی سەمەر لەبارەی گوێنەدانبوو بە ویستەکانی خۆی لەبارەی [[ھاوسەرگیری|ھاوسەرگیریکردن]].<ref name="HRW_legalcase"/> دوای ئەوەی سەمەر چەند دانیشتنێکی دادگایی لەکیس چوو لەبارەی سزادانی، فەرمانی دەستگیرکردنی بۆ دەرچوو لە ڕۆژی ٤ی نیسانی ٢٠١٠.<ref name="HRW_legalcase"/> لە تەممووزی ٢٠١٠، دادگای گشتی [[جەدیدە|جەددە]] داواکاری سەمەری جێبەجێکرد، بۆ ڕۆژی ٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠ ئازادکرا،<ref name="Arabtimes_Badawi_freed"/> وە سیستمی پاراستنی ئەو خرایە سەر ئەستۆی خاڵی.<ref name="Emir247_Badawi_freed"/> لەوکاتە لە ئاستی ناوخۆ و نێودەوڵەتی داواکاری ھەبوو بۆ ئازادکردنی سەمەر. ڕێکخراوی کۆمەڵگای یەکەمی مافەکانی مرۆڤ کە ڕێکخراوێکی ناحکومییە، دەستگیرکردنی سەمەری بە دوور لەیاسا دانا.<ref name="HRFS"/> سەمەر لە ساڵی ٢٠١١، سکاڵای لە دژی وەزارەتی شارەوانی تۆمارکرد، لەبەرامبەر ڕەتکردنەوەی خۆتۆمارکردنی بۆ ھەڵبژاردنەکانی شارەوانی ٢٠١١.<ref name="sgazette_badawi_elections"/> لە ساڵانی ٢٠١١ - ٢٠١٢ بەشداریکرد لە کەمپەینی شوفێریکردن لە سعودیە، لە حوزەیرانی ٢٠١١ یارمەتی ژنانی دیکەی دەدا بۆ شوفێریکردن ئەمەش بەمۆڵەتی پۆلیس و دادگا.<ref name="NBC4I_Sep2011_W2D"/> لە تشرینی دووەمی ٢٠١١، لەگەڵ [[مەنال شەریف]] سکاڵایان لەدژی بەڕێوبەرایەتی گشتی ھاتووچۆی سعودیە تۆمارکرد لەسەر پێنەدانی مۆڵەتی شوفێری.<ref name="Indep_w2d_vs_Interior"/><ref name="teleg_w2d_vs_Interior"/><ref name="Bloomberg_w2d_vs_Interior"/> لە ٨ی ئازاری ٢٠١٢، لەلایەن حکوومەتی ئەمریکا، سەمەر خەڵاتی ئازایەتی ژنانی نێودەوڵەتی پێدرا.<ref name="USStateDept_award"/><ref name="USStateDept_award_tv"/> لە ساڵی ٢٠١٨، جارێکی دیکە سەمەر لەلایەن دەسەڵاتدارانی سعودیە دەستگیردەکرێتەوە،<ref name=globalnews>[https://globalnews.ca/news/4372563/saudi-arabia-expels-canada-ambassador/ Saudi Arabia expels Canada’s ambassador, freezes trade with Ottawa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200220124444/https://globalnews.ca/news/4372563/saudi-arabia-expels-canada-ambassador/ |date=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٠ }}, August 5, 2018</ref> ڕاستەوخۆ کەنەدا لەڕێگای دیپلۆماتکارانەکانی لە سعودیە، داوای ئازادکردنی سەمەر دەکات. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|30em|refs= <ref name="Emir247_Badawi_freed">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ=Saudi woman jailed for disobeying father freed - Governor of the Makkah region ordered the release of Samar Badawi | ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠| بڵاوکەرەوە=[[Emirates 24/7]]/[[Agence France Presse|AFP]] | ناونیشان=http://www.emirates247.com/news/region/saudi-woman-jailed-for-disobeying-father-freed-2010-10-26-1.309163 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/65HdCJedJ?url=http://www.emirates247.com/news/region/saudi-woman-jailed-for-disobeying-father-freed-2010-10-26-1.309163 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی شوباتی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="BBC_Badawi_abused">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ=Saudi woman 'jailed for trying to end abuse' | ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١| بڵاوکەرەوە=[[BBC News]] | ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/today/hi/today/newsid_9627000/9627079.stm |ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://www.webcitation.org/65HdDoulC?url=http://news.bbc.co.uk/today/hi/today/newsid_9627000/9627079.stm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی شوباتی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="Arabtimes_Badawi_freed">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| یەکەم=Fatima | دوایین=Sidiya | سەردێڕ=Samar out of jail, in uncle's custody | ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠| بڵاوکەرەوە=[[Arab News]] | ناونیشان=http://arabnews.com/saudiarabia/article170131.ece | ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠١٢| ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/65Hj1reUY?url=http://arabnews.com/saudiarabia/article170131.ece | ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی شوباتی ٢٠١٢| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101104021308/http://arabnews.com/saudiarabia/article170131.ece |date= ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠ }}</ref><ref name="NBC4I_Sep2011_W2D">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ=Saudi Authorities To Try Woman For Driving | ڕێکەوت=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢| بڵاوکەرەوە=[[WCMH-TV]]/[[Associated Press|AP]] | ناونیشان=http://www2.nbc4i.com/news/2011/sep/26/saudi-authorities-try-woman-driving-ar-758736/ | ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠١٢| ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/65HdKmHyG?url=http://www2.nbc4i.com/news/2011/sep/26/saudi-authorities-try-woman-driving-ar-758736/ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی شوباتی ٢٠١٢| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140107192534/http://www2.nbc4i.com/news/2011/sep/26/saudi-authorities-try-woman-driving-ar-758736/ |date= ٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ }}</ref><ref name="HRW_legalcase">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ=Saudi Arabia: Where Fathers Rule and Courts Oblige | ڕێکەوت=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠| بڵاوکەرەوە=[[Human Rights Watch]] | ناونیشان=https://www.hrw.org/en/news/2010/10/18/saudi-arabia-where-fathers-rule-and-courts-oblige |ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/65HdOhy7Z?url=http://www.hrw.org/en/news/2010/10/18/saudi-arabia-where-fathers-rule-and-courts-oblige |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی شوباتی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="HRFS">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ=October 18, 2010 Human Rights First Society (HRFS) Statement | ڕێکەوت=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠| بڵاوکەرەوە=[[Human Rights First Society]] | ناونیشان=http://hrfssaudiarabia.org/?page_id=1541 | ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢| ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/65HenNT7q?url=http://hrfssaudiarabia.org/?page_id=1541 | ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی شوباتی ٢٠١٢| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200424024633/http://hrfssaudiarabia.org/?page_id=1541 |date=٢٤ی نیسانی ٢٠٢٠ }}</ref> <!-- women's suffrage --><ref name="sgazette_badawi_elections">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ=Aspiring woman voter takes ministry to court | ڕێکەوت=٢٩ی نیسانی ٢٠١١| بڵاوکەرەوە=[[Saudi Gazette]] | ناونیشان=http://www.saudigazette.com.sa/index.cfm?method=home.regcon&contentID=2011042999422 | ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئازاری ٢٠١٢| ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/662lso2Eh?url=http://www.saudigazette.com.sa/index.cfm?method=home.regcon&contentID=2011042999422 | ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئازاری ٢٠١٢| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924114751/http://www.saudigazette.com.sa/index.cfm?method=home.regcon&contentID=2011042999422 |date=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٥ }}</ref> <!-- women to drive --><ref name="teleg_w2d_vs_Interior">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ =Saudi women launch legal fight against driving ban| بڵاوکەرەوە =[[Daily Telegraph]]/[[Agence France Presse|AFP]] | ڕێکەوت =٦ی شوباتی ٢٠١٢| ناونیشان =https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/saudiarabia/9062995/Saudi-women-launch-legal-fight-against-driving-ban.html | ڕێکەوتی سەردان =١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/65Hm1sjlP?url=http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/saudiarabia/9062995/Saudi-women-launch-legal-fight-against-driving-ban.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی شوباتی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="Indep_w2d_vs_Interior">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ=Saudi women in drive ban legal bid | ڕێکەوت=٥ی شوباتی ٢٠١٢| بڵاوکەرەوە=[[The Independent]]/[[Associated Press|AP]] | ناونیشان= https://www.independent.co.uk/news/world/asia/saudi-women-in-drive-ban-legal-bid-6483456.html |ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/65Hm31PrC?url=http://www.independent.co.uk/news/world/asia/saudi-women-in-drive-ban-legal-bid-6483456.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی شوباتی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="Bloomberg_w2d_vs_Interior">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| یەکەم=Donna | دوایین=Abu-Nasr | سەردێڕ= Saudi Woman Sues Traffic Agency for Refusing Driver's License| ڕێکەوت=٤ی شوباتی ٢٠١٢| بڵاوکەرەوە=[[Bloomberg L.P.]] | ناونیشان=https://www.bloomberg.com/news/2012-02-04/saudi-woman-sues-traffic-agency-for-refusing-driver-s-license.html |ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/65Hm3vogt?url=http://www.bloomberg.com/news/2012-02-04/saudi-woman-sues-traffic-agency-for-refusing-driver-s-license.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی شوباتی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="USStateDept_award">{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ =2012 International Women of Courage Award Winners| بڵاوکەرەوە =[[United States Department of State|US Dept of State]] | ڕێکەوت =٥ی شوباتی ٢٠١٢| ناونیشان =https://www.state.gov/s/gwi/programs/iwoc/2012/bio/index.htm | ڕێکەوتی سەردان =٩ی شوباتی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://www.webcitation.org/662jRhJHC?url=http://www.state.gov/s/gwi/programs/iwoc/2012/bio/index.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئازاری ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="USStateDept_award_tv">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.usgovernment.tv/government-branches/department-of-state/2012/03/samar-badawi-receives-an-international-women-of-courage-award/ |سەردێڕ=Samar Badawi Receives an International Women of Courage Award |ڕێکەوت=٨ی ئازاری ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=U.S. Government |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٢}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.usgovernment.tv/government-branches/department-of-state/2012/03/samar-badawi-receives-an-international-women-of-courage-award/ |date=ئازاری ٢٠٢٠}}</ref> }} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ژن|مافەکانی مرۆڤ|عەرەبستانی سعوودی}} {{پۆلی کۆمنز|Samar Badawi}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{عەرەبستانی سعوودی-کۆلکە}} [[پۆل:ژنانی سعوودی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨١]] [[پۆل:چالاکوانانی مافەکانی ژنان لە سعوودیە]] [[پۆل:چالاکوانانی مافەکانی ژنانی سعوودی]] [[پۆل:ژنان لە پاراستنی مافی مرۆڤ]] [[پۆل:ئەو ژنانەی خەڵاتی نێونەتەوەییی ژنانی بوێریان وەرگرتووە]] asvbkp23a69ti48so41zsuvyc4fh3z4 0 163182 1669091 1362634 2026-09-16T23:20:12Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1669091 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name = نۆرما کروز |image = Norma Cruz 2.JPG | years_active = | party = | nationality = [[گواتیمالا]]یی | occupation = چالاکوانی مافەکانی مرۆڤ |organization = [[ڕێکخراوی ڕزگاربووەکان]] |awards = [[خەڵاتی ئازایەتی ژنانی نێودەوڵەتی]] (٢٠٠٩){{ھن}}[[خەڵاتی ڕێزلێنانی چیڤالیەری لیجن]] (٢٠١١) }} '''نۆرما کروز''' چالاکوانی [[مافەکانی ژنان]]ە لە [[گواتیمالا]]، بە چالاکییەکانی دژ بە توندوتیژی دژ بەژنان ناوبانگی پەیداکرد.<ref name="FS2">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.francesoir.fr/actualite/faits-divers/combat-d-une-mere-pour-retrouver-l-assassin-sa-fille-85982.html|سەردێڕ=Le combat d'une mère pour retrouver l'assassin de sa fille|نووسەر=Pierre Kaya|ڕێکەوت=٢٨ی ئازاری ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=[[France Soir]]|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠١١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی نیسانی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120404123959/http://www.francesoir.fr/actualite/faits-divers/combat-d-une-mere-pour-retrouver-l-assassin-sa-fille-85982.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ئازاری ٢٠٠٩، لەلایەن حکوومەتی ئەمریکا، خەڵاتی ئازایەتی ژنانی نێودەوڵەتی پێدرا. == چالاکی == نۆرما کروز بەرگریکاری مافەکانی ژنانە کارەکانی بۆ بەرگریکردنە لەمافەکانی مرۆڤ، لەنێوانیشیاندا بەڕێوەبردنی ڕێکخراوی ڕزگاربووەکان، کە ڕێکخراوێکە لە [[شاری گواتیمالا]] ستییە لە ٣ی تەممووزی ١٩٩٦ کرایەوە.<ref name="AI2">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amnestyusa.org/individuals-at-risk/priority-cases/background-information-on-norma-cruz/page.do?id=1181064|سەردێڕ=Background Information on Norma Cruz|بڵاوکەرەوە=[[Amnesty International]]|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110220042408/http://www.amnestyusa.org/individuals-at-risk/priority-cases/background-information-on-norma-cruz/page.do?id=1181064|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی شوباتی ٢٠١١}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110220042408/http://www.amnestyusa.org/individuals-at-risk/priority-cases/background-information-on-norma-cruz/page.do?id=1181064 |date=٢٠ی شوباتی ٢٠١١ }}</ref><ref name="AI">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amnestyusa.org/individuals-at-risk/priority-cases/guatemala-norma-cruz/page.do?id=1181063|سەردێڕ=NORMA CRUZ, WOMEN'S HUMAN RIGHTS DEFENDER|بڵاوکەرەوە=[[Amnesty International]]|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110429082813/http://www.amnestyusa.org/individuals-at-risk/priority-cases/guatemala-norma-cruz/page.do?id=1181063|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی نیسانی ٢٠١١}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110429082813/http://www.amnestyusa.org/individuals-at-risk/priority-cases/guatemala-norma-cruz/page.do?id=1181063 |date=٢٩ی نیسانی ٢٠١١ }}</ref> ڕێکخراوەکە پشتگیری دەروونی و یاسایی بۆ پاراستنی مافەکانی ژنان دابین دەکات. بەپێی ڕاپۆرتی حکوومەتی ئەمریکا، لە ساڵی ٢٠٠٧، تەنیا ڕێکخراوەکەی نۆرما کاری لەسەر تەواوکردنی ٣٠ کەیس داوە لەسەر کووشتنی ژنان.<ref name="State">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://blogs.state.gov/index.php/entries/norma_cruz/|سەردێڕ=2009 International Women of Courage Recipients: Norma Cruz, Guatemala|نووسەر=Mordica Simpson|ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=[[United States Department of State|US Department of State]]|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠١١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی شوباتی ٢٠١٢|archive-url=https://web.archive.org/web/20120206200503/http://blogs.state.gov/index.php/entries/norma_cruz/|url-status=dead}}</ref> ڕێکخراوەکە یارمەتی ئەو دایکانەش دەدا کە منداڵەکانیان ڕفێندراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.america.gov/st/democracyhr-english/2009/March/20090306154900ajesrom0.1163599.html|سەردێڕ=Norma Cruz Fights to End the Killing of Guatemalan Women: Survivors Foundation aims to turn the rising tide of violent deaths|ڕێکەوت=٦ی ئازاری ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=[[United States Department of State|US Department of State]]|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090417164916/http://www.america.gov/st/democracyhr-english/2009/March/20090306154900ajesrom0.1163599.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی نیسانی ٢٠٠٩}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121021005829/http://www.america.gov/st/democracyhr-english/2009/March/20090306154900ajesrom0.1163599.html |date=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢ }}</ref> == ھەڕەشەکان == لەوەتەی ئایاری ٢٠٠٩، نۆرما بەبەردەوامی ھەڕەشەی دەستدرێژی سێکسی و کووشتنی لێدەکرێت بە کورتە نامە و تەلەفۆن؛ ھەروەھا ھەڕەشە لە خێزانەکەشی دەکرێت.<ref name="AI"/> وێڕای ئەوەی حکوومەتی گواتیمالا پارێزگاری لێدەکات بەڵام ھێشتا ھەڕەشەکان بەردەوامن، ئەمەش وای لە [[ڕێکخراوەی لێبوردنی نێونەتەوەیی|ڕێکخراوی لێبووردنی نێودەوڵەتی]] کرد کە لە ساڵی ٢٠١١، کارەکانی ئەو 'کەیسی ھەرەگرنگ' بنووسێت. لە ئازاری ٢٠١١، ڕێکخراوەکەی ھێرشی کرایەسەر لەڕێگای گازی فرمێسکڕێژ، لەگەڵ ئەوەش ھیچ کەس زیانی گیانی بەرنەکەوت.<ref name="FS2"/> == خەڵات و ڕێزلێنان == لە ئازاری ٢٠٠٩، لەلایەن حکوومەتی ئەمریکا، خەڵاتی ئازایەتی ژنانی نێودەوڵەتی پێدرا لەبەرامبەر کارەکانی، نۆرما بە سیمبوڵی بوێری و ھیوایەک بۆ ژنانی گواتیمالا دانرا.<ref name="State"/> نۆرما خەڵاتەکەی بەدەستی [[میشێل ئۆباما]] و [[ھیلاری کلینتۆن]] وەرگرت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.zimbio.com/pictures/AtUKAQcepM4/Hillary+Clinton+Michelle+Obama+Announce+Int/H0I_md-Xr9q/Norma+Cruz|سەردێڕ=Norma Cruz Pictures - Hillary Clinton And Michelle Obama Announce Int'l Women of Courage Award - Zimbio|ڕێکەوت=٤ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090604024333/http://www.zimbio.com/pictures/AtUKAQcepM4/Hillary+Clinton+Michelle+Obama+Announce+Int/H0I_md-Xr9q/Norma+Cruz|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ژن|مافەکانی مرۆڤ}} {{پۆلی کۆمنز|Norma Cruz}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ژنانی گواتیمالا]] [[پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەو ژنانەی خەڵاتی نێونەتەوەییی ژنانی بوێریان وەرگرتووە]] 8f6437hhgxmtj568cru9i0mym72bknz 0 163252 1669166 1552051 2026-09-17T04:34:28Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، ئیسپانیا-کۆلکە) 1669166 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Orphan|date=ئاب ٢٠٢١}} {{ھەتیو}} }} '''سەکۆ''' ({{ئینگ|The Platform}}) ({{بە ئیسپانی|El Hoyo}}) فیلمێکی خەیاڵی زانستییە، لە ٢٠١٩ لە ئیسپانیا بەرھەم ھاتووە، لە دەرھێنانی گالدێر گاستیلۆ ئۆرۆتیایە. بۆ یەکەم جار ئەم فیلمە لە میھرەجانی سینەمایی نێودەولەتی تۆرەنتۆ نمایشکرا، کە خەڵاتی شێتەکانی نیوەشەو و خەڵاتی بینەرانی وەرگرت. == چیرۆک == لە بەندیخانەیەکی ستوونی چەندین نھۆمی سەکۆیەک درووستکراوە کە خوانێکی خواردنی لەسەرە بۆ بەندییەکان، ھەر نھۆمێک یەک ژووری بەندیخانەیە کە لەھەر ژوورێک دوو بەندی لێی دەژیێن، ڕۆژانە بەھۆی سەکۆیەکی چیمەنتۆیی ژەمی خواردن بۆیان شۆڕدەکرێتەوە تا دەگاتە دوایین نھۆم، بەڵام تا خواردنەکە دەگاتە بەشەکانی خوارەوە زەڵکاوێکی قێزەون درووستدەکات دەمینێتەوە. == ھەڵوێستەکان == ماڵپەری ڕۆتن تۆمیتۆز ئاماژەی بەوەکردووە کە لە ٨٢٪ ڕەخنەکانی ھەڵوەستە و ڕەخنەی ئەرێنی بوون، بەشێوەیەکی گشتی بە پێوەری ١٠/٧٫٠٨ ھەڵسەنگاندنی بۆکراوە. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر =https://ar.wikipedia.org/wiki/المنصة_(فيلم) |سەردێڕ =المنصة|زمان =عەرەبی |سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٠}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb title|8228288}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ئیسپانیا|دەیەی ٢٠١٠}} {{پۆلی کۆمنز|El Hoyo (film)}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ئیسپانیا-کۆلکە}} [[پۆل:ھەموو کۆلکەوتارەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٩]] [[پۆل:فیلمە ئیسپانییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە ترسێنەرەکانی ٢٠١٩]] [[پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە خۆراک و خواردنەوە]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی چینە کۆمەڵایەتییەکان]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری بیلباو وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:فیلمە ڕیالییزمییە جادووییەکان]] 0hbtniichah78lozkmi6eudzfcyimwx 0 163343 1669250 1552192 2026-09-17T07:37:07Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1669250 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی کەسایەتی | ناو =سەید حەسەن تەقیزادە | وێنە =Seyyed Hassan Taqizadeh.jpg | قەبارەی وێنە = | جێگری_وێنە = | لێدوانی وێنە = | ناوی_خۆماڵی =سید حسن تقی‌زادھ | زمانی_ناوی_خۆماڵی =فارسی | ناوی کاتی لەدایکبوون = | ڕێکەوتی لەدایکبوون =١٨٧٨ | شوێنی لەدایکبوون =[[تەورێز]] | ڕێکەوتی_ونبوون = | شوێنی_ونبوون = | ڕەوشی_ونبوون = | ڕێکەوتی مردن =١٩٧٠ | شوێنی مردن =[[تاران]] | ھۆکاری مردن = | شوێنی دۆزینەوەی تەرم = | شوێنی گۆڕ = | مۆنۆمێنتەکان = | نیشتەجێ = | نەتەوە =[[ئێرانی]] | ناوەکانی تر = | نەژاد = | شارومەندێتی = | ڕادەی خوێندەواری = | پیشە =سیاسەتوان | ساڵانی چالاکی = | خاوەنکار = | ڕێکخراو = | ناوبانگ = | کارە_دیارەکان = | شێواز = | شار = | مووچە = | دارایی = | باڵا = | کێش = | تەلەڤیزیۆن = | سەرناو = | وادە = | پێشوو = | جێگر = | حیزب = | بزاڤ = | بەرانبەرەکان = | ئایین =ئیسلام | سزای_تاوانباری = | ڕەوشی_تاوانباری = | ھاوسەر = | یار = | منداڵەکان = | باوان = | خزمەکان = | خەڵاتەکان = | واژوو = | جێگری_واژوو = | قەبارەی_واژوو = | ماڵپەڕ = | پەراوێزەکان = | ڕەنگی پرچ = | ڕەنگی چاو = | قەبارەی جل = | قەبارەی پێڵاو = }} '''سەید حەسەن تەقیزادە''' (لەدایکبووی ١٨٧٨ لە [[تەورێز]] – کۆچکردووی ١٩٧٠ لە [[تاران]])، یەکێک بوو لە ڕێبەرانی [[شۆڕشی مەشرووتەی ئێران]]. ئەو یەکێکە لەو کەسایەتییە سیاسیانەی کە لە دەورەی ھاوچەرخدا زۆر لە سەر ڕۆڵی چاک یان خراپی ئەو لە سەر ژیانی زانستی، کولتووری و سیاسی [[ئێران]] باس کراوە. ئەو بۆ ماوەیەک پێش لە [[شۆڕشی ئیسلامی ئێران]] سەرۆکی پەرلەمانی ئێران بوو. لە سەرەتای ژیانیدا تەقیزادە بە ھۆی ئەوەی کە باوکی مامۆستای ئایینی بوو، دەستی کرد بە خوێندنی زانستی ئایینی بەڵام دواتر لەم کارە ھەڵگراوە و دەستی کرد بە خوێندنەوەی کارە زانستییەکانی ئەورووپا کە لە ڕێگای [[ڕووسیا]]وە دەھاتە تەورێز. تەقیزادە بڕوای بوو کە بۆ ئەوەی ئێران پێش بکەوێت دەبێ خەڵک و وڵات بە ڕواڵەت و بە ڕۆح خۆیان وەکوو ئەورووپییەکان لێبکەن. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر = https://fa.wikipedia.org/wiki/سید_حسن_تقی‌زاده|سەردێڕ = |زمان = فارسی|سەردان = ٦ی نیسانی ٢٠٢٠}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئێران|سیاسەت|زانستی سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|Seyyed Hassan Taqizadeh}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:وەزیرانی حکوومەتی ئێران]] [[پۆل:شیعە ئێرانییەکان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٨]] [[پۆل:مردووانی ١٩٧٠]] icb8vxui5ga3x7i08jkasap6h1ytwrx 0 163979 1669105 1402130 2026-09-17T01:33:18Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1669105 wikitext text/x-wiki '''سەمیرە شابەندەر''' (لە دایکبووی ١٩٤٦ لە خێزانێکی خانەدان،<ref name="breakfornews2003">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://breakfornews.com/articles/Saddams%20wife%20in%20gold.htm|سەردێڕ=Saddam's wife in gold … and exile|بڵاوکەرەوە=breakfornews.com|یەکەم=Marie|دوایین=Colvin|ڕێکەوت=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٣|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130630121615/http://breakfornews.com/articles/Saddams%20wife%20in%20gold.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="scotsman2003">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.scotsman.com/news/world/wife-no2-and-only-surviving-son-are-alive-and-wealthy-in-lebanon-1-497975|سەردێڕ=Wife No2 – and only surviving son – are alive and wealthy in Lebanon|ئیش=The Scotsman|ڕێکەوت=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٣|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171113170644/http://www.scotsman.com/news/world/wife-no2-and-only-surviving-son-are-alive-and-wealthy-in-lebanon-1-497975|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[بەغدا|بەغداد]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://scsanctions.un.org/r/?keywords=iraq|سەردێڕ=United Nations ...IQi.060|بڵاوکەرەوە=United Nations|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181101094102/https://scsanctions.un.org/r/?keywords=iraq|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>) کارمەندی پێشووی فڕۆکەوانی و دووەم ژنی [[سەددام حوسێن]]، سەرۆکی پێشووی عێراق بووە. سەمیرە پێشتر لە [[ھێڵە ئاسمانیەکانی عێراق|ھێڵی ئاسمانیی عێراقی]] کاری دەکرد.<ref name="albawaba2003">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.albawaba.com/news/report-saddam-second-wife-lives-beirut|سەردێڕ=Report: Saddam "second wife" lives in Beirut|بڵاوکەرەوە=albawaba.com|ڕێکەوت=٢٨ی تەممووزی ٢٠٠٣|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨}}</ref> لە دوای ڕووخانی ڕژێمی بەعس لە عێراق، سەمیرە لە بەیرووت دەژی.<ref name="scotsman2003"/><ref>[http://www.alwasatnews.com/news/367853.html زوجة صدام الثانية سميرة الشاهبندر إلى أين بعد اختفاء أثرها من لبنان؟] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181001182241/http://www.alwasatnews.com/news/367853.html|date=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨}}</ref> == ژیان == === ژیانی کەسی === سەمیرە بەر لەوەی ھاوسەرگیری لەگەڵ سەددام بکات، ئەوا ھاوسەری نوردین ئەلسافی بوو، فڕۆکەوانی عێراقی و بەڕێوبەری [[ھێڵە ئاسمانیەکانی عێراق|ھێڵی ئاسمانیی عێراقی]].<ref name="scotsman2003"/><ref name="pravdareport2013">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.pravdareport.com/world/asia/16-07-2013/125146-saddam_hussein_children-0/|بڵاوکەرەوە=pravdareport.com|سەردێڕ=Will Saddam Hussein's children have to answer for their father?|یەکەم=Dmitry|دوایین=Sudakov|ڕێکەوت=١٦ی تەممووزی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170619153332/http://www.pravdareport.com/world/asia/16-07-2013/125146-saddam_hussein_children-0/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> سەمیرە و نورەددین، بەیەکەوە خاوەنی دوو منداڵ بوون.<ref name="scotsman2003"/><ref name="bbc2002">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/2092233.stm|سەردێڕ=Saddam's Stepson detained in Miami|بڵاوکەرەوە=BBC|ڕێکەوت=٤ی تەممووزی ٢٠٠٢|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090114123815/http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/2092233.stm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="billingsgazette2002">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://billingsgazette.com/news/world/stepson-s-arrest-sheds-light-on-saddam-love-life/article_d5970a7c-c3ad-577e-9487-2acbbe03c11b.html|سەردێڕ=Stepson's arrest sheds light on Saddam's love life|بڵاوکەرەوە=billingsgazette.com|ڕێکەوت=٥ی تەممووزی ٢٠٠٢|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨}}</ref> لە ساڵی ١٩٨٣، سەددام چاوی بە سەمیرە دەکەوێت.<ref name="washingtonpost1991">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/wp-srv/inatl/longterm/iraq/stories/bride012591.htm|سەردێڕ=Bride of Saddam, Matched Since Childhood|ئیش=The Washington Post|یەکەم=Martha|دوایین=Sherrill|ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی دووەمی ١٩٩١|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20081013020628/http://www.washingtonpost.com/wp-srv/inatl/longterm/iraq/stories/bride012591.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> سەددام بە زۆر سەمیرە لە نوردەین جیادەکاتەوە.<ref name="pravdareport2013"/> دواتر لە ساڵی ١٩٨٦، بەنھێنی ھاوسەرگیری لەگەڵدا دەکات.<ref name="albawaba2003"/><ref name="pravdareport2013"/> لە کۆتایی ھەشتاکان، سەمیرە بە ئاشکرا لەگەڵ سەددام دەردەکەوت. کامل حەنا جیجۆ پیاوی سەددام، ھاوڕێ و تامکەری خواردنەکانی، ئەوا ئەو سەمیرەی بە سەددام ناساند. سەددام کە ھاوسەرگیری لەگەڵ سەمیرە کرد بەنھێنی، ئەوا ھێشتا ھاوسەری [[ساجیدە تەلفاح|ساجیدە]] بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.globalsecurity.org/org/news/2002/020926-iraq1.htm|سەردێڕ=Saddam's Minister of Mass Destruction?|بڵاوکەرەوە=ABC News|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090910230249/http://www.globalsecurity.org/org/news/2002/020926-iraq1.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دواتر ساجیدە کە بەم ھاوسەرگیرییەی زانی، ئەوا زۆر تووڕەبوو لەھەمان کاتدا ئیرەیی دەبرد، ھەروەھا لەڕێگای براکەیەوە عەدنان خەیرولڵا گلەیی گەیاندە سەددام.<ref>Khairallah was killed in a helicopter crash, caused by "mechanical failure." Hussein's bodyguard said that he was told to place a bomb on the helicopter</ref> عودەی کوڕی سەددام و ساجیدە، بەھەمان شێوەی تووڕەبوو و ئەم ھاوسەرگیرییەی بە ھەڕەشە بۆ خێزانەکەیانی دەزانی. لە تشرینی یەکەمی ١٩٨٨، لەکاتی ئاھەنگیکدا لەبەردەم خەڵکیدا، کامل حەنای کووشت. سەددام بڕیاریدا کە دادگایی بکات بەھۆی کووشتن، بەڵام دایک و باوکی کامل حەنا لەگەڵ ساجیدە داوای لێخۆشبوونیان بۆی کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/wp-srv/inatl/longterm/iraq/stories/bride012591.htm|ئیش=The Washington Post|ڕێکەوت=١٠ی نیسانی ١٩٩٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠١٠|سەردێڕ=Bride of Saddam, Matched Since Childhood|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171011162204/http://www.washingtonpost.com/wp-srv/inatl/longterm/iraq/stories/bride012591.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە زنجیرەی تؤڕی بی بی سی، ماڵی سەددام ئەوا کارەکتەری سەمیرە تیشکی گەورەی خرابوویە سەر، ھەروەھا خانمەئەکتەری ئوسترالی کریستینە ستیفن دالی ڕۆڵی سەمیرەی گێڕا لە زنجیرەکە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|عێراق}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٦]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ژنانی عێراقی]] [[پۆل:سەددام حوسێن]] [[پۆل:خەڵکی بەغدا]] r42vhnjxp0xn1iow5x08wqwgf4kfxxt 0 164564 1669270 1542725 2026-09-17T08:18:24Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1669270 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی کەسایەتی |ناو=گڵادیس وێست |وێنە=181206-F-DT527-087.jpg |ڕێکەوتی لەدایکبوون={{Birth year and age|١٩٣٠}} |شوێنی لەدایکبوون=[[ڤێرجینیا]]، [[ئەمریکا]] |نەتەوە=[[ئەمریکی]] |ھاوسەر=ئێرا وێست |منداڵەکان=٣ }} '''گڵادیس وێست''' ({{بە ئینگلیزی|Gladys Mae West}}؛ لەدایکبووی ١٩٣٠، [[ڤێرجینیا]]، [[ئەمریکا]]) [[ماتماتیکزان]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکییە]]. دەستی لە دروستکردنی شێوەی گۆییی [[زەوی]] بە ڕێگای [[ماتماتیک]]ی و پەرەپێدان لە بنەمای کارکردنی [[مانگی دەستکرد|مانگە دەستکردەکان]] بۆ پێوانەکردنی مەودای دووری و شێوەی زەوی ناسراو بە ([[سەتەلایت جیۆدێسی]]) ھەبووە، کە سەرەنجام ئەو کارەی خرایە ناو سیستەمی [[سیستمی زانیاریی جوگرافی|جی پی ئێس]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Gladys West's work on GPS 'would impact the world'|ناونیشان=https://www.fredericksburg.com/features/gladys-west-s-work-on-gps-would-impact-the-world/article_26e82f21-bb5a-5d76-9789-69a5039ad018.html|وێبگە=Fredericksburg.com|زمان=en}}</ref> وێست لە ساڵی ١٩٥٦ تاوەکوو خانەنشینبوونی لە ساڵی ١٩٩٨ بە ھاوبەشی لەگەڵ تیمی ئەندازیاری لە بنکەی دەریایی ئەمریکی لە [[ڤیرجینیا|ڤێرجینیا]] کاری کردووە، شوێنی مانگە دەستکردەکانی تومارکردووە بە کرداری بیرکاریانەی زۆر ئاڵووز کەبووە ھۆی دروستبوونی سیستەمێکی ورد لە دەستنیشانکردنی [[جوگرافیا|شوێنی جوگرافی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The woman behind your GPS|ناونیشان=https://share.america.gov/woman-behind-your-gps/|وێبگە=ShareAmerica|ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٠|archive-url=https://web.archive.org/web/20200523075026/https://share.america.gov/woman-behind-your-gps/|url-status=dead}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|ماتماتیک|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{پۆلی کۆمنز|Gladys West}} [[پۆل:ماتماتیکزانان]] [[پۆل:کەسایەتی ئەمریکی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٠]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:١٠٠ ژن لە بی بی سی]] [[پۆل:خەڵکی ئەفریقایی-ئەمریکی سەدەی ٢١]] [[پۆل:پڕۆگرامەرەکانی کۆمپیوتەر لە ئەمریکا]] pnaj5sg4hx138lyfwk4ez6n3uz6klru 1669276 1669270 2026-09-17T09:01:31Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1669276 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی کەسایەتی |ناو=گڵادیس وێست |وێنە=181206-F-DT527-087.jpg |ڕێکەوتی لەدایکبوون={{Birth year and age|١٩٣٠}} |شوێنی لەدایکبوون=[[ڤێرجینیا]]، [[ئەمریکا]] |نەتەوە=[[ئەمریکی]] |ھاوسەر=ئێرا وێست |منداڵەکان=٣ }} '''گڵادیس وێست''' ({{بە ئینگلیزی|Gladys Mae West}}؛ لەدایکبووی ١٩٣٠، [[ڤێرجینیا]]، [[ئەمریکا]]) [[ماتماتیکزان]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکییە]]. دەستی لە دروستکردنی شێوەی گۆییی [[زەوی]] بە ڕێگای [[ماتماتیک]]ی و پەرەپێدان لە بنەمای کارکردنی [[مانگی دەستکرد|مانگە دەستکردەکان]] بۆ پێوانەکردنی مەودای دووری و شێوەی زەوی ناسراو بە ([[سەتەلایت جیۆدێسی]]) ھەبووە، کە سەرەنجام ئەو کارەی خرایە ناو سیستەمی [[سیستمی زانیاریی جوگرافی|جی پی ئێس]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Gladys West's work on GPS 'would impact the world'|ناونیشان=https://www.fredericksburg.com/features/gladys-west-s-work-on-gps-would-impact-the-world/article_26e82f21-bb5a-5d76-9789-69a5039ad018.html|وێبگە=Fredericksburg.com|زمان=en}}</ref> وێست لە ساڵی ١٩٥٦ تاوەکوو خانەنشینبوونی لە ساڵی ١٩٩٨ بە ھاوبەشی لەگەڵ تیمی ئەندازیاری لە بنکەی دەریایی ئەمریکی لە [[ڤیرجینیا|ڤێرجینیا]] کاری کردووە، شوێنی مانگە دەستکردەکانی تومارکردووە بە کرداری بیرکاریانەی زۆر ئاڵووز کەبووە ھۆی دروستبوونی سیستەمێکی ورد لە دەستنیشانکردنی [[جوگرافیا|شوێنی جوگرافی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The woman behind your GPS|ناونیشان=https://share.america.gov/woman-behind-your-gps/|وێبگە=ShareAmerica|ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٠|archive-url=https://web.archive.org/web/20200523075026/https://share.america.gov/woman-behind-your-gps/|url-status=dead}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|ماتماتیک|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{پۆلی کۆمنز|Gladys West}} [[پۆل:ماتماتیکزانان]] [[پۆل:کەسایەتی ئەمریکی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٠]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:١٠٠ ژن لە بی بی سی]] [[پۆل:خەڵکی ئەفریقایی-ئەمریکی سەدەی ٢١]] [[پۆل:پڕۆگرامەرەکانی کۆمپیوتەر لە ئەمریکا]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦]] cll4ii5u3ezarm4n8z9koc6m4ann335 0 164755 1668983 1662057 2026-09-16T19:33:49Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مۆسیقا-کۆلکە) 1668983 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی گۆرانیبێژ | ناو = سەعید گاباری | وێنە = | قەبارەی وێنە = | جێگری وێنە = | شرۆڤەی وێنە = | ناوی لەدایکبوون = | ناوی خۆماڵی = | زمانی ناوی خۆماڵی = | نازناو = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٩٥٦ | شوێنی لەدایکبوون = [[حەسیچە]]، [[ڕۆژاوای کوردستان]] | بنەچە = | ڕێکەوتی مردن = ٤ی ئایاری ٢٠٢٠ | شوێنی مردن = [[ھەولێر]]، [[باشووری کوردستان]] | شێواز = | پیشە = گۆرانیبێژ، ژەنیار | ئامێر = | ساڵانی چالاکبوون = | تۆمارگە = | کارە پەیوەستەکان = | ماڵپەڕ = | ئامێرە دیارەکان = }} '''سەعید گاباری''' (١٩٥٦ - ٤ی ئایاری ٢٠٢٠) گۆرانیبێژ و سازلێدەرێکی [[ڕۆژاوای کوردستان|کوردی ڕۆژاوای کوردستان]] بوو. چەند شیعرێکی [[جگەرخوێن|جگەر خوێن]] و [[سەیدایێ تیرێژ]] کردۆتە گۆرانی. سەعید گاباری خەڵکی [[حەسیچە|حەسەکە]] بوو بەڵام لە ئەڵمانیا نیشتەجێبوو،<ref>[https://www.kurdistantv.net/ku/2020/04/30/music/هونەرمەندی-ناوداری-كورد-سەعید-گاباری-لەژێر-چاودێری-چڕی-پزیشکیی-دایه‌ ھونەرمەندی ناوداری کورد "سەعید گاباری" لەژێر چاودێری چڕی پزیشکیی دایە]{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdistantv.net/ku/2020/04/30/music/%D9%87%D9%88%D9%86%DB%95%D8%B1%D9%85%DB%95%D9%86%D8%AF%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D9%88%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%83%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D8%B3%DB%95%D8%B9%DB%8C%D8%AF-%DA%AF%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%84%DB%95%DA%98%DB%8E%D8%B1-%DA%86%D8%A7%D9%88%D8%AF%DB%8E%D8%B1%DB%8C-%DA%86%DA%95%DB%8C-%D9%BE%D8%B2%DB%8C%D8%B4%DA%A9%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%DB%8C%D9%87%E2%80%8C |date=ئایاری ٢٠٢٠ }}، ماڵپەڕی [[کوردستان تیڤی]]، ٣٠ی نیسانی ٢٠٢٠ بڵاوکراوەتەوە.</ref> ھەروەھا کەسێکی نابینا بوو.<ref>[https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/2904202026 سەعید گاباری دۆخی تەندروستیی خراپە و لەژێر چاودێریدایە] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220815124719/https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/2904202026 |date=١٥ی ئابی ٢٠٢٢ }}، [[ڕووداو (وێبگە)|ماڵپەڕی ڕووداو]]، ڕۆژی ٢٩ی نیسانی ٢٠٢٠ لەلایەن سەرباز سیامەند نووسراوە.</ref> ناوبراو بەھۆی نەخۆشی شێرپەنجە کۆچی دوایی کرد.<ref>[https://www.kurdistan24.net/so/news/11bbb1d5-99e5-4736-b063-270b22f9fe81 ھونەرمەند سەعید گاباری کۆچی دوایی کرد]{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdistan24.net/so/news/11bbb1d5-99e5-4736-b063-270b22f9fe81 |date=ئایاری ٢٠٢٠ }}، ماڵپەڕی [[کوردستان ٢٤]]، ڕۆژی ٤ی ئایاری ٢٠٢٠ بڵاوکراوەتەوە.</ref> بەرھەمەکانی سەعد گاباری لاوک، مەقام و گۆرانی ئەوین و شۆڕشگێریی بوون.<ref>[http://www.basnews.com/index.php/so/news/kurdistan/601104 ھونەرمەند سەعید گاباری لە ھەولێر کۆچی دوایی کرد]، ماڵپەڕی [[باسنیوز]]، ڕۆژی ٤ی ئایاری ٢٠٢٠ بڵاوکراوەتەوە.</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|مۆسیقای کوردی|مۆسیقا|ژیاننامە|ھونەرەکان}} {{گۆرانیبێژانی کورد}} {{پۆلی کۆمنز|Seid Gebari}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مۆسیقا-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٦]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٠]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژاوای کوردستان]] [[پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی کوردی]] [[پۆل:خەڵکی حەسیچە]] [[پۆل:مردنەکان بەھۆی شێرپەنجەی سییەکان]] [[پۆل:ژەنیارانی کورد]] [[پۆل:پیاوە گۆرانیبێژەکان]] nwkcg3tsao5e2fmmgfrvfxb8jf7i3wf 0 165288 1669146 1591191 2026-09-17T02:25:53Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1669146 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Nissan Frontier Pickup Truck.jpg|250px|وێنۆک| پیکاب [[نیسان (ڕوونکردنەوە)|نیسان]]]] '''پیکاب''' ({{بە ئینگلیزی|pickup}}) [[بارھەڵگر]]ێکی بچووکە. بەشی پێشەوەی پارچەیەکی داخراوە بۆ سواربوونی شۆفێر و سەرنشین وەک [[قەمەرە]]، و بەشی دواوەی سندووقێکی چوارگۆشە یان لاکێشەیە بۆ ھەڵگرتنی [[بار]]. ==مێژوو== [[پەڕگە:1922 Ford Model T Pickup 2.jpg|وێنۆک|پیکاپێکی فۆرد مۆدێل تیی ١٩٢٢]] [[پەڕگە:1961 International C-120 4x4 (cropped).JPG|وێنۆک|ئینتەرناشناڵ تراڤلێتێکی ١٩٦١]] لە ڕۆژانی سەرەتای بەرھەمھێنانی ئۆتۆمۆبیلدا، ئۆتۆمۆبیلەکان تەنھا وەک [[شاسی]] دەفرۆشران و لایەنی سێیەم تەنیان لەسەر زیاد دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Mueller|یەکەم١=Mike|سەردێڕ=Classic Pickups of the 1950s}}</ref> لە ١٩٠٢دا، «کۆمپانیای ڕاپید مۆتۆر ڤیھیکڵ» لەلایەن ماکس گڕابۆوسکی و مۆریس گڕابۆوسکییەوە دامەزرا کە بارھەڵگریان بە توانای ھەڵگرتنی یەک تۆن لە پۆنتیاک، میشیگان دروست دەکرد. لە ١٩١٣دا، [[کۆمپانیای گالیۆن ئۆڵستیل بۆدی|کۆمپانیای گالیۆن ئۆڵستیل بۆدی]]، کە پەرەپێدەرێکی سەرەتاییی پیکاپ و [[بارھەڵگری کێڵان]] بوو، سندوقی بارکردنی لەسەر شاسییە کەمێک دەستکاریکراوەکانی [[فۆرد مۆدێل تی]] دروست کرد و جێگیری کرد،<ref name="Encyclopediaof">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Encyclopedia of American Coachbuilders & Coachbuilding|ناونیشان= http://www.coachbuilt.com |ئیش=Coachbuilt |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠١٢}}</ref> و لە ١٩١٧ەوە لەسەر [[فۆرد مۆدێل تی‌تی|مۆدێل تی‌تی]]. بۆ بەدەستھێنانی بەشێک لەم بازاڕە، [[دۆج]] پیکاپێکی ٣/٤ تۆنی بە کابینە و تەنێکی تەواو لە تەختە دروستکراو لە ١٩٢٤دا ناساند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=1918 to 1928 Dodge Brother Pickups|ناونیشان= http://www.pickuptrucks.com/html/history/segment1.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئازاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20190308024557/http://www.pickuptrucks.com/html/history/segment1.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ١٩٢٥دا، فۆرد بە دوای ئەویشدا پیکاپێکی نیو تۆنی تەن-پۆڵای لەسەر بنەمای مۆدێل تی بەرھەم ھێنا کە خاوەنی [[دەرگای دواوەی ئۆتۆمۆبیل|دەرگای دواوەی]] ڕێکخراو و سپرینگەکانی دواوەی بەھێز بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= http://www.pickuptrucks.com/html/history/ford_segment1.html |سەردێڕ=The History of Ford Pickups: The Model T Years 1925–1927 |وێبگە=PickupTrucks.com |ڕێکەوتی سەردان=٤ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20101130214819/http://www.pickuptrucks.com/html/history/ford_segment1.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بە ناوی «فۆرد مۆدێل تی ڕەنەباوت لەگەڵ تەنەی پیکاپ» ناسێندرا، بە ٢٨١ دۆلار فرۆشرا؛ ٣٤,٠٠٠ دانەی لێ دروست کرا. لە ١٩٢٨دا، [[فۆرد مۆدێل ئەی‌ئەی|مۆدێل ئەی‌ئەی]] جێگەی گرتەوە، کە خاوەنی کابینەیەکی داخراو، جامی پێشەوەی سەلامەت، جامی لایەنی جووڵاو، و گێڕی سێ خێرایی بوو. لە ١٩٣١دا، جێنێڕاڵ مۆتۆرز پیکاپە سووکەکانی بۆ ھەردوو [[جی‌ئێم‌سی (ئۆتۆمۆبیل)|جی‌ئێم‌سی]] و [[شێڤرۆلێت]] ناساند کە خاوەندارێتی تایبەتییان کردبووە ئامانج. ئەم پیکاپانە لەسەر بنەمای [[شێڤرۆلێت ماستەر|شێڤرۆلێت ماستەر]] بوون. لە ١٩٤٠دا، جی‌ئێم پلاتفۆرمی تایبەتی بارھەڵگری سووکی ناساند، کە جیاواز بوو لە ئۆتۆمۆبیلە سەرنشینەکان، و جی‌ئێم ناوی نا [[زنجیرەی شێڤرۆلێت ئەی‌کەی|زنجیرەی ئەی‌کەی]].<ref name=timeline>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Trucking Timeline: Vintage and Antique Truck Guide |ناونیشان= http://www.thetruckersreport.com/trucking-timeline-vintage-and-antique-truck-guide/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠١٥}}</ref> فۆردی ئەمریکای باکوور بەردەوام بوو لە پێشکەشکردنی شێوازی تەنەی پیکاپ لەسەر [[فۆرد ١٩٣٧|فۆرد مۆدێل ٥١]]، و لقی ئۆسترالیای فۆرد یەکەم [[یووت (ئۆتۆمۆبیل)|«یووت»]]ی ئۆسترالی لە ١٩٣٢دا بەرھەم ھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://archive.maas.museum/australia_innovates/index710e.html?behaviour=view_article&Section_id=1080&article_id=10085 |سەردێڕ=Australia Innovates: The Ute: 1934 vehicle with car cabin and utility tray |ئیش=Powerhouse Museum |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ |archive-url=https://web.archive.org/web/20211004004652/http://archive.maas.museum/australia_innovates/index710e.html?behaviour=view_article&Section_id=1080&article_id=10085 |url-status=dead }}</ref> لە ١٩٤٠دا، فۆرد پلاتفۆرمی تایبەتی بارھەڵگری سووکی پێشکەش کرد، پاشان پلاتفۆرمەکەی دوای [[جەنگی جیھانیی دووەم]] بۆ [[زنجیرە-ئێفی فۆرد (نەوەی یەکەم)|زنجیرە-ئێفی فۆرد]] لە ١٩٤٨دا بەرز کردەوە.{{citation needed|date=May 2025}} دۆج لە سەرەتادا بەرھەمھێنانی بارھەڵگری قورستری لە «گراھام-پەیج» وەرگرت، لە کاتێکدا کۆمپانیاکە بارھەڵگرە سووکەکانی (پیکاپ) بەرھەم دەھێنا، کە سەرەتا لەسەر چوارچێوەی ئۆتۆمۆبیلە سەرنشینە بەھێزەکانیان بوو. بەڵام دوای گۆڕینی بۆ چوارچێوەی جیاواز و تایبەت بە بارھەڵگر لە ١٩٣٦دا، دۆج/فارگۆ مەودایەکی بەرفراوانی بارھەڵگری خۆی بۆ ساڵی ١٩٣٩ دەست پێ کرد، کە بە ناوی [[بارھەڵگرەکانی زنجیرەی تی، ڤی، دەبلیوی دۆج|بارھەڵگرەکانی «جۆب-ڕەیتد»]] بازاڕی بۆ دەکرا. ئەم بارھەڵگرانە بە شێوازی [[ئارت دیکۆ]] دوای جەنگی جیھانیی دووەمیش بەردەوام بوون. «ئینتەرناشناڵ ھارڤێستەر» [[زنجیرەی کەی و کەی‌بیی ئینتەرناشناڵ|زنجیرەی کەی و کەی‌بیی ئینتەرناشناڵ]]ی پێشکەش کرد، کە بۆ بواری بیناسازی و کشتوکاڵ بازاڕی بۆ دەکرا و بوونێکی بەھێزی لە لای بەکاربەراندا نەبوو، و [[ستوودێباکەر]]یش [[بارھەڵگری زنجیرەی ئێمی ستوودێباکەر|بارھەڵگری زنجیرەی ئێم]]ی بەرھەم دەھێنا. لە سەرەتای جەنگی جیھانیی دووەمدا، حکوومەتی [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] بەرھەمھێنانی پیکاپە تایبەتەکانی ڕاگرت، و ھەموو بەرھەمھێنەرە ئەمریکییەکان [[بارھەڵگر|بارھەڵگری قورسیان]] بۆ ھەوڵەکانی جەنگ دروست کرد.<ref name="timeline" /> لە پەنجاکاندا، بەکاربەران دەستیان کرد بە کڕینی پیکاپ بۆ شێوازی ژیان نەک بۆ مەبەستی بەکارھێنان.<ref name=timeline/> بارھەڵگری وەک ئۆتۆمۆبیل، لایەن-لووس و بێ باڵ (فێندەر) ناسێندران، وەک شێڤرۆلێت فلیتساید، [[شێڤرۆلێت ئێل کامینۆ]]، دۆج سوێپتلایین، و لە ١٩٥٧دا، فۆرد ستایڵساید کە بەو مەبەستە دروست کرابوو. پیکاپەکان دەستیان کرد بە لەخۆگرتنی کەلوپەلی ئاسوودەیی وەک بژاردەی کارەبایی و فێنککەرەوە. لەو ماوەیەدا، پیکاپەکانی چوار دەرگا، کە بە «کڕوو کاب» ناسراون، دەستیان کرد بە باوبوون. ئەم پیکاپانە لە ١٩٥٤دا لە ژاپۆن بە [[تۆیۆتا ستاوت|تۆیۆتا ستاوت]]،<ref name="VIM">"Toyota Vehicle Identification Manual", Toyota Motor Corporation, Overseas Parts Department, Catalog No.97913-84, 1984, Japan</ref><ref name="brochure228">{{بیرخستنەوەی وێب|ساڵ=١٩٥٤|سەردێڕ=Toyota Truck 48HP brochure No. 228 |ناونیشان=http://members.iinet.com.au/~stepho/brochures/Toyota/Toyopet%20truck%20228 |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠١١|ئیش=Toyota |شوێن=Japan |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئازاری ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120314061416/http://members.iinet.com.au/~stepho/brochures/Toyota/Toyopet%20truck%20228/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ١٩٥٧دا لە ژاپۆن بە [[داتسون ٢٢٠]]، و لە ١٩٥٧دا لە ئەمریکا بە [[ئینتەرناشناڵ تراڤلێتی ئینتەرناشناڵ ھارڤێستەر|ئینتەرناشناڵ تراڤلێت]] بڵاوکرانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی نیسانی ٢٠١٧|سەردێڕ=The Evolution Of The Great American Pickup Truck, From 1925 To Today|ناونیشان=http://www.dailydetroit.com/2017/04/21/evolution-great-american-pickup-truck-1925-today/|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ئیش=Daily Detroit|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201113224457/http://www.dailydetroit.com/2017/04/21/evolution-great-american-pickup-truck-1925-today/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بەرھەمھێنەرانی تریش بە دوایدا ھاتن، لەوانە [[ھینۆ بڕیسکا]] لە ١٩٨٢، دۆج لە ١٩٦٣،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.allpar.com/model/ram/ram-history.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070906125410/http://www.allpar.com/model/ram/ram-history.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|سەردێڕ=The 2007 Jeep Wrangler |وێبگە=Allpar |ڕێکەوتی سەردان=٤ی حوزەیرانی ٢٠٠٧}}{{cbignore}}</ref> [[کۆمپانیای فۆرد مۆتۆر|فۆرد]] لە ١٩٦٥، و [[جێنێڕاڵ مۆتۆرز]] لە ١٩٧٣.<ref>{{cite press release|url= http://media.gm.com/division/chevrolet/products/trucks/02chevy/02avalanche/heritage.html | title = Chevrolet Avalanche press release | access-date = 4 June 2007 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070614223109/http://media.gm.com/division/chevrolet/products/trucks/02chevy/02avalanche/heritage.html <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = 14 June 2007}}</ref> لە ١٩٦١دا لە بەریتانیا، «کۆمپانیای بەریتانی مۆتۆر» وەشانێکی [[مینی|مینی پیکاپ]]ی مینی ڕەسەنی ساڵی ١٩٥٩ی ناساند. تا ١٩٨٣ لە بەرھەمھێناندا بوو. [[پەڕگە:Mini pickup ADO854T.jpg|وێنۆک|مینی پیکاپ]] لە ١٩٦٣دا، «باجی مریشک»ی ئەمریکا ڕاستەوخۆ ھاوردەکردنی [[فۆڵکس‌واگن جۆری ٢]]ی کەم کردەوە، کە بازاڕەکەی بە قازانجی بەرھەمھێنەرانی ئەمریکی گۆڕی.<ref name="nyt1">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Light Trucks Increase Profits But Foul Air More than Cars |newspaper=The New York Times |یەکەم=Keith |دوایین=Bradsher |ناونیشان= https://www.nytimes.com/1997/11/30/business/license-pollute-special-report-light-trucks-increase-profits-but-foul-air-more.html |ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی دووەمی ١٩٩٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠١٠}}</ref> ئەم گومرگە ڕاستەوخۆ کاریگەری لەسەر ھەر وڵاتێک ھەبوو کە دەیویست بارھەڵگری سووک بھێنێتە ناو ویلایەتە یەکگرتووەکان و بە شێوەیەکی کاریگەر «کۆمپانیا بچووکەکانی بارھەڵگری ئاسیای لە بازاڕی پیکاپی ئەمریکی وەدەرنا».<ref name="atrop">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Global Vehicles and Thailand Argue Against 'Chicken Tax' On Imported Pickups |ئیش=Autobytel |یەکەم=Benjamin |دوایین=Hunting |ڕێکەوت=١٠ی ئازاری ٢٠٠٩|ناونیشان= http://www.autobytel.com/auto-news/global-vehicles-and-thailand-argue-against-chicken-tax-on-imported-pickups-105325/}}</ref> لەو ساڵانەی دواتردا، دێترۆیت لۆبیی کرد بۆ پاراستنی گومرگی بارھەڵگرە سووکەکان،<ref name="nyt1"/> بەمەش پەستانی سەر دێترۆیت کەم بووەوە بۆ ناساندنی ئەو ئۆتۆمۆبیلانەی کە کەمتر ژینگە پیس دەکەن و سووتەمەنی کەمتر بەکار دەھێنن.<ref name="nyt1"/> ڕامیاریی «تێکڕای دەستپێوەگرتنی سووتەمەنی کۆمپانیاکان» (CAFE)ی حکوومەتی ئەمریکا لە ساڵی ١٩٧٣دا مەرجی قورستری بۆ دەستپێوەگرتنی سووتەمەنی بۆ ئۆتۆمۆبیلەکان دانا بە بەراورد بە پیکاپەکان. CAFE بووە ھۆی گۆڕینی «ستەیشن واگۆن» بۆ «مینی‌ڤان»، کە ئەمەی دووەمیان سەر بە پۆلی بارھەڵگر بوو، کە ڕێگەی پێ دەدا پابەندی ستانداردە کەمتر توندەکانی دەردانی گازەکان بێت. لە کۆتاییدا، CAFE بووە ھۆی برەودان بە [[ئۆتۆمۆبیلی سوو سوو|ئۆتۆمۆبیلە وەرزشییە بەکەڵکەکان]] (SUV).<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/discussion/2007/04/06/DI2007040601383.html |سەردێڕ=Greenhouse Real Wheels |newspaper=The Washington Post |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٠٧|یەکەم=Warren |دوایین=Brown |ڕێکەوت=١٣ی نیسانی ٢٠٠٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2004/08/29/AR2005032405083.html |سەردێڕ=The Station Wagon Stealthily Returns |newspaper=The Washington Post |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٠٧|یەکەم=Warren |دوایین=Brown |ڕێکەوت=٢٩ی ئابی ٢٠٠٤}}</ref> پیکاپەکان، کە بەھۆی ڕێساکانی کۆنترۆڵکردنی دەردانی گازەکانەوە وەک ئۆتۆمۆبیلەکان سنووردار نەبوون، دەستیان کرد بە گرتنەوەی شوێنی [[ئۆتۆمۆبیلی ماسولکەیی|ئۆتۆمۆبیلە ماسولکەییەکان]] وەک ئۆتۆمۆبیلی خێرا و بەھێزی دڵخواز. «دۆج وارڵۆک» لە ھێڵی «یاریی گەورەکان»ی دۆجدا دەرکەوت،<ref name="Mueller"/> لەگەڵ «ماچۆ پاوەر واگۆن» و «ستریت ڤان». «باجی زۆرخۆری سووتەمەنی» ساڵی ١٩٧٨، کە باجی خستە سەر ئەو ئۆتۆمۆبیلانەی سووتەمەنی زۆر بەکاردەھێنن لە کاتێکدا پیکاپەکانی بەخشی، زیاتر بازاڕەکەی بە قازانجی پیکاپەکان گۆڕی. جگە لەوەش، تا ١٩٩٩، بارھەڵگرە سووکەکان ناچار نەبوون ھەمان ستانداردەکانی سەلامەتیی ئۆتۆمۆبیلەکان پەیڕەو بکەن،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Eddington |یەکەم١=Julia |سەردێڕ=Why Trucks Aren't as Safe as Cars |ناونیشان= https://www.thezebra.com/insurance-news/1762/why-trucks-arent-as-safe-as-cars/ |ئیش=The Zebra |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوت=١٦ی تەممووزی ٢٠١٥}}</ref> و ٢٠ ساڵ دواتر، زۆربەیان ھێشتا لە دوای ئۆتۆمۆبیلەکان بوون لە بەکارھێنانی تایبەتمەندییەکانی سەلامەتیدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Atiyeh |یەکەم١=Clifford |سەردێڕ=Three Pickup Trucks Ace IIHS Crash Tests, Yet Many Aren't As Safe As They Should Be |ناونیشان= https://www.caranddriver.com/news/a26894769/full-size-pickup-trucks-crash-test-iihs/ |ئیش=Car and Driver |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوت=٢١ی ئازاری ٢٠١٩}}</ref> لە ھەشتاکاندا، «مازدا زنجیرەی بی»ی بچووک، «ئیسوزو فاستەر»، و «میتسوبیشی فۆرتێ» دەرکەوتن. دواتر، بەرھەمھێنەرە ئەمریکییەکان پیکاپە بچووکەکانی خۆیان بۆ بازاڕی ناوخۆیی دروست کرد، لەوانە [[فۆرد ڕەینجەر (ئەمریکای باکوور)|فۆرد ڕەینجەر]]، و [[شێڤرۆلێت ئێس-١٠]]. «مینی‌ڤانەکان» دەستیان کرد بە داگیرکردنی بەشێکی بازاڕی پیکاپەکان.<ref name="Mueller"/> لە نەوەدەکاندا، بەھۆی باوبوونی SUVەکانەوە، بەشێکی زیاتری بازاڕی پیکاپەکان لەدەست چوو.<ref name="Mueller"/> بارھەڵگرە کارەبایییە قەبارە مامناوەندەکان لە سەرەتای سەدەی ٢٠ەمدا تاقی کرانەوە<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://www.chuckstoyland.com/category/automotive/early-electric-cars/trucks/truck-auto-car/ |سەردێڕ=Electric truck |ئیش=Autocar |شوێن=US |ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ١٩٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> بەڵام زوو لە بەرامبەر ئۆتۆمۆبیلە بەنزین و دیزڵەکاندا شکستیان ھێنا. لە ١٩٩٧دا، [[شێڤرۆلێت ئێس-١٠ ئی-ڤی]] بڵاوکرایەوە، بەڵام دانەیەکی کەمی لێ فرۆشرا، و ئەوانەش زیاتر بۆ خاوەنکارە خاوەن-گەلە بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Stumpf |یەکەم١=Rob |سەردێڕ=Forget the Cybertruck: Get Yourself a Factory 1997 Chevrolet S-10 Electric Pickup |ناونیشان= https://www.thedrive.com/news/31349/forget-the-cybertruck-get-yourself-a-factory-1997-chevrolet-s-10-electric-pickup |ئیش=The Drive |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|زمان=en |ڕێکەوت=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩}}</ref> تا ساڵی ٢٠٢٣، پیکاپەکان زیاتر بوونەتە ئۆتۆمۆبیلی شێوازی ژیان نەک ئۆتۆمۆبیلی بەکارھێنان. ڕاپرسییە ساڵانەییەکانی خاوەن «فۆرد ئێف-١٥٠» لە ٢٠١٢ تا ٢٠٢١ دەریانخستووە کە ٨٧٪ی خاوەنەکانیان بارھەڵگرەکانیان زۆربەی کات بۆ بازاڕکردن و ڕاپەڕاندنی کارەکان و ٧٠٪یشیان بۆ لێخوڕینی کات بەسەربردن بەکار ھێناوە، لە کاتێکدا ٢٨٪ بارھەڵگرەکانیان زۆربەی کات بۆ بارکردنی کەسی بەکار ھێناوە (٤١٪ جارجارە و ٣٢٪ بە دەگمەن/ھەرگیز) و تەنھا ٧٪ بۆ ڕاکێشان بەکاریان ھێناوە، لە کاتێکدا ٢٩٪ تەنھا جارجارە و ٦٣٪ بە دەگمەن یان ھەرگیز ئەوەیان نەکردووە. فۆرد ئێف-١٠٠ی شەستەکان–حەفتاکان بە شێوەیەکی ئاسایی خاوەنی کابینەیەکی ئاسایی بوو و زیاتر لە ٦٤٪ی سندوقی بار و ٣٦٪ی کابینە بوو، لە کاتێکدا تا ناوەڕاستی دوو ھەزارەکان، «کڕوو کابەکان» بوونە شتێکی ئاسایی و سندوقەکە بچووک کرایەوە بۆ ئەوەی شوێنی کابینە گەورەکە ببێتەوە، و فۆرد ئێف-١٥٠ی ٢٠٢٣ لە ٦٣٪ی کابینە و ٣٧٪ی سندوق پێکدێت.<ref name="Axios_20230123">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Pickup trucks have gotten bigger, higher-tech — and more dangerous |ناونیشان= https://www.axios.com/ford-pickup-trucks-history |ڕێکەوتی سەردان=٢ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=axios.com |ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|دوایین١=Chase |یەکەم١=Will |دوایین٢=Whalen |یەکەم٢=Jared |دوایین٣=Miller |یەکەم٣=Joann |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250128050135/https://www.axios.com/ford-pickup-trucks-history |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ==بازاڕە نێونەتەوەیییەکان== لە کاتێکدا [[زنجیرە-ئێفی فۆرد|فۆرد ئێف-١٥٠]] لە ساڵی ١٩٨٢ەوە [[پێڕستی فرۆشی ئۆتۆمۆبیلەکان بەپێی مۆدێل|پڕفرۆشترین ئۆتۆمۆبیلە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Auto sales reach six-year high of 15.6 million vehicles sold, Ford F-Series takes the lead |ناونیشان= http://www.nydailynews.com/autos/auto-sales-reach-six-year-high-demand-peaked-article-1.1567645 |newspaper=NY Daily News |ڕێکەوت=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤}}</ref> فۆرد ئێف-١٥٠، یان لە ڕاستیدا ھەر پیکاپێکی قەبارە گەورە، دیمەنێکی دەگمەنە لە ئەورووپا، کە تێیدا نرخە بەرزەکانی سووتەمەنی و شەقامە تەسکەکانی شارەکان بەکارھێنانی ڕۆژانەیان سەخت دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=How Do Europeans View the Ford F-150 Pickup Truck? |ناونیشان= http://www.carscoops.com/2013/06/how-do-europeans-view-ford-f-150-pickup.html |ئیش=Carscoops |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوت=٦ی حوزەیرانی ٢٠١٣}}</ref> لە ویلایەتە یەکگرتووەکاندا، پیکاپەکان بەھۆی وابەستەیی کولتووری بە شێوازەکەیان، نرخە نزمەکانی سووتەمەنی، و ئەو باج و ڕێسایانەی کە بازاڕەکە بە قازانجی بارھەڵگرە دروستکراوە ناوخۆیییەکان دەگۆڕن، پەسەند دەکرێن. تا ساڵی ٢٠١٦، [[ئای-ئاڕ-ئێس]] داشکاندنی باج پێشکەش دەکات بۆ بەکارھێنانی بازرگانیی «ھەر ئۆتۆمۆبیلێک کە خاوەنی ناوچەی بارکردن بێت... کە درێژییەکەی لە ناوەوە لانی کەم شەش پێ بێت و بە ئاسانی لە کابینەی سەرنشینەکانەوە دەستی پێ ڕانەگات».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Electing the Section 179 Deduction |ناونیشان= https://www.irs.gov/publications/p946/ch02.html#en_US_2013_publink1000107394 |ئیش=IRS |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref> لە ئەورووپادا، پیکاپەکان کەمتر لە ١٪ی ئۆتۆمۆبیلە سووکە فرۆشراوەکان پێکدەھێنن،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= http://qz.com/373364/mercedes-is-making-a-fancy-pickup-truck-for-europeans/ |سەردێڕ=Mercedes is making a fancy pickup truck—for Europeans |دوایین=Mirani |یەکەم=Leo |ڕێکەوت=٣١ی ئازاری ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٦}}</ref> کە پڕفرۆشترینیان [[فۆرد ڕەینجەر (تی٦)|فۆرد ڕەینجەر]]ە بە ٢٧,٣٠٠ یەکەی فرۆشراو لە ساڵی ٢٠١٥دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= http://www.fool.com/investing/general/2016/01/16/europes-best-selling-pickup-might-surprise-america.aspx |سەردێڕ=Europe's Best-Selling Pickup Might Surprise Americans |ئیش=The Motley Fool |دوایین=Miller |یەکەم=Daniel |ڕێکەوت=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٦}}</ref> مۆدێلەکانی تر پێکدێن لە «ڕێناڵت ئالاسکان» (کە ھەمان [[نیسان ناڤارا]]یە بە ناوێکی تر)، و [[تۆیۆتا ھایلوکس]]. لە [[چین]] (کە بە وشەیەکی وەرگیراوی [[ئینگلیزی]] بە 皮卡車 یان 皮卡车 (pí kǎ chē) دەناسرێت)، [[گریت وۆڵ وینگڵ]] لە ناوخۆدا بەرھەم دەھێنرێت و بۆ [[ئوسترالیا]] ڕەوانە دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://chinaautoweb.com/2011/02/chinese-pickup-truck-sales-led-by-great-wall-wingle-surged-48-to-378000-units/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120804194249/http://chinaautoweb.com/2011/02/chinese-pickup-truck-sales-led-by-great-wall-wingle-surged-48-to-378000-units/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئابی ٢٠١٢|سەردێڕ=Chinese Pickup Truck Sales, Led by Great Wall Wingle, Surged 48% to 378,000 Units in 2010 |وێبگە=ChinaAutoWeb.com |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> لە تایلەند، ئەو پیکاپانەی بۆ فرۆشی ناوخۆیی و ڕەوانەکردن بەرھەم دەھێنرێن بریتین لە [[ئیسوزو دی-ماکس]] و «میتسوبیشی تریتۆن». لە ئەمریکای لاتین و باشووردا، [[تۆیۆتا ھایلوکس]], فۆرد ڕەینجەر، [[فۆڵکس‌واگن ئامارۆک|ڤی-دەبلیوو ئامارۆک]]، [[دۆج ڕام]]، [[شێڤرۆلێت ئێس-١٠]]، «شێڤرۆلێت دی-٢٠»، و «شێڤرۆلێت مۆنتانا» دەفرۆشرێن. لە [[ئەفریقای باشوور]]دا، پیکاپەکان نزیکەی ١٧٪ی فرۆشی ئۆتۆمۆبیلە سەرنشین و بازرگانییە سووکەکان پێکدەھێنن، کە زۆربەیان تۆیۆتا ھایلوکس، [[فۆرد ڕەینجەر (تی٦)|فۆرد ڕەینجەر]]، و ئیسوزو کەی-بی ([[ئیسوزو دی-ماکس]])ن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ= Hilux dethroned: SA has new top bakkie|ناونیشان= http://www.wheels24.co.za/News/SAs-top-bakkies-Toyota-Hilux-dethroned-20141202|وێبگە= Wheels|ڕێکەوتی سەردان= ٦ی شوباتی ٢٠١٦|ڕێکەوت= ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤}}</ref> [[فۆڵکس‌واگن ئامارۆک]] و [[نیسان ناڤارا]]ش دەفرۆشرێن. ==سەلامەتی== پیکاپە بەکاربەرییە فرۆشراوەکان لە ویلایەتە یەکگرتووەکاندا لە ساڵی ١٩٩٠ەوە کێشیان بە ڕێژەی ٣٢٪ زیادی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی تویت|دوایین١=DeGood |یەکەم١=Kevin |بەکارھێنەر=kevin_degood |ژمارە=١١٦٦٣٥٩٨٣٩٨٥٥٠٥٤٨٥٠|سەردێڕ=Weight of pickup trucks since 1990 |ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٣|ڕێکەوت=٢٧ی ئابی ٢٠١٩}}</ref> ھەروەھا، کابینەکان گەورەتر بوون و لە زەوی بەرزتر بوونەتەوە و قەبارەی گریل و بۆنیت بە تێپەڕبوونی کات زیادی کردووە. ئەم گۆڕانکارییانە بەو واتایەن کە پیکاپێکی ستانداردی سەردەمیانە خاڵێکی کوێری ٧–١٠ پێ درێژتری لە پێش گریلەکەیەوە ھەیە بە بەراورد بە زۆربەی ئۆتۆمۆبیلەکانی تر، ھەروەھا خاڵە کوێرەکان لە دواوە و لایەنەکانیش زیادیان کردووە. [[فۆرد ئێف-٢٥٠]] خاوەنی بۆنیتێکە کە نزیکەی ٦ پێ لە زەوییەوە بەرزە. ڕەنگە بینینی شتێکی بچووک وەک منداڵ تا دووریی ١٥ پێ لە پێش ئۆتۆمۆبیلەکەوە مەحاڵ بێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Segall |یەکەم١=Bob |سەردێڕ=Millions of vehicles have unexpected, dangerous front blind zone |ناونیشان= https://www.wthr.com/article/news/investigations/13-investigates/13-investigates-millions-vehicles-have-unexpected-dangerous-front-blind-zone/531-9521c471-3bc1-4b55-b860-3363f0954b3b |وێبگە=Wthr.com |ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٣|ڕێکەوت=٢٥ی نیسانی ٢٠١٩}}</ref> کۆی گشتی ٥٧٥ منداڵ لە ویلایەتە یەکگرتووەکاندا لە ڕووداوەکانی شێلان لە پێشەوە لە نێوان ساڵانی ٢٠٠٩–٢٠١٩دا گیانیان لەدەستداوە، کە زۆربەیان لەلایەن دایک و باوکیانەوە بووە. ئەمە زیادبوونێکی ٨٩٪ی مردنە بە بەراورد بە دە ساڵی پێشووتر. سەرەڕای ئەوەش، گیانلەدەستدانەکانی پەیوەندیدار بە ئۆتۆمۆبیل لە ویلایەتە یەکگرتووەکاندا بە ڕێژەی ٨٪ زیادی کردووە و قوربانیانی پیادەش بە ڕێژەی ٤٦٪ لە نێوان ساڵانی ٢٠١١–٢٠٢١دا زیادی کردووە. لە کاتێکدا ھۆکارەکانی ئەم زیادبوونە ئاڵۆزن، «کونسومەر ڕیپۆرتس» بەشێکی ئەم ژمارەیە دەگەڕێنێتەوە بۆ زیادبوونی قەبارەی بارھەڵگرەکان و باوبوونیان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Kieth |یەکەم١=Barry |سەردێڕ=Which New Cars Have Manual Transmissions? |ناونیشان= https://www.consumerreports.org/car-safety/the-hidden-dangers-of-big-trucks/ |ئیش=Consumer Reports |شوێن=US |ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٣|ڕێکەوت=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}</ref> چەک فارمەر لە [[پەیمانگەی دڵنیایی بۆ سەلامەتیی ڕێگاوبانەکان|پەیمانگەی دڵنیایی بۆ سەلامەتیی ڕێگاوبانەکانی ئەمریکا]] بۆی دەرکەوتووە کە پیکاپە گەورەکان بەقەد ئۆتۆمۆبیلە ماسولکەییەکان یان زیاتریش کوژەرن و «... بارھەڵگری کارن، و خەڵک نابێت بە پلەی یەکەم بۆ ھاتوچۆی ڕۆژانە بەکاریان بھێنن، چونکە زۆرێک لە شۆفێرانی تر دەکوژن.»<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Samilton |یەکەم١=Tracy |سەردێڕ=American muscle cars, large pickups, are most deadly vehicles on road, insurance institute finds |ناونیشان= https://www.michiganradio.org/public-safety/2023-07-13/american-muscle-cars-large-pickups-are-most-deadly-vehicles-on-road-insurance-institute-finds |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تەممووزی ٢٠٢٣|ئیش=Michigan Radio |ڕێکەوت=١٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|زمان=en}}</ref> سەرکەوتن لە سندوقی بارھەڵگری پیکاپ لە ھەندێک ویلایەتی ئەمریکا قەدەغەیە، یان تەنھا لە ژێر بارودۆخێکی سنوورداردا ڕێگەی پێ دەدرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Deminski |یەکەم=Jeff DeminskiJeff |ڕێکەوت=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=What's legal for pickup trucks in 20 states is illegal here in NJ |ناونیشان=https://nj1015.com/whats-legal-for-pickup-trucks-in-20-states-is-illegal-here-in-nj/ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=New Jersey 101.5 |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Legislature |یەکەم=Cal |سەردێڕ=California Vehicle Code section 21712 (2025) |ناونیشان=https://california.public.law/codes/vehicle_code_section_21712 |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=California.Public.Law |زمان=en}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[ئۆتۆمۆبیل]] * [[قەمەرە]] * [[بارھەڵگر]] == پێشانگا == <gallery> Toyota Hilux (31526973728).jpg|پیکاب تۆیۆتا ھیلوکس Ford_F-150_crew_cab_--_05-28-2011.jpg| پیکاب [[فۆرد]] ئێف ٥٠ Toyota Pickup V6 -- 01-17-2012.jpg| Nissan_Junior_-_Zamyad_24.JPG| I178 (24265261190).jpg| </gallery> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Pickup trucks}} {{تووڵی دەروازە|ئۆتۆمۆبیل}} [[پۆل:پیکابەکان]] [[پۆل:بارھەڵگرەکان]] [[پۆل:چاندی ئەمریکی]] 2akrseiswqrxvsy9ied96dcblzj3x71 0 165986 1668999 1625604 2026-09-16T19:36:29Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، تۆپی پێ-کۆلکە، وەرزش-کۆلکە) 1668999 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Safin Kanabi.jpg|وێنۆک|سەفین کانەبی لە ساڵی ٢٠٢١.]] '''سەفین کانەبی''' وەرزشوانێکی کوردە. سەرۆکی [[یەکێتیی تۆپی پێی کوردستان]] بوو. لە ساڵی ٢٠٠٦ بووە یەکەم سەرۆکی یەکێتیی تۆپی پێی کوردستان و لە ٢ی ئازاری ٢٠٢١ دەستی لەکار کێشایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سەفین کانەبی بۆ ڕووداو: ئێمە لەسەر داوای خۆمان دەستمان لەکارکێشاوەتەوە.|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/sports/020320217|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سەفین کانەبی دەستبەرداری پۆستەکەی بوو|ناونیشان=https://mewdamedia.com/articles/14483|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=Mewda Media}}{{بەستەری مردوو|url=https://mewdamedia.com/articles/14483 |date=ئازاری ٢٠٢٦ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|تۆپی پێ|وەرزش|ژیاننامە|کوردستان}} {{ژیاننامە-کۆڵکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{تۆپی پێ-کۆلکە}} {{وەرزش-کۆلکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خەڵکی ھەولێر]] [[پۆل:وەرزشکارانی کورد]] 0xdqebo05x23kh5min70lmlzw2i7uk1 0 166412 1669063 1552057 2026-09-16T22:35:35Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، کتێب-کۆلکە، زمان-کۆلکە) 1669063 wikitext text/x-wiki {{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox writer <!-- for more information see [[:Template:Infobox writer]] --> | name = سەلیم بەرەکات <br/>سليم بركات / Selîm Berekat | image = Salim Barakat.jpg | imagesize = | caption = | pseudonym = | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|١٩٥١|٩|١|df=y}} | birth_place = [[قامیشلۆ]]، [[ڕۆژاوای کوردستان]]، [[سووریا]] | death_date = | death_place = | language = [[عەرەبی]] | nationality = | genre = [[ڕیالیزمی سیحری]] | notableworks = | occupation = [[ڕۆماننووس]]، [[شاعیر]] }} '''سەلیم بەرەکات''' (لەدایکبووی ١ی ئەیلوولی ١٩٥١، [[قامیشلۆ]]) کەسایەتی شاعیر و نووسەری [[ڕۆژاوای کوردستان|کوردی ڕۆژا]]<nowiki/>وایە. سەلیم لە قامیشلۆ گەورەبوو، دواتر چووە [[دیمەشق]] بۆ خوێندنی ئەدەبی عەرەبی، دوای ساڵێک لەوێ ئەوا چووە [[بەیرووت]] و تا ١٩٨٢ لەوێ ژیانی بەسەربرد. {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|شیعر|کوردستان|زمانی کوردی|وێژە|سووریا|کتێب}} {{پۆلی کۆمنز|Salim Barakat}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{کتێب-کۆلکە}} {{زمان-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥١]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خەڵکی قامیشلۆ]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژاوای کوردستان]] [[پۆل:شاعیرانی سووری]] [[پۆل:شاعیرانی کورد]] qzslnlapartf0yo10aq7to91qu0lapr 0 166802 1669197 1526321 2026-09-17T05:45:21Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1669197 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist |name = پال ئێردۆش |image = Erdos budapest fall 1992 (cropped).jpg |caption = پال ئێردۆش لە ١٩٩٢ |alt = Erdős looking toward the camera |birth_date = {{Birth date|١٩١٣|٣|٢٦|df=y}} |birth_place = [[بوداپێست]]، [[ئۆتریش-مەجارستان]] |death_date = {{death date and age|١٩٩٦|٩|٢٠|١٩١٣|٣|٢٦|df=y}} |death_place = [[وارساو]]، پۆڵەندا |citizenship = |nationality = مەجاری |fields = [[ماتماتیک]] |workplaces = [[زانکۆی مەنچێستر]]{{ھن}}[[زانکۆی پرینستۆن]] {{ھن}} [[زانکۆی پوردیو]]{{ھن}}[[زانکۆی نۆتێردام]]{{ھن}}[[Hebrew University of Jerusalem]]{{ھن}}[[Technion – Israel Institute of Technology]] |alma_mater = [[Eötvös Loránd University|Royal Hungarian Pázmány Péter University]] |doctoral_advisor = [[Lipót Fejér]] |academic_advisors = |doctoral_students = [[ژۆزێف کروسکاڵ]]{{ھن}}[[گیۆرگ ب. پوردی]]{{ھن}}[[ئەلێکساندر سۆفێر]]{{ھن}}[[بێلا بۆلۆباس]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://genealogy.math.ndsu.nodak.edu/id.php?id=19470|سەردێڕ=Mathematics Genealogy Project|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئابی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200207010833/https://www.genealogy.math.ndsu.nodak.edu/id.php?id=19470|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی شوباتی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |notable_students = |known_for = ژمارەیەکی زۆر دەرەنجام و مەزندەی ماتماتیکی و زۆرتر لە ١٥٠٠ وتار |author_abbrev_bot = |author_abbrev_zoo = |influences = |influenced = |awards = [[خەڵاتی وۆلف]] (٨٤/١٩٨٣){{ھن}}[[خەڵاتی کۆڵ]] (١٩٥١) |signature = <!--(filename only)--> }} '''پال ئێردۆش''' (٢٦ی ئازاری ١٩١٣–٢٠ی ئەیلوولی ١٩٩٦) [[ماتماتیکزان]]ێکی [[مەجارستان]]ی بوو. زۆرترین ژمارەی لە توێژینەوە و وتاری ماتماتیکی بڵاو کردووەتەوە و لەگەڵ زۆرێک لە ماتماتیکزانان ھاوکاری کردووە. پال یەکێک لە پڕکارترین ماتماتیکزانانی سەدەی بیستەم بوو و ژمارەیەکی زۆر [[مەزندە]]ی ماتماتیکی خستەڕوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.quantamagazine.org/the-sum-product-problem-shows-how-addition-and-multiplication-constrain-each-other-20190206/|سەردێڕ=The Sum-Product Problem Shows How Addition and Multiplication Constrain Each Other|وێبگە=Quanta Magazine|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200709175719/https://www.quantamagazine.org/the-sum-product-problem-shows-how-addition-and-multiplication-constrain-each-other-20190206/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> و ١٥٠٠ وتار و کتێبی ماتماتیکی بە تەنیا یان بە ھاوکاریی ماتماتیکزانانی تر نووسیوە. یەکەم وتاری لە تەمەنی ١٨ ساڵی نووسی کە لەوێدا بۆ یەکێک لە [[تیۆرم]]ەکانی چیبیشۆف [[سەلماندن (ماتماتیک)|سەلماندنێکی]] نوێی پێشکەش کردبوو. == پەراوێزەکان == {{پەراوێزەکان}} == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکی | بەستەر= https://en.wikipedia.org/wiki/Paul_Erdős| سەردێڕ=Paul Erdős| زمان= ئینگلیزی | سەردان= ١ی تەممووزی ٢٠٢٠}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Paul Erdős|پال ئێردۆش}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ماتماتیک|تیۆریی ژمارەکان}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{ماتماتیکزان-کۆلکە}} [[پۆل:پال ئێردۆش| ]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٣]] [[پۆل:مردووانی ١٩٩٦]] [[پۆل:جووە مەجارییەکان]] [[پۆل:ئەندامە بیانییەکانی کۆمەڵگای شاھانە]] [[پۆل:بیانییە پەیوەندیدارەکان بە ئەکادیمیایی نەتەوەیی بۆ زانست]] [[پۆل:جووە ئەگنۆستیکەکان]] 0pmm6qfde7o7klqgsb1uit39wkj0wm3 0 167218 1669306 1658328 2026-09-17T10:36:30Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، فیلم-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1669306 wikitext text/x-wiki {{وەسف|خانمەکتەرێکی ئەمریکی}} {{Infobox person | name = سەیدی سینک | image = Sadie Sink (43914734441).jpg | imagesize = | caption = سەیدی لە ٢٠١٨ | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|٢٠٠٢|٤|١٦}} | birth_place = برێنھام، تێکساس، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا<ref name="annie">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Meet Sadie Sink|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=Is0GLAcTGmI|وێبگە=YouTube|بڵاوکەرەوە=youtube.com|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١٧}}</ref> | nationality = ئەمریکی | occupation = خانمەکتەر | years_active = ٢٠١٢–ئێستا }} '''سەیدی سینک''' (لەدایکبووی ١٦ی نیسانی ٢٠٠٢) خانمەئەکتەرێکی ئەمریکییە. کە ڕۆڵی ماکسین 'ماکس' مەیفیڵد ئەگێڕێت لە زنجیرەی [[نێتفلیکس]]ی ''[[شتە نامۆکان]]''.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://deadline.com/2016/10/stranger-things-netflix-series-cast-season-2-1201836680/|سەردێڕ='Stranger Things' Netflix Series Adds Two New Regulars, Promotes Two For Season 2|دوایین١=Petski|یەکەم١=Denise|ڕێکەوت=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|وێبگە=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> و ھەروەھا لە ''Blue Bloods'' و ''The Americans''یش دەرکەوتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Petski|یەکەم١=Denise|سەردێڕ=VIDEO: Sneak Peek - THE AUDIENCE's Sadie Sink Stars on NBC's 'American Odyssey'|ناونیشان=http://www.broadwayworld.com/videoplay/VIDEO-Sneak-Peek-THE-AUDIENCEs-Sadie-Sink-Stars-on-Sundays-American-Odyssey-on-NBC-20150618|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Broadway World|ڕێکەوت=١٨ی حوزەیرانی ٢٠١٥}}</ref> سەیدی کاری لە بڕۆدوەیش کردووە، کە لە ''Annie'' و ''The Audience'' ئاماژەی پێکراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Champion|یەکەم١=Lindsay|سەردێڕ=The Audience Stars Elizabeth Teeter & Sadie Sink on Being Queens For the Day & Holding Court with Helen Mirren|ناونیشان=http://www.broadway.com/buzz/180529/the-audience-stars-elizabeth-teeter-sadie-sink-on-being-queens-for-the-day-holding-court-with-helen-mirren/|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Broadway Buzz|ڕێکەوت=٢٢ی نیسانی ٢٠١٥}}</ref> == ژیان و پیشە == سەیدی لە برێنھام، تێکساس لە دایک بووە. ئەو سێ برای ھەیە کە لە خۆی گەورەترن و خوشکەکەی کە لە خۆی بچووکترە. بەھۆی ئارەزووی لە دروستکردنەوەی ''High School Musical''ی ''Disney'' لەگەڵ براکەیدا، میتچێڵ، کە حەوت ساڵان بوو، دایکی بڕیاری دا کە بینێرێت بۆ وانەی نواندن لە کۆمەڵگە شانۆیییەکان، لە ھەتسن کە لە خۆیانەوە نزیک بوو. کە بەھۆیەوە، بەژداری بکات لە بڕۆدوەی و ڕۆڵێک لە دروستکردنەوەی '' Annie'' لە تەمەنی یانزە ساڵیدا. ئەو پێویست بوو خۆی ئامادە بکات بۆ ڕۆڵەکەی بە فێربوونی سەما و گۆرانی وتن. ئەو لەسەرەتادا بە لاینگیرێک دانرابوو لە ھەموو ھەتیوەکاندا، تا ئەو کاتەی ئەکتەری سەرەکی ڕۆڵەکەی جێ ھێشت، پاشان ئەو جێی ڕۆڵی سەرەکی گرتەوە بۆ چەند مانگێک، و داخستنی بەرنامەکە وەک دەفی و جێگرتنەوەی Annie. کاتێک ھەر ڕۆڵی سەرەکی ئەگێڕا لە شانۆکەدا، ئەو لە زنجیرەی '' The Americans''دا دەرکەوت، کە زنجیرەکە خەڵاتی ئێمی بەدەست ھێنا. لە ٢٠١٥ دا، لەگەڵ ھێڵێن میرێن بەژداری لە شانۆی' 'The Audience' 'کرد لە بڕۆدوەی، کە ڕۆڵی شاژنە ئێلیزابێثی دووەمی ئەگێڕا؛ و ھەروەھا ڕۆڵێکی بچووکی لە فیلمی ''Chuck''دا ھەیە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.thrillist.com/entertainment/nation/stranger-things-2-cast-max-sadie-sink|سەردێڕ=Max on 'Stranger Things 2' Is This 15-Year-Old, Breakout Star|دوایین=Fitz-Gerald|یەکەم=Sean|ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ئیش=Thrillist|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧}}</ref> لە کاتی وێنەگرتنی فیلمی ''The Galss Castle''، لە ودی ھاڕڵسن زۆر نزیک بووەوە، و بەتایبەتی کچەکەی، مەکانی. خۆی ڕوەکی بوو، ڕوەکی بەو مانایەی کە تەنیا گۆشت ناخوات، بەڵام ھاڕڵسن و خێزانەکەی وایان لێکرد کە ببێت بە ڕوەکی، بەو مانایەی کە تەنیا ڕوەک بخوات و ھیچ بەرھەمێکی ئاژەڵ نەخوات.<ref name=":0"/> لە ٢٠١٧ دا، ڕۆڵی ماکسین «ماکس» مەیفیڵدی گێڕا لە زنجیرەی ئۆریجیناڵی نێتفلیکس ''[[شتە نامۆکان]]''. لە ٢٠١٨ دا، لەگەڵ ڕوونی مارا، [[سیا]]، [[واکین فینیکس]] و کات ڤۆن دی بەژداری کرد بۆ گێڕانەوەی دۆکیومێنتی کریس دیلفۆڕس دەربارەی مافی ئاژەڵان بە ناوی ''دۆمینیۆن''.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.plantbasednews.org/post/exclusive-joaquin-pheonix-and-rooney-mara-join-all-star-team-behind-vegan-documentary-dominion|سەردێڕ=BREAKING: New Vegan Documentary 'Dominion' To Feature Joaquin Phoenix And Rooney Mara|وێبگە=Plantbasednews.org|یەکەم=Emily|دوایین=Court|ڕێکەوت=٢٢ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی نیسانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئازاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180331095656/https://www.plantbasednews.org/post/exclusive-joaquin-pheonix-and-rooney-mara-join-all-star-team-behind-vegan-documentary-dominion|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بۆ بەژداری کردنی لە دۆکیومێنتارییەکە، خەڵاتی گێڕانەوەی باشی ٢٠١٨ی پێبەخشرا لەلایەن خەڵاتەکانی ھۆڵیوود بۆ دۆکیومێنتاری سەربەخۆی سەرتاسەری.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hiida.com/july-2018-winners.html|سەردێڕ=Hollywood International Independent Documentary Awards|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی شوباتی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220207194846/https://hiida.com/july-2018-winners.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ٢٠١٩ دا، لە فیلمی ترسناک بە ناوی ''Eli''، کە چاڕڵی شۆڕتوێڵ ڕۆڵی سەرەکی ئەگێڕێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/stranger-things-actress-sadie-sink-joins-horror-film-eli-1063668|سەردێڕ='Stranger Things' Actress Sadie Sink, Kelly Reilly Join Horror Film 'Eli' (Exclusive)|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ئیش=Variety}}</ref> == فیلمۆگرافی == === فیلم === {| class="wikitable" !ساڵ !ناو !ڕۆڵ !تێبینییەکان |- |٢٠١٦ |''Chuck'' |کیمبەرلی | |- |٢٠١٧ |''The Glass Castle'' |لۆری وۆڵسی گەنج | |- |٢٠١٨ |''Dominion'' |گێڕەوەر |دۆکیومێنتاری |- | ٢٠١٩ | ''Eli'' | ھەیڵی | |- | rowspan="2" |٢٠٢١ |''Fear Street 2'' |زیگی ڤێرمان |لە بەرھەمھێنان دایە |- |''Dear Zoe'' |تێس دێ نونزیۆ |لە بەرھەمھێنان دایە |- |} === تەلەڤیزیۆن === {| class="wikitable sortable" ! ساڵ ! ناو ! ڕۆڵ ! class="unsortable" | تێبینییەکان |- |٢٠١٣ | ''The Americans'' |لانا | ئەڵقەی: "Mutually Assured Destruction" |- |٢٠١٤ | ''Blue Bloods'' |دەیزی کاڕپێنتەر | ئەڵقەی: "Insult to Injury" |- |٢٠١٥ | ''American Odyssey'' |سوزان باڵارد | ڕۆڵی سەرەکی؛ ١١ ئەڵقە |- |٢٠١٦ | ''Unbreakable Kimmy Schmidt'' |کچی مێردمنداڵ | ئەڵقەی: "Kimmy Sees a Sunset!" |- |٢٠١٧–ئێستا |''[[شتە نامۆکان]]'' |ماکسین "ماکس" مەیفیڵد | ڕۆڵی سەرەکی ([[شتە نامۆکان (وەرزی دووەم)|وەرزی دووەم]]–ئێستا) |} === شانۆ === {| class="wikitable" !ساڵ !ناو !ڕۆڵ !تێبینییەکان |- |٢٠١٢ |''Annie'' |ئانی | |- |٢٠١٥ |''The Audience'' |شاژنە ئێلیزابێثی دووەم بە گەنجی | |} == خەڵات و پاڵێوراوەکان == {| class="wikitable" |- ! ساڵ ! خەڵات ! بابەت ! کاری پاڵێوراو ! ئەنجام ! {{Abbr|سەرچاوە|References}} |- |٢٠١٨ |خەڵاتەکانی ھۆڵیوودی سەرتاسەری سەربەخۆ بۆ دۆکیومێنتاری |باشترین خۆێندنەوە {{small|(لەگەڵ [[واکین فینیکس]]، ڕوونی مارا، سیا، کاثرین ڤۆن دراچنبێرگ و کریس دێلفۆرس)}} |Dominion |{{won}} |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Hollywood International Independent Documentary Awards (2018)|ناونیشان=http://www.imdb.com/event/ev0003776/2018/1/|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠٢٠|وێبگە=IMDb}}</ref> |- | ٢٠١٨ | خەڵاتەکانی ئێم تی ڤی بۆ فیلم و تەلەڤیزیۆن | باشترین تیمی سەر شاشە {{small|(لەگەڵ [[گەیتن ماتەرازۆ]]، [[فین وۆڵفھارد]]، [[کەیڵەب مەکڵاکڵین]]، و [[نۆوا شناپ]])}} | rowspan="3" |[[شتە نامۆکان]] | rowspan="3"{{nom}} |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/lists/mtv-movie-tv-awards-2018-nominations-complete-list-1108100 |سەردێڕ=MTV Movie & TV Awards: 'Black Panther,' 'Stranger Things' Top Nominations |دوایین=Nordyke |یەکەم=Kimberly |ئیش=[[The Hollywood Reporter]] |ڕێکەوت=٣ی ئایاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئایاری ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180503235147/https://www.hollywoodreporter.com/lists/mtv-movie-tv-awards-2018-nominations-complete-list-1108100 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئایاری ٢٠١٨}}</ref> |- | ٢٠١٨ | rowspan="2" | [[خەڵاتی ڕێکخراوی ئەکتەرەکانی شاشە]] | rowspan="2" | باشترین نواندن لەلایەن گروپێکەوە لە زنجیرەیەکی درامی |<ref name="SAG Awards 2018">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Gonzalez|یەکەم١=Sandra|ڕێکەوت=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=The full list of the 2018 SAG Awards nominees|بڵاوکەرەوە=[[CNN]]|ناونیشان=http://edition.cnn.com/2017/12/13/entertainment/sag-awards-nominations/index.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨}}</ref> |- |٢٠٢٠ |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=SAG Awards: 'Bombshell,' 'Irishman,' 'Once Upon a Time in Hollywood' Stars Top Nominees|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/lists/2020-sag-awards-nominations-complete-list-1259737|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠٢٠|وێبگە=The Hollywood Reporter|زمان=en}}</ref> |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|5584750}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|شانۆ}} {{پۆلی کۆمنز|Sadie Sink}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٢]] [[پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەر ستەیج]] [[پۆل:خانمەکتەرە مناڵە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی]] [[پۆل:فێمینیستە ئەمریکییەکان]] hkhdkllttyzqhz7blcr2wdno24zuzq6 0 168106 1669089 1547272 2026-09-16T23:11:46Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1669089 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{خاوێنکردن}} }} {{Infobox prepared food | name = نوتێلا | image = Logo Nutella.svg | country = [[ئیتالیا]] | region = پییەمۆنت | creator = فێرێرۆ | introduced = {{start date and age|١٩٦٤}} | course = | type = سپرێد | served = | main_ingredient = [[شەکر]]، ڕۆنی خورما، [[بندوق]]، کەرەی کاکاو، پاودەری شیر | variations = | calories = ٨٠ (لە ١٥ گم) | other = }} '''نوتێلا''' ({{IPA-it|nuˈtɛlla}}) براندێکی سپرێدی بندوقی کاکاوی شیرینە.<ref>{{بیرخستنەوە|دوایین=Ayto|یەکەم=John|سەردێڕ=Nutella|ڕێکەوت=٢٠١٣|ناونیشان=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780199640249.001.0001/acref-9780199640249-e-2087|ئیش=The Diner’s Dictionary|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|زمان=en|doi=10.1093/acref/9780199640249.001.0001|ژپنک=٩٧٨٠١٩٩٦٤٠٢٤٩|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠١٩}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.britannica.com/biography/Michele-Ferrero|سەردێڕ=Michele Ferrero {{!}} Italian industrialist|وێبگە=Encyclopedia Britannica|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئازاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190327093659/https://www.britannica.com/biography/Michele-Ferrero|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ |ناونیشان=http://www.brandrepublic.com/News/732842/Nutella-hands-4m-job-Krow-ahead-relaunch/ |سەردێڕ=Nutella hands £4m job to Krow ahead of relaunch |ئیش=Brand Republic News |ڕێکەوت=٢٢ی ئابی ٢٠٠٧ |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠١١ |archive-date=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١ |archive-url=https://web.archive.org/web/20111216201317/http://www.brandrepublic.com/News/732842/Nutella-hands-4m-job-Krow-ahead-relaunch |url-status=dead }}</ref> نوتێلا لەلایەن کۆمپانیای فێرێرۆوە بەرهەم دەهێنرێت و یەکەم جار لە ١٩٦٤ خرایە بازاڕەوە، یەکەم دانەی لە ١٩٦٣ دروستکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/magazine-27438001|سەردێڕ=Nutella: How the world went nuts for a hazelnut spread|دوایین=Mitzman|یەکەم=Dany|ئیش=[[BBC News Magazine]]|ڕێکەوت=١٧ی ئایاری ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئایاری ٢٠١٤}}</ref> == پێکھاتەکان == * ڕۆنی خورما * شەکەر * بندوق * ھاڕاوەی کاکاو * شیری وشک == زیانەکانی نوتێلا == ڕێکخراوی ئەورپی بۆ پاراستنی ماددە خۆراکییەکان، لە ساڵی ٢٠١٦ ڕایگەیاند ڕۆنی خورما لە پێکھاتەی نوتێلادا دەبێتە جۆرێک لە شێرپەنجە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ناونیشان=https://arabic.rt.com/news/858574-%D9%85%D9%83%D9%88%D9%86-%D9%87%D8%A7%D9%85-%D9%86%D9%88%D8%AA%D9%8A%D9%84%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B1%D8%B7%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%D9%83%D8%A9/ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191215040907/https://arabic.rt.com/news/858574-%D9%85%D9%83%D9%88%D9%86-%D9%87%D8%A7%D9%85-%D9%86%D9%88%D8%AA%D9%8A%D9%84%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B1%D8%B7%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%D9%83%D8%A9/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{کۆمنز|Nutella|نوتێلا}} * {{وێبگەی فەرمی|http://www.nutella.com/en/|وێبگەی جیھانیی نوتێلا}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|خۆراک|ھیندستان|کۆمپانیا}} [[پۆل:تەشەنەکان (خۆراک)]] n3m44zcmuws0eqvzrxpvr1nn7ywyzr8 0 168366 1668978 1580089 2026-09-16T19:32:59Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە) 1668978 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی | ناو = سەعید موعینی | وێنە = | قەبارەی وێنە = | جێگری_وێنە = | لێدوانی وێنە = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوی کاتی لەدایکبوون = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٩٥١ | شوێنی لەدایکبوون = لە [[مەھاباد]] | ڕێکەوتی_ونبوون = | شوێنی_ونبوون = | ڕەوشی_ونبوون = | ڕێکەوتی مردن = ٢١ی حوزەیرانی ١٩٧٨ | شوێنی مردن = لە [[قەزای ماوەت|ماوەت]] | ھۆکاری مردن = پێکدادانی چەکدارانە | شوێنی دۆزینەوەی تەرم = | شوێنی گۆڕ = | مۆنۆمێنتەکان = | نیشتەجێ = | نەتەوە = کورد | ناوەکانی تر = خانە موعینی | نەژاد = | شارومەندێتی = | ڕادەی خوێندەواری = | پیشە = | ساڵانی چالاکی = | خاوەنکار = | ڕێکخراو = [[کۆمەڵە ڕێکخراوی کۆمۆنیستی حیزبی کۆمۆنیستی ئێران|کۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێران]] | ناوبانگ = | کارە_دیارەکان = | شێواز = | شار = | مووچە = | دارایی = | باڵا = | کێش = | تەلەڤیزیۆن = | سەرناو = | وادە = | پێشوو = | جێگر = | حیزب = | بزاڤ = | بەرانبەرەکان = | ئایین = | سزای_تاوانباری = | ڕەوشی_تاوانباری = | ھاوسەر = | یار = | منداڵەکان = | باوان = میرزا محەممەد ئەمین موعینی (باوک)<ref name="ئاسۆ ۱">[http://asoyroj.com/farsi/detail.aspx?=hewal&jmara=13455&Jor=1 ماڵپەڕی ئاسۆی ڕۆژھەڵات: ''کۆچی دواییی خویشکی یەکەمین پێشمەرگەی گیانبەختکراوی کۆمەڵە''، نووسراو لە ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩؛] بازدید در سەردان لە ٣٠ی ئابی ٢٠٢٠.</ref> | خزمەکان = [[سولەیمان موعینی]] (برا){{ھن}}[[عەبدوڵڵا موعینی]] (برا){{ھن}}جەعفەر موعینی (برا){{ھن}}فاتمە موعینی (خویشک){{ھن}}پەریزاد موعینی (خویشک)<ref name="ئاسۆ ۱">[http://asoyroj.com/farsi/detail.aspx?=hewal&jmara=13455&Jor=1 ماڵپەڕی ئاسۆی ڕۆژھەڵات: ''کۆچی دواییی خویشکی یەکەمین پێشمەرگەی گیانبەختکراوی کۆمەڵە''، نووسراو لە ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩؛] بازدید در سەردان لە ٣٠ی ئابی ٢٠٢٠.</ref> | خەڵاتەکان = | واژوو = | جێگری_واژوو = | قەبارەی_واژوو = | ماڵپەڕ = | پەراوێزەکان = | ڕەنگی پرچ = | ڕەنگی چاو = | قەبارەی جل = | قەبارەی پێڵاو = }} '''سەعید موعینی''' ناسراو بە '''خانە موعینی''' (١٩٥١ لە [[مەھاباد]] - ٢١ی حوزەیرانی ١٩٧٨ لە [[قەزای ماوەت|ماوەت]]) سیاسەتوانی شۆڕشگێڕی کورد و یەکێک لە دامەزرێنەرانی [[کۆمەڵە ڕێکخراوی کۆمۆنیستی حیزبی کۆمۆنیستی ئێران|کۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێران]] بوو. سەعید موعینی یەکەمین پێشمەرگەی ئەو ڕێکخراوەیە بوو کە بە دەستی ھێزە ئەمنییەکانی حکۆمەتی بەعسی عێراق کوژراو بەھۆی ئەمە ڕۆژی ٢١ی حوزەیران وەکوو [[ڕۆژی پێشمەرگەی کۆمەڵە]] ناوی لەسەر دانراوە.<ref name="ئاسۆ ۱">[http://asoyroj.com/farsi/detail.aspx?=hewal&jmara=13455&Jor=1 ماڵپەڕی ئاسۆی ڕۆژھەڵات: ''کۆچی دواییی خویشکی یەکەمین پێشمەرگەی گیانبەختکراوی کۆمەڵە''، نووسراو لە ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩؛] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201029022403/http://asoyroj.com/farsi/detail.aspx?=hewal&jmara=13455&Jor=1 |date=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ }} بازدید در سەردان لە ٣٠ی ئابی ٢٠٢٠.</ref> == ژیان == سەعید موعینی لە ساڵی ١٩٥١ لە شاری مەھاباد لە دایک بوو. خوێندنی سەرەتایی و دیپلۆم لە مەھاباد تێپەڕاند و لە ساڵی ١٩٧٠ چوو بۆ [[تاران]] و لە [[زانکۆی تاران]] دەستی کرد بە خوێندن لە بواری [[ئامار]]. ھەر لەو کاتە دەستی بە چالاکیی سیاسی کرد و لە بەھاری ساڵی ١٩٧٤ دەستبەسەر کرا و ھەتا ئەیلوولی ١٩٧٧ لە زیندانی حکۆمەتی پاشایەتیی ئێران بوو. سەعید لە سەردەمی خوێندنی زانکۆ وێڕای چەند کەس لە لاوانی چالاکی سیاسیی کورد ئەندامی مەکۆیەکی چەپگر بوو و پاشان بوو بە یەکێک لە ئەندامانی دامەزرێنەری ڕێکخراوەی [[کۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێران]]. سەعید موعینی بۆ پەروەردەی سیاسی و سەربازی چوو بۆ [[باشووری کوردستان]] و لە لای [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] لەگەڵ پێشمەرگەکانی دیکە ھاوکاریی دەکرد. لە ئاکامدا لە گوندی ڕەمی لە [[قەزای ماوەت]] وێڕای چەند کەس لە پێشمەرگەکانی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان بە دەستی ئەرتەشی بەعسی عێراق کوژرا.<ref name="ئاسۆ ۱"/> == ڕۆژی پێشمەرگەی کۆمەڵە == {{سەرەکی|ڕۆژی پێشمەرگەی کۆمەڵە}} سەعید موعینی (خانە) یەکەمین ئەندامی ڕێکخراوی کۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێران بوو کە گیانی خۆی بەخت کرد. بەم ھۆیە ڕۆژی ٢١ی حوزەیران ساڵڕۆژی کوژرانی ئەو لەلایەن حیزبەکانی کە خۆیان درێژەدەری ڕێبازی ڕێکخراوی کۆمەڵە دەزانن وەکوو ''ڕۆژی پێشمەرگەی کۆمەڵە'' ناو دانراوە و ھەر ساڵە بەرز ڕادەگێڕێتەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{کۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێران}} {{تووڵی دەروازە|موکریان|ژیاننامە|سیاسەت}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} [[پۆل:خەڵکی مەھاباد]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥١]] [[پۆل:مردووانی ١٩٧٨]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:کەسایەتییەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:سیاسەتوانانی کورد]] [[پۆل:کۆمۆنیستە ئێرانییەکان]] [[پۆل:کۆمۆنیستە کوردەکان]] [[پۆل:مارکسیستە ئێرانییەکان]] [[پۆل:مارکسیستە کوردەکان]] djifoioiluaphlizele8g0kln83roj0 0 169043 1668984 1651292 2026-09-16T19:33:59Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1668984 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = سەعیداوا | ناوی_فەرمی = Saidabad | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = Səidabad - سعیدآباد | جۆری_نیشتنگە = [[دێ|گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=39.3166|frame-long=44.4402|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی ماکۆ|ماکۆ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ماکۆ|ناوەندی شارستانی ماکۆ]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندستانی قەڵاشیو|قەڵاشیو]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 1362 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = 14 | دانیشتووان_لە = ٢٠٠٦ | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[موسڵمان]] ([[سوننە|سونەی شافیعی]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''سەعیداوا''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندستانی قەڵاشیو]]، [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ماکۆ]]، [[شارستانی ماکۆ]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == نــاو == == جوگرافیا == '''سەعیداوا''' ھاوسنورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[میلان، ماکۆ|میلان]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[شارۆچکە]]ی [[ماکۆ]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[گامیز]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[سەنگەر، ماکۆ|سەنگەر]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتوان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (١٤) کەس و (٤) [[خێزان]] بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١''' |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141114042225/http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە سەرجەمیان لە نەتەوەی [[کورد]]ن. * بە [[زمانی کوردی]] شێوەزاری [[کوردیی باکووری|کرمانجی]] دەدوێن. == ئایین == دانیشتوانی ئەم گوندە موسوڵمانن و لەسەر مەزھەبی ([[سوننە]])ن. == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی ماکۆ]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{شارستانی ماکۆ}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|جوگرافیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی ماکۆ]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بە پێی شارستان|ماکۆ]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بە پێی شارستان|ماکۆ]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی ماکۆ]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] kocm0dhc90r8nshzfwv5seje0iibw97 0 169046 1669131 1651278 2026-09-17T01:37:38Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1669131 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = سەنگەر | ناوی_فەرمی = Sangar | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = Səngər - سنگر | جۆری_نیشتنگە = [[دێ|گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=39.3155|frame-long=44.4344|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی ماکۆ|ماکۆ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ماکۆ|ناوەندی شارستانی ماکۆ]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندستانی قەڵاشیو|قەڵاشیو]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 1350 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = 585 | دانیشتووان_لە = ٢٠٠٦ | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]])، [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[موسڵمان]] ([[شیعە]] و [[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''سەنگەر''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندستانی قەڵاشیو]]، [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ماکۆ]]، [[شارستانی ماکۆ]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == نــاو == == جوگرافیا == '''سەنگەر''' ھاوسنورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[میلان، ماکۆ|میلان]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[شارۆچکە]]ی [[ماکۆ]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[سەعیداوا]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[محەمەدکەندی]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتوان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٥٨٥) کەس و (١١٨) [[خێزان]] بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١''' |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141114042225/http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە لە ھەردوو نەتەوەی [[ئازەربایجانی|ئازەری]] و [[کورد]]ەکانن. * بە ھەردوو زمانی [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] و [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) دەدوێن. == ئایین == دانیشتوانی ئەم گوندە موسوڵمانن و لەسەر مەزھەبی ([[شیعە]] و [[سوننە]])ن. == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی ماکۆ]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{شارستانی ماکۆ}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|جوگرافیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی ماکۆ]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بە پێی شارستان|ماکۆ]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بە پێی شارستان|ماکۆ]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی ماکۆ]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] ol4w64w8mmq57g6ahhobeo7zd2i0v6q 0 169239 1669239 1508300 2026-09-17T07:35:17Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1669239 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = سەی ڕەزی ترازگ | ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = دێ | وێنە = | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | جۆری_دابەشکراو = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو = [[پارێزگای کرماشان|کرماشان]] | جۆری_دابەشکراو١ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[شارستانی ئارووناوا|ئارووناوا]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ئارووناوا|ناوەندی]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[گوندستان]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[گوندستانی ئاقاری باشوور|ئاقاری باشوور]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ١٢٣ کەس | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٦]] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|باشووری]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[شیعە|شیعەی]] [[شیعەی دوازدە ئیمامی|دوازدە ئیمامی]]) | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = }} '''سەی ڕەزی ترازگ''' یان '''نوشکەلەترازگ''' (Sey Řezî Tirazig یان Nuşkeletirazig، {{بە فارسی|نوشکلەترازو}}) دێیەکە لە [[گوندستانی ئاقاری باشوور]]، لە [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ئارووناوا|ناوچەی ناوەندی]]ی [[شارستانی ئارووناوا]]، [[پارێزگای کرماشان]]، [[ئێران]]. خەڵکی سەی ڕەزی ترازگ بە شێوەزاری [[کوردیی باشووری]] و بنزاری [[کوردیی کەڵھوڕی|کەڵھوڕی]] قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتووانی لە [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران|سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦]]دا ١٢٣ کەس لە ٢٤ بنەماڵەدا بووە. == ئەمانەش ببینە == * [[گوندستانی ئاقاری باشوور]] * [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ئارووناوا]] * [[شارستانی ئارووناوا]] {{شارستانی ئارووناوا}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|ئێران|جوگرافیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی شارستانی ئارووناوا]] 5vqpume23pj31kdm036dwzyw2yt6p6y 0 169244 1669165 1508252 2026-09-17T04:34:18Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1669165 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = سەکووی کوڵسە | ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = دێ | وێنە = | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | جۆری_دابەشکراو = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو = [[پارێزگای کرماشان|کرماشان]] | جۆری_دابەشکراو١ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[شارستانی ئارووناوا|ئارووناوا]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ئارووناوا|ناوەندی]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[گوندستان]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[گوندستانی ئاقاری باکوور|ئاقاری باکوور]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ٥٦ کەس | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٦]] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|باشووری]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[شیعە|شیعەی]] [[شیعەی دوازدە ئیمامی|دوازدە ئیمامی]]) | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = }} '''سەکووی کوڵسە''' (Sekûy Kwiłse، {{بە فارسی|سکوی کولسە}}) دێیەکە لە [[گوندستانی ئاقاری باکوور]]، لە [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ئارووناوا|ناوچەی ناوەندی]]ی [[شارستانی ئارووناوا]]، [[پارێزگای کرماشان]]، [[ئێران]]. خەڵکی سەکووی کوڵسە بە شێوەزاری [[کوردیی باشووری]] و بنزاری [[کوردیی کەڵھوڕی|کەڵھوڕی]] قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتووانی لە [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران|سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦]]دا ٥٦ کەس لە ١٧ بنەماڵەدا بووە. == ئەمانەش ببینە == * [[گوندستانی ئاقاری باکوور]] * [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ئارووناوا]] * [[شارستانی ئارووناوا]] {{شارستانی ئارووناوا}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|ئێران|جوگرافیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی شارستانی ئارووناوا]] 6l0y0gva8r5xivbdbocq4tmftaqbqbx 0 169444 1669120 1552198 2026-09-17T01:35:48Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عومان-کۆلکە) 1669120 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{Infobox Museum |name = سەنتەری پێشانگای نەوت و گازی عومان |image = |imagesize = |caption = |map_type = |map_caption = |latitude = |longitude = |established = ١٩٩٥ |dissolved = |location = شەقامی سیح ئەلمەلح، ئەلقوروم، موسکات، [[عومان]] |type = مۆزەخانەی پاراستنی سروشت |visitors = |director = عومان بۆ پەرەپێدانی نەوت |curator = |publictransit = |website = }} '''سەنتەری پێشانگای نەوت و گازی عومان''' ({{بە ئینگلیزی|Oman Oil And Gas Exhibition Center}}) مۆزەخانەیەکە دەکەوێتە شەقامی سەیح ئەلمەلەح، موسکات، عومان. مۆزەخانەکە لە ساڵی ١٩٩٥ دامەزراوە و لەلایەن کۆمپانیای گەشەپێدانی نەوتی عومان (PDO) بەخشراوە. مۆزەخانەکە گەشتێکی کارلێکەرە بۆ دۆزینەوە و دەرھێنان و بەکارھێنانی سوتەمەنی لە عومان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.omanet.om/english/tourism/entert/museums.asp?cat=tour&subcat=entert1|سەردێڕ=The Oil and Gas Exhibition Centre|بڵاوکەرەوە=Omanet.om|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090201084319/http://www.omanet.om/english/tourism/entert/museums.asp?cat=tour&subcat=entert1|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی شوباتی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە تەنیشت سەنتەرەکە ھەسارەی پی دی ئۆیە، کە لە ساڵی ٢٠٠٠ دروستکراوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|چاند|عومان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{عومان-کۆلکە}} 0apyxl3n5kjy6w3z3822io1bus8jo3g 0 170053 1668827 1584353 2026-09-16T13:36:12Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1668827 wikitext text/x-wiki {{Infobox official post | post = سەرۆک کۆمار | body = کۆماری عێراق | insignia = Coat of arms of Iraq.svg | insigniasize = | insigniacaption = [[نیشانی عێراق]] | insigniaalt = | flag = | flagsize = | flagalt = | flagborder = yes | flagcaption = | image = نزار آميدي 2026.jpg | imagesize = | alt = | imagecaption = | incumbent = [[نزار ئامێدی]] | acting = | incumbentsince = ١٢ی نیسانی ٢٠٢٦ | department = [[حکوومەتی عێراق|لقی جێبەجێکردنی<br>حکوومەتی فیدراڵیی کۆماری عێراق]] | style = [[جەنابی]] | type = [[سەرۆکی دەوڵەت]] | status = | abbreviation = | member_of = | reports_to = | residence = [[کۆشکی ڕزووانیە]]، [[بەغدا]] | seat = | nominator = | appointer = دەنگدانی پەرلەمانی | appointer_qualified = | termlength = چوار ساڵ، | termlength_qualified = یەک جار نوێ دەکرێتەوە | constituting_instrument = [[دەستووری عێراق]] (٢٠٠٥) | precursor = [[پێڕستی پاشاکانی عێراق|پاشای عێراق]] | formation = {{start date and age|df=y|1958|7|14}} | first = [[محەممەد نەجیب ڕووبەیعی]] | last = | abolished = | superseded_by = | succession = | unofficial_names = | deputy = [[جێگری سەرۆک کۆماری عێراق|جێگری سەرۆک کۆمار]] | website = {{url|https://www.presidency.iq/EN/default.aspx|ماڵپەڕی فەرمی}} | footnotes = }} '''سەرۆک کۆماری عێراق''' پایەیەکە بۆ کەسێک کە پێی دەڵێن سەرۆکی [[عێراق]]. بەپێی [[دەستووری عێراق]]، بۆ وەرگرتنی ئەم پۆستە ئەوا پێویستی بە ٢ لەسەر ٣ی دەنگی ئەندامانی [[ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق|پەرلەمانی عێراق]] ھەیە واتا نزیکەی لە ٢٠٠ پەرلەمانتار زیاتر<ref>[[دەستووری عێراق]]، ماددەی ٦٧</ref> سەرۆک کۆماری عێڕاق بۆی ھەیە لە دوو خوولی چوار ساڵیدا خۆی ھەڵبژێرێت.<ref>[[دەستووری عێراق]]، ماددەی ٦٩</ref> لە سەرەتای ساڵانی ٢٠٠٠ەوە، ئەم پۆستە وەک پۆستێکی ڕەمزی دادەنرێت و دەسەڵاتی ڕاستەقینە زیاتر بەلای [[سەرۆک وەزیرانی عێراق]] شکاوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Iraq’s Surprise: The Persistence of Democracy|ناونیشان=https://www.wsj.com/articles/iraqs-surprise-the-persistence-of-democracy-1510933773|ڕێکەوتی سەردان=٢ی نیسانی ٢٠١٩|ئیش=Wall Street Journal|وتەگێڕانەوە=The prime minister is chosen by parliament, and the president, by convention a Kurd, holds only symbolic authority.|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171117164447/https://www.wsj.com/articles/iraqs-surprise-the-persistence-of-democracy-1510933773|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> == ھەڵبژاردن == بەگوێرەی ماددەی ٦١ی دەستووری عێراق، سەرۆک کۆمار لە ڕێگەی پڕۆسەیەکی [[دەنگدانی ناڕاستەوخۆ]] ھەڵدەبژێردرێت؛ واتە ھەڵبژاردنێک کە لەلایەن [[ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق|ئەنجومەنی نوێنەران]]ەوە ئەنجام دەدرێت، لەبری [[ڕاسپاردەی گشتی]]. == دەسەڵاتەکانی سەرۆکایەتی == بەگوێرەی ماددەی ٧٣ی [[دەستووری عێراق]]، دەسەڵاتەکانی سەرۆک کۆمار ئەمانەن: * دەرکردنی لێبووردنی تایبەت لەسەر پێشنیاری [[سەرۆک وەزیران]]، جگە لەو حاڵەتانەی کە پەیوەندییان بە مافی تایبەتەوە ھەیە، و ئەوانەی بە تاوانە نێونەتەوەیییەکان، تیرۆر، و گەندەڵی دارایی و کارگێڕی مەحکووم کراون. * پەسەندکردنی پەیماننامە و ڕێککەوتننامە نێونەتەوەیییەکان، دوای ڕەزامەندیی ئەنجومەنی نوێنەران، و بە پەسەندکراو دادەنرێن دوای پانزە ڕۆژ لە بەرواری گەیشتنیان بۆ دەستی سەرۆک کۆمار. * پەسەندکردن و دەرکردنی ئەو یاسایانەی کە لەلایەن ئەنجومەنی نوێنەرانەوە دەردەچن، و بە پەسەندکراو دادەنرێن دوای پانزە ڕۆژ لە بەرواری گەیشتنیان بۆ دەستی سەرۆک کۆمار. * بانگھێشتکردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی ھەڵبژێردراو بۆ کۆبوونەوە لە ماوەیەکدا کە لە پانزە ڕۆژ تێپەڕ نەکات لە بەرواری پەسەندکردنی ئەنجامەکانی ھەڵبژاردن، و لە حاڵەتەکانی تریشدا کە لە دەستووردا دیاری کراون. * بەخشینی میدالیا و نیشانەکان لەسەر بنەمای پێشنیاری سەرۆک وەزیران، بەگوێرەی [[یاسا]]. * پەسەندکردنی [[باڵیۆز]]ان. * دەرکردنی مەرسوومە کۆمارییەکان. * پەسەندکردنی سزاکانی لەسێدارەدان کە لەلایەن دادگا تایبەتمەندەکانەوە دەردەچن. * ئەنجامدانی ئەرکی فەرماندەیی باڵای ھێزە چەکدارەکان بۆ مەبەستی فەخری و ڕێوڕەسمی. * پەیڕەوکردنی ھەر دەسەڵاتێکی تری سەرۆکایەتی کە لە دەستووردا ھاتووە. == شیاویی == دەستووری عێراق، لە ماددەی ٦٨دا، چەند مەرجێک دیاری دەکات کە دەبێت کاندیدی پۆستی سەرۆکایەتی ھەیبێت: * لە دایکبوونەوە عێراقی بێت و لە دایک و باوکێکی عێراقی بێت. (لێرەدا، عێراقی بە واتای دانیشتووانی ھەموو ناوچەکانی [[عێراق]] دێت.) * بە تەواوی شیاو بێت و تەمەنی گەیشتبێتە ٤٠ ساڵ. * ناوبانگێکی باش و ئەزموونی [[ڕامیاری]]ی ھەبێت، و بە دەسپاکی، ڕاستگۆیی، دادپەروەری، و دڵسۆزی بۆ نیشتمان ناسراو بێت. * بە تاوانێکی پەیوەست بە لادانی ڕەوشتی مەحکووم نەکرابێت. == سەرۆکەکانی عێراق == {{سەرەکی|پێڕستی سەرۆک کۆمارەکانی عێراق}} دوای شۆڕشی ١٥ی تەممووزی ١٩٥٨، بڕیار وابوو ھەڵبژاردن بۆ ھەڵبژاردنی سەرۆک کۆمار ئەنجام بدرێت، بەڵام ھەرگیز ڕوویان نەدا. بۆیە، پۆستی سەرۆک کۆمار بە ھەڵپەسێردراوی مایەوە، لە کاتێکدا [[محەممەد نەجیب ڕووبەیعی]] بۆ سەرۆکایەتیی ئەنجومەنی سەروەری ڕاسپێردرا، کە وەک سەرۆک کۆمار ھەژمار دەکرا. بەم شێوەیە، [[عەبدولسەلام عارف]] بوو بە یەکەم کەس کە نازناوی سەرۆک کۆماری عێراقی ھەڵگرت. == ئەنجومەنی سەرۆکایەتی == {{سەرەکی|ئەنجومەنی سەرۆکایەتی عێراق}} [[ئەنجومەنی سەرۆکایەتیی عێراق|ئەنجومەنی سەرۆکایەتی]] دامەزراوەیەک بوو کە لەژێر چاودێریی «بڕگە ڕاگوزەرەکانی» دەستووردا کاری دەکرد. بەگوێرەی دەستوور، ئەنجومەنی سەرۆکایەتی ڕۆڵی سەرۆک کۆماری دەگێڕا تاوەکو یەک خولی یەکتری دوای پەسەندکردنی دەستوور<ref>[[Constitution of Iraq]], Section 6, Chapter 2, Article 138</ref> و دەستبەکاربوونی حکوومەت.<ref>[[Constitution of Iraq]], Section 6, Chapter 2, Article 139</ref> ئەنجومەنی سەرۆکایەتی دەسەڵاتی زیادەی ھەبوو بۆ ناردنەوەی یاساکان بۆ ئەنجومەنی نوێنەران بە مەبەستی پێداچوونەوە. == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی سەرۆک کۆمارەکانی عێراق]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|سیاسەت|زانستی سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|Presidents of Iraq}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی عێراق]] [[پۆل:حکوومەتی عێراق]] 03i77jvm88tmb18ick9jf6c0wjwfyx2 0 170380 1669059 1445959 2026-09-16T22:34:55Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، پزیشکی-کۆلکە، ئوکراینا-کۆلکە) 1669059 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}} '''سەلمان ئەبراھام واکسمان''' (بە [[ئینگلیزی]]: Selman Abraham Waksman؛ ٢٢ی تەممووزی ١٨٨٨ – ١٦ی ئابی ١٩٧٣)<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1952/waksman/biographical/ Selman A. Waksman Biographical]</ref> زانا و توێژەرێکی بەڕەگەز ئۆکرانی بوو لەھەمانکاتدا خەڵکی [[ئەمریکا]] بوو. ساڵی ١٩٥٢ [[خەڵاتی نۆبڵ]]ی لە بواری پزیشکی پێ بەخشرا بەھۆی دۆزینەوەی سترپۆمیسن (streptomycin) یەکەم ئەنتی بایۆتیک کە کاریگەری ھەبوو لەسەر سیل.<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1952/summary/ The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1952]</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|پزیشکی|زانست|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئوکراینا}} {{خەڵاتی نۆبێل لە پزیشکی}} {{پۆلی کۆمنز|Selman Waksman}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پزیشکی-کۆلکە}} {{ئوکراینا-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٨]] [[پۆل:مردووانی ١٩٧٣]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی]] [[پۆل:داھێنەرە ئەمریکییەکان لە سەدەی ٢٠می زایینی]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئەمریکی]] [[پۆل:زانایانی ئەمریکیی جوو]] [[پۆل:جووەکانی وەرگری خەڵاتی نۆبێل]] [[پۆل:گەلی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک ئۆکراینی-جوولەکە]] [[پۆل:جوولەکەکانی ئیمپراتۆریەتی ڕووسیا]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای زانست و ھونەری سربیا]] [[پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:نووسەرە ناخەیاڵییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] eqn7ifohdkfrdx9xsijozhykb55uu0f 0 171638 1669127 1357383 2026-09-17T01:36:58Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژاپۆن-کۆلکە) 1669127 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Sankarea manga vol 1.jpg|وێنۆک|کەڤەری یەکەم کتێبی سەنکاریا. بە ناونیشانی ڕیا سەنکاریا]] [[پەڕگە:Logo Sankarea.png|وێنۆک|لۆگۆ: بە ژاپۆنی: سەنکاریا]] '''سەنکاریا''': '''خۆشەویستییەکی نەمر''' (بە [[زمانی ژاپۆنی|ژاپۆنی]]: さんかれあ) ناوی مانگا و ئەنێمێیەکی ژاپۆنییە کە نوسینەوە و وێنەکێشانی لەلایەن [[میتسرو ھاتۆری|میتسرو ھاتۆرییەوە]] بۆ کراوە. مانگای سەنکاریا لەنێوان ساڵانی ٢٠٠٩ و ٢٠١٤ دا بووە و لە یازدە کتێب پێکھاتووە. ئەنیمێی سەنکاریا لە [[ژاپۆن]] لە ساڵی ٢٠١٢دا لەلایەن ستۆدیۆی Deenەوە بڵاوکرایەوە. ڕۆمانی سەنکاریا لەلایەن ڕیۆ سوزکازێوە لە ساڵی ٢٠١٢ ئەمەریکادا بلاوکرایەوە.<ref name=":0">لە ویکیپدیای ئینگلیزییەوە وەرگێردراوە بۆ سەر زمانی کوردی</ref> == چیرۆک == چھیرۆ فرویا کوڕێکی قوتابیی قوتابخانەی ناوەندییە، کە حەزێکی زۆری بۆ زۆمبییەکان ھەیە، و کۆکەرەوەی یارییە ڤیدیۆیەکان و ئەنیمی و مانگایە کە پەیوەندیدارە بە زۆمبییەکان، دوای مردنی پشیلەکەی (بابو)، ھەوڵی گێرانەوەی دەدات بۆ ژیان بە بەکارھێنانی سکرێپتی کۆن لەسەر زۆمبییەکان لەم کاتەدا کە چھیرۆ خەریکی پرۆسەی جێبەجێکردنی سکرێپتەکەیە لەسەر (بابو)، کچێک دەبینێت بەناوی ڕیا سەنکاریا کە لەماڵەوە ڕایکردووە بۆ ئەوەی کاری خۆکوژی ئەنجام بدات، کە دواتر نموونەک لە گیراوەی ژەھراوی ھایدرانجا (گوڵی Hydrangea) دەخواتەوە، بەڵام ئەم گیراوەکە شکست دەھێنێ لە ژەھراویکردنی، دواتر لە دەمەقاڵێیەک لەگەل باوکی لە بەرزایەک دەکەوێتە خوارەوە و وادیارە کە گیان لەدەست بدات، بەڵأم بەھۆی ئەم گیراوە ژەھراویەی کە چھیرۆ ئامادەی کردبوو و سەنکاریاش خواردبوویەوە، ئەوا ژیانی بە شێوەیەک لە شێوەکان ڕزگار دەکات، ھەرچۆنێک بێت سەنکاریا ژیانی مرۆڤێکی ئاسایی لەدەست دەدات و بەھۆی گیراوەکە نامرێت بەڵام دەبێت بە زۆمبی، کە بۆ ژیانی پێویستی بەوە دەبێت لەجیاتی خواردنی ئاسایی گوڵی ھایدرانجا (Hydrangea) بخوات،<ref name=":0"/> == کارەکتەرەکان == * چھیرۆ فرویا (降谷 千紘 فرویا چھیرۆ) - دەنگ ([[ریۆھێی کیمورا|ڕیۆھێی کیمورا]] ([[زمانی ژاپۆنی|ژاپۆنی]]) – [[ئارۆن دیسمیوک]] ([[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]))<ref name=":02">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Funimation Streams English-Dubbed Sankarea: Undying Love Trailer|ناونیشان=https://www.animenewsnetwork.com/news/2013-07-23/funimation-streams-english-dubbed-sankarea/undying-love-trailer|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠١٩|وێبگە=Anime News Network|زمان=en}}</ref><ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=キャラクター｜TBSテレビ：さんかれあ 公式ホームページ|ناونیشان=http://www.tbs.co.jp/anime/sankarea/character/index-j.html|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠١٩|وێبگە=www.tbs.co.jp}}</ref> * ڕیا سەنکاریا (散華 礼弥 سەنکاریا) - دەنگ ([[مایا ئوچیدا]] ([[زمانی ژاپۆنی|ژاپۆنی]]) – [[تیا بالارد]] ([[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]))<ref name=":02"/><ref name=":1"/> * ڕانکۆ سۆوجی (左王子 蘭子 سۆوجی ڕانکۆ) - دەنگ ([[سایوری یەھاگی]] ([[زمانی ژاپۆنی|ژاپۆنی]]) – [[جەیمی مارچی|جەیمی مارکی]] ([[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]))<ref name=":02"/><ref name=":1"/> * میرۆ فرویا (降谷 萌路 فرویا میرۆ) - دەنگ ([[یوکا ئیگوچی]] ([[زمانی ژاپۆنی|ژاپۆنی]]) – [[فلیشیا ئەنگێل]] ([[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]))<ref name=":02"/><ref name=":1"/> === خێزانی سەنکاریا === * جۆگۆرۆ فرویا (降谷 茹五郎 فرویا جۆگۆرۆ) - دەنگ ([[شیرۆ سایتۆ]] ([[زمانی ژاپۆنی|ژاپۆنی]]) – [[مایک مکفارلاند]] ([[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]))<ref name=":02"/><ref name=":1"/> * دۆون فرویا (降谷 呶恩 فرویا دۆون) - دەنگ (سێیرۆ ئۆگینۆ ([[زمانی ژاپۆنی|ژاپۆنی]]) – [[کریستۆڤەر کۆرێی سمیس|کریستۆڤەر سمیس]] ([[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]])) * یزونا فرویا (降谷 柚菜 فرویا یزونا) - دەنگ (یروکا ھینۆ ([[زمانی ژاپۆنی|ژاپۆنی]]) – [[کایتلین گلاس]] ([[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]])) * بابو (ばーぶ بابو) - دەنگ ([[میساتۆ فوکێن]] ([[زمانی ژاپۆنی|ژاپۆنی]]) - مۆنیکا ڕیال ([[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]])) === کارەکتەرەکانی تر === * دانیچیرۆ سانکا (散華 団一郎 سانکا دانیچیرۆ)<ref name=":04">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Funimation Streams English-Dubbed Sankarea: Undying Love Trailer|ناونیشان=https://www.animenewsnetwork.com/news/2013-07-23/funimation-streams-english-dubbed-sankarea/undying-love-trailer|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠١٩|وێبگە=Anime News Network|زمان=en}}</ref><ref name=":13">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=キャラクター｜TBSテレビ：さんかれあ 公式ホームページ|ناونیشان=http://www.tbs.co.jp/anime/sankarea/character/index-j.html|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠١٩|وێبگە=www.tbs.co.jp}}</ref> * ئاریا سانکا (散華 亜里亜 سانکا ئاریا)<ref name=":0"/><ref name=":04"/><ref name=":13"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{ann|manga|12731}} *[http://www.studio-hami.net/sanka/sanka.html ماڵپەری مانگای فەرمی سەنکاریا لە ستۆدیۆی ھامی] *[http://www.shonenmagazine.com/bmaga/sankarea ماڵپەری مانگای فەرمی سەنکاریا لە کۆدانشا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210125013938/http://www.shonenmagazine.com/bmaga/sankarea |date=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ }} *[http://www.tbs.co.jp/anime/sankarea/ ماڵپەری ئەنیمی فەرمی سەنکاریا لە TBS] {{پۆلی کۆمنز|Sankarea: Undying Love}} {{تووڵی دەروازە|ئەنیمێ و مانگا|ژاپۆن}} {{ژاپۆن-کۆلکە}} [[پۆل:مانگا]] [[پۆل:ئەنیمێ]] [[پۆل:ئەلقەی تەلەفزیۆنی ئەنیمی ٢٠١٢]] [[پۆل:مانگای کۆدەناشا]] [[پۆل:میتسرو ھاتۆری]] [[پۆل:زنجیرە مانگاکان]] [[پۆل:مانگاکانی ٢٠٠٩]] [[پۆل:فەنیمەیشن]] [[پۆل:ئەنیمێ و مانگای ڕۆمانسی کۆمیدی]] [[پۆل:شۆنن مانگا]] [[پۆل:مانگاکانی کۆدانشا]] [[پۆل:کۆمیکەکان دەربارەی پشیلە]] [[پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمێیانەی لە ٢٠١٢ دەستیان پێکردووە]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمەیشنەکان سەبارەت بە پشیلەکان]] 64jnoq8pfsfkggihrl65ox4k7vakldk 1 173484 1669092 1328731 2026-09-16T23:20:13Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1669092 wikitext text/x-wiki [[پۆل:گشت پەڕەکانی پڕۆژەی ژنان لەناو سوور]] == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[نۆرما کروز]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=844056 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20110220042408/http://www.amnestyusa.org/individuals-at-risk/priority-cases/background-information-on-norma-cruz/page.do?id=1181064 بۆ http://www.amnestyusa.org/individuals-at-risk/priority-cases/background-information-on-norma-cruz/page.do?id=1181064 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20110429082813/http://www.amnestyusa.org/individuals-at-risk/priority-cases/guatemala-norma-cruz/page.do?id=1181063 بۆ http://www.amnestyusa.org/individuals-at-risk/priority-cases/guatemala-norma-cruz/page.do?id=1181063 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١١:٢٣، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٣ بەستەری دەرەکیی [[نۆرما کروز]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=995837 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120404123959/http://www.francesoir.fr/actualite/faits-divers/combat-d-une-mere-pour-retrouver-l-assassin-sa-fille-85982.html بۆ http://www.francesoir.fr/actualite/faits-divers/combat-d-une-mere-pour-retrouver-l-assassin-sa-fille-85982.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20110220042408/http://www.amnestyusa.org/individuals-at-risk/priority-cases/background-information-on-norma-cruz/page.do?id=1181064 بۆ http://www.amnestyusa.org/individuals-at-risk/priority-cases/background-information-on-norma-cruz/page.do?id=1181064 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20110429082813/http://www.amnestyusa.org/individuals-at-risk/priority-cases/guatemala-norma-cruz/page.do?id=1181063 بۆ http://www.amnestyusa.org/individuals-at-risk/priority-cases/guatemala-norma-cruz/page.do?id=1181063 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٠:٤٧، ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[نۆرما کروز]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1090911 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20121021005829/http://www.america.gov/st/democracyhr-english/2009/March/20090306154900ajesrom0.1163599.html بۆ http://www.america.gov/st/democracyhr-english/2009/March/20090306154900ajesrom0.1163599.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٣:١٢، ١٠ی تەممووزی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[نۆرما کروز]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1328730 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120404123959/http://www.francesoir.fr/actualite/faits-divers/combat-d-une-mere-pour-retrouver-l-assassin-sa-fille-85982.html بۆ http://www.francesoir.fr/actualite/faits-divers/combat-d-une-mere-pour-retrouver-l-assassin-sa-fille-85982.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٢:٠٥، ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[نۆرما کروز]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1669091 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120206200503/http://blogs.state.gov/index.php/entries/norma_cruz/ بۆ http://blogs.state.gov/index.php/entries/norma_cruz/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢٣:٢٠، ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ffdyvv9b4gtdkv6urtyck63ahtoxj5y 0 175627 1669057 1477195 2026-09-16T22:34:35Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، فیلم-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە) 1669057 wikitext text/x-wiki {{وەسف|خانمەئەکتەر و بەرھەمھێنەرێکی مەکسیکی و ئەمریکی}} {{Infobox person | name = سەلما ھایێک | image = Salma Hayek-9894.jpg | caption = ھایێک لە ڤێستیڤاڵی فیلمی سەرتاسەریی بەرلینی ٢٠٢٠ | birth_name = سەلما ڤالگارما ھایێک خیمێنێز<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.britannica.com/biography/Salma-Hayek|سەردێڕ=Salma Hayek - Biography, Movies, TV Shows, & Facts|وێبگە=Encyclopedia Britannica|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨}}</ref> | birth_date = {{Birth date and age|mf=yes|١٩٦٦|٩|٢}} | birth_place = کۆتزاکۆلکۆس، ڤێراکرووز، مەکسیک | nationality = {{hlist|مەکسیکی|ئەمریکی}} | other_names = | occupation = خانمەئەکتەر، بەرھەمھێنەر | years_active = ١٩٨٨–ئێستا | alma mater = زانکۆی ئیبێرۆئەمێریکانا | height = {{convert|١٬٥٧|m|ftin|abbr=on}}<ref>[http://womenandtalent.com/40/salma-hayek-being-short-was-considered-a-deformity/ Salma Hayek: Height] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171002120036/http://womenandtalent.com/40/salma-hayek-being-short-was-considered-a-deformity/ |date=October 2, 2017}} - "Being short was considered a deformity".</ref> | spouse = {{ھاوسەرگیری|فرانسوا-ئۆنری پینۆ|٢٠٠٩}} | children = ١ | website = }} '''سەلما ھایێک پینۆ''' ({{IPAc-en|ˈ|h|aɪ|ɛ|k}}؛<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=T2BlqlR4a7A "Salma Hayek Teaches You Mexican Slang – Vanity Fair"]<!--at 0:01--></ref> {{IPA-es|ˈsalma ˈxaʝek|lang}}؛ لەدایکبوو '''سەلما ڤالگارما ھایێک خیمێنێز'''؛ ٢ی ئەیلوولی ١٩٦٦)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Salma Hayek changes her name|ناونیشان=http://content.usatoday.com/communities/entertainment/post/2010/05/salma-hayek-changes-her-name/1|بڵاوکەرەوە=usatoday.com|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Monitor|ناونیشان=https://archive.org/details/sim_entertainment-weekly_2013-09-06_1275/page/25|newspaper=[[Entertainment Weekly]]|ڕێکەوت=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٣|issue=1275|پەڕەکان=٢٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nbcnews.com/id/14457208 |سەردێڕ=Today in history: September 2 |بڵاوکەرەوە=NBC News |ڕێکەوت=٩ی شوباتی ٢٠٠٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٢}}</ref> خانمەئەکتەرێک و بەرھەمھێنەرێکی فیلمی مەکسیکی و ئەمریکییە. لە ١٩٨٩دا لە مەکسیک دەستیکرد بە کاری نواندن بە ڕۆڵێکی سەرەکی لە ئۆپێرای سابوونی تەلەڤیزیۆنیی ''تێرێسا''، و فیلمی ١٩٩٥ی ''کووچەی موعجیزە''، کە بەھۆیەوە پاڵێورا بۆ خەڵاتی ئاریێڵ. دواتر ناوبانگی پەیداکرد بە دەرکەوتن لە فیلمەکانی ''تاوانکار'' (١٩٩٥)، ''لە شەو تا خۆرھەڵاتن'' (١٩٩٦)، ''ڕۆژاوای تووندوتیژ''، و ''باوەڕ'' (ھەردووکیان لە ١٩٩٩). ڕۆڵی سەرکەوتنی ھایێک لە [[بەڵگەفیلم]]ی ٢٠٠٢ی ''[[فریدا]]''دا بوو، فیلمێک کە ھاوبەرھەمھێن بوو تێیدا و ڕۆڵی سەرەکیی وێنەکێشی مەکسیکی [[فریدا کالۆ]] تێدا گێڕا. بۆ نواندنەکەی، پاڵێورا بۆ [[خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین خانمەئەکتەر]]، لەگەڵ ئەوەشدا بۆ [[خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب]]، [[خەڵاتی ڕێکخراوی ئەکتەرەکانی شاشە]]، و [[خەڵاتەکانی فیلمی ئەکادیمیای بەریتانی]] بۆ باشترین خانمەئەکتەر پاڵێورا. فیلمەکە سەرنجی جیھانی ڕاکێشا و سەرکەوتنێکی ڕەخنەیی و بازرگانی بوو. ھایێک خەڵاتی دەیتام ئێمی بردەوە بۆ باشترین دەرھێنان لە بەرھەمێکی منداڵان/گەنجان/خێزانی بۆ ''موعجیزەکەی مالدۆنادۆ'' لە ٢٠٠٤، و پاڵێورا بۆ خەڵاتی پڕایمتایم ئێمی بۆ باشترین خانمەئەکتەری میوان لە زنجیرەیەکی کۆمێدی دوای دەرکەوتنی لە درامای کۆمێدیی ئەی بی سیی ''بێتیی ناشرین'' لە ٢٠٠٧. وەک میوان لە زنجیرەی کۆمێدیی ئێن بی سیی ''٣٠ ڕۆک''دا دەرکەوت لە ٢٠٠٩ بۆ ٢٠١٣. لە ٢٠١٧دا، پاڵێورا بۆ خەڵاتی ئیندیپێندێنت سپیریتز بۆ ڕۆڵەکەی لە ''بیتریز لە خوانی ئێوارە''.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.etonline.com/independent-spirit-awards-2018-nominations-see-full-list-91494|سەردێڕ=Independent Spirit Awards 2018 Nominations -- See the Full List!|ئیش=Entertainment Tonight|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|زمان=en|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181115112924/https://www.etonline.com/independent-spirit-awards-2018-nominations-see-full-list-91494|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> فیلمەکانی دواتری ھایێک بریتی بوون لە ''گەورەبووەکان'' (٢٠١٠)، ''پووس ئین بوتس'' (٢٠١١)، ''گەورەبووەکان ٢'' (٢٠١٣)، ''داستانی داستانەکان'' (٢٠١٥)، ''ئاھەنگی سۆسج'' (٢٠١٦)، ''[[پاسەوانی تایبەتی بکوژەکە]]'' (٢٠١٧)، ''وەک سەرۆکێک'' (٢٠٢٠)، و ''[[پاسەوانی تایبەتی ژنی بکوژەکە]]'' (٢٠٢١). ھایێک لە ٢٠٠٩وە ھاوسەرگیری لەگەڵ بازرگانی فەڕەنسی فرانسوا-ئۆنری پینۆ کردووە، و لەگەڵیدا کچێکیشی بووە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} ==بەستەرە دەرەکییەکان == {{کۆمنز}} {{ویکیوتە}} * {{IMDb name|0000161}} * {{Amg name|p199082}} {{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|فیلم|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن|فەڕەنسا}} {{پۆلی کۆمنز|Salma Hayek}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} [[پۆل:بەرھەمھێنەرانی تەلەڤیزیۆنی مەکسیکی]] [[پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی مەکسیکی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:چاکەکارانی ئەمریکی]] [[پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی]] [[پۆل:چالاکوانانی کالیفۆڕنیا]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٦]] [[پۆل:ھاووڵاتییە سروشتییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:ئەو کەسانەی ڕەگەزنامەی ئەمریکیان بەدەست هێناوە]] [[پۆل:ئەو کەسانەی کە نەخۆشی دیسلێکسیان هەیە]] [[پۆل:ئەو ئەکتەرانەی کە تووشی ناڕێکی خوێندنەوە بوونە]] [[پۆل:ژنە مرۆڤدۆستەکان]] m95rck4m1q4atldd91csjnyfc84mu8z 0 175661 1669069 1569880 2026-09-16T22:36:35Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مۆسیقا-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1669069 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس|بەند=Q7404599|پێڕستی ڕەش=فیلمۆگرافی،Has list، Married name، زمانەکانی ئاخاوتن، دەستپێکی چالاکی، Second family name in Spanish name، حاڵەتی مافەکانی لەبەرگرتنەوە، کارە کۆکراوەکان، ڕووداوە بەرچاوەکان، ھۆی مەرگ، Ancestral home، خزمەکان، ئایین، باری تەندرووستی}}'''سەلیمە موراد''' یان '''سەلیمە پاشا''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: سليمة مراد؛ ٢ی شووباتی ١٩٠٥ - ٢٨ی کانوونی دووەمی ١٩٧٤) هونەرمەند و گۆرانیبێژێکی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ڕۆڵی جوەكانی عێراق و كوردستان لە هونەر و مۆسیقادا|ناونیشان=https://www.peyserpress.com/detail.aspx?Jimare=1674|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=www.peyserpress.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ahmad|یەکەم=Chalak|سەردێڕ=فــــەیـسەڵــــــــــــــیــــــات 51|ناونیشان=https://www.hawler.in/index.php/2017-12-28-23-16-34/item/10408-51|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=www.hawler.in|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210607024945/https://www.hawler.in/index.php/2017-12-28-23-16-34/item/10408-51|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ژەنیارێکی بەناوبانگی عێراقی کۆچی دواییکرد|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/culture/310820152-amp|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> [[عێراق|عێراقی]] [[جوو]] بوو، ئەو کەسێکی بەناوبانگ و ڕێزلێنراو بوو لە [[جیھانی عەرەب|جیهانی عەرەب]]. ئەو لەلایەن [[نووری سەعید]]، [[سەرۆک وەزیرانی عێراق|سەرۆکوەزیرانی عێراق]] نازناوی پاشای پێدرا، هەربۆیە زۆرجار بە سەلیمە پاشا بانگ دەکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سلیمە موراد فریاد ڕەسی هونەری نازم غەزالی|ناونیشان=http://www.bopeshawa.net/index/?p=4560|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=بۆپێشەوە}}</ref> سەلیمە شارەزاییەکی باشی لە مەقامی عێراقی هەبوو.<ref name=":02">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=غەزالی دەریای ئاواز و هونەری عیراقی|ناونیشان=https://mewdamedia.com/articles/4789|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=Mewda Media}}{{بەستەری مردوو|url=https://mewdamedia.com/articles/4789 |date=ئازاری ٢٠٢٦ }}</ref> سەلیمە لە خێزانێکی خانەدانی جوولەکە لە [[بەغدا]]، [[عێراق]] لە دایکبوو. ئەو لە ساڵی ١٩٥٨ هاوسەرگیری لەگەڵ گۆرانیبێژی عێراقی [[نازم غەزالی]] ئەنجامدا.<ref name=":02" /> سەلیمە لە ڕۆژی ٢٨ی کانوونی دووەمی ١٩٧٤، لە تەمەنی ٦٨ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}}{{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|مۆسیقا|عێراق|بەغدا}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مۆسیقا-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:گۆرانیبێژانی جوو]] [[پۆل:ژەنیارانی عێراقی]] [[پۆل:خەڵکی بەغدا]] [[پۆل:مردووانی ١٩٧٤]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٥]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٠]] [[پۆل:جوولەکەکانی عێراق]] ehxtrc562qhcpt49xbxe576sn2gva8c 0 175889 1669029 1428528 2026-09-16T20:35:03Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1669029 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی | ناو = محەممەد مایی | وێنە = Mihemmed Mayî (Kak Şwan).jpg | قەبارەی وێنە = | جێگری_وێنە = | لێدوانی وێنە = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوی کاتی لەدایکبوون = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٩٤٧ | شوێنی لەدایکبوون = | ڕێکەوتی_ونبوون = | شوێنی_ونبوون = | ڕەوشی_ونبوون = | ڕێکەوتی مردن = ١٧ی ئەیلوولی ١٩٨٠ | شوێنی مردن = [[سنە]] | ھۆکاری مردن = | شوێنی دۆزینەوەی تەرم = | شوێنی گۆڕ = | مۆنۆمێنتەکان = | نیشتەجێ = | نەتەوە = کورد | ناوەکانی تر = کاک شوان | نەژاد = | شارومەندێتی = | ڕادەی خوێندەواری = | پیشە = | ساڵانی چالاکی = | خاوەنکار = | ڕێکخراو = | ناوبانگ = | کارە_دیارەکان = | شێواز = | شار = | مووچە = | دارایی = | باڵا = | کێش = | تەلەڤیزیۆن = | سەرناو = | وادە = | پێشوو = | جێگر = | حیزب = [[کۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێران]] | بزاڤ = | بەرانبەرەکان = | ئایین = | سزای_تاوانباری = | ڕەوشی_تاوانباری = | ھاوسەر = | یار = | منداڵەکان = | باوان = | خزمەکان = | خەڵاتەکان = | واژوو = | جێگری_واژوو = | قەبارەی_واژوو = | ماڵپەڕ = | پەراوێزەکان = | ڕەنگی پرچ = | ڕەنگی چاو = | قەبارەی جل = | قەبارەی پێڵاو = }} '''محەممەد مایی''' ناسراو بە '''کاک شوان''' (١٩٤٧–١٧ی ئەیلوولی ١٩٨٠) کەسایەتیی سیاسیی [[کۆمۆنیزم|کۆمۆنیست]]ی [[کورد]] و یەکێک لە فەرمەندەرانی ھێزی پێشمەرگەی [[کۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێران]] بوو. محەممەد مایی لە ھەمان کاتدا پەیوەندی بە رێکخستنە نھێنییەکانی [[کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستان|کۆمەڵەی مارکسی–لینینیی کوردستان]] و شەوکەتی [[حاجی موشیر]] و [[عەلی شیعە]] ھەبووە. محەممەد مایی لە ١٧ی ئەیلوولی ١٩٨٠ لە ھێرشی ھێزە سەربازییەکانی [[کۆماری ئیسلامیی ئێران]] لە [[سنە]] کوژرا.<ref name="ئازادی بەیان ١">{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=سەتتار|دوایین١=فەتحی ئاویھەنگ|سەردێڕ=بیرکرنەوەیەک لە فەرماندەری ئازا و کارزانی کۆمەلە ھەڤال محەممد مایی (کاک شوان)|ناونیشان=http://www.azadi-b.com/J/file/kak_showan_star_F.pdf|وێبگە=آزادی بیان|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠٢١|زمان=فارسی|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠١١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئابی ٢٠٢٤|archive-url=https://web.archive.org/web/20240816031347/https://www.azadi-b.com/J/file/kak_showan_star_F.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name="حکا ١">{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=سەتتار|دوایین١=فەتحی ئاویھەنگ|سەردێڕ=لە ساڵرۆژی گیانبەختکردنی ھەڤالانی گوردانی شوان، بیرکردنەوەیەک لە ھەڤالی تێکووشەر و کۆمۆنیست ئەرسەڵان سەعادەتمەند|ناونیشان=http://cpiran.org/archive/2014/03/mataleb/page14.html|وێبگە=حیزبی کۆمۆنیستی ئێران|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠٢١|زمان=فارسی|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠١٤}}{{بەستەری مردوو|url=http://cpiran.org/archive/2014/03/mataleb/page14.html |date=نیسانی ٢٠٢١ }}</ref> == لە ھونەر و وێژە == [[سروودی کاک شوان]] لەلایەن [[بانگەواز (گرووپی مۆسیقی)|گرووپی مۆسیقای بانگەواز]] بۆ ڕێزگرتن لە محەممەد مایی خوێندراوەتەوە. [[میھران ئەحمەدی]] ڕۆڵی کاک شوانی لە فیلمی ئێرانیی [[غەریب (فیلم)|غەریب]]دا گێڕاوە. فیلمەکە بەشێک لە ژیاننامەی [[محەممەد برووجێردی]]، فەرماندەیەکی [[سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]] و بەشداریکردنی لە [[سەرھەڵدانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان (١٩٧٩)|سەرھەڵدانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]دا نیشان دەدات، ھەروەھا برووجێردی تێیدا وەک کەسێکی کاریزماتیک و ڕزگاریکەر لەژێر ناوی «مەسیحی کوردستان» نیشان دراوە کە ڕووبەڕووی کاک شوان دەبێتەوە. فیلمەکە لەلایەن [[ڕێکخراوەی ھونەری و میدیاییی ئەوج|ڕێکخراوەی ئەوج]]ەوە ساز کراوە کە سەر بە سوپای پاسدارانە. فیلمی غەریب بە شێوەیەکی سەرەکی، لە ھەوڵی ڕەشکردنی کەسایەتیی کاک شواندا بووە و ڕووخسارێکی توندڕەو و بکوژی لەو کەسایەتییە نیشان داوە. ئەمەش لە کاتێکدا لەلایەن لایەنە کوردەکانەوە کاک شوان وەک «قارەمان» وەسف کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdistanmedia.com/so/news/2023/06/257|سەردێڕ=غەریب (گێڕانەوەیەکی "غەریب" لە کوردستان)|بڵاوکەرەوە=kurdistanmedia.com|ڕێکەوت=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|زمان=کوردی}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[سروودی کاک شوان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{کۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێران}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت}} [[پۆل:سیاسەتوانانی کورد]] [[پۆل:کەسایەتییەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:کۆمۆنیستە ئێرانییەکان]] [[پۆل:کۆمۆنیستە کوردەکان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٧]] [[پۆل:مارکسیستە ئێرانییەکان]] [[پۆل:مارکسیستە کوردەکان]] [[پۆل:مردووانی ١٩٨٠]] qx3zm44ap39cusekts63q6goftloo5y 0 176190 1668825 1574666 2026-09-16T13:35:52Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە، تورکیا-کۆلکە) 1668825 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی پایەی فەرمی | post = سەرۆک کۆمار | body = تورکیا | native_name = <small>Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı</small> | insignia = Emblem of the Presidency of Turkey.svg | insigniasize = | insigniacaption = مۆری سەرۆک کۆماری تورکیا | flag = Flag of the President of Turkey.svg | flagsize = 125px | flagborder = yes | flagcaption = نیشانی سەرۆک کۆماری تورکیا | image = Recep Tayyip Erdoğan 2018 (cropped).jpg | incumbent = [[ڕەجەب تەییب ئەردۆغان]] | incumbentsince = ٢٨ی ئابی ٢٠١٤ | residence = | appointer = لەلایەن پەرلەمانەوە | formation = ٢٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٢٣ | style = بەڕێز | status = [[سەرۆکی دەوڵەت]] | termlength = پێنج ساڵ، | termlength_qualified = ھەتا دوو کەڕەت دەتوانێت سەرۆک کۆمار بێت | inaugural = [[مستەفا کەمال ئاتاتورک]] | deputy = [[جێگری سەرۆک کۆماری تورکیا]] | website = https://www.tccb.gov.tr/ | salary = [[لیرەی تورکیا|₺]]١٫٠٥٦٫٠٠٠، ساڵانە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.haberler.com/cumhurbaskani-erdogan-in-maasina-zam-iste-13682655-haberi/ |سەردێڕ=Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın maaşına zam! İşte önümüzdeki yıl alacağı ücret|بڵاوکەرەوە=haberler.com |ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١}}</ref> }} '''سەرۆک کۆماری تورکیا''' باڵاترین کەسایەتی سیاسی وڵاتی [[تورکیا]]یە. لە ڕووانگەی [[سیستمی سەرۆکایەتی]] لە کۆماری تورکیا، کەسایەتی سەرۆک کۆماری تورکیا زیاتر یەک کەسایەتی ھێمایە بەڵام [[یاسای بنەڕەتی تورکیا]] لەو چەند ساڵانەدا مافێکی زۆر وەکو دەستکاری زیاتر لە یاساکانی [[پەرلەمان]] و دانانی کەسایەتە دەوڵەتییەکان وەکو دادوەر و سەرۆکی زانکۆکان پێدراوە. سەرۆک کۆمار [[فەرماندەی گشتی ھێزە چەکدارەکان]]ی تورکیایە. == مێژوو == پۆستی [[سەرۆک کۆمار]] لەگەڵ ڕاگەیاندنی کۆماردا لە ٢٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٢٣ دامەزرا. لەو دەنگدانەی کە لە ھەمان ڕۆژدا بەڕێوەچوو، [[مستەفا کەمال ئەتاتورک]] بە کۆدەنگی وەک یەکەم سەرۆک کۆمار ھەڵبژێردرا. لەم ڕێککەوتەوە تا ساڵی ٢٠١٤، ھەموو سەرۆک کۆمارەکان جگە لە [[کینان ئێڤرین]] لەلایەن کۆمەڵەی نیشتمانیی گەورەی تورکیاوە ھەڵبژێردران. لە نێوان سەرۆک کۆمارە پێشووەکاندا، مستەفا کەمال ئاتاتوورک، [[عیسمەت ئینۆنو]] و [[جەلال بایار]] وەک سەرۆک کۆماری سەر بە پارتێکی سیاسی کاریان کردووە. ئاتاتوورک و ئینۆنو بەردەوام بوون لە کارکردن وەک ھەم سەرۆکی پارت و ھەم سەرۆک کۆمار لە [[پارتی کۆماریی گەل]]، لەکاتێکدا جەلال بایار لە سەرۆکایەتیی [[پارتی دیموکرات (تورکیا، ١٩٤٦–١٩٦١)|پارتی دیموکرات]] دەستی کێشایەوە کاتێک سەرۆکایەتییەکەی دەستپێکرد، بەڵام لە کاتی سەرۆکایەتییەکەیدا وەک ئەندامی پارتەکە مایەوە. بە دەستووری ١٩٦١ کە دوای کودەتای ١٩٦٠ ئامادەکرابوو، بڕیاردرا کە سەرۆک کۆمارەکان دەبێت ھەموو پەیوەندییەکیان لەگەڵ پارتە سیاسییەکان بپچڕێنن. ئێڤرین، کە وەک سەرۆکی دەوڵەت و سەرۆکی ئەنجومەنی ئاسایشی نیشتمانی دوای کودەتای ١٩٨٠ وڵاتی بەڕێوەدەبرد، لە ٧ی تشرینی دووەمی ١٩٨٢ بە سەرۆک کۆمار دەستنیشانکرا، کاتێک دەستوور بە دەنگی گەل پەسەندکرا، بەپێی یەکەم ماددەی کاتیی دەستووری ١٩٨٢. بە [[گشتپرسی]]ی ھەموارکردنەوەی [[دەستوور]] لە ساڵی ٢٠٠٧، بڕیاردرا کە سەرۆک کۆمار لەلایەن گەلەوە ھەڵبژێردرێت، و لە یەکەم ھەڵبژاردندا کە لە ١٠ی ئابی ٢٠١٤ دوای ئەم گۆڕانکارییە ئەنجامدرا، [[ڕەجەب تەییب ئەردۆغان]] لەلایەن گەلەوە وەک سەرۆک کۆمار ھەڵبژێردرا. سەرۆک کۆمار، کە سەرۆکی دەوڵەتە، ھەروەھا سەرۆکی حکوومەتیشە دوای گشتپرسیی ھەموارکردنەوەی دەستوور لە ساڵی ٢٠١٧. == ڕۆڵەکانی سەرکردایەتی == === سەرۆکی دەوڵەت === وەک [[سەرۆکی دەوڵەت]]، سەرۆک کۆمار نوێنەرایەتیی [[حکوومەتی تورکیا]] دەکات بۆ گەلی خۆی، و نوێنەرایەتیی نەتەوەکە دەکات بۆ تەواوی جیھان. سووکایەتیکردن بە سەرۆکی دەوڵەت قەدەغەیە بەپێی [[ماددەی ٢٩٩ (یاسای سزای تورکیا)|ماددەی ٢٩٩ی یاسای سزای تورکیا]].<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Tecimer |یەکەم=Cem |ڕێکەوت=٢٠ی تەممووزی ٢٠١٨|سەردێڕ=The Curious Case of Article 299 of the Turkish Penal Code: Insulting the Turkish President |ناونیشان=https://verfassungsblog.de/the-curious-case-of-article-299-of-the-turkish-penal-code-insulting-the-turkish-president/ |journal=Verfassungsblog |زمان=de-DE |doi=10.17176/20180720-091632-0}}</ref> === سەرۆکی پارت === بە گشتی چاوەڕوان دەکرێت سەرۆکی پارتە سیاسییەکان وەک کاندیدی سەرۆکایەتی بۆ پارتەکەیان خۆیان بپاڵێون. بەڵام دەتوانن بڕیاریش بدەن کە وەک کاندید خۆیان نەپاڵێون و بەشداری بکەن لە پرۆسەی کاندیدکردنی کەسانی تردا. لە ساڵی ١٩٦١ەوە تا ٢٠١٧، سەرۆک کۆمارەکانی تورکیا ناچار بوون ھەموو پەیوەندییەکانیان، ئەگەر ھەیانبووبێت، لەگەڵ پارتە سیاسییەکەیان بپچڕێنن.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2017/may/02/erdogan-rejoins-ruling-party-as-new-presidential-powers-take-effect|سەردێڕ=Erdoğan rejoins Turkey's ruling party in wake of referendum on new powers|دوایین=Shaheen|یەکەم=Kareem|ڕێکەوت=٢ی ئایاری ٢٠١٧|ئیش=The Guardian|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئایاری ٢٠١٧|زمان=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> ئەم نەریتە بۆ دڵنیابوون لە بێلایەنیی سەرۆک کۆمار بوو لە بەڕێوەبردنی سیستمی دەستووریی تورکیا. بەڵام گۆڕینی ئاڕاستەی سەرۆکایەتی لە ساڵی ٢٠١٧دا بۆ نووسینگەی سەرۆکی جێبەجێکار ئەم نەریتەی ھەڵوەشاندەوە، بە لەبەرچاوگرتنی ئەوەی سەرۆکێک وەک براوەی کێبڕکێیەکی ھەڵبژاردنی حزبی دەستبەکار دەبێت.<ref name=":0" /> === سەرکردەی ناوچەیی === سەرۆک کۆمارەکانی تورکیا بە شێوەیەکی بەرفراوان وەک [[ھێزی ناوچەیی]] دەبینرێن بەھۆی گرنگیی ستراتیژیی وڵاتەکە، کاریگەریی جیۆپۆلیتیکی، ھێزی ئابووری و سەربازی، میراتی کلتووری، و پەیوەندییە مێژووییەکان. بەشداریی چالاکانەیان لە دیپلۆماسیی ناوچەیی، ھەوڵەکانی نێوەندگیری، یارمەتییە مرۆیییەکان، و ھاوکاریی ئابووری، جەخت لەسەر ڕۆڵی تورکیا دەکاتەوە وەک یاریزانێکی سەرەکی لە داڕشتنی داینامیکی ناوچەیی و بەرەوپێشبردنی سەقامگیری و خۆشگوزەرانی لە دراوسێیەتییە بەرفراوانەکەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Ulgen |یەکەم١=Sinan |سەردێڕ=A Transformed Turkey: What is the Role for Ankara as a Regional Power? |journal=The SAIS Review of International Affairs |ڕێکەوت=٢٠١٢|بەرگ=٣٢|issue=2 |پەڕەکان=٤١–٥٠|jstor=27000896 |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/27000896 |issn=1945-4716}}</ref> == سەرۆک کۆمارەکان == {{ئەمانەش ببینە|پێڕستی سەرۆک کۆمارەکانی تورکیا}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|تورکیا|ژیاننامە}} {{پۆلی کۆمنز|Presidents of Turkey}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{تورکیا-کۆلکە}} [[پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی تورکیا| ]] [[پۆل:حکوومەتی تورکیا]] [[پۆل:سیاسەتی تورکیا]] [[پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٢٣ لە تورکیا]] c8lvynt3e5ngh6k5di1emptrk58df3i 0 176652 1669230 1402162 2026-09-17T07:33:47Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە) 1669230 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس|بەند=Q7399685|پێڕستی ڕەش=Has list، بواری کار ،Hair color، زمانەکانی ئاخاوتن، Time period ، ھاوسەر ئەندامی حیزبی سیاسی، خوشک و برا، زمانی زگماکی، Candidacy in election، خوێندنەوەی ئای پی ئەی}}'''سەھلورق زودی''' (بە [[زمانی گعزی]]: ሳህለወርቅ ዘውዴ ؛ لە دایکبووی ٢١ی شووباتی ١٩٥٠) کەسایەتی دیپلۆمات و سیاسەتوانی [[ئیتیۆپیا|ئەسیووبییە]]، لەوەتەی ٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ بووە سەرۆکی ئەسیوبیا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=Ethiopia gets first female president|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-africa-45976620|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181025095111/https://www.bbc.com/news/world-africa-45976620|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=BBC}}</ref> ئەو یەکەم ژنە ئەو پۆستە وەربگریت و پێنجەمین کەسیشە ببێتە سەرۆک. ئەو لە ماوەی ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠١٨ تاوەکوو ٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ بووە سەرۆکی نووسینگەی [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] لە [[یەکێتیی ئەفریقا]].<ref>[https://www.un.org/press/en/2018/sga1813.doc.htm Secretary-General Appoints Sahle-Work Zewde of Ethiopia his Special Representative, Head of United Nations Office to African Union] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180707144209/https://www.un.org/press/en/2018/sga1813.doc.htm|date=7 July 2018}} United Nations, press release of 27 June 2018.</ref> لە ساڵی ٢٠٢٠، لەلایەن گۆڤاری فۆربیسی ئەمریکی، ناوی ئەو خرایە پێرستی ١٠٠ بەهێزترین ژنانی ساڵ، ئەو لە ڕیزبەندی ٩٦ەمین هات.<ref name="Forbes Powerful Women 2020">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The World's 100 Most Powerful Women|ناونیشان=https://www.forbes.com/power-women/list/|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=[[Forbes]]}}</ref> سەھلورق زودی بەشی زانستە سرووشتییەکاننی لە [[زانکۆی مۆننتپیلەر]] لە [[فەڕەنسا]] خوێندووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Sahle-Work Zewde poised to be Ethiopia's first female president|ناونیشان=https://www.borkena.com/2018/10/24/sahle-work-zewde-poised-to-be-ethiopias-first-female-president/|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|وێبگە=borkena.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ethiopia appoints&nbsp;career diplomat Sahle-Work Zewde as Africa's only female president|ناونیشان=https://www-telegraph-co-uk.cdn.ampproject.org/v/s/www.telegraph.co.uk/news/2018/10/25/ethiopia-appointscareer-diplomat-sahle-work-zewde-africas-female/amp/?amp_js_v=a2&amp_gsa=1&usqp=mq331AQCCAE=|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|وێبگە=The Daily Telegraph|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200616082059/https://www-telegraph-co-uk.cdn.ampproject.org/v/s/www.telegraph.co.uk/news/2018/10/25/ethiopia-appointscareer-diplomat-sahle-work-zewde-africas-female/amp/?usqp=mq331AQCCAE=&amp_js_v=0.1#referrer=https://www.google.com&amp_tf=From%20%251$s|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەو جگە لە زمانی دایک، زمانەکانی [[زمانی فەڕەنسی|فەڕەنسی]] و [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزیش]] بەباشی دەزانێت.<ref name="auto">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=Sahle-Work Zewde named Ethiopia's first woman president|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2018/10/sahle-work-zewde-named-ethiopia-woman-president-181025084046138.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181025212748/https://www.aljazeera.com/news/2018/10/sahle-work-zewde-named-ethiopia-woman-president-181025084046138.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Al Jazeera|df=dmy-all}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}}{{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|سیاسەت|ئەفریقا|دەیەی ٢٠١٠|زانستی سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|Sahle-Work Zewde}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} [[پۆل:خانمە سەرۆکەکان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠]] [[پۆل:زیندووان]] sny1fh1v9tw13rd9g8cvvlctsqnxql7 0 177770 1668886 1620588 2026-09-16T16:33:13Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1668886 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی پایەی فەرمی |post = سەرۆکی پەرلەمان |body = هەرێمی کوردستان |insignia = |insigniasize = 125px |insigniacaption = دروشمی فەرمی |image = |imagesize = 165px |incumbent = [[ئازاد محەممەد ئەمین]] (کاتی)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=محەممەد سلێمان سەرۆکی کاتی پەرلەمان دەستبەرداری پۆستەکەی بوو|ناونیشان=https://www.tebakurdi.com/7643-2/|وێبگە=tebakurdi|ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250122095715/https://www.tebakurdi.com/7643-2/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |incumbentsince = ٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |residence = [[ھەولێر]]، {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}} |nominator = [[سەرۆکی ھەرێمی کوردستان]] |appointer = [[پەرلەمانی کوردستان]] |termlength = ٤ ساڵ، نوێدەکرێتەوە |formation = ١٩٩٢ {{small|(''دیفاکتۆ'')}}{{ھن}}٤ی حوزەیرانی ٢٠٠٥ {{small|(''یاسایی'')}} |inaugural = [[جەوھەر نامیق]] |website = }} بەو کەسە دەوترێت کە دەبێتە سەرۆکی [[پەرلەمانی کوردستان]] بۆ ماوەی چوار ساڵ. خاوەنداری ئەو پۆستە بە دەنگی زۆرینەی ئەندامانی پەرلەمان هەڵدەبژێردرێت. ئەرکی نوێنەرایەتیی پەرلەمان و جێبەجێ کردنی یاسا و پەیڕەوی ناوخۆ و بڕیارەکانی پەرلەمانە. لە ئێستادا [[ئازاد محەممەد ئەمین]] بەشێوەی کاتی سەرۆکی پەرلەمانی کوردستانە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سەرۆکی پەرلەمان|ناونیشان=https://www.parliament.krd/news/categories/سەرۆک/|وێبگە=parliament|ڕێکەوتی سەردان=٧ی نیسانی ٢٠٢١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=‏سەرۆکی پەرلەمانی کوردستان پەیامێکی بڵاوکردەوە|ناونیشان=https://www.xendan.org/detailnews.aspx?jimare=113667&babet=1&relat=1024|وێبگە=xendan|ڕێکەوتی سەردان=٧ی نیسانی ٢٠٢١}}</ref> [[جەوھەر نامیق]] لە ساڵی ١٩٩٢دا بە یەکەمین سەرۆکی پەرلەمانی هەرێمی کوردستان هەڵبژێردرا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=یادی کۆچی دوایی یەکەم سەرۆکی پەرلەمانی کوردستان|ناونیشان=https://www.aa.com.tr/ks/هونەر-و-كلتوور/یادی-كۆچی-دوایی-یه-كه-م-سه-رۆكی-په-رله-مانی-كوردستان/55308|وێبگە=aa|ڕێکەوتی سەردان=٧ی نیسانی ٢٠٢١}}</ref> کە هاوکات یەکەم [[ھەڵبژاردنی پەرلەمانی کوردستان، ١٩٩٢|خولی پەرلەمانیش]] بوو، بەڵام دواتر بەهۆی [[شەڕی براکوژی|شەڕی ناوخۆ]] پەرلەمانی کوردستان لە ساڵی ١٩٩٤ پەکی کەوت هەتا ٢٠٠٢. دواتر سەرۆکایەتیی پەرلەمان لە نێوان پارتی دیموکراتی کوردستان، یەکێتی نیشتیمانی کوردستان دابەش بوو، ماوەی سەرۆکایەتیی ئەم خولەی پەرلەمان ٣ مانگ بۆ [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] بە سەرۆکایەتیی [[ڕۆژ نوری شاوێس]] و ٢ مانگیش بۆ [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] بە سەرۆکایەتیی [[کەمال فوئاد]] دیاری کرا، بەڵام بە گشتی ئەم خولە درێژەپێدەری خولی یەکەمی هەڵبژاردنەکانی ساڵی ١٩٩٢ بوو. [[ڤالا فەرید]] یەکەم ژن بوو کە بووەتە سەرۆکی پەرلەمانی کوردستان، کە لە ماوەی ١٨ی شوباتی ٢٠١٩ تاکوو ١١ی تەممووزی ٢٠١٩ لەو پۆستەدابوو بە شێوەیەکی کاتی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iraqi Kurdistan elects first female interim speaker|ناونیشان=https://www.thenationalnews.com/world/mena/iraqi-kurdistan-elects-first-female-interim-speaker-1.827458|وێبگە=thenationalnews|ڕێکەوتی سەردان=٧ی نیسانی ٢٠٢١}}</ref> ئەرک و دەسەڵاتەکانی سەرۆکی پەرلەمان لە مادەی ١٨ی پەیڕەوی ناوخۆی پەرلەمانی کوردستان ئاماژەی پێ کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=پەیرەوی ناوخۆ پەیرەوی ناوخۆی پەرلەمانی کوردستان-عێراق|ناونیشان=https://www.parliament.krd/about-parliament/پەیرەوی-ناوخۆ/|وێبگە=parliament|ڕێکەوتی سەردان=٧ی نیسانی ٢٠٢١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سەرۆکایەتی خولەکانی پێشووی پەرلەمانی کوردستان|ناونیشان=https://www.parliament.krd/mps/previous-presidency/|وێبگە=parliament|ڕێکەوتی سەردان=٧ی نیسانی ٢٠٢١}}</ref> == پێڕستی سەرۆکەکانی پەرلەمانی کوردستان == {| class="wikitable" |- ! ڕیز !! ناو !! وێنە !! لەدایکبوون–مردن !! چوونە سەر کار !! کشانەوە لە کار !! پارتی سیاسی |- ! style="background:#FFFF00; color:black;" | ١ | [[جەوھەر نامیق]] | [[پەڕگە:جەوھەر نامیق.jpg|80px]] | {{بچووک|(١٩٤٦–٢٠١١)}} | ٤ی حوزەیرانی ١٩٩٢ | ٢٠٠٠ | [[پەڕگە:Flag of the KDP.svg|22px]] [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] |- ! style="background:#00A550; color:white;" | ٢ | [[عەدنان موفتی]] | [[پەڕگە:Ednan Muftî cropped.jpg|80px]] | {{بچووک|(١٩٤٩–)}} | ٤ی حوزەیرانی ٢٠٠٥ | ٢٠٠٩ | [[پەڕگە:Flag of PUK.png|22px]] [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] |- ! style="background:#FFFF00; color:black;" | ٣ | [[کەمال کەرکووکی]] | [[پەڕگە:کەمال کەرکووکی (بڕدراو).jpg|80px]] | {{بچووک|(١٩٥٤–)}} | ٢٠٠٩ | ١٥ی شوبات ٢٠١٢ | [[پەڕگە:Flag of the KDP.svg|22px]] [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] |- ! style="background:#00A550; color:white;" |٤ | [[ئەرسەلان باییز]] | [[پەڕگە:ئەرسەلان باییز.jpg|80px]] | {{بچووک|(١٩٥٠–)}} | ١٥ی شوبات ٢٠١٢ | ٢٩ی نیسانی ٢٠١٤ | [[پەڕگە:Flag of PUK.png|22px]] [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] |- ! style="background:blue; color:white;" |٥ | [[یووسف محەممەد]] | [[پەڕگە:Yousif Muhammed Sadiq cropped.jpg|80px]] | {{بچووک|(١٩٧٨–)}} | ٢٩ی نیسانی ٢٠١٤ | ١٨ی شوباتی ٢٠١٩ | [[پەڕگە:Goran-change.jpg|22px]] [[بزووتنەوەی گۆڕان]] |- ! style="background:#FFFF00; color:black;" | ٦ | [[ڤالا فەرید]] | [[پەڕگە:وێنەی ڤالا فەرید.jpg|80px]] | {{بچووک|(١٩٧٦–)}} | ١٨ی شوباتی ٢٠١٩ | ١١ی تەممووزی ٢٠١٩ | [[پەڕگە:Flag of the KDP.svg|22px]] [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] |- ! style="background:#00A550; color:white;" |٧ | [[ڕێواز فایەق]] | [[پەڕگە:ڕێواز فایەق٢.jpg|80px]] | {{بچووک|(١٩٧٧–)}} | ١١ی تەممووزی ٢٠١٩ | ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ | [[پەڕگە:Flag of PUK.png|22px]] [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] |- ! style="background:#ff681f; color:white;" |کاتی | [[محەممەد سلێمان|محەممەد سولەیمان]] | | (١٩٤٨-) | ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ | ٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ | [[پەڕگە:جووڵانەوەی_نەوەی_نوێ.png|22px]] [[جووڵانەوەی نەوەی نوێ]] |- ! style="background:#00A550; color:white;" |کاتی | [[ئازاد محەممەد ئەمین]] | | (١٩٦٠-) | ٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ | ئێستا | [[پەڕگە:Flag of PUK.png|22px]] [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] |} == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی خولەکانی پەرلەمانی کوردستان-عێراق]] * [[پێڕستی ئەندامانی پەرلەمانی کوردستان-عێراق]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|کوردستان}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:پەرلەمانی کوردستان]] [[پۆل:حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:سیاسەتی باشووری کوردستان]] 2d5st8p45ix08qgj0s58pev0ng5xk1q 0 178264 1669064 1651283 2026-09-16T22:35:45Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1669064 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = سەلیم بەگ | ناوی_فەرمی = سلیم‌بیگ - Selîmbêyk | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = Salim Beyg | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=37.411|frame-long=44.9267|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی ورمێ|ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی سلیوانا|سلیوانا]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندەواری دەشت|دەشت]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 1701 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = 218 | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''سەلیم بەگ''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری دەشت]]، [[ناوچەی سلیوانا]]، [[شارستانی ورمێ]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''سەلیم بەگ''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[دۆڵەپێسان]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[نێرگی]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[ھەوەندووک]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[میراوا، دەشت|میراوا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتوان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٢١٨) کەس و (٣٨) خێزان بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١''' |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141114042225/http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتووانی گوندەکە [[کورد]]ن. * بە [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) دەدوێن. == ئایین == * ئایینی خەڵکی ئەم گوندە [[ئیسلام]] ([[سوننە]])یە. == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی ورمێ]] == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{شارستانی ورمێ}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بە پێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بە پێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ]] ns3qvqiu9eo0hfdjbz5du3f1teiuo8n 0 180906 1669170 1508257 2026-09-17T04:35:08Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1669170 wikitext text/x-wiki '''سەکینە پەروانە''' (لەدایکبووی ١٩٨٨ لە [[قۆچان]]) بەندکراوێکی [[سیاسی]]ی [[کورد|کوردە]]. سەکینە لە کوردەکانی [[پارێزگای خۆراسانی ڕەزەوی|خوراسانە]] و نیشتەجێی [[باشووری کوردستان]] بووە. == دەستبەسەرکردن == سەکینە پەروانە ٧ی شوباتی ٢٠٢٠ - ١٨ی ڕێبەندانی ٢٧١٩ی [[ڕۆژژمێری کوردی|کوردی]] بە بیانووی دیدار لەگەڵ بنەماڵەکەی لەلایەن ھێزە ئیتلاعاتییەکانی [[سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] لە شاری [[سلێمانی]] دەستبەسەر و ڕەوانەی [[ئێران]] کراوەتەوە و بۆ ماوەی دە ڕۆژ لە زیندانەکانی [[سنە]] و [[مەریوان]] ڕاگیراوە و دواتر نێردراوەتە [[زیندانی ئێڤین]]ی [[تاران]]. == حوکم == * ١٧ی ئایاری ٢٠٢٠ - ٢٨ی بانەمەڕی ٢٧٢٠ لەلایەن لقی بیست و شەشی دادگای شۆڕشی تاران بە تۆمەتی تێکدانی ئاسایشی وڵات لە ڕێگەی ئەندامییەتی حیزبەکانی دێموکرات و کۆمەڵە، بە ٥ ساڵ زیندان و ٢ ساڵ بێبەریکردن لە ئەندامییەتی ڕێکخراوە سیاسییەکان مەحکووم بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سەکینە پەروانە حوکمی پێنج ساڵ بەندکرانی بە سەردا سەپا|ناونیشان=https://hengaw.net/so/news/سەکینە-پەروانە-حوکمی-پێنج-ساڵ-بەندکرانی-بە-سەردا-سەپا|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=Hengaw|زمان=ku-Arab}}</ref> * گەلاوێژی ھەمان ساڵ لە دادگایەکی تر بە تۆمەتی ئاژاوەنانەوە لە زیندان، ٢ ساڵ زیندانی تری بەسەردا سەپا. == زیندانەکان == * گرتووخانەکانی سنە و مەریوان. * گرتووخانە ئێڤین. * بەندی سێی گرتووخانەی قەرچەک لە [[وەرامین]]. * چوار ڕۆژ داوتر بۆ ماوەی بیست و پێنج ڕۆژ، نەخۆشخانەی [[دەروونپزیشکی]]ی ئەمیناوا. * ١٤ی پووشپەڕی ٢٧٢٠ دیسان گرتووخانە ئێڤین * ٢٧ی تشرینی یەکەم - ٦ی خەزەڵوەر بۆ گرتووخانە شاری قۆچان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سەکینە پەروانە بۆ بەندیخانەی قوچان گوازرایەوە|ناونیشان=https://hengaw.net/so/news/سەکینە-پەروانە-بۆ-بەندیخانەی-قوچان-گوازرایەوە|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=Hengaw|زمان=ku-Arab}}</ref> * ١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠ - ٢٤ی سەرماوەزی ١٣٩٩ زیندانی ناوەندیی [[مەشھەد]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=KHRN|سەردێڕ=قۆچان؛ سەکینە پەروانە گواسترایەوە بۆ بەندیخانەی ناوەندیی مەشھەد|ناونیشان=http://kurdistanhumanrights.org/ku/?p=9660|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=KHRN}}</ref> == لێدان و ئەشکەنجە == * سەکینە پەروانە سەرەڕای سێ مانگی ئەوەڵی دەستبەسەربوونی لە کاتەکانی دیکەشدا کەوتووەتە بەر توندوتیژی و ئەشکەنجەی کاربەدەستانی زیندانەکان؛ کە ئاسەوارەکان بەسەر جەستەیییەوە دیارن. * خاکەلێوی ١٣٩٩ سەکینە لە زیندانی ئێڤین دەستی دایە بەرزکردبەوەی [[ئاڵای کوردستان]] و درووشمدان و درووشمنووسین؛ کە کەوتە بەر پەلاماری دڕندانە و ڕەوانەی نەخۆشخانەی دەروونیش کرا و دوو ساڵ دەستبەسەربوونی تریشی بۆ بڕاوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=KHRN|سەردێڕ=حوکمی دوو ساڵ بەندکرانی دیکە لە بەندیخانەی ئێوین بە سەکینە پەروانە ڕاگەیەنرا|ناونیشان=http://kurdistanhumanrights.org/ku/?p=8758|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=KHRN}}</ref> * لەلایەن زیندانییانی بەندی سێی قەرچەک کەوتە بەر لێدان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=KHRN|سەردێڕ=لێدان و پەلاماردانی سەکینە پەروانە لەلایەن چەند بەندکراوێکی بەندیخانەی قەرچەکەوە|ناونیشان=http://kurdistanhumanrights.org/ku/?p=8479|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=KHRN}}</ref> == مانگرتن == * ٢٥ی ئایاری ٢٠٢٠ - ٥ی جۆزەردان، بەھۆی ڕاگرتنی لەو بەندەی زیندانی قەرچەک مانی لە خواردن گرت. (بەندەکە تایبەتە بە تاوانە مەترسیدارەکان و سزادراوانی مادەھۆشبەرەکان و ئەوانی لەبەر کێشەی ماڵییەوە دەستبەسەر کراون)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سەکینە پەروانە، بەندکراوی سیاسی کورد مانی لەخواردن گرتووە|ناونیشان=https://hengaw.net/so/news/سەکینە-پەروانە-بەندکراوی-سیاسی-کورد-مانی-لەخواردن-گرتووە|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=Hengaw|زمان=ku-Arab}}</ref> * ٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ - ١٥ی خەرمانانی ٢٧٢٠ بەھۆی دەربڕینی ھاوخەمی لەگەڵ بنەماڵەی پارێزەرێکی کورد لە [[باکووری کوردستان]]، کە بە مانگرتن لە خواردن لە زیندانەکانی [[تورکیا]] گیانی سپارد، مانی لە خواردن گرت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سەکینە پەروانە بەندکراوی سیاسی کورد مانی لە خواردن گرتووە|ناونیشان=https://hengaw.net/so/news/سەکینە-پەروانە-بەندکراوی-سیاسی-کورد-مانی-لە-خواردن-گرتووە|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=Hengaw|زمان=ku-Arab}}</ref> * ١٠ی خەزەڵوەری ١٣٩٩ بەھۆی دەربڕینی ناڕەزایەتی لە بەرامبەر ئەگەری ڕەوانەکردنی لە قۆچانەوە بۆ زیندانی [[ئیسفەھان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=KHRN|سەردێڕ=قۆچان؛ سەکینە پەروانە مانی لە خواردن گرت|ناونیشان=http://kurdistanhumanrights.org/ku/?p=9359|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=KHRN}}</ref> سەکینە لە ھەشتەمین ڕۆژی مانگرتنەکەیدا لێوەکانی دوورییەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=KHRN|سەردێڕ=قۆچان؛ سەکینە پەروانە لە درێژەی مانگرتنەکەیدا لێوەکانی دوورییەوە|ناونیشان=http://kurdistanhumanrights.org/ku/?p=9421|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=KHRN}}</ref> * ٢٢ی ئایاری ٢٠٢١ - ١ی جۆزەردانی ٠٠ ١٤ بە مەبەستی دەربڕینی ناڕەزایەتی لە ھەمبەر بێبەشبوون لە خزمەتگوزاریی پزشکی و بەردەوامبوونی دوورخستنەوەی و مانەوەی لە مەشھەد مانی لە خواردن گرتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=KHRN|ڕێکەوت=٢٢ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=موژگان کاووسی و سەکینە پەروانە لە زیندانەکانی ئێوین و مەشھەد مانیان لە خواردن گرت|ناونیشان=https://kurdistanhumanrights.org/ku/?p=10353|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=KHRN}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|مافەکانی مرۆڤ|کوردستان}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:ژنانی سیاسیی کورد]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٨]] n4uo68y1twieuvbdjo3wxtbfzd8zqu6 0 182430 1669290 1651252 2026-09-17T10:33:50Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1669290 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = سەیدان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| سیدان}}<br>{{lang-en| Saidan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Arbil Districs.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ھەولێر|ھەولێر]]، [[قەزای عەنکاوە|عەنکاوە]]، [[قەزای بەحرکە|بەحرکە]]، [[قەزای خەبات|خەبات]]، [[قەزای قوشتەپە|قوشتەپە]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان). | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 | coord={{Coord| 36.33541| 43.86674}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی سەیدان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.33541| 43.86674 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بەحرکە|بەحرکە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای بەحرکە|ناحیەی ناوەند]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٤١ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١،٢٦١ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''سەیدان''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای بەحرکە]] لە [[قەزای بەحرکە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/pages/198 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ١٩ی ئایاری ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = نەخشەی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 | نووسەر = ناوەندی زانیارییە مرۆییە ھاوبەشەکان | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ١٩ی ئایاری ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124053955/https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = رووپێوی دیمۆگرافی لە ھەرێمی کوردستان 2017 | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/080519013929.pdf | نووسەر = IOM |زمان = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ١٩ی ئایاری ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240809161721/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{قەزای بەحرکە}} {{تووڵی دەروازە|پارێزگای ھەولێر|کوردستان|عێراق}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] [[پۆل:باشووری کوردستان]] [[پۆل:پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:ھەرێمی کوردستان]] lt0wqnidntrwxuxd1pu28c1bqgkbw3l 0 183407 1668819 1402076 2026-09-16T13:34:52Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1668819 wikitext text/x-wiki {{Infobox Political post | post = سەرۆک کۆمار | body = ئێران | insignia = Office of the President of the Islamic Republic of Iran Seal.svg | insigniasize = 180px | insigniacaption = مۆری سەرۆکایەتیی کۆماری ئیسلامیی ئێران | image = Masoud Pezeshkian 2024 (A) (cropped).jpg | incumbent = [[مەسعوود پزیشکیان]] | incumbentsince = ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٤ | appointer = [[ھەڵبژاردنی ڕاستەوخۆ]] | termlength = ٤ ساڵ | termlength_qualified = (یەک جار شایەنی نوێکردنەوە بەشێوەی پشت سەری یەک) | precursor = | status = [[سەرۆکی حکوومەت]] | style = بەڕێز<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://tehran.embassy.qa/en/news/detail/2020/01/13/hh-the-amir-president-of-iran-give-joint-press-statements |سەردێڕ=HH The Amir, President of Iran Give Joint Press Statements |بڵاوکەرەوە=Qatar Embassy in London |ڕێکەوت=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی ئابی ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200806142315/http://tehran.embassy.qa/en/news/detail/2020/01/13/hh-the-amir-president-of-iran-give-joint-press-statements |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | member_of = [[کابینەی ئێران|کابینە]]{{ھن}}[[کۆڕی لێککردنەوەی بەرژەوەندیی دەزگا]]{{ھن}}[[ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانی]]{{ھن}}[[ئەنجومەنی باڵای شۆڕشی فەرھەنگی]] | residence = [[دەزگای سەرۆکایەتیی ئێران|دەزگای سەرۆکایەتی]]{{ھن}}(جێگەی کارکردن){{ھن}}[[کۆشکی سەعداباد]]{{ھن}}(نەریتی و گیرسانەوە) | seat = [[شەقامی پاستۆر|پاستۆر]]، [[تاران]] | deputy = [[جێگری سەرۆک کۆماری ئێران]] | inaugural = [[ئەبوولحەسەن بەنیسەدر|ئەبولحەسەن بەنیسەدر]] | formation = {{start date and age|١٩٨٠|٢|٤}} | salary = ١٠٫٩٤٧ دۆلار ھەر ساڵە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.mashreghnews.ir/fa/news/577060/%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1-%D9%88-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86-%DA%86%D9%82%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AA |سەردێڕ=حقوق رئیس جمهور و نمایندگان چقدر است؟ |بڵاوکەرەوە=Mashreghnews.ir |ڕێکەوت=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170215181154/http://www.mashreghnews.ir/fa/news/577060/%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1-%D9%88-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86-%DA%86%D9%82%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AA |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> | website = [http://www.president.ir/ وێبگەی فەرمی] }} '''سەرۆک کۆماری ئێران''' ({{بە فارسی|رئیس‌جمهور ایران}}) سەرۆکی دەوڵەتی [[ئێران|کۆماری ئیسلامیی ئێرانە]]. سەرۆک کۆمار گەورەترین کەسایەتیی ئێرانە، بەڵام زۆر کاران بەبێ فەرمانی [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەر]] ناتوانێت ئەنجام بدات<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Erdbrink|یەکەم=Thomas|ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|سەردێڕ=Iran's supreme leader floats proposal to abolish presidency|زمان=en-US|ئیش=Washington Post|ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/irans-supreme-leader-floats-proposal-to-abolish-presidency/2011/10/25/gIQAsOUKGM_story.html|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢١|issn=0190-8286|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191221094151/https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/irans-supreme-leader-floats-proposal-to-abolish-presidency/2011/10/25/gIQAsOUKGM_story.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.presstv.ir/Detail/2017/08/03/530545/Iran-Hassan-Rouhani |سەردێڕ=PressTV-Leader endorses Rouhani as Iran's president |بڵاوکەرەوە=Presstv.ir |ڕێکەوت=٣ی ئابی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171006193334/http://www.presstv.ir/Detail/2017/08/03/530545/Iran-Hassan-Rouhani |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> و لەژێر دەسەڵاتی تەواوی ڕێبەری ئێراندایە.<ref name="ReferenceA">(see Article 110 of the constitution)</ref><ref name="servat.unibe.ch">{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Axel Tschentscher |ناونیشان=http://www.servat.unibe.ch/icl/ir00000_.html |سەردێڕ=ICL - Iran - Constitution |بڵاوکەرەوە=Servat.unibe.ch |ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180821093931/http://www.servat.unibe.ch/icl/ir00000_.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> سەرۆک کۆماری ئێران بە یەک خولی چوار ساڵە بە دەنگدانی ڕاستەوخۆ ھەڵدەبژێردرێت و ناتوانێت سێ خول بەدوای یەکدا خۆی بەربژێر بکات و تەنانەت دوو خول بەدوای یەک دەتوانێت ھەڵبژێردرێت. [[مەسعوود پزیشکیان]] لە ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٤ەوە وەک سەرۆک کۆمار خزمەت دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=مەسعود پزیشکیان فەرمانی دەستبەکاربوونی وەرگرت و دەڵێ 'قەیرانەکان تێدەپەڕێنین'|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/middleeast/iran/28072024|بڵاوکەرەوە=[[تۆڕی میدیاییی ڕووداو]]|ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرۆک کۆمارەکان == {{ئەمانەش ببینە|پێڕستی سەرۆک کۆمارەکانی ئێران}} <gallery class="center" caption="سەرۆک کۆمارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران"> پەڕگە:Abū l-Hasan Banīsadr IMG 2044 edit.jpg|[[ئەبوولحەسەن بەنیسەدر]]<br />١٩٨٠&ndash;١٩٨١<br /><small>(٨٨ ساڵ ژیاوە)</small> پەڕگە:Mohammad-Ali Rajai.jpg|[[محەممەدعەلی ڕەجایی]]<br />١٩٨١<br /><small>(٤٨ ساڵ ژیاوە)</small> پەڕگە:Ali Khamenei crop.jpg|[[عەلی خامنەیی]]<br />١٩٨١&ndash;١٩٨٩<br /><small>({{تەمەن|١٩٣٩|٤|١٩|df=y}}ساڵ)</small> پەڕگە:Akbar Hashemi Rafsanjani by Fars 01 (cropped).jpg|[[ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانی]]<br />١٩٨٩&ndash;١٩٩٧<br /><small>(٨٢ ساڵ ژیاوە)</small> پەڕگە:Mohammad_Khatami%2C_30th_Memorial_Ceremony_of_Ali_Shariati_-_26_June_2007_%2815_8603310160_L600%29.jpg|[[محەممەد خاتەمی]]<br />١٩٩٧&ndash;٢٠٠٥<br /><small>({{تەمەن|١٩٤٢|١٠|١٤|df=y}}ساڵ)</small> پەڕگە:Mahmoud Ahmadinejad portrait 2013.jpg|[[مەحموود ئەحمەدینەژاد]]<br />٢٠٠٥&ndash;٢٠١٣<br /><small>({{تەمەن|١٩٥٦|١٠|٢٨|df=y}}ساڵ)</small> پەڕگە:Hassan Rouani 2017 portrait.jpg|[[حەسەن ڕۆحانی]]<br />٢٠١٣&ndash;٢٠٢١<br /><small>({{تەمەن|١٩٤٨|١١|١٢|df=y}}ساڵ)</small> پەڕگە:Raisi in 2021-02 (cropped).jpg|[[ئیبراھیم ڕەئیسی]]<br />٢٠٢١&ndash;٢٠٢٤<br /><small>(٦٣ ساڵ ژیاوە)</small> پەڕگە:Masoud Pezeshkian, 2024-6-12 (cropped).jpg|[[مەسعوود پزیشکیان]]<br />٢٠٢٤&ndash;بەردەوامە<br /><small>({{تەمەن|١٩٥٤|٩|٢٩|df=y}}ساڵ)</small> </gallery> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی سەرۆک کۆمارەکانی ئێران]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Presidents of Iran}} * [https://web.archive.org/web/20111216113522/http://www.president.ir/en/ فەرمانگەی سەرۆک کۆمار] * [https://web.archive.org/web/20161116174723/http://www.sssup.it/context_eng.jsp?ID_LINK=7931&area=47 ئەرشیڤی ھەڵبژاردنی ئێران - سەرۆک کۆمار] {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ئێران|ژیاننامە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ئێران]] [[پۆل:حکوومەتی ئێران]] etowa23ha4dnrk1jqgify1v0bg5quy4 0 183704 1668883 1668453 2026-09-16T16:27:53Z AramBot 39807 بۆت: گۆڕینی بەستەری پۆلی کۆمنز لە [[:Commons:Category:Sardar Assad|Sardar Assad]] بۆ [[:Commons:Category:Ali-Qoli Khan Bakhtiari|Ali-Qoli Khan Bakhtiari]] 1668883 wikitext text/x-wiki {{نامەی ڕوونکردنەوە|سەردار ئەسعەد بەختیاری|بەختیاری (ڕوونکردنەوە)}} {{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە|image=}} '''عەلیقۆلی خان''' (١٨٥٦ لە [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری|چوارمەحاڵ و بەختیاری]] – ٢٤ی تشرینی یەکەم ١٩١٧ لە [[تاران]]، [[ئێران]]) ناسراو بە '''سەردار ئەسعەد بەختیاری'''، کە پیاوی [[سیاسی]] سەردەمی [[قاجاڕەکان|قاجارە]] [[سەرۆک]] عەشیرەتی [[بەختیاری]] بوو و لە ھەموو کاتێکدا خۆی بە کورد بەختیاری ناسیوە ژیانی سیاسیان ھاوکات بوو لەگەڵ ھاتنە سەرکاری چوار پاشا لە [[ئێران]]. لە ھەندێک خاڵدا لە [[مێژووی ئێران]]دا وەک [[وەزیر]]ی [[شەڕ]] و وەزیری ناوخۆی خولیی خزمەتی کردووە. یەکێکی تر لە ڕووداوە گرنگەکان لە ماوەی ژیانی سیاسی عەلینقۆلی خان دۆزینەوەی [[نەوت]] لە ناوچەکانی [[باشوور]] و [[باشووری ڕۆژاوا]]ی دەشتەکانی ئێران، لەلایەن کۆنسرسیووم دارسی، لە [[پارێزگای خووزستان]] و [[مزگەوت سلێمان]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Foundation|یەکەم=Encyclopaedia Iranica|سەردێڕ=Welcome to Encyclopaedia Iranica|ناونیشان=https://iranicaonline.org/|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=iranicaonline.org|زمان=en-US}}</ref> == بەرھەمەکان == * خلاصە الاعصار فی تاریخ البختیار * بولینا - غادە البریتانی * پل و ورژینی * تاریخ حمیدی - سلطان عبدالحمید عثمانی * دختر فرعون * دیل گابریل * روکامبول * شرح حال ھانری سوم * عشاق پاریس * مادموازل مارگریت * ھرمس مصری * سفرنامەھای برادران شرلی * عھدنامە حضرت امیر == مردن == سەردار ئەسعەد لە کۆتاییدا ڕۆژی سێشەممە ٢٣ی تشرینی یەکەمی ١٩١٧ لە [[تاران]] کۆچی دوایی کرد تەرمەکەی گوازرایەوە بۆ [[ئەسفەھان]] و لە [[گۆڕستان]]ی تەختی فوولاد و لە تەکیەی میرفێندرێسکی بەخاک سپێردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=نوائی /;|یەکەم=عبدالحسین|سەردێڕ=دانشنامه جهان اسلام بنیاد دائرة المعارف اسلامی|ناونیشان=https://rch.ac.ir/|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=دانشنامه جهان اسلام بنیاد دائرة المعارف اسلامی|زمان=Persian|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191112223703/https://rch.ac.ir/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|کوردستان|ئێران}} {{پۆلی کۆمنز|Ali-Qoli Khan Bakhtiari}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:بەختیاری]] [[پۆل:سیاسەتوانانی کورد]] [[پۆل:کورد]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٥٦]] [[پۆل:مردووانی ١٩١٧]] [[پۆل:سیاسەتوانانی ئێرانی]] crwrjrimoxf2nq833jwlbx6hyud5yph 0 183903 1669130 1651279 2026-09-17T01:37:28Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1669130 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = سەنگەر میرعەبدوڵا | ناوی_فەرمی = Sangar-e Mir Abdollah - سنگر میرعبداللە - Senger Mîrabdulah | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=37.5678|frame-long=45.1273|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی ورمێ|ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ|ناوچەی ناوەند]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندەواری بەکشلوچای|بەکشلوچای]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 1310 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = 416 | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کورمانجی]])، [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[زستان]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''سەنگەر میرعەبدوڵا''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری بەکشلوچای]]، [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ]]، [[شارستانی ورمێ]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''سەنگەر میرعەبدوڵا''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[جارچلی]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[ئاغچە قەڵا]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[مەراجول]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[شار]]ی [[ورمێ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتوان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٤١٦) کەس و (١١٢) [[خێزان]] بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١'''}}</ref> * پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە لە [[کورەسوننی]] پێکھاتووە. * بە [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کورمانجی]])، [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] دەدوێن. == ئایین == ئایینی ئەم گوندە لە [[یارسان|یارسانی]] پێکھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فرھنگ جغرافیائی ایران(ابادیھا)| ناونیشان = https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&*| نووسەر = «[[:fa:حاجعلی رزم‌آرا|سەرتیپ حاجعلی رزم‌آرا]]»| زمان = فارسی}}{{بەستەری مردوو|url=https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی ورمێ]] == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{شارستانی ورمێ}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ]] 0q6842l8ww02ddnrit2329l6ymj49oa 0 184068 1669016 1552059 2026-09-16T19:39:09Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (قورئان-کۆلکە، ئیسلام-کۆلکە) 1669016 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Al-Salam.Kaligrafia.jpg|وێنۆک]] ئەلسەلام ({{بە عەرەبی|السلام}}) بێ کەم کوڕی و بێگەرد، ئاشتیی خواز و دڵنیاکەرەوەی ئەوانەی شایەنی سزا نین.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی تەممووزی ٢٠١٩|سەردێڕ=معنى اسم الله السلام|ناونیشان=http://www.alukah.net/sharia/0/135246/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=www.alukah.net|زمان=ar}}</ref> == لەقورئاندا == {{قورئان|سوورەت=٥٩|ئایەت=٢٣|کوردی=ئەو، ئەو خوایەیە کە بەدەسەڵات و پاک و بێگەردە و دڵنیاکەرەوەی ئیماندارانە}}.<ref>قورئانی پیرۆز</ref> == لەفەرموودەدا == ({{عەرەبی|إن الله هو ‌السلام}}) واتا "خوا پاک و بێگەردە، و دڵنیاکەرەوەی ئیماندارانە".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الدرر السنية - الموسوعة الحديثية|ناونیشان=https://www.dorar.net/hadith/sharh/3426|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=www.dorar.net}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئیسلام|محەممەد|قورئان}} {{پۆلی کۆمنز|Al-Salam}} {{قورئان-کۆلکە}} {{ئیسلام-کۆلکە}} [[پۆل:ناوە پیرۆزەکانی خوا لە ئیسلامدا]] lwmchqd2u9cq4n925boecdzoa2u2emu 0 184247 1669068 1651282 2026-09-16T22:36:25Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1669068 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = سەلیم کەندی | ناوی_فەرمی = Salim Kandi - سلیم‌کندی - Selîmkendî | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=37.6739|frame-long=45.1118|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ =300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی ورمێ|ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ|ناوچەی ناوەند]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندەواری نازیا نشیو|نازیا نشیو]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 1289 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = 53 | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[شیعە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[زستان]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''سەلیم کەندی''' یان '''تەپەلار''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری نازیا نشیو]]، [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ]]، [[شارستانی ورمێ]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''سەلیم کەندی''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[عیسالی زەمی]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[بوربور]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[یورقوناوا نشیو]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[یوسوفابادا شامیرزا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتوان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٥٣) کەس و (١٦) [[خێزان]] بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١'''}}</ref> * پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە لە [[ئازەربایجانی|ئازەری]] پێکھاتووە. * بە [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] دەدوێن. == ئایین == ئایینی ئەم گوندە لە [[ئیسلام]] ([[شیعە]]) پێکھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فرھنگ جغرافیائی ایران(ابادیھا)| ناونیشان = https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&*| نووسەر = سەرتیپ ڕیزمارا| زمان = فارسی}}{{بەستەری مردوو|url=https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی ورمێ]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارستانی ورمێ}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ]] d7omru813wzylv653epxn3jrm5gzwq8 0 184509 1668822 1357266 2026-09-16T13:35:22Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، ئەفریقای باشوور-کۆلکە) 1668822 wikitext text/x-wiki {{Infobox Political post | post = سەرۆک کۆمار | body = ئەفریقای باشوور | insignia = Seal of the President of South Africa.png | insigniasize = 180px | insigniacaption = مۆری سەرۆکایەتیی کۆماری ئەفریقای باشوور | image = Cyril Ramaphosa (29653248377) (cropped).jpg | incumbent = [[سیریل ڕامافۆسا]] | incumbentsince = ١٥ی شوباتی ٢٠١٨ | appointer = [[کۆمەڵگای نەتەوەییی ئەفریقای باشوور]] | termlength = ٥ ساڵ | termlength_qualified = {{small|یەک کەڕەت شایانی نوێکردنەوە}} | precursor = [[سەرۆکی وڵاتی ئەفریقای باشوور|سەرۆکی وڵات]] | status = [[سەرۆکی وڵات]]{{ھن}}[[سەرۆکی حکوومەت]] | style = بەڕێز | member_of = | residence = [[مەھلامبا ندلۆپفوو]] {{small|([[پرێتۆریا]])}}{{ھن}}[[شوێنی نیشتەجێبوونی جێنادێندال|جێنادێندال]] {{small|([[کەیپ تاون]])}}{{ھن}}خانووی دکتۆر جان دووبی {{small|([[دووربان]])}} | seat = | deputy = [[جێگری سەرۆک کۆماری ئەفریقای باشوور]] | inaugural = [[نێلسۆن ماندێلا]] | formation = {{start date and age|١٩٩٤|٥|١٠|df=yes}} | salary = ٣٫٩٠٠٫٠٠٠ [[ڕاندی ئەفریقای باشوور|ڕاند]] (٢٦٥٫٠٢٠ دۆلار) ھەر ساڵە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ramaphosa’s salary vs other world leaders|ناونیشان=https://businesstech.co.za/news/finance/305460/ramaphosas-salary-vs-other-world-leaders/ |ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠١٩|وێبگە=businesstech.co.za |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئازاری ٢٠٢١}}</ref> | website = {{URL|http://www.thepresidency.gov.za/}} }} '''سەرۆک کۆماری ئەفریقای باشوور''' [[سەرۆکی وڵات]] و [[سەرۆکی حکوومەت]]ی [[ئەفریقای باشوور|کۆماری ئەفریقای باشوور]]ە. سەرۆک کۆمار لقی ڕاپەڕاندنی دەوڵەتی ئەفریقای باشوور بەڕێوەدەبات و فەرماندەی گشتی ھێزە چەکدارەکانی ئەو وڵاتەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{commons category|Presidents of South Africa}} * [http://www.thepresidency.gov.za/ فەرمانگەی سەرۆکایەتی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140301144446/http://www.thepresidency.gov.za/ |date= ١ی ئازاری ٢٠١٤ }} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ئەفریقای باشوور}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{ئەفریقای باشوور-کۆلکە}} [[پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ئەفریقای باشوور|*]] 3c2jmlgu8eqnmmo6q6ek4ep9s4l4pfx 0 184517 1668813 1617731 2026-09-16T13:33:52Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کۆریای باشوور-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە) 1668813 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە}}{{Infobox Political post|post=سەرۆک وەزیران|member_of=[[State Council of South Korea|State Council]]<br>[[:ko:대한민국 국가안전보장회의|National Security Council]]|salary=[[₩ وۆن]]191,000,000<br>($163,000) ساڵانە<ref name="auto5">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20180116000382|سەردێڕ=President's annual salary set at W225m|یەکەم=The Korea|دوایین=Herald|ڕێکەوت=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=www.koreaherald.com}}</ref>|deputy=[[Deputy Prime Minister of South Korea]]|succession=First|precursor=Prime Minister of the [[Provisional Government of the Republic of Korea]]|inaugural=[[لی بیۆم-سیۆک (سەرۆک وەزیران)|لی بیۆم-سیۆک]]|formation={{start date and age|df=y|1948|7|31}}|constituting_instrument=[[Constitution of South Korea|South Korean constitution]]|incumbentsince=14 May 2021|incumbent=[[کیم بۆ-کیوم]]|image=|termlength=هیچ ماوەیەکی جێگیر نییە, بە ویستی سەرۆکە|seat=[[سێئول]], [[کۆریای باشوور]]|residence=چۆنگری گۆنگگوان|appointer=[[President of the Republic of Korea|سەرۆک]]<br>(Subject to the [[National Assembly (South Korea)|National Assembly's]] approval)|body=the<br>کۆماری کۆریا|nominator=[[سەرۆکی کۆریای باشوور|سەرۆک]]|style=[[سەرۆک وەزیران]] (총리님)|insigniacaption=The Prime Ministerial Emblem|insigniasize=105px|insignia=Emblem of the Prime Minister of the Republic of Korea.svg|abbreviation=PMOTROK, PMOSK|status=Deputy Head of Government|department=[[Government of South Korea#Executive branch|Executive branch of the Government of South Korea]]<br>ئۆفیسی سەرۆک وەزیران|flagborder=yes|flagcaption=سەرۆک وەزیرایەتی ستاندارد|flagsize=130px|flag=Flag of the Prime Minister of the Republic of Korea.svg|native_name={{nobold|대한민국 국무총리}}|website={{in lang|en}} [http://pmo.go.kr/pmo_eng/index.jsp pmo.go.kr/]<br>{{in lang|ko}} [http://www.pmo.go.kr/pmo_web/main/ pmo.go.kr/]}}'''سەرۆک وەزیرانی کۆماری کۆریا''' (بە کۆری: بە هانجا: خوێندنەوەی کۆری: گونگموچۆنگنی: گونگ-مو-چۆنگ-نی) سەرۆکی حکومەت پێکدێنێت و دووەم بەرزترین ئۆفیسە لە کۆریای باشوور کە لەلایەن سەرۆکی کۆماری کۆریاوە دانراوە، بە پەسەند کردنی دەستەی نیشتمانی، هەرچۆنێک بێت ئەو کەسەی دەچێتە سەر ئۆفیس داوای لێناکریت ئەندامێک بیت لە دەستەی نیشتمانی کۆریای باشوور. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}<references /> == بەستەرە دەرەکییەکان == * [http://www.opm.go.kr/en/ Office for Government Policy Coordination, Prime Minister's Secretariat] * [http://www.worldstatesmen.org/Korea_South.htm South Korea] at worldstatesmen.org {{Prime Ministers of South Korea}}{{Politics of South Korea}} {{تووڵی دەروازە|کۆریای باشوور|سیاسەت|5=یاسا}} {{پۆلی کۆمنز|Prime ministers of South Korea}} {{کۆریای باشوور-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} [[پۆل:سەرۆک وەزیرەکانی کۆریای باشوور]] [[پۆل:حکوومەتی کۆریای باشوور]] [[پۆل:دامەزراوەکانی ١٩٤٨ لە کۆریای باشوور]] s7wr7ms37m4vxi65e59a6cjrihzcuhp 0 184624 1668834 1508030 2026-09-16T13:37:22Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، کۆریای باشوور-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە) 1668834 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ئاماژەی زیاتر}} }} {{Infobox Political post|post=سەرۆک|nominator=[[Political party|پارتە سیاسییەکان]]|deputy=[[سەرۆک وەزیرانی کۆریای باشوور|سەرۆک وەزیری کۆریای باشوور]]|salary=[[South Korean Won|₩]]240,648,000 annually {{small|(2021)}}<ref>Executive Order: [https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/bc/%28%EB%B3%84%ED%91%9C_32%29_%EA%B3%A0%EC%A0%95%EA%B8%89%EC%A0%81_%EC%97%B0%EB%B4%89%EC%A0%9C_%EC%A0%81%EC%9A%A9%EB%8C%80%EC%83%81_%EA%B3%B5%EB%AC%B4%EC%9B%90%EC%9D%98_%EC%97%B0%EB%B4%89%ED%91%9C%28%EC%A0%9C35%EC%A1%B0_%EA%B4%80%EB%A0%A8%29.pdf 공무원보수규정(제31380호)(20210105) / (별표 32) 고정급적 연봉제 적용대상 공무원의 연봉표(제35조 관련)] (in Korean)</ref>|formation=٢٤ی تەمموزی ١٩٤٨|inaugural=[[سینگمان ری]]|incumbentsince=٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|incumbent=[[لی جای میوونگ]]|image=Lee Jae-myung's Portrait (2025.6.4) (cropped 2).jpg|precursor=President of the [[Provisional Government of the Republic of Korea]]|constituting_instrument=[[Constitution of South Korea|Constitution of the Republic of Korea]]|termlength_qualified=Not renewable|termlength=پێنج ساڵ;|style=[[Mr. President (title)|Mr. President]] ({{lang|ko|대통령님)}}|appointer=[[Presidential elections in South Korea|Direct popular vote]]|seat=[[سێئول]]، [[کۆریای باشوور]]|body={{nobr|کۆماری کۆریا}}|residence=[[خانووی شین]]|member_of={{plainlist| *[[State Council of South Korea|State Council]] *[[:ko:대한민국 국가안전보장회의|National Security Council]] *[[National Unification Advisory Council]]}}|abbreviation=POTROK, POSK|status={{plainlist| *[[Head of state]] *[[سەرۆکی حکومەت]]}}|department=[[Government of South Korea#Executive branch|Executive branch of the government of the Republic of Korea]]<br />[[Office of the President (South Korea)|Office of the President]]|flagborder=yes|flagcaption=سەرۆکایەتی ستاندارد|flagsize=125px|flag=Flag of the President of South Korea.svg|insigniacaption=Seal of the President of the Republic of Korea|insigniasize=110px|insignia=Seal of the President of the Republic of Korea.svg|native_name={{nobold|{{lang|ko|대한민국 대통령}}}}|website={{in lang|en}} [http://english.president.go.kr/ english.president.go.kr]<br />{{in lang|ko}} [http://www.president.go.kr/ president.go.kr]}}'''سەرۆک کۆماری کۆریا''' (بە [[زمانی کۆری|کۆری]]: 대한민국 대통령 بە [[ھانجا]]:大韓民國 大統領; خوێندنەوەی کۆری: دێھانمینگوک دایتۆنگریۆنگ) سەرۆکی وڵات و سەرۆکی حکوومەتی کۆریای باشوورە، سەرۆک وەک سەرۆکی جێبەجێکاری لقی حکومەتی کۆریا و فەرماندەری ھێزەکانی کۆماری کۆریا لە ئۆفیس کارە یاساییەکانی ئەکات. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}<references /> == بەستەرە دەرەکییەکان == {{Commons|President of South Korea}} * [http://english.president.go.kr/ Official Website of the President of the Republic of Korea] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061014042918/http://english.president.go.kr/ |date=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦ }} * [https://web.archive.org/web/20160304050628/http://www.archives.go.kr/e_gars/html_online/rsm.asp Former President Archives] * [https://web.archive.org/web/20070829065800/http://www.archives.go.kr/president/ Former President Archives] {{in lang|ko}} {{List of Current Heads of State of G20}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{کۆریای باشوور-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} [[پۆل:حکوومەتی کۆریای باشوور]] [[پۆل:دامەزراوەکانی ١٩٤٨ لە کۆریای باشوور]] [[پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی کۆریای باشوور]] {{تووڵی دەروازە|کۆریای باشوور|سیاسەت|5=یاسا|ژیاننامە|زانستی سیاسەت}} 8d48jx6x8sjuj97digxxfmrvtgu1pev 0 184646 1668985 1651291 2026-09-16T19:34:09Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1668985 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = سەعیدلی | ناوی_فەرمی = Saidlu - سعیدلو - Səidli | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=37.6591|frame-long=45.105|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ =300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی ورمێ|ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ|ناوچەی ناوەند]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندەواری نازیا نشیو|نازیا نشیو]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 1292 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = 245 | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی باکووری|کورمانجی]])، [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]] و [[شیعە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[زستان]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''سەعیدلی''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری نازیا نشیو]]، [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ]]، [[شارستانی ورمێ]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''سەعیدلی''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[عیسالی زەمی]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[غەفاربەھی]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[سەفەربەھی]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[عەسکەراباد تەپە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتوان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٢٤٥) کەس و (٧٢) [[خێزان]] بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١'''}}</ref> * پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە لە [[کورد]] و [[ئازەربایجانی|ئازەری]] پێکھاتووە. * بە [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی باکووری|کورمانجی]])، [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] دەدوێن. == ئایین == ئایینی ئەم گوندە لە [[ئیسلام]]([[سوننە]] و [[شیعە]])پێکھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فرھنگ جغرافیائی ایران(ابادیھا)| ناونیشان = https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&*| نووسەر = سەرتیپ ڕیزمارا| زمان = فارسی}}{{بەستەری مردوو|url=https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی ورمێ]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارستانی ورمێ}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ]] 0ye1dbt8n8vblxewfnml37lydjqk4p4 0 185349 1669003 1651287 2026-09-16T19:37:09Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1669003 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = سەفەربەھی | ناوی_فەرمی = Safarbehi - صفربھی - Seferbehî | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=37.6598|frame-long=45.1257|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ =300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی ورمێ|ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ|ناوچەی ناوەند]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندەواری باشقەڵا|باشقەڵا]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 1286 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = 339 | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی باکووری|کورمانجی]])، [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]] و [[شیعە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[زستان]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''سەفەربەھی''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری باشقەڵا]]، [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ]]، [[شارستانی ورمێ]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''سەفەربەھی''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[سەفەرقولی خان]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[چیچەکلی باشقەڵا]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[گویچەلی ئەسڵان]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[سەعیدلی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتوان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٣٣٩) کەس و (١٠١) [[خێزان]] بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١'''}}</ref> * پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە لە [[کورد]] و [[ئازەربایجانی|ئازەری]] پێکھاتووە. * بە [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی باکووری|کورمانجی]])، [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] دەدوێن. == ئایین == ئایینی ئەم گوندە لە [[ئیسلام]]([[سوننە]] و [[شیعە]])پێکھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فرھنگ جغرافیائی ایران(ابادیھا)| ناونیشان = https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&*| نووسەر = سەرتیپ ڕیزمارا| زمان = فارسی}}{{بەستەری مردوو|url=https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی ورمێ]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارستانی ورمێ}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ]] aws6e6ngdtqgdk32514ufowo9aq7qru 0 186387 1669005 1651285 2026-09-16T19:37:29Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1669005 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = سەفەرقولی خان | ناوی_فەرمی = Safarqoli Khan Kandi - صفرقلی‌خان‌کندی - Sefer Qulîxankendî | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=37.6691|frame-long=45.1275|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ =300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی ورمێ|ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ|ناوچەی ناوەند]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندەواری باشقەڵا|باشقەڵا]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 1285 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = 119 | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[شیعە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[زستان]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''سەفەرقولی خان''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری باشقەڵا]]، [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ]]، [[شارستانی ورمێ]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''سەفەرقولی خان''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[قەڵا عەزیز بەگ]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[سەفەربەھی]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[یورقوناوا نشیو]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[سەلیم کەندی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتوان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (١١٩) کەس و (٤٦) [[خێزان]] بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١'''}}</ref> * پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە لە [[ئازەربایجانی|ئازەری]] پێکھاتووە. * بە [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] دەدوێن. == ئایین == ئایینی ئەم گوندە لە [[ئیسلام]]([[شیعە]])پێکھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فرھنگ جغرافیائی ایران(ابادیھا)| ناونیشان = https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&*| نووسەر = سەرتیپ ڕیزمارا| زمان = فارسی}}{{بەستەری مردوو|url=https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی ورمێ]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارستانی ورمێ}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ]] re8i5m045800jn7z3lkysi62yp8akuo 0 186618 1668901 1651298 2026-09-16T16:35:43Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1668901 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = سەعتلی بەکر | ناوی_فەرمی = Saatluy-e Beyglar - ساعتلوی بیگلر - Saetlûya Bekir | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=14|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=37.7166|frame-long=45.0428|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ =300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی ورمێ|ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی نازی|نازی]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندەواری نازیا ئەڤراز|نازیا ئەڤراز]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 1316 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = 675 | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی باکووری|کورمانجی]])، [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]] و [[شیعە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[زستان]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''سەعتلی بەکر''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری نازیا ئەڤراز]]، [[ناوچەی نازی]]، [[شارستانی ورمێ]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''سەعتلی بەکر''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[نۆشینشار]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[ئوزەرلوو]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[حەیدەرلی بەیلەر]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[لەلەلوو]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتوان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٦٧٥) کەس و (١٩٦) [[خێزان]] بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١'''}}</ref> * پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە لە [[کورد]] و [[ئازەربایجانی|ئازەری]] پێکھاتووە. * بە [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی باکووری|کورمانجی]])، [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] دەدوێن. == ئایین == ئایینی ئەم گوندە لە [[ئیسلام]]([[سوننە]] و [[شیعە]]) پێکھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فرھنگ جغرافیائی ایران(ابادیھا)| ناونیشان = https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&*| نووسەر = «[[:fa:حاجعلی رزم‌آرا|سەرتیپ حاجعلی رزم‌آرا]]»| زمان = فارسی}}{{بەستەری مردوو|url=https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی ورمێ]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارستانی ورمێ}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ]] l7axqxzt3nqko2bl0l3c60e5dvtnoso 0 188303 1669187 1572766 2026-09-17T04:37:58Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مۆسیقا-کۆلکە) 1669187 wikitext text/x-wiki {{ئز}} {{زانیاریدانی گۆرانیبێژ | ناو = سەڵاح داودە | وێنە = | قەبارەی وێنە = | جێگری وێنە = | شرۆڤەی وێنە = | ناوی لەدایکبوون = | ناوی خۆماڵی = | زمانی ناوی خۆماڵی = | نازناو = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٩٤١ | شوێنی لەدایکبوون = [[قەرەحەسەن]]، [[کەرکووک]] | بنەچە = | ڕێکەوتی مردن = {{ڕێکەوتی مەرگ و تەمەن|٢٠٠٩|٥|٨|١٩٤١}} | شوێنی مردن = [[کەرکووک]] | شێواز = | پیشە = گۆرانیبێژ، بستەبێژ، مەقامبێژ، ژەنیار | ئامێر = باڵەبان، زوڕنا و شمشاڵ | ساڵانی چالاکبوون = | تۆمارگە = | کارە پەیوەستەکان = | ماڵپەڕ = | ئامێرە دیارەکان = }} '''سەلاح محەممەد خدر بارام چاوەش''' ناسراو بە '''سەڵاح داودە''' (١٩٤١ لە [[کەرکووک]]، [[عێراق|کوردستان]] - ٨ی ئایاری ٢٠٠٩ لە کەرکووک) گۆرانیبێژ، بستەبێژ، مەقامبێژی ئاوازی ڕەسەنی کوردی و ھەروەھا ژەنیاری ئامێرە باژەنە کوردییەکانی باڵەبان، زوڕنا و شمشاڵ بوو.<ref name="فرات ۱"/> == ژیان == سەڵاح داودە لە ساڵی ١٩٤١ لە شارەدێی [[قەرەحەسەن]]ی سەر بە [[کەرکووک]] لە دایک بووە. لە ساڵی ١٩٦٥وە لەگەڵ بنەماڵەی دەڕۆن بۆ شاری کەرکووک و تا کۆتایی ژیانی ھەر لەو شارە دەمینێتەوە. بنەماڵەی ھەموو مەقامبێژ و موزیکژەن بوو. باوکی [[محەممەد خدر بارام چاوەش|محەممەد]] و باپیری [[خدر بارام چاوەش]] ھەردوو مەقامبێژ بوون. ھەر لە منداڵییەوە لە تەمەنی ١٠–١٢ ساڵییەوە لەگەڵ باوک و باپیری لە کۆڕی گۆرانبێژەکاندا ئاشنای گۆرانییە کوردییەکان بووە.<ref name="فرات ۱"/> لە ساڵی ١٩٥٧ لە ماڵی کەریم حاجی سابیر کە لە دۆستەکانی باوکی بوو، بۆ یەکەمین جار دەنگی خۆی لەسەر شریت تۆمار کردەوە.<ref name="ھەولێر ۱">[https://www.hawler.in/index.php/2017-12-28-23-19-46/item/11983-2019-05-09-07-54-13 سایتی ھەولێر: ''ئەو ھونەرمەندە ھونەرەکەی لە باپیریەوە بە میرات بۆ ماوەتەوە''، نووسینی محەممەد سەعید کوردە، نووسراو لە ٩ی ئایاری ٢٠١٩؛]{{بەستەری مردوو|url=https://www.hawler.in/index.php/2017-12-28-23-19-46/item/11983-2019-05-09-07-54-13 |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ }} سەردان لە ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢١.</ref> لە ساڵانی دەیەی پەنجای سەدەی بیستەم لەگەڵ [[ئەحمەد داودە]] چوون بۆ [[ڕادیۆی کوردیی بەغدا]]. لە ڕایۆی بەغدا خۆی بە [[عەلی مەردان]] ناساند و چەند گۆرانییەکی وەکوو زاڵم، نایلۆنە، و ناویرم تۆمار کردەوە و لە ماوەیەکی کورت لە ناو خەڵک ناوبانگی دەرکرد.<ref name="ھەولێر ۱"/> سەڵاح داودە لە خوێندنی مەقامە کوردییەکانی ناوچەی گەرمیان وەکوو قەتار، خاوکەر، ئەڵاوەیسی، ئای ئای، خورشیدی زۆر شارەزا بوو. ھەروەھا مەقامە ڕۆژھەڵاتییەکانێک وەکوو بەیات، حیجاز، سەبا، سێگا، ڕاست، چوارگا، نەھاوەند، ئورفە" بە باشی دەخوێندەوە.<ref name="فرات ۱"/> سەڵاح داودە لە کۆتایی دەیەی شەستی سەدەی بیستەم وێڕای ژەنیارانێک وەکوو فایەق داودە، ئەحمەد داودە و نەوزادی کوڕی، تیپێکی میللی کوردییان پێکھێنا کە یەکەم تیپی ھونەریی میللی کوردی بوو کە لە تەلەڤیزیۆنی کەرکووک گۆرانیی کوردی تۆمار کرد.<ref name="فرات ۱"/> سەڵاح داودە ئەگەرچە لە تەواوی ژیانیدا بە ھەژاری بەسەربرد، بەڵام ئامادە نەبوو گۆرانی بەباڵای ڕژێمی [[سەددام حوسێن|سەددام]] یان سرودی حەماسی بۆ [[شەڕی ئێران و عێراق]] بڵێت.<ref name="فرات ۱">[https://anfsorani.com/كولتوور-و-هونه-ر/rmzy-mwzyky-flklry-grmyan-w-kkyky-wnry-kwrdy-l-krkwk-sah-dawd-26436 ئاژانسی ھەواڵی فرات: ''ڕەمزی موزیکی فۆلکلۆری گەرمیان و کۆڵەکەیەکی ھونەری کوردی لە کەرکوک؛ سەڵاح داودە''، نووسینی زانیار جوودی، نووسراو لە ١٤ی تەممووز ٢٠٢١؛] سەردان لە ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢١.</ref> بنەماڵەی داودە چەندین جار لە کەرکووکدا ڕاویان ناوە و بەناوی [[تەرحیل]]ەوە ئاوارە کران. کوڕی سەڵاح داودە بە ناوی ڕزگار گوللە باران کرا. بەڵام ئەو لەگەڵ بنەماڵەکەی دیسانەوە گەڕانەتەوە و خۆیان خزاندووەتە کەرکووکەوە.<ref name="فرات ۱"/> دوو کوڕی تری سەڵاح داودە بەناوی [[عەباس سەڵاح داودە|عەباس]] و [[دڵشاد سەڵاح داودە|دڵشاد]] لە بواری مۆسیقا و مەقام و ئاوازی کوردیدا چالاکن.<ref name="ھەولێر ۱"/> == مۆسیقای تورکەمانی == سەڵاح داودە جگە لە گۆرانی کوردی، شارەزایی مۆسیقای تورکەمانی و ئاوازی قۆریات و بەستەی تورکمانی بوو. ئەو چەندین ئاھەنگی لەگەڵ ھونەرمەندانی ناسراوی کەرکووک وەکوو ھابە ساز داوە و پێکەوە چەندین گۆرانی و بەستەی کوردی و تورکمانیان وتووە. بۆیە وەڵاح داودە لەنێوانی خەڵکی تورکمانیشدا گوێگرێکی زۆری ھەبوو.<ref name="فرات ۱"/> == کارەکان == سەڵاح داودە نزیکەی ١٠٠ گۆرانیی تۆمار کردووە. بەشێک لە ئاواز و گۆرانییەکانی بریتییە لە: ھاتەوە خانزادە خان، ئامۆزا گیان، ڕێزە بە ڕێزە گیانە، یار وەرەوە، ھەی وەی زارا، ئەی خودا لەم ئاگربارانە، ھەی شەمێ، دانە دانە، ھەی وەگرد ئامۆزا وەگرد، ئەملان و ئەولانت کەم، یار زەینەب، بەستەی باوانم، ڕاستەی خیابان، و نایلۆنە، جەمیلە، شەدە لار، خرینگە خرینگە، کوێستانان خاڵ خاڵ، ڕێبوار و ڕێبوار، ھەوارە، شیرێنێ و شەمامە<ref name="فرات ۱"/> === ئەلبۆم === * سۆزی گەرمیان (بەھاوکاریی گرووپی میوزیکی کورد لە سلێمانی)، ٢٠٠٥. (ئامۆزا گیان، خانزادەخان، یار وەرەوە، لەبیاوە، قەتار، بەھارەن حەبیبەخان، ڕێزە بە ڕێزە، شیرێنێ و شەمامە) == مردن == لە ٨ی ئایاری ٢٠٠٩ ئاھەنگێک بە بۆنەی یەکەمین ساڵیادی دامەزراندی [[ناوەندی عەلی مەردان بۆ مەقام]] بەڕێوەچوو، کە سەڵاح داودە "مەقامی قەتار و خاوکەر" و بەستەی" ڕاوەستاوە لەو بانەی لەو ئاھەنگەدا گۆت. بەڵام بە دوای ھاتنە خوارەوەی لەسەر تەختەی شانۆ بەناکاو باری تەندروستی تێکچوو و بەپەلە گواسترایەوە بۆ نەخۆشخانەی ئازادیی کەرکووک. سەڵاح داودە ھەر لەو ڕۆژە لە کاتژمێری ٨ی ئێوارە کۆچی دوایی کرد.<ref name="فرات ۱"/> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|مۆسیقای کوردی|مۆسیقا|ژیاننامە|پارێزگای کەرکووک}} {{گۆرانیبێژانی کورد}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مۆسیقا-کۆلکە}} [[پۆل:خەڵکی کەرکووک]] [[پۆل:ژەنیارانی کورد]] [[پۆل:کەسایەتییەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی کوردی]] [[پۆل:گۆرانیبێژە پیاوەکانی کوردیی ناوەندی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤١]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٠٩]] iaxlv5yw31rnv37ai3zqq5sago9526r 0 189636 1669049 1625605 2026-09-16T22:33:15Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئەکتەر-کۆلکە، فیلم-کۆلکە) 1669049 wikitext text/x-wiki {{کەسایەتی|ناو=سەلام کۆیی|وێنە=سەلام کۆیی.png|شرۆڤەی وێنە=|قەبارەی وێنە=|ڕێکەوتی لەدایکبوون=١٩٥٥|ڕێکەوتی مردن=١٧ی ئابی ٢٠٢١ (٦٦ ساڵ ژیاوە)|شوێنی مردن=ھەولێر|شوێنی گۆڕ=|ھۆکاری مردن=جەڵتەی مێشک|شوێنی دۆزینەوەی تەرم=|شوێنی لەدایکبوون=ھەولێر|نەتەوە=[[کورد]]|ناوەکانی تر=|نەژاد=|شارومەندێتی=|ڕادەی خوێندەواری=|دایەن=|پیشە=[[ئەکتەر]]|ساڵانی چالاکی=|خاوەنکار=|شار=|مووچە=|دارایی=|باڵا=|کێش=|ناسراو بەھۆی=|سەرناو=|وادە=|پێشوو=|جێگر=|حیزب=|بەرامبەرەکان=|ئایین=|ھاوسەر=|یار=|منداڵەکان=|باوک=|خزمەکان=|پەیوەندییەکان=|خەڵاتەکان=|واژوو=|ماڵپەڕ=|پەراوێزەکان=}} '''سەلام قادر محەممەد''' ناسراو بە '''سەلام کۆیی''' (١٩٥٥ لە [[ھەولێر]]، [[عێراق]] – ١٧ی ئابی ٢٠٢١ لە ھەولێر) [[ئەکتەر|ئەکتەرێکی]] [[کورد]] بوو. لە سەرەتای حەفتاکانی سەدەی ڕابردوو دەستی بە کاری ھونەری کردووە، و نزیکەی ٥٠ ساڵ لە بواری نواندندا کار و بەرھەمی ھەبووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.awene.com/detail?article=52965|سەردێڕ=ھونەرمەند سەلام کۆیی کۆچی دواییکرد|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=www.awene.com}}</ref> ''سەلام کۆیی'' لە ١٩٥٥ لە گەڕەکی سەعدوناوەی شاری [[ھەولێر]] لەدایکبووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = https://www.kurdistan24.net/ckb/story/209118-| سەردێڕ = ھونەرمەند سەلام کۆیی کۆچی دوایی کرد| ڕێکەوتی سەردان = ١٧ ئابی ٢٠٢١| بڵاوکەرەوە = www.kurdistan24.net}}</ref> دەرچووی ئامادەییی بەشی ژمێریارییە. لە ٢٠ی شوباتی ١٩٦٩ بە شانۆگەریی ''چارەڕەش'' دێتە دونیای ھونەر، ھاتنە ناو دونیای ھونەری لەگەڵ ھونەرمەندان «فەیسەڵ محەممەد ساڵح، جەلال بەیار، عەلی ئەحمەد و سوبحی کۆیی» بووە. ماوەی شەش ساڵ لەگەڵ ھونەرمەند ئیبراھیم حەکیم بەرنامەی «ئاوێنە»یان پێشکەش کردووە. سەلام کۆیی لە ھەر کارێک بە شتێک ناسراوە بۆ نموونە، لە ''ھەبوو نەبوو'' بە «عەزە قۆڵبڕ»، لە ''تاپۆ حەقی چییە'' بە «حاجی یادگار» ناسرابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = https://kirkuktv.net/KU/Details/6400| سەردێڕ = ھونەرمەند سەلام کۆیی بە جەڵتەی مێشک کۆچی دوایی کرد| ڕێکەوتی سەردان = ١٨ ئابی ٢٠٢١| بڵاوکەرەوە = kirkuktv.net| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٨ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210818113124/https://kirkuktv.net/KU/Details/6400|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == بەرھەمەکان == * ''چارەڕەش'' (١٩٦٩) * ''مەسەلەی شارێک'' (١٩٧٣) * ''ئاگر و چڵی زەیتون'' (١٩٧٦) * ''دوا فیشەک'' * ''گەشتێک بەناو سێ ڕۆژگاردا'' (١٩٧٩) * ''ئەو فریشتەیەی لە بابل ھاتە خوارێ'' * ''تەرازوو'' (١٩٧٩) * ''ھەبوو نەبوو'' (١٩٨٠)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=121649&Jor=5| سەردێڕ = ھونەرمەند سەلام کۆیی کۆچی دوایی کرد| ڕێکەوتی سەردان ١٨ ئابی ٢٠٢١| بڵاوکەرەوە = www.wishe.net}}</ref> * ''گوندەکەم جێناھێڵم'' * ''مالەی سەرگردەکە'' (١٩٨١) * ''[[تاپۆ حەقی چییە؟ (فیلمی ١٩٨٤)|تاپۆ حەقی چییە؟]]'' (١٩٨٤)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = https://xelk.org/slider/314924/| سەردێڕ = سەلام کۆیی کۆچی دواییکرد| 3 = ڕێکەوتی سەردان ١٨ ئابی ٢٠٢١| بڵاوکەرەوە = xelk.org| ڕێکەوتی سەردان = ١٨ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٨ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210818113121/https://xelk.org/slider/314924/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * ''ڕاوچی'' (١٩٨٦) * ''نرخی ئازادی'' * ''حەمەدۆک'' (١٩٨٧) * ''بەرەو خۆر'' (١٩٩٧) * ''پیلان'' (١٩٩٧) * ''[[مەمی ئالان]]'' (٢٠٠٢) * ''سەلیم بەگ'' * ''تاریکستان'' (٢٠٠٧) * ''قازی محەممەد'' (بەڵگەفیلم، ٢٠٠٧) * ''شارەکەم'' (٢٠٠٧) * ''تاوان'' (٢٠٠٨) * ''کەواتە چاوەڕێ بە'' (فیلمی سینەمایی، ٢٠٠٩) * ''دوا شەو'' (دراما)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = https://www.zamenpress.com/Details.aspx?jimare=49045| سەردێڕ = ھونەرمەند سەلام کۆیی کۆچی دوایی کرد| ڕێکەوتی سەردان = ١٧ ئابی ٢٠٢١| بڵاوکەرەوە = www.zamenpress.com}}</ref> == مردن == ''سەلام'' لەم ساڵانەی دوایی تووشی چەند نەخۆشییەک بووبوو لەوانەش [[شەکرە|نەخۆشیی شەکرە]]، و لە ٢٠١٩، نەشتەرگەریی دڵی بۆ کرابوو. سەلام لە کاتژمێر ٩ی ١٦ی ئابی ٢٠٢١ تووشی [[سەکتەی مێشک|جەڵتەی مێشک]] بوو و بەپەلە ڕەوانەی نەخۆشخانەی ڕۆژاوای ھەولێر کرا. لە بەرەبەیانی ١٧ی ئابی ٢٠٢١، سەلام لە ھەمان نەخۆشخانە کۆچی دواییی کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = https://speemedia.com/dreja.aspx?=hewal&jmare=106605&Jor=25| سەردێڕ = ھونەرمەند (سەلام کۆیی) کۆچی دواییکرد| ڕێکەوتی سەردان = ١٧ ئابی ٢٠٢١| بڵاوکەرەوە = speemedia.com}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|کوردستان|عێراق|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} [[پۆل:ئەکتەرە کوردەکان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٥]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢١]] [[پۆل:خەڵکی ھەولێر]] dp2lxjrsno0pjwppkv6pjckuvm831n1 1 190390 1668854 1409206 2026-09-16T13:55:36Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1668854 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[سیریکان چارۆنسیری]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=828642 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20161220093147/http://www.pressreader.com/@Su_Wilkinson.1/8v7GuSxheZax0MufURFEJANY3gr_3_nDvR1wa01v_Ng1 بۆ http://www.pressreader.com/@Su_Wilkinson.1/8v7GuSxheZax0MufURFEJANY3gr_3_nDvR1wa01v_Ng1 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠١:٤٨، ٢٥ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٤ بەستەری دەرەکیی [[سیریکان چارۆنسیری]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=848276 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20161220093147/http://www.pressreader.com/@Su_Wilkinson.1/8v7GuSxheZax0MufURFEJANY3gr_3_nDvR1wa01v_Ng1 بۆ http://www.pressreader.com/@Su_Wilkinson.1/8v7GuSxheZax0MufURFEJANY3gr_3_nDvR1wa01v_Ng1 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20161211195831/http://www.nationmultimedia.com/news/national/30298197 بۆ http://www.nationmultimedia.com/news/national/30298197 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20161211200207/http://www.arabtimesonline.com/wp-content/uploads/pdf/2016/oct/25/ATKWT20161025.pdf بۆ http://www.arabtimesonline.com/wp-content/uploads/pdf/2016/oct/25/ATKWT20161025.pdf زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20161116144225/http://www.nationmultimedia.com/news/breakingnews/30300064 بۆ http://www.nationmultimedia.com/news/breakingnews/30300064 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٧:٥٣، ٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[سیریکان چارۆنسیری]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=996374 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20161220093147/http://www.pressreader.com/@Su_Wilkinson.1/8v7GuSxheZax0MufURFEJANY3gr_3_nDvR1wa01v_Ng1 بۆ http://www.pressreader.com/@Su_Wilkinson.1/8v7GuSxheZax0MufURFEJANY3gr_3_nDvR1wa01v_Ng1 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20161211200207/http://www.arabtimesonline.com/wp-content/uploads/pdf/2016/oct/25/ATKWT20161025.pdf بۆ http://www.arabtimesonline.com/wp-content/uploads/pdf/2016/oct/25/ATKWT20161025.pdf زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٤:٠٨، ١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[سیریکان چارۆنسیری]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1018641 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20161211195831/http://www.nationmultimedia.com/news/national/30298197 بۆ http://www.nationmultimedia.com/news/national/30298197 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20161116144225/http://www.nationmultimedia.com/news/breakingnews/30300064 بۆ http://www.nationmultimedia.com/news/breakingnews/30300064 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٠:١٧، ٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[سیریکان چارۆنسیری]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1211792 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20161211192850/http://www.benarnews.org/thai/news/TH-lawsuit-05132016191200.html بۆ http://www.benarnews.org/thai/news/TH-lawsuit-05132016191200.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٣:٤١، ٧ی ئایاری ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[سیریکان چارۆنسیری]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1409205 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20240308185100/https://lawyersforlawyers.org/en/l4l_awards/sirikan-charoensiri/ بۆ https://lawyersforlawyers.org/en/l4l_awards/sirikan-charoensiri/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٤:٢٨، ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[سیریکان چارۆنسیری]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1668853 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200321104224/https://th.usembassy.gov/2018-international-women-courage-award/ بۆ https://th.usembassy.gov/2018-international-women-courage-award/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٣:٥٥، ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) csbzrvm8yj2qkirgq82jw866rs3beww 1 190442 1669090 844043 2026-09-16T23:11:47Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1669090 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[نوتێلا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=829018 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190327093659/https://www.britannica.com/biography/Michele-Ferrero بۆ https://www.britannica.com/biography/Michele-Ferrero زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٠:٣٣، ٢٥ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[نوتێلا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=844042 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190327093659/https://www.britannica.com/biography/Michele-Ferrero بۆ https://www.britannica.com/biography/Michele-Ferrero زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١١:١٧، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[نوتێلا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1669089 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20111216201317/http://www.brandrepublic.com/News/732842/Nutella-hands-4m-job-Krow-ahead-relaunch بۆ http://www.brandrepublic.com/News/732842/Nutella-hands-4m-job-Krow-ahead-relaunch/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢٣:١١، ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) 22uhd2eo0h2muoobzykm1yon0m85wed 0 190485 1669158 1451488 2026-09-17T04:33:08Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (قورئان-کۆلکە، ئیسلام-کۆلکە، ئایین-کۆلکە) 1669158 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}}[[پەڕگە:Kharanagh-minaret.jpg|وێنۆک|وێنەی سەومەعەیەک]] '''سەومەعە''' ({{بە عەرەبی|صومعة}}) لەئیسلامدا بە شوێنی خواپەرسی مەسیحیەکان دادەندرێت،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=SARL|یەکەم=SISTECAM|سەردێڕ=قاموس معاجم: معنى و شرح صومعة في معجم عربي عربي أو قاموس عربي عربي وأفضل قواميس اللغة العربية|ناونیشان=https://www.maajim.com/dictionary/%D8%B5%D9%88%D9%85%D8%B9%D8%A9|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=maajim.com|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210825194106/https://www.maajim.com/dictionary/%D8%B5%D9%88%D9%85%D8%B9%D8%A9|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Team|یەکەم=Almaany|سەردێڕ=تعريف و شرح و معنى صومعة بالعربي في معاجم اللغة العربية معجم المعاني الجامع، المعجم الوسيط ،اللغة العربية المعاصر ،الرائد ،لسان العرب ،القاموس المحيط - معجم عربي عربي صفحة 1|ناونیشان=https://www.almaany.com/ar/dict/ar-ar/%D8%B5%D9%88%D9%85%D8%B9%D8%A9/|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=www.almaany.com|زمان=en}}</ref> {{قورئان|سوورەت=٢٢|ئایەت=٤٠|کوردی=ئەوانەی لەوڵاتی خۆیان بەبێ هۆ دەرکراون تەنیا لەبەر ئەوەی دەڵێن ئەڵڵا خوای ئێمەیە، خۆئەگەر خوای گەورە هەندێک خەڵکی بەهەندێکیان نەگێڕابایەوە، ئەوا شوێنی خواپەرستی مەسیحی و جوولەکە و مزگەوتەکان تێکدەدران، خوای گەورە ئەو کەسەی بیەوێت سەریدەخات، هەر ئەو خاوەن دەسەڵات و شکۆمەندییە.}}.<ref name=":0">قورئانی پیرۆز</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئیسلام|قورئان|ئایین|نژیاروانی|ھونەرەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Monks' cells}} {{قورئان-کۆلکە}} {{ئیسلام-کۆلکە}} {{ئایین-کۆلکە}} [[پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان]] [[پۆل:زاراوە قورئانییەکان]] [[پۆل:زاراوە عەرەبییەکان]] [[پۆل:دیوەکان]] [[پۆل:زوھد]] [[پۆل:شوێنە دینییەکان]] rqr1v2wmax16lxt2jxxonuijf84qll0 0 192259 1669232 1357429 2026-09-17T07:34:07Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، چیاکان-کۆلکە، پاکستان-کۆلکە) 1669232 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''سەھۆڵبەندی بالتۆرۆ''' (بە ئینگلیزی:Baltoro_Glacier) بریتییە لە زێیەکی گەورەی بەستووی ھەمیشەیی کەوتووەتە سنووری نێوان پاکستان و چین. درێژییەکەی ٦٣ کیلۆمەترە. بەستەڵەکی بالتۆرۆ یەکێکە لە درێژترین ڕووبارەبەستووەکانی جیھان لە دەرەوەی جەمسەری باکوور. دەکەوێتە ناوچەی [[گیلگیت]] بەلتستان لە پاکستان بە بەشێک لە [[زنجیرەچیاکانی کەرەکۆرەم]]دا تێدەپەڕێت دەکەوێتە بەرزایی ٨٬٦١١ مەتر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.geonames.org/1183613|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191216120303/https://www.geonames.org/1183613|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> ئەو ڕووبارەبەستووە ئاراستەکەی بەرەو ڕووباری شیگەرە، کە لە ڕووباری ئیندۆسدایە. زۆر لە سەھۆڵبەندەکانی تر لەوەوە سەرچاوە دەگرن لەوانە سەھۆڵبەندی گودوین ئۆستن، کە بەرەو باشوور دەڕوات.<ref>https://web.archive.org/web/20160913004935/https://viaf.org/viaf/244263040/</ref> تۆزەکانی ئەم سەھۆڵە زۆر فراوانە. دیوارە بەستووەکانی تەنیشتی شێوە جیاوازن لە تیژتر بۆ تیژتر دەڕۆن. ھەندێک لەم سەھۆڵبەندانە لە ھاوین تۆزێک جوولاونەتەوە لە زستان یەکیان گرتووەتەوە جا شێوەی سەیریان وەرگرتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Baltoro Glacier {{!}} glacier, Asia|ناونیشان=https://www.britannica.com/place/Baltoro-Glacier|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=Encyclopedia Britannica|زمان=en}}</ref> == جوگرافیا == سەھۆڵبەندی بالتۆرۆ ھەروەھا وەک گۆڕستانێکە بۆ گەمژەکان (ئەو کەسانەی دەیانەوێت سەردانی بکەن)، لە ھەر چوارلای بە ١٤ لووتکەی چیایی دەورە دراوە بەرزی ھەریەکەیان لە ٨٬٠٠٠ مەتر زیاترە لە جیھانەوە سنووریان ھەیە. لووتکە نزیکەکانی ھەرێمی بالتۆرۆ بریتین لە: * کەی ٢ (٨٠٤٧ م)، دووەم بەرزترین چیای جیھانە. * کاشەر پێرم (٨٦١١ م) ١٢ەمین بەرزترین لووتکەی جیھانە. == پێشانگا == <gallery> پەڕگە:Baltoro Glacial Mushroom.JPG| پەڕگە:Baltoro from Urdukas campsite.JPG| پەڕگە:Baltoro Glacier, Pakistan.jpg| پەڕگە:Baltoro Glacier animation.gif| </gallery> == سەرچاوەکان == <references />{{تووڵی دەروازە|پاکستان|جوگرافیا|چین|ھیندستان|چیاکان}} {{پۆلی کۆمنز|Baltoro Glacier}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{چیاکان-کۆلکە}} {{پاکستان-کۆلکە}} [[پۆل:زنجیرەچیاکانی پاکستان]] [[پۆل:زنجیرەچیاکان]] [[پۆل:جوگرافیای پاکستان]] [[پۆل:جوگرافیای چین]] [[پۆل:ھەموو کۆلکەوتارەکان]] fi3hu7rjk2e862dyrd1td8xkxl3schr 0 192751 1669264 1508317 2026-09-17T07:39:27Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1669264 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox monarch|name=سەید موڕاد خان|burial_place=|issue=|mother=|father=[[عەلی موڕاد خان]]|dynasty=[[زەندییەکان]]|royal house=|successor=[[لەتف عەلی خان]]|predecessor=[[جەعفەر خان]]|burial_date=|title=|death_place=[[شیراز]]|death_date=١٧٨٩|birth_date=?|reign=٢٣ی کانوونی دووەمی ١٧٨٩ بۆ ١٠ی ئایاری ١٧٨٩|succession=[[List of kings of Persia|Shah of Iran]]|caption=|image=Sayed Murad Zand.png|religion=ئیسلام}} '''سەید موڕاد خان''' شای ئێران بوو، کە فەرمانرەوایەکەی لە ٢٣ی کانوونی دووەمی ١٧٨٩ دەست پێدەکات، ھەشتەم فەرمانرەوای ئیمپراتۆریەتی زەند بوو، == سەرچاوەکان == * Perry, John R., ''Karim Khan Zand A History of Iran 1747-1779'', {{ISBN|0-226-66098-2}}, Univ. of Chicago Press, 1979, pg. 299 * Waring, Edward Scott, "A Tour to Sheeraz by the Route of Kazroon and Feerozabad", {{ISBN|1-4021-4338-9}}, Elibron Classics, 2005. {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|پاشایەتی|ئێران|سیاسەت}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:مردووانی ١٧٨٩]] [[پۆل:فەرمانڕەواکانی زەند]] egkcb9mt4307hv31p8fskak8ov6nwzl 0 192936 1669151 1582935 2026-09-17T03:45:35Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1669151 wikitext text/x-wiki {{کردنەیەک لەگەڵ|کێوی ئێڤەرست|date=ئەیلوول ٢٠٢١}} {{Infobox mountain | name = چیای ئیڤرست | native_name = {{plain list| *{{lang|ne|सगरमाथा}} {{transl|ne|(''ساگارماتا'')}} *{{lang|bo-Tibt|ཇོ་མོ་གླང་མ}} {{transl|bo|(''چۆمۆلۆنگما'')}} }} | photo = File:Everest kalapatthar.jpg | photo_size = 240 | photo_caption = دیمەنی چیای ئیڤرست لە((کالاپاتار))ەوە لە نیپال. | elevation_ref = <!-- This elevation, and the reasons for supporting it, are laid out and referenced in the measurement section, but some editors believe we should support 8844&nbsp;m or 8850&nbsp;m instead. If any editor thinks we should change it, could he/she please make the case on the talk page and allow time for discussion before editing. --><ref name="ReferenceB">Based on the 1999 and 2005 surveys of elevation of snow cap, not rock head. For more details, see ''[[#Surveys|Surveys]]''.</ref><br/><small> [[List of highest mountains|Ranked 1st]]</small> | prominence_ref = <br/><small>[[List of peaks by prominence|بەرزترین لوتکە]]</small><br/><small>[[Topographic prominence#Definitions|(Notice special definition for Everest)]]</small> | isolation = n/a <!-- Topographic isolation can not be measured to itself but an other peak by definition. Giving a value here to show the circumstances of the Earth is not correct --> | map = Nepal Province1#Nepal#China Tibet topography#China#Asia | map_caption = Location on the border between Province No. 1, Nepal and Tibet Autonomous Region, China | label = چیای ئیڤرست | label_position = left | listing = [[Seven Summits]]<br/>[[Eight-thousander]]<br/>[[List of countries by highest point|Country high point]]<br/>[[Ultra prominent peak|Ultra]] | location = [[Solukhumbu District]], [[Province No. 1]], [[نیپال]];<ref>Geography of Nepal: Physical, Economic, Cultural & Regional By Netra Bahadur Thapa, D.P. Thapa Orient Longmans, 1969</ref><br/>[[Tingri County]], [[Xigazê]], [[تبت]], [[چین]]<ref>The position of the summit of Everest on the international border is clearly shown on detailed topographic mapping, including official Nepali mapping.</ref> | country_type = Countries | country = {{enum|[[نیپال]]|[[چین]]]]}} | parent = [[Mahalangur Himal]], [[Himalayas]] | coordinates = {{coord|27|59|17|N|86|55|31|E|type:mountain_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} | coordinates_ref = <ref>The [[WGS84]] coordinates given here were calculated using detailed topographic mapping and are in agreement with [http://www.adventurestats.com/tables/8000ergeo.shtml adventurestats] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140108073753/http://www.adventurestats.com/tables/8000ergeo.shtml |date= ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ }}. They are unlikely to be in error by more than 2". Coordinates showing Everest to be more than a minute further east that appeared on this page until recently, and still appear in Wikipedia in several other languages, are incorrect.</ref> | first_ascent = ٢٩ مەی ١٩٥٣<br/>[[ئێدمۆند ھیلاری|ئێدمۆند هیلاری]] و [[تێنزینگ نۆرگای]] |ڕێگای بەسەرداهەڵگەڕان = [[کۆلی باکوور]] (نیپال) }} [[File:Mount Everest as seen from Drukair2 PLW edit.jpg|thumb|وێنەیەکی کراوەی ئاسمانی لە بەری باشوورەوە، هاوشان لەگەڵ لوتکەی ئیڤرست کەپکەکانی نوپتسێ و لۆتسێش بەرزبوونەتەوە.]] [[File:Mount Everest morning.jpg|thumb|دوو چیایەکەی دواوە ئیڤرست و هۆتسێن ئەو دووەی پێشەوەش تامسەرکۆ و کانگتێکان.]] '''چیای ئیڤرست''' ({{بە نیپالی|सगरमाथा}}؛ تێبتی: چۆمۆلۆنگما ཇོ་མོ་གླང་མ) بەرزترین چیای زەوییە لەسەر ئاستی ڕووی دەریاوە، دەکەوێتە ناوجەرگەی زنجیرەچیای مەهالانگور هیمال (هیمالایە).لوتکەی چیای ئیڤرست سنووری نێودەوڵەتی چین–نیپالە، بەرزی چیایەکە(لەترۆپکی لووتکەکەی) ٨,٨٤٤.٨٦ مەترە (٢٩,٠٣١.٧ پێ) ئەم پێوانەیە بەم دواییانە لە ساڵی ٢٠٢٠ لەلایەن دەسەڵاتدارانی نیپالی و چینیەوە ئەنجامدراوە. چیای ئیڤرست بۆتە جێگای سەرنجی زۆرێک لە شاخەوانە سەرکێش و بەناوبانگەکان، لەگەڵ ئەمەشدا تەنها بۆ شاخەوانە سەرسەختەکانە ئەوانەی خاوەن ئەزموونێکی زۆرن لە شاخەوانی.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی ئایاری ٢٠١٦|سەردێڕ=New Road Built by China Leads Directly to Mount Everest Base Camp|ناونیشان=https://www.nationalgeographic.com/adventure/article/how-the-everest-experience-is-different-in-china-versus-nepal|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Adventure|زمان=en}} </ref> بۆ ئەم مەبەستەش دوو ڕێگای سەرەکی هەیە بۆ بەسەرکەوتنی، کە یەکێکیان لەبەری باشووری ڕۆژهەڵاتیەوەیە کە بەری وڵاتی نیپالە (بە ڕێگای ستاندارد و باو ناسراوە) و ئەوی تر لە باکوورەوەیە لەبەری تبت(چین).<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی شوباتی ٢٠٢١|سەردێڕ=Mount Everest is more than two feet taller, China and Nepal announce|ناونیشان=https://www.nationalgeographic.com/science/article/new-height-of-mount-everest-announced-by-china-and-nepal|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Science|زمان=en}} </ref> ئەم دوو ڕێگایەش دوو ڕێچکەی سەخت و ناڕوونن کە شاخەوانان دروستیان کردووە و هیچ پێوانەیەکی سەلامەتی نیە، مەترسیەکانی چیای ئیڤرست زۆرن وەک نەخۆشی بەرزایی و نالەباری کەشوھەوا و با، هەروەها جگە لە مەترسییە گەورەکانی سەهۆڵبەندان(سووتان و ئاوەڵان). تەنها لە ساڵی ٢٠١٩دا پتر لە ٣٠٠ کەس لە چیای ئیڤرست گیانیان لە دەست داوە. یەکەم هەوڵ بۆ گەیشتن بە لووتکەی چیای ئیڤرست لەلایەن شاخەوانانی بەریتانیەوە ئەنجامدراوە.<ref> {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lewis|یەکەم=Jon E.|ناونیشان=https://books.google.com/books/about/The_Mammoth_Book_of_How_it_Happened_Ever.html?id=vWqeBAAAQBAJ|سەردێڕ=The Mammoth Book of How it Happened - Everest|ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=Little, Brown Book Group|ژپنک=٩٧٨-١-٧٨٠٣٣-٧٢٧-٢|زمان=en}} </ref> ئەوسا نیپال ڕێگەی نەدەدا بیانییەکان بچنە ناو وڵاتەکەیانەوە، بۆیە بەریتانیەکان ناچاربوون لە ڕێگای هێڵی باکوورەوە بگەن بە لووتکەکەی . یەکەم گەشتی گەڕان لەلایەن بەریتانیەکانەوە لە ساڵی ١٩٢١ ئەنجام دراوە کە توانیان تا ٧٠٠٠ مەتر (٢٢٩٧٠ پێ) بەرز ببنەوە لە ڕێچکەی هێڵی باکوور دواتر هەوڵی دووەم لە ساڵی ١٩٢٢ توانیان تاوەکو ٨٣٢٠ مەتر بەرز ببنەوە(٢٧٣٠٠ پێ).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Merritt|یەکەم=Chris M.|ڕێکەوت=٢٥ی تەممووزی ٢٠١٩|سەردێڕ=Mount Everest Deaths Statistics by Year (1922-2019)|ناونیشان=https://outdoorinquirer.com/mount-everest-deaths/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Outdoor Inquirer|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211008090812/https://outdoorinquirer.com/mount-everest-deaths/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> گەشتی ساڵی ١٩٢٤ یەکێک لە گەورەترین نهێنیەکانی چیای ئیڤرستی بۆ ئەم ڕۆژگارەی لێکەوتەوە: جۆرج مالۆری و ئەندرو ئیرڤین لە ٨ی حوزەیراندا هەوڵی کۆتایی لووتکەکەیان دا بەڵام هەرگیز نەگەڕانەوە، مشتومڕی لێکەوتەوە کە ئایا ئەوان یەکەمین ئەوکەسانەن کە خۆیان گەیاندە ترۆپکەکەی یان نا بەڵام دواتر [[تێنزینگ نۆرگای]] و [[ئێدمۆند ھیلاری|ئێدمۆند هیلاری]] بوون بە یەکەم دووکەس کە بەفەرمی ئەم پێوانەیان تۆمارکرد لە ١٩٥٣، کە ڕێگای هێڵی باشووری ڕۆژهەڵاتیان بەکارهێنا(نیپال) نۆرگای گەیشتە ٨,٥٩٥ مەتر (٢٨,١٩٩ پێ) دواتر لە ٢٥ی ئایاری ١٩٦٠ دەستەی شاخەوانی چینی وانگ فژوو و گۆنپۆ و قو ینێهوا یەکەم ڕاپۆرتی بەرزبوونەوەیان لە هێڵی باکوورەوە بڵاوکردەوە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Nuwer|یەکەم=Rachel|سەردێڕ=Death in the clouds: The problem with Everest’s 200+ bodies|ناونیشان=https://www.bbc.com/future/article/20151008-the-graveyard-in-the-clouds-everests-200-dead-bodies|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.bbc.com|زمان=en}} </ref> ==ناو== [[پەڕگە: "Papers relating to the Himalaya and Mount Everest" in Proceedings of the Royal Geographical Society of London, Vol. I (1857), p. 346.jpg |وێنۆک|225px|بڵاوکراوەیەکی شاهانەی بەریتانی لەبارەی چیای ئیڤرستەوە.]] ناوی تبتی بۆ چیای ئیڤرست چۆمۆلۆنگمایە (ཇོ་མོ་གླང་མ) کە بەواتای ڕووناک یان "دایکی پیرۆز"دێت. ناوەکە یەکەم جار بە نووسینێکی چینی لەسەر ئەتڵەسی کانگکسی ساڵی ١٧٢١ لە سەردەمی ئیمپراتۆر کانگکسی چینگ چین تۆمارکراوە و پاشان وەک تۆچومۆر لانکما لەسەر نەخشەیەکی ساڵی ١٧٣٣ لە پاریس بڵاوکراوەتەوە لەلایەن جوگرافیناسی فەرەنسی دی ئەنڤیل لەسەر بنەمای هەمان نەخشەی یەکەم. هەروەها بە ناوبانگی وەک چۆمۆلۆنگما و (لەوایلی) وەک جۆ-مۆ-گلانگ-ما بۆ ئەوکاتە دەگەڕێتەوە کە بەفەرمی بە زمانی چینی ئەم ناوە نووسرا珠穆朗玛峰 ( 珠穆朗瑪峰). لەکاتێکدا ناوی تری چینی هەن وەک (聖母峰، 圣母峰،. کە بەواتای"لوتکەی دایکی پیرۆز")دێت، ئەم ناوانە بە شێوەیەکی زۆر لە مانگی ئایاری ١٩٥٢ەوە بەرەو دەرەوەی ناوچەکە چوون، بۆیە وەزارەتی کاروباری ناوخۆی چین بڕیارێکی دەرکرد بۆ ئەوەی 珠穆朗玛峰 وەک تاکە ناوی ناوخۆیی دۆکیومێنتکراو "Deodungha" ("شاخی پیرۆز") بمێنێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=TIBET: Call It Chomolungma|ناونیشان=http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,859710,00.html|newspaper=Time|ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ١٩٥٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|issn=0040-781X|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170724103053/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,859710,00.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref> http://www.chinadaily.com.cn/epaper/html/cd/2002/200211/20021118/20021118010_2.html </ref> بەڵام دیار نەبوو کە ئایا بە شێوەیەکی ئاسایی بەکاردێت یان نا. لە ساڵی ١٨٤٩ ڕاپرسیی بەریتانی دەیویست ناوی ناوخۆیی بپارێزێت (بۆ نموونە، کانگچنجونگا و داهۆلاگیری) بۆیە(ئەندرو واگ)ژەنەراڵی ڕاپرسی بەریتانی هیندستان باسی ئەوەی کرد کە ناتوانێت هیچ ناوێکی ناوخۆیی باو بدۆزێتەوە، لەبەر ئەوەی ناوێکی زۆری ناوخۆیی باو هەیە<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Chomo-lungma, Nepal - Geographical Names, map, geographic coordinates|ناونیشان=https://geographic.org/geographic_names/name.php?uni=-1506571&fid=4444&c=nepal|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=geographic.org}} </ref><ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Mount Jolmo Lungma, Nepal - Geographical Names, map, geographic coordinates|ناونیشان=https://geographic.org/geographic_names/name.php?uni=-1506970&fid=4445&c=nepal|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=geographic.org}} </ref> ئەمەش زەحمەت دەبێت یەکێک لە ناو ئەو هەموو ناوە هەڵبژێرین دواتر پۆپی ئێکس ڤی ناوی چیایەکەی لەسەر ژمێرەری بەریتانی بەناوی جۆرج ئیڤرست تۆمارکرد، ئیڤرست خۆی دژی ئەو ناوە بوو کە لەلایەن واگەوە پێشنیار کراوە. لە ساڵی ١٨٥٧ بە کۆمەڵگای جوگرافیی شاهانەی وت کە "ئیڤرست" ناتوانرێت بە هیندی بنووسرێت و بخوێندرێتەوە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Definition of Everest {{!}} Dictionary.com|ناونیشان=https://www.dictionary.com/browse/everest|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.dictionary.com|زمان=en}} </ref> ناوی پێشنیارکراوی واگ سەرەرای ناڕەزاییەکان ناوێکی زاڵ بوو، لە ساڵی ١٨٦٥ کۆمەڵەی جوگرافیی شاهانە بە فەرمی چیای ئیڤرست وەک ناوی بەرزترین چیای جیهان تۆمارکرد.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=BBC Four - Mapping Everest|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/programmes/b0074phg|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=BBC|زمان=en-GB}} </ref> لە کۆتایی سەدەی ١٩دا، زۆرێک لە نەخشەسازە ئەورووپیەکان بە هەڵە پێیان وابوو کە ناوی ڕەسەن بۆ چیاکە گاوریشانکارە کە کێوێکە لە نێوان کاتماندو و ئۆرست.<ref> {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Waddell|یەکەم=L. A.|ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ١٨٩٨|سەردێڕ=The Environs and Native Names of Mount Everest|ناونیشان=https://zenodo.org/record/1449200|doi=10.2307/1774275}} </ref> لە سەرەتای ١٩٦٠ حکوومەتی نیپالی ناوی نیپالی ساگار-ماتای بۆ چیایەکە هەڵبژارد کەبە واتای "خودای ئاسمان"دێت.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Sagar-Matha, Nepal - Geographical Names, map, geographic coordinates|ناونیشان=https://geographic.org/geographic_names/name.php?uni=-1507822&fid=4445&c=nepal|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=geographic.org}} </ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Mt. Everest 1857|ناونیشان=http://www.harappa.com/engr/darjeeling.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071226022726/http://www.harappa.com/engr/darjeeling.html|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> == پێوانەکان== ===پێوانەکانی سەدەی نۆزدەیەم=== {{Location map |Earth| |lat_deg=27|lat_min=59|lat_sec=17 |lon_deg=86|lon_min=55|lon_sec=31 |position=left |width=300 |float=right |caption= هەڵکەوتەی چیای ئیڤرست لە جیهاندا. |alt=Mount Everest is located in [[Nepal]]. }} لە ساڵی ١٨٠٢ بەریتانیەکان دەستیان کرد بە پێوانەی سێگۆشەی گەورەی هیندستان بۆ تۆمارکردنی شوێنەکان و بەرزاییەکان و ناوی بەرزترین و نزمترین چیاکانی جیهان. بۆ ئەم مەبەستە لە باشووری هیندستانەوە دەستیان پێکرد،دەستەی پێوانەکە بە بەکارهێنانی ڕووپێوەری زەبەلاح بەرەو باکوور ڕۆیشتن، کە هەر یەکە ٥٠٠ کیلۆگرام کێشی هەبوو و پێویستی بە ١٢ پیاو هەبوو بۆ هەڵگرتنی، ئەم ئامێرە بۆ پێوانەکردنی ووردی بەرزاییەکان بەکاردەهات، ساڵی ١٨٣٠ گەیشتنە بناری هیمالایا، بەڵام نیپال ڕێگای پێ نەدان بچنە ناو خاکەکەیەوە بە هۆی گومان لە نیازەکانیان. حکوومەتی نیپال چەندین داواکاری لەلایەن پێوانەکەرەکانەوە بۆ چوونە ناو نیپال ڕەتکردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی ئازاری ٢٠٠٧|سەردێڕ=Government of Nepal|ناونیشان=http://www.nepalgov.gov.np/countryprofile.php|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئازاری ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070314011131/http://www.nepalgov.gov.np/countryprofile.php|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دواتر بەریتانیەکان ناچار بوون بەردەوام بن لە پێوانەکردنەکانیان لە( [[تێرای]]) کە ناوچەیەکی باشووری نیپالە و هاوتەریبی هیمالایەیە.لەگەڵ ئەمەشدا (تێرای) شوێنێکی گونجاو نەبوو بە هۆی بارانی تۆرێنتی و بڵاوبوونەوەی نەخۆشی مالاریا کەبووە هۆی ئەوەی سێ ئەفسەری ڕاپرسیەکە بەهۆی مالاریاوە گیانیان لەدەست بدەن و چەندین کارمەندی تریان بەهۆی کێشەی تەندروستیەوە ناچاربوون خانەنشین بن. [[پەڕگە: MountEverestRelief.png |وێنۆک|225px|نەخشەی بەرزی نزمی زنجیرەچیای هیمالایە.]] لەگەڵ ئەوەشدا، لە ساڵی ١٨٤٧ بەریتانیەکان بەردەوام بوون لە لێکۆڵینەوەکە و تێبینی وردی لووتکەکانی هیمالایەیان لە وێستگەکانی چاودێرییەوە تۆمارکرد کە تا ٢٤٠ کم بەرەو قووڵایی ناوچەکە ڕۆیشتن. بەهۆی دژواری کەشوھەواوە کاری پێوانەکردنەکانیان سنووردار بوو بەتایبەت لە سێ مانگی کۆتایی ساڵ. لە تشرینی دووەمی ١٨٤٧ ئاندریو واگ ژەنەراڵی پێوانەکاری بەریتانی هیندستان، چەندین تێبینی لە وێستگەی ساواجپورێ لە کۆتایی ڕۆژهەڵاتی هیمالایە تۆمار کرد. سەرەتا کانگچنجونگا بە بەرزترین لووتکە لە جیهاندا دانرا و بە بایەخەوە ئاماژەی بە لووتکەیەکی دوورتر کردووە، کە نزیکەی ٢٣٠ کم دوورە. جۆن ئارمسترانگ یەکێک لە ژێردەستەکانی واگ، هەروەها ئەو لووتکەیەی لە شوێنێکی دوورتری ڕۆژاواوە بینی بوو ناوی لێنا لووتکەی "ب". واگ دواتر دەنوسێت کە تێبینیەکان نیشانیان دا کە لووتکەی "ب" لە کانگچنجونگا بەرزترە، بەڵام بەپێی دووری زۆر لە تێبینیەکان، پێوانی ووردتر پێویست بوو بۆ سەلماندن. ساڵی دواتر واگ بەرپرسێکی ڕاپرسی ناردەوە بۆ تێرای بۆ ئەوەی پێوانی وردتر بکات لە لووتکەی "ب"، بەڵام هەورەکان هەوڵەکانیانی پوچەڵ کردەوە. لە ساڵی ١٨٤٩، واگ جەیمس نیکۆلسۆنی نارد بۆ ناوچەکە کە ١٩٠ کم دوور بوو. پاشان نیکۆلسۆن گەورەترین ئامێری ڕوپێوانی وەرگرت و بەرەو ڕۆژهەڵات بەڕێکەوت و زیاتر لە ٣٠ چاودێری لە پێنج شوێنی جیاوازەوە بەدەست هێنا، کە نزیکترینیان ١٧٤ کم بوو لە لووتکەکە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=US Department of Commerce|یەکەم=NOAA|سەردێڕ=GEOID18 Technical Details {{!}} GEOID18 {{!}} National Geodetic Survey|ناونیشان=https://geodesy.noaa.gov/GEOID/GEOID18/geoid18_tech_details.shtml|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=geodesy.noaa.gov|زمان=EN-US}} </ref> نیکۆلسۆن پاشگەزبووەوە بۆ دیاریکردنی کانگچنجونگا وەک بەرزترین لووتکە دوای بینینی لووتکەی “ب”، بۆ دڵنیابوونەوە لە ئەنجامدانی ژماردنە پێویستەکان لەسەر بنەمای تێبینیەکانی زانیاری خاوی تێکڕای بەرزیەکە کە ٩٢٠٠ م دانابوو بۆ لووتکەی "ب"، بەڵام ئەمە شکستی ڕووناکی ڕەچاو نەکردبوو، کە بەرزاییەکان دەشێوێنێت. لەگەڵ ئەوەشدا، ژمارەکە بە ڕوونی نیشانی دا کە لووتکەی "ب" بەرزترە لە کانگچنجونگا. دواتر نیکۆلسۆن تووشی مالاریا بوو و ناچار بوو بێ ئەوەی پێوانەکانی تەواو بکات بگەڕێتەوە ماڵەوە. مایکڵ هێنسی یەکێک لە یاریدەدەرەکانی واگ دەستی کرد بە دەستنیشانکردنی لووتکە لەسەر بنەمای ژمارەی ڕۆمانی، لەگەڵ کانگچنجونگا بە ناوی لووتکەی "XV".<ref> {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Stegman|یەکەم=Charles E.|دوایین٢=Bellhouse|یەکەم٢=David|دوایین٣=Ehrenberg|یەکەم٣=A. S. C.|دوایین٤=Mantel|یەکەم٤=Nathan|دوایین٥=Proschan|یەکەم٥=Frank|دوایین٦=Gianola|یەکەم٦=Daniel|دوایین٧=Searle|یەکەم٧=S. R.|دوایین٨=Speed|یەکەم٨=F. M.|دوایین٩=Milliken|یەکەم٩=G. A.|ڕێکەوت=١٩٨٢|سەردێڕ=Letters to the Editor|ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/2684102|journal=The American Statistician|بەرگ=٣٦|issue=1|پەڕەکان=٦٤–٦٧|issn=0003-1305}} </ref> لە ساڵی ١٨٥٢ بنکەی بەرزی پێوان لە دێهرادۆن جێگیر بوو، ڕادهانات سیکدار، بیرکاریزان و ڕووپێوی هیندی لە بەنگاڵەوە یەکەم کەس بوو کە ئیڤرستی بە بەرزترین لووتکەی جیهان ناساند، بە بەکارهێنانی ژماردنی سێگۆشەیی لەسەر بنەمای پێوانەکانی نیکۆلسۆن. ڕاگەیاندنێکی فەرمی لەبارەی ناساندنی لووتکە XV وەک بەرزترین چیا بۆ ماوەی چەند ساڵێک دواکەوت، کاتێک ژماردنەکان دووبارە دووپاتکرانەوە. واگ لە ساڵی ١٨٥٤ دەستی کرد بە کارکردن لەسەر زانیاریەکانی نیکۆلسۆن و لەگەڵ دەستەکەی نزیکەی دوو ساڵی کارکردن لەسەر ژمارەکان بەسەر برد، کە پێویست بوو لەگەڵ کێشەکانی پەرتەوازەیی ڕووناکی و فشاری بارۆمەتری و پلەی گەرما لەسەر زنجیرەکە لەبارەی فراوانی چاودێریەکان مامەڵە بکات لە کۆتاییدا لە مانگی ئازاری ١٨٥٦ لە نامەیەکدا بۆ جێگرەکەی لە کالکتە دۆزینەوەکانی ڕاگەیاند.<ref> {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=The man who 'discovered' Everest|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/3193576.stm|ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|زمان=en-GB}} </ref> کانگچنجونگا بە ٨,٥٨٢ م ڕاگەیەنرا، لەکاتێکدا لووتکەی XV بەرزایی ٨,٨٤٠ مەتری پێدرا. واگ بەم ئەنجامە گەیشت کە لووتکەی XV "لەوانەیە بەرزترین بێت لە جیهاندا". لووتکەی XV (بە پێ پێوانە کراوە) بە تەواوی(٨,٨٣٩.٢ مەتر) بەرز بوو،هەندێک جار بە یاریەوە وایان دەڕوانیە واگ کە وای لێهاتووە خۆی بچێتە سەرچیایەکە. === پێوانەکانی سەدەی بیستەم=== [[پەڕگە: CH-NP 79-80 Bdy Map50.jpg |وێنۆک|225px|نەخشەیەک کە لەلایەن ڕووپێوە نیپالیەکانەوە بڵاوکراوەتەوە، ئەمە نەخشەی ٥٠هەمینە لە کۆی ٥٧ نەخشەدا بە پێوەری ١:٥٠,٠٠٠ پێوەر "لکێنراوە بە دەقی سەرەکی لە یەکەم لێکۆڵینەوەی پشکنینی هاوبەشی نێوان چین و نیپال لە ساڵانی ١٩٧٩-١٩٨٠، کە تیایدا سنووری نیپال و چین" لە ناوەڕاستی سەرەوەدا بە هێڵێکی سیاسی جیاکراونەتەوە، هێلە سنووریەکە بە ناو لووتکەی ئیڤرست تێدەپەڕێت.]] [[پەڕگە: ISS004E8852 everest.jpg |وێنۆک| ڕوخساری کانگشونگ (ڕوخساری ڕۆژهەڵات) وەک لە خولگەیەوە دەبینرێت]] لە ساڵی ١٨٥٦، ئاندریو واگ ئیڤرست (کە ئەوکات بە لووتکەی ئێکس ڤی ناسراوبوو) بە ٨٨٤٠ م بەرزی ڕاگەیاندرا، دوای چەند ساڵێک لە پێوانەکردن لەسەر بنەمای تێبینیەکان کە لەلایەن ئامێرە کەورەکانی تریگۆنۆمتریک کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|سەردێڕ=alpineresearch press release: elevation of Mount Everest newly defined as 8850 instead of 8848 meters|ناونیشان=http://www.alpineresearch.ch/alpine/en/presse1.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070103165811/http://www.alpineresearch.ch/alpine/en/presse1.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ساڵی ١٩٥٥ بەرزیەکەی بە ٨٨٤٨ مەتر بە پێوەرێکی هیندی دیاری کرایەوە، کە شوێنی پێوانەکە نزیکتر بوو لە شاخەکە، هەروەها لە ساڵی ١٩٧٥ بە بەکارهێنانی ڕوپێوەرەکان لەلایەن چینیەکانەوە بەرزی چیایەکە بە ٨,٨٤٨.١٣ مەتر دووپاتکرایەوە.<ref> https://www.abc.net.au/science/news/enviro/EnviroRepublish_1478658.htm </ref> لە هەردوو باردا بەرزترین خاڵ کڵاوی بەفر و سەر بەردەکە پێوانە کرا. دواتر بەرزی ٨٨٤٨ مەتر بە فەرمی لەلایەن نیپال و چینەوە ناسێنرا.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Magazine|یەکەم=Smithsonian|دوایین٢=Daley|یەکەم٢=Jason|سەردێڕ=Nepalese Expedition Seeks to Find Out if an Earthquake Shrunk Mount Everest|ناونیشان=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/nepalese-expedtion-wants-find-out-if-earthquake-shrunk-mount-everest-180971963/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Smithsonian Magazine|زمان=en}} </ref> نیپال پلانی ڕاپرسییەکی نوێی دانا لە ساڵی ٢٠١٩ بۆ ئەوەی بزانرێت کە ئایا بوومەلەرزەی نیسانی ٢٠١٥ی نیپال کاریگەری لەسەر بەرزایی شاخەکە کردووە یان نا. لە مانگی ئایاری ١٩٩٩، فیلمێکی ئەمریکی بەناوی گەشتێکی ئەمریکی ئیڤرست، لە دەرهێنانی برادفۆرد واشبۆرن بڵاوکرایەوە کە یەکەیەکی جی پی ئێسی لە بەرزترین بەردی سەرشاخەکە دادەنێن. کەتیایدا بەرزترین خاڵ لەسەر بەرد بە ٨,٨٥٠ مەتر دادەنێن، و بەگوێرەی بەفری سەرشاخەکەش یەک مەتر بەرزترە.<ref> {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Krakauer|یەکەم=Jon|ناونیشان=https://www.worldcat.org/title/into-thin-air-a-personal-account-of-the-mount-everest-disaster/oclc/36130642|سەردێڕ=Into thin air: a personal account of the Mount Everest disaster|ڕێکەوت=١٩٩٧|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٧٩-٤٥٧٥٢-٧|زمان=English|oclc=٣٦١٣٠٦٤٢}} </ref> لە کۆتاییەکانی ١٩٨٠کاندا، نەخشەی تۆپۆگرافی وردتر لە ناوچەی ئیڤرست بە ئاراستەی برادفۆرد واشبۆرن دروست کرا، بە بەکارهێنانی وێنەی ئاسمانی فراوان.<ref> {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Official height for Everest set|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8608913.stm|ڕێکەوت=٨ی نیسانی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|زمان=en-GB}} </ref> === پێوانەکانی سەدەی بیست و یەکەم=== لە ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٥، دوای چەند مانگێک لە پێوانەکردن و ژماردنی ئەکادیمیانەی زانستە چینییەکان نووسینگەی دەوڵەت لە ڕووپێوی و نەخشەکێشان، بەرزایی ئیڤرستی بە ٨,٨٤٤.٤٣ مەتر بە وردی ±٠.٢مەتر ڕاگەیاند<ref> {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=China fears Everest is shrinking|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/4204539.stm|ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|زمان=en-GB}} </ref>، گوایە وردترین پێوەرە تا ئێستا ئەنجام درابێت. ئەم بەرزاییە لەسەر بەرزترین خاڵی بەرد دروست بووە نەک بەفر و سەهۆڵ کە دەیپۆشێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٦|سەردێڕ=Everest: Plate Tectonics|ناونیشان=http://www.mos.org/Everest/exhibit/platetectonics.htm|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20061108172757/http://www.mos.org/Everest/exhibit/platetectonics.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> تیمە چینییەکان بەرزی چینە بەفرەکەیان بە ٣.٥ مەتر پێوانە کرد. مشتومڕێک لە نێوان چین و نیپالدا دروست بوو کە ئایا بەرزایی فەرمی دەبێت بەرزایی سەربەرد بێت (٨٨٤٤ مەتر، چین).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی تەممووزی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Everest @ nationalgeographic.com|ناونیشان=http://www.nationalgeographic.com/features/99/everest/roof_content.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تەممووزی ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070712170109/http://www.nationalgeographic.com/features/99/everest/roof_content.html|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> یان بەرزایی سەربەفر (٨٨٤٨ مەتر، نیپال). لە ساڵی ٢٠١٠دا هەردوولا هاوڕابوون کە بەرزایی ئیڤرست ٨٨٤٨ مەترە.<ref>http://www.xinhuanet.com//english/2005-10/09/content_3597013.htm{{بەستەری مردوو|url=http://www.xinhuanet.com//english/2005-10/09/content_3597013.htm |date=کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }}</ref><ref> {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Junyong|یەکەم=Chen|دوایین٢=Yanping|یەکەم٢=Zhang|دوایین٣=Janli|یەکەم٣=Yuan|دوایین٤=Chunxi|یەکەم٤=Guo|دوایین٥=Peng|یەکەم٥=Zhang|ڕێکەوت=١ی نیسانی ٢٠١٠|سەردێڕ=Height Determination of Qomolangma Feng (MT. Everest) in 2005|ناونیشان=https://doi.org/10.1179/003962610X12572516251565|journal=Survey Review|بەرگ=٤٢|issue=316|پەڕەکان=١٢٢–١٣١|doi=10.1179/003962610X12572516251565|issn=0039-6265}} </ref> == سازشەکانی چین و نیپال== بەرزایی ڕاستەقینەی چیاکە لەلایەن نیپال و چینەوە مشتومڕی لەسەر کراوە، ئەو دوو وڵاتەی کە هاوبەشن لە چیایەکە. ڕۆژی ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠ بە هاوبەشی لەلایەن هەردوو وڵاتەوە ڕاگەیەنرا کە بەرزایی فەرمی نوێ ٨,٨٤٨.٨٦ مەترە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Mount Everest, the world's highest mountain, officially just got a little bit higher|ناونیشان=https://www.cbsnews.com/news/mount-everest-height-agreed-china-nepal-worlds-highest-mountain-even-taller/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.cbsnews.com|زمان=en-US}} </ref> ئەمە ٠.٨٦ مەتر بەرزتر بوو لەوەی پێشتر بە فەرمی ژمێردراوە. دەسەڵاتدارانی چینی پێشتر گفتوگۆیان کردبوو کە پێویستە ئیڤرست بە بەرزی بەردەکەی بپێورێت، لەکاتێکدا دەسەڵاتدارانی نیپالی دووپاتیان کردەوە کە دەبێت بەفری سەر ترۆپکەکە هەژماربکرێت.<ref> {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Mt Everest grows by nearly a metre to new height|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-asia-55218443|newspaper=BBC News|ڕێکەوت=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|زمان=en-GB}} </ref> == بەراوردەکان== لووتکەی ئیڤرست ئەو خاڵەیە کە ڕووی زەوی دەگاتە بەرزترین دووری لە سەرووی ئاستی ڕووی دەریاوە. هەندێک چیای تر هەن کە زۆر جار بانگەشەی ئەوە دەکرێت کە "بەرزترین چیای سەر زەوی" بن. وەک چیای ماونا کیا لە هاوایی کە کاتێک لە بنکەکەیەوە دەپێورێت کە ٣٣.٤٦٤ مەترە بەڵام کاتێک لەئاستی ڕووی دەریاوە دەپیورێت بەرزیەکەی تەنها ٤.٢٠٥مەترە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=NOVA Online {{!}} Surviving Denali {{!}} The Mission|ناونیشان=https://www.pbs.org/wgbh/nova/denali/expedition/mission.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.pbs.org}} </ref> بە هەمان پێوانەی بنکە بۆ لووتکە، چیای دەنالی لە ئالاسکا کە بە چیای ماکینلی ناسراوە، لە ئیڤرست بەرزترە سەرەڕای بەرزییەکەی لەسەر ئاستی دەریاوە کە تەنیا ٦,١٩٠ مەترە.<ref> {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=The 'Highest' Spot on Earth?|ناونیشان=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=9428163|newspaper=NPR.org|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|زمان=en}} </ref> لووتکەی چیمبۆرازۆ لە ئیکوادۆر ٦.٢٦٨ مەتر لەئاستی ڕووی دەریاوە بەرزە بەڵام ئەگەر لە بنکەوە بیپێوین دەبینین لە چیای ئیڤرست بەرزترە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Mount McKinley 83 feet shorter than thought, new data show|ناونیشان=https://www.upi.com/blog/2013/09/12/Mount-McKinley-83-feet-shorter-than-thought-new-data-show/4061379016741/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=UPI|زمان=en}} </ref> ==زەویناسی== [[پەڕگە: EverestfromKalarPatarcrop.JPG |وێنۆک| ڕوخساری چیای ئیڤرست بەبێ بەفر بڕوانە چینە جیۆلۆجییەکانی قەدپاڵی نیشان دەدات لە باندەکان.]] زەویناسان بەردەکانی ئیڤرستیان دابەش کردووە بۆ سێ بەشی سەربەخۆ ناویان ناوە پێکهاتەکان.هەر بەشێک جیاکراوەتەوە بەگوێرەی ئاستی بەرزیەکەی،بەم جیاکاریە بەرزی و نزمەیە دەوترێت جیاکەرەوە، بەو شێوەیە لەسەری سەرەوەی چیایەکە دەست پێدەکات بۆ بندەکی خوارەوەی یەک لەدوای یەک. لە لووتکەی چیای ئیڤرستەوە بۆ بنچینەکەی ئەم یەکە بەردینیانە بریتین لە پێکهاتەی قومولانگما، پێکهاتەی کۆلی باکوور و پێکهاتەی ڕۆنگبوک. پێکهاتەی قۆمۆلانگما، هەروەها ناسراوە بە پێکهێنەری جۆلمۆ پڵیاناما، لە لووتکەوە بۆ سەرەوەی باندە زەردەکە درێژدەبێتەوە نزیکەی ٨٦٠٠ مەتر لە سەرووی ئاستی دەریاوە لەخۆ دەگرێت کە لە خۆڵەمێشی کاڵ بۆ خۆڵەمێشی تۆخ یان سپی، هاوتەریب و تەختکراو هەژماردەکرێت بەردی لیمۆی ئۆردۆڤیسی تێکەڵ بە تەختی ژێربەژێری دۆلۆمیت ئارگیلاستیک و سیلتستۆن پێک دێنن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://parked.everest1953.co.uk/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=parked.everest1953.co.uk|سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211017070016/http://parked.everest1953.co.uk/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> گانسەر یەکەم جار ڕاپۆرتی دۆزینەوەی پارچەی میکرۆسکۆپی کرینۆیدەکانی لەم بەردی لیمۆدایەدا ڕاگەیاند. دواتر شیکردنەوەی پترۆگرافی لە نموونەکانی بەردی لیمۆ لە نزیک لووتکە دەری خست کە لە پیتی کاربۆنات و پاشماوەی پارچەکراوی تریلۆبیت و کرینۆید و ئۆستراکۆد پێک هاتووە. نموونەکانی تر زۆر بە خراپی تێکەڵ بەیەک بووینە و ناتوانرێت پێکهێنەرە ڕەسەنەکانیان دیاری بکرێت. چینێکی ئەستوور و سپی کە ٦٠م ئەستوورە "هەنگاوی سێیەم" و بناغەی قوچەکی لووتکەی ئیڤرست پێک دێنێت. ئەم چینە کە نزیکەی ٧٠ مەتر لە خوار لووتکەی چیای ئیڤرستەوە دەست پێدەکات، پێکهاتووە لە ئەو قەراخانەی کە بەستراون و چیمەنتۆکراون لەلایەن بایۆفیلمی میکرۆ-زیندەوەرەکانەوە بەتایبەتی سیانوباکتریا بەهۆی ئاوی دەریایی ژێرەوەی. پێکهاتەی قومولانگما بە چەندین هەڵەی گۆشەی بەرز تێکشکاوە کە لە باری ئاسایی گۆشەی نزم کۆتایی دێت، شەپۆڵەکانزای قومۆلانگما. ئەم جیاکردنەوەیە جیای دەکاتەوە لە چینی زەردە بنچینەکە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=M. A.|یەکەم=Geography|دوایین٢=B. A.|یەکەم٢=Geography|سەردێڕ=Important Facts About Mount Everest|ناونیشان=https://www.thoughtco.com/mount-everest-overview-1435553|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=ThoughtCo|زمان=en}} </ref> پێنج مەتری خوارەوەی پێکهاتەی قۆمۆلانگما کە ئەم شەپۆڵانە زۆر ناشێواوە. بەشی گەورەی چیای ئیڤرست، لەنێوان ٧,٠٠٠ بۆ ٨,٦٠٠ مەتر پێکهاتووە لە پێکهاتەی کۆلی باکوور، کە باندی زەرد بەشی سەرەوەی خۆی پێکدەهێنێت لە نێوان ٨,٢٠٠ بۆ ٨,٦٠٠ مەتر.باندە زەردەکە پێکهاتووە لە چینە لێکدراوەکانی کامبرین دیۆپسایدی ناوەڕاستی مەڕمەڕی هەڵگر، کە ڕەنگی قاوەیی زەردی جیاوازە و فیلیت و نیمچەشیستن.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=M. A.|یەکەم=Geography|دوایین٢=B. A.|یەکەم٢=Geography|سەردێڕ=Important Facts About Mount Everest|ناونیشان=https://www.thoughtco.com/mount-everest-overview-1435553|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=ThoughtCo|زمان=en}} </ref> شیکاری پترۆگرافیی مەڕمەڕ کە لە نزیکەی ٨,٣٠٠ مەتر کۆکراوەتەوە بۆ ئەوەی وەک پێنج لە سەدا لە تارماییەکانی دۆزەرەوەی کرینۆیدی دووبارەیی پێک بێت. پێنج مەتری سەرەوەی باندە زەردەکان کە لە تەنیشت چینەکانی قومۆلانگمادا کەوتوون بە خراپی شێواون. ٥-٤٠ سانتیمەتر ئەستووری بریچیا جیای دەکاتەوە لە پێکهاتەی قۆمۆلانگمای زیادە. پاشماوەی پێکهاتەی کۆلی باکوور، کە لە نێوان ٧,٠٠٠ بۆ ٨,٢٠٠ م لە چیای ئیڤرست ئاشکرا کراوە، پێکهاتووە لە شیست و شێدارکراو، فیلیت و مارمێکی لاوەکی. لە نێوان ٧,٦٠٠ بۆ ٨,٢٠٠ مەتر پێکهاتەی کۆلی باکوور پێک دێت بە شێوەیەکی سەرەکی لە بایۆتیت - کوارتز فیلیت و کلۆرایت - بایۆتیت فیلیت تێکەڵ بە بڕێکی لاوەکی بیۆتیت - سێریکیت - کوارتز شیست. لە نێوان ٧,٠٠٠ بۆ ٧,٦٠٠ مەتر بەشی خوارەوەی پێکهاتەی کۆلی باکوور پێک دێت لە شیست بیۆتیت - کوارتز تێکەڵ بە شیست ئیپیدۆتێ - کوارتز, بیۆتیت - کالسیت - کوارتز شیست, و چینە باریکەکانی ماری کوارتزۆس. دیارە ئەم بەردە کەنەترازانە لە ئەنجامی شێواوی دەریایی ناوەڕاست بۆ دەریای قووڵی کامبرینی زوو پێک هاتووە لە تێکەڵکراو، بەردی قوڕ، شیل، بەردی لمی قوڕی، بەردی خۆڵی کاڵەکە<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Press Release: An Earth Plate Is Breaking in Two|ناونیشان=http://www.columbia.edu/cu/pr/95/18688.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.columbia.edu}} </ref>، کڵاوی خۆڵەمێشی و بەردی لمی بنەمای پێکهاتەی کۆلی باکوور هەڵەیەکی ئاسایی هەرێمییە کە پێی دەوترێت "شەپۆڵی لوتسێ". لە خوار ٧٠٠٠ مەتر پێکهاتەی ڕوەنگبوک ژێری پێکهاتەی کۆلی باکوورە و بنەمای چیای ئیڤرست پێکدێنێت. لە شیستەکانی پۆلی سیلیمانیت-ک-فیلدسپار و جینیسەکان پێک دێت کە لەلایەن چەندین گڵ لە لێوگرانیت بە ئەستووری لە یەک سانتیمەترەوە تا ١٥٠٠ مەتر تێدەپەڕێت. ئەم لیۆگۆرانیتانە بەشێکن لە پشتێنێکی بەردی دەرزی ئۆلیگۆسن–میۆسێن کە بە لیۆگۆرانیتی هیمالایی بەرزتر ناسراوە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Himalayas [This Dynamic Earth, USGS]|ناونیشان=https://pubs.usgs.gov/gip/dynamic/himalaya.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=pubs.usgs.gov}} </ref> ئەوان پێکیان هێنا لە ئەنجامی توانەوەی بەشی پالیۆپرۆترۆزۆیک بۆ ئۆردۆڤیچیای بەرزی بەردی پلە بەرز لە زنجیرەی هیمالایانی بەرز نزیکەی ٢٠ بۆ ٢٤ ملیۆن ساڵ پێش ئێستا لە کاتی دابەزاندنی پلیتی هیندی. چیای ئیڤرست پێکهاتووە لە بەردی چەماوەیی و مەترەزا کە لە باشووردا هەڵیان کێشا بەسەر چینە کیشوەرەکان کە لە گرانۆلیتی ئەرچانی پلێتی هیندی پێک هاتووە لە کاتی پێکدادانی سێنۆزۆیکی هیندستان لەگەڵ ئاسیا. لێکدانەوەکانی ئێستا باس لەوە دەکەن کە پێکهاتەکانی قۆمۆلانگما و کۆلی باکوور پێکهاتوون لە قەراغ دەریایی کە لە ناو قەراخی کیشوەری پەراوێزی کیشوەری پاسیڤی باکووری هیندستاندا کەڵەکە بوون پێش ئەوەی لەگەڵ ئاسیادا بپێکێت. پێکدادانی سێنۆزۆی هندستان لەگەڵ ئاسیا دواتر ئەو چینانەی شێواند وەک ئەوەی بەرەو باشوور و بەرەو سەرەوە دەڕۆن پێکهاتەی ڕوەنگبوک پێکهاتووە لە زنجیرەیەک لە بەردی میتافۆرفی پلە بەرز و گرانێتی کە لە گۆڕانی بەردی میتاسێدیمێنتاری پلە بەرزەوە وەرگیراوە. لە کاتی پێکدادانی هیندستان لەگەڵ ئاسیادا.و بەشێکیش توانراوەتەوە لە قووڵایی زیاتر لە ١٥ بۆ ٢٠ کیلۆمەتر لەژێر ئاستی دەریادا.چیاکانی هیمالایە نزیکەی ٥ ملم لە ساڵێکدا بەرز دەبنەوە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی شوباتی ٢٠١١|سەردێڕ=The Himalayas ~ Tectonic Motion: Making the Himalayas {{!}} Nature {{!}} PBS|ناونیشان=https://www.pbs.org/wnet/nature/the-himalayas-tectonic-motion-making-the-himalayas/6342/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Nature|زمان=en-US}} </ref> ==ڕووەک و گیانلەبەرەکانی== [[پەڕگە: Yak at third lake in Gokyo.jpg |وێنۆک| [[زڕگا]]یەک لە بناری زنجیرەچیای هیمالایە.]] ڕوەک و دەوەنی زۆر کەم هەن لە سەرووی بەرزاییەکانی ٦٤٨٠مەتردا. ئەو ڕوەکانەی لەم بەرزاییانە دەڕوێن بە بەرزترین ڕوەکەکانی جیهان دادەنرێن کە زۆر ژەهراوین وەک ئەو ڕوەکەی بە ئاریناریا ناسراوە کە لە خوار ٥٥٠٠ مەتر لە ناوچەکە گەشە دەکات. بەپێی توێژینەوەکان لەسەر بنەمای زانیاری سەتەلایت لە ساڵی ١٩٩٣ تا ٢٠١٨ گەشەی ڕوەکەکان لە دەڤەری ئیڤرست لە فراوان بووندابوون، توێژەران جۆرەها ڕوەکیان دۆزیوەتەوە لەو ناوچانەی کە پێشتر بە ڕووتی بینرابوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی نیسانی ٢٠١٢|سەردێڕ=High Altitude Plants - Mountaineers, Climbers collect important Data - Adventurers and Scientists for Conservation|ناونیشان=http://www.adventureandscience.org/high-plants.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی نیسانی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120425233903/http://www.adventureandscience.org/high-plants.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> جاڵجاڵۆکەی بازدانی ڕەش لە بەرزاییەکانی ٦٧٠٠ مەتر دۆزراوەتەوە دۆزراوەتەوە، لەوانەیە ئەم جاڵجالۆکەیە بەرزترین گیانلەبەری هەمیشەیی نا مایکرۆسکۆپی سەر زەوی بێت. لە خێوەتگای بنەرەتی ئیڤرست جاڵجاڵۆکەی بازدانی یووفریس ئۆرستینسیس بینراوە.<ref> {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Bar-headed geese: Highest bird migration tracked|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/science-environment-30799436|newspaper=BBC News|ڕێکەوت=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|زمان=en-GB}} </ref> ئەگەری زۆری ژیانی مایکرۆسکۆپی هەیە لە شوێنە بەرزەکانی تردا. هەروەها باڵندەکانیش بینراون وەک گۆزی سەر بە باڕ،کە لە بەرزایی ٧٩٢٠ مەتر بەدی کراون،هەروەها باڵندەی تری وەک چۆف لە بەرزی ٧٩٢٠ مەتر لەناوچەی [[کۆلی باشوور]] بینراون. گیزەکانی سەر بە بار جۆرە باڵندەیەکن بەسەر هیمالایەدا کۆچ دەکەن لەبەرزایی ٧٩٠٠مەتردا.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=NMBE - World Spider Catalog|ناونیشان=https://wsc.nmbe.ch/refincluded/4689|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=wsc.nmbe.ch}} </ref> لە ساڵی ١٩٥٣ جۆرج لۆو (بەشێک لە گەشتی تەنزینگ و هیلاری) گوتی کە بینیویەتی کە گەزەکانی سەر بە بار بەسەر لووتکەی ئیڤرستدا فڕیون.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Greenspan|یەکەم=Jesse|سەردێڕ=7 Things You Should Know About Mount Everest|ناونیشان=https://www.history.com/news/7-things-you-should-know-about-mount-everest|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=HISTORY|زمان=en}} </ref> ([[زڕگا]]) زۆر جار بەکاردێت بۆ گواستنەوەی پێداویستی شاخەوانان لەکاتی سەرکەوتنیان بەسەر چیای ئیڤرستدا ئەوان دەتوانن تاوەکو ١٠٠ کیلۆگرام هەڵکێشن، کە تووکێکی ئەستوور و گەورەیان هەیە. یەکێک لە ئامۆژگاریە هاوبەشەکان بۆ ئەوانەی کە لە ناوچەی ئیڤرستدا بوون، ئەوەیە کە لەسەر زەوی بەرزتر بن کاتێک لە خێوەتگەکان دەخەون هەروەها لەسەر لێوار و تەنگەبەرەکان دوور بکەونەوە چونکە هەندێک باڵندە بینراون کە هەوڵ دەدەن پاڵ بە مرۆڤەکانەوە بنێن و بەریان بدەنەوە<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Latest Breaking News, Headlines & Updates {{!}} National Post|ناونیشان=https://nationalpost.com/category/news/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=nationalpost|زمان=en-CA}} </ref><ref> {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Heinrichs|یەکەم=Ann|ناونیشان=http://archive.org/details/mounteverest0000hein|سەردێڕ=Mount Everest|ڕێکەوت=٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=New York : Marshall Cavendish Benchmark|ئەوانی تر=Internet Archive|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٦١٤-٣٩٣٣-٢}} </ref>.ئاژەڵەکانی دیکەی ناوچەکە بریتین لە تەهری هیمەڵایی کە هەندێک جار بە پڵنگێکی بەفریی دەناسرێت لەگەڵ ورچی ڕەشی هیمالایی کە لە بەرزاییەکانی نزیکەی ٤٣٠٠ مەتر دەدۆزرێنەوە و پاندای سووریش لە هەرێمەکەدا هەیە. یەکێک لە گەشتیاران میروولەی سەرسوڕهێنەری لە ناوچەکە دۆزیەوە کە دە جۆری نوێی مێروولە بوون لە جیهاندا.<ref> {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Anderson|یەکەم=Karen|دوایین٢=Fawcett|یەکەم٢=Dominic|دوایین٣=Cugulliere|یەکەم٣=Anthony|دوایین٤=Benford|یەکەم٤=Sophie|دوایین٥=Jones|یەکەم٥=Darren|دوایین٦=Leng|یەکەم٦=Ruolin|ڕێکەوت=2020-3|سەردێڕ=Vegetation expansion in the subnival Hindu Kush Himalaya|ناونیشان=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7078945/|journal=Global Change Biology|بەرگ=٢٦|issue=3|پەڕەکان=١٦٠٨–١٦٢٥|doi=10.1111/gcb.14919|issn=1354-1013|pmc=٧٠٧٨٩٤٥|pmid=٣١٩١٨٤٥٤}} </ref> == کەشناسی== {| class="wikitable floatright" style="width: 400px; font-size: 0.85em;" |- ! rowspan= 2 | [[پەستانی کەش]] ! colspan=2 | پەستان ! rowspan= 2 | سەرچاوە |- ![[پاسکال]] ![[پاوەند بۆ ھەر ئینچێکی چوارگۆشە]] |- |لوتکەی ئۆلۆمپس (مانگ) | {{convert|0.03|kPa|sp=us|disp=tablecen}} | align=center| – |- | لوتگەی ئەڤیرەیج (هەسارەی بارام) | {{convert|0.6|kPa|sp=us|disp=tablecen}} | align=center| – |- | هێلاس پلانیتیا (هەسارەی بارام) | {{convert|1.16|kPa|sp=us|disp=tablecen}} | align=center| – |- |دوا ئاستی ئارمسترۆنگ | {{convert|6.25|kPa|sp=us|disp=tablecen}} | align=center| – |- | لووتکەی چیای ئیڤرست | {{convert|33.7|kPa|sp=us|disp=tablecen}} | align=center|<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|یەکەم=John B.|دوایین=West|سەردێڕ=Barometric pressures on Mt. Everest: new data and physiological significance|ناونیشان=https://archive.org/details/sim_journal-of-applied-physiology_1999-03_86_3/page/1062|journal=Journal of Applied Physiology|ڕێکەوت=١ی ئازاری ١٩٩٩|بەرگ=٨٦|issue=3|پەڕەکان=١٠٦٢–١٠٦٦|doi=10.1152/jappl.1999.86.3.1062|pmid=١٠٠٦٦٧٢٤}}</ref> |- |ئاستی ڕووی دەریا | {{convert|101.3|kPa|sp=us|disp=tablecen}} | align=center| – |- |[[دەریای مردوو]] | {{convert|106.7|kPa|sp=us|disp=tablecen}} | align=center|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cfcenter.co.il/dsinfo.htm|سەردێڕ=The Dead Sea Region as a Health Resort|بڵاوکەرەوە=The CF Center|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تەممووزی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120715023449/http://www.cfcenter.co.il/dsinfo.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- |هەسارەی ڤینۆس | {{convert|9200|kPa|sp=us|disp=tablecen}} | align=center|<ref name=Basilevsky2003>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Basilevsky|یەکەم١=Alexandr T.|دوایین٢=Head|یەکەم٢=James W.|s2cid=13338382|سەردێڕ=The surface of Venus|journal=Rep. Prog. Phys.|ساڵ=٢٠٠٣|بەرگ=٦٦|issue=10|پەڕەکان=١٦٩٩–١٧٣٤|doi=10.1088/0034-4885/66/10/R04|bibcode = 2003RPPh...66.1699B}}</ref> |} لە ساڵی ٢٠٠٨دا وێستگەیەکی نوێی کەشوھەوا لە بەرزی نزیکەی ٨٠٠٠ مەتر دامەزرا، یەکەم زانیاری تۆمارکراوی وێستگەکە لە مانگی ئایاری ٢٠٠٨ بریتی بوون لە پلەی گەرمی هەوا −١٧سلیلیزی، ڕێژەیی شێی ٤١.٣ لەسەدا، پاڵەپەستۆی با ٣٨٢.٢ ک پاسکاڵ, خێرایی با ٤٦.١ کم لە کاتژمێرێکدا،[[وزەی خۆری]] ٧١١.٩ وات ،تیشکی سەرووی بنەوشەیی ٣٠.٤ <ref> {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Carey|یەکەم=Bjorn|ڕێکەوت=٧ی نیسانی ٢٠٠٦|سەردێڕ=Everest Expedition Uncovers Exotic Species|ناونیشان=https://www.livescience.com/4037-everest-expedition-uncovers-exotic-species.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=livescience.com|زمان=en}} </ref>.پڕۆژەکە لەسەر بنەمای هاوبەشپێکردن بۆ وێستگەکان لە بەرزایی ئەنجامدرا بۆ توێژینەوە لەسەر ژینگە (هاوبەش) ڕێکخرا،هەروەها زانیاریە کەشناسیەکان لە ساڵی ٢٠١١دا لە ماڵپەری فەرمی چیای ئیڤرست بڵاوکرانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|سەردێڕ=Everest weather station goes online - UIAA - Last News|ناونیشان=http://www.theuiaa.org/news_86_Everest-weather-station-goes-online|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090105213822/http://www.theuiaa.org/news_86_Everest-weather-station-goes-online|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> وێستگەکە بە تیشکی خۆر کار دەکات و لەسەر کۆلی باشوورە.<ref> {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Peplow|یەکەم=Mark|ڕێکەوت=٢٥ی ئایاری ٢٠٠٤|سەردێڕ=High winds suck oxygen from Everest|ناونیشان=https://www.nature.com/articles/news040524-2|journal=Nature|زمان=en|doi=10.1038/news040524-2|issn=1476-4687}} </ref> یەکێک لەو کێشانەی کە ڕووبەڕووی شاخەوانەکان دەبێتەوە هەبوونی بای زۆر خێرایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.carnivoreconservation.org/files/thesis/ale_2007_phd.pdf |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.carnivoreconservation.org/files/thesis/ale_2007_phd.pdf |url-status=dead }}</ref> لووتکەی چیای ئیڤرست درێژ دەبێتەوە بۆ ناو تۆرۆپۆسفیری سەرەوە و دزە دەکات بۆ ستراتوسفێر، کە دەتوانێت بە خێرایی و ساردکەرەوەی بای جۆگەی جێت ئاشکرا بکات.<ref> https://www.heraldsun.com.au/technology/aint-no-mountain-high-enough-webcam-streams-video-from-top-of-mount-everest/story-fn7celvh-1226153560068?nk=bdf8b425f38435fb4a76c26445295206-1634516683 </ref> لە مانگی شوباتی ٢٠٠٤دا [[خێراییی با]] بە ٢٨٠ کیلۆمەتر لە کاتژمێرێکدا تۆمارکرا و بای زیاتر لە ١٦٠ کم لە کاتژمێرێکدا بە بەردەوامی باوە. ئەم بایانە دەتوانن چۆک بە شاخەوانەکان دابنێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Miller|یەکەم=Lisa|سەردێڕ=List of Animals on Mount Everest|ناونیشان=https://animals.mom.com/list-animals-mount-everest-7481.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Pets on Mom.com|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201025055730/https://animals.mom.com/list-animals-mount-everest-7481.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> شاخەوانەکان بە شێوەیەکی ئاسایی پێویستیان بە ٧ بۆ ١٠ ڕۆژە تا بتوانن ڕێچکەکەیان تەواو بکەن. پەستانی هەوا لە لووتکە نزیکەی یەک لەسەر سێیە کە لە ئاستی دەریادایە و بە پرەنسیپی بێرنۆلیش با دەتوانێت فشارەکە زیاتر دابەزێنێت و ئەمەش دەبێتە هۆی کەمکردنەوەی ١٤٪ی زیاد لە ئۆکسجین بۆ شاخەوانان.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=godhead/v|سەردێڕ=The Open Graveyard of Mt. Everest's "Death Zone"|ناونیشان=https://gizmodo.com/the-open-graveyard-of-mt-everests-death-zone-5755875|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Gizmodo|زمان=en-us}} </ref> کەمبوونەوەی بەردەستی ئۆکسجین لە کەمکردنەوەی فشاری گشتیەوە دێت، نەک کەمکردنەوەی ڕێژەی ئۆکسجین بۆ گازەکانی تر.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The deadly odds of climbing Mount Everest: By the numbers|ناونیشان=https://theweek.com/articles/475353/deadly-odds-climbing-mount-everest-by-numbers|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=The Week|زمان=en}} </ref> == گەشتەکان== [[پەڕگە: Climbing through the Yellow Band, Mt. Everest, -May 2007 a.jpg |وێنۆک| شاخەوانەکانی دەستەی جنێف سپۆر بەسەر کێوەکە هەڵدەگەڕێن.]] [[پەڕگە: 1963 reunion of the 1953 Everest-climbing expedition.jpg |وێنۆک| یەکگرتنەوەی هەردوو دەستەی شاخەوانی بەریتانی لە ١٩٥٣.]] لەبەر ئەوەی چیای ئیڤرست بەرزترین چیای جیهانە، سەرنجی بەرچاوی ڕاکێشاوە و هەوڵدان بۆ بەسەرکەوتنی بۆتە خەونی زۆرینەی شاخەوانانی جیهان تا ئێستا نەزانراوە لەکاتی کۆندا کێ بەسەر ئەم چیایە کەوتووە. بۆیە تۆمارەکانی سەرکەوتن لە ساڵی ١٩٢٤ەوە هەژمار دەکرێت، هەرچەندە ئەمە هەرگیز پشتڕاست نەکراوەتەوە، چونکە هیچ کام لەو پیاوانە بە زیندوویی نەگەڕاونەتەوە<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی ئایاری ٢٠١٧|سەردێڕ=Mount Everest: The Routes|ناونیشان=https://alpenglowexpeditions.com/blog/mount-everest-routes/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Alpenglow|زمان=en-US}} </ref>.بەڵام لەم ساڵانەی دوایی چەندین بەرچاو ڕوونی بۆ شاخەوانان خراوەتە ڕوو کە یارمەتیان دەدات بۆ سەرکەوتن.<ref> https://web.archive.org/web/20150713003833/https://www.thetech.org/exhibits/online/everest/about/physiology.htm </ref> ==ڕوانینێکی گشتگیر== یەکەم بەسەرکەوتنی لووتکەی ئیڤرست لەلایەن شاخەوانانەوە دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٩٥٣ و ئارەزووی شاخەوانان زیادی کرد، سەرەڕای هەوڵ و سەرنج بۆ گەشتەکان، تەنها لە ساڵی ١٩٨٧دا نزیکەی ٢٠٠ کەس گەیشتنە لووتکەکە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Everest Facts for Kids|ناونیشان=http://www.alanarnette.com/kids/everestfacts.php|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.alanarnette.com}} </ref> ئیڤرست بۆ دەیان ساڵ بەچیایەکی سەخت و ئەستەم مایەوە بۆ شاخەوانی، تەنانەت بۆ شاخەوانە پیشەیی و بە ئەزموونەکانیش ئاسان نەبوو، تا ساڵی ١٩٩٠ کە سەردەمی بازرگانی ئیڤرست دەستی پێکرد<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|سەردێڕ=The World’s Tallest Mountain|ناونیشان=https://earthobservatory.nasa.gov/images/82578/the-worlds-tallest-mountain|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=earthobservatory.nasa.gov|زمان=en}} </ref>.کە تاوەکو مارسی ٢٠١٢ پتر لە ٥٦٥٦ شاخەوان چوونەتە لووتکەکەی لەگەڵ ٢٢٣ حالەتی مردن.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=James|یەکەم=Victoria|ڕێکەوت=٢٧ی ئایاری ٢٠١٢|سەردێڕ=Japan's Everest timeline|ناونیشان=https://www.japantimes.co.jp/life/2012/05/27/general/japans-everest-timeline/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=The Japan Times|زمان=en-US}} </ref> ئیڤرست چیایەکی زۆر سەختە و کاتێک کە کەشوھەوا خراپ دەبێت ئەوە شاخەوانەکان ڕووبەڕووی بایەک دەبنەوە کە خێراییەکەی ٣٢٠ کیلۆمەترە لە کاتژمێرێکدا.جگە لە خێرایی با مەترسیەکانی تیژی و ڕکی شاخ و تاڤگەی زۆر و بەستەڵەکی کەندەڵان و ڕێچکەکان و شلی خاک (زیخ و لم) کە دەبنە هۆی بانگرۆزبوونەوە و پێکان.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Archives|ناونیشان=https://www.latimes.com/archives|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Los Angeles Times|زمان=en-US}} </ref> تا ساڵی ٢٠١٣ پتر لە ٦٨٧١ جار شاخەوانان گەیشتونەتە لووتکەکەی.<ref> https://www.alanarnette.com/blog/2017/12/17/everest-by-the-numbers-2018-edition/ </ref> ===کۆششە سەرەتاییەکان=== لە ساڵی ١٨٨٥ کلینتۆن تۆماس دێنت سەرۆکی یانەی ئەلپاین پێشنیاری کرد کە ناونیشانی پەرتووکەکەی بکاتە ((لەسەرووی هێڵی بەفرەوە))کە سەبارەت بە گەشتی سەرکەوتن بوو بەسەر چیای ئیڤرست. لە ساڵی ١٩٢١ بۆ یەکەمجار شاخەوانان جۆرج مالۆری و گای بۆلۆک توانیان لە لووتکەی چیایەکە نزیک ببنەوە، ئەوە گەشتێکی گەڕان و دۆزینەوە بوو بۆ لووتکەی چیایەکە، مالۆری یەکەم شاخەوانی ئینگلیز بوو کە توانی تا ٧٠٠٥ مەتر بەرزببێتەوە لەبەری [[کۆلی باکوور]].<ref>http://www.accuweather.com/en/weather-news/window-of-opportunity-everest/64450 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160901215435/http://www.accuweather.com/en/weather-news/window-of-opportunity-everest/64450 |date= ١ی ئەیلوولی ٢٠١٦ }}</ref> دواتر هەر بەریتانیەکان لە ١٩٢٢ گەشتێکی تریان ئەنجامدا بە سەرکردایەتی شاخەوان جۆرج فینچ کە توانی بە بەکارهێنانی ئۆکسجین تا ٨٣٢٠ مەتر بەرز ببێتەوە. بەمە بووە یەکەم کەس کە هەواڵی ئەوەی ڕاگەیاند کە چیایەکە لە ٨٠٠٠ مەتر بەرزترە. دواتر مالۆری و کۆل فلیکس نۆرتۆن هەوڵێ دووەمی سەرکەوتوویان دا لە ساڵی ١٩٢٤. هەوڵدانە سەرەتاییەکانی مالۆری و جیۆفری بروس شکستی هێنا لە دامەزراندنی خێوەتگای شەشەم بەهۆی سەختی و نالەباری کەشوھەواوە.<ref> http://www.billbuxton.com/everest.pdf </ref> هەوڵی دواتر نۆرتۆن و سۆمێرڤل بوو، کە بە بێ ئۆکسجین و لە کەشوھەوایەکی تەواودا توانیان بەسەر لووتکەکە بکەون. نۆرتۆن توانی بگاتە بەرزی ٨,٥٥٠ مەتر. مالۆری ئامێرەکانی ئۆکسجینی بۆ کۆتا خاڵی پێویست برد. ئەو ئەندریۆ ئیرڤینی گەنجی وەک هاوبەشی خۆی هەڵبژارد.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Over Everest; Aeroplanes|ناونیشان=http://www.flymicro.com/everest/index.cfm?page=docs/History/Aeroplanes.htm|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.flymicro.com}} </ref> لە ٨ی حوزەیرانی ١٩٢٤ جۆرج مالۆری و ئاندریۆ ئیرڤین هەوڵێکیان دا لەسەر لووتکەکە تاوەکو لە ڕێگای کۆڵی باکوور - باکووری ڕۆژهەڵاتی ڕیج بگەڕێنەوە بەڵام هەرگیز لەو ڕێگەیەوە نەگەڕانەوە. لە ١ی ئایاری ١٩٩٩ گەشتی گەڕان بەدوای مالۆری و ئیرڤین ئەنجامدرا تەرمی مالۆری لە ڕووی باکوورەوە لە حەوزی بەفری خوارەوە و لە ڕۆژاوای شوێنی نەریتی خێوەتگای شەشەم دۆزرایەوە.<ref> https://politicmedia.net/detailnewspo.aspx?jimare=8912&cor=7&related=2 </ref> مشتومڕ لە کۆمەڵگەی شاخەوانیدا دروست بوو کە ئایا یەک یان هەردووکیان گەیشتونەتە لووتکەکە. ئێدمۆند هیلاری و تێنزینگ نۆرگای لە ساڵی ١٩٥٣ بگەنە کۆتا ترۆپکی ئیڤرست.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Wings Over Everest 2003|ناونیشان=http://www.k2news.com/wingsover.htm|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.k2news.com}} </ref> کە پێشتر لە ساڵی ١٩٣٣ لیدی هیوستن فڕینی هیوستن ئیڤرستی دابین کرد و توانی بەسەر لووتکەی چیایەکەدا بفڕێت. [[پەڕگە: Condor Films 1952.jpg |وێنۆک| بەرگی فیلمێکی بەڵگەنامەیی لە ١٩٥٢.]] گەشتە سەرەتاییەکان،وەک چارلس بروس لە دەیەی ١٩٢٠ و دوو هەوڵی سەرکەوتووی هیو ڕۆتلێدج لە ساڵی ١٩٣٣ و ١٩٣٦ هەوڵیان دا کە لە بەری تبتەوە بە شاخەکە هەڵبگەڕێن<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی ئازاری ٢٠١١|سەردێڕ=50 Years Everest-Lhotse Expedition: Expeditions SFAR|ناونیشان=http://www.sfar-evev06.ch/en/expeditions/everest52f.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی ئازاری ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110308015050/http://www.sfar-evev06.ch/en/expeditions/everest52f.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>، بەڵام لە ساڵی ١٩٥٠ ڕێگەی ڕووی باکوور داخرا بۆ گەشتە ڕۆژاواییەکان دوای ئەوەی چین دەستی بەسەر تبتدا گرت، بیل تیلمان و پارتێکی بچووک کە چارلس هیوستن و ئۆسکار هیوستن و بیتسی کۆوڵس لە ڕێگەی نیپالەوە گەشتێکی گەڕانی بۆ ئیڤرست ئەنجام دا کە ئێستا بۆتە ڕێبازی ستاندارد بۆ ئیڤرست لە بەری باشوورەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی ئایاری ٢٠١٠|سەردێڕ=EVEREST HISTORY time line|ناونیشان=http://www.everesthistory.com/time3.htm|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئایاری ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100526185812/http://www.everesthistory.com/time3.htm|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> لە ساڵی ١٩٥٢ گەشتی ئاسمانی چیای ئێرست سویس، بە سەرۆکایەتی ئێدوارد ویس-دونانت مۆڵەتیان پێدرا بۆ هەوڵدان بۆ سەرکەوتن لەبەری نیپالەوە کە ڕێگایەکیان دۆزیەوە بەناو بەفری کەڵەکەبووەوە بەرەو کۆلی باشوور لە بەرزایی ٧,٩٨٦ مەتر.<ref> {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Bonnier|ناونیشان=https://books.google.com/books/about/Popular_Science.html?id=8ScDAAAAMBAJ|سەردێڕ=Popular Science|ڕێکەوت=1933-05|بڵاوکەرەوە=Bonnier Corporation|زمان=en}} </ref> ڕایمۆند لامبێرت و [[شێرپا]] تێنزینگ نۆرگای توانیان بگەنە خاڵی بەرزی ٨,٥٩٥ مەتر لەسەر ڕێچکەی باشووری ڕۆژهەڵات، تۆمارێکی نوێی بەرزبوونەوەی دروست کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Tenzing Norgay GM|ناونیشان=http://imagingeverest.rgs.org/Concepts/Virtual_Everest/-116.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی نیسانی ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070414143647/http://imagingeverest.rgs.org/Concepts/Virtual_Everest/-116.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەزموونی تەنزینگ کاتێک بەکارهێنرا بۆ ئەوەی ببێتە بەشێک لە گەشتی بەریتانی لە ساڵی ١٩٥٣. ===یەکەم سەرکەوتوو لەلایەن تێنزینگ و هیلاری ١٩٥٣=== لە ساڵی ١٩٥٣ نۆیەمین گەشتی بەریتانی بە سەرۆکایەتی جۆن هانت ڕێکخرا لە نیپال، هانت دوو دەستەی بەسەرهەڵگەڕانی دیاری کرد بۆ هەوڵدان بۆ گەیشتن بە لووتکە. دەستەی یەکەم تۆم بۆردیلۆن و چارلس ئیڤانس بوون کە لە ٢٦ی ئایاری ١٩٥٣دا تاوەکو نزیکەی ١٠٠ مەتر لە بن لووتکەکە ڕۆیشتن ، بەڵام دواتر بۆ کێشەی ئۆکسجین گەڕانەوە.<ref> {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Norkey|یەکەم=Tenzing|ناونیشان=https://books.google.com/books/about/Man_of_Everest.html?id=iJR6nQEACAAJ|سەردێڕ=Man of Everest: The Autobiography of Tenzing|دوایین٢=Ullman|یەکەم٢=James Ramsey|ڕێکەوت=١٩٥٥|بڵاوکەرەوە=Reprint Society|زمان=en}} </ref> کارەکەیان بریتی بوو لە دۆزینەوە و دیاریکردنی شوێنەکان و دانانی خەزنەکانی ئۆکسجین بوو کە بووە یارمەتیدەرێکی زۆر بۆ دەستەی دووەم. دوو ڕۆژ دواتر دەستەی دووەم هەنگاویان نا بۆ سەر لووتکەکە، کە پێک هاتبوون لە ئێدمۆند هیلاریی نیووزیلاندی و تێنزینگ نۆرگای نیپالی.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Page 3273 {{!}} Issue 39886, 12 June 1953 {{!}} London Gazette {{!}} The Gazette|ناونیشان=https://www.thegazette.co.uk/London/issue/39886/page/3273|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.thegazette.co.uk}} </ref> لە کاتژمێر ١١:٣٠ بە کاتی ناوخۆیی لە ٢٩ی ئایاری ١٩٥٣ لە ڕێگای کۆلی باشوورەوە گەیشتنە لووتکە، لەو کاتەدا هەردووک دەستە وەک هەوڵێکی هەرەوەزی لە لووتکە بەدیداری یەک شادبوون، بەڵام تێنزینگ پاش چەند ساڵێک ئاشکرای کرد کە هیلاری یەکەم قاچی لەسەر لووتکە داناوە. لە لووتکە وەستان بۆ وێنەگرتن و چەند شیرینی و خاچێکی بچووکیان لە بەفردا بەخاک سپارد پێش دابەزین. [[پەڕگە: Edmund Hillary and Tenzing Norgay.jpg |وێنۆک| ئیدمۆند هیڵاری و تێنزینگ نۆرگای.]] هەواڵی سەرکەوتنی ئەو گەشتە گەیشتە لەندەن لە بەیانی تاج دانانەکەی شاژن ئیلیزابێسی دووەم، ٢ی حوزەیران. پاش چەند ڕۆژێک شاژن فەرمانی دا کە هانت (بریتۆنێک) و هیلاری (نیووزیلاندی) بە فەرمانی ئیمپراتۆریەتی بەریتانیا پلەی شاسواریان پێ بدرێت. تێنزینگ، شێرپایەکی نیپالی کە هاوڵاتییەکی وڵاتی هیندستان بوو، لەلایەن بەریتانیاوە مەدالیای جۆرجی پێبەخشرا هانت لە کۆتایدا لە بەریتانیا کرا بە هاوتەمەنی ژیان، لەکاتێکدا هیلاری بوو بە ئەندامی دامەزرێنەری فەرمانی نیووزیلاند، هیلاری و تێنزینگ لە نیپالیش ناسراون لە ساڵی ٢٠٠٩دا پەیکەریان بۆ دروست کرا و لە ساڵی ٢٠١٤دا، لووتکەی هیلاری و تینزینگ بەناوی ئەوان ناونرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=THE ORDER OF NEW ZEALAND (Instituted 1987) {{!}} DPMC|ناونیشان=http://www.honours.govt.nz/honours/lists/onz|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160106081352/http://www.honours.govt.nz/honours/lists/onz|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> ===دەیەی ١٩٥٠–١٩٦٠=== لە ٢٣ی ئایاری ١٩٥٦ ئێرنست شمید و جورگ مارمێت گەیشتنە لووتکە. دواتر دۆڵف ڕیست و هانس-ڕووداولف ڤۆن گونتن لە ٢٤ی ئایاری ١٩٥٧ گەیشتنە لووتکەکە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.everesthistory.com/climbers/schmied.htm |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئازاری ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220314055704/http://www.everesthistory.com/climbers/schmied.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>.ئینجا [[وانگ فوژوو]] و گۆنپۆ و قو یێنهوای چین یەکەم ڕاپۆرتی بەرزبوونەوەیان کرد لەبەری باکووری ڕێچکەکە لە ٢٥ی ئایاری١٩٦٠.<ref> https://web.archive.org/web/20081203164307/http://www.americanheritage.com/articles/magazine/ah/2007/1/2007_1_58.shtml </ref> یەکەم ئەمریکی کە گەیشتە لووتکەی ئیڤرست جیم ویتاکەر بوو کە لەگەڵ ناوانگ گۆمبوەوە بەشداریان کرد، لە ١ی ئایاری ١٩٦٣ گەیشتە لووتکە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=EverestHistory.com: Jim Whittaker|ناونیشان=http://www.everesthistory.com/climbers/whittaker.htm|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.everesthistory.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190513193901/http://www.everesthistory.com/climbers/whittaker.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ===١٩٧٠=== لە ساڵی ١٩٧٠ شاخەوانانی ژاپۆنی گەشتێکی گەورەیان ئەنجامدا .تەوەرەکە گەشتێکی گەورە بوو لەژێرناوی "گەمارۆ" بە ڕابەرایەتی سابورو ماتسوکاتا، کار لەسەر دۆزینەوەی ڕێگایەکی نوێ بۆ سەرەوەی ڕووی باشووری ڕۆژاوا کرا. یەکێکی تر لە ئامانجەکانی گەشتەکە هەوڵدانێک بوو بۆ خلیسکێنەی چیای ئیڤرست.کە پێک هاتبوون لە دەستەیەکی زیاتر لە سەد کەس و بەرنامەڕێژی پتر لە دە ساڵ، بەڵام گەشتەکە لە ڕێگای پلان بۆ داڕێژراوەکانەوە هەشت کوژراوی بەرکەوت و شکستی هێنا لە لووتکەکە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The HJ/31/8 THE JAPANESE MOUNT EVEREST EXPEDITION, 1969-1970|ناونیشان=https://www.himalayanclub.org/hj/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=The HJ/31/8 THE JAPANESE MOUNT EVEREST EXPEDITION, 1969-1970|زمان=en}} </ref> لەگەڵ ئەوەشدا گەشتە ژاپۆنییەکان چێژیان لە چەند سەرکەوتنێک وەرگرت. بۆ نموونە، یۆیچیرۆ میورا بوو بە یەکەم پیاو بۆ خوارەوەی ئیڤرست لە کۆلی باشوورەوە – ئەو نزیکەی ١٣٠٠ مەتر ستوونی دابەزی لە کۆلی باشوور پێش ئەوەی بە سەختی بریندار ببێت. سەرکەوتنێکی تر گەشتێک بوو کە چواری خستە سەر لووتکە لە ڕێگای [[کۆلی باشوور]]<nowiki/>ەوە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی ئایاری ٢٠١٣|سەردێڕ=Japanese man, 80, oldest to reach Everest top|ناونیشان=https://www.espn.com/espn/story/_/id/9303665/japan-yuichiro-miura-80-oldest-reach-top-mount-everest|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=ESPN.com|زمان=en}} </ref> بەکارهێنانەکانی میورا بوو بە بابەتی فیلم و ئەو چووە بۆ ئەوەی ببێتە بەتەمەنترین کەس بۆ لووتکەی چیای ئیڤرست لە ساڵی ٢٠٠٣دا لە تەمەنی ٧٠ ساڵیدا و دووبارە لە ساڵی ٢٠١٣ لە تەمەنی ٨٠ ساڵیدا سەرکەوتەوە.<ref> https://www.himalayanclub.org/hj/31/8/the-japanese-mount-everest-expedition-1969-1970/ </ref> لە ساڵی ١٩٧٥ جونکۆ تابی ژنێکی ژاپۆنی ، بوو بە یەکەم ژن کە بگاتە لووتکەی چیای ئیڤرست. لە ساڵی ١٩٧٨ ڕینهۆلد میسنەر و پیتەر هابیلەر یەکەم کەسانێک بوون چوون بۆ ئیڤرست بەبێ بەکارهێنانی ئۆکسجینی تەواو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی ئایاری ٢٠٠٩|سەردێڕ=EverestHistory.com: Everest Summits in the 1970's|ناونیشان=http://www.everesthistory.com/everestsummits/summits70.htm|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی ئایاری ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090506093141/http://www.everesthistory.com/everestsummits/summits70.htm|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> === ١٩٧٩-١٩٨٠: گەشتی زستانەی ئیڤرست=== [[پەڕگە: Mount Everest winter 1980 cert.jpg |وێنۆک| بەڵگەی پشتڕاستکردنەوە بۆ ئەو شاخەوانانەی کە گەیشتوونەتە لوتکەی ئیڤرست لەلایەن وەزارەتی گەشتوگوزاری نیپالەوە دەبەخشرا.]] گەیشتن بە لووتکەی ئیڤرست لە وەرزی زستاندا پشتڕاستکرایەوە لەلایەن وەزارەتی گەشتوگوزاری نیپالەوە کە شاخەوانێکی پۆڵەندی بوو بەناوی ئەندرزی زاودا ئەو پێشەنگی یەکەم شاخەوانی زستانەی چیای ئیڤرست بوو، کە یەکەم شاخەوانە لە زستاندا بەرزیەکی هەشت هەزار مەتری ببێنێت.گەشتەکە پێک هاتبوو لە دەستەیەکی ٢٠ شاخەوانی پۆڵەندی و ٤ شێرپایی کە لە سەرەتای مانگی کانوونی دووەمی ١٩٨٠ خێوەتگەیەکی بنچینەییان لەسەر [[سەهۆڵبەندی خومبوو]] دامەزراند دواتر لە ١٥ی کانوونی دووەم<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Krzysztof Wielicki – Polish Winter Expedition 1980 – part 1|ناونیشان=https://himalman.wordpress.com/2007/11/13/krzysztof-wielicki-polish-winter-expedition-1980-part-1/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Himalman's Weblog|زمان=en}} </ref>، دەستەکە توانیان خێوەتگای سێیەم لەبەرزی ٧١٥٠ مەتر لە سەرووی ئاستی دەریاوە دابمەزرێنن<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Granowski|یەکەم=Damian|سەردێڕ=The first winter ascent of Mount Everest - WinterClimb.com|ناونیشان=https://winterclimb.com/articles/item/111-mount-everest-first-winter-ascent-1980|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=winterclimb.com|زمان=en-gb|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211018023847/https://winterclimb.com/articles/item/111-mount-everest-first-winter-ascent-1980|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>، بەڵام بەهۆی بای بەهێزی گەردەلوولیەوە کاری زیاتر ڕاگیرا، کەشوھەواکە لە دوای ١١ی شوبات باشتر بوو، کاتێک لێزێک سیچی و والنتی فیوت و کرێزیستۆف ویلیکی خێوەتگای چوارەمیان لە [[کۆلی باشوور]] (٧٩٠٦ مەتر) دامەزراند سیچی و ویلیکی لە کاتژمێر ٦:٥٠ی بەیانی لە ١٧ی شوبات دەستیان بە سەرکەوتن کرد بەرەو لووتکەی کۆتایی ، کاتژمێر ٢:٤٠ خولەکی ئێوارە ئەندرزێج زاودا لە خێوەتگا بنچینەییەکە دەنگی شاخەوانان لەسەر ڕادیۆکە بیست - " ئێمە لەسەر لوتکەین! بای بەهێز هەموو کات تەنگمان پێ هەڵدەچنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Michael|ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠١٦|سەردێڕ=The Ice Warriors: Poland’s Golden Alpine Generation|ناونیشان=https://blog.theclymb.com/out-there/ice-warriors-polands-golden-alpine-generation/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=The Clymb|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211018023838/https://blog.theclymb.com/out-there/ice-warriors-polands-golden-alpine-generation/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> زۆر ساردە". بەرزایی زستانی سەرکەوتووی چیای ئیڤرست دەیەیەکی نوێی هیمالایزمی زستانی دەستپێکرد، کە بوو بە تایبەتمەندیی پۆڵەندی . دوای ساڵی ١٩٨٠ پۆلس دە یەکەم وەرزی زستانی ئەنجام دا بۆ بەرزی ٨٠٠٠ مەتری لووتکە، کە ناوبانگی شاخەوانانی پۆڵەندی بەدەست هێنا لەژێر ناوی "جەنگاوەرانی سەهۆڵ".<ref> https://www.alpinejournal.org.uk/Contents/Contents_1984_files/AJ%201984%2050-59%20Zawada%20Everest.pdf </ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Golden Decade: The Birth of 8000m Winter Climbing - Alpinist.com|ناونیشان=http://www.alpinist.com/doc/web11w/wfeature-polish-winter/2|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.alpinist.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220615125022/http://www.alpinist.com/doc/web11w/wfeature-polish-winter/2|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref> {{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی تەممووزی ٢٠١٧|سەردێڕ=Poland’s ‘ice warriors’ risk life and limb to be first to summit K2 in winter|ناونیشان=https://www.scmp.com/sport/other-sport/article/2102469/how-polands-ice-warriors-aim-become-first-team-summit-k2-savage|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=South China Morning Post|زمان=en}} </ref> === کارەساتی ١٩٩٦=== لە ١٠ و ١١ی ئایاری ١٩٩٦ هەشت شاخەوان دوای چەندین ڕۆژ ڕێکردن لە بەرزایی قەدپاڵی شاخەکە بەهۆی نالەباری کەشوھەواوە گیریان خوارد و کۆچی دواییان کرد.هەر لەهەمان ساڵ لە ١٠ی ئایاردا لە ماوەی وەرزی ١٩٩٦دا، ١٥ کەسی تر لە کاتی سەرکەوتندا لە چیای ئیڤرستدا گیانیان لەدەستدا، ئەمە بەرزترین ڕێژەی مردن بوو بۆ ڕووداوێک بەهۆی کەشوھەواوە، ئەم ڕووداوە لە ساڵی ٢٠١٤ دەنگۆیەکی فراوانی بەدەست هێنا و پرسیاری لەسەر بازرگانیکردن بەشاخەوانی چیای ئیڤرست دروست کرد. لەبارەی سەلامەتی ڕێنمایی کڕیاران لە چیای ئیڤرست،ئەمەش بەهۆی کۆششەکانی ڕۆژنامەنووس [[جۆن کراکاوەر]] بوو کە لە گۆڤاری ئاوت ساید کاری دەکرد،بەهۆیەوە گۆڤارەکە زۆرترین ژمارەی لێ فڕۆشرا. کراکاوەر ڕەخنەی لە ڕێنوێنی ئەناتۆلی بۆکریڤ گرت لەبارەی بیرکردنەوەی ئەو گەشتە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hopewell|یەکەم=John|دوایین٢=Hopewell|یەکەم٢=John|ڕێکەوت=٦ی ئابی ٢٠١٣|سەردێڕ=‘2 Guns’ Helmer Kormakur Set to Climb ‘Everest’|ناونیشان=https://variety.com/2013/film/global/2-guns-kormakur-set-to-climb-everest-1200574821/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Variety|زمان=en-US}} </ref> ساڵێک دواتر ڕەخنەکانی ئاراستەی بۆکریڤیش کرد،ئەم هەواڵانەی کراکاوەر ناکۆکی و مشتومڕێکی زۆری خستە ناو کۆمەڵگەی شاخەوانان. چونکە بۆکریڤ دواتر خەڵاتی دەیڤد سۆوڵسی یانەی ئەلپاینی ئەمریکی پێبەخشرا بۆ هەوڵەکانی ڕزگارکردنی لە گەشتەکە.<ref> https://www.tygodnikpowszechny.pl/zgineli-bo-byli-najlepsi-134200 </ref> لە مانگی ئایاری ٢٠٠٤، کنت مۆر، فیزیازان و جۆن ئێڵ سێمپلێ پسپۆری نەشتەرگەری، هەردوو توێژەری زانکۆی تۆرۆنتۆ بە گۆڤاری نیوساینتیستیان ڕاگەیاند کە شیکردنەوەیەک لە دۆخی کەشوهەوا لە ١١ی ئایاردا بۆتە هۆی ئەوەی ئەو شاخەوانانە گیان لەدەست بدەن.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=MY JOURNEY HOME FROM EVEREST|ناونیشان=http://www.dmagazine.com/publications/d-magazine/2000/may/my-journey-home-from-everest/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=D Magazine|زمان=en}} </ref> یەکێک لە ڕزگاربووەکان بیک وەرس بوو، کە شاخەوانێکی ئەمریکی بوو لە خزمەتگوزاری ڕێبەری نیووزیلاند لەسەر بنەمای ڕاوێژکاری سەرکێشی.بیک وەرس لەبەرزی٧٩٥٠ مەتر گیری خواردبوو بەهۆی کەشوھەواوە بینایی لەدەست دابوو، دواتر توانیان بیگەڕێننەوە بۆ خێوەتگای ٤ و کاتێک گەیێندرایەوە خێوەتگای چوار هاو شاخەوانەکانی لە خێوەتگایەکە جێیان هێشت بۆ شەوێک.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Breathless|ناونیشان=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/97/12/07/reviews/971207.07parfitt.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=archive.nytimes.com}} </ref> بارودۆخی کەشوھەوا باشتر نەبوو و ئەوان پێویستیان بە دابەزینێکی خێرا هەبوو . هەلیکۆپتەرێک بەردەست بوو بەڵام خێوەتگای ٤ بەرزتر بوو. دوای ئەوەی بارودۆخی کەشوھەوا تۆزێک باشتر بوو توانیان دای بەزێنن بۆ خێوەتگای ٢. لە کۆتاییدا هەلیکۆپتەرێکی فریاگوزاری سوپای نیپاڵ هات بە دەمیانەوە و ڕزگاریان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٠٧|سەردێڕ=- New Scientist Tech|ناونیشان=http://www.newscientisttech.com/article_view/default.jsp|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070630054341/http://www.newscientisttech.com/article_view/default.jsp|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> [[پەڕگە: Avalanche on Everest.JPG |وێنۆک| .]] کاریگەری گەردەلوولەکە لەسەر شاخەوانەکان لە ڕێچکەی باکووری ئیڤرست هەر مابوو، کە چەندین شاخەوانیش گیانیان لەدەستدا بەهۆیەوە<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Complete List of Badasses|ناونیشان=https://www.badassoftheweek.com/archive|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Badass of the Week|زمان=en-US}} </ref>، لە هەژمارێکی یەکەمی فیلمساز و نووسەری بەریتانی مات دیکینسۆن لە کتێبی (ئەودیوی ئیڤرستدا) وردەکاریی بۆ کراوە، مارک پفێتزەری تەمەن ١٦ ساڵ لەسەر سەرکەوتن بوو و لەسەر هەژماری خۆی نووسی:(( چیرۆکی ئیڤرستی من)). لە ٢٠١٥ کورتەفیلمی ئیڤرست بڵاوکرایەوە لە دەرهێنانی بەلتاسار کۆرماکور، لەسەر بنەمای ڕووداوەکانی ئەم کارەساتە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Medicine|یەکەم=Center for Educational Outreach-Baylor College of|سەردێڕ=News|ناونیشان=https://www.bioedonline.org/news/?art=986|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=BioEd Online|زمان=en}} </ref> === وەرزی شاخەوانی ٢٠٠٦=== لە ساڵی ٢٠٠٦دا ١٢ کەس گیانیان لەدەستدا<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=CNN|یەکەم=Ashley Strickland|سەردێڕ=Everest climbers, widower recount deadly traffic jam on top of the world|ناونیشان=https://www.cnn.com/travel/article/everest-2012-anniversary/index.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=CNN|زمان=en}} </ref>.ئەم ڕووداوە مشتومڕێکی نێودەوڵەتی و چەندین ساڵی گفتوگۆی لێکەوتەوە .پرسیاری لەبارەی ڕەوشتی وەڕزشوانی و شاخەوانی دروست کرد. لەم وەرزە چیرۆکی ڕزگارکردنی هۆڵی لینکۆڵن دروست بوو کە لەلایەن هاوشاخەوانەکانیەوە بەجێهێڵرابوو و بە مردوو دایان نابوو، بەڵام دواتر بە زیندوویی دۆزرایەوە و ڕزگاری بوو.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=CNN|یەکەم=Ashley Strickland|سەردێڕ=Everest climbers, widower recount deadly traffic jam on top of the world|ناونیشان=https://www.cnn.com/travel/article/everest-2012-anniversary/index.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=CNN|زمان=en}} </ref> == مشتومڕی ڕەوشتیانەی دەیڤد شارپ، ٢٠٠٦== مشتومڕێکی نێودەوڵەتی هەبوو سەبارەت بە مردنی شاخەوانێکی بەریتانی بە ناوی دەیڤد شارپ، کە هەوڵیدا لە ساڵی ٢٠٠٦ بە چیای ئیڤرست سەربکەوێت بەڵام لە کاتی سەرکەوتنیدا گیانی لەدەستدا. چیرۆکەکە لە کۆمەڵگەی شاخەوانییەوە هاتە ناو میدیای جەماوەرییەوە، بە زنجیرەیەک چاوپێکەوتن و بانگەشە و ڕەخنەوە. پرسیارەکە ئەوە بوو کە ئایا شاخەوانانی ئەو وەرزە پیاوێکیان جێهێشتووە تا بمرێت ؟؟! ئایا دەکرا ڕزگار بکرێت؟ وتراوە کە ئەو هەوڵی داوە لە چیای ئیڤرست بەتەنیا ئەو ڕێیە ببڕێت بە بوتلێک ئۆکسجینی کەمەوە!<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی ئابی ٢٠٠٦|سەردێڕ=Over the Top|ناونیشان=https://www.outsideonline.com/adventure-travel/destinations/asia/over-top/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Outside Online|زمان=en-US}} </ref>. ئەو لەگەڵ هاوبەشگایەکی ڕێنوێنی نیپالی کەم بوودجە ڕۆیشت کە تەنها پشتگیری بۆ خێوەتگای بنچینە دابین دەکرد و کەمتر ڕوون کراوەتەوە کە کێ دەیزانی شارپ تووشی کێشە بووە، خۆ ئەگەر بزانن، ئایا ئەوان شیاون یان توانای یارمەتیدانیان هەیە. شاخەوانێکی تر بەناوی مارک ئینگلیس لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ چاپەمەنییەکان لە ٢٣ی ئایاری ٢٠٠٦ گوتی: کە کاروانی شاخەوانەکانی و چەندینی تر شارپیان تێپەڕاند لە ١٥ی ئایاردا لەژێر بەردێک کە ٤٥٠ مەتر مابوو بۆ لووتکەکەی،هەروەها ئینگلیس وتی ٤٠ کەس بەلای شارپەوە تێپەڕبوون، بەڵام شاخەوانەکان پێیان وابوو کە شارپ تەنها تەرمێکە و مردووە.هەروەها هەندێک گفتوگۆ لەسەر هێمێکس کراوە لە لێدوان لەسەر ئینگۆلیس و شارپ. سەبارەت بە لێدوانە سەرەتاییەکانی ئینگەلیس، دواتر پێداچوونەوەی هەندێک وردەکاریی کرد چونکە چاوپێکەوتنی لەگەڵ کراوە لەکاتێکدا کە "... لەڕووی جەستەیی و دەروونییەوە ماندووە، و لە ئازارێکی زۆردابووە و پاشان پێنج پەنجەی بڕابۆوە. کاتێک ئەوان چوونە ناو کەلوپەلەکانی شارپ پسوولەیەکیان دۆزیەوە بایی ٧,٤٩٠ دۆلار بوو، باوەڕیان وابوو کە ئەو بڕە هەموو تێچووی داراییەکەی بووە. بە بەراورد بە نرخی زۆرینەی گەشتەکان زۆر کەم بووە کە لە نێوان ٣٥,٠٠٠ دۆلار بۆ ١٠٠,٠٠٠ دۆلار بووە جگە لە ٢٠,٠٠٠ دۆلاری زیاتر وەک بەخشیش و دیاری.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=https://www.washingtontimes.com|یەکەم=The Washington Times|سەردێڕ=Everest climber left to die alone|ناونیشان=https://www.washingtontimes.com/news/2006/may/22/20060522-110420-9433r/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=The Washington Times|زمان=en-US}} </ref> لە ١٤ی ئایاردا مەزەندە کرا کە شارپ دەستی کردووە بە دابەزین لە ئیڤرست، بەڵام لە ١٥ی ئایار تووشی کێشە بووە بۆیە سەر بەرەو خوار بەلای شاخەوانەکانەوە تێپەر بووە. لە ١٥ی ئایاری ٢٠٠٦ باوەڕ وایە کە ئەو بە نەخۆشی هایپۆکسیا ناڵاندویەتی و نزیکەی ٣٠٠ مەتر دوور بووە لە لووتکەی سەر ڕێگای لای باکوور.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Sunday Tribune - Spectrum|ناونیشان=https://www.tribuneindia.com/2006/20061210/spectrum/main6.htm|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.tribuneindia.com}} </ref> ئارون ترێکس ئۆکسجینی پێ داوە و هەوڵی داوە یارمەتی بدات بۆ جووڵانەوە، بە بەردەوامی، بۆ ماوەی یەک کاتژمێر. بەڵام نەیدەتوانی بە تەنیا بوەستێت یان تەنانەت لەسەر شانی خۆی هەڵی بگرێت،بۆیە ترێکس ناچار بووە بەجێی بهێڵێت.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Explorersweb|ناونیشان=https://explorersweb.com/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Explorersweb}} </ref> تەنانەت لەگەڵ شاخەوانێکی تریشدا نەدەتوانرا دەیڤد بۆ بەشی ژێرەوە داببەزێنێت" تریبیۆن -ی هیندستان لە زاری کەسێکەوە باسی کرد کە چی بەسەر شارپدا هاتووە بە "شەرمەزارترین کردار لە مێژووی شاخەوانیدا"هەژماری کردووە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Explorersweb|ناونیشان=https://explorersweb.com/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Explorersweb}} </ref> جگە لە مردنی شارپ، لانی کەم نۆ شاخەوانەکانی تر لەو ساڵەدا لەناوچوون، لەوانە چەند کۆڵبەرێکی شێرپایی کە کار دەکەن بۆ هاوبەشگا جۆربەجۆرەکانی ڕێنموویی شاخەوانی.<ref> https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/07/16/AR2006071600309_pf.html </ref> زۆربەی ئەم مشتومڕە لەلایەن کەناڵی دیسکەڤەریەوە ئەنجامدرا لەکاتی وێنەگرتنی بەرنامەی تەلەڤیزیۆنی ئیڤرست: بەدەر لە سنوور.<ref> https://www.bbc.com/future/article/20151008-the-graveyard-in-the-clouds-everests-200-dead-bodies </ref> بڕیارێکی زۆر گرنگ کە کاریگەری لەسەر چارەنووسی شارپ هەیە لە بەرنامەکەدا پیشان دەدرێت، کە سەرکێشی زوویی سەرکەشی لوبنانی ماکسیم چایا لە لووتکە و ڕادیۆکانەوە بەرەو بەڕێوەبەری خێوەتگەی بنچینە (ڕاسل بریس). دادەبەزێت کە لە تەنگەژەدا شاخەوانێکی چایا ناتوانێت شارپ دەستنیشان بکات<ref> https://www.seattletimes.com/ </ref>، کە بەبێ هیچ پشتیوانییەک هەڵیبژاردبوو بە تەنیا سەربکەوێت و بەو شێوەیە خۆی نەناساندووە بۆ شاخەوانەکانی تر . بەڕێوەبەری [[خێوەتگا بنچینەییەکانی ئیڤرست|خێوەتگەی بنچینە]] وا بیر دەکاتەوە کە شارپ بەشێکە لە گرووپێک کە پێشتر بیری لێکردوونەتەوە کە دەبێت وازیان لێ بهێنێت، هەروەها بە شاخەوانە تەنهاکەی ئاگادار دەکاتەوە کە هیچ دەرفەتێک نییە کە بتوانێت لەلایەن خۆیەوە یارمەتی شارپ بدات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی ئابی ٢٠٠٦|سەردێڕ=Everest climber defends leaving dying Briton. 23/05/2006. ABC News Online|ناونیشان=http://www.abc.net.au/news/newsitems/200605/s1645603.htm|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئابی ٢٠٠٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20060823184345/http://www.abc.net.au/news/newsitems/200605/s1645603.htm|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> کاتێک بارودۆخی شارپ بەڕۆژدا تێکدەشکێت و شاخەوانانی دیکەی دابەزین پێی تێدەپەڕن، دەرفەتەکانی بۆ ڕزگاربوون کەم دەبێتەوە، قاچ و دەستەکانی بە پەڕۆیەک دەپێچێتەوە بەمەش ڕێگە لە ڕۆیشتنی دەگرێت. شاخەوانەکانی خوارەوەش خۆیان ئۆکسجینی کەمیان ماوە و بێ هێز و ماندوون.ئەوان خۆیان چاویان لە کۆڵبەرێکە تاوەکو یارمەتی بدرێن.<ref> {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Savage|یەکەم=D.|ناونیشان=https://books.google.com/books/about/The_Times_They_Are_A_Changin.html?id=49DKBgAAQBAJ|سەردێڕ=The Times They Are A Changin': The Effect of Institutional Change on Cooperative Behaviour at 26,000ft over Sixty Years|دوایین٢=Torgler|یەکەم٢=B.|ڕێکەوت=٢٥ی شوباتی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Springer|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٧-٥٢٥١٥-٤|زمان=en}} </ref> لاشەی دەیڤد شارپ لە خوار لووتکە لە تەنیشت "بوتە سەوزەکان" مایەوە؛ ئەوان بۆشاییەکیان لە ئەشکەوتێکی بەردی بچووکدا هاوبەش کرد کە گۆڕی ئاد هۆک بوو بۆ ئەوان. تەرمەکەی شارپ لە ساڵی ٢٠٠٧ لە ئەشکەوتەکە لابرا، بەپێی بی بی سی لە ساڵی ٢٠١٤ەوە، بوتە سەوزەکان بێسەروشوێن کراون، بە گریمانە لابراون یان بەخاک سپێردراون.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Summit fever|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/culture/3662508/Summit-fever.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.telegraph.co.uk}} </ref> ===٢٠٠٧=== لە ٢١ی ئایاری ٢٠٠٧، شاخەوانێکی کەنەدی بەناوی میگان ماکگراس هەڵسا بە ڕزگارکردنی شاخەوانێکی نیپالی بەناوی یوشا بیستا، ئەم ڕزگارکردنە وای کرد کە ماکگراس وەک وەرگرێکی ساڵی ٢٠١١ی دامەزراوەی سیر ئێدمۆند هیلاری لە خەڵاتی مرۆیی کەنەدا دەستنیشان بکرێت، کە بە کەنەدییەکە دەناسرێتەوە کە لە هەرێمی هیمالای نیپاڵدا خزمەتێکی گرنگی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=The Economics of Everest|ناونیشان=https://business.time.com/2012/01/23/the-economics-of-everest/|newspaper=Time|ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|issn=0040-781X|زمان=en-US|یەکەم=Katherine|دوایین=Tarbox}}{{بەستەری مردوو|url=https://business.time.com/2012/01/23/the-economics-of-everest/ |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> === ئامارەکانی تا وەرزی ٢٠١٠=== تا کۆتایی وەرزی بەسەرهەڵگەڕان لە ساڵی ٢٠١٠دا، نزیکەی ٣١٤٢ کەس تا بەرزی ٥١٠٤ مەتر بەرزبوونەتەوە، کە لە ساڵی ٢٠٠٠ەوە نزیکەی ٧٧٪ ی ئەو ڕەنجانەی کە ئەنجام دەدرێت (١٥٣)شاخەوان گەیشتوونەتە لووتکەی شاخ لە ساڵی ١٩٧٥ تا ٢٠١٤ (١٥٣)شاخەوان گەیشتونەتە لووتکەی چیایەکە کە ٦٣٣ ئەسپ و ٣٥٠ شاخەوان و ٢٥٣ کۆڵبەر تێیدا بەشداربوون.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Everest|ناونیشان=http://www.8000ers.com/cms/de/everest-general-info-185.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.8000ers.com}} </ref> [[پەڕگە: Sunrise over Everest.jpg |وێنۆک| .]] [[پەڕگە: EverestAscents.svg |وێنۆک| .]] وێنەیەکی بەناوبانگی ئیڤرست بڵاوبوویەوە کە تێیدا ژمارەیەکی زۆر شاخەوان بەسەر چیایەکە دەکەون،ئەم دیاردەیە بووە جێگای گلەیی و چاوچنۆکی هاوبەشگاکان کەتیایدا دەریدەخات کە بەشێک لە گلەییەکە لەسەر ئەو تەنگەیە بووە کە بەهۆی ژمارەیەکی زۆر لە شاخەوانەکانەوە (٣٣ بۆ ٣٦) هەوڵیان داوە لە هەمان ڕۆژدا بگەن بە لووتکەکە؛ ئەمە بە شێوەیەکی نائاسایی بە ڕێژەیەکی بەرز دادەنرێت لەو کاتەدا. بە بەراورد لە ٢٣ی ئایاری ٢٠١٠ کە لووتکەی چیای ئیڤرست ١٦٩ شاخەوان بوونیان هەبووە لە یەک ڕۆژدا،لەماوەی ٣١ ساڵی ڕابردوودا ١٩٨٣ تا ٢٠١٠ پتر لە ٢١٩ مردن تۆمارکراوە لەسەر چیای ئیڤرست، لە ساڵی ١٩٢٢ەوە ڕێژەی مردنی گەشتیاران بە ٤.٣ کەس دانراوە بۆ هەر ١٠٠ شاخەوانێک کە گەیشتبێتە لووتکە. لەم ڕێژەیە ٥٨ شاخەوان توانیویانە بگەنە لووتکەکە بەڵام لەکاتی دابەزیندا گیانیان لەدەست داوە.<ref> {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Nepal Puts Everest Off Limits During China’s Olympic Torch Relay in May|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2008/03/15/world/asia/15nepal.html|newspaper=The New York Times|ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|issn=0362-4331|زمان=en-US|یەکەم=Somini|دوایین=Sengupta}} </ref> هەرچەندە ڕێژەکوشندەکان لە ساڵی ٢٠٠٠ کەمیان کردووە (١.٤ مردن بۆ هەر ١٠٠ شاخەوانێک ، نزیکەی هەموو هەوڵەکان لە لووتکە بە بەکارهێنانی یەکێک لە دوو ڕێگا سەرەکیەکە ئەنجام دەدرێن ئەو هاتووچۆیەی کە بە هەر ڕێڕەوێک بینراوە لە ساڵێکەوە بۆ ساڵێکی تر جیاوازبووە. بەگشتی ڕێگای باکووری ڕۆژهەڵاتی ئاسانترە. لە ساڵی ٢٠٠٨دا ڕێگای باکووری ڕۆژهەڵات لەلایەن حکوومەتی چینەوە بۆ تەواوی وەرزی سەرکەوتن داخرا و تاکە خەڵک کە دەتوانن لە باکوورەوە بگەنە لووتکە لەو ساڵەدا وەرزشوانان بوون کە بەرپرسن لە هەڵگرتنی مەشخەڵی ئۆڵمپیک بۆ ئۆڵۆمپیادی هاوینی ٢٠٠٨ ڕێڕەوەکە لە ساڵی ٢٠٠٩دا جارێکی دیکە لە ٥٠هەمین ساڵیادی دوورخستنەوەی دالای لاما داخرا. ئەم داخستنانە بووە هۆی کەمبوونەوەی بەرژەوەندی لە ڕێگای باکوور و لە ساڵی ٢٠١٠دا دوو لەسەر سێی شاخەوانان لە باشوورەوە گەیشتنە لووتکەکە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=China closes Tibetan side of Everest to climbers ahead of anniversary of Dalai Lama's exile|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/china/4806464/China-closes-Tibetan-side-of-Everest-to-climbers-ahead-of-anniversary-of-Dalai-Lamas-exile.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.telegraph.co.uk}} </ref> ===٢٠١٠=== ساڵانی ٢٠١٠ بەسەرەوە ئامارەکان بەرزی و نزمیان بەخۆوە بینی ، لە ساڵی ٢٠١٣ و ٢٠١٤دا بووە هۆی تۆمارکردنی مردن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=How Mount Everest's Deadly Season Compares to Past Years|ناونیشان=https://time.com/5604758/mount-everest-deaths/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Time|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220804181156/https://time.com/5604758/mount-everest-deaths/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٥دا بۆ یەکەم جار لە دەیان ساڵدا هیچ کەسێک نەگەیشتە لووتکە، لەگەڵ ئەوەشدا، چەند ساڵی تر تۆماری ژمارەی لووتکەیان دانا – ژمارەی تۆماری لووتکەی ٢٠١٣ نزیکەی ٦٦٧ شاخەوان بوو و لە ساڵی ٢٠١٨دا سەرکەوت بۆ نزیکەی ٨٠٠ شاخەوان و تۆمارێکی دواتر لە ساڵی ٢٠١٩دا بە زیاتر لە ٨٩٠ شاخەوان دانرا کە توانیویانە بگەنە لووتکەکەی.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی ئایاری ٢٠١٨|سەردێڕ=Everest 2018: Season Summary - Record Weather, Record Summits|ناونیشان=https://www.alanarnette.com/blog/2018/05/24/everest-2018-season-summary-record-weather-record-summits/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=The Blog on alanarnette.com|زمان=en-US}} </ref> [[پەڕگە: Andreas Breitfuss Mt Everest Summit.jpg |وێنۆک| .]] {| class="wikitable" style="float:left; margin-right: 0; margin-left: 1em;" |+Years in review summary |- !Year !Summiters !References |- | 2010 | 543 |<ref name="time5604758"/> |- |2011 |538 |<ref name="time5604758"/> |- |[[Mount Everest in 2012|2012]] |547 <!--NGO says 547 in their table--> |<ref name="NG - Maxed Out on Everest">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://ngm.nationalgeographic.com/2013/06/125-everest-maxed-out/jenkins-text |سەردێڕ=Everest Maxed Out |بڵاوکەرەوە=ngm.nationalgeographic.com |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئایاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی حوزەیرانی ٢٠١٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130607230858/http://ngm.nationalgeographic.com/2013/06/125-everest-maxed-out/jenkins-text |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- style="background:#efefef;" |[[Mount Everest in 2013|2013]] |658<!--aa-->–670<!--times--> |<ref name="alanarnette">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.alanarnette.com/blog/2013/06/03/everest-2013-season-recap/|سەردێڕ=Everest 2013: Season Recap: Summits, Records and Fights|بڵاوکەرەوە=alanarnette.com|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئایاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی شوباتی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220227184527/https://www.alanarnette.com/blog/2013/06/03/everest-2013-season-recap/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="time5604758"/> |- |2014 |106 |<ref name="alanarnette2">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.alanarnette.com/blog/2014/06/09/everest-2014-season-summary-nepal-tragedy/|سەردێڕ=Everest 2014: Season Summary – A Nepal Tragedy|بڵاوکەرەوە=alanarnette.com|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئایاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220804212024/https://www.alanarnette.com/blog/2014/06/09/everest-2014-season-summary-nepal-tragedy/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- style="background:#efefef;" |2015 |0 |<ref name="washingtonpost">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2016/01/12/for-the-first-time-in-42-years-nobody-made-it-to-the-top-of-mount-everest-last-year/ |سەردێڕ=For the first time in four decades, nobody made it to the top of Mount Everest last year|نووسەر= Peter Holley|ڕێکەوت=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|newspaper=The Washington Post|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئایاری ٢٠١٦}}</ref><ref name="time5604758"/> |- |[[Mount Everest in 2016|2016]] |641 |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.alanarnette.com/blog/2016/12/30/everest-by-the-numbers-2017-edition/|سەردێڕ=Everest by the Numbers: 2017 Edition|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە= The Blog on alanarnette.com|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠١٧}}</ref> |- | [[Mount Everest in 2017|2017]] |648 |<ref name="telegraph.co.uk1">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/travel/comment/should-we-stop-climbing-everest/|سەردێڕ=Is it time to ban Western travellers – and their egos – from Mount Everest?}}</ref> |- | [[Mount Everest in 2018|2018]] |807 |<ref name=":0x"/><ref name=":0" /> |- | 2019 |approx. 891 |<ref name="time5604758"/> |} ===٢٠١٤=== لە ١٨ی نیسانی ٢٠١٤دا، لە دەوروبەری کاتژمێر ٠١:٠٠ یو تی سی (٠٦:٣٠ بە کاتی ناوخۆیی نیپاڵ) و لە بەرزایییەکی نزیکەی ٥٩٠٠ مەتردا لە ناوچەکە<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی ئایاری ٢٠٠٣|سەردێڕ=Teenage girl conquers Everest, 50 years on|ناونیشان=http://www.theguardian.com/world/2003/may/25/everest.nepal|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=the Guardian|زمان=en}} </ref>، لە خوار خێوەتگەی بنچینە دا شازدە کەس لە تالانچە (هەموو ڕێبەرانی نیپالی) مردن و نۆ کەسی دیکەش بریندار بوون.<ref> {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Everest avalanche kills at least 12 Sherpa guides|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-asia-27075638|newspaper=BBC News|ڕێکەوت=١٨ی نیسانی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|زمان=en-GB}} </ref> لەو وەرزەدا کچێکی تەمەن ١٣ ساڵ بە ناو مەلەڤات پورنا گەیشتە لووتکە و بووە گەنجترین شاخەوانێکی مێینە هەروەها دەستەیەکیان هەلیکۆپتەرێکیان بەکارهێنا بۆ ئەوەی لە خێوەتگەی بنچینەی باشوورەوە بۆ خێوەتگەی ٢ بفڕن بۆ دوورکەوتنەوە لە سەهۆڵی لمین<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=May 25|یەکەم=PTI / Updated:|دوایین٢=2014|دوایین٣=Ist|یەکەم٣=14:53|سەردێڕ=13-year-old Andhra teen becomes youngest woman to scale Everest {{!}} India News - Times of India|ناونیشان=https://timesofindia.indiatimes.com/india/13-year-old-andhra-teen-becomes-youngest-woman-to-scale-everest/articleshow/35598021.cms|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=The Times of India|زمان=en}} </ref>، پاشان گەیشتنە لووتکەی ئیڤرست. ئەم دەستەیە دەبوایە لایەنی باشوور بەکاربێنن چونکە چینیەکان مۆڵەتیان پێنەدابوون بۆ سەرکەوتن.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی ئابی ٢٠١٤|سەردێڕ=Woman Whose Post-Avalanche Everest Ascent Sparked Outrage Defends Her Feat|ناونیشان=https://www.nationalgeographic.com/adventure/article/140805-mount-everest-sherpa-mountain-climbing-jing-wang-avalanche|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Adventure|زمان=en}} </ref> ئەندامێکی دەستەکە (جینگ وانگ) ٣٠,٠٠٠ دۆلاری بەخشی بە نەخۆشخانەیەکی ناوخۆیی و نازناوی "شاخەوانی نێودەوڵەتی ساڵ"ی پێبەخشرا.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی حوزەیرانی ٢٠١٤|سەردێڕ=Everest 2014: Season Summary - A Nepal Tragedy|ناونیشان=https://www.alanarnette.com/blog/2014/06/09/everest-2014-season-summary-nepal-tragedy/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=The Blog on alanarnette.com|زمان=en-US}} </ref> لە وەرزی ٢٠١٤دا زیاتر لە ١٠٠ کەس گەیشتنە لووتکەی ئیڤرست لەبەری چین (هەرێمی تبت) و شەش کەسیش لە نیپالەوە. <ref> https://www.alanarnette.com/blog/2014/05/23/everest-2014-first-summits/ </ref>ئەمە بریتی بوو لە بیل بورکی تەمەن ٧٢ ساڵ و کچە هەرزەکارێکی هیندی و ژنێکی چینی بەناوی جینگ وانگ. یەکێکی تر لە کچە هەرزەکارەکان مینگ کیپا شێرپا بوو کە لە ساڵی ٢٠٠٣دا لەگەڵ خوشکە گەورەکەی لێخپا شێرپا چووە سەر لووتکەکە.<ref> http://www.newyorker.com/news/news-desk/death-and-anger-on-everest </ref> ===٢٠١٥=== [[پەڕگە: Mt Everest.jpg |وێنۆک| .]] وا دانرابوو ساڵی ٢٠١٥ وەرزی تۆمارکردنی زۆرترین سەرکەوتن بێت، بۆیە سەدان مۆڵەت لە نیپال و چەندین مۆڵەتی تر لە تبت (چین) دەرکرا، بەڵام لە ٢٥ی نیسانی ٢٠١٥ بوومەلەرزەیەکی بەهێز بە گوڕی ٧.٨ مگا وات بووە هۆی ئەوەی سەرجەم گەشتەکان هەڵبوەشێنەوە.لە خێوەتگەی بنچینەدا ١٨ تەرم لە چیای ئیڤرست هاتەخوارەوە لەلایەن تیمی شاخەوانی سوپای هیندی.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Welle (www.dw.com)|یەکەم=Deutsche|سەردێڕ=Mount Everest opens for business {{!}} DW {{!}} 24.08.2015|ناونیشان=https://www.dw.com/en/mount-everest-opens-for-business/a-18668065|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=DW.COM|زمان=en-GB}} </ref> دواتر بومەلەرزیەکی تر لە خێوەتگای باشووری چیایەکەی دایەوە و سەرجەم تیمەکانی شاخەوانی بەناچاری کشانەوە،. ساڵی ٢٠١٥ هیچ سەرکەوتنێک تۆمار نەکرا ئەمەش یەکەم ساڵ بوو لەوەتەی ساڵی ١٩٧٤ەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٥|سەردێڕ=4 sections of trekking route to Mount Everest were damaged by earthquake, assessment finds {{!}} Fox News|ناونیشان=http://www.foxnews.com/world/2015/08/07/4-sections-trekking-route-to-mount-everest-were-damaged-by-earthquake/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150924191426/http://www.foxnews.com/world/2015/08/07/4-sections-trekking-route-to-mount-everest-were-damaged-by-earthquake/|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref>.چەند ڕۆژێک دوای یەکەم هەفتەی بوومەلەرزەکە چەندین بوومەلەرزەی تر لەناوچەکە ڕووی دایەوە،یەکێکیان بە پێوەری ٧.٣ بوو بۆیە سەدان شاخەوان لەناو کەویە بەفرەکانی قەدباڵی چیایەکە گیریان خوردبوو کە بەنیازبوون بێنەخوارەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://time.com/4007494/nepal-everest-climbers/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211018042138/https://time.com/4007494/nepal-everest-climbers/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>،بەهۆی هەلیکۆپتەرەوە بەرەو خوارەوە دابەزێندران،خەریک بوو کارەساتی گەورەتر دروست ببێت چونکە کێشی هەلیکۆپتەرەکە زۆر زۆر بوو بەهۆی ژمارەی سەرنشینانەوە لەبەر ئەوەی سەرجەم هەلیکۆپتەرەکانی تر نێردرابوون بۆ شار و ئاواییەکانی تر تا هاوکاری خەڵکانی لێقەوماو بکەن بەهۆی بوومەلەرزەکە چونکە بەهۆیەوە زیاتر لە ٩ هەزار هاوڵاتی مردبوون لەگەڵ ٢٢ هەزار بریندار.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Delhi|یەکەم=Reuters in|ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=Japanese climber with no fingertips abandons bid to scale Everest|ناونیشان=http://www.theguardian.com/world/2015/oct/08/japanese-climber-with-no-fingertips-abandons-bid-to-scale-everest|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=the Guardian|زمان=en}} </ref> هەروەها لەبەری تبت تا ٢٨ی نیسان لانی کەم ٢٥ کەسی گیانیان لەدەستدا و ١١٧ کەسیش بریندار بوون. کۆمەڵەی شاخەوانی تبت (لایەنی باکوور/چینی) ئیڤرست و لووتکەکانی تریان داخست بۆ سەرکەوتن، ٢٥ دەستە کە نزیکەی ٣٠٠ شاخەوان دەبوون بە هەلیکۆپتەر دابەزێندران بۆ [[خێوەتگا بنچینەییەکانی ئیڤرست|خێوەتگای بنچینە]].<ref> {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Japan finger frostbite victim exposes Nepali desperation to revive Everest climbs|ناونیشان=https://www.reuters.com/article/us-nepal-everest-idUSKCN0QU18I20150825|newspaper=Reuters|ڕێکەوت=٢٥ی ئابی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|زمان=en}} </ref> ===دووبارەکردنەوەی ڕێگا=== لە ٢٤ی ئابی ٢٠١٥، نیپال ئیڤرستی کردەوە بۆ گەشتیاری بە شاخەوانیشەوە. تاکە مۆڵەتی شاخەوانی بۆ وەرزی پاییز درا بە نوبوکازو کوریکی کە شاخەوانێکی ژاپۆنی بوو پێشتر چوار جار هەوڵی دابوو بۆ لووتکەی ئیڤرست بەبێ ئەوەی بگاتە لووتکەکەی<ref> https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/climbing/breaking-north-side-everest-closing/ </ref>،لە مانگی تشرینی یەکەمدا پێنجەم هەوڵی خۆی دا، تەنها ٧٠٠ مەتری مابوو بۆ لووتکەکە بەهۆی "بای بەهێز و بەفری قووڵ" ناچاربوو بۆ ماوی دوو ڕۆژ خۆی لە کونیلەیەکی بەفرین مات بکات لەم دوو ڕۆژە سەرما سەرەپەنجەکانی برد بەمە کارەکەی قورستر بوو،بەڵام سەرەنجام هەر سەرکەوت.<ref> https://www.foxnews.com/world/2015/04/26/8-dead-as-quake-triggered-avalanche-sweeps-everest-in-nepal/ </ref> هەندێک لە بەشەکانی شوێنەکە لە لوکلاوە بۆ خێوەتگای بنکەی ئیڤرست (نیپال) بەهۆی بوومەلەرزەکانەوە لە سەرەتای ساڵدا زیانیان پێگەیشت بۆیە پێویستیان بە چاککردنەوە هەیە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Mehrotra|یەکەم=Unni Krishnan and Kartikay|ڕێکەوت=٢٧ی نیسانی ٢٠١٥|سەردێڕ=Nepal earthquake: Hopes fade for survivors; 180 rescued on Mount Everest|ناونیشان=https://www.smh.com.au/world/nepal-earthquake-hopes-fade-for-survivors-180-rescued-on-mount-everest-20150428-1mungw.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=The Sydney Morning Herald|زمان=en}} </ref> [[پەڕگە: Everest3d qbd 2014116.jpg |وێنۆک| .]] ===٢٠١٧=== ٢٠١٧ بەرزترین ڕێژەی سەرکەوتنی تۆمارکرد،ئەمیش بەهۆی پێدانی مۆلەتەکان بوو بە ژیرانە. سەدان شاخەوان گەیشتنە لووتکەکە و ژمارەیەکی کەم لە مردن هەبوو.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی ئایاری ٢٠١٧|سەردێڕ=Everest 2017: South Col Dead Body Report was Wrong|ناونیشان=https://www.alanarnette.com/blog/2017/05/25/everest-2017-south-col-dead-body-report-wrong/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=The Blog on alanarnette.com|زمان=en-US}} </ref> لە ٢٧ی ئایاری ٢٠١٧دا کامی ڕیتا شێرپا ٢١ مین گەشتی خۆی کرد بۆ لووتکەکە لەگەڵ ئەلپاین ئەسنس،ئەو سێ کەسە لە جیهان هەوڵیان دەدا بەیەکەوە( ئاپا شێرپا و فۆربا تاشی شێرپا) بۆ ئەوەی ٢١ مین جار بگەنە لووتکەکە. وەرزەکە سەرەتایەکی تراژیدی هەبوو بە مردنی ئۆلی ستێک، کە بەهۆی کەوتنەخوارەوە لە کاتی بەرزبوونەوەدا گیانی لەدەستدا<ref> {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Mount Everest's famed Hillary Step collapses|ناونیشان=https://www.abc.net.au/news/2017-05-22/mount-everest-hillary-step-collapses/8546086|newspaper=ABC News|ڕێکەوت=٢٢ی ئایاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|زمان=en-AU}} </ref>.دواتر گفتوگۆیەکی بەردەوام لەسەر سروشتی گۆڕانکارییە گونجاوەکان کرا بۆ هەنگاوی هیلاری.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Monica|ڕێکەوت=٢٧ی ئایاری ٢٠١٧|سەردێڕ=Kami Rita Sherpa scales Mt Everest 21 times|ناونیشان=https://thehimalayantimes.com/nepal/kami-rita-sherpa-scales-mt-everest-21-times|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=The Himalayan Times|زمان=en}} </ref> لە ساڵی ٢٠١٧ دا ٦٤٨ شاخەوان گەیشتنە لووتکە،لەم ژمارەیە ٤٤٩ شاخەوانیان لە ڕێگەی نیپالەوە (لە باشوورەوە) و ١٢٠شاخەوانیش لە بەری تبتی چینی (لای باکوور)سەرکەوتن.<ref> {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Nepalese Sherpa scales Everest for record 21 times|ناونیشان=https://www.thehindu.com/news/international/nepalese-sherpa-scales-everest-for-record-21-times/article18589634.ece|newspaper=The Hindu|ڕێکەوت=٢٧ی ئایاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|issn=0971-751X|زمان=en-IN}} </ref> ===٢٠١٨=== ٨٠٧ شاخەوان لە ساڵی ٢٠١٨دا گەیشتنە لووتکە کە ٥٦٣ شاخەوانیان لە بەری نیپال و ٢٤٠شاخەوانیش لە بەری تبتی چینیەوە سەرکەوتن.<ref> https://www.bbc.com/news/world-asia-48395241 </ref> ئەمە ژمارەی پێوانەیی شکاند بۆ کۆی گەیشتنەکان بە لووتکە لەوەتەی ساڵی ٢٠١٣ەوە کە ٦٦٧ شاخەوان سەرکەوتن لەوساڵدا.هۆکارەکەشی یەک شت بوو لەو وەرزەدا بۆماوەی ١١ ڕۆژ کەشوھەوا زۆر لەباربوو ئاستی بینین زۆر بەرز بوو.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی ئایاری ٢٠١٨|سەردێڕ=Everest 2018: Season Summary - Record Weather, Record Summits|ناونیشان=https://www.alanarnette.com/blog/2018/05/24/everest-2018-season-summary-record-weather-record-summits/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=The Blog on alanarnette.com|زمان=en-US}} </ref> لەو ساڵەدا تۆماری جۆراوجۆر شکێنرا، هیچ کارەساتێکی گەورە نەبوو، بەڵام حەوت شاخەوان لە چەند حاڵەتێکی جۆراوجۆردا گیانیان لەدەستدا لەنێوانیاندا چەندین کۆڵبەری شێرپایی هەبوون.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی حوزەیرانی ٢٠١٨|سەردێڕ=Is climbing Everest today as ‘awful’ as Chris Bonington says?|ناونیشان=http://www.theguardian.com/world/shortcuts/2018/jun/04/peak-climbing-everest-awful-chris-bonington|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=the Guardian|زمان=en}} </ref> ئێلیزابێس هاولی لە کۆتایی مانگی کانوونی دووەمی ٢٠١٨دا کۆچی دوایی کرد کە یەکێک بوو لە تۆمارکەرانی چیای ئیڤرست.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=2018 Everest season starts with fresh hopes, dreams|ناونیشان=https://kathmandupost.com/money/2018/04/11/2018-everest-season-starts-with-fresh-hopes-dreams|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=kathmandupost.com|زمان=English}} </ref> [[پەڕگە: Nepal 2018-03-27 (40012222680).jpg |وێنۆک| .]] ===٢٠١٩=== {| class="wikitable collapsible sortable floatright collapsed" style="font-size: 90%; " |- ! style="text-align:center;" colspan="2"|2019 fatalities<ref name="upi.com">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.upi.com/Top_News/World-News/2019/05/27/Mount-Everest-death-toll-increases-to-11-after-American-dies/5961558993369/|سەردێڕ=Mount Everest death toll increases to 11 after American dies|وێبگە=UPI|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئایاری ٢٠١٩}}</ref> |- ![[List of people who died climbing Mount Everest|Fatalities]] !Nationality |- |Chris Daly |{{flagcountry|USA}} |- |Donald Cash |{{flagcountry|USA}} |- |Robin Fisher |{{Flagcountry|United Kingdom}} |- |Druba Bista |{{Flagcountry|Nepal}} |- | Kevin Hynes |{{Flagcountry|Ireland}} |- |Kalpana Dash |{{Flagcountry|India}} |- |Anjali S. Kulkarni |{{flagcountry|India}} |- |Ernst Landgraf |{{flagcountry|Austria}} |- |Nihal Bagwan |{{flagcountry|India}} |- |Ravi Thakar |{{flagcountry|India}} |- |Chris Kulish |{{flagcountry|USA}} |- | Séamus Lawless*<ref name="Slater">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.irishtimes.com/news/ireland/irish-news/memorial-service-to-be-held-for-everest-climber-shay-lawless-1.3904626|سەردێڕ=Memorial service to be held for Everest climber Shay Lawless|دوایین=Slater|یەکەم=Sarah|وێبگە=The Irish Times|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئایاری ٢٠١٩}}</ref> |{{Flagcountry|Ireland}} |- |colspan="2" style="text-align: center;"|''*Declared dead after missing'' |} ساڵی ٢٠١٩ ساڵی گیانلەدەستدانی ژمارەیەک لە شاخەوانان و بڵاوکردنەوەی وێنەی سەدان شاخەوان بوو کە بۆ گەیشتن بە لووتکە ڕیزیان بەستبوو، ڕاپۆرتە میدیاییەکان ئەوە دیمەنانەیان بڵاوکردەوە کە چۆن شاخەوانان لەسەر تەرمی مردووەکان هەنگاو دەنێن لە سەرانسەری جیهاندا. ڕاپۆرتێک هەبوو دەربارەی گەشتە زستانیە جۆراوجۆرەکان لە هیمالایە، لەوانە (چیای کەی توو) و نانگا پاربات و مێرو لەگەڵ ئیڤرست.سەرەتا بۆ ماوەی ١٤ هەفتە کەشوھەوا زۆر خۆش بوو، شاخەوان کۆری ڕیچارد لە تویتەر ڕای گەیاند کە هیواخوازە لە ساڵی ٢٠١٩دا ڕێگایەکی نوێی سەرکەوتن بۆ لووتکە دابمەزرێنێت.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Wengel|یەکەم=Yana|سەردێڕ=Death on Everest: the boom in climbing tourism is dangerous and unsustainable|ناونیشان=http://theconversation.com/death-on-everest-the-boom-in-climbing-tourism-is-dangerous-and-unsustainable-114033|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=The Conversation|زمان=en}} </ref> هەروەها ڕای گەیاند کە گەشتەکەی گەشتێک بوو بۆ دووبارە پێوانەکردنی بەرزی ئیڤرست، بەتایبەتی لەبەر ڕۆشنایی بوومەلەرزەکانی ساڵی ٢٠١٥دا. چین لە مانگی شوباتی ٢٠١٩ لە لای باکووری چیای ئیڤرست بنکەی خێوەتگاکەی داخست بۆ ئەوانەی کە مۆڵەتی سەرکەوتنیان نیە. لە سەرەتای مانگی نیسانەوە، تیمەکانی سەرکەوتن لە هەموو جیهانەوە گەیشتنە شوێنی سەرکەوتن، لە بەهاری ٢٠١٩ لە نێوان تیمەکاندا گەشتێکی زانستی هەبوو بۆ لێکۆڵینەوەیەکی داڕێژراوی پیسبوون تابزانرێت چۆن شتەکانی وەک بەفر و ڕوەک کاریگەریان هەیە لەسەر هەبوونی خۆراک و ئاو لە هەرێمەکە. لە وەرزی شاخەوانی بەهاری ٢٠١٩ نزیکەی ٤٠ دەستە هەبوون کە نزیکەی ٤٠٠ شاخەوان و چەند سەد ڕێبەرێکیان لەگەڵ دابوو هەوڵی لووتکەیان دەدا لە بەرەی نیپالی.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی حوزەیرانی ٢٠١٩|سەردێڕ=Colorado climber stepped over newly dead bodies to summit Everest. He's still wrestling with what it all means.|ناونیشان=https://coloradosun.com/2019/06/06/peter-lowry-colorado-mount-everest-deaths/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=The Colorado Sun|زمان=en}} </ref> نیپال ٣٨١ مۆڵەتی سەرکەوتن بۆ ساڵی ٢٠١٩ دەرکرد هەروەها لەبەری تبت سەدان مۆلەتی تر دران بە شاخەوانان. لە مانگی ئایاری ٢٠١٩دا ڕێبەری شاخەوانی نیپالی کامی ڕیتا لە ماوەی هەفتەیەکدا دوو جار لووتکەی چیای ئێڤەرست- ی کرد، کە ٢٣یەمین و ٢٤هەمین جاری بوو و بووە سەردێڕی هەواڵی نێودەوڵەتیی . یەکەم جار لە ساڵی ١٩٩٤دا گەیشتە لووتکەی ئیڤرست، هەروەها گەیشتۆتە چەند چیایەکی تری زۆر بەرز وەک کەی ٢ و لۆتسێ.<ref> {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Mount Everest has gotten so crowded that climbers are perishing in the traffic jams|ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/world/2019/05/24/mount-everest-has-gotten-so-crowded-that-climbers-are-perishing-traffic-jams/|newspaper=Washington Post|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|issn=0190-8286|زمان=en-US}} </ref> تا ٢٣ی ئایاری ٢٠١٩ نزیکەی حەوت کەس گیانیان لەدەستدا، کە ڕەنگە بەهۆی قەرەباڵغییەوە بووبێت یەکێک لە بەشداربووان کە تەمەنی ١٩ساڵ بوو کە پێشتر لووتکەی کردبوو، تێبینی کرد کە کاتێک کەشوھەوا لەبار دەبێت(با بەرزەکان ئارام بن)، خەڵکانێکی زۆر دەیانەوێت ئەم هەڵە بقۆزنەوە و نازناوەکە بەدەست بێنن لە بەری تبتی چینی یەکێک لە شاخەوانانی نەمسایی لە پاییزدا کۆچی دوایی کرد و تا ٢٦ی ئایاری ٢٠١٩ ژمارەی گشتی مردنەکان بۆ ١٠ شاخەوان بەرزبوویەوە و تا ٢٨ی ئایار ژمارەی کوژراوەکان بەرزبووەوە بۆ ١١ کەس کاتێک کە شاخەوانێک لەبەرزایی نزیکەیی ٧٩٠٠ مەتر کۆچی دوایی کرد لە ماوەی دابەزینەکەدا،و ١٢هەمین شاخەوان بێسەروشوێن بوو بە مردوو هەژمارکرا. سەرەڕای ژمارەی کوژراوەکان، ڕاپۆرتەکان ئاماژەیان بەوە کرد کە ٨٩١ شاخەوان بەشداریان کردووە لە وەرزی سەرکەوتن لە بەهاری ٢٠١٩دا. هەرچەندە چین مۆڵەتی جۆراوجۆری هەیە، هەروەها لەبەری نیپالیش ڕێوشوێنەکانی وەرگرتنی مۆلەت پشکنینی پزیشکی تێدایە،سەرەرای توندی ڕێوشوێنەکانی پێدانی مۆلەت مەترسییە سروشتیەکانی سەرکەوتن وەک کەوتن و بانگرۆزبوونەوە لەگەڵ کێشە پزیشکییەکانی تێکچوون بە بەرزایی وای کرد کە ساڵی ٢٠١٩ ساڵێک بێت ڕێژەی مردنی بەرز بێت.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Climber describes scene in Everest's "death zone": Traffic jams and corpses|ناونیشان=https://www.cbsnews.com/news/mount-everest-deaths-climber-describes-traffic-jams-and-corpses/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.cbsnews.com|زمان=en-US}} </ref> ===٢٠٢٠=== هەردوو لایەنی نیپال و چین لە وەرزی ٢٠٢٠دا گرووپە شاخەوانیە بیانییەکانیان قەدەغە کرد، بەهۆی پەتای کۆڤید-١٩ ەوە،ساڵی ٢٠٢٠ سێیەم ساڵ بوو لەم دەیەی دوای ٢٠١٤ و ٢٠١٥ دا کە هیچ کەسێک نەیتوانیوە بگاتە لووتکەکەی.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=2018/19 Winter Climbs: K2 Climbers en route, Nanga Climbers Climbing, New Everest Route?|ناونیشان=https://www.alanarnette.com/blog/2019/01/06/2018-19-winter-climbs-k2-climbers-en-route-nanga-climbers-climbing/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=The Blog on alanarnette.com|زمان=en-US}} </ref> تیمێکی ڕووپێوی چینی لە مانگی نیسانی ٢٠٢٠دا لە لای باکوورەوە بەرزبوونەوە و بوون بە تاکە شاخەوان بۆ بەرزترین لووتکەی جیهان لە ماوەی پەتایەکەدا<ref> {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Mount Everest: Chinese team summit during pandemic|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-asia-52819738|newspaper=BBC News|ڕێکەوت=٢٧ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|زمان=en-GB}} </ref>، لانی کەم تا مانگی ئایار. تیمەکە لەوێ مانەوە بۆ دووبارە پێوانەکردنی بەرزی چیای ئیڤرست.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی ئازاری ٢٠٢٠|سەردێڕ=Coronavirus cancels Everest climbing season|ناونیشان=https://www.nationalgeographic.com/adventure/article/will-coronavirus-shut-down-everest|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Adventure|زمان=en}} </ref> ==٢٠٢١== لە ساڵی ٢٠٢١ بەهۆی پەتای کڕۆناوە چین بەری باکووری ئیڤریستی نەکردەوە بەڵام نیپاڵ دەروازەکانی واڵاکرد بۆ ئەو شاخەوانانەی بۆ وەرزی شاخەوانی ٢٠٢٠ ناویان تۆمار کردبوو،ئەم هەوڵەی نیپاڵ بۆ واڵاکردنی دەروازەکانی ئیڤرست بووە جێگای ڕەخنەی زۆرێک لە لایەنەکان بەبیانووی ئەوەی هێشتا نیپال سەلامەت نیە بۆ پەتای کۆڕۆنا و ژمارەی تووشبوانی کۆڕۆنا لەم وڵاتە هێشتا لە لووتکەدایە<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Everest 2021 Season Summary: The Year Nepal Broke Everest|ناونیشان=https://www.alanarnette.com/blog/2021/06/03/everest-2021-season-summary-the-year-nepal-broke-everest/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=The Blog on alanarnette.com|زمان=en-US}} </ref>، تاوەکو ئێستا ٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢١ پتر لە ٤٠٠ شاخەوان لەسەر چیایەکەن کە بەسەر ٢٣ دەستە دابەش بووینە لەنێوانیاندا کوردێک بەشداری کردووە بەناوی ڕەنج عومەر<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/world/260920215|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.rudaw.net}} </ref>.لەکۆی بەشداربووان تا ئێستا تەنها دوو شاخەوان گیانیان لەدەست داوە یەکێکیان شاخەوانێکی ئەمریکیە و ئەویتریان شاخەوانێکی سویسراییە.هەروەها ٢٢٢ شاخەوان توانیویانە بگەنە لووتکەکە تاکو ئێستا و بۆ وەرزی ئەم ساڵ زۆرینەی شاخەوانان لەبەرزی ٥٥٣٤ مەتر گیریان خواردووە بەهۆی ڕەهێڵێکی بەفری سەخت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Mt. Everest 2021: An Update From the High Himalaya {{!}} The Adventure Blog|ناونیشان=https://adventureblog.net/2021/04/mt-everest-2021-an-update-from-the-high-himalaya.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211016231504/https://adventureblog.net/2021/04/mt-everest-2021-an-update-from-the-high-himalaya.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ==بەسەرداهەڵگەڕان== [[پەڕگە: Everest-3D-Map-Type-EN.jpg |ناوەڕاست|350px |وێنۆک|کەپکەکان و تولەڕێکانی لووتکەچیای ئیڤرست.]] {| class="infobox" style="width:300px" |+ Typical Nepal Camp Altitudes<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.mounteverest.net/expguide/route.htm|سەردێڕ=The route – climbers guide to Everest|وێبگە=www.mounteverest.net|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئایاری ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230531063921/https://www.mounteverest.net/expguide/route.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ! scope=col | Location ! scope=col colspan=2 | Altitude (km) |- ! Base camp 5400 m / 17700&nbsp;ft. | {{bartable|5.4||10}} |- ! Camp 1 6100 m / 20000&nbsp;ft. | {{bartable|6.1||10}} |- ! Camp 2 6400 m / 21000&nbsp;ft. | {{bartable|6.4||10}} |- ! Camp 3 6800m / 22300&nbsp;ft. | {{bartable|6.8||10}} |- ! Camp 4 8000 m / 26000&nbsp;ft. | {{bartable|8||10}} |- ! Summit 8848 m / 29035&nbsp;ft. | {{bartable|8.8||10}} |} ===ڕێپێدانەکان=== ٣٣٤ مۆڵەتی ڕێپێدان لە ساڵی ٢٠١٤دا لە نیپال دەرچووە ئەم ڕێپێدانانە تا ساڵی ٢٠١٩ درێژکرانەوە بەهۆی داخستنی لە ساڵی ٢٠١٥دا<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Everest permits to be extended|ناونیشان=https://kathmandupost.com/money/2016/02/20/everest-permits-to-be-extended|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=kathmandupost.com|زمان=English}} </ref><ref> {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Mount Everest: Nepal's government shuts off mountain amid virus outbreak|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-asia-51866342|newspaper=BBC News|ڕێکەوت=١٣ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|زمان=en-GB}} </ref>.و دواتر ٣٥٧ مۆڵەتی تر دواخران بەهۆی ئاوەڵان و بوومەلەرزەوە بۆ ساڵی ٢٠١٧ دواتر زۆرینەی شاخەوانان نەیانتوانی سەردانی نیپال بکەنەوە بۆیە حکوومەتی نیپال بۆ دووساڵی تر ڕێپێدانەکەیانی بۆ درێژکردنەوە(شاخەوانانی ٢٠١٩ ناگرێتەوە تەنها تۆماربووانی ٢٠١٤).<ref> {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Nepal Puts Everest Off Limits During China’s Olympic Torch Relay in May|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2008/03/15/world/asia/15nepal.html|newspaper=The New York Times|ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|issn=0362-4331|زمان=en-US|یەکەم=Somini|دوایین=Sengupta}} </ref><ref> https://www.channelnewsasia.com/page-not-found </ref> لە ساڵی ٢٠١٧دا شاخەوانێک هەوڵیدا بە بێ مۆڵەتی ١١٠٠٠ دۆلاری سەرکەوێتە سەر ئیڤریست، لە نێوان سزاکانی تردا بڕی ٢٢ هەزار دۆلاری پێ ژمێردرا و بۆماوەی چوار ساڵ کەوتە زیندانەوە و بۆماوەی ١٠ ساڵیش مافی شاخەوانی نیە لەم وڵاتەدا.ژمارەی ئەو مۆڵەتانەی کە ساڵانە لەلایەن نیپالەوە دەرکراون لە خوارەوە پێڕست کراوە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Everest expeditions likely to be delayed by bad weather|ناونیشان=https://kathmandupost.com/money/2017/05/11/everest-expeditions-likely-to-be-delayed-by-bad-weather|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=kathmandupost.com|زمان=English}} </ref> [[پەڕگە: Hillary Step near Everest top (retouched).jpg |وێنۆک| .]] هەروەها بە ڕێگەپێدان بۆ لووتکەی ئیڤرست بەڕێوەدەبرێت. لە ساڵی ٢٠٠٨ مۆڵەتیان نەدا، بەهۆی ئەوەی کە مەشخەڵی ئۆڵمپیک دەگوێزرایەوە بۆ لووتکەی چیای ئیڤرست. لە مانگی ئازاری ٢٠٢٠دا<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی نیسانی ٢٠١٧|سەردێڕ=Everest 2017: New Routes, New Records, and Lots of Climbers|ناونیشان=https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/climbing/everest-2017-new-routes-new-records-and-lots-climbers/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Outside Online|زمان=en-US}} </ref>، حکوومەتەکانی چین و نیپال بە هۆی کۆڤید-١٩ ەوە، هەڵوەشاندنەوەی هەموو ڕێگەپێدانەکانی سەرکەوتن بۆ چیای ئیڤرستیان ڕاگەیاند. لە مانگی نیسانی ٢٠٢٠دا، کۆمەڵێک شاخەوانی چینی دەستیان بە گەشتێکی چینی کرد.<ref> {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Mt. Everest Beckoned, So He Climbed Without a Permit. Now He’s Under Arrest.|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2017/05/17/world/asia/mount-everest-climber-arrested-permit.html|newspaper=The New York Times|ڕێکەوت=١٧ی ئایاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|issn=0362-4331|زمان=en-US|یەکەم=Rajneesh|دوایین=Bhandari|یەکەم٢=Nida|دوایین٢=Najar}} </ref> کێوەکە لە لای چینیەوە بە هەموو شاخەوانانی بیانی داخرا. لە ١٠ی ئایاری ٢٠٢١ هێڵێکی جیابونەوە لەلایەن دەسەڵاتدارانی چینیەوە ڕاگەیەندرا بۆ ئەوەی ڕێ لە بڵاوبونەوەی کۆرۆناڤیروس لە شاخەوانان بگرێت کە بەرەو ڕووی نیپالی سەردەکەوتن.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Climbers Did Not Die Due To Congestion On Mount Everest, Says Nepal|ناونیشان=https://www.ndtv.com/world-news/climbers-did-not-die-due-to-congestion-on-mount-everest-says-nepal-2052554|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=NDTV.com}} </ref> ===ڕێچکەکان=== چیای ئیڤرست دوو ڕێگای سەرەکی هەیە بۆ بەسەرکەوتنی، هێڵی باشووری ڕۆژهەڵاتی لە بەری نیپالە و هێڵی باکوور لەبەری تبتەوەیە، هەروەها زۆر ڕێگای تر هەن کە زۆر کەمتر بەکاردەهێنرێن. هێڵی باشووری ڕۆژهەڵاتی بە شێوەیەکی تەکنیکی ئاسانترە و زۆر جار بەکاردێت. ئەو ڕێگایە لە ساڵی ١٩٥٣ لەلایەن ئێدمۆند هیلاری و تێنزینگ نۆرگایەوە بەکارهێنرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=EverestHistory.com: Ascent Routes on Everest|ناونیشان=http://www.everesthistory.com/routes.htm|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.everesthistory.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080115161830/http://www.everesthistory.com/routes.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەمە هەرچۆنێک بێت، بڕیارێکە زیاتر مەبەستی سیاسی لە پشتەوەیە تاوەکو لایەنی ئاسانی تەکنیکی، چونکە لە ساڵانی ١٩٥٠دا سنووری چین بەڕووی جیهانی ڕۆژاوادا داخرابوو، ئەمەش دوای ئەوەی کۆماری گەلی چین تبتی داگیرکرد. زۆربەی هەوڵەکان لە ماوەی مانگی ئایاردا ئەنجام دەدرێن<ref> {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Opinion {{!}} Climbing Mount Everest|ناونیشان=https://www.nytimes.com/1997/05/19/opinion/climbing-mount-everest.html|newspaper=The New York Times|ڕێکەوت=١٩ی ئایاری ١٩٩٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|issn=0362-4331|زمان=en-US}} </ref>، پێش وەرزی هاوینی مۆنسۆن. لەگەڵ نزیکبوونەوەی وەرزی مۆنسۆن، ڕێچکەی بەرەو باکوور دەگوێزێتەوە و بەمەش تێکڕای خێرایی با لەسەر چیا کەم دەکاتەوە. لەکاتێکدا هەندێک جار هەوڵەکان لە مانگی ئەیلوول و تشرینی یەکەمدا دەکرێت، دوای مانسۆنەکان، کاتێک جۆگەی ڕێچکەکە جارێکی تر بە شێوەیەکی کاتی بەرەو باکوور پاڵی پێوە دەنێت، ئەو بەفرە زیادەی کە لەلایەن مۆنسۆنەکانەوە دەنێرێت و قاڵبەکانی کەشوھەوای کەمتر جێگیرە لە کۆتایی کلکی مۆنسۆنەکان، سەرکەوتن زۆر زەحمەت دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی شوباتی ٢٠١٠|سەردێڕ=Mt. Everest Information|ناونیشان=http://www.teameverest03.org/everest_info/index.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی شوباتی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100211140355/http://www.teameverest03.org/everest_info/index.html|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> [[پەڕگە: STS058-101-12 2.JPG |وێنۆک| .]] === ڕێچکەی باشووری خۆرهەڵات=== ڕێچکەی باشووریی خۆرهەڵات لەبەری نیپال لەبەرزی ٥٣٨٠ مەترەوە دەست پێدەکات بۆ لووتکەکەی. گەشتەکان بەزۆری لە کاتماندۆوە دەفڕن بۆ لوکلا (٢٨٦٠ مەتر) و بەناو بازاری نامچیدا تێدەپەڕن. دواتر شاخەوانان بەرەو خێوەتگەی بنچینە دەڕۆن کە زۆربەی کات شەش بۆ هەشت ڕۆژ دەخایەنێت، لە ڕێگادا ڕاهێنان دەکەن بۆ بەرزی و نزمی دژوار بۆ ئەوەی ڕێگری بکەن لە نەخۆشی بەرزایی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی نیسانی ٢٠٠٩|سەردێڕ=Rubicon Research Repository: Item 123456789/7616|ناونیشان=http://archive.rubicon-foundation.org/7616|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی نیسانی ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090423042451/http://archive.rubicon-foundation.org/7616|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کەلوپەل و پێداویستیەکانی سەرکەوتن لەلایەن یەکەکان و زڕگایەکان و شێرپاییە کۆڵبەرەکان لە خێوەتگەی بنچینەوە هەڵگیراوە کە دەکەوێتە سەر ناوچەی [[سەهۆڵبەندی خومبوو|سەهۆڵبەندانی خومبوو]] ، کاتێک هیلاری و تۆنزینگ لە ساڵی ١٩٥٣ بەرەو ئیڤرست بەڕێ کەتن، هاوگەشتە بەریتانییەکان لە دۆڵی کاتماندۆوە دەستیان پێکرد(کە زیاتر لە ٤٠٠ شاخەوان و کۆڵبەری لەخۆگرتبوو) ، چونکە لەو کاتەدا هیچ ڕێگایەک لە ڕۆژهەڵات زیاتر نەبوو. شاخەوانەکان ماوەی دوو هەفتە لە خێوەتگە بنچینەکە بەسەر دەبەن. لەو ماوەیەدا، کۆڵبەر و چەند شاخەوانێکی گەشتی ئاسمانی پەتی و پەیژەیان لە هەوراز و کەندەڵانەکانی تاڤگەی بەفرینی خۆمبوو دا دانا. سەهۆڵەکە یەکێک لە مەترسیدارترین بەشەکانی ڕێگاکە دادەنرێت. لەم بەشەدا چەندین شاخەوان و کۆڵبەر مردوون. جا بۆ کەمکردنەوەی مەترسیەکە، زۆربەی کات شاخەوانان پێش بەرەبەیانی بە باشی دەست دەکەن بە هەڵوەرەکردن و ڕێکردن. لە خێوەتگەی یەکەوە، شاخەوانان ڕێگا دەبڕن بۆ [[کۆلی باشوور|کۆلی خۆراوا]] بۆ بنکەی بەرامبەر کێوی لۆتسێ لەچیای ئیڤرست، کە خێوەتگەی دووەم یان خێوەتگەی پێشکەوتووی بنکە (ABC) ی لێیە لە بەرزی ٦٥٠٠ مەتر دامەزرێنراوە کۆلی ڕۆژاوا دۆڵێکی تەختە، بە نەرمی بەرز دەبێتەوە، کە نیشانی کراوە لەلایەن قەراغێکی لاوەکی گەورە لە ناوەندەکە، کە ڕێگری لە گەیشتنی ڕاستەوخۆ بۆ سەرەوەی کووم دەکات، شاخەوانەکان ناچارن لە لای ڕاستی دوور، نزیک بنکەی نوپتسێ بپەڕنەوە، بۆ ڕێگایەکی بچووک کە بە "گۆشەی نوپتسێ" ناسراوە. [[کوومی خۆرئاوا|کوومی ڕۆژئاو]]<nowiki/>اش بە "دۆڵی بێدەنگی" ناودەبرێت وەک تۆپۆگرافیای ناوچەکە بە گشتی با بەرەو سەرەوە دەچێت. بەرزایی و ڕۆژێکی ڕوون و بێ با دەتوانێت کوومی ڕۆژاوا گەرم بکات بۆ شاخەوانان بۆیە لە خێوەتگای بنچینەی پێشکەوتووەوە، شاخەوانەکان بەرەو ڕووی لووتسێ لەسەر ڕەوشی جێگیر تا خێوەتگەی سێ بەرز دەبنەوە، کە دەکەوێتە سەر لێژێکی بچووک لە بەرزی ٧٤٧٠ م لەوێوە، ٥٠٠ مەتری تر دەبڕن بۆ خێوەتگەی چوارەم لە کۆلی باشوور بە بەرزی ٧٩٢٠ مەتر.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=NOVA Online {{!}} Everest {{!}} Climb South {{!}} The Way to the Summit|ناونیشان=https://www.pbs.org/wgbh/nova/everest/climb/waytosummitsou.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.pbs.org}} </ref> لە خێوەتگەی سێیەمەوە بۆ خێوەتگای چوارەم، شاخەوانەکان ڕووبەڕووی دوو بەرەنگاریی زیاتر دەبنەوە:( جنێڤ سپۆر و باندە زەردەکان) جنێف سپۆر پەراسەیەکی ڕەشە کە لە ساڵی ١٩٥٢دا ناوی لێنراوە گوریسێکی جێگیرە یارمەتی شاخەوانەکان دەدات بۆ تێپەڕبوون بە سەر ئەم باندە بەردە بەفرپۆشە. باندە زەردەکە بەشێکە لە مەڕمەڕ و فیلیت و نیمچەشیست، هەروەها پێویستی بە نزیکەی ١٠٠ مەتر پەت هەیە بۆ بەسەرداهەڵگەڕانی. لە کۆلی باشوور، شاخەوانەکان دەچنە ناوچەی مەرگەوە ئەو شاخەوانانەی کە پێشنیاری لووتکەیان دەکەن بە شێوەیەکی ئاسایی ناتوانن زیاتر لە دوو سێ ڕۆژ لەم بەرزاییەدا خۆڕاگر بن بۆیە کەشوھەوای ڕوون و نزمی با هۆکاری گرنگن لە بڕیاردان لەسەر ئەوەی کە ئایا هەوڵی لووتکە بدەن یان نا ئەگەر کەشوھەوا لە ماوەی ئەم چەند ڕۆژە داهاوکاری نەکات، شاخەوانەکان ناچار بە دابەزین دەبن و دەگەڕێنەوە بۆ خێوەتگای بنچینە.<ref> {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Vajpai|یەکەم=Arjun|ناونیشان=https://books.google.com/books/about/ON_TOP_OF_WORLD.html?id=qJjIBFOMsQsC|سەردێڕ=ON TOP OF WORLD: My Everest Adventure|ڕێکەوت=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Penguin UK|ژپنک=٩٧٨-٨١-٨٤٧٥-٣٠٤-٢|زمان=en}} </ref> لە خێوەتگەی چوارەمەوە، شاخەوانان لە نیوەشەوەوە دەست بە لووتکەی خۆیان دەکەن، بە هیوای گەیشتن بە لووتکە (هێشتا ١٠٠٠ مەتری تر لەسەرەوە) لە ماوەی ١٠ بۆ ١٢ کاتژمێردا شاخەوانەکان سەرەتا بە بەرزایی ٨٤٠٠ مەتر دەگەنە "باڵکۆنی" کە پلاتفۆرمێکی بچووکە کە دەتوانن پشوو بدەن و لە لووتکە بۆ باشوور و ڕۆژهەڵات و چێژ لە تیشکی زووی بەرەبەیان وەربگرن، شاخەوانەکان دواتر ڕووبەڕووی زنجیرەیەک لە سەپاندنی هەنگاوی بەردین دەبن کە بە شێوەیەکی ئاسایی ناچاریان دەکات بەرەو ڕۆژهەڵات بۆ ناو بەفری کەمەری قووڵ بڕۆن، مەترسییەکی ڕووژد لە بەردەمیان دەبێت. لە لووتکەی باشوورەوە، شاخەوانەکان بە دوای قەراغی چەقۆی باشووری ڕۆژهەڵاتییەوە دێن(بارەمووس) بە درێژایی ئەو شتەی کە بە "ترایای کۆرنیس" ناسراوە، کە بەفر و بەرد تێکەڵ دەبێت. ئەمە ئاشکراترین بەشی سەرکەوتنە، و هەڵەیەک بۆ لای چەپ تا ٢٤٠٠ مەتر خۆت پێ ناگیرێتەوە، لەکاتێکدا بۆ لای ڕاست ڕاستەوخۆ بەبەرزی ٣.٠٥٠ مەتر ڕووی کانگشونگە. لە کۆتایی ئەم ترەیتەدا دیوارێکی بەردی ١٢ مەتری هەیە پێی دەڵێن هەنگاوی هیلاری، لەبەرزی ٨٧٩٠ مەتر. هیلاری و تەنزینگ یەکەم شاخەوان بوون کە ئەم هەنگاوەیان بڕی و ئەو کارەیان کرد بە بەکارهێنانی ئامێر و پەتی سەهۆڵی سەرەتایی لەو ڕۆژگاردا، شاخەوانەکان بەم هەنگاوە بەرز دەبنەوە بە بەکارهێنانی پەتی جێگیر کە پێشتر لەلایەن کۆڵبەرەکانەوە دانراوە. کاتێک لە سەرەوەی هەنگاوەکە، ئەوە بە بەراوردی ئاسانە بۆ سەرەوە لەسەر بەفری بە گۆشەی مامناوەندەوە، هەرچەندە بەرکەوتنی سەر یالەکە زۆر توندە. لەگەڵ بەرزبوونەوەی ژمارەی خەڵک بۆ سەر شاخ لەم ساڵانەی دواییدا، هەنگاوەکە زۆر جار بووە بە پارچەیەک، کە شاخەوانەکان ناچار بوون کاتێکی بەرچاو چاوەڕێ بکەن بۆ هەڵکردنی پەت، ئەمەش دەبێتە هۆی ئەوەی کە بە کارامەیی شاخەوانەکان بەرەو سەرەوە و خوارەوەی چیاکە کێشە دروست بکەن . لە دوای هەنگاوی هیلاری، شاخەوانەکان هەروەها دەبێت بەشێکی شل و بەردین دا بڕۆن. شاخەوانەکان بە شێوەیەکی ئاسایی کەمتر لە نیو کاتژمێر لە لووتکە بەسەر دەبەن بۆ ڕێگەدان بە کات بۆ دابەزین بۆ خێوەتگای چوارەم پێش ئەوەی تاریکی دابێت، بۆ خۆلادان لە کێشەی ڕووژد لەگەڵ کەشوھەوای پاشنیوەڕۆ، یان لەبەر ئەوەی کە ڕەنگە تانکی ئۆکسجین تەواو ببێت.<ref> {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Opinion {{!}} Climbing Mount Everest|ناونیشان=https://www.nytimes.com/1997/05/19/opinion/climbing-mount-everest.html|newspaper=The New York Times|ڕێکەوت=١٩ی ئایاری ١٩٩٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|issn=0362-4331|زمان=en-US}} </ref> ===ڕێچکەی هێڵی باکوور=== ڕێگای هێڵی باکوور لە باکووری ئیڤرستەوە دەست پێدەکات، لە بەری تبت گەشتەکان بەرەو گڵگەی ڕوۆنگبوک دەست پێدەکەن، خێوەتگای سەرەکیان لە ٥,١٨٠ مەتر لەسەر دەشتایی خوارەوەی کەندەڵانە سەهۆڵبەندیەکە دروست کردووە. بۆ گەیشتن بە خێوەتگەی دووەم، شاخەوانان بەرەو سەرەوەی مۆراینی ناوەڕاستی ڕۆژهەڵاتی ڕونگبوک گلسیەر تا بنکەی چانگتس دەڕۆن، لە دەوروبەری ٦١٠٠ مەتر. خێوەتگای سێیەم (ئەی بی سی —خێوەتگای بنکەی پێشکەوتوو) دەکەوێتە خوار کۆلی باکوورەوە لە بەرزایی ٦٥٠٠ مەتر. بۆ گەیشتن بە خێوەتگای چوارەم لە کۆلی باکوور، شاخەوانەکان لە تەڵانەکە بەرز دەبنەوە بۆ دامێنی کۆلەکەکە کە پەتی جێگیر بەکاردێت بۆ گەیشتن بە کۆلی باکوور لە ٧,٠١٠ مەتر. لە کۆلی باکوورەوە، شاخەوانەکان لە پشتە بەردینەکانی باکوور بەرز دەبنەوە بۆ دانانی خێوەتگای ڤی لە دەوروبەری ٧٧٧٥ مەتر. ڕێڕەوەکە لە ڕووی باکوور دەپەڕێتەوە لە بەرزبوونەوەیەکی لاری بۆ بنچینەی باندە زەردەکان و دەگاتە شوێنی خێوەتگای شەشەم لە ٨٢٣٠ مەتر. لە خێوەتگای شەشەمەوە، شاخەوانەکان کۆتایی لووتکەی چیایەکە دەبینن<ref> https://www.affimer.org/ </ref>{{پشتڕاست نەکراو}}. [[پەڕگە: Inside Khumbu-Icefall.jpg |وێنۆک| .]] شاخەوانەکان ڕووبەڕووی تراوێزێکی زیخاوی دەبنەوە لە بنچینەی هەنگاوی یەکەم: بەرزبوونەوە لە ٨,٥٠١ مەتر بۆ ٨,٥٣٤ مەتر. (هەنگاوی دووەم یارمەتیەکی بەرزبوونەوە لەخۆ دەگرێت بە ناوی "پەیژەی چینی"، پەیژەیەکی کانزاییە لە ساڵی ١٩٧٥دا بە نیمچە هەمیشەیی لەلایەن دەستەیەک شاخەوانانی چینییەوە دانرابوو.لەو کاتەوە بە بەردەوامی لە شوێنی خۆیدا بووە و بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ لەلایەن هەموو شاخەوانەکانی تر بەکاردێت،لە سەرەوەی هەنگاوی دووەم هەنگاوی سێیەم دەست پێدەکات کە زۆر نالەبارە لەبەرزی ٨,٦٩٠ بۆ ٨,٨٠٠ م بەرزدەبێتەوە. لە سەرەوەی ئەم هەنگاوانە، قوچەکی لووتکە بە بەفرێکی بەرزەوە لەگۆشەی ٥٠ پلە بەدی دەکرێت کە هەمان ڕێچکە بە ترۆپکی لووتکەکە دەگات.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=NOVA Online {{!}} Everest {{!}} Climb North {{!}} The Way to the Summit|ناونیشان=https://www.pbs.org/wgbh/nova/everest/climb/waytosummitnor.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.pbs.org}} </ref> ===ترۆپکەکەی=== [[پەڕگە: Mount Everest North Face.jpg |وێنۆک|بەری باکووری ترۆپکی ئیڤرست .]] لووتکەی ئیڤرست بە "قەبارەی مێزی ژووری نانخواردن" مەزەندە کراوە. لووتکە بەفریەکە تاوەرێکی بەردینە کە بەفر دای پۆشیوە و چینەکانی بەفر لە ساڵێکەوە بۆ ساڵێکی تر جیاوازن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.everest1953.co.uk/Facts.php|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی ئایاری ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150509045702/http://www.everest1953.co.uk/Facts.php|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> شوێنە ڕووتەکانی لە بەردی لیمۆیی ئۆردۆڤیچ دروست کراوە و بەردێکی میتاتۆرفیکی پلە نزمە. (بڕوانە بەشی 'پێوانەکان' بۆ زیاتر لەسەر بەرزی و دەربارەی لووتکەی بەردی ئیڤرست).<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Swindon explorer on top of the world|ناونیشان=https://www.swindonadvertiser.co.uk/news/9046854.swindon-explorer-on-top-of-the-world/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Swindon Advertiser|زمان=en}} </ref> لە خوارەوەی لووتکە، ناوچەیەک هەیە کە بە "دۆڵی پەلکەزێرین" ناسراوە، پڕە لە لاشەی مردووەکان ،بۆیە پێی دەڵێن زێڕین چونکە هێشتا جلوبەرگە بریسکەداریە زستانیە ڕەنگاورەنگەکانیان لەبەرە. بەشی خوارتری بۆ نزیکەی ٨,٠٠٠مەتر ناوچەیەکە کە بە گشتی پێی دەوترێت "ناوچەی مەرگ"، بەهۆی مەترسی زۆر و کەمی ئۆکسجین و نزمی فشارەوە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Highest Mountain {{!}} Everest|ناونیشان=http://www.extremescience.com/everest.htm|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.extremescience.com}} </ref> لە خوارەوەی لووتکە شاخەکە سەرشانێکی سێ لایی دروست بووە کە هەر لایەکی وەها دابەش بووە: ڕووی باکوور، ڕووی باشوور-ڕۆژاوا، و ڕووی ڕۆژهەڵات/کانگشونگ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی ئازاری ٢٠١٦|سەردێڕ=Montana State University - Everest Education Expedition - Everest Facts|ناونیشان=http://www.montana.edu/everest/facts/morefacts/ff06.htm|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی ئازاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160305013250/http://www.montana.edu/everest/facts/morefacts/ff06.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ===ناوچەی مەرگ=== لە ناوچە بەرزەکانی چیای ئیڤرست، ئەو شاخەوانانەی کە دەیانەوێت بەرەو لووتکە بڕۆن بە شێوەیەکی ئاسایی کاتێکی زۆر لە ناوچەی مەرگدا بەسەر دەبەن بەرزاییەکانی بەرزتر لە ٨٠٠٠ مەتر و ڕووبەڕووی بەرەنگارییەکی بەرچاو دەبنەوە بۆ پاڕێزگاریکردن لە پلەی گەرمی جەستەیان. بەهۆی نزمی پلەکانی گەرما، بەفر لە چەندین ناوچە بە باشی بەستایتی و بەهۆی باوە شێوەی نوک تیژ و ڕەق و چەقۆیی دروست کردوە و لەکاتی خلیسکان و بانگرۆزبوونەوەدا دەبنە هۆی مردن یان برینداری سەختی شاخەوانان. بای بەرز لەم بەرزاییانە لەسەر ئیڤرست هەڕەشەیەکی شاراوەن بۆ سەر شاخەوانان. یەکێکی تر لە هەڕەشە گرنگەکان بۆ سەر شاخەوانەکان فشاری ئەتمۆسفێری نزمە.<ref>http://mentalfloss.com/article/30757/5-mountains-deadlier-everest {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923175946/http://mentalfloss.com/article/30757/5-mountains-deadlier-everest |date=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٥ }}</ref> پاڵەپەستۆی ئەتمۆسفێر لە سەرەوەی ئیڤرست نزیکەی سێیەکی فشاری ئاستی دەریایە یان ٠.٣٣٣ کەشوھەوای ستانداردە و لە ئەنجامدا تەنها سێهەم هێندەی ئۆکسجین بۆ هەناسەدان هەیە.<ref>https://consent.yahoo.com/v2/collectConsent?sessionId=1_cc-session_bf839b5c-44ae-493c-af71-329bdb5454f9#9eTWTzo {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211019005425/https://consent.yahoo.com/v2/collectConsent?sessionId=1_cc-session_bf839b5c-44ae-493c-af71-329bdb5454f9#9eTWTzo |date=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ }}</ref> کاریگەرییە لاوازکەرەکانی ناوچەی مەرگ زۆر زۆرن کە زۆربەی شاخەوانەکان تا ١٢ کاتژمێر دەتوانن تێیدا بمێننەوە کە ماوەکەی ١.٧٢ کیلۆمەترە لە کۆلی باشوورەوە تا لووتکە. ئەم ماوەیەش بۆ گەشتێکی ئاسایی ٤٠ هەتا ٦٠ ڕۆژی پێدەچێت بۆیە ناچارن ئەم ماوەیە هەناسەدانی دەستکرد بەکاربێنن.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Mt. Everest South Col Route Maps|ناونیشان=https://www.alanarnette.com/everest/everestsouthroutes.php|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.alanarnette.com}} </ref> چونکە هەرکەسێک لە بەرزایی ٨٥٠٠ مەتردا بێت و بۆ ماوەی ٢تا ٣ خولەک بەبێ ئۆکسجین بێت ڕاستەوخۆ هۆشیاری لە دەست دەدات. لە مانگی ئایاری ٢٠٠٧ کاودویل ئێکتریمی لێکۆڵینەوەیەکی پزیشکی لەسەر ئاستی ئۆکسجین کرد لە خوێنی مرۆڤ لە بەرزایییەکی زۆردا.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|سەردێڕ=Everest team forced to leave sick British climber to die|ناونیشان=https://www.independent.co.uk/news/world/asia/everest-team-forced-to-leave-sick-british-climber-to-die-1988979.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=The Independent|زمان=en}} </ref> زیاتر لە ٢٠٠ خۆبەخش چوونە سەر خێوەتگەی بنچینەی ئیڤرست تاوەکو تاقیکردنەوەی پزیشکی جۆراوجۆریان لەسەر ئەنجام بدەن بۆ پشکنینی ئاستی ئۆکسجینی خوێن. هەروەها دەستەیەکی بچووک تاقیکردنەوەیان ئەنجام دا لەسەر ڕێچکەکەی لووتکە تەنانەت لە خێوەتگای سەرەکیش، فشاری کەمی ئۆکسجین کاریگەری ڕاستەوخۆی هەبوو لەسەر ئاستی پاڵەپەستۆی ئۆکسجینی خوێن. ئۆکسجینی خوێن بە گشتی ٩٨-٩٩٪ یە. لە خێوەتگای سەرەکیدا، پەڕینەوەی خوێن کەوتە نێوان ٨٥ بۆ ٨٧٪. نموونە خوێنەکان کە لە لووتکە وەرگیراون ئاماژەیان بە ئاستی ئۆکسجینی زۆر نزم لە خوێندا کرد.<ref> https://web.archive.org/web/20160304102433/http://www.semae.es/wp-content/uploads/2009/11/climbers-on-mt-everest-.pdf </ref> کاریگەریەکی لاوەکی ئۆکسجینی خوێنی نزم ئەوەیە ڕێژەی هەناسەدانێکی زۆر زیادی پێویستە، زۆرجار ٨٠–٩٠ هەناسە لە هەر خولەکێکدا دەکرێت لەچاو هەناسەدانی ئاسایی کە ٢٠-٣٠جارە. ماندوو بوونی شاخەوانان بەزۆری بەهۆی زۆری هەناسەدانیانەوەیە. نەبوونی ئۆکسجین و ماندوو بوون و ساردی زۆر و سەرکەوتن و مەترسیەکان هەموویان بەشداریان لە ژمارەی کوژراوەکان کردووە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Watch a Record-Setting BASE Jump From Mt. Everest|ناونیشان=https://www.redbull.com/us-en/watch-a-record-setting-base-jump-from-mt-everest|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Red Bull|زمان=en}} </ref> بریندارێک کە ناتوانێت ڕێ بکات لە کێشەیەکی گەورە دایە، چونکە ڕزگارکردن بە هەلیکۆپتەر بەشێوەیەکی گشتی نابەجێیە و هەڵگرتنی ئەو کەسەی لە شاخەکە زۆر مەترسیدارە ئەو کەسانەی کە لە کاتی سەرکەوتندا دەمرن بە شێوەیەکی ئاسایی ئەو کەسانەن کە لە دواوە ماونەتەوە، لە ساڵی ٢٠٠٦دا نزیکەی ١٥٠ تەرم نەگەڕێندرایەوە ئەوە شتێکی ئاسایی نیە بۆ دۆزینەوەی تەرمەکان لە نزیک ڕێگا ستانداردەکانی سەرکەوتن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Caudwell Xtreme Everest|ناونیشان=http://www.xtreme-everest.co.uk/news_detail.php?article=196|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080606065437/http://www.xtreme-everest.co.uk/news_detail.php?article=196|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> توێژینەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٨ ئاماژەی بەوەدا کە "ناوچەی مەرگ" لە ڕاستیدا ئەو شوێنەیە کە زۆربەی مردنەکانی ئیڤرست تیایاندا ڕوودەدەن، بەڵام ئاماژەی بەوەشدا کە زۆربەی مردنەکان لە کاتی دابەزین لە لووتکەکە ڕوودەدەن.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩|سەردێڕ=CLIMBING EVEREST: WHO MAKES IT TO THE TOP?|ناونیشان=https://www.climbing.com/news/climbing-everest-who-makes-it-to-the-top/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Climbing}} </ref> وتارێکی ساڵی ٢٠١٤ لە ئەتلانتیک سەبارەت بە مەرگەکان لەسەر ئیڤرست ئاماژە بەوە دەکات کە لەکاتێکدا کەوتن یەکێکە لە گەورەترین مەترسییەکان کە ناوچەی مەرگ بۆ هەموو ٨٠٠٠ کەس پێشکەش دەکات، و ڕەنووەبەفرەکان هۆکارێکی باوترن بۆ مردن لە بەرزاییەکانی خوار لووتکە، لەگەڵ ئەوەشدا بەرزبوونەوەکەی ئیڤرست کوشندەترە لە بازدان لە بنکەی بازدان لەئاستی ڕووی دەریا یان لە هەر شوێنێکی تری ئاسایی، هەرچەندە هەندێک لە وەرزشە توندڕەوەکان تێکەڵیان کردووە و ئەم کارەیان ئەنجام داوە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Narula|یەکەم=Svati Kirsten|ڕێکەوت=٢١ی نیسانی ٢٠١٤|سەردێڕ=Charting Deaths on Mount Everest|ناونیشان=https://www.theatlantic.com/international/archive/2014/04/mortality-on-mount-everest/360927/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=The Atlantic|زمان=en}} </ref> [[پەڕگە: Amanecer desde la cima del Everest por Carlos Pauner.JPG |وێنۆک|تارمایی سێبەری کەپکی ئیڤرست.]] سەرەڕای ئەمە، ئیڤرست بۆ شاخەوانەکان پارێزراوترە لەچاو ژمارەیەک لە لووتکەکان بە چەند پێوانەیەک، بەڵام پشت بە ماوەکە دەبەستێت هەندێک نموونە بریتین لە کانگچنجونگا و کەی تو و ئاناپورنا و نانگا پاربات و ئیگەر (بەتایبەتی نۆردۆند).<ref>http://www.theweek.co.uk/politics/14247/what-killed-peter-kinloch-%25E2%2580%2598left-die%25E2%2580%2599-everest {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170402234654/http://www.theweek.co.uk/politics/14247/what-killed-peter-kinloch-%E2%80%98left-die%E2%80%99-everest |date= ٢ی نیسانی ٢٠١٧ }}</ref> چیای بلان ساڵانە مردنێکی زۆرتری هەیە لە چاو ئیڤرست، کە زیاتر لە سەدی مردن لە ساڵێکی ئاساییدا و زیاتر لە هەشت هەزار کوژراوە لەوەتەی تۆمارەکان هێشتراونەتەوە. هەندێک هۆکار کە کاریگەری لەسەر تەواوی کوشندەیی چیاکان هەیە بریتین لە ئاستی ناوبانگی شاخەکە و لێهاتوویی ئەو سەرکەوتنانە و سەختی سەرکەوتن.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kathmandu|یەکەم=Connie Levett|ڕێکەوت=٣ی حوزەیرانی ٢٠٠٦|سەردێڕ=The deadly business of climbing Everest|ناونیشان=https://www.theage.com.au/world/the-deadly-business-of-climbing-everest-20060603-ge2g2l.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=The Age|زمان=en}} </ref> یەکێکی تر لە مەترسییەکانی تەندروستی، هۆمۆرەژەکانی تینەیە، کە دەبێتە هۆی زیان گەیاندن بە بینایی و دەبێتە هۆی کوێربوون. چارەکێک لە شاخەوانەکانی ئیڤرست ئەگەری تووش بوونیان بە هەوکردنی خوێنبەرەکان هەیە و هەرچەندە بە شێوەیەکی ئاسایی لە ماوەی چەند هەفتەیەکدا چاک دەبنەوە بۆ بەرزاییەکانی خوارەوە، بەڵام لە ساڵی ٢٠١٠ شاخەوانێک کوێر بووە و لە ناوچەی مەرگ کۆتایی پێ هاتووە دەستەکە بۆ ماوەی ١٢ کاتژمێر هەوڵێکی زۆریان دا بۆ ئەوەی بەرەو خوارەوەی چیاکەی ببەن، بەڵام هیچ سوودێکی نەبوو، چونکە ئەوان سەرکەوتوو نەبوون لە گەیشتنی بە بەشە سەختەکان تەنانەت بۆ بە تواناکان، ڕێچکەی باکووری ڕۆژهەڵاتی ئیڤرست وەک تەحەدا دەناسرێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٨|سەردێڕ=Captcha|ناونیشان=http://www.altitude.org/oxygen_levels.php|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180616140234/http://www.altitude.org/oxygen_levels.php|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەوە سەختە کەسێک ڕزگار بکرێت کە بێ توانایی بووە و دەتوانێت بەدەر بێت لە توانای ڕزگارکەران بۆ ڕزگارکردنی هەر کەسێک لە شوێنێکی وەها سەختدا. ڕێگەیەک لە دەوری ئەم دۆخەدا لەلایەن دوو پیاوی نیپالی لە ساڵی ٢٠١١دا پێشەنگایەتی کرا، کە بەنیازبوون لە لووتکەکە پەرەی پێ بدەن ئەوان هیچ بژاردەیەکیان نەبوو و ناچار بوون بە هەر حاڵێک بە پلانەکەیاندا تێپەڕبن، چونکە ئەوان ئۆکسجین و پێداویستیی بوتڵکراویان تەواو کردبوو بە سەرکەوتوویی دەستیان کرد بە ڕۆیشتن بەرەو لووتکە و تەنها لە ماوەی ٤٢ خولەکدا بەرەو بازاری نامچی دابەزین، بەبێ ئەوەی پێویست بکات لە چیاکە سەربکەون.<ref> {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Firth|یەکەم=Paul G|دوایین٢=Zheng|یەکەم٢=Hui|دوایین٣=Windsor|یەکەم٣=Jeremy S|دوایین٤=Sutherland|یەکەم٤=Andrew I|دوایین٥=Imray|یەکەم٥=Christopher H|دوایین٦=Moore|یەکەم٦=G W K|دوایین٧=Semple|یەکەم٧=John L|دوایین٨=Roach|یەکەم٨=Robert C|دوایین٩=Salisbury|یەکەم٩=Richard A|ڕێکەوت=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Mortality on Mount Everest, 1921-2006: descriptive study|ناونیشان=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2602730/|journal=The BMJ|بەرگ=٣٣٧|پەڕەکان=a٢٦٥٤|doi=10.1136/bmj.a2654|issn=0959-8138|pmc=٢٦٠٢٧٣٠|pmid=١٩٠٧٤٢٢٢}} </ref> [[پەڕگە: Everest-fromKalarPatar.jpg |وێنۆک|بەری باشووری ترۆپکی ئیڤرست.]] ===هەناسەدانی دەستکرد=== [[پەڕگە: Everest Oxygen Graph.jpg |وێنۆک|دەرخستەی ئاستی بەکارهێنانی ئۆکسجین.]] شاخەوانان لە زۆربەی گەشتەکاندا دەمامکی ئۆکسجین و تانکی سەرووی ٨,٠٠٠ مەتری بەکاردەهێنن. دەشتوانرێت بە بێ ئۆکسجینی تەواو سەربکەون، بەڵام تەنها بە سەرکەوتووترین شاخەوان و لە مەترسی زیادکراودا دەکرێت. توانای مرۆڤ بۆ بیرکردنەوە بە ڕوونی هۆکارە لە ئۆکسجینی نزم لە کەشوھەوای زۆرناجێگیر و پلەی نزم و لێوارە تیژ وتوندەکان،نزیکەی لەسەدا ٩٥ی شاخەوانەکان بۆ گەیشتن بە لووتکە ئۆکسجینی بتڵکراو بەکاردەهێنن بۆ ئەوەی بگەنە لووتکە، نزیکەی لەسەدا پێنجی شاخەوانەکان بێ ئۆکسجینی تەواو توانیویانە بگەنە لووتکە. ڕێژەی مردن بۆ ئەو کەسانەی هەوڵ دەدەن بگەنە لووتکە بەبێ ئۆکسجینی تەواو زۆرترە. گەشتکردن لە سەرووی ٢٤٠٠ م بەرزایی هۆکارێکە بۆ ڕوودانی هەیپۆکسیای مێشک.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.mountainzone.com/everest/98/climb5-21oxygen.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.mountainzone.com}} </ref> ئەم کەمبوونەوەی ئۆکسجینە بۆ مێشک دەتوانێت تووشی نەخۆشیی دەروونی و زیانەکانی مێشک. توێژینەوەیەک بۆی دەرکەوت کە چیای ئیڤرست بەرزترین شوێنە کە مرۆڤێک بیەوێت بۆی بچێت بەڵام لەوانەیە تووشی زیانی دەماری هەمیشەیی ببن سەرەڕای گەڕانەوە بۆ بەرزاییە نزمەکانی تری خوارەوە. بەکارهێنانی ئۆکسجینی بتڵکراو بۆ بەرزبوونەوە لە چیای ئیڤرست مشتومڕی لەسەرە. یەکەم جار لە گەشتی ١٩٢٢ی بەریتانی لەلایەن جۆرج فینچ و جیۆفری بروس بەکارهات کە بەرزبوونەوە بۆ ٧٨٠٠ مەتر لە خێراییەکی سەیر و سەرنج ڕاکێش لە ٣٠٠ مەتر ستوونی لە کاتژمێرێکدا. بە ڕەشەبایەکی سەخت دایان بەزاند، ئەوان لە کاتی شەودا بە هەناسەدانی ئۆکسجین لە مردن دەرباز بوون ڕۆژی دواتر بەرەو ٨١٠٠ مەتر دابەزین. لەگەڵ ئەوەشدا بەکارهێنانی ئۆکسجین بە زۆر ناوەرزشکارانە دادەنرێت.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=National Geographic Magazine|ناونیشان=https://www.nationalgeographic.com/magazine|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=National Geographic|زمان=en}} </ref> جۆرج مالۆری بەکارهێنانی ئەو جۆرە ئۆکسجینەی بە شێوەیەکی ناوەرزشکاری وەسف کرد، بەڵام دواتر بەم ئەنجامە گەیشت کە ئەستەمە بەبێ ئۆکسجین بگەی بە لووتکەکە و لە ئەنجامدا لە هەوڵی کۆتایی ساڵی ١٩٢٤ بەکاری هێنا کاتێک تێنزینگ و هیلاری یەکەم لووتکەی سەرکەوتوویان لە ساڵی ١٩٥٣دا کرد، هەروەها کۆتەکانی ئۆکسجینی بوتڵی کراوەیان بەکارهێنا، لەگەڵ فیزیۆلۆجیستەکەی گەشتەکە گریفیس پوغ ئاماژەی بە مشتومڕی ئۆکسجین دا وەک "مشتومڕێکی بێهودە" ناوی برد و ئاماژەی بەوە کرد کە ئۆکسجین بۆ بیست و پێنج ساڵی داهاتوو بە ستاندارد دادەنرێت بۆ هەر لووتکەیەکی سەرکەوتوو.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Brain Hypoxia: Causes, Symptoms, and Diagnosis|ناونیشان=https://www.healthline.com/health/cerebral-hypoxia|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Healthline|زمان=en}} </ref> [[پەڕگە: Iván Ernesto Gómez Carrasco en la cima del Monte Everest.jpg |وێنۆک|ئیڤان ئیرنیستۆی بە دەمامکی ئۆکسجینەوە لەسەر کەپکی ئیڤرست .]] ڕینهۆڵد میسنەر یەکەم شاخەوان بوو کە نەریتی ئۆکسجینی بوتڵکراوی شکاند و لە ساڵی ١٩٧٨ لەگەڵ پیتەر هابیلەر یەکەم سەرکەوتنی بەبێ ئۆکسجینیان ئەنجامدا،هەروەها لە ساڵی ١٩٨٠ میسنەر بە تەنهایی بەبێ ئۆکسجینی تەواوکەر یان هیچ کۆڵبەرێک یان هاوبەشێک سەر کەوت لە ڕێگای باکووری ڕۆژاوا کە ڕێچکەیەکی سەختترە بەرەو لووتکەکە. کاتێک کە کۆمەڵگەی سەرهەڵدان ڕازی بوو بەوەی کە بەسەر کێوەکە بکەوێت بە بێ ئۆکسجینی تەواو، زۆر لە شاخەوانان لە هەنگاوی لۆژیکی داهاتوویدا پێداگرییان کرد کە دەبێت بەو شێوەیە سەربکەوێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Dementia From Oxygen Deprivation|ناونیشان=https://www.anxiety.org/oxygen-deprivation-dementia|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Dementia.org|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170919164610/https://www.anxiety.org/oxygen-deprivation-dementia|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دوای کارەساتی ١٩٩٦ مشتومڕەکەی زیاتر چڕتر بۆوە. جۆن کراکاوەر بۆ ناو هەوای تەنک (١٩٩٧) ڕەخنەی تایبەتی نووسەرەکەی لە بەکارهێنانی ئۆکسجینی بتڵکراو دەربڕی. کراکاوەر نوسیویەتی کە بەکارهێنانی ئۆکسجینی بوتڵکراو ڕێگەی بە شاخەوانانی بێ یەکسانی داوە بۆ هەوڵدان بۆ لووتکە، ئەمەش دەبێتە هۆی بارودۆخێکی مەترسیدار و مردنی زیاتر، کارەساتەکە تاڕاددەیەک بەهۆی زۆری ژمارەی شاخەوانەکانەوە بووە نەک کەمی ئۆکسجین (٣٤ کەس لەو ڕۆژەدا) هەوڵی بەرزبوونەوە دەدەن و بەهۆیەوە لە هەنگاوی هیلاری و دواکەوتنی زۆر لە شاخەوانەکان<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Fraser|یەکەم=Ross|ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٢|سەردێڕ=This is your brain. This is your brain at altitude.|ناونیشان=https://www.boulderweekly.com/adventure/this-is-your-brain-this-is-your-brain-at-altitude/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Boulder Weekly|زمان=en-US}} </ref>، ئەو پێشنیاری قەدەغەکردنی ئۆکسجینی بوتڵکراوی کرد جگە لە حاڵەتەکانی فریاکەوتن، مشتومڕی ئەوەی کرد کە ئەمە هەردووک دەبێتە هۆی کەمبوونەوەی پیسبوون لە ئیڤرست- زۆر بوتڵ لەسەر لێوارەکانی کۆ کراوەتەوە، و بە پەراوێزی شاخەوانانی لێهاتوو لە کێوەکە دەهێڵنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠٠٠|سەردێڕ=Salon Wanderlust {{!}} Coming down|ناونیشان=http://www.salon.com/wlust/feature/1998/08/cov_03feature3.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی ئازاری ٢٠٠٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20000303032319/http://www.salon.com/wlust/feature/1998/08/cov_03feature3.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کارەساتەکەی ساڵی ١٩٩٦ هەروەها بابەتی ڕۆڵی ڕێبەری لە بەکارهێنانی ئۆکسجینی بتڵکراو ناساند. ڕێنوێنی بڕیارەکەی ئەناتۆلی بۆکریڤ بۆ بەکارنەهێنانی ئۆکسجینی بتڵکراو بە توندی ڕەخنەی لێ گیرا لەلایەن جۆن کراکاوەرەوە.<ref> {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Hornbein|یەکەم=Thomas F.|ڕێکەوت=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٠١|سەردێڕ=The high-altitude brain|ناونیشان=https://doi.org/10.1242/jeb.204.18.3129|journal=Journal of Experimental Biology|بەرگ=٢٠٤|issue=18|پەڕەکان=٣١٢٩–٣١٣٢|doi=10.1242/jeb.204.18.3129|issn=0022-0949}} </ref> لایەنگرانی بۆکریڤ (کە جی وێستۆن دیوالت لەخۆدەگرێت، کە هاوئاهنگەکەی نوسیوە) بەکارهێنانی ئۆکسجینی بوتڵکراو هەستێکی هەڵەی ئاسایش دەبەخشێت. کراکاوەر و لایەنگرانی ئاماژە بەوە دەکەن، کە بەبێ ئۆکسجینی بتڵکراو، بۆکریڤ نەیتوانی ڕاستەوخۆ یارمەتی کڕیارەکانی بدات بۆ دابەزین.ئەوان دەڵێن کە بۆکریڤ وتی کە ئەو لەگەڵ کڕیار مارتین ئادامز دابەزێت، بەڵام لە خوار لووتکەی باشوورەوە، بۆکریڤ دەستنیشانی کرد کە ئادەمز چاکە دەکات لەسەر دابەزینەکە و بە خێراییەکی خێراتر دابەزیوە، ئادەمس بەجێی هێشتووە ئادامز لە شاخاوی دەڵێت، "بۆ من وەک هەمیشە بازرگانی بوو، ئاناتۆلی بەڕێوە دەچێت، من هیچ کێشەیەکم لەگەڵ ئەوەدا نەبوو.<ref>http://www.boukreev.org/The%20Oxygen%20Illusion.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190730093801/http://www.boukreev.org/The%20Oxygen%20Illusion.htm |date=٣٠ی تەممووزی ٢٠١٩ }}</ref> ئۆکسیجینی نزم دەتوانێت ببێتە هۆی پەککەوتنی تەمی دەروونی لە توانا زانستیەکان کە بە "پرۆسەی بیرکردنەوە دواکەوتو و بێهۆشکەرەکان وەسف دەکرێت، بە شێوەیەکی نۆرینگەیی بە برادیپسیچیا پێناسە دەکرێت" تەنانەت دوای گەڕانەوە بۆ بەرزایی نزمتر. لە حاڵەتێکی سەختدا، شاخەوانەکان دەتوانن تووشی هەڵەبوون بن هەندێک لە توێژینەوەکان ئەوەیان دۆزیوەتەوە کە شاخەوانانی بەرز، لەوانە شاخەوانەکانی ئیڤرست، ئەزموونی پێکهاتەی مێشکیان گۆڕدراوە. کاریگەری بەرزایی لەسەر مێشک، بە تایبەتی ئەگەری زیانی هەمیشەیی مێشکی لێبکەوێتەوە، بەردەوام لێکۆڵینەوە دەکرێت لەم بوارەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی ئایاری ٢٠١١|سەردێڕ=Salon Wanderlust {{!}} Everest controversy continues|ناونیشان=http://www.salon.com/wlust/feature/1998/08/07featurea.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئایاری ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110514043017/http://www.salon.com/wlust/feature/1998/08/07featurea.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ==شاخەوانی لە پایزدا== هەرچەندە بە گشتی کەمتر لە بەهار بەناوبانگ ترە، بەڵام چیای ئیڤرست لە پاییزانیشدا گەشتی بۆ ئەنجام دەدرێت (هەروەها پێی دەوترێت وەرزی دوای مۆنسۆن) بۆ نموونە، لە ساڵی ٢٠١٠ ئێریک لارسن و پێنج ڕێبەری نیپالی لە پاییز بۆ یەکەم جار لە ماوەی دە ساڵدا توانیان بگەن بە لووتکەی ئیڤرست. وەرزی پاییز<ref>http://faculty.washington.edu/hueyrb/pdfs/AAJEverest2003.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220326072914/http://faculty.washington.edu/hueyrb/pdfs/AAJEverest2003.pdf |date=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٢ }}</ref>، کاتێک مۆنسون کۆتایی دێت، بە مەترسیدارتر دادەنرێت چونکە بەشێوەیەکی ئاسایی بەفرێکی زۆر تازە هەیە کە دەکرێت ناجێگیر بێت.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=AAC Publications - Asia, Nepal, Malahangur Asia, Nepal (Khumbu), Everest, Summer and Autumn Attempts with Ski and Snowboard|ناونیشان=http://publications.americanalpineclub.org/articles/12200440601/Asia-Nepal-Malahangur-Asia-Nepal-Khumbu-Everest-Summer-and-Autumn-Attempts-with-Ski-and-Snowboard|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=publications.americanalpineclub.org}} </ref> لەگەڵ ئەوەشدا، ئەم بەفرە زیادکراوە دەتوانێت زیاتر بەناوبانگ بێت لەگەڵ وەرزشێکی زستانەی دیاریکراو وەک خلیسکێنە و بەفرەخشۆکە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی تەممووزی ٢٠١٥|سەردێڕ=First Everest ascent in autumn in 10 yrs {{!}} MONEY {{!}} :: The Kathmandu Post ::|ناونیشان=http://www.ekantipur.com/the-kathmandu-post/2010/10/22/money/first-everest-ascent-in-autumn-in-10-yrs/214039/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تەممووزی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150721191741/http://www.ekantipur.com/the-kathmandu-post/2010/10/22/money/first-everest-ascent-in-autumn-in-10-yrs/214039/|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> دوو شاخەوانى ژاپۆنى هەروەها لە تشرینی یەکەمی ١٩٧٣ گەیشتنە لووتکە. کریس چاندلەر و بۆب کۆرماک لە مانگی تشرینی یەکەمی ١٩٧٦ وەک بەشێک لە گەشتی ئەمریکی لەو ساڵەدا، یەکەم بەسەرکەوتنیان لە پاییزدا ئەنجامدا. لە ماوەی ١٩٨٠کاندا، سەرکەوتن لە پاییزدا زۆر بەناوبانگتر بوو لە لەچاو بەهاردا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Japanese Everest Summiters 53-85|ناونیشان=http://www.everesthistory.com/everestsummits/japanese.htm|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.everesthistory.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150722113220/http://www.everesthistory.com/everestsummits/japanese.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەستێرەی ئاسمانی ئەمریکی کارل گۆردن هێنیز لە مانگی تشرینی یەکەمی ١٩٩٣ لە گەشتێکی پاییز کۆچی دوایی کرد، لە ئەنجامی تاقیکردنەوەیەک لەسەر تیشک.<ref>http://www.accuweather.com/en/weather-news/window-of-opportunity-everest/64450 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160901215435/http://www.accuweather.com/en/weather-news/window-of-opportunity-everest/64450 |date= ١ی ئەیلوولی ٢٠١٦ }}</ref> ڕێژەی تیشکی پاشبنەما بەرز دەبێتەوە لەگەڵ بەرزایی زیاتر. هەروەها لە زستاندا شاخەکە بەرز بۆتەوە، بەڵام بەهۆی تێکەڵبوونی بای بەرز و ڕۆژەکانی کورتترەوە ناوبانگی نییە تا مانگی کانوونی دووەم لووتکە بە شێوەیەکی ئاسایی ١٧٠کم لەکاتژمێرێکدا بای لێدراوە و تێکڕای پلەی گەرمای لووتکە لە دەوروبەری −٣٣پلەی سیلیلیزی دەبێت.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Archives|ناونیشان=https://www.latimes.com/archives|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Los Angeles Times|زمان=en-US}} </ref> [[پەڕگە: Mount Everest as seen from Drukair.jpg |وێنۆک|ئیڤرست لە زستانی ٢٠٠٦.]] ==تۆمارکردنی ژمارەی پێوانەیی== تا کۆتایی وەرزی سەرکەوتن لە ساڵی ٢٠١٠دا<ref> {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Townsend|یەکەم=Lawrence W.|ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠٠١|سەردێڕ=Invited Editorial: Radiation exposures of aircrew in high altitude flight|ناونیشان=https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2001JRP....21....5T|journal=Journal of Radiological Protection|بەرگ=٢١|پەڕەکان=٥–٨|doi=10.1088/0952-4746/21/1/003}} </ref>، نزیکەی ٣١٤٢ کەس لەکۆی ٥١٠٤ بەشداربوو توانیان بەرزبوونەوە بۆ لووتکە ئەنجام بدەن هەندێک لە شاخەوانە یەکەمە بەرچاوەکان بریتین لە:<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Everest|ناونیشان=http://www.8000ers.com/cms/de/everest-general-info-185.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.8000ers.com}} </ref> *١٩٢٢ – یەکەم سەرکەوتن بۆ ٨,٠٠٠ مەتر , لەلایەن جۆرج فینچ و کاپتن جیفری بروس *١٩٥٢ – یەکەم گەیشتن بە کۆلی باشوور لە ساڵی ١٩٥٢ گەشتی سوێس ماونت ئیڤرست. *١٩٥٣ – یەکەم گەیشتن بە لووتکە، لەلایەن تێنزینگ نۆرگای و ئێدمۆند هیلاری لە ١٩٥٣ گەشتی چیای ئیڤرست بەریتانی. *١٩٦٠ – یەکەم جار لە ڕێچکەی باکوورەوە گەیشتنە لووتکە لەلایەن وانگ فجوو، گۆنپۆ و قو یێنهوا لە چین. *١٩٥٧ - یەکەم ڕەگەزی مێینە، لەلایەن جونکۆ تابی (١٦ی ئایار)ئەنجام درا. *١٩٧٥- یەکەم سەرکەوتنی ڕەگەزی مێینە لە ڕێچکەی باکوور، لەلایەن فانتۆگ، جێگری سەرۆکی دووەم گەشتی ئیڤرست چینی کە نۆ شاخەوانیان نارد بۆ لووتکە (٢٧ی ئایار). *١٩٧٨– یەکەم سەرکەوتن بە بێ ئۆکسجینی تەواوکەر لەلایەن ڕینهۆلد میسنەر و پیتەر هابیلەر. *١٩٧٨– یەکەم گەشتی تاک، لەلایەن فرانتس ئۆپۆرگ. *١٩٨٠– یەکەم بەسەرکەوتنی زستان، لەلایەن گەشتی نەتەوەیی پۆڵەندی زستانی ١٩٧٩/١٩٨٠ (لێزێک سیچی و کرزیستۆف ویلیکی *١٩٨٠– یەکەم بە تەنیا بە بێ ئۆکسجینی تەواو، لەلایەن ڕینهۆلد میسێنر. *١٩٨٨ - یەکەم "کراس ئۆڤەر" بەرزدەبێتەوە لەلایەن تیمەکانی چینی، ژاپۆنی و نیپالی کە لە هەردوو لایەنی باکوور و باشووری چیاکەوە لووتکەیان بەرز کردەوە و لە لایەکی ترەوە دابەزین. هەروەها ئەو سەرکەوتنەی کە لە تەلەڤیزیۆنی پەخشی ڕاستەوخۆ تۆمار کرا یەکەم جار بوو. *١٩٨٨– یەکەم دابەزین لەلایەن پاراگلیدەر، لەلایەن ژان مارک بۆڤین. *١٩٨٨– یەکەم ڕەگەزی مێینە بەبێ ئۆکسجینی تەواوکەر لەلایەن لیدیا برادی. *١٩٩٨- خێراترین بۆ گەیشتن بە لووتکە لە ڕێچکەی باشووری ڕۆژهەڵات (کۆلی باشوور)، بەبێ ئۆکسجینی تەواو، لەلایەن کازی شێرپا، لە ماوەی ٢٠ کاتژمێر و ٢٤ خولەکدا ٢٠٠٦ – لووتکەی لێخپا شێرپا بۆ جاری ٦, شکاندنی تۆماری خۆی بۆ سەرکەوتووترین شاخەوانەکانی مێی ئیڤرست. *٢٠٠٧ - خێراترین بۆ گەیشتن بە لووتکە لە ڕێگەی ڕێچکەی خۆرهەڵاتەوە، بەبێ ئۆکسجینی تەواو، لەلایەن کریستیان ستانگل، لە ماوەی ١٦ کاتژمێر و ٤٢ خولەکدا. *٢٠١٠– گەنجترین نێر بۆ گەیشتن بە لووتکە، لەلایەن جۆردەن ڕۆمرۆ (تەمەن ١٣ ساڵ و ١٠ مانگ). *٢٠١١- زۆرترین جار بەسەرکەوتن بۆ گەیشتن بە لووتکە، ئاپا شێرپا (٢١ جار؛ ١٠ی ئایاری ١٩٩٠–١١ی ئایاری ٢٠١١). *٢٠١٣- ئاپا شێرپا بۆ زۆربەی کات گرێدا بۆ گەیشتن بە لووتکە لەلایەن Phurba Tashi (٢١ جار؛ ١٩٩٩-٢٠١٣) *٢٠١٣ - ملیسا ئارنۆتی ئەمریکی بۆ پێنجەمین جار گەیشتە لووتکە ، زۆرترین جار بۆ گەیشتن بە لووتکە لەلایەن هەر ژنێکی نا شێرپایی. *٢٠١٤- گەنجترین ژن بۆ گەیشتن بە لووتکە، لەلایەن Malavath Purna (تەمەن ١٣ ساڵ و ١١ مانگ) *٢٠١٧ - کامی ڕیتا شێرپا لە ئەلپاین ئەسنت دەگاتە ٢١ بەرزبوونەوە بۆ لووتکە. *٢٠١٩ - کامی ڕیتا شێرپا دەگاتە ٢٤ جار بۆ لووتکە. *٢٠٢١ - کامی ڕیتا شێرپا دەگاتە ٢٥ بەرزبوونەوە بۆ لووتکە. [[پەڕگە: Kathmandu, Nepal, Himalayas, Everest 2.jpg |وێنۆک|دیمەنێک لە خێوەتگای بنکە.]] ==شاخەوانە کەمئەندامەکان== لووتکەی ئیڤرست بە لووتکەی هۆکاری کەمئەندامی وەک بڕانەوە و نەخۆشیەکان لە سەدەی ٢١دا بەناوبانگ بووە، لەگەڵ چیرۆکەکانی وەک سودارشان گەوتام، پیاوێکی بێ چەک کە لە ساڵی ٢٠١٣دا بۆ لووتکە دروستی کردووە مێردمنداڵێک لەگەڵ نەخۆشی داون دروستی کرد بۆ خێوەتگەی بنکە، کە بۆتە جێگرەوەی بۆ تۆماری زۆر زۆر تێکچوو چونکە زۆر لە هەمان جۆش و خرۆش هەڵدەگرێت لەوانە گەشتەکە بۆ هیمالایە و دیمەنی ڕووست. مەترسی لە خێوەتگەی بنەرەتدا<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی ئازاری ٢٠١٥|سەردێڕ=Teen with Down syndrome becomes first ever to reach Mt. Everest base camp|ناونیشان=https://www.foxnews.com/health/teen-with-down-syndrome-becomes-first-ever-to-reach-mt-everest-base-camp|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Fox News|زمان=en-US}} </ref>، کە ئەو شوێنە بوو کە لە ساڵی ٢٠١٥دا دەیان کەسی تێدا کوژران. ئەوانی تر کە بە بڕینەوەیان لە ئیڤرست بەرزبوونەوە بریتین لە مارک ئینگلیس (هیچ قاچێک)، پۆل هاکی (تەنها یەک بازوو)، و ئاروونیما سینها (تەنها یەک قاچ).<ref> https://www.cbc.ca/radio/asithappens/canadian-double-amputee-summits-mount-everest-1.1322725 </ref> لە ساڵی ٢٠٠١،. ئێریک ویهێنمایەر بوو بە یەکەم کەس کە لە کاتی کوێریدا گەیشتە لووتکەی چیای ئیڤرست.<ref> https://web.archive.org/web/20070505060841/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1000120,00.html </ref> ==شاخەوانە ساختەکان== لە ساڵی ٢٠٢١دا نیپال سێ هیندی قەدەغە کرد بۆ ئەوەی لە ساڵی ٢٠١٦دا بەسەر شاخی ئیڤرست بکەون. لە ساڵی ٢٠١٧دا دوو ئەفسەری پۆلیسی هیندی کە گوایە دووانێکی یەکەمن کە توانیویانە بەسەر چیای ئیڤرست بکەون، پاش ئەوەی دەرکەوت کە ئەوان ساختەیان کردووە.<ref> {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Nepal bans India climbers for faking Everest summit|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-56021135|newspaper=BBC News|ڕێکەوت=١١ی شوباتی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|زمان=en-GB}} </ref><ref> {{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی شوباتی ٢٠٢١|سەردێڕ=Nepal bans three Indian climbers accused of faking Everest summit|ناونیشان=http://www.theguardian.com/world/2021/feb/11/nepal-bans-three-indian-climbers-accused-faking-everest-summit|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=the Guardian|زمان=en}} </ref> ==بازرگانی شاخەوانی== ‎بە وتەی جۆن کراکاوەر، سەردەمی بازرگانیکردنی ئیڤرست لە ساڵی ١٩٨٥ دەستی پێکرد، کاتێک لووتکەکە بە گەشتێکی ڕێنیشاندەری بە سەرۆکایەتی دەیڤد براشێرس گەیشت کە ڕیچارد باس، بازرگانێکی دەوڵەمەندی تەمەن ٥٥ ساڵان بوو و شاخەوانێکی تازەپێگەیشتوو بوو<ref> http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/2938596.stm </ref>.لەماوەی تەنیا چوار ساڵ (٣٣٦) لە سەرەتای ساڵی ١٩٩٠، چەندین هاوبەشگا گەشتی ڕێنیشاندەریان پێشکەش کرد بۆ چیا.<ref> https://www.latimes.com/archives </ref> ڕۆب هال، یەکێک لەو شاخەوانانەی کە لە کارەساتی ساڵی ١٩٩٦دا کۆچی دوایی کرد، پێش ئەو ڕووداوە ٣٩ کڕیاری بە سەرکەوتوویی ڕێنموویی کردبوو بۆ لووتکە. تا ساڵی ٢٠١٦، زۆربەی خزمەتگوزارییە ڕێنماییەکان لە نێوان ٣٥،٠٠٠–٢٠٠٠٠ دۆلاری تێدەچێت.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=OSM: Interview with moutaineer Reinhold Messner {{!}} Sport {{!}} The Observer|ناونیشان=https://www.theguardian.com/observer/osm/story/0,,1315445,00.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.theguardian.com}} </ref> ڕۆیشتن لەگەڵ "ڕێبەرێکی بەناوبانگ"، زۆربەی کات شاخەوانێکی ناسراو بە شێوەی ئاسایی لەگەڵ دەیان ساڵ ئەزموون ڕەنگە تێچووی زیاتر بێت لە ١٠٠٠٠ پاوەند، وەک ساڵی ٢٠١٥. لەگەڵ ئەوەشدا، خزمەتگوزاریەکان بە شێوەیەکی فراوان پێشکەشیان کرد و ئەوە "وشیاری کڕیار" ە لە کاتی ئەنجامدانی مامەڵەکان لە نیپال، یەکێک لە هەژارترین و کەمترین وڵاتە پێشکەوتووەکانی جیهان. گەشت و گوزار نزیکەی لە سەدا چواری ئابووری نیپالە، بەڵام داهاتی چیای ئیڤرست تایبەتە لەودا کە داهاتی ئیڤرست دەتوانێت نزیکەی دوو ئەوەندەی تێکرای داهاتی یەک هەرێمی نیپال بێت.<ref> https://dsf.newscorpaustralia.com/heraldsun/subscription/ </ref> تێچوونەکان لە دەرەوەی خزمەتگوزاری ڕێنماییەکان دەتوانن بە شێوەیەکی فراوان جیاواز بن. لە بواری تەکنیکییەوە دەکرێت بگەینە لووتکە بە کەمترین خەرجی زیادە، و دەزگای گەشتی "بودجە" هەیە کە پشتگیری لۆجستی بۆ ئەو گەشتانە پێشکەش دەکەن. خزمەتگوزاریەکی سنوورداری پشتگیری، تەنها چەند ژەمێک لە کامپی بنەرەت و سەرەرای بیرۆکراتی وەک مۆڵەتێک پێشکەش دەکات<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٥|سەردێڕ=Mount Everest to be declared off-limits to inexperienced climbers, says Nepal|ناونیشان=http://www.theguardian.com/world/2015/sep/28/mount-everest-to-be-declared-off-limits-to-inexperienced-climbers|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=the Guardian|زمان=en}} </ref>، دەتوانرێت تەنها ٧٠٠٠ دۆلار بێت وەک ساڵی ٢٠٠٧. هەرچۆنێک بێت ئەمە بە قورسی و مەترسیدار دادەنرێت (وەک ئەوەی کە لەلایەن کەیسی دەیڤید شارپەوە نیشاندراوە). گێڕی سەرکەوتن پێویستە بۆ گەیشتن بە لووتکە لەوانەیە زیاتر لە ٨٠٠٠ دۆلار تێچووی بێت، هەروەها زۆربەی شاخەوانەکان ئۆکسجینی بتڵکراو بەکاردەهێنن، کە لە دەوروبەری ٣٠٠٠ دۆلارە.<ref>https://www.natgeofe.com/404{{بەستەری مردوو|url=https://www.natgeofe.com/404 |date=کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }}</ref> ڕێگەپێدان بۆ چوونە ناو ناوچەی ئیڤرست لە باشوورەوە لە ڕێگەی نیپالەوە ١٠،٠٠٠ دۆلار بۆ ٣٠٠٠٠ دۆلارە بۆ هەر کەسێک، بەپێی قەبارەی تیمەکە.<ref> https://www.cbc.ca/news/canada/exclusive-canadian-everest-victim-used-inexperienced-company-lacked-oxygen-1.1195149 </ref> بە شێوەیەکی ئاسایی لە یەکێک لە دوو خێوەتگای بنکە لە نزیک شاخەکە دەست پێدەکات، کە هەردووکیان نزیکەی ١٠٠ کیلۆمەتر لە کاتماندۆوە دوورە و ٣٠٠ کیلۆمەتر لە له لهاسا (دوو نزیکترین شار کە فڕۆکەخانەی سەرەکیان هەیە) گواستنەوەی ئامێرەکانیش لە یەکێک لە فڕۆکەخانەکان بۆ خێوەتگای بنکە لەوانەیە ٢٠٠٠ دۆلار زیاد بکات. زۆرێک لە شاخەوانان هاوبەشگا ڕێبەریەکانی "خزمەتگوزاری تەواو" بەکرێ دەگرن، کە بوارێکی فراوانی خزمەتگوزاری پێشکەش دەکەن، لەوانە وەرگرتنی مۆڵەتەکان<ref> https://www.theguardian.com/guardianweekly/story/0,12674,961195,00.html </ref>، گواستنەوەی شتومەک لە فڕۆکەخانەوە بۆ خێوەتگای بنکە و لەوێشەوە بۆ خێوەتگاکانی تر هەروەها خواردن و چادر و پەتی جێگیر و یارمەتی پزیشکی لەکاتێکدا لەسەر چیا تێچووی خزمەتگوزاریەکی ڕێنیشاندەر لەوانەیە لە ٤٠،٠٠٠دۆلار بۆ ٨٠،٠٠٠ دۆلار بۆ هەر کەسێک بێت. لەو کاتەوەی زۆربەی کەلوپەلەکان لەلایەن شێرپاییەکانەوە دەگوازرێنەوە، کڕیارانی هاوبەشگاکانی ڕانیشاندەری تەواوی خزمەتگوزاری دەتوانن کێشی باکەکانیان لەژێر ١٠ کیلۆگرام بهێڵنەوە، یان شێرپایەک دابمەزرێنن بۆ هەڵگرتنی جانتا و پێداویستیەکانیان بە پێچەوانەوە، ئەو شاخەوانانەی کە هەوڵی بازرگانی کەمتر دەدەن، وەک دنالی، زۆر جار پێشبینی دەکرێت کە پشتەوەی ٣٠ کیلۆگرام هەڵبگرن.<ref> https://www.telegraph.co.uk/men/active/11794351/Kenton-Cool-my-journey-from-a-wheelchair-to-the-peak-of-Mount-Everest.html </ref> نموونەیەک لەمانە شەهریە شا کلۆرفینە، کە دەبوایە فێری ئەوە بکرێت کە چۆن لە هەوڵی لووتکەیدا لە ساڵی ٢٠١٢دا کرامپۆن دابنێین بەلایەنی کەمەوە ٤٠،٠٠٠ دۆلاری دا بە هاوبەشگایەکی تازەی ڕێنمایی بۆ گەشتەکە و ژیانی لەدەستدا کاتێک کە لە کاتی دابەزیندا لە ئۆکسجین دەرچوو دوای ئەوەی بۆ ماوەی ٢٧ کاتژمێر ڕاستەوخۆ سەرکەوت. لە ساڵی ٢٠٠٤دا ڕینهۆلد میسنەر ڕازی بوو، "دەتوانیت لە هەر سەرکەوتنێکدا بمریت و ئەوە مانای ئەوە بوو کە تۆ بەرپرسیاری خۆت بوویت. ئێمە شاخەوانێکی ڕاستەقینە بووین: وریا، ئاگادار و تەنانەت دەترسین.<ref> https://www.alpineinstitute.com/articles/expert-tips/how-difficult-is-climbing-denalis-west-buttress/ </ref> بە بەرزبوونەوە لە چیاکان ئێمە فێر نەبووین کە ئێمە چەندە گەورە بووین ئێمە بۆمان دەرکەوت کە چەندە تێکچوو، چەندە لاواز و چەند پڕ لە ترسین. تۆ تەنها دەتوانیت ئەمە بەدەست بهێنیت ئەگەر خۆت لە مەترسییەکی گەورەدا ئاشکرا بکەیت.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی ئایاری ٢٠١٦|سەردێڕ=How Much Does It Cost to Climb Mount Everest - Expedition|ناونیشان=https://www.whatitcosts.com/climbing-mount-everest-expedition-cost/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=What It Costs|زمان=en-US}} </ref> من هەمیشە وتوومە چیایەکی بێ مەترسی چیا نییە.... ئەم گەشتە بازرگانیانە بۆ ئیڤرست، ئەوان هێشتا مەترسیدارن بەڵام ڕێنیشاندەرەکان و ڕێکخەرەکان بە کڕیارەکان دەڵێن' نیگەران مەبە، هەمووی ڕێکخراوە' ڕێگاکە لەلایەن سەدان شێرپاییەوە ئامادەکراوە ئۆکسیجینی زیادە لە هەموو خێوەتگاکان بەردەستن، لە سەرەوەی لوتکە. خەڵک بۆ تۆ چێشت دەکەن و جێگاکانت دادەنرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Nepal October 2022|ناونیشان=https://developingworldconnections.org/trip/nepal-october-2022/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Developing World Connections|زمان=en-CA|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211019011952/https://developingworldconnections.org/trip/nepal-october-2022/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کڕیارەکان هەست بە سەلامەتی دەکەن و گرنگی بە مەترسیەکان نادەن. تا ساڵی ٢٠١٥ نیپال بیر لەوە دەکردەوە کە ئەو شاخەوانانە هەندێک ئەزموونیان هەبێت و ویستیان چیاکە ئارامتر بکەن و بەتایبەتی داهات زیاتر بکەن ] یەکێک لە بەربەستەکانی بەردەم ئەمە ئەوەیە کە کۆمپانیا کەم بودجەکان پارەیان بۆ نەبردنی شاخەوانانی بێ ئەزموون بۆ لوتکە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Adventurer: Dick Bass' Many Summits|ناونیشان=https://www.forbes.com/2003/11/12/cz_jc_1112sport.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Forbes|زمان=en}} </ref> 337_ ئەوانەی کە لەلایەن کۆمپانیا ڕۆژئاواییەکان پشتیان هەڵکرد، زۆربەی کات دەتوانن کۆمپانیایەکی تر بدۆزنەوە کە بە نرخێک بیانباتەوە، کە پاش گەیشتنیان بە کامپی بنکە، یان بەشێک لە سەر چیا دەگەڕێنەوە ماڵەوە http://www.mounteverest.net/expguide/ropes.htm. لەکاتێکدا کە کۆمپانیایەکی خۆرئاوایی قەناعەت بەوانە دەهێنێت کەناتوانن بگەڕێنەوە، بەڵام دەزگاکانی تر بە سادەیی ئازادیان دەدات بەخەڵکی بۆ هەڵبژاردن. لەگەڵ ئەوەشدا، هەموو بۆچوونەکان لەسەر بابەتەکە لە نێوان شاخەوانە دیارەکان بە توندی نەرێنی نەبوون بۆ نموونە ئێدمۆند هیلاری لە ساڵی ٢٠٠٣ ڕایگەیاند کە لە کاتێکدا کە "هەبوونی خەڵک 65,000 دۆلار دەدات و دواتر لەلایەن چەند ڕێبەرێکی بە ئەزموونەوە سەرکردایەتی شاخەکە دەکرێت... بە ڕاستی شاخەوانی نییە"،[351] ئەو دڵخۆش بوو بەو گۆڕانکاریانەی کە لەلایەن ڕۆژئاواییەکانەوە بۆ ناوچەی ئێڤەرست هێنراوە، "من هیچ پەشیمانیم نییە چونکە بەڕاستی زۆر کارم کرد بۆ باشترکردنی مەرج بۆ خەڵکی ناوچەکە کاتێک ئێمە سەرەتا چووینە ئەوێ هیچ قوتابخانەیەکیان نەبوو<ref> https://adventure.howstuffworks.com/outdoor-activities/climbing/mt-everest-tourism.htm </ref>، هیچ ئاسانکارییەکی پزیشکییان نەبوو، لە هەموو ئەو ساڵانەدا ٢٧ خوێندنگامان دامەزراندووە، دوو نەخۆشخانە و دەیان نۆرینگەی پزیشکیمان هەیە و دواتر پردێکمان لەسەر ڕووباری کێوی دروست کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|سەردێڕ=Foreign Correspondent - 29/4/2003: Interview with Sir Edmund Hillary|ناونیشان=https://www.abc.net.au/foreign/stories/s843061.htm|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131114194558/https://www.abc.net.au/foreign/stories/s843061.htm|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> یەکێک لە لووتکە پێشەکیەکان ڕیچارد باس (لە ناوبانگی حەوت لووتکە) لە ساڵی ٢٠٠٣ ڕای گەیاند کە "شاخەوانەکان دەبێت ئەزموونی بەرزی بەرزیان هەبێت پێش ئەوەی هەوڵی شاخە گەورەکان بدەن. خەڵک لە جیاوازی نێوان شاخێکی (٦١٠٠ م) و (٨٨٠٠ م) تێناگەن. ئەوە تەنها بیرکاری نیە. کەمبوونەوەی ئۆکسجین لە هەوادا گونجاوە لەگەڵ بەرزایی باش، بەڵام کاریگەری لەسەر جەستەی مرۆڤ ناتەواوە-چەماوەیەکی بەرچاو. خەڵک بە 6,190 م یان 20,320 فەتی بەرز دەبێتەوە یان ئەکۆنکاگوا [6,960 م و بیردەکەنەوە، 'هێک، من هەستێکی زۆر باشم لێرە، من هەوڵ دەدەم ئیڤرست' بەڵام ئەوە وانییە".<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=How Much Does It Cost to Climb Everest? 2021 Edition|ناونیشان=https://www.climbing.com/news/how-much-does-it-cost-to-climb-everest-2021-edition/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Climbing}} </ref> ==یاساشکێنی== بەشی تبتی- چینی بە "دەرەوەی کۆنتڕۆڵ" مەزەندە کراوە بەهۆی زۆڕی دزی و هەڕەشەوە. هەندێک لە شاخەوانەکان ڕاپۆرتی دزیەکانیان داوە کە هەرچی پارە هەیە لێیان دزراوە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠١٧|سەردێڕ=Two Climbers Return to Everest to Snapchat the Summit|ناونیشان=https://www.nationalgeographic.com/adventure/article/cory-richards-adrian-ballinger-climbers-mount-everest-unfiltered-expedition-2017|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Adventure|زمان=en}} </ref> ڤیتۆر نیگرتی، یەکەم بەرازیلی بوو کە بە بێ ئۆکسجین وەک بەشێک لە هەوڵەکانی دەیڤد شارپ سەرچیاکە کەوت، لە ماوەی دابەزینیدا گیانی لەدەستدا، هەروەها دزینی گێڕ و خواردن لە کامپی بەرزاییەوە لەوانەیە بەشداریان کردبێت.<ref> https://explorersweb.com/?id=15994 </ref> یەکێک لە شاخەوانەکان وتی:"چەند ئەندامێک بە زەبری زۆرەوە، گەڕی دزرا و هەڕەشە لە من و هاوەڵی سەرکەوتنم، میشێل کۆداس کرا، کە لە ئێستادا بارودۆخێکی سەختی زیاتر دروست کرد". میشێل کۆداس جگە لە دزی، لە کتێبەکەیدا باسی دەکات، تاوانە باڵاکان: چارەنووسی ئیڤرست لە تەمەنێکی چاوچنۆکدا ڕێنوێنی ناشێرپاییەکان<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Explorersweb|ناونیشان=https://explorersweb.com/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Explorersweb}} </ref><ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Explorersweb|ناونیشان=https://explorersweb.com/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Explorersweb}} </ref>، لەشفرۆشی و قومارکردن لە خێوەتگای بنچینەیی تبت، ساختەکاری لایەنی چینی ئیڤرست لە تبت بە "دەرەوەی کۆنتڕۆڵ" دانراوە دوای ئەوەی کە کەنەدییەکە هەموو گێڕەکەی دزرا و لەلایەن شێرپاکەیەوە چۆڵ کرا.<ref> http://views.washingtonpost.com/leadership/guestinsights/2010/04/everest-climb.html </ref> شێرپایەکی تر یارمەتی قوربانیەکەی دا کە بە سەلامەتی لە چیاکە بڕوات و هەندێک گێڕی بێسەروشوێنی پێ ببەخشێت.<ref> https://www.motherjones.com/media/2008/02/go-sell-it-mountain/ </ref> هەروەها شاخەوانەکانی تر باس لە بێسەروشوێنکردنی بوتڵی ئۆکسجینیان کردووە، کە لەوانەیە بەهای سەدان دۆلار بێت سەدان کەس لە شاخەوانەکان بە چادری خەڵکدا تێپەڕن و پاراستنیان لە دژی دزی قورس کردووە لە کۆتاییەکانی ساڵی ٢٠١٠دا، ڕاپۆرتەکانی دزینی بوتڵی ئۆکسجین لە کامپەکان باوتر بوون.<ref> {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Everest base camp a 'wild-west town'|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/6897591.stm|ڕێکەوت=١٣ی تەممووزی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|زمان=en-GB}} </ref> == مانگرتنی کۆڵبەرە شێرپاییەکان== لە ١٨ی نیسانی ٢٠١٤، لە یەکێک لە خراپترین کارەساتەکاندا ١٦ شێرپایی لە نیپال بەهۆی ئەو ڕەنووی بەفرە گیانیان لە دەستدا کە لە چیای ئیڤرست هاتەخوارەوە. لە وەڵامی ئەو [[تراژیدیا]]یەدا، چەندین ڕێبەری شێرپایی لە کارەکەدا ڕۆشتن و زۆربەی هاوبەشگاکانی سەرکەوتن لە ڕێزی خەڵکی شێرپا هاوبەشی ماتەمینیەکە بوون و هاوکاریان بوون لە دەرهێنانی جەستەکانیان. دواتر ویستیان کار سەرکەوتن درێژە پێ بدەن بەڵام مشتومڕێکی زۆر هەبوو بۆ بەردەوامبوون لەو ساڵەدا.<ref> {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Injured Sherpa Explains Why He'll Never Climb Mount Everest Again|ناونیشان=https://www.npr.org/sections/parallels/2014/04/24/306390312/injured-sherpa-explains-why-hell-never-climb-mount-everest-again|newspaper=NPR.org|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|زمان=en}} </ref> یەکێک لەو مەسەلانەی کە کاری کردە سەر شێرپاییەکان داواکاری زۆری شاخەوانانی بیانی بوو کە بەسەر شێرپاییەکان دەیانسەپاند.<ref> http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=305178526 </ref> == وەرزشوانە سەرسەختەکانی ئیڤرست== یۆیچیرۆ میورا بوو بە یەکەم پیاو کە لە ساڵی ١٩٧٠دا توانی لەچیای ئیڤرست خلیسکانێ بکات. ئەو نزیکەی ١٣٠٠ مەتر ستوونی دابەزی لە کۆلی باشوورەوە پێش ئەوەی بگات بەناوچە بەردەڵان و سەختەکان. ستیفان گات و مارکۆ سیفردی لە ساڵی ٢٠٠١دا سوارچاکیان لە چیاکەدا کرد<ref> https://www.snowboarder.com/ </ref>.هەروەها لە ساڵی ٢٠٠٦ تۆماس ئۆلسنی سوێدی و تۆرمۆد گرانهایمی نۆرویژی پێکەوە لە بەری باکوورەوە خلیسکانێیان کرد.بەڵام تەختەخلیسکەکەی ئۆلسن شکا کاتێک کە لە بەرزی ٨٥٠٠ مەتردا ویستی لەسەر گردێکی ناو کۆلۆری نۆرتۆندا پازبدات بۆ خوارەوە دوای ئەوەی توانی دوو کیلۆمەتر و نیو ببڕێت ، هەرچی گرانهایم بوو ئەو توانی بەرەو خێوەتگەی سێی دابەزێت.<ref> {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Unsworth|یەکەم=Walt|ناونیشان=https://books.google.com/books/about/Everest.html?id=STs1loP7sfsC|سەردێڕ=Everest: The Mountaineering History|ڕێکەوت=٢٠٠٠|بڵاوکەرەوە=Mountaineers|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٩٨٨٦-٦٧٠-٤|زمان=en}} </ref> هەروەها مارکۆ سیفردی لە ساڵی ٢٠٠٢ لە دووەمین گەشتە بەفرینەکەیدا کۆچی دوایی کرد. ئەو خلێسکەرانە سەرەتا لە بەرزاییەکان بە هێواشی دادەبەزن تا دەگەنە خێوەتگا نزمەکان ئینجا کەم کەمە خێراییان زیاد دەکەن ئەم شێوازە بۆتس شێوازێکی تایبەتی ئیڤرست.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Skiing Down The World's Highest Peaks {{!}} Iglu Ski|ناونیشان=https://www.igluski.com/guides/advanced/highest-peaks-and-skiing-everest|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.igluski.com}} </ref> لە ساڵی ١٩٨٦ ستیڤ مەککینی سەرکردایەتی گەشتێکی کرد بۆ چیای ئیڤرست، کە لە ماوەی ئەودا بوو بە یەکەم کەس کە لە شاخەکەدا خلیسکانێ بەم شێوازە باوە ئەنجام بدرێت. پیاوی فەڕەنسی ژان مارک بۆیڤین لە ساڵی ١٩٨٨ یەکەم کەس بوو کە توانی بە پاراگلاید لەچیای ئیڤرست دابەزێت کە لە چەند خولەکێک دابەزی لە بەری خوارووی ڕۆژهەڵاتەوە بۆ خێوەتگەی خوارەوە.<ref> http://www.himalayandatabase.com/ </ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٥|سەردێڕ=Ultimate Adventure Bucket List - Dream Trip: Make the Ultimate Descent -- National Geographic|ناونیشان=http://adventure.nationalgeographic.com/adventure/trips/bucket-list/2013/ultimate-descent/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121201122104/http://adventure.nationalgeographic.com/adventure/trips/bucket-list/2013/ultimate-descent|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠١١ دوو نیپالی لە لووتکەی ئیڤرستەوە بە ٥٠٠٠ مەتر لە ماوەی ٤٥ خولەکدا دابەزینێکیان ئەنجامدا .لە ٥ی ئایاری ٢٠١٣ هاوبەشگای خواردنەوەی ڕێد بول پاڵپشیتی ڤالێری ڕۆزۆڤی کرد تابتوانێت بە سەرکەوتوویی لە بنکەی شاخەکە بازبدات لە کاتی لەبەرکردنی جلی باڵ، ڕیکۆردێکی دانا بۆ بەرزترین بازدانی بنکەی جیهان لە مێژوودا.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Tomas Olsson found dead - Skiing down from the North side of Mount Everest ended in tradegy!|ناونیشان=http://www.travelexplorations.com/tomas-olsson-found-dead-skiing-down-from-the-north-side-of-mount-everest-ended-in-tradegy.326749-18558.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.travelexplorations.com}} </ref> ==مەڵبەندە ئاینیەکان== بەشی باشووری چیای ئیڤرست بە یەکێک لە چەندین "دۆڵی شاراوە" دادەنرێت کە لەسەدەی نۆیەمدا لەلایەن پادماسامباڤا دیاری کراون وەک شوێنی لەدایکبوونی "لوتوس لەدایک بوو".<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=NOVA Online {{!}} Everest {{!}} Rongbuk Monastery|ناونیشان=https://www.pbs.org/wgbh/nova/everest/history/rongbukmon.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.pbs.org}} </ref> لەنزیک بنکەی باکووری ئیڤرست پەرستگای مۆنێگباک هەیە، کە پێی دەوترێت "بەرگەی پیرۆز بۆ چیای ئیڤرست، بە دیمەنی هەرە دراماتیکی جیهان" شوێنێکی پیرۆزە بۆ شێرپاییەکانی نیشتەجێی ئیڤرست لە ناوچەی خومبووی نیپال، ئەم پەرستگایە( ڕۆنگبوک) شوێنێکی گرنگی حەجیە بۆ شێرپاکان، کە لە چەند ڕۆژێکدا گەشتی بۆ دەکەن و لەکۆندا لەپێناویدا بەسەر هیمالایەدا هەردەگەڕێن لە ڕێگەی نەنگپا لا. باوەر وایە کە میۆلانگسانگما، بوودێکی تبتی "خودای بەخشینە تەواونەکراوەکان"ە،کە پێشتر لە لووتکەی چیای ئیڤرست ژیاوە. بە وتەی پێشەوایانی شێرپا بوودایی، چیای ئیڤرست کۆشک و شوێنی یاری میۆلانگسانگمایە و هەموو شاخەوانەکان تەنها بە بەشێک پێشوازی لە میوانەکان دەکەن و بەبێ بانگهێشت دەتوانن سەردانی بکەن. هەروەها خەڵکی شێرپا لەو باوەڕەدان کە چیای ئیڤرست و باڵەکانی ڕۆحی پیرۆزن و مرۆڤ دەبێت لە کاتی تێپەڕینی ئەم چیایە پیرۆزەدا ڕێزدار بێت.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی ئایاری ٢٠١٣|سەردێڕ=Mount Everest Fight Raises Questions About Sherpas|ناونیشان=https://www.nationalgeographic.com/travel/article/130501-mount-everest-fight-sherpas-sahibs-world-mountain-climbing|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Travel|زمان=en}} </ref> [[پەڕگە: Rongbuk Monastery Everest.jpg |وێنۆک|پەرستگایەک لە قەدپاڵی ئیڤرست.]] ==پیسکردنی ژینگە== لە ساڵی ٢٠١٥ سەرۆکی کۆمەڵەی شاخەوانی نیپال هۆشداریدا کە پیسبوونی ژینگەی ئیڤرست بەهۆی پاشەڕۆی مرۆڤ گەیشتووەتە ئاستێکی مەترسیدار،پتر لە ١٢٠٠٠ کیلۆگرام لە پاشەڕۆکانی مرۆڤ بۆ هەر وەرزێک لەسەر چیایەکە دەمێنێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=هۆشداری دەدرێت لەگەرمبوون و پیسبوونی لوتكەی ئێڤرست|ناونیشان=https://www.gksat.tv/details.aspx?jimare=79616&cor=eraq|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.gksat.tv|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211004020651/https://www.gksat.tv/details.aspx?jimare=79616&cor=eraq|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەم پیسیە لەسەر ڕێچکەکان و کەناراوی ڕێگاکان بەدرێژایی لووتکە بەدی دەکرێت،ئەم پیسیانە بۆتە هۆی دروستبوونی چوار زبڵخانەی گەورە لە دامێن و ترۆپکی چیایەکە.<ref> https://www.washingtonpost.com/news/morning-mix/wp/2015/03/03/decades-of-human-waste-have-made-mount-everest-a-fecal-time-bomb/ </ref> شاخەوانانی سەرەوەی خێوەتگەی بنکە بەدرێژایی مێژووی ٦٢ ساڵەی شاخەوانی چیایەکە خاشاکیان لە چیایەکە فڕێداوە کە لە هەموو شوێنێک ئەم خاشاک و پیسیانە بەدی دەکرێت<ref> {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Major cleanup of Everest aims to bring back 10,000kg of garbage, bodies of dead climbers|ناونیشان=https://www.straitstimes.com/asia/south-asia/major-clean-up-of-everest-aims-to-bring-back-10000kg-garbage-bodies-of-dead-climbers|newspaper=The Straits Times|ڕێکەوت=٢٩ی نیسانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|issn=0585-3923|زمان=en}} </ref>، بنکەی خێوەتگە زۆرترین چالاکی بەخۆوە دەبینێت لەچاو هەموو خێوەتگاکانی تر چونکە شاخەوانەکان بەردەوامن و لەوێ پشوو دەدەن لە کۆتاییەکانی ساڵی ١٩٩٠دا شاخەوانان دەستیان کرد بە بەکارهێنانی ئاودەستی گەڕۆک کە لە پلاستیکی شینی ١٩٠ لیتری پێک هاتووە لەگەڵ کورسییەک کە بەیەکەوە دەنووسێندرێن.<ref> {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=China closes its Everest base camp to tourists|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-asia-china-47249141|newspaper=BBC News|ڕێکەوت=١٥ی شوباتی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|زمان=en-GB}} </ref> کێشەی پاشەڕۆی مرۆڤ بە بوونی بەفیڕۆدانی زیاتری ئەنۆدین تێکەڵ دەکرێت: تانکی ئۆکسجینی سەرفکراو، چادری چۆڵکراو، قونات و بوتڵی بەتاڵ. حکوومەتی نیپالی ئێستا شاخەوانانی ناچارکردووە پارەی هەشت کیلۆ پاشەڕۆ بدەن لەکاتی دابەزیندا.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی نیسانی ٢٠١٥|سەردێڕ=Peak Poop: The Feces Problem on Everest Needs a Solution|ناونیشان=https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/climbing/peak-poop-feces-problem-everest-needs-solution/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Outside Online|زمان=en-US}} </ref> لە مانگی شوباتی ٢٠١٩ بەهۆی کێشەی زیادکردنی پاشەڕۆ، چین خێوەتگای سەرەکی لە لای ئیڤرست داخست بۆ سەردانیکەران بەبێ ئەوەی کە ڕێگەپێدانی سەرکەوتن بدەن. گەشتیارەکان ڕێگەپێدراون تا ئەو شوێنە بڕۆن کە مۆنیسک بووک بۆی داناون. لە مانگی نیسانی ساڵی ٢٠١٩دا [[شارەوانی]] گوندی خومبو پاسانگلهامو-ی ناوچەی سۆلوخومبو هەڵمەتێکی بۆ کۆکردنەوەی نزیکەی ١٠ هەزار کیلۆ لە خاشاک لە ئیڤرست دەستپێکرد.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠١٥|سەردێڕ=The top of Mount Everest is awash with human poo|ناونیشان=https://www.independent.co.uk/climate-change/news/human-waste-left-by-climbers-on-mount-everest-is-causing-pollution-and-could-spread-diseases-10081562.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=The Independent|زمان=en}} </ref> ==کەشوھەوا== چیای ئیڤرست کەشوھەوایەکی جەمسەری هەیە ([[پۆلێنکردنی ئاووھەوای کوپێن]])تێیدا هەموو مانگەکانی ساڵ دەیبەستێت. {{Weather box <!--Infobox begins--> |collapsed= <!--Any entry in this line will make the template initially collapsed. Leave blank or remove this line for uncollapsed.--> |open= <!--Any entry in this line will make the template permanently open, and remove the hide button. Remove this line for a collapsable table.--> | width = auto !-- Width parameter for wikitable, default width=90%. Leave blank for wikitable with no width defined. Set width=auto to fit the table in the next available space automatically. --> |metric first= yes |single line= yes |location= Mount Everest |Jan avg record low C= -36 |Feb avg record low C= -35 |Mar avg record low C= -32 |Apr avg record low C= -31 |May avg record low C= -25 |Jun avg record low C= -20 |Jul avg record low C= -18 |Aug avg record low C= -18 |Sep avg record low C= -21 |Oct avg record low C= -27 |Nov avg record low C= -30 |Dec avg record low C= -34 <!--Mandatory fields, source--> |source 1= <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= http://www.topchinatravel.com/mount-everest/the-climate-of-mount-everest.htm |سەردێڕ= Monthly Average Coldest temperature on Everest Summit |بڵاوکەرەوە= topchinatravel.com/ |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠١٥}}</ref> |source 2= }} ==ناوەکانی تری== ئەم چیایە بە درێژایی مێژووی هەندێک ناوی تری هەبووە: * لووتکەی XV (ڕاپرسی ئیمپراتۆری بەریتانی) * چیای باستەرد"زۆڵ" (هیلاری).<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Pokharel|یەکەم=By Phurba Sherpa and Sugam|ڕێکەوت=٢٧ی ئایاری ٢٠١٦|سەردێڕ=Mount Everest deaths: Body of 5th climber located|ناونیشان=https://www.cnn.com/2016/05/27/asia/everest-climbing-deaths/index.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=CNN|زمان=en}} </ref> * چیای چۆمۆلۆنگما ناوی تبتی ڕۆمانی. * چیای قۆمۆلانگما ناوی چینی ڕۆمانی.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Qomolangma Feng, Nepal - Geographical Names, map, geographic coordinates|ناونیشان=https://geographic.org/geographic_names/name.php?uni=-1506739&fid=4445&c=nepal|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=geographic.org}} </ref> * چیای ساگار ماتا،ناوی نیپالی. * چیای دێودونگها ناوی دارجیلینگی کۆن.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Mystery on Everest: did Mallory and Irvine reach the summit in 1924?|ناونیشان=https://www.historyextra.com/period/20th-century/mystery-everest-mallory-irvine-climb-disappearance-what-happened/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=HistoryExtra|زمان=en}} </ref> * چیای ئیڤرست، ناوی باوی ئینگلیزی. * چیای گاوری شانکار یان گاوریسانکار؛ لە سەردەمی ئێستادا ناوەکە بەکاردێت بۆ لووتکەیەکی جیاواز نزیکەی ٣٠ میل دوورتر، بەڵام جاروبار بەکارهێنراوە تا نزیکەی ساڵی ١٩٠٠.<ref> {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ahluwalia|یەکەم=H. P. S.|ناونیشان=https://books.google.com/books/about/Faces_of_Everest.html?id=EK-CAAAAMAAJ|سەردێڕ=Faces of Everest|دوایین٢=Ahluwalia|یەکەم٢=H. P.|ڕێکەوت=١٩٧٨|بڵاوکەرەوە=Vikas Publishing House|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٠٦٩-٠٥٦٣-٢|زمان=en}} </ref> [[پەڕگە: Himalaya annotated.jpg |ناوەڕاست|350px |وێنۆک|بنۆڕە هەردوو ڕێچکەی باکوور و باشووری لووتکەکە.]] ==بەستەرە دەرەکیەکان== ==ئەمانەش ببینە== ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{کۆمنز}} {{تووڵی دەروازە|چین|ھیندستان|چیاکان}} {{پۆلی کۆمنز|Mount Everest}} [[پۆل:بەرزرترین شوێنی وڵاتەکان]] [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:کێوە نێودەولەتییەکانی ئاسیا]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی چینی]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:چیای ئێڤەرست]] [[پۆل:شوێنە سەرەنج ڕاکێشەکانی گەشتیاری لە نیپاڵ]] [[پۆل:ھیمالایا]] [[پۆل:کێوەکانی چین]] [[پۆل:حەوت لووتکە]] 5qp38apyxzfpcbjw2zll2836h3ay943 0 192964 1668842 1412204 2026-09-16T13:38:42Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (یاسا-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە) 1668842 wikitext text/x-wiki <!-- https://simple.wikipedia.org/wiki/Head_of_government --> '''سەرۆکی حکوومەت''' سەرکردە و پێشڕەوی وڵاتەکەیە وە لە وڵاتێک بۆ وڵاتێکی تر سیستمەکەی جیاوازە بە گشتی کەسێکە بەرپرسیارە لە بەڕێوەبردنی کارووبارەکانی حکوومەت و پێشڕەوی کردنی وەزیرەکان، وەزیرەکان چەن دەسەڵاتێکی تایبەت لەچەن بەشێکی وڵات ھەڵدەگرن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=head of government|ناونیشان=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/oi/authority.20111011220319709|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=Oxford Reference|زمان=en|doi=10.1093/oi/authority.20111011220319709}}</ref> سەرۆک لە سیستمی دیموکراسیەت وەک [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Executive Branch|ناونیشان=https://www.whitehouse.gov/about-the-white-house/our-government/the-executive-branch/|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=The White House|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210120171257/https://www.whitehouse.gov/about-the-white-house/our-government/the-executive-branch/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> و [[ڕووسیا]] == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١}} <references /> {{تووڵی دەروازە|یاسا|سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|Heads of government}} {{یاسا-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} [[پۆل:سەرۆکەکانی حکومەت]] [[پۆل:دامەزراوە حکوومییەکان]] [[پۆل:ناونیشانەکانی فەرمانڕەوایەتی]] b4pooim5y6oizzhrelns51yy8z7duon 1 192994 1669152 1578127 2026-09-17T03:45:37Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1669152 wikitext text/x-wiki ==بارکردنی وێنەی شاخەوانێک== [[بەکارھێنەر:فەرهاد|فەرهاد]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:فەرهاد|لێدوان]]) ‏٠٧:٥٨، ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) بەڕێز @[[بەکارھێنەر: Sakura emad]]ئەگەر دەکرێت لەم بەستەرە https://www.rudaw.net/sorani/world/260920215 جوانترین و شیاوترین وێنە باربکەیت بۆ ئەم وتارە پێویستمانە.ئەزیەتت دەدەم چاوەکەم.[[بەکارھێنەر:فەرهاد|فەرهاد]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:فەرهاد|لێدوان]]) ‏٠٧:٠٩، ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :سڵاو بەرێز @[[بەکارھێنەر:فەرهاد|فەرهاد]] [https://www.rudaw.net/Library/Assets//Gallery/Photos/Photos2021/1Sep-1Oct-2021/Others/allai-kurdisstan-26092021/PhotoStory00_00006.jpg ئەمەت] پێ چۆنە؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٧:٢٢، ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :: بەڕێز @[[بەکارھێنەر: Sakura emad]]زۆر جوانە بەس ئەگەر بکرێت تەنیشتەکانی ببڕێت (بەشەڵێڵەکەی).بژیت.[[بەکارھێنەر:فەرهاد|فەرهاد]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:فەرهاد|لێدوان]]) ‏٠٧:٣١، ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :::لەڕاستیدا لۆگۆی [[تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕووداو تیڤی]] لەسەرە دەترسم کێشە بێت لەڕووی یاسایەوە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٧:٣٦، ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :::وە بەڕێز @[[بەکارھێنەر:فەرهاد|فەرهاد]] تکایە سەرە بابەت بۆ وتووێژەکە ھەڵبژێرە، بۆ ھەموو وتوێژەکێک پێشنیار دەکەم وا بکەن بۆ [[یارمەتی:ئەرشیڤکردنی پەڕەکان|ئەرشیڤکردن]] گرنگە [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٧:٣٦، ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :::: بەڕێز @[[بەکارھێنەر: Sakura emad]]ڕووداو دەزگایەکی بڵاوکردنەوەیە لەکاتی بارکردن دەتوانی ئاماژەی پێبدەی وەک هەزارەها وێنەی تری ویکیپیدیاکانی تر.دووەم ڕووداو مافی نیە هەربۆیە لۆگۆی خۆی نەخستۆتە سەر وێنەکە بەلکو تەنیشتەکانی لێڵ کردووە و درووشمەکەی لەوێ داناوە،بۆیە دەکرێت تەنها وێنە تەواوەکە وەربگرین.بژیت[[بەکارھێنەر:فەرهاد|فەرهاد]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:فەرهاد|لێدوان]]) ‏٠٧:٥٧، ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :::::زانیاری تەواوم نییە حەز دەکەم پرسیار لە بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] بکەم بۆ ئەمەیان. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٨:٠١، ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :::::: زۆر چاکە.[[بەکارھێنەر:فەرهاد|فەرهاد]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:فەرهاد|لێدوان]]) ‏٠٨:٢٨، ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) ::::::: سڵاو، ئەم وێنانە مافی لەبەرگرتنەوەیان پارێزراوە. پێم باش نییە کە دایان بنێین، چونکە ئەو کەسانە دەکرێ سکاڵا بکەن و ویکیمیدیا ئاگادار بکەنەوە. بۆیە پێم باشە کە خۆمان بەدوور بگرین لە هەموو جۆرە وێنەیەکی ئاوا، ئینجا ئەگەر ویکیمیدیا بزانێت کە وێنەیەکی زۆری ئاوا بارکراوە ئەوا بۆ ئێمە باش نابێت. سەبارەت بە لاتەنیشتە لێڵەکان ئەوا بۆئەوە کردوویانە چونکە خۆی وێنەکە ستوونییە و هەندێک وێنەش ئاسۆیی بۆئەوەی هەردووکیان لە وێبسایتەکە لە یەک ئاستدا بن ئەوا بەمجۆرەیان کردووە + ڕووداو لۆگۆی خۆیشی داناوە + لەفووتەری ماڵپەڕەکەیان نووسیویانە "© مافی بڵاوکردنەوەی پارێزراوە بۆ رووداو 2021". ئەگەر یەک شت بتوانیت، ئەویش پەیوەندیکردنە بەو کەسە لە فەیسبووک، داوای لێبکەیت کە خۆی وێنەکان ئەپلۆد بکات و بەمەش هیچ کێشەیەکمان نابێت. بەڵام ئەو وێنانەی ڕووداو نا، بەڵکوو ئەوانەی لای خۆیەتی. [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ‏١٣:٣٦، ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :::::::: بەڕێز [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]]دەست خۆش کاکۆ.[[بەکارھێنەر:فەرهاد|فەرهاد]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:فەرهاد|لێدوان]]) ‏١٦:٠٠، ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) ::::::::: {{و|فەرهاد}} ئەزیزت، زۆر خۆشحاڵم کە بەردەوامیت لە پەرەپێدانی ئەم وتارانە :) [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ‏١٨:٠٥، ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) ::::::::::خۆشحاڵ دەبم ئەگەر بتوانی چاوێکی لێ بکەیت و لە کێشەکانی ئاگادارم بکەیتەوە،دەستەکانت دەکوشم چاوەکەم.[[بەکارھێنەر:فەرهاد|فەرهاد]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:فەرهاد|لێدوان]]) ‏٠٢:٣٧، ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) ::::::سڵاو؛ دەتوانی هاوکارم بی لە چاکسازیەکانی ئەم وتارە،داڕێژەکان ،خشتەکان ، سەرچاوەکان ، وێنەکان یان ئەگەر توانیت بەسەری دابچیتەوە.بژیت چاوەکەم.[[بەکارھێنەر:فەرهاد|فەرهاد]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:فەرهاد|لێدوان]]) ‏٠٢:٣٦، ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) ::::::: بەڕێز [[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]سپاس بۆ دەستکاریەکانت، دەکرێت هەندێک چاکسازی لە داڕێژەکان ئەنجام بدەیت،دەستەکانت خۆش.[[بەکارھێنەر:فەرهاد|فەرهاد]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:فەرهاد|لێدوان]]) ‏٠٢:٤٥، ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) ::::::::سڵاو بەڕێز @[[بەکارھێنەر:فەرهاد|فەرهاد]] من بەسەرداچوونەوەیەکم بۆ سەرچاوەکان کرد. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٦:٣٣، ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[چیای ئیڤرست]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=867651 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160901215435/http://www.accuweather.com/en/weather-news/window-of-opportunity-everest/64450 بۆ http://www.accuweather.com/en/weather-news/window-of-opportunity-everest/64450 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160901215435/http://www.accuweather.com/en/weather-news/window-of-opportunity-everest/64450 بۆ http://www.accuweather.com/en/weather-news/window-of-opportunity-everest/64450 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٧:٣٦، ١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٦ بەستەری دەرەکیی [[چیای ئیڤرست]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=875316 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://www.webcitation.org/6HlA6jHZK?url=http://www.adventurestats.com/tables/8000ergeo.shtml بۆ http://www.adventurestats.com/tables/8000ergeo.shtml زیاد کرا *{{دا|بەستەری مردوو}} زیاد کرا بۆ http://www.xinhuanet.com//english/2005-10/09/content_3597013.htm *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120715023449/http://www.cfcenter.co.il/dsinfo.htm بۆ http://www.cfcenter.co.il/dsinfo.htm زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150923175946/http://mentalfloss.com/article/30757/5-mountains-deadlier-everest بۆ http://mentalfloss.com/article/30757/5-mountains-deadlier-everest زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211019005425/https://consent.yahoo.com/v2/collectConsent?sessionId=1_cc-session_bf839b5c-44ae-493c-af71-329bdb5454f9 بۆ https://consent.yahoo.com/v2/collectConsent?sessionId=1_cc-session_bf839b5c-44ae-493c-af71-329bdb5454f9 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170402234654/http://www.theweek.co.uk/politics/14247/what-killed-peter-kinloch-%E2%80%98left-die%E2%80%99-everest بۆ http://www.theweek.co.uk/politics/14247/what-killed-peter-kinloch-%25E2%2580%2598left-die%25E2%2580%2599-everest زیاد کرا *{{دا|بەستەری مردوو}} زیاد کرا بۆ https://www.anxiety.org/oxygen-deprivation-dementia *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190730093801/http://www.boukreev.org/The%20Oxygen%20Illusion.htm بۆ http://www.boukreev.org/The%20Oxygen%20Illusion.htm زیاد کرا *{{دا|بەستەری مردوو}} زیاد کرا بۆ https://www.natgeofe.com/404 تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٢:١٧، ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[چیای ئیڤرست]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=965551 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *بەستەری ئەرشیڤ https://www.webcitation.org/6HlA6jHZK?url=http://www.adventurestats.com/tables/8000ergeo.shtml گۆڕا بە https://web.archive.org/web/20140108073753/http://www.adventurestats.com/tables/8000ergeo.shtml لە http://www.adventurestats.com/tables/8000ergeo.shtml تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٦:٥٩، ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[چیای ئیڤرست]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=996030 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170919164610/https://www.anxiety.org/oxygen-deprivation-dementia بۆ https://www.anxiety.org/oxygen-deprivation-dementia زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٣:٥٣، ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[چیای ئیڤرست]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1001633 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211018023838/https://blog.theclymb.com/out-there/ice-warriors-polands-golden-alpine-generation/ بۆ https://blog.theclymb.com/out-there/ice-warriors-polands-golden-alpine-generation/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٥:٢٣، ٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[چیای ئیڤرست]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1100302 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20171226100239/http://ngm.nationalgeographic.com/2013/06/125-everest-maxed-out/jenkins-text بۆ http://ngm.nationalgeographic.com/2013/06/125-everest-maxed-out/jenkins-text زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٣:١٠، ٢٠ی ئابی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[چیای ئیڤرست]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1132306 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220615125022/http://www.alpinist.com/doc/web11w/wfeature-polish-winter/2 بۆ http://www.alpinist.com/doc/web11w/wfeature-polish-winter/2 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٣:١٧، ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[چیای ئیڤرست]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1193118 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220326072914/http://faculty.washington.edu/hueyrb/pdfs/AAJEverest2003.pdf بۆ http://faculty.washington.edu/hueyrb/pdfs/AAJEverest2003.pdf زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٥:٣٦، ١٣ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[چیای ئیڤرست]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1196672 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211008090812/https://outdoorinquirer.com/mount-everest-deaths/ بۆ https://outdoorinquirer.com/mount-everest-deaths/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٩:١٤، ٢ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[چیای ئیڤرست]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1214399 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211018023847/https://winterclimb.com/articles/item/111-mount-everest-first-winter-ascent-1980 بۆ https://winterclimb.com/articles/item/111-mount-everest-first-winter-ascent-1980 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٣:٥٦، ١٧ی ئایاری ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[چیای ئیڤرست]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1222922 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211019011952/https://developingworldconnections.org/trip/nepal-october-2022/ بۆ https://developingworldconnections.org/trip/nepal-october-2022/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١١:١٣، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٣٣ بەستەری دەرەکیی [[چیای ئیڤرست]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1317318 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ https://outdoorinquirer.com/mount-everest-deaths/ *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.harappa.com/engr/darjeeling.html *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.nepalgov.gov.np/countryprofile.php *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.alpineresearch.ch/alpine/en/presse1.html *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.mos.org/Everest/exhibit/platetectonics.htm *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.nationalgeographic.com/features/99/everest/roof_content.html *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.adventureandscience.org/high-plants.html *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.theuiaa.org/news_86_Everest-weather-station-goes-online *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.sfar-evev06.ch/en/expeditions/everest52f.html *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.everesthistory.com/time3.htm *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://imagingeverest.rgs.org/Concepts/Virtual_Everest/-116.html *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.honours.govt.nz/honours/lists/onz *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.everesthistory.com/everestsummits/summits70.htm *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ https://winterclimb.com/articles/item/111-mount-everest-first-winter-ascent-1980 *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ https://blog.theclymb.com/out-there/ice-warriors-polands-golden-alpine-generation/ *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.alpinist.com/doc/web11w/wfeature-polish-winter/2 *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.newscientisttech.com/article_view/default.jsp *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.abc.net.au/news/newsitems/200605/s1645603.htm *بەستەری ئەرشیڤ https://web.archive.org/web/20171226100239/http://ngm.nationalgeographic.com/2013/06/125-everest-maxed-out/jenkins-text گۆڕا بە https://web.archive.org/web/20130607230858/http://ngm.nationalgeographic.com/2013/06/125-everest-maxed-out/jenkins-text لە http://ngm.nationalgeographic.com/2013/06/125-everest-maxed-out/jenkins-text *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.foxnews.com/world/2015/08/07/4-sections-trekking-route-to-mount-everest-were-damaged-by-earthquake/ *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.teameverest03.org/everest_info/index.html *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://archive.rubicon-foundation.org/7616 *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.everest1953.co.uk/Facts.php *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.montana.edu/everest/facts/morefacts/ff06.htm *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.xtreme-everest.co.uk/news_detail.php?article=196 *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.altitude.org/oxygen_levels.php *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ https://www.anxiety.org/oxygen-deprivation-dementia *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.salon.com/wlust/feature/1998/08/cov_03feature3.html *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.salon.com/wlust/feature/1998/08/07featurea.html *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.ekantipur.com/the-kathmandu-post/2010/10/22/money/first-everest-ascent-in-autumn-in-10-yrs/214039/ *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ https://developingworldconnections.org/trip/nepal-october-2022/ *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ https://www.abc.net.au/foreign/stories/s843061.htm *بەستەری ئەرشیڤ https://web.archive.org/web/20150918123049/http://adventure.nationalgeographic.com/adventure/trips/bucket-list/2013/ultimate-descent/ گۆڕا بە https://web.archive.org/web/20121201122104/http://adventure.nationalgeographic.com/adventure/trips/bucket-list/2013/ultimate-descent لە http://adventure.nationalgeographic.com/adventure/trips/bucket-list/2013/ultimate-descent/ تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٧:٣٣، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢٣ بەستەری دەرەکیی [[چیای ئیڤرست]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1329742 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211008090812/https://outdoorinquirer.com/mount-everest-deaths/ بۆ https://outdoorinquirer.com/mount-everest-deaths/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20070314011131/http://www.nepalgov.gov.np/countryprofile.php بۆ http://www.nepalgov.gov.np/countryprofile.php زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20070103165811/http://www.alpineresearch.ch/alpine/en/presse1.html بۆ http://www.alpineresearch.ch/alpine/en/presse1.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20061108172757/http://www.mos.org/Everest/exhibit/platetectonics.htm بۆ http://www.mos.org/Everest/exhibit/platetectonics.htm زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120425233903/http://www.adventureandscience.org/high-plants.html بۆ http://www.adventureandscience.org/high-plants.html زیاد کرا *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.cfcenter.co.il/dsinfo.htm *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20090105213822/http://www.theuiaa.org/news_86_Everest-weather-station-goes-online بۆ http://www.theuiaa.org/news_86_Everest-weather-station-goes-online زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20110308015050/http://www.sfar-evev06.ch/en/expeditions/everest52f.html بۆ http://www.sfar-evev06.ch/en/expeditions/everest52f.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20070414143647/http://imagingeverest.rgs.org/Concepts/Virtual_Everest/-116.html بۆ http://imagingeverest.rgs.org/Concepts/Virtual_Everest/-116.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211018023847/https://winterclimb.com/articles/item/111-mount-everest-first-winter-ascent-1980 بۆ https://winterclimb.com/articles/item/111-mount-everest-first-winter-ascent-1980 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211018023838/https://blog.theclymb.com/out-there/ice-warriors-polands-golden-alpine-generation/ بۆ https://blog.theclymb.com/out-there/ice-warriors-polands-golden-alpine-generation/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220615125022/http://www.alpinist.com/doc/web11w/wfeature-polish-winter/2 بۆ http://www.alpinist.com/doc/web11w/wfeature-polish-winter/2 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130607230858/http://ngm.nationalgeographic.com/2013/06/125-everest-maxed-out/jenkins-text بۆ http://ngm.nationalgeographic.com/2013/06/125-everest-maxed-out/jenkins-text زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20090423042451/http://archive.rubicon-foundation.org/7616 بۆ http://archive.rubicon-foundation.org/7616 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150509045702/http://www.everest1953.co.uk/Facts.php بۆ http://www.everest1953.co.uk/Facts.php زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160305013250/http://www.montana.edu/everest/facts/morefacts/ff06.htm بۆ http://www.montana.edu/everest/facts/morefacts/ff06.htm زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20080606065437/http://www.xtreme-everest.co.uk/news_detail.php?article=196 بۆ http://www.xtreme-everest.co.uk/news_detail.php?article=196 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170611073650/http://www.altitude.org/oxygen_levels.php بۆ http://www.altitude.org/oxygen_levels.php زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170919164610/https://www.anxiety.org/oxygen-deprivation-dementia بۆ https://www.anxiety.org/oxygen-deprivation-dementia زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20000303032319/http://www.salon.com/wlust/feature/1998/08/cov_03feature3.html بۆ http://www.salon.com/wlust/feature/1998/08/cov_03feature3.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20110514043017/http://www.salon.com/wlust/feature/1998/08/07featurea.html بۆ http://www.salon.com/wlust/feature/1998/08/07featurea.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211019011952/https://developingworldconnections.org/trip/nepal-october-2022/ بۆ https://developingworldconnections.org/trip/nepal-october-2022/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20121201122104/http://adventure.nationalgeographic.com/adventure/trips/bucket-list/2013/ultimate-descent بۆ http://adventure.nationalgeographic.com/adventure/trips/bucket-list/2013/ultimate-descent/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٥:٥٦، ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[چیای ئیڤرست]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1376112 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230531063921/https://www.mounteverest.net/expguide/route.htm بۆ http://www.mounteverest.net/expguide/route.htm زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٠:٤٤، ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[چیای ئیڤرست]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1380352 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20201025055730/https://animals.mom.com/list-animals-mount-everest-7481.html بۆ https://animals.mom.com/list-animals-mount-everest-7481.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٤:١٨، ٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[چیای ئیڤرست]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1412268 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211017070016/http://parked.everest1953.co.uk/ بۆ http://parked.everest1953.co.uk/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211016231504/https://adventureblog.net/2021/04/mt-everest-2021-an-update-from-the-high-himalaya.html بۆ https://adventureblog.net/2021/04/mt-everest-2021-an-update-from-the-high-himalaya.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٣:٣٩، ٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[چیای ئیڤرست]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1433830 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220227184527/https://www.alanarnette.com/blog/2013/06/03/everest-2013-season-recap/ بۆ http://www.alanarnette.com/blog/2013/06/03/everest-2013-season-recap/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220804212024/https://www.alanarnette.com/blog/2014/06/09/everest-2014-season-summary-nepal-tragedy/ بۆ http://www.alanarnette.com/blog/2014/06/09/everest-2014-season-summary-nepal-tragedy/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٩:٤٩، ٢٢ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[چیای ئیڤرست]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1469778 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170724103053/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,859710,00.html بۆ http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,859710,00.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٦:٠٣، ٢٩ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[چیای ئیڤرست]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1475274 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211004020651/https://www.gksat.tv/details.aspx?jimare=79616&cor=eraq بۆ https://www.gksat.tv/details.aspx?jimare=79616&cor=eraq زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٩:٠٩، ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[چیای ئیڤرست]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1483420 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220804181156/https://time.com/5604758/mount-everest-deaths/ بۆ https://time.com/5604758/mount-everest-deaths/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211018042138/https://time.com/4007494/nepal-everest-climbers/ بۆ https://time.com/4007494/nepal-everest-climbers/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٩:٥٣، ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[چیای ئیڤرست]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1559033 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190513193901/http://www.everesthistory.com/climbers/whittaker.htm بۆ http://www.everesthistory.com/climbers/whittaker.htm زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20080115161830/http://www.everesthistory.com/routes.htm بۆ http://www.everesthistory.com/routes.htm زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٤:٠٢، ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[چیای ئیڤرست]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1561105 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220314055704/http://www.everesthistory.com/climbers/schmied.htm بۆ http://www.everesthistory.com/climbers/schmied.htm زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢١:٣٧، ٣ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[چیای ئیڤرست]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1578126 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150722113220/http://www.everesthistory.com/everestsummits/japanese.htm بۆ http://www.everesthistory.com/everestsummits/japanese.htm زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٣:٢٦، ٢٦ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[چیای ئیڤرست]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1669151 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.carnivoreconservation.org/files/thesis/ale_2007_phd.pdf بۆ http://www.carnivoreconservation.org/files/thesis/ale_2007_phd.pdf زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٣:٤٥، ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ilm3misyxmq67z5cclv8u4xli1mfzyg 0 193402 1669231 1658323 2026-09-17T07:33:57Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (چیاکان-کۆلکە، فیزیک-کۆلکە، کیمیا-کۆلکە) 1669231 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''سەھۆڵبەند''' یان '''ڕووباری سەھۆڵین''' ({{بە ئینگلیزی|Glacier}}) جەستەیەکی سەھۆڵی چڕە لەشێوەی ڕووبار یان شەپۆڵی ئاو کە بەردەوام لەژێر کێشی خۆیدا دەجوڵێت. شێوەیەکی سروشتییە کە کەڵەکەبوونی بەفرە کە بۆ چەندین ساڵ لەسەر یەک کەڵەکە بووە، زۆرجار سەدەیەک یان زیاتر. بەزۆری لە بناری چیا بەرزەکان بەدی دەکرێن کاتێک بەفرێکی زۆر دەڕمێت لەسەر یەک کۆ دەبنەوە یان وەک ڕووبارێک بۆ خوارەوە لێژ دەبنەوە بەھۆی نزمی پلەی گەرما دووبارە دەبەسترێنەوە پاشان بەھۆی قورسی و زیادی کێشیان پاڵ بە یەکتری دەنێن بۆ خوارەوە بەمە تووشی ترازان و شکان دەبن لە یەکتری دواتر بەھۆی سەرماوە دیسان دەیبەستێتەوە بەم شێوەیە بەردەوام دەبێت بە ھێواشی.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Pakistan has more glaciers than almost anywhere on Earth. But they are at risk.|ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/world/asia_pacific/pakistan-has-more-glaciers-than-almost-anywhere-on-earth-but-they-are-at-risk/2016/08/11/7a6b4cd4-4882-11e6-8dac-0c6e4accc5b1_story.html|newspaper=Washington Post|ڕێکەوت=١٢ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|issn=0190-8286|زمان=en-US|یەکەم=Tim|دوایین=Craig}}</ref> [[پەڕگە:TWC Fox • Nimmo • MRD 46.jpg|وێنۆک|225px|]] لەسەر زەوی ٩٩٪ ی سەھۆڵبەند لە ناو شیتی سەھۆڵی فراواندا (ھەروەھا بە "زەرفەی کیشوەری") لە ناوچە جەمسەرییەکان ناسراوە، ھەروەھا لە بناری چیاکانی ھێمالایە و ئەندێز و چەند چیایەکی بەرز لە خۆرھەڵاتی ئەفریقا بەدی دەکرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Millions at risk as melting Pakistan glaciers raise flood fears|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2020/6/9/millions-at-risk-as-melting-pakistan-glaciers-raise-flood-fears|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|زمان=en}}</ref> پاکستان لە ھەموو وڵاتێکی دەرەوەی ناوچە جەمسەرییەکان سەھۆڵبەندی زیاتری ھەیە. سەھۆڵبەندەکان نزیکەی ١٠٪ لە زەوی داپۆشیوە. سەھۆڵبەندە کیشوەرییەکان نزیکەی ١٣ ملیۆن کیلۆمەتری دووجا یان نزیکەی ٩٨٪ ی ئەنتەرکتیکا داپۆشیوە، بە تێکڕای ئەستووری ٢٬١٠٠ مەتر. گرینلاند و پاتاگۆنیا ھەروەھا فراوانییەکی گەورەیان ھەیە لە سەھۆڵبەندی کیشوەرەکان. قەبارەی سەھۆڵبەندانەکان، بە شیتی سەھۆڵی ئەنتەرکتیکا و گرینلاندەوە، ١٧٠٬٠٠٠ کیلۆمەتر مەزەندە کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ntrs.nasa.gov/404?original=/citations/20110015312|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=ntrs.nasa.gov}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{Wiktionary}} {{Commons}} {{Authority control}} {{تووڵی دەروازە|چیاکان|فیزیک|کیمیا|ئاو}} {{چیاکان-کۆلکە}} {{فیزیک-کۆلکە}} {{کیمیا-کۆلکە}} [[پۆل:شەختە]] kgl679uuwdgwaz0uvv066xh2s8m5brr 0 193785 1669233 1357430 2026-09-17T07:34:17Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (چیاکان-کۆلکە، جوگرافیا-کۆلکە) 1669233 wikitext text/x-wiki {{ئاماژەی زیاتر|date=تشرینی یەکەم ٢٠٢١}} {{داتابۆکس}} '''سەھۆڵبەندی خومبوو''' (ئینگلیزی:) ڕووبار یان کەڵەکەبووی بەفرینە دەکەوێتە ناوچەی خومبوو لە باکووری ڕۆژھەڵاتی نیپال لە نێوان چیای ئیڤرست و ڕیجی لووتسێ و نوپتسێ. لە بەرزایییەکانی ٤٩٠٠ مەتر دەست پێدەکات بەرەو ژوور تا دەگاتە بەرزایی ٧٦٠٠ مەتر لە قەدپاڵی ئیڤرست<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی تەممووزی ٢٠١١|سەردێڕ=404 Error|ناونیشان=http://www.adventurephotographs.com/404.html?404&http%3A%2F%2Fwww.adventurephotographs.com%3A80%2Fnepal%2Feverest_region%2Fgeneral%2Fimage.asp%3Fi=022|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی تەممووزی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110707090252/http://www.adventurephotographs.com/404.html?404&http%3A%2F%2Fwww.adventurephotographs.com%3A80%2Fnepal%2Feverest_region%2Fgeneral%2Fimage.asp%3Fi=022|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>{{پشتڕاست نەکراو}}. ئەوە بەرزترین سەھۆڵبەندی جیھانە. سەھۆڵبەندی خومبوو بۆ بەشی کۆتایی ڕێچکەی شاخەوانان ھێما دەکرێت بۆ نزیک بوونەوەیان لە خێوەتگای بنکەی ئیڤرست. دەستپێکردنی ئەم سەھۆڵبەندانە لە دامێنی کوومی خۆراوایە کە بەفرێکی زۆری ھەیە. ئەم سەھۆڵبەندانە یەکەم بەربەستی پڕ مەترسیداری ڕێچکەی شاخەوانانە لەسەر ڕێگای ستانداردی باشووری کۆل بۆ لووتکەی ئیڤرست. ھەروەھا گەورەترین سەھۆڵبەندی نیپالە.<ref>https://www.ingentaconnect.com/content/igsoc/agl/2002/00000034/00000001/art00060?crawler=true {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170321184846/http://www.ingentaconnect.com/content/igsoc/agl/2002/00000034/00000001/art00060?crawler=true |date=٢١ی ئازاری ٢٠١٧ }}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[سەھۆڵبەند]] * [[سەھۆڵبەندی بالتۆرۆ]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|چیاکان|جوگرافیا}} {{Improve categories}} {{پۆلی کۆمنز|Khumbu Glacier}} {{چیاکان-کۆلکە}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} [[پۆل:چیای ئێڤەرست]] sa81ja2sgri0xlji4e9atymwoflxxga 0 194180 1669156 1508239 2026-09-17T04:32:48Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (خۆراک-کۆلکە، نژیاروانی-کۆلکە) 1669156 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Botanischer Garten BS.Seerosen.jpg|وێنۆک| وێنەیەکی ناوەوەی سەوزەخانەیەکی شوشە]] '''سەوزەخانە''' یاخوود '''ماڵی کەسک''' (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] : greenhouse) (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] : دفيئة زراعية) بە چادرێکی هەڵدراو دەگۆترێت کە لە ماددەی شەفاف دروستدەکرێ کە ڕووەک و چێندراوەکانی ناوی دەپارێزێ لە تیشکی [[خۆر]]، لە ناوەوەی خانووەکە [[ڕووەک|ڕوەک]] دەچێندرێ کە [[پلەی گەرمی]] و رادەی [[شێ]] تێیدا رێکخراوە، بە شێوەیەک هەر رووەکێک پێویستی بە هەر کەشوهەوایەک بێت بۆی دەرەخسێندرێت لە ناوەوە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://archive.org/details/isbn_9780903505376/page/104|سەردێڕ=دی جەی هێسیۆن پسپۆری بواری باخچەوانی لاپەرە ١٠٤|ڕێکەوت=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191216061654/https://archive.org/details/isbn_9780903505376/page/104|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> ==سەرچاوە== {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|خۆراک|ڕوەک|کشتوکاڵ|نژیاروانی}} {{پۆلی کۆمنز|Greenhouses}} {{خۆراک-کۆلکە}} {{نژیاروانی-کۆلکە}} [[پۆل:ڕوەکەکان]] m40o44qbqguwcu60autv284sorj89f6 0 194618 1669009 1446319 2026-09-16T19:38:09Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1669009 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی | پێشگری ڕێزلێنان = | ناو =سەلاح سەعدوڵڵا | پاشگری ڕێزلێنان = | ناوی خۆماڵی = | زمانی ناوی خۆماڵی = | وێنە = | قەبارەی وێنە = | جێگری وێنە = | لێدوانی وێنە = | ناوی کاتی لەدایکبوون = | ڕێکەوتی لەدایکبوون =١٩٣٠ | شوێنی لەدایکبوون =[[زاخۆ]] | ڕێکەوتی ونبوون = | شوێنی ونبوون = | ڕەوشی ونبوون = | ڕێکەوتی مەرگ =١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧ | شوێنی مەرگ =[[ھەولێر]] | ھۆکاری مەرگ = | شوێنی تەرم = | شوێنی گۆڕ =زاخۆ | پۆتانەکانی گۆڕ = | مۆنیومێنتەکان = | نیشتەجێ = | نەتەوە =[[کورد]] | ناوەکانی تر = | شارومەندێتی = | پەروەردە = <!-- ئاستی پەروردە، نم. بەکەلۆریۆس، دکتۆرا، ھتد. لەگەڵ بواری خوێندنەکەی --> | خوێندنگە = <!-- ئەو زانکۆ، قوتابخانە، یان پەیمانگایەی لێی خوێندووە --> | پیشە = | ساڵانی چالاکی = | خاوەنکار = | ڕێکخراو = | وەکیل = | ناوبانگ = | کارە دیارەکان = | شێواز = | دارایی = | باڵا = | تەلەڤیزیۆن = | ئۆفیس = | وادە = | پێش = | پاش = | حیزب = | بزاڤ = | بەرامبەرەکان = | ئایین = | تۆمەت = | سزا = | دۆخی دادوەری = | ھاوسەر =[[سینەم خان بەدرخان]] | یار = | مناڵەکان =دڵناز و ئازاد | باوان = | دایک = | باوک = | خزمەکان = خەزوور [[جەلادەت عالی بەدرخان]] | خێزان = | خەڵاتەکان = | ڕێزلێنان = | واژوو = | جێگری واژوو = | قەبارەی واژوو = | ماڵپەڕ = | پەراوێزەکان = }} '''سەلاح سەعدوڵڵا''' (بە بەدرخانی: Selah Sedullah) (١٩٣٠ لە [[زاخۆ]] - ٢٠٠٧ لە [[ھەولێر]]) [[نووسەر]]، [[وەرگێڕ]]، [[ئەندازیار]]، زمانوان و ڕووناکبیرێکی [[کورد]] بوو. == ژیان == سەلاح سەعدوڵڵا ساڵی ١٩٣٠ لە زاخۆ لە دایک بووە، لە [[باشووری کوردستان]] و [[ئینگلتەرا]] خوێندوویەتی، لە [[کەرکووک]] و زیاتر لە [[بەغدا]] ئەندازیاری نەوت بووە، لە نێوان ساڵەکانی ١٩٥٦–٥٧ سەرۆکی لقی لەندەنی [[کۆمەڵەی خوێندکارانی کورد لە ئەورووپا]] بووە،<ref>سینەم خان بەدرخان کچی ڕەوشەن بەدرخان و میر جەلادەت بەدرخان چیرۆکی ژیانی دەگێڕێتەوە، ژن تیڤی، ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=AFKIV|سەردێڕ=Le Fonds Vanly {{!}} AFKIV|ناونیشان=https://vanly.ch/afkiv/le-fonds-vanly-a-la-bcu/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|زمان=fr-FR}}</ref> ساڵی ١٩٦٠ لەگەڵ [[سینەم خان بەدرخان]] ھاوسەرگیری کردووە، سەلاح سەعدوڵڵا لە بوارەکانی نووسین و فەرھەنگ و وەرگێڕانیشدا چالاک بووە: کوردی وەرگێڕاوەتە سەر ئینگلیزی و عەرەبی - ئینگلیزی وەرگێڕاوەتە سەر کوردی و عەرەبی و بەکۆی گشتی لەم سێ زمانەدا، خاوەنی زیاتر لە بیست کتێبە. ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧ لە ھەولێر کۆچی دوایی کردووە و لەسەر داخوازی خۆی لە زاخۆ تەسلیم بە خاک کراوە. ڕێوڕەسمی بەخاک ئەسپاردنەکەی لەلایەن کەسوکاری خۆی و بەرپرسان و خەڵکێکی زۆر بەڕێوە چووە. سەلاح سەعدوڵڵا پێش ئەوەی عەمری خودای بکا سەرقاڵی نووسینی کتێبێک بووە لەمەڕ کوردانی [[ڕۆژاوای کوردستان|ڕۆژاوا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Salek Di Ser Koçkirina Salah Sadellah Re|ناونیشان=https://www.kurdishinstitute.be/ku/salek-di-ser-kockirina-salah-sadellah-re/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|وێبگە=Koerdisch Instituut Brussel|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211115192224/https://www.kurdishinstitute.be/ku/salek-di-ser-kockirina-salah-sadellah-re/}}</ref> == بەرھەمەکان == * [[فەرھەنگی سەلاحەدین]] (فەرھەنگێکی کوردی - ئینگلیزییە کە لە ھەزاران وشە پێک ھاتووە و بە [[کورمانجی]]شە)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=وشەدان|ناونیشان=https://www.bradost.net/ferheng/ferheng.php|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=www.bradost.net}}</ref> * وەرگێڕانی [[مەم و زین]]ی [[ئەحمەدی خانی]] بۆ ئینگلیزی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ھەڤپەیڤین لەگەڵ دوکتور مکاییل لیزنبێرگ سەبارەت بە چەمک و نۆرمەکانی ناو مەم و زین ی ئەحمەدی خانی|ناونیشان=http://www.nnsroj.com/fa/detiles.aspx?id=70738|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=ناوەندی نووچە و شرۆڤەی رۆژ|زمان=ku}}</ref> * دیپڵۆمات (لە ئینگلیزییەوە بۆ کوردی) * کتێبی Kurdistan Divided Nation of the Midlle East (کوردستان وڵاتی دابەشکراوی ڕۆژھەڵاتی ناوین) کە پەبجا ساڵ لەوە پێش بە زمانی ئینگلیزی چاپ و بڵاوی کردووەتەوە و دواتر وەرگێڕدراوەتە سەر عەرەبی و ڕووسی * بەفرەکانی کیلیمانجارۆ (لە ئینگلیزییەوە بۆ کوردی) == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|کوردستان|وێژەی کوردی}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:نووسەران بە زمانی کوردی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٠]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٠٧]] [[پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:سیاسەتوانانی کورد]] [[پۆل:ڕۆشنبیرانی کورد]] [[پۆل:زمانەوانانی کورد]] [[پۆل:نووسەرانی کورد]] [[پۆل:فەرھەنگنووسانی کورد]] nh8ry95obn2x0e8o26e74j0a1hg28rs 0 194777 1668946 1660503 2026-09-16T17:18:24Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1668946 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی | ناو = عەلیڕەزا بەیرانوەند | وێنە = Alireza Beiranvand at Persepolis training, 2018.jpg | قەبارەی وێنە = 220px | لێدوانی وێنە = عەلیڕەزا بەیرانوەند لە ساڵی ٢٠١٨ | ناوی_خۆماڵی = | ناوی کاتی لەدایکبوون = عەلیڕەزا سەفەر بەیرانوەند<ref name="FIFA">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://tournament.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |سەردێڕ=2018 FIFA World Cup Russia – List of Players |وێبگە=FIFA.com |بڵاوکەرەوە=Fédération Internationale de Football Association |ڕێکەوت=٤ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٤ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180619164139/https://tournament.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | ڕێکەوتی لەدایکبوون = {{birth date and age|١٩٩٢|٩|٢١|df=yes}} | شوێنی لەدایکبوون = [[سەرابیاس]]، [[شارستانی خوڕەماوە|خوڕەماوە]]، [[پارێزگای لوڕستان|لوڕستان]]، [[ئێران]] | ڕێکەوتی مردن = | شوێنی مردن = | ھۆکاری مردن = | شوێنی گۆڕ = | مۆنۆمێنتەکان = | نیشتەجێ = | نەتەوە = [[کورد]] ([[لەک]])<ref name="komarixwaz"/><ref name="xendan"/><ref name="zarikrmanji"/> | ناوەکانی تر = | نەژاد = | شارومەندێتی = | ڕادەی خوێندەواری = | پیشە = یاریزانی تۆپی پێ | ساڵانی چالاکی = ٢٠٠٧-ئێستا | ناوبانگ = | کارە_دیارەکان = | شێواز = | شار = | مووچە = | دارایی = | باڵا = ١.٩٤ مەتر<ref name="FIFA" /> | کێش = | سەرناو = | وادە = | پێشوو = | جێگر = | ئایین = | سزای_تاوانباری = | ڕەوشی_تاوانباری = | ھاوسەر = | یار = | منداڵەکان = | باوان = | خزمەکان = | خەڵاتەکان = | واژوو = | جێگری_واژوو = | قەبارەی_واژوو = | ماڵپەڕ = | پەراوێزەکان = }} '''عەلیڕەزا سەفەر بەیرانوەند''' ({{بە فارسی|علیرضا صفر بیرانوند}}؛ لەدایکبووی ٢١ی ئەیلوولی ١٩٩٢) یاریزانێکی تۆپی پێی [[کورد]]ە<ref name="komarixwaz">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= http://www.komarixwaz.com/ku/index.php/2011-10-19-18-09-19/9681-2019-01-05-14-09-44|سەردێڕ= یاریزانێکی کورد بە سێھەم یاریزانی ئاسیا لە ساڵی ٢٠١٨ ھەڵبژێردرا|ڕێکەوت= ٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان= ٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە= بزووتنەوەی کۆماریخوازی ڕۆژھەڵاتی کوردستان|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|archive-url= https://web.archive.org/web/20211120165853/http://www.komarixwaz.com/ku/index.php/2011-10-19-18-09-19/9681-2019-01-05-14-09-44|url-status= dead}}</ref><ref name="xendan">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://www.xendan.org/sport/detailnews.aspx?jimare=16727&babet=21&relat=1024|سەردێڕ= ئەمڕۆ جامى نەتەوەکانى ئاسیا دەست پێدەکات، ناوی تەواوی ئەو یاریزانە کوردانەى بەشدارن لە جامی ئاسیا|ڕێکەوت= ٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان= ٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە= خەندان سپۆرت}}</ref><ref name="zarikrmanji">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://www.zarikrmanji.com/Home/Details?t=--%DA%AF%DB%86%DA%B5%D9%BE%D8%A7%D8%B1%DB%8E%D8%B2%DB%95-%D9%83%D9%88%D8%B1%D8%AF%DB%95%D9%83%DB%95-%D8%AF%DB%95%DA%86%DB%8E%D8%AA%DB%95-%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%95%DB%8C%DB%95%D9%83%DB%8C-%D9%BE%D9%88%D8%B1%D8%AA%D9%88%DA%AF%D8%A7%D9%84&id=24359|سەردێڕ= گۆڵپارێزە كوردەكە دەچێتە یانەیەكی پورتوگال|ڕێکەوت= تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان= ٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە= زاری کرمانجی|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20211120165854/https://www.zarikrmanji.com/Home/Details?t=--%DA%AF%DB%86%DA%B5%D9%BE%D8%A7%D8%B1%DB%8E%D8%B2%DB%95-%D9%83%D9%88%D8%B1%D8%AF%DB%95%D9%83%DB%95-%D8%AF%DB%95%DA%86%DB%8E%D8%AA%DB%95-%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%95%DB%8C%DB%95%D9%83%DB%8C-%D9%BE%D9%88%D8%B1%D8%AA%D9%88%DA%AF%D8%A7%D9%84&id=24359|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کە لە پۆستی [[گۆڵپارێز (تۆپی پێ)|گۆڵپارێز]] بۆ [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئێران]] و بە قەرزی لەلایەن [[یانەی تۆپی پێی ڕۆیاڵ ئەنتوێرب|یانەی ڕۆیاڵ ئەنتوێرب]]، بۆ [[یانەی تۆپی پێی بۆئەڤیستا|بۆئەڤیستا]] یاریی دەکات. بەیرانوەند دەروازەوانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئێران لە [[جامی نەتەوەکانی ئاسیای ٢٠١٥]]، [[جامی نەتەوەکانی ئاسیای ٢٠١٩]] و [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨]] بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/world-cup/0/iran-world-cup-2018-squad-list-team-guide/|سەردێڕ=Iran World Cup 2018 squad list and team guide|دوایین=Sport|یەکەم=Telegraph|ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ئیش=The Telegraph|issn=0307-1235}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{Commons category|Alireza Beiranvand}} * {{Instagram|alirezabeyranvand.official}} * [https://web.archive.org/web/20141229184628/http://www.persianleague.com/teams.html?id=2265&view=player&sid=27 عەلیڕەزا بەیرانوەند] لە وێبگەی PersianLeague.com * [http://www.footballdatabase.eu/football.joueurs.alireza.beiranvand.252232.en.html عەلیڕەزا بەیرانوەند] لە وێبگەی footballdatabase.eu * [http://www.national-football-teams.com/player/58027/Alireza_Beiranvand.html عەلیڕەزا بەیرانوەند] لە وێبگەی national-football-teams.com {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|وەرزش|تۆپی پێ|ئێران|کوردستان|دەیەی ٢٠١٠}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٢]] [[پۆل:خەڵکی خوڕەماوە]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی کورد]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئێرانی]] [[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە پورتوگال]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی ئێران]] [[پۆل:وەرزشکارانی کورد]] [[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢]] [[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٦]] 46p9zase20lokbadizv5b0lyhcb69xg 0 194864 1668817 1508016 2026-09-16T13:34:32Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (یاسا-کۆلکە، سوێد-کۆلکە) 1668817 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} [[پەڕگە:Lilla_riksvapnet_-_Riksarkivet_Sverige.png|وێنۆک]] سەرۆک وەزیری دارایی (بە سوێدی:finansminister) بە فەرمی: وەزیری کابینە و سەرۆکی وەزارەتی دارایی (بە سوێدی:''statsråd och chef för finansdepartementet)'' ئەندامێکی حکوومەتی سوێدە و سەرۆکی وەزارەتی دارایییە وا دەبینرێت کە وەزارەتەکە یەکێک بێت لە کاریگەرترین شوێنی سیاسی لە سوێد لەدوای سەرۆک وەزیرانەوە لە ئێستاشدا [[ماگدلێنا ئاندرسن]] لە پۆستدایە. == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://www.sweden.gov.se/sb/d/2062 پێگەی فەرمی حکوومەتی سوێد] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121021021854/http://www.sweden.gov.se/sb/d/2062 |date=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢ }} {{تووڵی دەروازە|یاسا|سوێد}} {{پۆلی کۆمنز|Ministers of Finance of Sweden}} {{یاسا-کۆلکە}} {{سوێد-کۆلکە}} [[پۆل:وەزیرەکانی وەزارەتی دارایی سوێد]] [[پۆل:دامەزراوەکانی ١٨٤٠ لە سوێد]] [[پۆل:بریکارەکانی حکوومەت کە لە ١٨٤٠ دامەزراون]] l5q4fgcnodc9szbnln657bpnwv6diyo 0 194890 1669010 1577089 2026-09-16T19:38:19Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئەکتەر-کۆلکە، فیلم-کۆلکە) 1669010 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی | پێشگری ڕێزلێنان = | ناو = | پاشگری ڕێزلێنان = | ناوی خۆماڵی = | زمانی ناوی خۆماڵی = | وێنە =سەلاح شێخ محەممەدی.png | قەبارەی وێنە = | جێگری وێنە = | لێدوانی وێنە = | ناوی کاتی لەدایکبوون = | ڕێکەوتی لەدایکبوون =١٩٤٧ | شوێنی لەدایکبوون =[[مەھاباد]] | ڕێکەوتی ونبوون = | شوێنی ونبوون = | ڕەوشی ونبوون = | ڕێکەوتی مەرگ = ٥ی کانوونی دوەەمی ٢٠٢٤ | شوێنی مەرگ = [[زاھیدان]] | ھۆکاری مەرگ = [[جەڵدەی مێشک]] | شوێنی تەرم = | شوێنی گۆڕ = [[مەھاباد]] | پۆتانەکانی گۆڕ = | مۆنیومێنتەکان = | نیشتەجێ = | نەتەوە =[[کورد]] | ناوەکانی تر = | شارومەندێتی = | پەروەردە = <!-- ئاستی پەروردە، نم. بەکەلۆریۆس، دکتۆرا، ھتد. لەگەڵ بواری خوێندنەکەی --> | خوێندنگە = <!-- ئەو زانکۆ، قوتابخانە، یان پەیمانگایەی لێی خوێندووە --> | پیشە =[[ئەکتەر]] {{ھن}} گریمۆر {{ھن}} شانۆکار | ساڵانی چالاکی = | خاوەنکار = | ڕێکخراو = | وەکیل = | ناوبانگ = | کارە دیارەکان = | شێواز = | دارایی = | باڵا = | تەلەڤیزیۆن = | ئۆفیس = | وادە = | پێش = | پاش = | حیزب = | بزاڤ = | بەرامبەرەکان = | ئایین = | تۆمەت = | سزا = | دۆخی دادوەری = | ھاوسەر = | یار = | مناڵەکان = | باوان = | دایک = | باوک = | خزمەکان = | خێزان = | خەڵاتەکان = | ڕێزلێنان = | واژوو = | جێگری واژوو = | قەبارەی واژوو = | ماڵپەڕ = | پەراوێزەکان = }} '''سەلاح شێخ محەممەدی''' (لەدایکبووی ١٩٤٧ لە [[مەھاباد]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] - ٢٠٢٤ لە مەھاباد) [[ئەکتەر]] و شانۆکارێکی [[کورد]] بوو.<ref>[http://haje.ir/newsdetails.aspx?itemid=21352 سەلاح شێخ محەممەدی، ئەکتەری مەھابادی کۆچی دوایی کرد،] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240106201541/http://haje.ir/newsdetails.aspx?itemid=21352 |date= ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ }} سەردان لە ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤</ref> سەلاح شێخ محەممەدی ساڵی ٢٠١٢ لە باشووری کوردستان بۆ ڕۆڵگێڕان لە کورتەفیلمی ڕۆژی چوارەم خەڵاتی باشترین ئەکتەری پیاوی دووەمین خولی فێستیڤاڵی فیلمی لاوی زێڕینی پێ بەخشرا.<ref>[https://kurdistanmedia.com/so/news/سەرکەوتوانی-دووھەمین-فێستیڤاڵی-لاوی-زێڕین-لە-ھەرێمی-کوردستان-دیاری-کران سەرکەوتوانی دووھەمین فێستیڤاڵی لاوی زێڕین لە ھەرێمی کوردستان دیاری کران]{{بەستەری مردوو|url=https://kurdistanmedia.com/so/news/%D8%B3%DB%95%D8%B1%DA%A9%DB%95%D9%88%D8%AA%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D9%88%D9%88%DA%BE%DB%95%D9%85%DB%8C%D9%86-%D9%81%DB%8E%D8%B3%D8%AA%DB%8C%DA%A4%D8%A7%DA%B5%DB%8C-%D9%84%D8%A7%D9%88%DB%8C-%D8%B2%DB%8E%DA%95%DB%8C%D9%86-%D9%84%DB%95-%DA%BE%DB%95%D8%B1%DB%8E%D9%85%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AF%DB%8C%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D9%86 |date=کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ }}، سەردان لە ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤</ref> == ژیان == سەلاح شێخ محەممەدی ساڵی ١٣٢٦ [[ڕۆژژمێری کۆچیی ھەتاوی|کۆچی ھەتاوی]] لە مەھاباد لە دایک بووە، قۆناغەکانی خوێندنیشی ھەر لەو شارە تەواو کردووە، ھەر لە تەمەنێکی کەمدا خولیای ھونەری تێدا ساز بووە، [[سەید ڕەحیم قوڕەیشی]] لە سەرەتاکانی ڕێگەکەیدا، یارمەتیدەری بووە، بە [[شانۆ]] چووەتە ناو دونیای ھونەرەوە، دوای ئەوە لەگەڵ کۆمەڵێک ھونەرمەندی تری شاری مەھاباد، دەستیان کردووە بە ھاوکاریی [[کەناڵی مەھاباد|دەنگ و ڕەنگی ناوەندی مەھاباد]]؛ بە شێوەی گشتی لە بوارەکانی سینەما، تەلەڤیزیۆن، پێشکەشکاری، شانۆ و دوبلاژ چالاک بووە، مامۆستای قوتانخانە بووە و دوای خانەنشینبوونی، لە ساڵی ٢٠٠٤ ڕووی لە باشووری کوردستان کردووە و لەوێ درێژەی بە کارەکانی داوە و لە چەند کەناڵی ئاسمانی وەک گریمۆر کاری کردووە، جگە لەوەش وەک ئەکتەر لە باشوور لەگەڵ [[ئیبراھیم سەعیدی]] و دوای ئەویش لەگەڵ دەرھێنەرانێکی دیکە وەکوو [[شەوکەت ئەمین کورکی]] ئاشنا بووە و کاری دەگەڵ کردوون و لە کۆمەڵێک فیلمدا ڕۆڵی گێڕاوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=وتووێژی تایبەتی ھاژە لەگەڵ ھونەرمەندی بواری شانۆ، سینەما و تەلەویزیۆن "سەلاح شێخ محەممەدی|ناونیشان=http://haje.ir/newsdetails.aspx?itemid=5274|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|وێبگە=haje.ir|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211126010106/http://haje.ir/newsdetails.aspx?itemid=5274}}</ref> == مەرگ == پاشی سێ ڕۆژ مانەوە لە نەخۆشخانەی شاری [[زاھیدان]] ڕۆژی ھەینی ٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ (بەرامبەر لەگەڵ ١٥ی بەفرانباری ٢٧٢٣) بەھۆی [[جەڵدەی مێشک]]ەوە لە تەمەنی ٧٧ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد. بەھۆی دووربوونی مەودای نێوان زاھیدان و مەھاباد گەڕانەوەی تەرمی ئەم ھومەرمەندە زیاتر لە یەک ڕۆژی خایاند.<ref>[https://speemedia.com/dreja.aspx?=hewal&jmare=130413&Jor=25#hathalyoum سەلاح شێخ محەممەدی ئەکتەری بەناوبانگی مھابادی کۆچی دوایی کرد]، سەردان لە ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤</ref>تەرمی سەلاح شێخ محەممەدی ڕۆژی دووشەممە ڕێکەوتی ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ بە بەشداری ھونەرمەندان و خەڵکی مەھاباد خاک سپێردرا و لە ھەمان ڕۆژیشدا لە مزگەوتی سووری ئەم شارە کۆڕی پرسە و سەرەخۆشی بەڕێوەچوو. == بەرھەمەکان<ref>[https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/0501202415 ھونەرمەند سەلاح شێخ محەممەدی کۆچی دوایی کرد]، سەردان لە ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤</ref> == * کارەکتەری «مام نەنوو» کە پێی ناسێندراو و نێوبانگی پێ دەرکرد. === شانۆ === * شانۆی سەیدەوان === کورتەفیلم === * شەھید * ڕۆژی چوارەم === زنجیرەدراما === * [[گەردەلوول (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|گەردەلوول]] ڕۆڵی [[ھێمن موکریانی]] * سۆما * شۆک * کەرکووک ٤ === سینەما === * لەچەر خان (لە ڕۆژھەڵات) * پەککەوتوو (لە ڕۆژھەڵات) * سرتە لەگەڵ با * سێبەری ژیان * سێ گۆشەی مەرگ * ترس لە مردن * شەنگال * [[شوێنێک بۆ یاری]] * [[بیرەوەرییەکانی سەر بەرد]] * [[گەڕەکی داھۆڵەکان (فیلم)|گەڕەکی داھۆڵەکان]] * [[ماندوو]] * [[ھەنسکی ئاسمان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فیلم|کوردستان|موکریان|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} [[پۆل:خەڵکی مەھاباد]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە کوردەکان]] [[پۆل:ھونەرمەندانی کورد]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٧]] bxsjcl6sfoht4zl3ywgftrz2xeplamb 0 195137 1669162 1357405 2026-09-17T04:33:48Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (وەرزش-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1669162 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Sacramento kings-wordmark.png|وێنۆک| نیشانەی یانەی سکرامێنتۆ]] '''یانەی سکرامێنتۆ کینگز''' (بە [[ئینگلیزی]] : Sacramento Kings)‏ یانەیەکی [[تۆپی سەبەتە]]یە لە شاری [[سکرامێنتۆ (کالیفۆرنیا)|سکرامێنتۆ]] پایتەختی ویلایەتی [[کالیفۆرنیا]] لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]، لە ساڵی ١٩٤٥ دامەزرایە و ڕەنگی سەرەکی یانەکە ڕەش و [[وەنەوشەیی]] و زیوویە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://id.loc.gov/authorities/names/n88163825.html|سەردێڕ=زانیاری تەواو دەربارەی یانەی سکرامێنتۆ لر ماڵپەری id.loc.gov|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئازاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200322044910/http://id.loc.gov/authorities/names/n88163825.html|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.britannica.com/topic/Sacramento-Kings|سەردێڕ=زانیاری دەربارەی یانەی سکرامێنتۆ کینگس لە ماڵپەری britannica.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئازاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180310093440/https://www.britannica.com/topic/Sacramento-Kings|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> ==سەرکەوتنەکان== یانەکە توانیویەتی بۆ جارێک سەرکەوتن بەدەست بهێنێت لە خوولی ئەمریکی بۆ تۆپی سەبەتە لە ساڵی ١٩٥١ ==سەرچاوە== {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|وەرزش|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کالیفۆڕنیا}} {{پۆلی کۆمنز|Sacramento Kings}} {{وەرزش-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:وەرزش]] [[پۆل:دامەزراوەکانی ١٩٨٥ لە کالیفۆرنیا]] gts4zyo4szejrq59kpj7oqy0yebl39p 0 195143 1669203 1526335 2026-09-17T05:46:21Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1669203 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Palomar 1 Hubble WikiSky.jpg|وێنۆک| بارستایی پالومار١ کە بە هۆکاری تەلیسکۆبی هەبڵی ئاسمانی وێنەی وەرگیرایە]] '''پالومار١''' گەلەستێرەیەکە لە سیستەمی هەسارەیی هەڵئاوسان (قیفیوس)، لەلایەن [[جۆرج ئۆگدن ئەبێڵ]]ەوە ئاشکرا کرا لە ساڵی ١٩٥٤.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://simbad.u-strasbg.fr/simbad//|سەردێڕ= بارەگایی سیمابدی تەنە فەلەکییەکان -}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://iopscience.iop.org/article/10.1086/126815|سەردێڕ= دۆزینەوەی پالومار لەلایەن جۆرج ئەبێڵ لە [[ڕوانگەی پالومار]] سەر بە کۆمەڵەی ناشیۆناڵ جیۆگرافیک}}</ref> ==سەرچاوە== {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|گەردوون}} {{پۆلی کۆمنز|Palomar 1}} [[پۆل:گەردوون]] ivbgjvpt4y2mt6l3qethn9czfyqiqzw 0 195145 1669205 1526337 2026-09-17T05:46:41Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1669205 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Palomar 2 Hubble.jpg|وێنۆک| وێنەیەکی گەلەستێرەی پالۆمار ٢]] '''پالۆمار٢''' [[گەلەستێرە]]یەکە لە کۆئەستێرەی ئوریگا، ئەو گەلەستێرەیە لەلایەن [[ئەلبێرت جۆرج ویڵسۆن]]ەوە دۆزرایەوە لە ساڵی ١٩٥٥ <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.spacetelescope.org/images/potw1315a/|سەردێڕ=کۆمەڵەیەکی بێهاوتا یەکەک لە ١٥ شاراوەکان - دەزگایی بۆشایی ئەورووپی، وێنەی هەفتانەی تەلیسکۆبی هەبڵ|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی شوباتی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190203085343/https://www.spacetelescope.org/images/potw1315a/|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> ==سەرچاوە== {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|گەردوون}} {{پۆلی کۆمنز|Palomar 2}} [[پۆل:گەردوون]] 8rngvq3sb0odhnbgcuje3aio1k5f3z7 0 195146 1669208 1526340 2026-09-17T05:47:11Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1669208 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Palomar6 (2MASS).jpg|وێنۆک| بارستایی پالۆمار٦]] '''پالۆمار٦''' یەکێکە لە [[گەلەستێرە]]کان لە گەردوون، دەکەوێتە کۆئەستێرەی حەوا، ئەو گەلەستێرە دۆزرایەوە لەلایەن [[جۆرج ئۆگدن ئەبێڵ]]ەوە لە ساڵی ١٩٥٢ <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://http://simbad.u-strasbg.fr/simbad//|سەردێڕ= بارەگایی سیمابدی تەنە فەلەکییەکان -}}</ref> ==سەرچاوە== {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|گەردوون}} {{پۆلی کۆمنز|Palomar 6}} [[پۆل:گەردوون]] 2bpasdykycci40bkeqer2diof3d1z08 0 195296 1669320 1576821 2026-09-17T10:38:50Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئێران-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1669320 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{کەسایەتی | ناو = سەیفەدین خان غەفاری یۆرقوڵ | وێنە =Sayfadinkhanghaffari.jpg | شرۆڤەی وێنە = | قەبارەی وێنە = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٨٦٠ | ڕێکەوتی مردن = ١٩٦٦ | شوێنی مردن = | ھۆکاری مردن = | شوێنی دۆزینەوەی تەرم = | شوێنی لەدایکبوون = [[یۆرقوڵ]]، [[سەقز]] | نەتەوە = [[کورد]] | ناوەکانی تر = | نەژاد = | شارومەندێتی = | ڕادەی خوێندەواری = | دایەن = | پیشە = مامۆستای ئایینی | ساڵانی چالاکی = | خاوەنکار = | شار = | مووچە = | دارایی = | باڵا = | کێش = | ناسراو بەھۆی = | سەرناو = | وادە = | پێشوو = | جێگر = | حیزب = | بەرامبەرەکان = | ئایین = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | ھاوسەر = | یار = | منداڵەکان = | باوک = فەتحعەلی خان غەفاری | خزمەکان = نیزام غەفاری | پەیوەندییەکان = | خەڵاتەکان = |واژوو = | ماڵپەڕ = | پەراوێزەکان = }} '''سەیفەدین خان غەفاری یۆرقوڵ''' (١٨٦٠–١٩٦٦[[یۆرقوڵ]]) مامۆستا و موفتی و نووسەری ناوداری خەڵکی [[ڕۆژھەڵات]]ی کوردستانە.<ref>[http://irna.ir/xjgP8g كتاب 'مناسك محمدي' در سقز رونمايي شد]</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.sakapress.com/%D9%85%D8%B1%D8%AD%D9%88%D9%85-%D8%AD%D8%A7%D8%AC-%D9%85%D9%84%D9%91%D8%A7-%D8%B3%DB%8C%D9%81-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%91%DB%8C%D9%86-%D8%AE%D8%A7%D9%86-%D8%BA%D9%81%D9%91%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%DB%8C%D9%88/ |سەردێڕ=مرحوم حاج ملّا سیف الدّین خان غفّاری یورقل یکی از بزرگترین علمای منطقه است |ڕێکەوتی سەردان= ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211212224423/http://www.sakapress.com/%D9%85%D8%B1%D8%AD%D9%88%D9%85-%D8%AD%D8%A7%D8%AC-%D9%85%D9%84%D9%91%D8%A7-%D8%B3%DB%8C%D9%81-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%91%DB%8C%D9%86-%D8%AE%D8%A7%D9%86-%D8%BA%D9%81%D9%91%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%DB%8C%D9%88/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ژیاننامە == حاجی مەلا سەیفەدین خان غەفاری لە ئاوایی [[یۆرقوڵ]] سەر بە ناوچەی [[ناوچەی زێویە|زێویە]] شارستانی [[شارستانی سەقز|سەقز]] لە دایک بوو. ئەو کوڕی فەتحعەلی خان کوڕی عەبدولغەفار سوڵتان، کوڕی یوسف سوڵتان، کوڕی حەسەنعەلی خان، کوڕی مستەفا خان، کوڕی عەباسقولی خان ئەردەڵانە کە لە کات و زەمانی خۆیدا حاکم و ئەمیری کوردستان [[ڕۆژھەڵات]] بووە. زۆربەی ژیانی خۆی بە فێرکاری و ئیمامەت و وەعز تەرخان دا و لە پێناو شەریعەتی ئیسلام خزمەتی بە خەڵک دەکرد. بە بڕوای خەڵک ئەو بێجگە لەوەی کە زانایێکی گەورە بوو، لە باری ڕۆحی و تەزکییە و عیرفان دا پلە و پایەی بەرزیێکی ھەبوو. == بەرھەمەکان == * لە نوسراوەکانی سەیفەدین خان غەفاری کە لە چاپ دراوە کتێبی «مەناسک محەممەدی»ە کە لە بارەی فقە و حەجەو ناوەندی چاپ و بڵاوکردنەوەی بریار لە سەقز چاپی کردووھ.<ref>[https://www.dangishar.ir/رونمايي-از-کتاب-مناسک-محمدی-در-سقز/ رونمايي از کتاب ‘ مناسک محمدی ‘ در سقز]{{بەستەری مردوو|url=https://www.dangishar.ir/%D8%B1%D9%88%D9%86%D9%85%D8%A7%D9%8A%D9%8A-%D8%A7%D8%B2-%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%B3%DA%A9-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D9%82%D8%B2/ |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}</ref><ref>[http://mehrnews.com/xGYG6 کتاب های مناسک محمدی وتجلی آیات و ڕوایات درادبیات کردی ڕونمایی شد]</ref> * ھەر وەھا پێنج ڕساڵە لە بارەی عەقیدە و کەلام و فەرقی نێوان [[شێعە]] و [[سوننە]] بە ناوی «ھدییە الملوک» کە بە شێوەی دەسنووس لە بەر دەستدایە و چاپ نەکراوە. * کتێبی «مونازەی مامۆستا مەلا ھەیبەت» لە بارەی تەڵاق زۆربە کتێبە کانی سەیفەدین خان لە دوای پەنجا ساڵ لە کۆچی دوایی ئەو ھێشتا لە چاپ ندراوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئێران|کوردستان}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:خەڵکی سەقز]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:مامۆستا ئایینییەکانی کوردستان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٠]] [[پۆل:مردووانی ١٩٦٦]] [[پۆل:زانا کوردەکان]] gdkeqo246u8r01wdyxzm69n34bj1cad 0 195580 1669206 1526338 2026-09-17T05:46:51Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1669206 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Palomar 4 HST 10622 01 R775G555B475.png|وێنۆک| پالۆمار ٤ لە کۆ ئەستێرەی ورچی گەورە]] '''پالۆمار٤''' گەلەستێرەیەکە دەکەوێتە کۆئەستێرەی ورچی گەورە، ئاشکراکرا لەلایەن [[ئێدین هابڵ]]ەوە لە ساڵی ١٩٤٩, لە سەرەتادا وا دەزاندرا کە گەلەستێرەیەکی شەموولەیە و ناوی '''ورچی شەموولەی گەورە''' بوو، بەڵام پاشان ئاشکراکرا کە گەلەستێرەیەکی گۆییە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/|سەردێڕ=بنکەی داتای سیمبادی فەلەکی|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190501023034/http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> ==سەرچاوە== {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|گەردوون}} {{پۆلی کۆمنز|Palomar 4}} [[پۆل:گەردوون]] [[پۆل:ڕێگای شیری]] 5zo6twptobjkcxfxbc7r7ilkhjcxxoa 0 195581 1669204 1526336 2026-09-17T05:46:31Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1669204 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Palomar 12 Hubble.jpg|وێنۆک| وێنەیەکی پالۆمار١٢ لەلایەن [[تەلیسکۆپی ھەبڵ]]ەوە]] '''پالۆمار١٢''' یەکەکە لە گەلەستێرەکانی گەردوون لە کۆئەستێرەی کاوڕدا، لەبۆ یەکەمجار ئاشكراکرا لەلایەن تیمی ناشیۆناڵ جیۆگرافیک لەلایەن رۆبێرت جۆن هارینتۆن و فریتز زفیکی بە هۆکاری ڕووپێوی ئاسمانی پالۆمار، فریتیز پێیوابوو کە پالۆمار١٢ گەلەستێرەیەکی کورتە کە نزیکە لە کۆمەڵەی گەلەستێرەی ناوچەیی. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1955PASP...67..258A/abstract|سەردێڕ= پیپ کۆدی: 1955 PASP ... 67..258A \ ئەبێل جۆرج ١٩٥٥، ئاشکراکردنی گەلەستێرە لەلایەن ڕوانگەی پالۆمار سەر بە ناشیۆناڵ جیۆگرافیک، بڵاوکراوەی لالەین کۆمەڵەی فەلەکی زەریایی هێمن}}</ref> ==سەرچاوە== {{سەرچاوەکان}} ==بەستەری دەرەکیی== * [http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=Palomar+12&jsessionid=A794B4345D675AC0DE5C2BFD337F8E7B.new سیمباد داتای فەلەکی] * [https://esahubble.org/images/potw1507a/ جووڵە لە ڕێگای شیریدا] {{تووڵی دەروازە|گەردوون}} {{پۆلی کۆمنز|Palomar 12}} [[پۆل:گەردوون]] lhisiafb2xd3o8j3uzy3vkot4x164pi 0 195605 1669207 1549923 2026-09-17T05:47:01Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1669207 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Pal5 - SDSS DR14 (panorama).jpg|وێنۆک| وێنەیەکی پالۆمار ٥ لەلایەن [[ڕوپێوی سلۆوانی دیجیتاڵی ئاسمانی]]]] '''پالۆمار٥''' گەلەستێرەیەکە لە گەردوون دەکەوێتە کۆئەستێرەی مار، ئەو گەلەستێرەیە دیتراوە لەلایەن [[واڵتەر باد]] لە ساڵی ١٩٥٠ و لەلایەن ئەلبێرت جۆرج ویڵسۆنەوە جەختی لەسەر کراوە لە ساڵی ١٩٥٥سەرەتا ناوی (Serpens) بوو بەڵام دواتر ناوی گۆڕا بە (palomar5)، گەلەستێرەکە کاریگەرە بە کێشکردنی [[ڕێگای شیری]] و چەندین ئەستێرە لەخۆ دەگرێت کە بارستاییان زیاتر و کەمترە لە خۆری خۆمان بە مەزەندەی زیاتر بوون بە ٥٠٠٠ جار گەورەتر لە بارستایی خۆری خۆمان درێژاییەکەشی مەزەندە دەکرێ بە ٣٠،٠٠٠ ساڵی ڕووناکی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.scientificamerican.com/article/the-ghosts-of-galaxies-pa/|سەردێڕ=گەلەستێرە تارماییە ڕابردووەکان - ئەبات، رۆدریگۆ، جیبسۆن، براد (نیسانی ٢٠٠٧)}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=NAME_Serpens_Dwarf|سەردێڕ= پالۆمار ٥ لە سیمبادی فەلەکی}}</ref> ==سەرچاوە== {{سەرچاوەکان}} ==بەستەری دەرەکی== * [https://web.archive.org/web/20060927072408/http://www.seds.org/~spider/spider/MWGC/pal05.html پالۆمار٥ لە SEDS ] {{تووڵی دەروازە|گەردوون|کۆمەڵەی خۆر|فڕینی بۆشایی}} {{پۆلی کۆمنز|Palomar 5}} [[پۆل:گەردوون]] 9jd9t4773dbzi9io3crc8oz6a7ust3s 0 195981 1669061 1595133 2026-09-16T22:35:15Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، وێژە-کۆلکە، لوبنان-کۆلکە) 1669061 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بنبەست|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{Infobox person|name=سەلوا محمەسانی|birth_date=١٩٠٨|birth_place=لوبنان|death_date=1957|nationality=لوبنانی|spouse=محەممەد عەزیز مومینە|وێنە=Salwa_Mahmasani_Mumnah.jpg}}'''سەلوا محمەسانی''' (لەدایکبووی ١٩٠٨–١٩٥٧) چالاکوانێکی مافەکانی ژنان و ڕۆماننووسی لووبنانی بوو، لە بەیروت لە دایکبووە و لەوێش گەورە بووە و خوێندوویەتی، سەرەتایی لە قوتابخانەی کچانی مەقاسدی خێرخوازی ئیسلامی خوێندووە، ئەدەبی عەرەبی لەژێر جوولیا تەعمە و سلما سائغ دا فێربووە و زمانی عەرەبی لەژێر مستەفا غەلاینیدا، بەردەوامی بە خوێندن دا لە قوتابخانەی مار یوسف و زمانی فەرەنسی فێربوو، دواتر بۆ ماوەی ١٣ ساڵ وانەی عەرەبی پێشکەش کرد، دواتر وتارە ئەدەبییەکانی لە ڕۆژنامەیەکی عەرەبی بڵاوکردەوە وەک «المرأة الجدیدة»ی میسری، و جێگری سەرۆکی «کۆمەڵەی ژنانی لوبنانی» بوو. پێشڕەو بوو لە «جووڵانەوەی ژنانی لوبانی» ڕۆمانی «مع الحیاة - لەگەڵ ژیان»ی نووسی کە کۆمەڵێک ڕۆمان بوون ١٥ چیرۆکی کورتی لەخۆ دەگرت باسی کۆمەڵایەتی و کێشەکانی خێزانی دەکرد.<ref name=":0">{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=إميلي فارس إبراهيم|ڕێکەوت=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشان=https://ar.wikipedia.org/w/index.php?title=إميلي_فارس_إبراهيم&oldid=54330498|ئیش=ويكيبيديا|زمان=ar|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١}}</ref><ref name=":1">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Fotooh|یەکەم=Issa|سەردێڕ=Adeebat Arabiyat: Siyar Wa Dirasat (Arabian Women Writers: Biographies and Studies)|بڵاوکەرەوە=Women's Seminar Association|ساڵ=١٩٩٤|شوێن=Damascus|پەڕەکان=٣٩-٤٤|زمان=Arabic}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Juha|یەکەم=Michael|سەردێڕ=Al-Qissa Al-Qaseera Fi Lobnan: Siyar Wa Nosos (Short Stories in Lebanon: Biographies and Articles)|بڵاوکەرەوە=Lebanese American University|ساڵ=٢٠٠٨|شوێن=Lebanon|پەڕەکان=١١٥|زمان=Arabic}}</ref> == مافەکانی ژنان == سەلوا بەشداری و چالاکی ھەبوو لە مافەکانی ژنانی لوبنانی بە تایبەتی لە «کۆمەڵەی ژنانی لوبانانی» کە تێیدا پۆستی سکرتێر و جێگری سەرۆکی ھەبوو، جگە لەوەش کۆنفرانسی یەکگرتوویی ژنانی یونیسکۆ لە ١٩٤٩ نوێنەرایەتی لووبنانی کرد، و وانەی پێشکەشکردووە دەربارەی «ژنان لە سیاسەت و کۆمەڵناسی» جگەلەوەش لە چەندین شوێنی تریش نوێنەرایەتی لوبنانی کردووە<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١|سەردێڕ=آل مومنة (مومني)|ناونیشان=https://www.yabeyrouth.com/3752-%D8%A2%D9%84-%D9%85%D9%88%D9%85%D9%86%D8%A9-%D9%85%D9%88%D9%85%D9%86%D9%8A|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210622195205/https://www.yabeyrouth.com/3752-%D8%A2%D9%84-%D9%85%D9%88%D9%85%D9%86%D8%A9-%D9%85%D9%88%D9%85%D9%86%D9%8A|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref><ref name=":0"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|لوبنان|وێژە|ژن|ڕۆمان|ژیاننامە|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی}} {{پۆلی کۆمنز|Salwa Mahmasani Moumina}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{وێژە-کۆلکە}} {{لوبنان-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٨]] [[پۆل:مردووانی ١٩٥٧]] [[پۆل:نووسەرانی ژن]] [[پۆل:نووسەرانی عەرەب]] [[پۆل:نووسەرانی لوبنانی]] 18xx3l664ora8udhbv3pt37bpqbcapp 0 199108 1668866 1658865 2026-09-16T15:23:57Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1668866 wikitext text/x-wiki '''خزمەتگووزاریی وێب یان ڕاژەکاری وێب یاخوود وێب سێرڤەر''' سۆفتوێری کۆمپیوتەر و ھاردوێرێکی ژێرەوەیە کە داواکارییەکان پەسەند دەکات لە ڕێگەی [[HTTP]] (پرۆتۆکۆلی تۆڕ کە دروست کراوە بۆ دابەشکردنی ناوەڕۆکی وێب)یان جیاوازی پارێزراوی HTTPS. بریکارێکی بەکارھێنەر، بە گشتی وێبگەڕێکی وێب یان گەڕاڵکەری وێب، دەست دەکات بە پەیوەندیکردن بە دروستکردنی داواکاریێک بۆ لاپەڕەی وێب یان سەرچاوەی تر بە بەکارھێنانی [[HTTP،]] و سێرڤەرەکە وەڵام دەداتەوە لەگەڵ ناوەڕۆکی ئەو سەرچاوەیە یان نامەی ھەڵە. سێرڤەری وێب ھەروەھا دەتوانێت سەرچاوە نێردراوەکان قبوڵ بکات و خەزن بکات کە لە بریکاری بەکارھێنەرەوە نێردراوە ئەگەر ڕێکبخە بۆ ئەنجامدانی.<ref name="web-server-technology">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر١=Nancy J. Yeager|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=0jExRH3_-hQC&q=%22Web+server%22+-wikipedia&pg=PA14|سەردێڕ=Web Server Technology|نووسەر٢=Robert E. McGrath|ساڵ=١٩٩٦|ژپنک=١-٥٥٨٦٠-٣٧٦-X|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١}}</ref><ref name="web-server-sun">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر١=William Nelson|ناونیشان=https://www.google.it/books/edition/Sun_Web_Server/EgNKKPxK9fgC?hl=en&gbpv=1&dq=%22Web+server%22+-wikipedia&pg=PT549&printsec=frontcover|سەردێڕ=Sun Web Server: The Essential Guide|نووسەر٢=Arvind Srinivasan|نووسەر٣=Murthy Chintalapati|ساڵ=٢٠٠٩|ژپنک=٩٧٨-٠-١٣-٧١٢٨٩٢-١|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١}}</ref> ئەو ھاردوێرەی بەکاردێت بۆ ڕادانی ڕاژەکاری وێب دەتوانێت جیاواز بێت بەپێی قەبارەی ئەو داواکاریانەی کە پێویستی بە چارەسەرکردنیان ھەیە. لە کۆتایی نزمی مەوداکە سیستەمی چەسپێنراوە، وەک ڕاوتەرێک کە ڕاژەکاری وێبێکی بچووک بەڕێوە دەبات وەک شێوەپێدانی ڕووکارەکەی. وێبسایتێکی ئینتەرنێتی پڕ ترافیک لەوانەیە داواکارییەکان چارەسەر بکات لەگەڵ سەدان سێرڤەر کە لەسەر ڕاکردن لە کۆمپیوتەری خێرای بەرز. سەرچاوەیەک کە لە ڕاژەکاری وێبەوە نێردراوە دەتوانێت فایلێکی پێشتر (ناوەڕۆکی ستاتیکی) بەردەست بێت بۆ سێرڤەری وێب، یان دەتوانرێت لە کاتی داواکاری (ناوەڕۆکی داینامیک) لەلایەن بەرنامەیەکی تر کە پەیوەندی بە سۆفتوێری ڕاژەکارەوە دەکات دروست بکرێت. پێشتر عادەتەن دەکرێت خێراتر خزمەت بکرێت و دەتوانرێت ئاسانتر خەزن بکرێت بۆ داواکارییە دووبارەکان، لەکاتێکدا ئەم دوایییە پشتگیری مەودایەکی فراوانتری کاربەرنامەکان دەکات. تەکنەلۆجیاکان وەک [[REST]] و [[SOAP]]، کە [[HTTP]] بەکاردێنن وەک بنەمایەک بۆ پەیوەندی گشتی کۆمپیوتەر بۆ کۆمپیوتەر، ھەروەھا پشتگیری بۆ درێژکراوەکانی WebDAV، بە باشی بەکارھێنانی سێرڤەرەکانی وێبیان درێژکردووەتەوە لە دەرەوەی ئامانجی سەرەکی خۆیان بۆ خزمەتکردن بە لاپەڕەکانی مرۆڤ == مێژوو == ئەمە مێژوویەکی زۆر کورتە لە بەرنامەکانی ڕاژەکاری وێب و لەبەر ئەوە ھەندێک زانیاری بە پێویست لەگەڵ مێژووی وێبگەڕەکان و تۆڕی ئینتەرنێتی جیھانی و ئینتەرنێت تێکەڵ دەبن، بۆیە لە پێناو ڕوونبوونەوە و تێگەیشتن، ڕەنگە ھەندێک زانیاری سەرەکی مێژوویی کە لەخوارەوە ڕاپۆرت پڕۆژەی سەرەتایی WWW (1989-1991) لە ئازاری ١٩٨٩، بەڕێز تیم بێرنەرس لی پڕۆژەیەکی نوێی پێشنیار کرد بۆ خاوەنکارەکەی سی ئاڕ ئێن، بە ئامانجی کەمکردنەوەی ئاڵوگۆڕی زانیاری نێوان زانایان بە بەکارھێنانی سیستەمی ھایپەرمانت. پێشنیارەکە، بەناونیشانی "[[HyperTex]]t و CERN"، داوای لێدوانەکانی کرد و لەلایەن چەند کەسێکەوە خوێندرایەوە. لە تشرینی یەکەمی ١٩٩٠ پێشنیارەکە چاککرایەوە و دەوڵەمەند کرا (ھەبوونی وەک نووسەرێکی ھاوبەش ڕۆبێرت کایلیۆ) و لە کۆتاییدا پەسەند کرا.<ref name="TBL-fight-fake-news">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/technology/2018/11/24/father-web-sir-tim-berners-lee-plan-fight-fake-news/|سەردێڕ='Father of the web' Sir Tim Berners-Lee on his plan to fight fake news|دوایین=Zolfagharifard|یەکەم=Ellie|ڕێکەوت=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ئیش=The Telegraph|شوێن=London|ڕێکەوتی سەردان=١ی شوباتی ٢٠١٩|زمان=en-GB|issn=0307-1235}}</ref><ref name="history-computers-internet-www">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=History of Computers and Computing, Internet, Birth, The World Wide Web of Tim Berners-Lee|ناونیشان=http://history-computer.com/Internet/Maturing/Lee.html|ڕێکەوتی سەردان=١ی شوباتی ٢٠١٩|وێبگە=history-computer.com}}</ref><ref name="www-project-history-original">{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Tim Berner-Lee|ساڵ=١٩٩٢|سەردێڕ=WWW Project History (original)|ناونیشان=http://info.cern.ch/hypertext/WWW/History.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=CERN (World Wide Web project)}}</ref> == پوختەی تەکنیکی == ئەم پوختە تەکنیکییەی خوارەوە دەبێت تەنیا وەک ھەوڵێک ڕەچاو بکرێت بۆ پێدانی چەند نموونەیەکی زۆر سنووردار دەربارەی ھەندێک تایبەتمەندی کە لەوانەیە لە سێرڤەری وێب و ھەندێک لەو ئەرکانەی کە لەوانەیە ئەنجامی بدەن بۆ ئەوەی سیناریۆیەکی فراوانی تەواو ھەبێت دەربارەی بابەتەکە. بەرنامەی سێرڤەری وێب ڕۆڵی ڕاژەکارێک دەبینێت لە مۆدێلی سێرڤەری کڕیار بە جێبەجێ کردنی یەک یان زیاتر لە وەشانی پرۆتۆکۆلی HTTP، زۆربەی کات ھەمەجۆری پارێزراوی HTTPS و تایبەتمەندی و درێژکراوەکانی تر دەگرێتەوە کە بەسوود دادەنرێت بۆ بەکارھێنانی پلانکراوەکەی. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئینتەرنێت|کۆمپیوتەر|زانستی کۆمپیوتەر}} {{پۆلی کۆمنز|Web server}} {{کۆمپیوتەر-کۆلکە}} [[پۆل:داھێنانە ئینگلیزییەکان]] [[پۆل:تەونی بەربڵاوی جیھانی]] [[پۆل:بۆکسەکانی ڕێدۆزی]] 7ylwitcayd2k0y9f254tnp2eu4v71r3 0 199527 1669129 1644477 2026-09-17T01:37:18Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1669129 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = سەنگیناوا | ناوی_فەرمی = سنگینآباد - Sanginabad | ناوی_خۆماڵی = سەنگوانە | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = سەنوانە | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=35.11374|frame-long=47.83797|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | دەرزیی_نەخشە٢ = Iran Kurdistan | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە٢ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە٢ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە٢ = جێگەی لە [[پارێزگای کوردستاندا|پارێزگای سنە]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای کوردستان|سنە]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی قوروە|قوروە]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی ناوەندی شارستانی قوروە|ناوچەی ناوەند]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندەواری بەور|بەور]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = [[کوێخا]] | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 1982 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٧٢٥ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٨٧ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''سەنگیناوا''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری بەور]]، [[ناوچەی ناوەندی شارستانی قوروە]]، [[شارستانی قوروە]]، [[پارێزگای کوردستان|پارێزگای سنە]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == نێوی ئەم گوندە لە زمانی خۆمالیدا سەنوانە یان سەنگوانەیە کەبریتیە لە سەنگ +وانە.شوێنەوای [[بەرد]] هوکارەکەیشێ هەبوونی ئەم گوندە لە ناۆچەێکی شاخاویه وهالە داوێنی شاخی [[قەڵوەز]] و [[دەروازە]]. سەنگ یان سەن یان سان یانێ بەرد وکوچک. وەکوو تاق +وە+ سان == مێژوو == == جوگرافیا == '''سەنگیناوا''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[شارۆچکە]]ی [[قوروە]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[سەرقەل]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[نازماوا]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[وێھەج]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتووان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠١٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٧٢٥)کەس و (٢٠١)خێزان بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١'''}}</ref> * دانیشتووانی [[گوند]]ەکە [[کورد]]ن. * بە [[زمانی کوردی|کوردی]] شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) دەدوێن.ولە بنەرەتدا سەر بە عەشیرەتی [[جاف]] ن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوغرافیای تاریخی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2015/125491.PDF?* | نووسەر = جەلالەدین شافیعی کورد | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20220101101439/https://www.kurdipedia.org/files/books/2015/125491.PDF?* |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئایین == * ئایینی خەڵکی ئەم [[گوند]]ە [[ئیسلام]] ([[سوننە]])یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فرھنگ جغرافیائی ایران(ابادیھا)| ناونیشان = https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&*| نووسەر = «[[:fa:حاجعلی رزمآرا|سەرتیپ حاجعلی رزمآرا]]»| زمان = فارسی}}{{بەستەری مردوو|url=https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی قوروە]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارستانی قوروە}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{پارێزگای کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی قوروە]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|قوروە]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|قوروە]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی قوروە]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] nno3cvowwilndiha2otnyve236t3krv 0 203326 1669115 1547385 2026-09-17T01:34:58Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مۆسیقا-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1669115 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox musical artist|Background=solo_singer|Instrument=[[گیتار]]|Name=ئێدی جەیمس "سەن" ھاوس|Img=Son House.jpg|birth_date={{birth date|1902|3|21|mf=y}} (?)|birth_place=[[Riverton, Mississippi|Riverton]], [[میسیسیپی (ویلایەت)|میسیسیپی]], [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]|death_date={{death date and age|1988|10|19|1902|3|21}}|death_place=[[میشیگان]] لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]].|Years_active=١٩٣٠ بۆ ١٩٧٤|URL=}}'''ئێدی جەیمس "سەن" ھاوس''' (لەدایکبووی ٢١ی ئازاری ١٩٠٢ بۆ ١٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٨٨) گۆرانیبێژ و گیتارژەنێکی ئەمریکی بوو لە ٢١ی ئازاری ١٩٠٢ لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] لەدایکبووە وە لە ١٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٨٨ بەھۆی شێرپەنجە مردووە.<ref>His date of birth is a matter of some debate. House alleged that he was middle-aged during<bdi>[[جەنگی جیھانیی یەکەم]])</bdi> ) and that he was 79 in 1965, which would make his date of birth around 1886. However, all legal records give his date of birth as March 21, 1902.</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Beaumont|یەکەم=Daniel E.|ناونیشان=https://www.worldcat.org/oclc/741613263|سەردێڕ=Preachin' the blues : the life and times of Son House|ڕێکەوت=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٩٧٥٣٣٥-٢|شوێن=New York|oclc=٧٤١٦١٣٢٦٣}}</ref><ref>Beaumont, pp. 28–29</ref> == سەرچاوەکان == <references /> == بەستەرە دەرەکییەکان == * [http://www.cr.nps.gov/delta/blues/video/Son_House_big.rm کلیپێکی ڤیدیۆیی سەن ھاوس] لە {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070205090929/http://www.cr.nps.gov/delta/blues/video/Son_House_big.rm|date=٥ی شووباتی ٢٠٠٧}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|مۆسیقا|گیتار}} {{پۆلی کۆمنز|Son House}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مۆسیقا-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:گیتارژەنانی ئەمریکی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٢]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی میسیسیپی]] [[پۆل:مردووانی ١٩٨٨]] [[پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ھونەرمەندانی کۆڵۆمبیا ڕیکۆردز]] tr2pochdi1ub4mtkwf60qhzmc6b1yuc 0 203844 1668996 1357321 2026-09-16T19:35:59Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (گەردوون-کۆلکە، تەکنۆلۆژیا-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1668996 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Omid 0651.jpg|وێنۆک| سەفیر ٢، مووشەکی ئێرانی هەڵگری مانگە دەستکردەکان]] '''سەفیر ٢''' ناوی یەکەمین مووشەک هەڵگری ئێرانیە کە دەتوانێت مانگی دەستکرد بگەیەنێتە خوولگەی زەوی، یەکەمین جار نێردرا لە ٤ی شووباتی ٢٠٠٨ کە مووشەکی [[شەهاب ٣|شەهاب سێی]] هەڵگرتبوو و چووە بەرزی (٢٠٠-٢٥٠) کیلۆمەتر بەپێی ڕاگەیاندنی دەزگایی هەواڵی ئێرانی، پاشان ئێران بڕیاڕیدا بە ناردنی ٤ سەتەلایت لۆ بۆشایی ئاسمان لە ساڵی ٢٠١٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.space.com/missionlaunches/ap-080217-iran-rocket-science.html|سەردێڕ=توێژینەوەی مووشەکەکانی ئێران داتاکانی زانستی گەڕاندەوە|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئایاری ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090520080640/http://www.space.com/missionlaunches/ap-080217-iran-rocket-science.html|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.reuters.com/article/worldNews/idUSHAF75296620080817|سەردێڕ=ئێران یەکەمین مانگی دەستکردی ناوخۆیی ناردە بۆشایی|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی شوباتی ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090213164549/http://www.reuters.com/article/worldNews/idUSHAF75296620080817|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref>، ئەوەبوو لە ٢ی شووباتی ٢٠٠٩ دوو مانگی دەستکردی بە ناوی [[ئومێد (مانگی دەستکرد)|ئومێد]] نارد بە هەڵگری سەفیر٢. ==سەرچاوە== {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|گەردوون|ئێران|تەکنۆلۆژیا|فڕینی بۆشایی|دەیەی ٢٠٢٠}} {{پۆلی کۆمنز|Safir}} {{گەردوون-کۆلکە}} {{تەکنۆلۆژیا-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:گەردوون]] kptpq6tku6xcdbykick6yzy8ko0z52v 0 204124 1669322 1651233 2026-09-17T10:39:10Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1669322 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = سەیلاو | ناوی_فەرمی = سیلاب - Seylab | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=35.37942|frame-long=47.70024|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | دەرزیی_نەخشە٢ = Iran Kurdistan | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە٢ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە٢ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە٢ = جێگەی لە [[پارێزگای کوردستاندا|پارێزگای سنە]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای کوردستان|سنە]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی قوروە|قوروە]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی تەرواڵ|تەرواڵ]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندەواری لەک|لەک]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = [[کوێخا]] | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٧٣٦ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢١٧ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) ([[شیعە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٨٧ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''سەیلاو''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری لەک]]، [[ناوچەی تەرواڵ]]، [[شارستانی قوروە]]، [[پارێزگای کوردستان|پارێزگای سنە]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == مێژوو == == جوگرافیا == '''سەیلاو''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[حەسەن خان]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[شوراوخان]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[مەھدی خان]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[گەچی کورد]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتووان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠١٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٢١٧)کەس و (٦٥)خێزان بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١'''}}</ref> * دانیشتووانی [[گوند]]ەکە [[کورد]]ن. * بە [[زمانی کوردی|کوردی]] شێوەزاری ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) دەدوێن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوغرافیای تاریخی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2015/125491.PDF?* | نووسەر = جەلالەدین شافیعی کورد | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20220101101439/https://www.kurdipedia.org/files/books/2015/125491.PDF?* |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئایین == * ئایینی خەڵکی ئەم [[گوند]]ە [[ئیسلام]] ([[سوننە]])یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فرھنگ جغرافیائی ایران(ابادیھا)| ناونیشان = https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&*| نووسەر = «[[:fa:حاجعلی رزمآرا|سەرتیپ حاجعلی رزمآرا]]»| زمان = فارسی}}{{بەستەری مردوو|url=https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی قوروە]] * [[گوندەواری لەک]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارستانی قوروە}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{پارێزگای کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی قوروە]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|قوروە]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|قوروە]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی قوروە]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] diolo5btr02ga7z8wxjuzfoszb9n8xd 0 204725 1669258 1402166 2026-09-17T07:38:27Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئایین-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1669258 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name =سەید عەلی محەممەدی باب |image =Shrine_Bab_North_West.jpg |alt = |caption =مەزارگەی باب لە حەیفای ئیسرائیل |native_name = |birth_name =سەید عەلی محەممەد شیرازی |birth_date ={{birth date |١٨١٩|١٠|٢٠|df=y}} |birth_place =[[شیراز]]، [[ئێران]] |death_date ={{ڕێکەوتی مەرگ و تەمەن|١٨٥٠|٠٧|٠٩|١٨١٩|١٠|٢٠}} |death_place =[[تەورێز ]]، [[ئێران]] |resting_place =مەزارگەی باب |resting_place_coordinates={{coord|32|48|52|N|34|59|14|E|source:hewiki_region:IL_type:landmark|display=inline}} |burial_place = |spouse = |children = |nationality =ئێرانی |known_for =دامەزرێنەری [[بابیزم|ئایینی بابی]] |occupation =بازرگان |successor = }} '''سەید عەلی محەممەد شیرازی''' (١٩ی تشرینی یەکەمی ١٩١٩–١٨ی تەممووزی ١٩٢٠) ناسراو بە '''باب'''، بە باوەڕی [[ئایینی بەھایی|بەھایی]]یەکان قائمی ئیسلام، پێغەمبەرێکی نوێ و دامەزرێنەری [[بابیزم|ئایینی بەیان]] بوو، دوای کۆتایی ھەزارەی یەکەم دوای کۆچی دوایی [[حەسەنی عەسکەری]] یازدەیەمین ئیمامی شیعە لە ٢٦٠<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Amanat|یەکەم١=Abbas|سەردێڕ=Resurrection and Renewal: The Making of the Babi Movement in Iran, 1844-1850|ڕێکەوت=ی ی 1989|بڵاوکەرەوە=Cornell University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠١٤-٢٠٩٨-٦|پەڕەکان=١٥٣–١٦٦|ناونیشان=https://books.google.com/books/about/Resurrection_and_Renewal.html?id=UWnYAAAAMAAJ|ڕێکەوتی سەردان=٥ی شوباتی ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref> [[بابیزم|بزووتنەوەی بابی]] لە ئێران دامەزراند و شوێنکەوتووانی لە بەشە جیاوازەکانی کۆمەڵگا و ناوچە جیاوازەکانی ئێران ڕاکێشا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Amanat|یەکەم١=Abbas|سەردێڕ=Iran: A Modern History|ڕێکەوت=ی ی 2017|بڵاوکەرەوە=Yale University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٠٠-١١٢٥٤-٢|پەڕە=٢٤٠|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=j-4KzgEACAAJ&dq=0300112548.&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjbj6z6hOn1AhWeh_0HHW6KD-kQ6AF6BAgGEAI|ڕێکەوتی سەردان=٥ی شوباتی ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Amanat|یەکەم١=Abbas|سەردێڕ=Resurrection and Renewal: The Making of the Babi Movement in Iran, 1844-1850|ڕێکەوت=ی ی 1989|بڵاوکەرەوە=Cornell University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠١٤-٢٠٩٨-٦|پەڕەکان=٣٣٢–٣٦٨|ناونیشان=https://books.google.com/books/about/Resurrection_and_Renewal.html?id=UWnYAAAAMAAJ|ڕێکەوتی سەردان=٥ی شوباتی ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref> خۆی بە مەھدی بەڵێندراو ناودەبرد، پێغەمبەرێکی نوێ و مزگێنی دەری ئایینیێکە، کە وابڕیارە لە دوایییەوە لەلایەن «من یُظھِرە اللە» (ئەوەی خوا دەری دەخات) دەربکەوێت و بە بەردەوامی ئاماژە بە دەرکەوتنی دەکات لە کارەکانیدا. دوای ئەو خەڵکێکی زۆر بانگەشەی ئەوەیان کرد کە «من یُظھِرە اللە» ئەوانن.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=MacEoin|یەکەم١=Denis|سەردێڕ=Divisions and Authority Claims in Babism (1850-1866).|ڕێکەوت=ی ی 1989|پەڕەکان=٩٤-١٠١|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=H8xUygAACAAJ&dq=Divisions+and+Authority+Claims+in+Babism&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjYpM7khen1AhXlRvEDHW3DBw4Q6AF6BAgCEAE|ڕێکەوتی سەردان=٥ی شوباتی ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref> بە باوەڕی بەھایییەکان، ئەو بانگکەری ئایینی بەھایییە و «من یُظھِرە اللە» [[بەھائوڵڵا|میرزا حسێنعەلی نووری]] یە کە بە [[بەھائوڵڵا]] ناوی دەبەن. دوای شەش ساڵ لە دەستپێکردنی جووڵانەوەی بابی، سەید عەلی محەممەدی باب لە تەمەنی ٣١ ساڵیدا بە فەرمانی [[ئەمیرکەبیر]] لە [[تەورێز]] گولەباران کرا. دوای باب، شوێنکەوتوانی (بابییەکان) بەسەر سێ گرووپدا دابەش بوون. ھەندێک لە بابییەکان یەحیا سوبح ئەزەلیان بە جێنشینی باب قبوڵ کرد، کە بە ئەزەلیان ناونران، ھەندێک تر کە بەھائوڵڵایان بە جێنشینی باب قبوڵ کرد و یوون بە بەھایی، گرووپی سێیەم کە بەپێی بەیان نە یەحیا سوبح ئەزەل و نە بەھائوڵڵایان قبوول نەکرد لە دوو گرووپەکەی تر وەک بلێدوان بەیانییەکان جیابوونەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Báb}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئێران|ئایین}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئایین-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:لەسێدارەدراوانی ئێرانی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨١٩]] [[پۆل:خەڵکی فارس]] [[پۆل:دامەزرێنەرانی ئایینەکان]] [[پۆل:خەڵکی شیراز]] [[پۆل:مردووانی ١٨٥٠]] [[پۆل:ھاشمیەکان]] 5ghfpa3prbusbb2tyrncjjzwi6zfcgw 0 207559 1669226 1651267 2026-09-17T07:33:07Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1669226 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = سەڵواتاوا | ناوی_فەرمی = صلوات‌آباد - Salāmatābād | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=36.00442|frame-long=47.54406|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای کوردستان|سنە]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی بیجاڕ|بیجاڕ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی ناوەندی شارستانی بیجاڕ|ناوچەی ناوەند]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندەواری دەوروبەری بیجاڕ|دەوروبەر]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = [[کوێخا]] | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٦٠٨ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٠٠ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی گەڕووسی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[شیعە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٨٧ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''سەڵواتاوا''' یان '''سەڵماتاوا''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری دەوروبەری بیجاڕ]]، [[ناوچەی ناوەندی شارستانی بیجاڕ]]، [[شارستانی بیجاڕ]]، [[پارێزگای کوردستان|پارێزگای سنە]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == مێژوو == == جوگرافیا == '''سەڵواتاوا''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[قەرەبولاخی میانگۆ]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[ئەڵوەنقولی]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[خوشاو]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[کەمەرزەرد]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتووان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠١٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (١٠٠)کەس و (٣٣)خێزان بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١'''}}</ref> * دانیشتووانی [[گوند]]ەکە [[کورد]]ن. == ئایین و زمان == * ئایینی خەڵکی ئەم [[گوند]]ە [[ئیسلام]] ([[شیعە]])یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فرھنگ جغرافیائی ایران(ابادیھا)| ناونیشان = https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&*| نووسەر = «[[:fa:حاجعلی رزمآرا|سەرتیپ حاجعلی رزمآرا]]»| زمان = فارسی}}{{بەستەری مردوو|url=https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> * بە [[زمانی کوردی|کوردی]] شێوەزاری [[کوردیی گەڕووسی]]) دەدوێن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوغرافیای تاریخی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2015/125491.PDF?* | نووسەر = جەلالەدین شافیعی کورد | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ٢٧ی شوباتی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20220101101439/https://www.kurdipedia.org/files/books/2015/125491.PDF?* |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی بیجاڕ]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارستانی بیجاڕ}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{پارێزگای کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] 7tvf62wab8xytmpd9hkh087oqzx4y5f 0 207575 1668912 1651295 2026-09-16T16:37:33Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1668912 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = سەعداوا | ناوی_فەرمی = سعدآباد - Sadabad | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=35.84214|frame-long=47.49252|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای کوردستان|سنە]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی بیجاڕ|بیجاڕ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی ناوەندی شارستانی بیجاڕ|ناوچەی ناوەند]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندەواری دەوروبەری بیجاڕ|دەوروبەر]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = [[کوێخا]] | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٠١٨ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = چۆڵ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٨٧ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''سەعداوا''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری دەوروبەری بیجاڕ]]، [[ناوچەی ناوەندی شارستانی بیجاڕ]]، [[شارستانی بیجاڕ]]، [[پارێزگای کوردستان|پارێزگای سنە]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == مێژوو == == جوگرافیا == '''سەعداوا''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[نیعمەتاوای سەرێ]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[خورەماوا]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[بورجگە]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[چەشمە کازم]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتووان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠١٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٠)کەس و (٠)خێزان بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١'''}}</ref> * دانیشتووانی [[گوند]]ەکە [[کورد]]ن. == ئایین و زمان == * ئایینی خەڵکی ئەم [[گوند]]ە [[ئیسلام]] ([[سوننە]])یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فرھنگ جغرافیائی ایران(ابادیھا)| ناونیشان = https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&*| نووسەر = «[[:fa:حاجعلی رزمآرا|سەرتیپ حاجعلی رزمآرا]]»| زمان = فارسی}}{{بەستەری مردوو|url=https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> * بە [[زمانی کوردی|کوردی]] شێوەزاری ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) دەدوێن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوغرافیای تاریخی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2015/125491.PDF?* | نووسەر = جەلالەدین شافیعی کورد | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ٢٧ی شوباتی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20220101101439/https://www.kurdipedia.org/files/books/2015/125491.PDF?* |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی بیجاڕ]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارستانی بیجاڕ}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{پارێزگای کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] hxeu17461wqysa8itgi2u9g2b1jish7 0 207726 1669242 1651260 2026-09-17T07:35:47Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1669242 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = سەیان | ناوی_فەرمی = سیدان - Seyyedan | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=35.9318|frame-long=47.72428|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە٢ = جێگەی لە [[پارێزگای کوردستاندا|پارێزگای سنە]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای کوردستان|سنە]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی بیجاڕ|بیجاڕ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی ناوەندی شارستانی بیجاڕ|ناوچەی ناوەند]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندەواری خوڕخوڕە|خوڕخوڕە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = [[کوێخا]] | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٧٢٨ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٧٤١ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی گەڕووسی|گەڕووسی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[شیعە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٨٧ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''<span style="color:#090;"> سەیان </span>''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری خوڕخوڕە]]، [[ناوچەی ناوەندی شارستانی بیجاڕ]]، [[شارستانی بیجاڕ]]، [[پارێزگای کوردستان|پارێزگای سنە]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == مێژوو == == جوگرافیا == '''<span style="color:#090;"> سەیان </span>''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[قیشڵاخی حەسەن خان]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[چوپی]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[قیوجقی سەرێ]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[قیزلاڵی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتووان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠١٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٧٤١)کەس و (٢٣٧)خێزان بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١'''}}</ref> * دانیشتووانی [[گوند]]ەکە لە [[کورد]] پێکھاتووە. == ئایین و زمان == * ئایینی خەڵکی ئەم [[گوند]]ە [[ئیسلام]] ([[شیعە]])یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فرھنگ جغرافیائی ایران(ابادیھا)| ناونیشان = https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&*| نووسەر = «[[:fa:حاجعلی رزمآرا|سەرتیپ حاجعلی رزمآرا]]»| زمان = فارسی}}{{بەستەری مردوو|url=https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> * بە [[زمانی کوردی|کوردی]] شێوەزاری ([[کوردیی گەڕووسی|گەڕووسی]]) دەدوێن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوغرافیای تاریخی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2015/125491.PDF?* | نووسەر = جەلالەدین شافیعی کورد | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ٣ی ئازاری ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20220101101439/https://www.kurdipedia.org/files/books/2015/125491.PDF?* |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی بیجاڕ]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارستانی بیجاڕ}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{پارێزگای کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] c3x482kys41aryb3ktvhccccjc4va7f 0 207848 1669298 1651245 2026-09-17T10:35:10Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1669298 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = سەیدحوسێن | ناوی_فەرمی = سیدحسین - Seyyed Hoseyn | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=36.15909|frame-long=47.79539|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە٢ = جێگەی لە [[پارێزگای کوردستاندا|پارێزگای سنە]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای کوردستان|سنە]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی بیجاڕ|بیجاڕ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی ناوەندی شارستانی بیجاڕ|ناوچەی ناوەند]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندەواری سێڵاوتان|سێڵاوتان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = [[کوێخا]] | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٤٩٧ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٣٥ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[شیعە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٨٧ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''<span style="color:#090;"> سەیدحوسێن </span>''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری سێڵاوتان]]، [[ناوچەی ناوەندی شارستانی بیجاڕ]]، [[شارستانی بیجاڕ]]، [[پارێزگای کوردستان|پارێزگای سنە]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == مێژوو == == جوگرافیا == '''<span style="color:#090;"> سەیدحوسێن </span>''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[یەنگی ئارخ]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[ئاغبولاغ]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[موڕادی]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[دەمیرچی، سێڵاوتان|دەمیرچی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتووان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠١٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (١٣٥)کەس و (٤٣)خێزان بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١'''}}</ref> * دانیشتووانی [[گوند]]ەکە لە [[ئازەرییەکان]] پێکھاتووە. == ئایین و زمان == * ئایینی خەڵکی ئەم [[گوند]]ە [[ئیسلام]] ([[شیعە]])یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فرھنگ جغرافیائی ایران(ابادیھا)| ناونیشان = https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&*| نووسەر = «[[:fa:حاجعلی رزمآرا|سەرتیپ حاجعلی رزمآرا]]»| زمان = فارسی}}{{بەستەری مردوو|url=https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> * بە [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] دەدوێن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوغرافیای تاریخی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2015/125491.PDF?* | نووسەر = جەلالەدین شافیعی کورد | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ٤ی ئازاری ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20220101101439/https://www.kurdipedia.org/files/books/2015/125491.PDF?* |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی بیجاڕ]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارستانی بیجاڕ}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{پارێزگای کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] 5ztgykkt63c2nxtvl0mjmprrujslsgs 0 208806 1669227 1651266 2026-09-17T07:33:17Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1669227 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = سەڵەواتاوا | ناوی_فەرمی = سلامت‌آباد - Salamatabad | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=35.66507|frame-long=47.83978|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای کوردستان|سنە]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی بیجاڕ|بیجاڕ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی چەنگ ئەڵماس|چەنگ ئەڵماس]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندەواری باوەڕەشانی|باوەڕەشانی]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = [[کوێخا]] | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٦٣٣ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٣٧ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی گەڕووسی|گەڕووسی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[شیعە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[نەتەوە]] | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = [[کورد]] <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٨٧ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''سەڵەواتاوا''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری باوەڕەشانی]]، [[ناوچەی چەنگ ئەڵماس]]، [[شارستانی بیجاڕ]]، [[پارێزگای کوردستان|پارێزگای سنە]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == مێژوو == == جوگرافیا == '''سەڵەواتاوا''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[عەلیاوا، باوەڕەشانی|عەلیاوا]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[عەرەبشا، قوروە|عەرەبشا]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[جیبرەئیل]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[شارەدێ]]ی [[باوەڕەشانی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتووان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠١٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٣٧)کەس و (١٣)خێزان بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١'''}}</ref> * دانیشتووانی [[گوند]]ەکە لە [[نەتەوە]]ی [[کورد]] پێکھاتووە. == ئایین و زمان == * ئایینی خەڵکی ئەم [[گوند]]ە [[ئیسلام]] ([[شیعە]])یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فرھنگ جغرافیائی ایران(ابادیھا)| ناونیشان = https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&*| نووسەر = «[[:fa:حاجعلی رزمآرا|سەرتیپ حاجعلی رزمآرا]]»| زمان = فارسی}}{{بەستەری مردوو|url=https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> * بە [[زمانی کوردی|کوردی]] شێوەزاری ([[کوردیی گەڕووسی|گەڕووسی]]) دەدوێن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوغرافیای تاریخی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2015/125491.PDF?* | نووسەر = جەلالەدین شافیعی کورد | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٣ی ئازاری ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20220101101439/https://www.kurdipedia.org/files/books/2015/125491.PDF?* |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی بیجاڕ]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارستانی بیجاڕ}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{پارێزگای کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] ou7qplacpr6rqc3pzq1w1o1qfata02w 0 209051 1669315 1651235 2026-09-17T10:38:00Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1669315 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = سەیفاوا | ناوی_فەرمی = سیف‌آباد - Seyfabad | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=35.64398|frame-long=47.86602|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای کوردستان|سنە]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی بیجاڕ|بیجاڕ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی چەنگ ئەڵماس|چەنگ ئەڵماس]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندەواری باوەڕەشانی|باوەڕەشانی]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = [[کوێخا]] | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٦٥٧ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٣٥ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی گەڕووسی|گەڕووسی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[شیعە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[نەتەوە]] | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = [[کورد]] <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٨٧ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''سەیفاوا''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری باوەڕەشانی]]، [[ناوچەی چەنگ ئەڵماس]]، [[شارستانی بیجاڕ]]، [[پارێزگای کوردستان|پارێزگای سنە]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == مێژوو == == جوگرافیا == '''سەیفاوا''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[عەلیاوا، باوەڕەشانی|عەلیاوا]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[قۆری چای]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[جیبرەئیل]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[کونامار]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتووان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠١٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٣٥)کەس و (١٠)خێزان بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١'''}}</ref> * دانیشتووانی [[گوند]]ەکە لە [[نەتەوە]]ی [[کورد]] پێکھاتووە. == ئایین و زمان == * ئایینی خەڵکی ئەم [[گوند]]ە [[ئیسلام]] ([[شیعە]])یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فرھنگ جغرافیائی ایران(ابادیھا)| ناونیشان = https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&*| نووسەر = «[[:fa:حاجعلی رزمآرا|سەرتیپ حاجعلی رزمآرا]]»| زمان = فارسی}}{{بەستەری مردوو|url=https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> * بە [[زمانی کوردی|کوردی]] شێوەزاری ([[کوردیی گەڕووسی|گەڕووسی]]) دەدوێن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوغرافیای تاریخی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2015/125491.PDF?* | نووسەر = جەلالەدین شافیعی کورد | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٤ی ئازاری ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20220101101439/https://www.kurdipedia.org/files/books/2015/125491.PDF?* |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی بیجاڕ]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارستانی بیجاڕ}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{پارێزگای کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] mnvb8wbnjldj6lvwqebcmedctxwxbhs 0 209786 1669095 1518937 2026-09-16T23:35:23Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1669095 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Ned Kelly in 1880.png|وێنۆک]] '''نێد کێلی''' ({{بە ئینگلیزی|Ned Kelly}}) [[دارستاننشین]]ێکی ئوستورالی بوو.<ref name=dfat>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.dfat.gov.au/facts/national_icons.html |سەردێڕ=About Australia: National Icons |ئیش=Department of Foreign Affairs and Trade |ساڵ=٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111019233119/http://dfat.gov.au/facts/national_icons.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بووە کەسایەتییەکی ڕەمزی لە مێژوو، فۆلکلۆر، کتێب، ھونەر و فیلمی ئوستورالیا. وەک ھێمایییەکی نیشتیمانی وێنەکەی بەکارھێنراوە لە ئاھەنگی کردنەوەی [[ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠]] لە سیدنی، لە یارییەکدا یادی کراوەتەوە بەناوی "... وەک یاری نێد کێڵی …" وشەی یاری لەم حاڵەتەدا بە مانای ئازا دێت.<ref name="kp">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://vhd.heritage.vic.gov.au/vhd/heritagevic#detail_places;14253|سەردێڕ=Kelly Papers|ئیش=Heritage Places and Objects|بڵاوکەرەوە=Heritage Council of Victoria|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠١٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|archive-url=https://web.archive.org/web/20111005070220/http://vhd.heritage.vic.gov.au/vhd/heritagevic#detail_places;14253|url-status=dead}}</ref> == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|مێژوو|ئوسترالیا}} {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Ned Kelly}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٥٤]] [[پۆل:مردووانی ١٨٨٠]] [[پۆل:ئوسترالییەکانی بەڕەگەز ئیری]] t94d1c1l3jkzzostq9ip9z4uc0naril 0 210988 1669321 1651234 2026-09-17T10:39:00Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1669321 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = سەیفەلی کەندی | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=36.29186|frame-long=47.64734|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای کوردستان|سنە]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی بیجاڕ|بیجاڕ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی کوڕانی|کوڕانی]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندەواری کوڕانی|کوڕانی]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = [[کوێخا]] | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٦٩٨ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٦٦ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[شیعە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[نەتەوە]] | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = [[ئازەرییەکان|ئازەری]] <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٨٧ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''سەیفەلی کەندی''' ({{بە فارسی| سیف علی کندی}}، {{بە ئینگلیزی| Seyf Ali Kandi}}) گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری کوڕانی]]، [[ناوچەی کوڕانی]]، [[شارستانی بیجاڕ]]، [[پارێزگای کوردستان|پارێزگای سنە]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] لە [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == مێژوو == == جوگرافیا == '''سەیفەلی کەندی''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[قیزل تەپە]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[داداش کەندی]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[یەیگاباد]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[قورتدەرە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتووان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠١٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (١٦٦)کەس و (٤٤)خێزان بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٦'''}}</ref> * دانیشتووانی [[گوند]]ەکە لە [[نەتەوە]]ی [[ئازەرییەکان]] پێکھاتووە. == ئایین و زمان == * ئایینی خەڵکی ئەم [[گوند]]ە [[ئیسلام]] ([[شیعە]])یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فرھنگ جغرافیائی ایران(ابادیھا)| ناونیشان = https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&*| نووسەر = «[[:fa:حاجعلی رزمآرا|سەرتیپ حاجعلی رزمآرا]]»| زمان = فارسی}}{{بەستەری مردوو|url=https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> * بە [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] دەدوێن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوغرافیای تاریخی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2015/125491.PDF?* | نووسەر = جەلالەدین شافیعی کورد | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20220101101439/https://www.kurdipedia.org/files/books/2015/125491.PDF?* |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی بیجاڕ]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارستانی بیجاڕ}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{پارێزگای کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] ice65qzqj51wrcy8n2h43gsjci4m83w 1 211698 1668947 1472960 2026-09-16T17:18:25Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1668947 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[عەلیڕەزا بەیرانوەند]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=941707 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20191206135930/https://tournament.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF بۆ https://tournament.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٦:٥٨، ١٧ی نیسانی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[عەلیڕەزا بەیرانوەند]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1472959 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211120165854/https://www.zarikrmanji.com/Home/Details?t=--%DA%AF%DB%86%DA%B5%D9%BE%D8%A7%D8%B1%DB%8E%D8%B2%DB%95-%D9%83%D9%88%D8%B1%D8%AF%DB%95%D9%83%DB%95-%D8%AF%DB%95%DA%86%DB%8E%D8%AA%DB%95-%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%95%DB%8C%DB%95%D9%83%DB%8C-%D9%BE%D9%88%D8%B1%D8%AA%D9%88%DA%AF%D8%A7%D9%84&id=24359 بۆ https://www.zarikrmanji.com/Home/Details?t=--%DA%AF%DB%86%DA%B5%D9%BE%D8%A7%D8%B1%DB%8E%D8%B2%DB%95-%D9%83%D9%88%D8%B1%D8%AF%DB%95%D9%83%DB%95-%D8%AF%DB%95%DA%86%DB%8E%D8%AA%DB%95-%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%95%DB%8C%DB%95%D9%83%DB%8C-%D9%BE%D9%88%D8%B1%D8%AA%D9%88%DA%AF%D8%A7%D9%84&id=24359 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٩:٥٠، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[عەلیڕەزا بەیرانوەند]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1668946 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211120165853/http://www.komarixwaz.com/ku/index.php/2011-10-19-18-09-19/9681-2019-01-05-14-09-44 بۆ http://www.komarixwaz.com/ku/index.php/2011-10-19-18-09-19/9681-2019-01-05-14-09-44 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٧:١٨، ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) h911rnj61ss8twe7xe0ltlgh643zq5t 0 211876 1668828 1402081 2026-09-16T13:36:22Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، فەڕەنسا-کۆلکە) 1668828 wikitext text/x-wiki {{Infobox official post | post = سەرۆک کۆمار | body = کۆماری فەڕەنسا | native_name = {{small|{{lang|fr|Président de la République française}}}} | insignia = File:Armoiries république française.svg | insigniasize = 100px | insigniacaption = دروشمی کۆماری فەرەنسا | flag = Standard of the President of France.svg | flagsize = 120px | flagcaption = ستانداردی سەرۆکایەتی فەرەنسا | flagborder = yes | image = Emmanuel Macron, en juin 2021.jpg | incumbent = [[ئێمانوێل ماکرۆن]] | incumbentsince = 14 May, ٢٠١٧ | department = لقی جێبەجێکاری حکوومەتی فەرەنسا | style = [[سەرۆک کۆمار]]{{ھن}}{{small|(نافەرمی)}}{{ھن}}[[پایەبەرز]]{{ھن}}{{small|(دیپڵۆماتیک)}} | status = {{ubl|[[سەرۆکی دەوڵەت]]|سەرۆکی جێبەجێکار}} | member_of = {{ubl|ئەنجومەنی وەزیران|سکرتارییەتی گشتی بۆ بەرگری و ئاسایشی نەتەوەیی|[[ئەنجومەنی ئەورووپی]]}} | residence = [[کۆشکی ئەلیزێ]] | seat = [[پاریس]]، [[فەڕەنسا]] | nominator = | appointer = [[ھەڵبژاردنی ڕاستەوخۆ]] | termlength = پێنج ساڵ، جارێک لە بەشوێن یەکدا درێژ دەکرێتەوە | constituting_instrument = [[دەستووری فەڕەنسا|دەستووری کۆماری پێنجەم]] | precursor = | formation = {{ubl|{{start date and age|df=y|1848}} (کۆماری دووەم)|{{start date and age|df=y|1958|10|4}} (کۆماری پێنجەم)}} | inaugural = ناپۆلیۆنی سێھەم | salary = €{{round|182400|-3}} بۆ ھەر ساڵێک<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Le salaire des politiques et des élus : quel montant ?|ناونیشان=http://www.journaldunet.com/economie/magazine/le-salaire-des-politiques-et-des-elus/president-de-la-republique.shtml|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٢|ئیش=www.journaldunet.com|زمان=fr}}</ref> | deputy = | website = {{url|www.elysee.fr/en}} | imagesize = 200px }} '''سەرۆک کۆماری فەرەنسا''' ({{lang-fr|Président de la République française}}),سەرۆکی دەوڵەتی [[فەڕەنسا|فەرەنسا]]، پلەبەرزترین جێبەجێکاری فەڕەنسا لە کۆماری پێنجەمی فەرەنسا و ھەروەھا فەرماندەی گشتی ھێزە چەکدارەکانی فەڕەنسایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The institutions|ناونیشان=https://www.elysee.fr/en/french-presidency/the-institutions|وێبگە=elysee.fr|بڵاوکەرەوە=کۆشکی ئەلیزێ|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٢|زمان=en|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠١٨}}</ref> چونکە سەرۆکایەتی باڵاترین دەسەڵاتی ئەو وڵاتەیە، باڵاترین فەرمانگەی فەرەنسای بەدەستەوەیە. دەسەڵات، کار و ئەرکەکانی فەرمانگەکانی سەرۆکایەتی پێشوو، جگە لە پەیوەندیان لەگەڵ سەرۆک وەزیران و حکوومەتی فەرەنسا، بەتێپەڕبوونی کات لەگەڵ بەڵگەنامە دەستوورییە جۆراوجۆرەکان لەدوای کۆماری دووەمەوە جیاوازیان ھەبووە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فەڕەنسا|سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|Presidents of France}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{فەڕەنسا-کۆلکە}} [[پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی فەڕەنسا]] [[پۆل:حکوومەتی فەرەنسا]] [[پۆل:دامەزرانەکانی ١٨٤٨ لە فەڕەنسا]] mqhtuchxrzrvfv2ep98om32bdj5lz4v 1 212092 1669096 944629 2026-09-16T23:35:23Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1669096 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[نێد کێلی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=944628 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20111019233119/http://dfat.gov.au/facts/national_icons.html بۆ http://www.dfat.gov.au/facts/national_icons.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٦:٥٨، ٧ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[نێد کێلی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1669095 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20111005070220/http://vhd.heritage.vic.gov.au/vhd/heritagevic بۆ http://vhd.heritage.vic.gov.au/vhd/heritagevic زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢٣:٣٥، ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) aoznpuyt33pqqvf88j6anuqzcgztanc 0 212315 1668971 1632262 2026-09-16T19:04:05Z 1silent scientist 51740 1668971 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس|وێنە=Flag_of_Northern_Ireland_(1924–1953).svg}} '''ئیرلەندای باکوور''' (بە [[زمانی ئیری|ئیری]]:Tuaisceart Éireann)<ref>[https://www.dfa.ie/ie/nuacht-agus-na-meain/tags/browsebyregion/tuaisceart-éireann/ Tuaisceart Éireann] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210815035945/https://www.dfa.ie/ie/nuacht-agus-na-meain/tags/browsebyregion/tuaisceart-éireann/ |date=15 August 2021}}. DFA.ie. Retrieved 27 March 2016.</ref> ناوچەیەک لە باکووری ڕۆژھەڵاتی [[دوورگەی ئیرلەند|دوورگەی ئیرلەندا]] و لە ڕۆژاوای دوورگەی بەریتانیا کە بەشێکە لە [[شانشینی یەکگرتوو]]. ئەو ناوچەیە لەگەڵ [[ئینگلتەرا]]، [[سکۆتلەندا]] و [[وێڵز]]، [[شانشینی یەکگرتوو]]ی [[بەریتانیای مەزن]] و ئیرلەندای باکوور پێکدێنێت. ئیرلەندای باکوور لە کاتێکی جیاواز بە گشتی وەک وڵات، پارێزگا، ھەرێم یان بەشێک لە شانشینی یەکگرتوو ناو براوە. ئەنجومەنی ئیرلەندی باکوور (بە شێوەیەکی گشتی بە ستۆرمۆنت ناودەبرێت دوای شوێنەکەی)، کە لەلایەن یاسای ئیرلەندی باکوور ١٩٩٨ دامەزراوە، بەرپرسیارییەتی کۆمەڵێک بابەتی [[ڕامیاری]] ھەڵگەڕاو لە ئەستۆ دەگرێت، لەکاتێکدا کە ناوچەکانی تر بۆ حکوومەتی بەریتانیا پارێزراون ئیرلەندای باکوور لە چەندین ناوچە لەگەڵ [[ئیرلەند|کۆماری ئیرلەندا]] ھاوکاری دەکات. == مێژوو == [[پەڕگە:CIMG1495 ScraboHorizView.JPG|وێنۆک|ڕاست|تاوەری سکرابۆ، [[کاونتیی داون]]]] ئیرلەندی باکوور لە چوارچێوەی دەوڵەتی ئێستای ئیرلەندا بوو کە ئەورووپییەکان ([[فەڕەنسییەکان]] + ھەندێک [[ئینگلیز]]) لە [[سەدەی ٢|سەدەی دووەمی]] زایینیدا کۆچیان بۆی کرد و لە ساڵی [[١٨٠١]]دا لەگەڵ [[وێڵز]] و [[سکۆتلاند]] و [[ئینگلتەرا]] چووە پاڵ [[شانشینی یەکگرتوو]] و شانشینی یەکگرتوویان پێک ھێنا ([[شانشینی یەکگرتوو|بەریتانیا]] و ئیرلەندی باکوور). [[دوورگەی ئیرلەند|ئیرلەند]] لەنێوان [[کاسۆلیک|کاسۆلیکەکان]] لە [[دبلن]] و [[پرۆتێستانت|پرۆتستانتەکان]] لە [[بێلفاست]] لە ساڵی [[١٩٢١]]دا دابەش کرا، کە بە دابەشکردنی [[ئۆلستەر]] ناسراوە.<ref>{{cite journal|سەردێڕ=http://www.americanheritage.com/articles/magazine/ah/1970/1/1970_1_28.shtml |عنوان=The Scotch-Irish |صحيفة=[[American Heritage Magazine]] |مؤلف=James G. Leyburn |تاريخ=December 1970 |المجلد=22 |العدد=1 |مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20081203112227/http://www.americanheritage.com/articles/magazine/ah/1970/1/1970_1_28.shtml |تاريخ أرشيف=3 December 2008 |تاريخ الوصول=9 أغسطس 2012 |تاريخ أرشيف=20 أكتوبر 2010 |مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20101020035635/http://americanheritage.com/articles/magazine/ah/1970/1/1970_1_28.shtml |حالة المسار=deviated}} {{cite web |url=http://americanheritage.com/articles/magazine/ah/1970/1/1970_1_28.shtml |title=نسخة مؤرشفة |access-date=4 أكتوبر 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101020035635/http://americanheritage.com/articles/magazine/ah/1970/1/1970_1_28.shtml |archive-date=20 أكتوبر 2010 |url-status=deviated}}</ref><ref>{{cite book |last=Thernstrom |first=Stephan |title=Harvard encyclopedia of American ethnic groups |url=http://books.google.com/books?id=npQ6Hd3G4kgC&pg=PA896&dq#v=onepage&q=&f=false |publisher=Harvard University Press |year=1980 |pages=896 |isbn=0-674-37512-2 |access-date=29 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140704170128/http://books.google.com/books?id=npQ6Hd3G4kgC |archive-date=4 يوليو 2014}}</ref> === دابەشکردنی ئیرلەند === لە ماوەی سەدەی ١٩دا، ئەو چاکسازییە یاسایییانەی لە کۆتایییەکانی سەدەی ھەژدەھەمدا دەستیان پێ کرد، جیاکاریی یاسایییان دژی [[کاسۆلیک|کاسۆلیکەکان]] نەھێشت و بەرنامە پێشکەوتنخوازەکان جووتیارە کرێچییەکانیان توانادار کرد بۆ کڕینی زەوی لە خاوەن موڵکەکان. بەر لە کۆتاییی سەدەکە، حوکمی زاتی بۆ ئیرلەند لە شانشینی یەکگرتوو، کە بە حوکمی ناوخۆیی ناسرابوو، زۆر بە ئەگەردار دادەنرا. لە ساڵی [[١٩١٢]]دا، بووە مسۆگەر. پێکدادانی نێوان ئەنجومەنی گشتی و ئەنجومەنی لۆردەکان لەسەر بوودجە مشتومڕاوییەکە لە ساڵی [[١٩١١]]دا یاسای پەرلەمانی لێ کەوتەوە، کە مافی ڤیتۆی لە ئەنجومەنی لۆردەکان ھەڵوەشاندەوە. مافی ڤیتۆی ئەنجومەنی لۆردەکان دەستەبەری سەرەکیی یەکێتیخوازەکان بوو بۆ ئەوەی حوکمی ناوخۆیی دەرنەکرێت، چونکە زۆربەی زۆری ئەندامانی [[ئەنجومەنی لۆردەکان]] یەکێتیخواز بوون. وەک وەڵامێک بۆ ئەوە، نەیارانی حوکمی ناوخۆ لە سەرکردەکانی پارتی پارێزگاران و یەکێتیخوازان وەک ئەندرۆ بۆنار لۆ و پارێزەری بنکە لە دبلن سێر ئێدوارد کارسۆن، ھەڕەشەی بەکارھێنانی توندوتیژییان لەلایەن یەکێتیخوازە توندڕەوەکان لە [[کۆماری ئیرلەند|ئیرلەند]] کرد. لە ساڵی [[١٩١٤]]دا، ڕێکخراوێکی نیمچە سەربازی ھەزاران تفەنگ و فیشەکی تەقەمەنییان لە [[ئیمپراتۆریەتیی ئەڵمانی|ئیمپراتۆریەتیی ئەڵمانیا]] بە قاچاخ ھێنا بۆ بەکارھێنان لەلایەن خۆبەخشانی ئۆلستەرەوە، بۆ بەرەنگاربوونەوەی جێبەجێکردنی [[حوکمی زاتی]]. یەکێتیخوازەکان لە [[دوورگەی ئیرلەند]] بە گشتی لە کەمینەدا بوون، بەڵام لە باکووری ھەرێمی ئۆلستەر لە زۆرینەدا بوون، و زۆرینەیەکی زۆر گەورەش بوون لە کاونتی ئەنتریم و کاونتی داون، لەگەڵ زۆرینەیەکی کەم لە کاونتی ئارما و [[کاونتی لۆندۆندێری]]. ھەروەھا ژمارەیەکی زۆر لە کاونتی فێرمانا و کاونتی تایرۆن چڕ ببوونەوە.<ref name="StephenGwynn">{{cite book |url=http://books.google.ie/books?id=IWnrSFoQVw0C&pg=PA525&dq=%22northern+ireland%22+partition+two+counties+nationalist+majority+tyrone+fermanagh#v=onepage&q=%22northern%20ireland%22%20partition%20two%20counties%20nationalist%20majority%20tyrone%20fermanagh&f=false |first=Stephen |last=Gwynn |author-link=Stephen Gwynn |chapter=The birth of the Irish Free State |title=The History of Ireland |year=2009 |orig-year=1923 |publisher=Macmillan |isbn=978-1-113-15514-6 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140320054055/http://books.google.ie/books?id=IWnrSFoQVw0C&pg=PA525&dq=%22northern+ireland%22+partition+two+counties+nationalist+majority+tyrone+fermanagh |archive-date=20 مارس 2014}}</ref> ئەم شەش کاونتییە دواتر ئیرلەندی باکووریان پێک ھێنا. ٢٦ کاونتییەکەی دیکەش کە دواتر بوونە [[کۆماری ئیرلەند]]، زۆرینەیەکی ڕەھایان نەتەوەیی بوون. لە ساڵی [[١٩١٤]]دا، سێیەم یاسای حوکمی ناوخۆ، کە مەرجی دابەشکردنی «کاتی»ی ئەم شەش کاونتییەی لە باقیی ئیرلەند لەخۆ گرتبوو، ڕەزامەندیی پاشایەتیی وەرگرت. سەرباری ئەوەش، پێش ئەوەی بچێتە بواری جێبەجێکردنەوە، بەھۆی ھەڵگیرسانی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]] جێبەجێکردنی ڕاگیرا. چاوەڕوان دەکرا جەنگەکە تەنھا چەند ھەفتەیەک بخایەنێت، بەڵام لە ڕاستیدا چوار ساڵی خایاند. لە کۆتاییی جەنگەکەدا (کە لە ماوەیەدا ڕاپەڕینی جەژنی ئیستەری [[١٩١٦]] ڕووی دا)، یاساکە وەک یاسایەکی نەگونجاو بۆ جێبەجێکردن دادەنرا. ڕای گشتی لە زۆربەی کۆمەڵگەی «نەتەوەیی»دا (کە بەدوای [[سەربەخۆیی|سەربەخۆییی]] زیاتر لە [[شانشینی یەکگرتوو|بەریتانیا]] بوو) لە کاتی جەنگدا لە داواکردنی حوکمی ناوخۆوە گۆڕا بۆ سەربەخۆییی تەواو. لە ساڵی [[١٩١٩]]دا، دەیڤید لۆید جۆرج پڕۆژەیاسایەکی نوێی پێشنیاز کرد کە ئیرلەند دابەش دەکات بۆ دوو ناوچەی حوکمی ناوخۆیی: ٢٦ کاونتی کە لە [[دبلن]]ەوە بەڕێوە دەبرێن، و شەش کاونتی کە لە [[بێلفاست]]ەوە بەڕێوە دەبرێن. لە نێوان ئەم دوو ناوچەیەدا لۆردی جێگری ئیرلەند ھاوبەش دەبێت کە ھەردوو حکوومەتەکە و ئەنجومەنی ئیرلەند دیاری دەکات، کە لۆید جۆرج پێی وابوو دەبێتە پەرلەمانێک بۆ ھەموو ئیرلەند.<ref>{{cite book |last=Pilkington |first=Colin |author-link=Colin Pilkington |title=Devolution in Britain Today |publisher=[[جامعة مانشستر]] |year=2002 |pages=75 |isbn=0-7190-6076-1}}</ref> بەڵام ڕووداوەکان پێش حکوومەت کەوتن. لە ھەڵبژاردنە گشتییەکانی ساڵی [[١٩١٨]]دا، شین فەینی لایەنگری سەربەخۆیی ٧٣ کورسی لە کۆی ١٠٥ کورسیی پەرلەمان لە ئیرلەند بەدەستھێنا، و بە شێوەیەکی تاکلایەنە دایلی یەکەمی دامەزراند، کە پەرلەمانێکی دەرەوەی یاسا بوو لە [[کۆماری ئیرلەند|ئیرلەند]]. ئیرلەند لەنێوان ئیرلەندی باکوور و باشووری ئیرلەند لە ساڵی [[١٩٢١]]دا بەپێی بڕگەکانی یاسای حکوومەتی ئیرلەندی ساڵی [[١٩٢٠]]ی حکوومەتی [[دەیڤید لۆید جۆرج|لۆید جۆرج]]<ref>Northern Ireland became a distinct region of the United Kingdom, by [[Order in Council]] on 3 May 1921 (Statutory Rules & Orders published by authority (SR&O) 1921, No. 533). Its constitutional roots remain the [[قوانين الاتحاد لعام 1800]], two complementary Acts, one passed by the {{وإو|برلمان مملكة بريطانيا العظمى|Parliament of Great Britain}}, the other by the pre-1801 [[البرلمان الأيرلندي]].</ref> لە ماوەی جەنگی سەربەخۆییی نێوان ئیرلەند و ھێزە بەریتانییەکان دابەش کرا. لە کۆتاییی ئەو جەنگە لە [[٦ی کانوونی یەکەم|٦ی کانوونی یەکەمی]] [[١٩٢٢]]دا، بەپێی بڕگەکانی ئەو پەیماننامەیەی لێی کەوتەوە، ئیرلەندی باکوور بە شێوەیەکی کاتی بووە بەشێک لە دەوڵەتی ئازادی ئیرلەندیی تازە سەربەخۆبووی خاوەن حوکمی زاتی، بە مافی کشانەوە لێی. === ئیرلەندی باکوور === [[پەڕگە:Coat of Arms of Northern Ireland.svg|وێنۆک|چەپ|ئەو دروشمەی لە ساڵی ١٩٢٤ بە حکوومەتی ئەوکاتی ئیرلەندی باکوور بەخشرا، و بە شێوەیەکی فەرمی بەکارھات تا ئەوکاتەی بە یاسای دەستووری ئیرلەندی باکووری ١٩٧٣ لە ساڵی ١٩٧٣دا ھەڵوەشێنرایەوە]] وەک چاوەڕوان دەکرا، پەرلەمانی ئیرلەندی باکوور لە [[٧ی کانوونی یەکەم|٧ی کانوونی یەکەمی]] [[١٩٢٢]]دا (ڕۆژێک دوای دامەزراندنی دەوڵەتی ئازادی [[زمانی ئیرلەندی|ئیرلەندی]]) بڕیاری دا ئەم داواکارییەی خوارەوە پێشکەشی پاشا بکات سەبارەت بە پیادەکردنی مافی کشانەوە لە دەوڵەتی ئازادی ئیرلەندی لەو یەک مانگەی ڕێگەی پێ درابوو: «پاشای مەزن، ئێمە، ڕەعیەتی زۆر گوێڕایەڵ و دڵسۆزی جەنابتان، ئەندامانی کۆبووەوەی [[ئەنجومەنی پیران]] و ئەنجومەنی گشتیی ئیرلەندی باکوور لە پەرلەمان، دوای ئەوەی ئاگاداری دەرچوونی یاسای دەستووری دەوڵەتی ئازادی ئیرلەندی ساڵی ١٩٢٢ بووین، کە یاسایەکی دەرچووی پەرلەمانە بۆ پەسەندکردنی بڕگەکانی ڕێککەوتننامەی پەیماننامەی نێوان [[بەریتانیای مەزن]] و [[کۆماری ئیرلەند|ئیرلەند]]، بەم داواکارییە لە جەنابتان دەپاڕێینەوە کە دەسەڵاتەکانی پەرلەمان و حکوومەتی دەوڵەتی ئازادی ئیرلەندی چیتر بۆ سەر ئیرلەندی باکوور درێژ نەبنەوە».<ref>[http://stormontpapers.ahds.ac.uk/stormontpapers/pageview.html?volumeno=2&pageno=1145#bak-2-1149 Northern Ireland Parliamentary Report, 7 December 1922] {{أرشيف الويب|url=https://web.archive.org/web/20160415143605/http://stormontpapers.ahds.ac.uk/stormontpapers/pageview.html?volumeno=2&pageno=1145 |date=15 أبريل 2016}} {{وصلة مكسورة|تاريخ=2020-08-02|bot=JarBot}}</ref><ref>[http://www.nationalarchives.ie/topics/anglo_irish/dfaexhib2.html Anglo-Irish Treaty, sections 11, 12] {{أرشيف الويب|url=https://web.archive.org/web/20171108213900/http://www.nationalarchives.ie/topics/anglo_irish/dfaexhib2.html |date=11 2يناير7}}</ref> کەمێک دوای ئەوە، لێژنەیەک پێکھێنرا بۆ بڕیاردان لەسەر سنووری نێوان دەوڵەتی ئازادی ئیرلەندی و ئیرلەندی باکوور. بەھۆی ھەڵگیرسانی شەڕی ناوخۆ لە دەوڵەتی ئازاددا، کاری لێژنەکە تا ساڵی [[١٩٢٥]] دواکەوت. سەرکردەکان لە دبلن پێشبینیی کەمبوونەوەیەکی بەرچاویان لە خاکی ئیرلەندی باکوور دەکرد، لەگەڵ گواستنەوەی ناوچە نەتەوەیییەکان بۆ دەوڵەتی ئازاد. بەڵام ڕاپۆرتی لێژنەکە تەنھا پێشنیازی ئەوەی کرد کە پێویستە ھەندێک بەشی بچووکی زەوی لە دەوڵەتی ئازادەوە بۆ ئیرلەندی باکوور چۆڵ بکرێن. بۆ پێشگرتن لە مشتومڕ، ئەم ڕاپۆرتە پەردەپۆش کرا، و لە بەرامبەر دەستبەرداربوون لە پابەندییەکانی قەرزی گشتیی دەوڵەتی ئازاد بۆ شانشینی یەکگرتوو و ھەڵوەشاندنەوەی ئەنجومەنی ئیرلەند (کە حکوومەتی ئیرلەندی باکوور داوای دەکرد)، سنووری سەرەتاییی شەش کاونتییەکە بە گۆڕانکاریی کەمەوە ھێڵدرایەوە. لە حوزەیرانی [[١٩٤٠]]دا، بۆ ھاندانی دەوڵەتی بێلایەنی ئیرلەندی تا بچێتە پاڵ ھاوپەیمانان، [[سەرۆک وەزیرانی شانشینی یەکگرتوو|سەرۆک وەزیرانی بەریتانیا]] وینستۆن چەرچڵ ئاماژەی بە ئێمۆن دی ڤالێرا کرد کە شانشینی یەکگرتوو پەستان دەکات لەپێناو یەکگرتوویی ئیرلەند، بەڵام بەو باوەڕەی کە چەرچڵ ناتوانێت پێوەی پابەند بێت، دی ڤالێرا پێشنیازەکەی ڕەت کردەوە.<ref>"Anglo-Irish Relations, 1939–41: A Study in Multilateral Diplomacy and Military Restraint" in ''Twentieth Century British History'' (Oxford Journals, 2005), ISSN 1477-4674</ref> (بەریتانییەکان بە حکوومەتی ئیرلەندی باکووریان ڕانەگەیاندبوو کە پێشنیازەکەیان خستووەتە بەردەم حکوومەتی دبلن، و ڕەتکردنەوەکەی دی ڤالێراش تا ساڵی [[١٩٧٠]] ئاشکرا نەکرا). یاسای ئیرلەندی [[١٩٤٩]] یەکەم دەستەبەری یاساییی دا بە پەرلەمان و حکوومەتی ئیرلەندی باکوور کە ناوچەکە نابێتە بەشێک لە دەرەوەی شانشینی یەکگرتوو بەبێ ڕەزامەندیی زۆرینەی ھاووڵاتییانی. == ئابووری == [[پەڕگە:H&W Cranes2.jpg|وێنۆک|ڕاست|کرێنەکان لە لەنگەرگەی کەشتیسازیی [[ھارلاند و وۆڵف]].]] ئابووریی ئیرلەندی باکوور بچووکترین ئابوورییە لەنێو چوار ئابوورییەکەی شانشینی یەکگرتوو پێک دەھێنن. ئیرلەندی باکوور لە ڕووی نەریتییەوە ئابوورییەکی پیشەسازی بووە، بەتایبەتی لە بواری دروستکردنی کەشتی، گوریس، و ڕستن و چنراودا، بەڵام لەو کاتەوە زۆربەی پیشەسازییە قورسەکان جێگەیان بە خزمەتگوزارییەکان پڕکراوەتەوە، لە پلەی یەکەمدا لە کەرتی گشتیدا. گەشتیاریش ڕۆڵێکی گەورە لە ئابووریی ناوخۆییدا دەگێڕێت. لەم دواییانەدا ئابووری لە وەبەرھێنانی گەورەی زۆرێک لە کۆمپانیا فرەنەتەوەیییە گەورەکان بۆ پیشەسازیی تەکنەلۆژیای بەرز سوودمەند بووە. ئەم ڕێکخراوە گەورانە بەھۆی یارمەتییە دارایییەکانی حکوومەت و ھێزی کاری لێھاتوو لە ئیرلەندی باکووردا ڕادەکێشرێن. ئابووریی ناوخۆیی لە ماوەی قەیرانی ئابووریی دواییدا لە ئابووریی جیھانیدا پاشەکشەی بەخۆیەوە بینی، وەک وەڵامدانەوەیەکیش ئەنجومەنی ئیرلەندی باکوور شاندی بازرگانیی ڕەوانەی چەندین وڵات کرد لەوانە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]] و [[ھیندستان]] لەگەڵ پلانێک بۆ سەردانی [[چین]]. لەگەڵ ئەمەشدا، ئەنجومەنەکە لە گفتوگۆدایە لەگەڵ جۆرج ئۆسبۆرن، وەزیری دارایی بۆ بەدەستھێنانی دەسەڵاتی سەپاندنی باج، کە ڕێگە بە کەمکردنەوەی باج لە باکووری ئیرلەند دەدات لە ھاوئاھەنگیدا لەگەڵ ئەوەی لە [[کۆماری ئیرلەند]]دا ھەیە. == پێکھاتەی دانیشتووان == {{bar box |title= ئایین لە ئیرلەندی باکوور |titlebar=#ddd |left1=ئایین |right1=لە سەددادا |float=right |bars= {{bar percent|[[پرۆتێستانت]]ی|lightblue|45.57}} {{bar percent|[[کاسۆلیکی ڕۆمانی]]|blue|40.26}} {{bar percent|[[بێدینی|بێ ئایین]]|grey|13.88}} {{bar percent|ئایینە نامەسیحییەکان|yellow|0.30}} |caption=<small>* [[کڵێسای ئیرلەند]]، [[کڵێسای پریسبیتێری لە ئیرلەند]] و ئەوانی تر</small> }} ژمارەی [[دانیشتووانی ئیرلەندی باکوور]] لە ساڵی [[١٩٧٨]]ەوە ساڵانە زیادی کردووە. ژمارەی دانیشتووان لە ساڵی [[٢٠١٠]]دا بە کەمێک کەمتر لە ١٫٨ ملیۆن مەزەندە کرا،<ref name="NISRA">{{cite web|url=https://www.nisra.gov.uk/archive/demography/population/midyear/Statistical%20Report%20-%20MYE%20NI%202010.pdf|title=Population and Migration Estimates Northern Ireland (2010) – Statistical Report|publisher=[[NISRA]]|year=2011|access-date=21 February 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20170120184516/http://www.nisra.gov.uk/archive/demography/population/midyear/Statistical Report - MYE NI 2010.pdf|archive-date=20 يناير 2017|url-status=deviated}}</ref> کە بەرزبوونەوەی بەخۆیەوە بینی لە کەمێک خوار ١٫٧ ملیۆن لە سەرژمێریی [[شانشینی یەکگرتوو]] لە ساڵی [[٢٠٠١]]دا. ئەمەش کەمتر لە ٣٪ی [[دانیشتووانی شانشینی یەکگرتوو]] (٦٢ ملیۆن) و زیاتر لە ٢٨٪ی دانیشتووانی دوورگەی ئیرلەند (٦٫٣ ملیۆن) پێک دەھێنێت. لە ڕووی پێکھاتەی نەتەوەیییەوە، تەواوی دانیشتووانی ئیرلەندی باکوور، بە گشتی، [[سپیپێست]]ن (٩٩٫١٥٪). ٩١٪ی خەڵک لەدایکبووی ئیرلەندی باکوورن، ٤٫٨٪ لە شوێنەکانی دیکەی شانشینی یەکگرتوو لەدایکبوون و ٢٫٣٪ لە [[کۆماری ئیرلەند]] لەدایکبوون. گەڕۆکە ئیرلەندییەکان ٠٫١٪ی ژمارەی دانیشتووانیان پێک دەھێنا. گەورەترین گرووپی نەژادیی ناسپیپێست ئاسیایییەکان بوون (٠٫٤٪)، کە چینییەکان ٦٠٫٧٪، [[ھیندییەکان|ھیندی]] ٢٣٪ و [[پاکستان|پاکستانی]] ٩٫٨٪ی کۆی گشتییان پێک دەھێنا. ڕەشپێستەکانیش لە بنەچە جیاوازەکان نزیکەی ٠٫٠٦٪ی دانیشتووانی ئیرلەندی باکووریان پێک دەھێنا، و خەڵکی نەژادتێکەڵ گەیشتنە ٠٫٢٪.<ref>{{cite web|url=http://www.nisranew.nisra.gov.uk/census/Census2001Output/commissioned_output.html|title=Northern Ireland Census 2001 Commissioned Output|work=Census 2001 Output|publisher=Northern Ireland Statistics and Research Agency|year=2007|access-date=11 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120424075932/http://www.nisranew.nisra.gov.uk/census/Census2001Output/commissioned_output.html|archive-date=24 أبريل 2012|url-status=deviated}}</ref> لە سەرژمێریی ساڵی [[٢٠٠١]]دا، ٤٥٫٦٪ی دانیشتووان وەک سەر بە تایفە مەسیحییە نا[[کاسۆلیکی ڕۆمانی لە ئیرلەند|کاسۆلیکەکان]] ([[پرۆتستانتی|پرۆتستانت]] یان ئەوانی تر) دەستنیشان کران. گەورەترین ئەم تایفانە بریتی بوون لە [[کڵێسای پریسبیتێری]] لە [[کۆماری ئیرلەند|ئیرلەند]]، [[کڵێسای ئیرلەند]]ی سەر بە کڵێسای ئینگلتەرا و [[میتۆدیزم|کڵێسای میتۆدیست]] لە [[کۆماری ئیرلەند|ئیرلەند]] کە بە ڕیزبەندی ٢٠٫٧٪، ١٥٫٣٪ و ٣٫٥٪ی کۆی دانیشتووان بوون. گەورەترین تایفەی تاک بریتی بوو لە کڵێسای کاسۆلیکیی ڕۆمانی، کە ٤٠٫٣٪ی دانیشتووان بوون. سەرباری ئەوەش، ٦٫١٪ی دانیشتووان لە مەسیحییەکان یان پەیوەندیدار بە مەسیحییەت بوون، و ٠٫٣٪ بە ئایینە نامەسیحییەکان دیاری کران، لە کاتێکدا ١٣٫٩٪ دەستنیشان کران کە سەر بە ھیچ ئایینێک نین.<ref>{{cite web|url=http://www.nisranew.nisra.gov.uk/census/Excel/KS07a%20DC.xls |title=Northern Ireland Census 2001, Table KS07a: Religion |access-date=16 June 2010| archive-url = https://web.archive.org/web/20120424084647/http://www.nisranew.nisra.gov.uk/census/Excel/KS07a DC.xls | archive-date = 24 أبريل 2012}}</ref> لە ڕووی پاشخانی کۆمەڵگەیییەوە (ئایینی کەسەکە خۆی یان ئەو ئایینەی تێیدا پەروەردە کراوە)، ٥٣٫١٪ی دانیشتووانی ئیرلەندی باکوور لە پاشخانی [[پرۆتستانتی]] ھاتبوون، ٤٣٫٨٪ لە پاشخانی [[کاسۆلیک|کاسۆلیکی]]، ٠٫٤٪ لە پاشخانی نا[[مەسیحییەکان|مەسیحی]] و ٢٫٧٪ لە پاشخانی نائایینی لە ھەمان سەرژمێریدا.<ref>{{cite web|url=http://www.nisranew.nisra.gov.uk/census/Excel/KS07b%20DC.xls |title=Northern Ireland Census 2001, Table KS07b: Community background: religion or religion brought up in |access-date=16 June 2010| archive-url = https://web.archive.org/web/20120424084655/http://www.nisranew.nisra.gov.uk/census/Excel/KS07b DC.xls | archive-date = 24 أبريل 2012}}</ref> {| class="infobox" style="text-align:center; width:97%; margin-right:10px; font-size:90%" ! colspan="7" style="background:#e9e9e9; padding:0.3em;" 0; line-height:1.2em;|پێڕستی شارۆچکە و گوندەکان لە ئیرلەندی باکوور<ref>{{cite web |url=https://www.nisra.gov.uk/archive/demography/publications/urban_rural/ur_gaz.pdf |title=Statistical Classification and Delineation of Settlements |publisher=Northern Ireland Statistics and Research Agency |date=February 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160412181627/http://www.nisra.gov.uk/archive/demography/publications/urban_rural/ur_gaz.pdf |archive-date=12 أبريل 2016 |url-status=deviated |access-date=2 مارس 2021}}</ref> |- !rowspan=21| [[پەڕگە:Belfast Castle, Northern Ireland.jpg|150بك]]<br/><small>[[بێلفاست]]</small><br/> [[پەڕگە:Bishops Street Gate Derry SMC 2007.jpg|حدود|150بك]]<br/><small>[[دێری]]</small><br/> ! style="text-align:center; background:#f5f5f5;"| <small>#</small> ! style="text-align:left; background:#f5f5f5;"| پێڕستی نشینگەکان لە ئیرلەندی باکوور بەپێی دانیشتووان ! style="text-align:center; background:#f5f5f5;"| ژمارەی دانیشتووان ! style="text-align:center; background:#f5f5f5;"| دانیشتووانی میترۆ !rowspan=21| [[پەڕگە:Lisburn Market House.JPG|حدود|150بك]]<br/><small>[[لیسبۆرن]]</small><br/> [[پەڕگە:Newry Townhall - geograph.org.uk - 1476695.jpg|حدود|150بك]]<br/><small>[[نیوری]]</small> |- | style="background:#f0f0f0"| 1 ||align=left | '''[[بێلفاست]]''' || 276,705 || 579,726 || |- | style="background:#f0f0f0"| 2 ||align=left | '''[[دێری]]''' || 83,652 || 90,663 || |- | style="background:#f0f0f0"| 3 ||align=left | '''[[لیسبۆرن]]'''<ref name="BelfastMetro">Part of [[Belfast metropolitan area]]</ref>|| 71,403 || |- | style="background:#f0f0f0"| 4 ||align=left | '''[[نیوتاونابی]]'''<ref name=BelfastMetro/> || 62,022|| |- | style="background:#f0f0f0"| 5 ||align=left | '''[[کاونتیی داون|بانگۆر]]'''<ref name=BelfastMetro/> || 58,368|| |- | style="background:#f0f0f0"| 6 ||align=left | '''[[کرەیگافۆن]]''' || 57,651 |- | style="background:#f0f0f0"| 7 ||align=left | '''[[کاسڵری]]'''<ref name=BelfastMetro/> || 54,636|| |- | style="background:#f0f0f0"| 8 ||align=left | '''[[بالیمینا]]''' || 28,704 |- | style="background:#f0f0f0"| 9 ||align=left | '''[[نیوتاوناردز]]''' || 27,795 |- | style="background:#f0f0f0"| 10 ||align=left | '''[[نیوری]]''' || 27,300 || |} === زمانەکان === [[پەڕگە:English dialects in Ulster contrast.png|وێنۆک|ڕاست|سنووری نزیکەیی ئێستا و مێژووییی شێوەزارەکانی ئینگلیزی / [[زمانی سکۆتلەندی|سکۆتلەندی]] لە ئۆلستەر. ئینگلیزیی ناوەڕاستی ئۆلستەر بە ڕەنگی شینی کاڵە. سکۆتسی ئۆلستەر (سەوز) چیتر لە تەواوی ئەو ناوچەیەدا بەکارناھێنرێت. ناوچەی گێڵتاختی (Gaeltacht) ئاخێوەری ئیرلەندی دەرنەکەوتووە.]] [[زمانی ئینگلیزی]] وەک زمانی یەکەم لەلایەن نزیکەی سەرجەم دانیشتووانی ئیرلەندی باکوورەوە قسەی پێ دەکرێت. ئەو زمانە زمانی فەرمیی دیفاکتۆیە و یاسای بەڕێوەبردنی دادپەروەری (زمان)ی ساڵی ١٧٣٧ی ([[کۆماری ئیرلەند|ئیرلەند]]) بەکارھێنانی زمانەکانی تر جگە لە ئینگلیزی لە ڕێکارە یاسایییەکاندا قەدەغە دەکات. بەپێی ڕێککەوتننامەی ھەینیی باش، دان بە ئیرلەندی و [[سکۆتسی ئۆلستەر]]دا (شێوەزارەکانی زمانی سکۆتسی ئۆلستەر)، کە ھەندێک جار بە Ullans دەناسرێت، وەک «بەشێک لە [[سامانی چاند|سامانی چاندی]] ئیرلەندی باکوور» نراوە.<ref>{{وصلة بي دي إف|[http://www.nio.gov.uk/agreement.pdf The Agreement]|204&nbsp;KB}} {{cite web |url=http://www.nio.gov.uk/agreement.pdf |title=نسخة مؤرشفة |access-date=9 أغسطس 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121018003712/http://www.nio.gov.uk/agreement.pdf |archive-date=18 أكتوبر 2012 |url-status=deviated}}</ref> دوو دەستەی سەرتاسەری دوورگەکە بۆ بەرەوپێشبردنی ئەمانە بەپێی ڕێککەوتننامەکە دامەزرێنران: دەزگای سکۆتسی ئۆلستەر، کە شێوەزار و چاندی سکۆتسی ئۆلستەر بەرەوپێش دەبات، و دەزگای فوراس نا گەیڵگە، کە زمانی ئیرلەندی بەرەوپێش دەبات. ئەمانە بە جیا لەژێر چاودێریی دەستەی زمانی باکوور / باشوور کار دەکەن، کە ڕاپۆرتەکانی پێشکەشی ئەنجومەنی وەزاریی باکوور / باشوور دەکات. [[حکوومەتی شانشینی یەکگرتوو|حکوومەتی بەریتانیا]] لە ساڵی [[٢٠٠١]]دا پەیماننامەی ئەورووپیی زمانە ناوچەیییەکان یان کەمینەکانی پەسەند کرد. زمانی ئیرلەندی (لە ئیرلەندی باکوور) لە بەشی سێیەمی پەیماننامەکەدا دەستنیشان کرا، لەگەڵ کۆمەڵێک بەڵێنی دیاریکراو سەبارەت بە پەروەردە، وەرگێڕانی یاساکان، کارلێک لەگەڵ دەسەڵاتە گشتییەکان، بەکارھێنانی ناوی شوێنەکان، دەستڕاگەیشتن بە میدیا، پشتگیریکردنی چالاکییە چاندیەکان و پرسەکانی تر. ئاستێکی نزمتر لە دانپێدانان بەخشرایە سکۆتسی ئۆلستەر، لە چوارچێوەی بەشی دووەمی پەیماننامەکەدا.<ref>[https://www.coe.int/t/dg4/education/minlang/report/EvaluationReports/UKECRML3_en.pdf Council of Europe Charter monitoring report, 2010] {{أرشيف الويب|url=https://web.archive.org/web/20171010150121/https://www.coe.int/t/dg4/education/minlang/report/EvaluationReports/UKECRML3_en.pdf |date=10 أكتوبر 2017}}</ref> ==== ئینگلیزی ==== [[ئینگلیزیی ئیرلەندی]] لەھجەی ئاخێوتراوە لە ئیرلەندی باکوور و کاریگەریی زمانی سکۆتسی دەشتایییەکانی پێوە دیارە.<ref>{{cite book |url=http://books.google.co.uk/books?id=aPPexF5hyIkC&pg=PA90&dq=DIALECT+OF+NORTHERN+IRELAND+COMES+FROM+SCOTLAND#v=onepage&q=DIALECT%20OF%20NORTHERN%20IRELAND%20COMES%20FROM%20SCOTLAND&f=false |title=Dialects across borders |author=Markku Filppula |publisher=John Benjamins Publishing Co, Amsterdam |year=2005 |pages=90 |access-date=2 January 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181210124225/https://books.google.co.uk/books?id=aPPexF5hyIkC&pg=PA90&dq=DIALECT+OF+NORTHERN+IRELAND+COMES+FROM+SCOTLAND |archive-date=10 ديسمبر 2018}}</ref> وا دادەنرێت کە ھەندێک جیاوازیی ورد لە بێژەکردندا لەنێوان [[پرۆتستانتی|پرۆتستانتەکان]] و [[کاسۆلیک|کاسۆلیکەکان]]دا ھەیە، کە بەناوبانگترینیان ناوی پیتی Hە، کە پرۆتستانتەکان مەیلیان بەرەو بێژەکردنی بە «aitch»ە، وەک ئەوەی لە ئینگلیزیی بەریتانیدا ھەیە، و کاسۆلیکەکان مەیلیان بەرەو بێژەکردنی بە «haitch»ە، وەک ئەوەی لە ئینگلیزیی ھایبێرنۆدا ھەیە. سەرەڕای ئەوەش، جوگرافیا فاکتەرێکی یەکلاکەرەوەی زۆر گرنگترە بۆ شێوەزار وەک لە پاشخانی ئایینی. ==== ئیرلەندی ==== [[پەڕگە:Gaeilig in Uladh.jpg|وێنۆک|ڕێژەی سەدیی ئەو کەسانەی لە ھەر ناوچەیەکی کارگێڕیی ئۆلستەردا توانای قسەکردنیان بە زمانی ئیرلەندی ھەیە. (کاونتییەکانی [[کۆماری ئیرلەند]] و ناوچەکانی ئەنجومەنی کاونتیی ئیرلەندی باکوور).]] [[زمانی ئیرلەندی]] ([[زمانی ئیرلەندی|ئیرلەندی]]: Gaeilge)، یان گەیلیک، زمانی دایکیی دوورگەی ئیرلەندە.<ref>{{cite book |last=Ryan |first=James G. |title=Irish Records: Sources for Family and Local History |url=https://archive.org/details/irishrecordssour0000ryan_s8k7 |publisher=Flyleaf Press |year=1997 |pages=[https://archive.org/details/irishrecordssour0000ryan_s8k7/page/40 40] |isbn=978-0-916489-76-2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220304025957/https://archive.org/details/irishrecordssour0000ryan_s8k7 |archive-date=2022-03-04}}</ref> پێش نیشتەجێکردنی ئۆلستەر لە سەدەی ١٧دا بە زۆری لە سەرانسەری ئەوەی ئێستا ئیرلەندی باکوورە قسەی پێ دەکرا، و زۆربەی ناوی شوێنەکان لە ئیرلەندی باکووردا وەشانە بەئینگلیزیکراوەکانی ناوی گەیلیکین. ئەمڕۆ زمانەکە بە ناسیۆنالیزمی ئیرلەندییەوە دەبەسترێتەوە (و لە ئەنجامدا بە کۆمەڵگەی [[کاسۆلیک|کاسۆلیکی]]). سەرەڕای ئەوەش، لە سەدەی ١٩دا زمانەکە وەک میراتێکی ھاوبەش سەیر دەکرا، کە [[پرۆتستانتی|پرۆتستانتەکانی]] ئۆلستەر ڕۆڵێکی پێشەنگیان لە بووژاندنەوەی زمانی گەیلیکدا دەگێڕا. لە سەرژمێریی ساڵی [[٢٠٠١]]دا، ١٠٪ی دانیشتووانی ئیرلەندی باکوور بانگەشەی «ھەندێک شارەزایی لە زمانی ئیرلەندی»یان کرد<ref name = "nisra.gov.uk-Census2001">Northern Ireland Statistics and Research Agency [http://www.nisranew.nisra.gov.uk/Census/Census2001Output/UnivariateTables/uv_tables1.html#irish%20language Census 2001 Output] {{أرشيف الويب|url=https://web.archive.org/web/20120424075924/http://www.nisranew.nisra.gov.uk/census/Census2001Output/UnivariateTables/uv_tables1.html |date=24 أبريل 2012}}</ref> و ٤٫٧٪ ڕایان گەیاند کە توانای «قسەکردن، خوێندنەوە، نووسین و تێگەیشتن»یان لە زمانی ئیرلەندی ھەیە.<ref name = "nisra.gov.uk-Census2001"/> لە دوایین ڕاپرسیی ساڵی [[١٩٩٩]]دا، ١٪ی ڕاپرسیلێکراوان گوتیان کە وەک زمانی سەرەکییان لە ماڵەوە قسەی پێ دەکەن.<ref name = "Survey-NorthernIreland">Northern Ireland LIFE & TIMES Survey: [https://www.ark.ac.uk/nilt/1999/Community_Relations/MAINLANG.html What is the main language spoken in your own home?] {{أرشيف الويب|url=https://web.archive.org/web/20171010085704/http://www.ark.ac.uk/nilt/1999/Community_Relations/MAINLANG.html |date=10 أكتوبر 2017}}</ref> ئەو شێوەزارەی لە ئیرلەندی باکووردا قسەی پێ دەکرێت، یان ئیرلەندیی ئۆلستەر / ئیرلەندیی دۆنیگۆڵ،<ref name="pipex1">{{cite web |url=http://www.ultach.dsl.pipex.com/english/faqs.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20090416045904/http://www.ultach.dsl.pipex.com/english/faqs.htm |archive-date=16 April 2009 |title=Frequently-Asked Questions about the Irish Language |publisher=Ultach |access-date=7 February 2012 |url-status=deviated}}</ref> نزیکترینە لە گەیلیکی سکۆتلەندی (کە لە سەدەی ١٧دا پەرەی سەند تا ببێتە زمانێکی جیاواز لە گەیلیکی ئیرلەندی). ھەندێک وشە و دەستەواژە لەگەڵ گەیلیکی سکۆتلەندی ھاوبەشن، و جیاوازییەکانی شێوەزارەکانی ڕۆژھەڵاتی ئۆلستەر – ئەوانەی دوورگەی ڕاتلین و دۆڵەکانی ئەنتریم – زۆر لە شێوەزاری ئارگایل دەچوون، کە بەشێکە لە سکۆتلاند و نزیکترینە لە ئیرلەندی باکوور. بەکارھێنانی [[زمانی ئیرلەندی]] لە ئیرلەندی باکووردا ئەمڕۆ لە ڕووی ڕامیارییەوە ھەستیارە. دانانی ناوی شەقامەکان بە دوو زمانی [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] و [[زمانی ئیرلەندی]] لەلایەن ھەندێک لە ئەنجومەنە خۆجێیییەکانەوە،<ref>The Local Government (Miscellaneous Provisions) (Northern Ireland) Order 1995 (No. 759 (N.I. 5)[https://www.legislation.gov.uk/nisi/1995/759/part/crossheading/street-names-and-numbering-of-buildings] {{أرشيف الويب|url=https://web.archive.org/web/20200409203049/http://www.legislation.gov.uk/nisi/1995/759/part/crossheading/street-names-and-numbering-of-buildings|date=9 أبريل 2020}}</ref> بە شێوەیەکی بەردەوام لە بازنە سەرەکییە نەتەوەیییەکاندا بوو، و بەرەنگاری لێ کرا لەلایەن یەکێتیخوازانەوە کە بانگەشەی ئەوە دەکەن «فاکتەری ساردی» دروست دەکات، و لە ئەنجامدا زیان بە پەیوەندییە کۆمەڵگەیییەکان دەگەیەنێت. ھەوڵەکانی ئەندامانی ئەنجومەنی ئیرلەندی باکوور بۆ دانانی یاسادانانێک بۆ ھەندێک بەکارھێنانی فەرمیی زمانەکە شکستی ھێنا لە بەدەستھێنانی پشتگیریی پێویستی سەرانسەری کۆمەڵگە، و حکوومەتی شانشینی یەکگرتووش لە یاسادانان کشایەوە. ==== سکۆتسی ئۆلستەر ==== [[سکۆتسی ئۆلستەر]] جۆرێک لە [[زمانی سکۆتلەندی]] لەخۆ دەگرێت کە لە ئیرلەندی باکووردا قسەی پێ دەکرا. بۆ ئاخێوەرێکی زمانی ئینگلیزی، «[سکۆتسی ئۆلستەر] تا ڕادەیەک دەستپێگەیشتنی ئاسانە، و تەنانەت لە ئەوپەڕی خۆیدا دەتوانرێت تا ڕادەیەک بە ئاسانی بە یارمەتیی فەرھەنگێک لێی تێبگەیت.»<ref name = "Poilin-BBC">Aodan Mac Poilin, 1999, [http://www.bbc.co.uk/northernireland/learning/history/stateapart/agreement/culture/support/cul2_c011.shtml "Language, Identity and Politics in Northern Ireland"] in Ulster Folk Life Vol. 45, 1999 {{أرشيف الويب|url=https://web.archive.org/web/20170203001530/http://www.bbc.co.uk/northernireland/learning/history/stateapart/agreement/culture/support/cul2_c011.shtml |date=03 فبراير 2017}}</ref> شانبەشانی زمانی ئیرلەندی، ڕێککەوتننامەی ھەینیی باش دانی نا بە شێوەزارەکە وەک بەشێک لە چاندی بێھاوتا لە ئیرلەندی باکووردا، و ڕێککەوتننامەی سانت ئەندرۆس پێویستیی «بەرەوپێشبردن و گەشەپێدانی زمانی سکۆتسی ئۆلستەر، میرات و چاندی» پەسەند کرد.<ref>{{وصلة بي دي إف|{{cite web |url=http://www.nio.gov.uk/st_andrews_agreement.pdf |title=St Andrews Agreement |archive-url=https://web.archive.org/web/20061104144328/http://www.nio.gov.uk/st_andrews_agreement.pdf |archive-date=4 November 2006 |access-date=11 أغسطس 2012 |url-status=deviated}}|131&nbsp;KB| وصلة مكسورة = yes}}</ref> نزیکەی ٢٪ی دانیشتووان بانگەشەی قسەکردن بە [[سکۆتسی ئۆلستەر]] دەکەن.<ref>Northern Ireland LIFE & TIMES Survey: [https://www.ark.ac.uk/nilt/1999/Community_Relations/USPKULST.html Do you yourself speak Ulster-Scots?] {{أرشيف الويب|url=https://web.archive.org/web/20171010085705/http://www.ark.ac.uk/nilt/1999/Community_Relations/USPKULST.html |date=10 أكتوبر 2017}}</ref> سەرەڕای ئەوەش، ژمارەی ئەوانەی وەک زمانی سەرەکییان لە ماڵەوە قسەی پێ دەکەن شایەنی باس نییە.<ref name = "Survey-NorthernIreland"/> ==== زمانەکانی ھێما ==== باوترین زمانی ھێما لە ئیرلەندی باکووردا زمانی ھێمای ئیرلەندی باکوورە (NISL). بەڵام، لە ڕابردوودا لەبەر ئەوەی خێزانە کاسۆلیکەکان مەیلیان ھەبوو منداڵەکانیان بنێرنە خوێندنگەکانی کەڕەکان لە دبلن، بەکارھێنانی زمانی ھێمای [[زمانی ئیرلەندی|ئیرلەندی]] (ISL) لەنێوان زۆرێک لە کەسانی بەساڵاچووی کەڕ لە خێزانە [[کاسۆلیک|کاسۆلیکەکاندا]] باوە. زمانی ھێمای ئیرلەندی (ISL) دەسەڵاتی بنەماڵەی زمانی ھێمای فەڕەنسیی پێوە دیارە، کە زمانی ھێمای ئەمریکی (ASL) لەخۆ دەگرێت. NISL بەشێکی گەورە لە بنەماڵەی زمانی ھێمای بەریتانی وەردەگرێت (کە زمانی ئۆسلانیش لەخۆ دەگرێت) لەگەڵ چەندین وەرگیراو لە ASL. بەوە وەسف کراوە کە لەسەر ئاستی ڕێزمانی پەیوەستە بە زمانی ھێمای ئیرلەندییەوە لە کاتێکدا فەرھەنگەکەی لەسەر بنەمای زمانی ھێمای بەریتانی (BSL)<ref name="Janzen">{{cite book |last=Janzen |first=Terry |title=Topics in Signed Language Interpreting: Theory And Practice |url=http://books.google.com/books?id=ylfJtF3vQUwC&pg |access-date=22 June 2008 |year=2005 |publisher=[[John Benjamins Publishing Company]] |location=Amsterdam |isbn=90-272-1669-X |oclc=60742155 |pages=256 & 265|archive-url=https://web.archive.org/web/20200308181015/http://books.google.com/books?id=ylfJtF3vQUwC&pg|archive-date=2020-03-08}} {{cite web |url=https://books.google.com/books?id=ylfJtF3vQUwC&pg |title=نسخة مؤرشفة |access-date=4 أكتوبر 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170221012210/https://books.google.com/books?id=ylfJtF3vQUwC&pg |archive-date=21 فبراير 2017 |url-status=bot: unknown}}</ref> و ASL دامەزراوە. تا مانگی ئازاری [[٢٠٠٤]] حکوومەتی بەریتانیا تەنھا زمانی ھێمای [[شانشینی یەکگرتوو|بەریتانی]] و زمانی ھێمای [[زمانی ئیرلەندی|ئیرلەندی]] وەک زمانی فەرمیی ھێما لە ئیرلەندی باکووردا دەناسێنێت.<ref name="dcal">{{cite web |url=http://www.dcalni.gov.uk/index/languages/sign_language.htm |title=Sign Language |access-date=22 June 2008 |publisher=[[Department of Culture, Arts and Leisure]]| archive-url = https://web.archive.org/web/20150923213040/http://www.dcalni.gov.uk/index/languages/sign_language.htm | archive-date = 23 سبتمبر 2015 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.nio.gov.uk/paul-murphy-announces-recognition-for-sign-language/media-detail.htm?newsID=8540 |title=Paul Murphy announces recognition for sign language |access-date=22 June 2008 |date=30 March 2004 |publisher={{Ill-WD2|id=Q218886|نص=مكتب إيرلندا الشمالية}} |quote=I am pleased to announce formal recognition for both British and Irish Sign Languages in Northern Ireland. |archive-url=https://web.archive.org/web/20120208072103/http://www.nio.gov.uk/paul-murphy-announces-recognition-for-sign-language/media-detail.htm?newsID=8540 |archive-date=08 فبراير 2012 |url-status=deviated}}</ref> == ئەمانەش ببینە == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Northern Ireland}} {{تووڵی دەروازە|شانشینی یەکگرتوو}} {{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}} [[پۆل:وڵاتە دوورگەییەکان]] [[پۆل:وڵاتەکانی ئینگلیزی ئاخێو]] [[پۆل:دوورگە بریتانییەکان]] [[پۆل:ئیرلەندی باکوور]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٢١]] mfws4c9p44my9bta26u4avo9ry69or6 1668972 1668971 2026-09-16T19:06:01Z 1silent scientist 51740 /* ئەمانەش ببینە */ 1668972 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس|وێنە=Flag_of_Northern_Ireland_(1924–1953).svg}} '''ئیرلەندای باکوور''' (بە [[زمانی ئیری|ئیری]]:Tuaisceart Éireann)<ref>[https://www.dfa.ie/ie/nuacht-agus-na-meain/tags/browsebyregion/tuaisceart-éireann/ Tuaisceart Éireann] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210815035945/https://www.dfa.ie/ie/nuacht-agus-na-meain/tags/browsebyregion/tuaisceart-éireann/ |date=15 August 2021}}. DFA.ie. Retrieved 27 March 2016.</ref> ناوچەیەک لە باکووری ڕۆژھەڵاتی [[دوورگەی ئیرلەند|دوورگەی ئیرلەندا]] و لە ڕۆژاوای دوورگەی بەریتانیا کە بەشێکە لە [[شانشینی یەکگرتوو]]. ئەو ناوچەیە لەگەڵ [[ئینگلتەرا]]، [[سکۆتلەندا]] و [[وێڵز]]، [[شانشینی یەکگرتوو]]ی [[بەریتانیای مەزن]] و ئیرلەندای باکوور پێکدێنێت. ئیرلەندای باکوور لە کاتێکی جیاواز بە گشتی وەک وڵات، پارێزگا، ھەرێم یان بەشێک لە شانشینی یەکگرتوو ناو براوە. ئەنجومەنی ئیرلەندی باکوور (بە شێوەیەکی گشتی بە ستۆرمۆنت ناودەبرێت دوای شوێنەکەی)، کە لەلایەن یاسای ئیرلەندی باکوور ١٩٩٨ دامەزراوە، بەرپرسیارییەتی کۆمەڵێک بابەتی [[ڕامیاری]] ھەڵگەڕاو لە ئەستۆ دەگرێت، لەکاتێکدا کە ناوچەکانی تر بۆ حکوومەتی بەریتانیا پارێزراون ئیرلەندای باکوور لە چەندین ناوچە لەگەڵ [[ئیرلەند|کۆماری ئیرلەندا]] ھاوکاری دەکات. == مێژوو == [[پەڕگە:CIMG1495 ScraboHorizView.JPG|وێنۆک|ڕاست|تاوەری سکرابۆ، [[کاونتیی داون]]]] ئیرلەندی باکوور لە چوارچێوەی دەوڵەتی ئێستای ئیرلەندا بوو کە ئەورووپییەکان ([[فەڕەنسییەکان]] + ھەندێک [[ئینگلیز]]) لە [[سەدەی ٢|سەدەی دووەمی]] زایینیدا کۆچیان بۆی کرد و لە ساڵی [[١٨٠١]]دا لەگەڵ [[وێڵز]] و [[سکۆتلاند]] و [[ئینگلتەرا]] چووە پاڵ [[شانشینی یەکگرتوو]] و شانشینی یەکگرتوویان پێک ھێنا ([[شانشینی یەکگرتوو|بەریتانیا]] و ئیرلەندی باکوور). [[دوورگەی ئیرلەند|ئیرلەند]] لەنێوان [[کاسۆلیک|کاسۆلیکەکان]] لە [[دبلن]] و [[پرۆتێستانت|پرۆتستانتەکان]] لە [[بێلفاست]] لە ساڵی [[١٩٢١]]دا دابەش کرا، کە بە دابەشکردنی [[ئۆلستەر]] ناسراوە.<ref>{{cite journal|سەردێڕ=http://www.americanheritage.com/articles/magazine/ah/1970/1/1970_1_28.shtml |عنوان=The Scotch-Irish |صحيفة=[[American Heritage Magazine]] |مؤلف=James G. Leyburn |تاريخ=December 1970 |المجلد=22 |العدد=1 |مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20081203112227/http://www.americanheritage.com/articles/magazine/ah/1970/1/1970_1_28.shtml |تاريخ أرشيف=3 December 2008 |تاريخ الوصول=9 أغسطس 2012 |تاريخ أرشيف=20 أكتوبر 2010 |مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20101020035635/http://americanheritage.com/articles/magazine/ah/1970/1/1970_1_28.shtml |حالة المسار=deviated}} {{cite web |url=http://americanheritage.com/articles/magazine/ah/1970/1/1970_1_28.shtml |title=نسخة مؤرشفة |access-date=4 أكتوبر 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101020035635/http://americanheritage.com/articles/magazine/ah/1970/1/1970_1_28.shtml |archive-date=20 أكتوبر 2010 |url-status=deviated}}</ref><ref>{{cite book |last=Thernstrom |first=Stephan |title=Harvard encyclopedia of American ethnic groups |url=http://books.google.com/books?id=npQ6Hd3G4kgC&pg=PA896&dq#v=onepage&q=&f=false |publisher=Harvard University Press |year=1980 |pages=896 |isbn=0-674-37512-2 |access-date=29 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140704170128/http://books.google.com/books?id=npQ6Hd3G4kgC |archive-date=4 يوليو 2014}}</ref> === دابەشکردنی ئیرلەند === لە ماوەی سەدەی ١٩دا، ئەو چاکسازییە یاسایییانەی لە کۆتایییەکانی سەدەی ھەژدەھەمدا دەستیان پێ کرد، جیاکاریی یاسایییان دژی [[کاسۆلیک|کاسۆلیکەکان]] نەھێشت و بەرنامە پێشکەوتنخوازەکان جووتیارە کرێچییەکانیان توانادار کرد بۆ کڕینی زەوی لە خاوەن موڵکەکان. بەر لە کۆتاییی سەدەکە، حوکمی زاتی بۆ ئیرلەند لە شانشینی یەکگرتوو، کە بە حوکمی ناوخۆیی ناسرابوو، زۆر بە ئەگەردار دادەنرا. لە ساڵی [[١٩١٢]]دا، بووە مسۆگەر. پێکدادانی نێوان ئەنجومەنی گشتی و ئەنجومەنی لۆردەکان لەسەر بوودجە مشتومڕاوییەکە لە ساڵی [[١٩١١]]دا یاسای پەرلەمانی لێ کەوتەوە، کە مافی ڤیتۆی لە ئەنجومەنی لۆردەکان ھەڵوەشاندەوە. مافی ڤیتۆی ئەنجومەنی لۆردەکان دەستەبەری سەرەکیی یەکێتیخوازەکان بوو بۆ ئەوەی حوکمی ناوخۆیی دەرنەکرێت، چونکە زۆربەی زۆری ئەندامانی [[ئەنجومەنی لۆردەکان]] یەکێتیخواز بوون. وەک وەڵامێک بۆ ئەوە، نەیارانی حوکمی ناوخۆ لە سەرکردەکانی پارتی پارێزگاران و یەکێتیخوازان وەک ئەندرۆ بۆنار لۆ و پارێزەری بنکە لە دبلن سێر ئێدوارد کارسۆن، ھەڕەشەی بەکارھێنانی توندوتیژییان لەلایەن یەکێتیخوازە توندڕەوەکان لە [[کۆماری ئیرلەند|ئیرلەند]] کرد. لە ساڵی [[١٩١٤]]دا، ڕێکخراوێکی نیمچە سەربازی ھەزاران تفەنگ و فیشەکی تەقەمەنییان لە [[ئیمپراتۆریەتیی ئەڵمانی|ئیمپراتۆریەتیی ئەڵمانیا]] بە قاچاخ ھێنا بۆ بەکارھێنان لەلایەن خۆبەخشانی ئۆلستەرەوە، بۆ بەرەنگاربوونەوەی جێبەجێکردنی [[حوکمی زاتی]]. یەکێتیخوازەکان لە [[دوورگەی ئیرلەند]] بە گشتی لە کەمینەدا بوون، بەڵام لە باکووری ھەرێمی ئۆلستەر لە زۆرینەدا بوون، و زۆرینەیەکی زۆر گەورەش بوون لە کاونتی ئەنتریم و کاونتی داون، لەگەڵ زۆرینەیەکی کەم لە کاونتی ئارما و [[کاونتی لۆندۆندێری]]. ھەروەھا ژمارەیەکی زۆر لە کاونتی فێرمانا و کاونتی تایرۆن چڕ ببوونەوە.<ref name="StephenGwynn">{{cite book |url=http://books.google.ie/books?id=IWnrSFoQVw0C&pg=PA525&dq=%22northern+ireland%22+partition+two+counties+nationalist+majority+tyrone+fermanagh#v=onepage&q=%22northern%20ireland%22%20partition%20two%20counties%20nationalist%20majority%20tyrone%20fermanagh&f=false |first=Stephen |last=Gwynn |author-link=Stephen Gwynn |chapter=The birth of the Irish Free State |title=The History of Ireland |year=2009 |orig-year=1923 |publisher=Macmillan |isbn=978-1-113-15514-6 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140320054055/http://books.google.ie/books?id=IWnrSFoQVw0C&pg=PA525&dq=%22northern+ireland%22+partition+two+counties+nationalist+majority+tyrone+fermanagh |archive-date=20 مارس 2014}}</ref> ئەم شەش کاونتییە دواتر ئیرلەندی باکووریان پێک ھێنا. ٢٦ کاونتییەکەی دیکەش کە دواتر بوونە [[کۆماری ئیرلەند]]، زۆرینەیەکی ڕەھایان نەتەوەیی بوون. لە ساڵی [[١٩١٤]]دا، سێیەم یاسای حوکمی ناوخۆ، کە مەرجی دابەشکردنی «کاتی»ی ئەم شەش کاونتییەی لە باقیی ئیرلەند لەخۆ گرتبوو، ڕەزامەندیی پاشایەتیی وەرگرت. سەرباری ئەوەش، پێش ئەوەی بچێتە بواری جێبەجێکردنەوە، بەھۆی ھەڵگیرسانی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]] جێبەجێکردنی ڕاگیرا. چاوەڕوان دەکرا جەنگەکە تەنھا چەند ھەفتەیەک بخایەنێت، بەڵام لە ڕاستیدا چوار ساڵی خایاند. لە کۆتاییی جەنگەکەدا (کە لە ماوەیەدا ڕاپەڕینی جەژنی ئیستەری [[١٩١٦]] ڕووی دا)، یاساکە وەک یاسایەکی نەگونجاو بۆ جێبەجێکردن دادەنرا. ڕای گشتی لە زۆربەی کۆمەڵگەی «نەتەوەیی»دا (کە بەدوای [[سەربەخۆیی|سەربەخۆییی]] زیاتر لە [[شانشینی یەکگرتوو|بەریتانیا]] بوو) لە کاتی جەنگدا لە داواکردنی حوکمی ناوخۆوە گۆڕا بۆ سەربەخۆییی تەواو. لە ساڵی [[١٩١٩]]دا، دەیڤید لۆید جۆرج پڕۆژەیاسایەکی نوێی پێشنیاز کرد کە ئیرلەند دابەش دەکات بۆ دوو ناوچەی حوکمی ناوخۆیی: ٢٦ کاونتی کە لە [[دبلن]]ەوە بەڕێوە دەبرێن، و شەش کاونتی کە لە [[بێلفاست]]ەوە بەڕێوە دەبرێن. لە نێوان ئەم دوو ناوچەیەدا لۆردی جێگری ئیرلەند ھاوبەش دەبێت کە ھەردوو حکوومەتەکە و ئەنجومەنی ئیرلەند دیاری دەکات، کە لۆید جۆرج پێی وابوو دەبێتە پەرلەمانێک بۆ ھەموو ئیرلەند.<ref>{{cite book |last=Pilkington |first=Colin |author-link=Colin Pilkington |title=Devolution in Britain Today |publisher=[[جامعة مانشستر]] |year=2002 |pages=75 |isbn=0-7190-6076-1}}</ref> بەڵام ڕووداوەکان پێش حکوومەت کەوتن. لە ھەڵبژاردنە گشتییەکانی ساڵی [[١٩١٨]]دا، شین فەینی لایەنگری سەربەخۆیی ٧٣ کورسی لە کۆی ١٠٥ کورسیی پەرلەمان لە ئیرلەند بەدەستھێنا، و بە شێوەیەکی تاکلایەنە دایلی یەکەمی دامەزراند، کە پەرلەمانێکی دەرەوەی یاسا بوو لە [[کۆماری ئیرلەند|ئیرلەند]]. ئیرلەند لەنێوان ئیرلەندی باکوور و باشووری ئیرلەند لە ساڵی [[١٩٢١]]دا بەپێی بڕگەکانی یاسای حکوومەتی ئیرلەندی ساڵی [[١٩٢٠]]ی حکوومەتی [[دەیڤید لۆید جۆرج|لۆید جۆرج]]<ref>Northern Ireland became a distinct region of the United Kingdom, by [[Order in Council]] on 3 May 1921 (Statutory Rules & Orders published by authority (SR&O) 1921, No. 533). Its constitutional roots remain the [[قوانين الاتحاد لعام 1800]], two complementary Acts, one passed by the {{وإو|برلمان مملكة بريطانيا العظمى|Parliament of Great Britain}}, the other by the pre-1801 [[البرلمان الأيرلندي]].</ref> لە ماوەی جەنگی سەربەخۆییی نێوان ئیرلەند و ھێزە بەریتانییەکان دابەش کرا. لە کۆتاییی ئەو جەنگە لە [[٦ی کانوونی یەکەم|٦ی کانوونی یەکەمی]] [[١٩٢٢]]دا، بەپێی بڕگەکانی ئەو پەیماننامەیەی لێی کەوتەوە، ئیرلەندی باکوور بە شێوەیەکی کاتی بووە بەشێک لە دەوڵەتی ئازادی ئیرلەندیی تازە سەربەخۆبووی خاوەن حوکمی زاتی، بە مافی کشانەوە لێی. === ئیرلەندی باکوور === [[پەڕگە:Coat of Arms of Northern Ireland.svg|وێنۆک|چەپ|ئەو دروشمەی لە ساڵی ١٩٢٤ بە حکوومەتی ئەوکاتی ئیرلەندی باکوور بەخشرا، و بە شێوەیەکی فەرمی بەکارھات تا ئەوکاتەی بە یاسای دەستووری ئیرلەندی باکووری ١٩٧٣ لە ساڵی ١٩٧٣دا ھەڵوەشێنرایەوە]] وەک چاوەڕوان دەکرا، پەرلەمانی ئیرلەندی باکوور لە [[٧ی کانوونی یەکەم|٧ی کانوونی یەکەمی]] [[١٩٢٢]]دا (ڕۆژێک دوای دامەزراندنی دەوڵەتی ئازادی [[زمانی ئیرلەندی|ئیرلەندی]]) بڕیاری دا ئەم داواکارییەی خوارەوە پێشکەشی پاشا بکات سەبارەت بە پیادەکردنی مافی کشانەوە لە دەوڵەتی ئازادی ئیرلەندی لەو یەک مانگەی ڕێگەی پێ درابوو: «پاشای مەزن، ئێمە، ڕەعیەتی زۆر گوێڕایەڵ و دڵسۆزی جەنابتان، ئەندامانی کۆبووەوەی [[ئەنجومەنی پیران]] و ئەنجومەنی گشتیی ئیرلەندی باکوور لە پەرلەمان، دوای ئەوەی ئاگاداری دەرچوونی یاسای دەستووری دەوڵەتی ئازادی ئیرلەندی ساڵی ١٩٢٢ بووین، کە یاسایەکی دەرچووی پەرلەمانە بۆ پەسەندکردنی بڕگەکانی ڕێککەوتننامەی پەیماننامەی نێوان [[بەریتانیای مەزن]] و [[کۆماری ئیرلەند|ئیرلەند]]، بەم داواکارییە لە جەنابتان دەپاڕێینەوە کە دەسەڵاتەکانی پەرلەمان و حکوومەتی دەوڵەتی ئازادی ئیرلەندی چیتر بۆ سەر ئیرلەندی باکوور درێژ نەبنەوە».<ref>[http://stormontpapers.ahds.ac.uk/stormontpapers/pageview.html?volumeno=2&pageno=1145#bak-2-1149 Northern Ireland Parliamentary Report, 7 December 1922] {{أرشيف الويب|url=https://web.archive.org/web/20160415143605/http://stormontpapers.ahds.ac.uk/stormontpapers/pageview.html?volumeno=2&pageno=1145 |date=15 أبريل 2016}} {{وصلة مكسورة|تاريخ=2020-08-02|bot=JarBot}}</ref><ref>[http://www.nationalarchives.ie/topics/anglo_irish/dfaexhib2.html Anglo-Irish Treaty, sections 11, 12] {{أرشيف الويب|url=https://web.archive.org/web/20171108213900/http://www.nationalarchives.ie/topics/anglo_irish/dfaexhib2.html |date=11 2يناير7}}</ref> کەمێک دوای ئەوە، لێژنەیەک پێکھێنرا بۆ بڕیاردان لەسەر سنووری نێوان دەوڵەتی ئازادی ئیرلەندی و ئیرلەندی باکوور. بەھۆی ھەڵگیرسانی شەڕی ناوخۆ لە دەوڵەتی ئازاددا، کاری لێژنەکە تا ساڵی [[١٩٢٥]] دواکەوت. سەرکردەکان لە دبلن پێشبینیی کەمبوونەوەیەکی بەرچاویان لە خاکی ئیرلەندی باکوور دەکرد، لەگەڵ گواستنەوەی ناوچە نەتەوەیییەکان بۆ دەوڵەتی ئازاد. بەڵام ڕاپۆرتی لێژنەکە تەنھا پێشنیازی ئەوەی کرد کە پێویستە ھەندێک بەشی بچووکی زەوی لە دەوڵەتی ئازادەوە بۆ ئیرلەندی باکوور چۆڵ بکرێن. بۆ پێشگرتن لە مشتومڕ، ئەم ڕاپۆرتە پەردەپۆش کرا، و لە بەرامبەر دەستبەرداربوون لە پابەندییەکانی قەرزی گشتیی دەوڵەتی ئازاد بۆ شانشینی یەکگرتوو و ھەڵوەشاندنەوەی ئەنجومەنی ئیرلەند (کە حکوومەتی ئیرلەندی باکوور داوای دەکرد)، سنووری سەرەتاییی شەش کاونتییەکە بە گۆڕانکاریی کەمەوە ھێڵدرایەوە. لە حوزەیرانی [[١٩٤٠]]دا، بۆ ھاندانی دەوڵەتی بێلایەنی ئیرلەندی تا بچێتە پاڵ ھاوپەیمانان، [[سەرۆک وەزیرانی شانشینی یەکگرتوو|سەرۆک وەزیرانی بەریتانیا]] وینستۆن چەرچڵ ئاماژەی بە ئێمۆن دی ڤالێرا کرد کە شانشینی یەکگرتوو پەستان دەکات لەپێناو یەکگرتوویی ئیرلەند، بەڵام بەو باوەڕەی کە چەرچڵ ناتوانێت پێوەی پابەند بێت، دی ڤالێرا پێشنیازەکەی ڕەت کردەوە.<ref>"Anglo-Irish Relations, 1939–41: A Study in Multilateral Diplomacy and Military Restraint" in ''Twentieth Century British History'' (Oxford Journals, 2005), ISSN 1477-4674</ref> (بەریتانییەکان بە حکوومەتی ئیرلەندی باکووریان ڕانەگەیاندبوو کە پێشنیازەکەیان خستووەتە بەردەم حکوومەتی دبلن، و ڕەتکردنەوەکەی دی ڤالێراش تا ساڵی [[١٩٧٠]] ئاشکرا نەکرا). یاسای ئیرلەندی [[١٩٤٩]] یەکەم دەستەبەری یاساییی دا بە پەرلەمان و حکوومەتی ئیرلەندی باکوور کە ناوچەکە نابێتە بەشێک لە دەرەوەی شانشینی یەکگرتوو بەبێ ڕەزامەندیی زۆرینەی ھاووڵاتییانی. == ئابووری == [[پەڕگە:H&W Cranes2.jpg|وێنۆک|ڕاست|کرێنەکان لە لەنگەرگەی کەشتیسازیی [[ھارلاند و وۆڵف]].]] ئابووریی ئیرلەندی باکوور بچووکترین ئابوورییە لەنێو چوار ئابوورییەکەی شانشینی یەکگرتوو پێک دەھێنن. ئیرلەندی باکوور لە ڕووی نەریتییەوە ئابوورییەکی پیشەسازی بووە، بەتایبەتی لە بواری دروستکردنی کەشتی، گوریس، و ڕستن و چنراودا، بەڵام لەو کاتەوە زۆربەی پیشەسازییە قورسەکان جێگەیان بە خزمەتگوزارییەکان پڕکراوەتەوە، لە پلەی یەکەمدا لە کەرتی گشتیدا. گەشتیاریش ڕۆڵێکی گەورە لە ئابووریی ناوخۆییدا دەگێڕێت. لەم دواییانەدا ئابووری لە وەبەرھێنانی گەورەی زۆرێک لە کۆمپانیا فرەنەتەوەیییە گەورەکان بۆ پیشەسازیی تەکنەلۆژیای بەرز سوودمەند بووە. ئەم ڕێکخراوە گەورانە بەھۆی یارمەتییە دارایییەکانی حکوومەت و ھێزی کاری لێھاتوو لە ئیرلەندی باکووردا ڕادەکێشرێن. ئابووریی ناوخۆیی لە ماوەی قەیرانی ئابووریی دواییدا لە ئابووریی جیھانیدا پاشەکشەی بەخۆیەوە بینی، وەک وەڵامدانەوەیەکیش ئەنجومەنی ئیرلەندی باکوور شاندی بازرگانیی ڕەوانەی چەندین وڵات کرد لەوانە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]] و [[ھیندستان]] لەگەڵ پلانێک بۆ سەردانی [[چین]]. لەگەڵ ئەمەشدا، ئەنجومەنەکە لە گفتوگۆدایە لەگەڵ جۆرج ئۆسبۆرن، وەزیری دارایی بۆ بەدەستھێنانی دەسەڵاتی سەپاندنی باج، کە ڕێگە بە کەمکردنەوەی باج لە باکووری ئیرلەند دەدات لە ھاوئاھەنگیدا لەگەڵ ئەوەی لە [[کۆماری ئیرلەند]]دا ھەیە. == پێکھاتەی دانیشتووان == {{bar box |title= ئایین لە ئیرلەندی باکوور |titlebar=#ddd |left1=ئایین |right1=لە سەددادا |float=right |bars= {{bar percent|[[پرۆتێستانت]]ی|lightblue|45.57}} {{bar percent|[[کاسۆلیکی ڕۆمانی]]|blue|40.26}} {{bar percent|[[بێدینی|بێ ئایین]]|grey|13.88}} {{bar percent|ئایینە نامەسیحییەکان|yellow|0.30}} |caption=<small>* [[کڵێسای ئیرلەند]]، [[کڵێسای پریسبیتێری لە ئیرلەند]] و ئەوانی تر</small> }} ژمارەی [[دانیشتووانی ئیرلەندی باکوور]] لە ساڵی [[١٩٧٨]]ەوە ساڵانە زیادی کردووە. ژمارەی دانیشتووان لە ساڵی [[٢٠١٠]]دا بە کەمێک کەمتر لە ١٫٨ ملیۆن مەزەندە کرا،<ref name="NISRA">{{cite web|url=https://www.nisra.gov.uk/archive/demography/population/midyear/Statistical%20Report%20-%20MYE%20NI%202010.pdf|title=Population and Migration Estimates Northern Ireland (2010) – Statistical Report|publisher=[[NISRA]]|year=2011|access-date=21 February 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20170120184516/http://www.nisra.gov.uk/archive/demography/population/midyear/Statistical Report - MYE NI 2010.pdf|archive-date=20 يناير 2017|url-status=deviated}}</ref> کە بەرزبوونەوەی بەخۆیەوە بینی لە کەمێک خوار ١٫٧ ملیۆن لە سەرژمێریی [[شانشینی یەکگرتوو]] لە ساڵی [[٢٠٠١]]دا. ئەمەش کەمتر لە ٣٪ی [[دانیشتووانی شانشینی یەکگرتوو]] (٦٢ ملیۆن) و زیاتر لە ٢٨٪ی دانیشتووانی دوورگەی ئیرلەند (٦٫٣ ملیۆن) پێک دەھێنێت. لە ڕووی پێکھاتەی نەتەوەیییەوە، تەواوی دانیشتووانی ئیرلەندی باکوور، بە گشتی، [[سپیپێست]]ن (٩٩٫١٥٪). ٩١٪ی خەڵک لەدایکبووی ئیرلەندی باکوورن، ٤٫٨٪ لە شوێنەکانی دیکەی شانشینی یەکگرتوو لەدایکبوون و ٢٫٣٪ لە [[کۆماری ئیرلەند]] لەدایکبوون. گەڕۆکە ئیرلەندییەکان ٠٫١٪ی ژمارەی دانیشتووانیان پێک دەھێنا. گەورەترین گرووپی نەژادیی ناسپیپێست ئاسیایییەکان بوون (٠٫٤٪)، کە چینییەکان ٦٠٫٧٪، [[ھیندییەکان|ھیندی]] ٢٣٪ و [[پاکستان|پاکستانی]] ٩٫٨٪ی کۆی گشتییان پێک دەھێنا. ڕەشپێستەکانیش لە بنەچە جیاوازەکان نزیکەی ٠٫٠٦٪ی دانیشتووانی ئیرلەندی باکووریان پێک دەھێنا، و خەڵکی نەژادتێکەڵ گەیشتنە ٠٫٢٪.<ref>{{cite web|url=http://www.nisranew.nisra.gov.uk/census/Census2001Output/commissioned_output.html|title=Northern Ireland Census 2001 Commissioned Output|work=Census 2001 Output|publisher=Northern Ireland Statistics and Research Agency|year=2007|access-date=11 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120424075932/http://www.nisranew.nisra.gov.uk/census/Census2001Output/commissioned_output.html|archive-date=24 أبريل 2012|url-status=deviated}}</ref> لە سەرژمێریی ساڵی [[٢٠٠١]]دا، ٤٥٫٦٪ی دانیشتووان وەک سەر بە تایفە مەسیحییە نا[[کاسۆلیکی ڕۆمانی لە ئیرلەند|کاسۆلیکەکان]] ([[پرۆتستانتی|پرۆتستانت]] یان ئەوانی تر) دەستنیشان کران. گەورەترین ئەم تایفانە بریتی بوون لە [[کڵێسای پریسبیتێری]] لە [[کۆماری ئیرلەند|ئیرلەند]]، [[کڵێسای ئیرلەند]]ی سەر بە کڵێسای ئینگلتەرا و [[میتۆدیزم|کڵێسای میتۆدیست]] لە [[کۆماری ئیرلەند|ئیرلەند]] کە بە ڕیزبەندی ٢٠٫٧٪، ١٥٫٣٪ و ٣٫٥٪ی کۆی دانیشتووان بوون. گەورەترین تایفەی تاک بریتی بوو لە کڵێسای کاسۆلیکیی ڕۆمانی، کە ٤٠٫٣٪ی دانیشتووان بوون. سەرباری ئەوەش، ٦٫١٪ی دانیشتووان لە مەسیحییەکان یان پەیوەندیدار بە مەسیحییەت بوون، و ٠٫٣٪ بە ئایینە نامەسیحییەکان دیاری کران، لە کاتێکدا ١٣٫٩٪ دەستنیشان کران کە سەر بە ھیچ ئایینێک نین.<ref>{{cite web|url=http://www.nisranew.nisra.gov.uk/census/Excel/KS07a%20DC.xls |title=Northern Ireland Census 2001, Table KS07a: Religion |access-date=16 June 2010| archive-url = https://web.archive.org/web/20120424084647/http://www.nisranew.nisra.gov.uk/census/Excel/KS07a DC.xls | archive-date = 24 أبريل 2012}}</ref> لە ڕووی پاشخانی کۆمەڵگەیییەوە (ئایینی کەسەکە خۆی یان ئەو ئایینەی تێیدا پەروەردە کراوە)، ٥٣٫١٪ی دانیشتووانی ئیرلەندی باکوور لە پاشخانی [[پرۆتستانتی]] ھاتبوون، ٤٣٫٨٪ لە پاشخانی [[کاسۆلیک|کاسۆلیکی]]، ٠٫٤٪ لە پاشخانی نا[[مەسیحییەکان|مەسیحی]] و ٢٫٧٪ لە پاشخانی نائایینی لە ھەمان سەرژمێریدا.<ref>{{cite web|url=http://www.nisranew.nisra.gov.uk/census/Excel/KS07b%20DC.xls |title=Northern Ireland Census 2001, Table KS07b: Community background: religion or religion brought up in |access-date=16 June 2010| archive-url = https://web.archive.org/web/20120424084655/http://www.nisranew.nisra.gov.uk/census/Excel/KS07b DC.xls | archive-date = 24 أبريل 2012}}</ref> {| class="infobox" style="text-align:center; width:97%; margin-right:10px; font-size:90%" ! colspan="7" style="background:#e9e9e9; padding:0.3em;" 0; line-height:1.2em;|پێڕستی شارۆچکە و گوندەکان لە ئیرلەندی باکوور<ref>{{cite web |url=https://www.nisra.gov.uk/archive/demography/publications/urban_rural/ur_gaz.pdf |title=Statistical Classification and Delineation of Settlements |publisher=Northern Ireland Statistics and Research Agency |date=February 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160412181627/http://www.nisra.gov.uk/archive/demography/publications/urban_rural/ur_gaz.pdf |archive-date=12 أبريل 2016 |url-status=deviated |access-date=2 مارس 2021}}</ref> |- !rowspan=21| [[پەڕگە:Belfast Castle, Northern Ireland.jpg|150بك]]<br/><small>[[بێلفاست]]</small><br/> [[پەڕگە:Bishops Street Gate Derry SMC 2007.jpg|حدود|150بك]]<br/><small>[[دێری]]</small><br/> ! style="text-align:center; background:#f5f5f5;"| <small>#</small> ! style="text-align:left; background:#f5f5f5;"| پێڕستی نشینگەکان لە ئیرلەندی باکوور بەپێی دانیشتووان ! style="text-align:center; background:#f5f5f5;"| ژمارەی دانیشتووان ! style="text-align:center; background:#f5f5f5;"| دانیشتووانی میترۆ !rowspan=21| [[پەڕگە:Lisburn Market House.JPG|حدود|150بك]]<br/><small>[[لیسبۆرن]]</small><br/> [[پەڕگە:Newry Townhall - geograph.org.uk - 1476695.jpg|حدود|150بك]]<br/><small>[[نیوری]]</small> |- | style="background:#f0f0f0"| 1 ||align=left | '''[[بێلفاست]]''' || 276,705 || 579,726 || |- | style="background:#f0f0f0"| 2 ||align=left | '''[[دێری]]''' || 83,652 || 90,663 || |- | style="background:#f0f0f0"| 3 ||align=left | '''[[لیسبۆرن]]'''<ref name="BelfastMetro">Part of [[Belfast metropolitan area]]</ref>|| 71,403 || |- | style="background:#f0f0f0"| 4 ||align=left | '''[[نیوتاونابی]]'''<ref name=BelfastMetro/> || 62,022|| |- | style="background:#f0f0f0"| 5 ||align=left | '''[[کاونتیی داون|بانگۆر]]'''<ref name=BelfastMetro/> || 58,368|| |- | style="background:#f0f0f0"| 6 ||align=left | '''[[کرەیگافۆن]]''' || 57,651 |- | style="background:#f0f0f0"| 7 ||align=left | '''[[کاسڵری]]'''<ref name=BelfastMetro/> || 54,636|| |- | style="background:#f0f0f0"| 8 ||align=left | '''[[بالیمینا]]''' || 28,704 |- | style="background:#f0f0f0"| 9 ||align=left | '''[[نیوتاوناردز]]''' || 27,795 |- | style="background:#f0f0f0"| 10 ||align=left | '''[[نیوری]]''' || 27,300 || |} === زمانەکان === [[پەڕگە:English dialects in Ulster contrast.png|وێنۆک|ڕاست|سنووری نزیکەیی ئێستا و مێژووییی شێوەزارەکانی ئینگلیزی / [[زمانی سکۆتلەندی|سکۆتلەندی]] لە ئۆلستەر. ئینگلیزیی ناوەڕاستی ئۆلستەر بە ڕەنگی شینی کاڵە. سکۆتسی ئۆلستەر (سەوز) چیتر لە تەواوی ئەو ناوچەیەدا بەکارناھێنرێت. ناوچەی گێڵتاختی (Gaeltacht) ئاخێوەری ئیرلەندی دەرنەکەوتووە.]] [[زمانی ئینگلیزی]] وەک زمانی یەکەم لەلایەن نزیکەی سەرجەم دانیشتووانی ئیرلەندی باکوورەوە قسەی پێ دەکرێت. ئەو زمانە زمانی فەرمیی دیفاکتۆیە و یاسای بەڕێوەبردنی دادپەروەری (زمان)ی ساڵی ١٧٣٧ی ([[کۆماری ئیرلەند|ئیرلەند]]) بەکارھێنانی زمانەکانی تر جگە لە ئینگلیزی لە ڕێکارە یاسایییەکاندا قەدەغە دەکات. بەپێی ڕێککەوتننامەی ھەینیی باش، دان بە ئیرلەندی و [[سکۆتسی ئۆلستەر]]دا (شێوەزارەکانی زمانی سکۆتسی ئۆلستەر)، کە ھەندێک جار بە Ullans دەناسرێت، وەک «بەشێک لە [[سامانی چاند|سامانی چاندی]] ئیرلەندی باکوور» نراوە.<ref>{{وصلة بي دي إف|[http://www.nio.gov.uk/agreement.pdf The Agreement]|204&nbsp;KB}} {{cite web |url=http://www.nio.gov.uk/agreement.pdf |title=نسخة مؤرشفة |access-date=9 أغسطس 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121018003712/http://www.nio.gov.uk/agreement.pdf |archive-date=18 أكتوبر 2012 |url-status=deviated}}</ref> دوو دەستەی سەرتاسەری دوورگەکە بۆ بەرەوپێشبردنی ئەمانە بەپێی ڕێککەوتننامەکە دامەزرێنران: دەزگای سکۆتسی ئۆلستەر، کە شێوەزار و چاندی سکۆتسی ئۆلستەر بەرەوپێش دەبات، و دەزگای فوراس نا گەیڵگە، کە زمانی ئیرلەندی بەرەوپێش دەبات. ئەمانە بە جیا لەژێر چاودێریی دەستەی زمانی باکوور / باشوور کار دەکەن، کە ڕاپۆرتەکانی پێشکەشی ئەنجومەنی وەزاریی باکوور / باشوور دەکات. [[حکوومەتی شانشینی یەکگرتوو|حکوومەتی بەریتانیا]] لە ساڵی [[٢٠٠١]]دا پەیماننامەی ئەورووپیی زمانە ناوچەیییەکان یان کەمینەکانی پەسەند کرد. زمانی ئیرلەندی (لە ئیرلەندی باکوور) لە بەشی سێیەمی پەیماننامەکەدا دەستنیشان کرا، لەگەڵ کۆمەڵێک بەڵێنی دیاریکراو سەبارەت بە پەروەردە، وەرگێڕانی یاساکان، کارلێک لەگەڵ دەسەڵاتە گشتییەکان، بەکارھێنانی ناوی شوێنەکان، دەستڕاگەیشتن بە میدیا، پشتگیریکردنی چالاکییە چاندیەکان و پرسەکانی تر. ئاستێکی نزمتر لە دانپێدانان بەخشرایە سکۆتسی ئۆلستەر، لە چوارچێوەی بەشی دووەمی پەیماننامەکەدا.<ref>[https://www.coe.int/t/dg4/education/minlang/report/EvaluationReports/UKECRML3_en.pdf Council of Europe Charter monitoring report, 2010] {{أرشيف الويب|url=https://web.archive.org/web/20171010150121/https://www.coe.int/t/dg4/education/minlang/report/EvaluationReports/UKECRML3_en.pdf |date=10 أكتوبر 2017}}</ref> ==== ئینگلیزی ==== [[ئینگلیزیی ئیرلەندی]] لەھجەی ئاخێوتراوە لە ئیرلەندی باکوور و کاریگەریی زمانی سکۆتسی دەشتایییەکانی پێوە دیارە.<ref>{{cite book |url=http://books.google.co.uk/books?id=aPPexF5hyIkC&pg=PA90&dq=DIALECT+OF+NORTHERN+IRELAND+COMES+FROM+SCOTLAND#v=onepage&q=DIALECT%20OF%20NORTHERN%20IRELAND%20COMES%20FROM%20SCOTLAND&f=false |title=Dialects across borders |author=Markku Filppula |publisher=John Benjamins Publishing Co, Amsterdam |year=2005 |pages=90 |access-date=2 January 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181210124225/https://books.google.co.uk/books?id=aPPexF5hyIkC&pg=PA90&dq=DIALECT+OF+NORTHERN+IRELAND+COMES+FROM+SCOTLAND |archive-date=10 ديسمبر 2018}}</ref> وا دادەنرێت کە ھەندێک جیاوازیی ورد لە بێژەکردندا لەنێوان [[پرۆتستانتی|پرۆتستانتەکان]] و [[کاسۆلیک|کاسۆلیکەکان]]دا ھەیە، کە بەناوبانگترینیان ناوی پیتی Hە، کە پرۆتستانتەکان مەیلیان بەرەو بێژەکردنی بە «aitch»ە، وەک ئەوەی لە ئینگلیزیی بەریتانیدا ھەیە، و کاسۆلیکەکان مەیلیان بەرەو بێژەکردنی بە «haitch»ە، وەک ئەوەی لە ئینگلیزیی ھایبێرنۆدا ھەیە. سەرەڕای ئەوەش، جوگرافیا فاکتەرێکی یەکلاکەرەوەی زۆر گرنگترە بۆ شێوەزار وەک لە پاشخانی ئایینی. ==== ئیرلەندی ==== [[پەڕگە:Gaeilig in Uladh.jpg|وێنۆک|ڕێژەی سەدیی ئەو کەسانەی لە ھەر ناوچەیەکی کارگێڕیی ئۆلستەردا توانای قسەکردنیان بە زمانی ئیرلەندی ھەیە. (کاونتییەکانی [[کۆماری ئیرلەند]] و ناوچەکانی ئەنجومەنی کاونتیی ئیرلەندی باکوور).]] [[زمانی ئیرلەندی]] ([[زمانی ئیرلەندی|ئیرلەندی]]: Gaeilge)، یان گەیلیک، زمانی دایکیی دوورگەی ئیرلەندە.<ref>{{cite book |last=Ryan |first=James G. |title=Irish Records: Sources for Family and Local History |url=https://archive.org/details/irishrecordssour0000ryan_s8k7 |publisher=Flyleaf Press |year=1997 |pages=[https://archive.org/details/irishrecordssour0000ryan_s8k7/page/40 40] |isbn=978-0-916489-76-2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220304025957/https://archive.org/details/irishrecordssour0000ryan_s8k7 |archive-date=2022-03-04}}</ref> پێش نیشتەجێکردنی ئۆلستەر لە سەدەی ١٧دا بە زۆری لە سەرانسەری ئەوەی ئێستا ئیرلەندی باکوورە قسەی پێ دەکرا، و زۆربەی ناوی شوێنەکان لە ئیرلەندی باکووردا وەشانە بەئینگلیزیکراوەکانی ناوی گەیلیکین. ئەمڕۆ زمانەکە بە ناسیۆنالیزمی ئیرلەندییەوە دەبەسترێتەوە (و لە ئەنجامدا بە کۆمەڵگەی [[کاسۆلیک|کاسۆلیکی]]). سەرەڕای ئەوەش، لە سەدەی ١٩دا زمانەکە وەک میراتێکی ھاوبەش سەیر دەکرا، کە [[پرۆتستانتی|پرۆتستانتەکانی]] ئۆلستەر ڕۆڵێکی پێشەنگیان لە بووژاندنەوەی زمانی گەیلیکدا دەگێڕا. لە سەرژمێریی ساڵی [[٢٠٠١]]دا، ١٠٪ی دانیشتووانی ئیرلەندی باکوور بانگەشەی «ھەندێک شارەزایی لە زمانی ئیرلەندی»یان کرد<ref name = "nisra.gov.uk-Census2001">Northern Ireland Statistics and Research Agency [http://www.nisranew.nisra.gov.uk/Census/Census2001Output/UnivariateTables/uv_tables1.html#irish%20language Census 2001 Output] {{أرشيف الويب|url=https://web.archive.org/web/20120424075924/http://www.nisranew.nisra.gov.uk/census/Census2001Output/UnivariateTables/uv_tables1.html |date=24 أبريل 2012}}</ref> و ٤٫٧٪ ڕایان گەیاند کە توانای «قسەکردن، خوێندنەوە، نووسین و تێگەیشتن»یان لە زمانی ئیرلەندی ھەیە.<ref name = "nisra.gov.uk-Census2001"/> لە دوایین ڕاپرسیی ساڵی [[١٩٩٩]]دا، ١٪ی ڕاپرسیلێکراوان گوتیان کە وەک زمانی سەرەکییان لە ماڵەوە قسەی پێ دەکەن.<ref name = "Survey-NorthernIreland">Northern Ireland LIFE & TIMES Survey: [https://www.ark.ac.uk/nilt/1999/Community_Relations/MAINLANG.html What is the main language spoken in your own home?] {{أرشيف الويب|url=https://web.archive.org/web/20171010085704/http://www.ark.ac.uk/nilt/1999/Community_Relations/MAINLANG.html |date=10 أكتوبر 2017}}</ref> ئەو شێوەزارەی لە ئیرلەندی باکووردا قسەی پێ دەکرێت، یان ئیرلەندیی ئۆلستەر / ئیرلەندیی دۆنیگۆڵ،<ref name="pipex1">{{cite web |url=http://www.ultach.dsl.pipex.com/english/faqs.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20090416045904/http://www.ultach.dsl.pipex.com/english/faqs.htm |archive-date=16 April 2009 |title=Frequently-Asked Questions about the Irish Language |publisher=Ultach |access-date=7 February 2012 |url-status=deviated}}</ref> نزیکترینە لە گەیلیکی سکۆتلەندی (کە لە سەدەی ١٧دا پەرەی سەند تا ببێتە زمانێکی جیاواز لە گەیلیکی ئیرلەندی). ھەندێک وشە و دەستەواژە لەگەڵ گەیلیکی سکۆتلەندی ھاوبەشن، و جیاوازییەکانی شێوەزارەکانی ڕۆژھەڵاتی ئۆلستەر – ئەوانەی دوورگەی ڕاتلین و دۆڵەکانی ئەنتریم – زۆر لە شێوەزاری ئارگایل دەچوون، کە بەشێکە لە سکۆتلاند و نزیکترینە لە ئیرلەندی باکوور. بەکارھێنانی [[زمانی ئیرلەندی]] لە ئیرلەندی باکووردا ئەمڕۆ لە ڕووی ڕامیارییەوە ھەستیارە. دانانی ناوی شەقامەکان بە دوو زمانی [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] و [[زمانی ئیرلەندی]] لەلایەن ھەندێک لە ئەنجومەنە خۆجێیییەکانەوە،<ref>The Local Government (Miscellaneous Provisions) (Northern Ireland) Order 1995 (No. 759 (N.I. 5)[https://www.legislation.gov.uk/nisi/1995/759/part/crossheading/street-names-and-numbering-of-buildings] {{أرشيف الويب|url=https://web.archive.org/web/20200409203049/http://www.legislation.gov.uk/nisi/1995/759/part/crossheading/street-names-and-numbering-of-buildings|date=9 أبريل 2020}}</ref> بە شێوەیەکی بەردەوام لە بازنە سەرەکییە نەتەوەیییەکاندا بوو، و بەرەنگاری لێ کرا لەلایەن یەکێتیخوازانەوە کە بانگەشەی ئەوە دەکەن «فاکتەری ساردی» دروست دەکات، و لە ئەنجامدا زیان بە پەیوەندییە کۆمەڵگەیییەکان دەگەیەنێت. ھەوڵەکانی ئەندامانی ئەنجومەنی ئیرلەندی باکوور بۆ دانانی یاسادانانێک بۆ ھەندێک بەکارھێنانی فەرمیی زمانەکە شکستی ھێنا لە بەدەستھێنانی پشتگیریی پێویستی سەرانسەری کۆمەڵگە، و حکوومەتی شانشینی یەکگرتووش لە یاسادانان کشایەوە. ==== سکۆتسی ئۆلستەر ==== [[سکۆتسی ئۆلستەر]] جۆرێک لە [[زمانی سکۆتلەندی]] لەخۆ دەگرێت کە لە ئیرلەندی باکووردا قسەی پێ دەکرا. بۆ ئاخێوەرێکی زمانی ئینگلیزی، «[سکۆتسی ئۆلستەر] تا ڕادەیەک دەستپێگەیشتنی ئاسانە، و تەنانەت لە ئەوپەڕی خۆیدا دەتوانرێت تا ڕادەیەک بە ئاسانی بە یارمەتیی فەرھەنگێک لێی تێبگەیت.»<ref name = "Poilin-BBC">Aodan Mac Poilin, 1999, [http://www.bbc.co.uk/northernireland/learning/history/stateapart/agreement/culture/support/cul2_c011.shtml "Language, Identity and Politics in Northern Ireland"] in Ulster Folk Life Vol. 45, 1999 {{أرشيف الويب|url=https://web.archive.org/web/20170203001530/http://www.bbc.co.uk/northernireland/learning/history/stateapart/agreement/culture/support/cul2_c011.shtml |date=03 فبراير 2017}}</ref> شانبەشانی زمانی ئیرلەندی، ڕێککەوتننامەی ھەینیی باش دانی نا بە شێوەزارەکە وەک بەشێک لە چاندی بێھاوتا لە ئیرلەندی باکووردا، و ڕێککەوتننامەی سانت ئەندرۆس پێویستیی «بەرەوپێشبردن و گەشەپێدانی زمانی سکۆتسی ئۆلستەر، میرات و چاندی» پەسەند کرد.<ref>{{وصلة بي دي إف|{{cite web |url=http://www.nio.gov.uk/st_andrews_agreement.pdf |title=St Andrews Agreement |archive-url=https://web.archive.org/web/20061104144328/http://www.nio.gov.uk/st_andrews_agreement.pdf |archive-date=4 November 2006 |access-date=11 أغسطس 2012 |url-status=deviated}}|131&nbsp;KB| وصلة مكسورة = yes}}</ref> نزیکەی ٢٪ی دانیشتووان بانگەشەی قسەکردن بە [[سکۆتسی ئۆلستەر]] دەکەن.<ref>Northern Ireland LIFE & TIMES Survey: [https://www.ark.ac.uk/nilt/1999/Community_Relations/USPKULST.html Do you yourself speak Ulster-Scots?] {{أرشيف الويب|url=https://web.archive.org/web/20171010085705/http://www.ark.ac.uk/nilt/1999/Community_Relations/USPKULST.html |date=10 أكتوبر 2017}}</ref> سەرەڕای ئەوەش، ژمارەی ئەوانەی وەک زمانی سەرەکییان لە ماڵەوە قسەی پێ دەکەن شایەنی باس نییە.<ref name = "Survey-NorthernIreland"/> ==== زمانەکانی ھێما ==== باوترین زمانی ھێما لە ئیرلەندی باکووردا زمانی ھێمای ئیرلەندی باکوورە (NISL). بەڵام، لە ڕابردوودا لەبەر ئەوەی خێزانە کاسۆلیکەکان مەیلیان ھەبوو منداڵەکانیان بنێرنە خوێندنگەکانی کەڕەکان لە دبلن، بەکارھێنانی زمانی ھێمای [[زمانی ئیرلەندی|ئیرلەندی]] (ISL) لەنێوان زۆرێک لە کەسانی بەساڵاچووی کەڕ لە خێزانە [[کاسۆلیک|کاسۆلیکەکاندا]] باوە. زمانی ھێمای ئیرلەندی (ISL) دەسەڵاتی بنەماڵەی زمانی ھێمای فەڕەنسیی پێوە دیارە، کە زمانی ھێمای ئەمریکی (ASL) لەخۆ دەگرێت. NISL بەشێکی گەورە لە بنەماڵەی زمانی ھێمای بەریتانی وەردەگرێت (کە زمانی ئۆسلانیش لەخۆ دەگرێت) لەگەڵ چەندین وەرگیراو لە ASL. بەوە وەسف کراوە کە لەسەر ئاستی ڕێزمانی پەیوەستە بە زمانی ھێمای ئیرلەندییەوە لە کاتێکدا فەرھەنگەکەی لەسەر بنەمای زمانی ھێمای بەریتانی (BSL)<ref name="Janzen">{{cite book |last=Janzen |first=Terry |title=Topics in Signed Language Interpreting: Theory And Practice |url=http://books.google.com/books?id=ylfJtF3vQUwC&pg |access-date=22 June 2008 |year=2005 |publisher=[[John Benjamins Publishing Company]] |location=Amsterdam |isbn=90-272-1669-X |oclc=60742155 |pages=256 & 265|archive-url=https://web.archive.org/web/20200308181015/http://books.google.com/books?id=ylfJtF3vQUwC&pg|archive-date=2020-03-08}} {{cite web |url=https://books.google.com/books?id=ylfJtF3vQUwC&pg |title=نسخة مؤرشفة |access-date=4 أكتوبر 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170221012210/https://books.google.com/books?id=ylfJtF3vQUwC&pg |archive-date=21 فبراير 2017 |url-status=bot: unknown}}</ref> و ASL دامەزراوە. تا مانگی ئازاری [[٢٠٠٤]] حکوومەتی بەریتانیا تەنھا زمانی ھێمای [[شانشینی یەکگرتوو|بەریتانی]] و زمانی ھێمای [[زمانی ئیرلەندی|ئیرلەندی]] وەک زمانی فەرمیی ھێما لە ئیرلەندی باکووردا دەناسێنێت.<ref name="dcal">{{cite web |url=http://www.dcalni.gov.uk/index/languages/sign_language.htm |title=Sign Language |access-date=22 June 2008 |publisher=[[Department of Culture, Arts and Leisure]]| archive-url = https://web.archive.org/web/20150923213040/http://www.dcalni.gov.uk/index/languages/sign_language.htm | archive-date = 23 سبتمبر 2015 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.nio.gov.uk/paul-murphy-announces-recognition-for-sign-language/media-detail.htm?newsID=8540 |title=Paul Murphy announces recognition for sign language |access-date=22 June 2008 |date=30 March 2004 |publisher={{Ill-WD2|id=Q218886|نص=مكتب إيرلندا الشمالية}} |quote=I am pleased to announce formal recognition for both British and Irish Sign Languages in Northern Ireland. |archive-url=https://web.archive.org/web/20120208072103/http://www.nio.gov.uk/paul-murphy-announces-recognition-for-sign-language/media-detail.htm?newsID=8540 |archive-date=08 فبراير 2012 |url-status=deviated}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Northern Ireland}} {{تووڵی دەروازە|شانشینی یەکگرتوو}} {{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}} [[پۆل:وڵاتە دوورگەییەکان]] [[پۆل:وڵاتەکانی ئینگلیزی ئاخێو]] [[پۆل:دوورگە بریتانییەکان]] [[پۆل:ئیرلەندی باکوور]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٢١]] sere51hnnedtqcaa3xoaep9wrjm06op 1668976 1668972 2026-09-16T19:32:02Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک زیاترە) 1668976 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس|وێنە=Flag_of_Northern_Ireland_(1924–1953).svg}} '''ئیرلەندای باکوور''' (بە [[زمانی ئیری|ئیری]]:Tuaisceart Éireann)<ref>[https://www.dfa.ie/ie/nuacht-agus-na-meain/tags/browsebyregion/tuaisceart-éireann/ Tuaisceart Éireann] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210815035945/https://www.dfa.ie/ie/nuacht-agus-na-meain/tags/browsebyregion/tuaisceart-éireann/ |date=15 August 2021}}. DFA.ie. Retrieved 27 March 2016.</ref> ناوچەیەک لە باکووری ڕۆژھەڵاتی [[دوورگەی ئیرلەند|دوورگەی ئیرلەندا]] و لە ڕۆژاوای دوورگەی بەریتانیا کە بەشێکە لە [[شانشینی یەکگرتوو]]. ئەو ناوچەیە لەگەڵ [[ئینگلتەرا]]، [[سکۆتلەندا]] و [[وێڵز]]، [[شانشینی یەکگرتوو]]ی [[بەریتانیای مەزن]] و ئیرلەندای باکوور پێکدێنێت. ئیرلەندای باکوور لە کاتێکی جیاواز بە گشتی وەک وڵات، پارێزگا، ھەرێم یان بەشێک لە شانشینی یەکگرتوو ناو براوە. ئەنجومەنی ئیرلەندی باکوور (بە شێوەیەکی گشتی بە ستۆرمۆنت ناودەبرێت دوای شوێنەکەی)، کە لەلایەن یاسای ئیرلەندی باکوور ١٩٩٨ دامەزراوە، بەرپرسیارییەتی کۆمەڵێک بابەتی [[ڕامیاری]] ھەڵگەڕاو لە ئەستۆ دەگرێت، لەکاتێکدا کە ناوچەکانی تر بۆ حکوومەتی بەریتانیا پارێزراون ئیرلەندای باکوور لە چەندین ناوچە لەگەڵ [[ئیرلەند|کۆماری ئیرلەندا]] ھاوکاری دەکات. == مێژوو == [[پەڕگە:CIMG1495 ScraboHorizView.JPG|وێنۆک|ڕاست|تاوەری سکرابۆ، [[کاونتیی داون]]]] ئیرلەندی باکوور لە چوارچێوەی دەوڵەتی ئێستای ئیرلەندا بوو کە ئەورووپییەکان ([[فەڕەنسییەکان]] + ھەندێک [[ئینگلیز]]) لە [[سەدەی ٢|سەدەی دووەمی]] زایینیدا کۆچیان بۆی کرد و لە ساڵی [[١٨٠١]]دا لەگەڵ [[وێڵز]] و [[سکۆتلاند]] و [[ئینگلتەرا]] چووە پاڵ [[شانشینی یەکگرتوو]] و شانشینی یەکگرتوویان پێک ھێنا ([[شانشینی یەکگرتوو|بەریتانیا]] و ئیرلەندی باکوور). [[دوورگەی ئیرلەند|ئیرلەند]] لەنێوان [[کاسۆلیک|کاسۆلیکەکان]] لە [[دبلن]] و [[پرۆتێستانت|پرۆتستانتەکان]] لە [[بێلفاست]] لە ساڵی [[١٩٢١]]دا دابەش کرا، کە بە دابەشکردنی [[ئۆلستەر]] ناسراوە.<ref>{{cite journal|سەردێڕ=http://www.americanheritage.com/articles/magazine/ah/1970/1/1970_1_28.shtml |عنوان=The Scotch-Irish |صحيفة=[[American Heritage Magazine]] |مؤلف=James G. Leyburn |تاريخ=December 1970 |المجلد=22 |العدد=1 |مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20081203112227/http://www.americanheritage.com/articles/magazine/ah/1970/1/1970_1_28.shtml |تاريخ أرشيف=3 December 2008 |تاريخ الوصول=9 أغسطس 2012 |تاريخ أرشيف=20 أكتوبر 2010 |مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20101020035635/http://americanheritage.com/articles/magazine/ah/1970/1/1970_1_28.shtml |حالة المسار=deviated}} {{cite web |url=http://americanheritage.com/articles/magazine/ah/1970/1/1970_1_28.shtml |title=نسخة مؤرشفة |access-date=4 أكتوبر 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101020035635/http://americanheritage.com/articles/magazine/ah/1970/1/1970_1_28.shtml |archive-date=20 أكتوبر 2010 |url-status=deviated}}</ref><ref>{{cite book |last=Thernstrom |first=Stephan |title=Harvard encyclopedia of American ethnic groups |url=http://books.google.com/books?id=npQ6Hd3G4kgC&pg=PA896&dq#v=onepage&q=&f=false |publisher=Harvard University Press |year=1980 |pages=896 |isbn=0-674-37512-2 |access-date=29 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140704170128/http://books.google.com/books?id=npQ6Hd3G4kgC |archive-date=4 يوليو 2014}}</ref> === دابەشکردنی ئیرلەند === لە ماوەی سەدەی ١٩دا، ئەو چاکسازییە یاسایییانەی لە کۆتایییەکانی سەدەی ھەژدەھەمدا دەستیان پێ کرد، جیاکاریی یاسایییان دژی [[کاسۆلیک|کاسۆلیکەکان]] نەھێشت و بەرنامە پێشکەوتنخوازەکان جووتیارە کرێچییەکانیان توانادار کرد بۆ کڕینی زەوی لە خاوەن موڵکەکان. بەر لە کۆتاییی سەدەکە، حوکمی زاتی بۆ ئیرلەند لە شانشینی یەکگرتوو، کە بە حوکمی ناوخۆیی ناسرابوو، زۆر بە ئەگەردار دادەنرا. لە ساڵی [[١٩١٢]]دا، بووە مسۆگەر. پێکدادانی نێوان ئەنجومەنی گشتی و ئەنجومەنی لۆردەکان لەسەر بوودجە مشتومڕاوییەکە لە ساڵی [[١٩١١]]دا یاسای پەرلەمانی لێ کەوتەوە، کە مافی ڤیتۆی لە ئەنجومەنی لۆردەکان ھەڵوەشاندەوە. مافی ڤیتۆی ئەنجومەنی لۆردەکان دەستەبەری سەرەکیی یەکێتیخوازەکان بوو بۆ ئەوەی حوکمی ناوخۆیی دەرنەکرێت، چونکە زۆربەی زۆری ئەندامانی [[ئەنجومەنی لۆردەکان]] یەکێتیخواز بوون. وەک وەڵامێک بۆ ئەوە، نەیارانی حوکمی ناوخۆ لە سەرکردەکانی پارتی پارێزگاران و یەکێتیخوازان وەک ئەندرۆ بۆنار لۆ و پارێزەری بنکە لە دبلن سێر ئێدوارد کارسۆن، ھەڕەشەی بەکارھێنانی توندوتیژییان لەلایەن یەکێتیخوازە توندڕەوەکان لە [[کۆماری ئیرلەند|ئیرلەند]] کرد. لە ساڵی [[١٩١٤]]دا، ڕێکخراوێکی نیمچە سەربازی ھەزاران تفەنگ و فیشەکی تەقەمەنییان لە [[ئیمپراتۆریەتیی ئەڵمانی|ئیمپراتۆریەتیی ئەڵمانیا]] بە قاچاخ ھێنا بۆ بەکارھێنان لەلایەن خۆبەخشانی ئۆلستەرەوە، بۆ بەرەنگاربوونەوەی جێبەجێکردنی [[حوکمی زاتی]]. یەکێتیخوازەکان لە [[دوورگەی ئیرلەند]] بە گشتی لە کەمینەدا بوون، بەڵام لە باکووری ھەرێمی ئۆلستەر لە زۆرینەدا بوون، و زۆرینەیەکی زۆر گەورەش بوون لە کاونتی ئەنتریم و کاونتی داون، لەگەڵ زۆرینەیەکی کەم لە کاونتی ئارما و [[کاونتی لۆندۆندێری]]. ھەروەھا ژمارەیەکی زۆر لە کاونتی فێرمانا و کاونتی تایرۆن چڕ ببوونەوە.<ref name="StephenGwynn">{{cite book |url=http://books.google.ie/books?id=IWnrSFoQVw0C&pg=PA525&dq=%22northern+ireland%22+partition+two+counties+nationalist+majority+tyrone+fermanagh#v=onepage&q=%22northern%20ireland%22%20partition%20two%20counties%20nationalist%20majority%20tyrone%20fermanagh&f=false |first=Stephen |last=Gwynn |author-link=Stephen Gwynn |chapter=The birth of the Irish Free State |title=The History of Ireland |year=2009 |orig-year=1923 |publisher=Macmillan |isbn=978-1-113-15514-6 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140320054055/http://books.google.ie/books?id=IWnrSFoQVw0C&pg=PA525&dq=%22northern+ireland%22+partition+two+counties+nationalist+majority+tyrone+fermanagh |archive-date=20 مارس 2014}}</ref> ئەم شەش کاونتییە دواتر ئیرلەندی باکووریان پێک ھێنا. ٢٦ کاونتییەکەی دیکەش کە دواتر بوونە [[کۆماری ئیرلەند]]، زۆرینەیەکی ڕەھایان نەتەوەیی بوون. لە ساڵی [[١٩١٤]]دا، سێیەم یاسای حوکمی ناوخۆ، کە مەرجی دابەشکردنی «کاتی»ی ئەم شەش کاونتییەی لە باقیی ئیرلەند لەخۆ گرتبوو، ڕەزامەندیی پاشایەتیی وەرگرت. سەرباری ئەوەش، پێش ئەوەی بچێتە بواری جێبەجێکردنەوە، بەھۆی ھەڵگیرسانی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]] جێبەجێکردنی ڕاگیرا. چاوەڕوان دەکرا جەنگەکە تەنھا چەند ھەفتەیەک بخایەنێت، بەڵام لە ڕاستیدا چوار ساڵی خایاند. لە کۆتاییی جەنگەکەدا (کە لە ماوەیەدا ڕاپەڕینی جەژنی ئیستەری [[١٩١٦]] ڕووی دا)، یاساکە وەک یاسایەکی نەگونجاو بۆ جێبەجێکردن دادەنرا. ڕای گشتی لە زۆربەی کۆمەڵگەی «نەتەوەیی»دا (کە بەدوای [[سەربەخۆیی|سەربەخۆییی]] زیاتر لە [[شانشینی یەکگرتوو|بەریتانیا]] بوو) لە کاتی جەنگدا لە داواکردنی حوکمی ناوخۆوە گۆڕا بۆ سەربەخۆییی تەواو. لە ساڵی [[١٩١٩]]دا، دەیڤید لۆید جۆرج پڕۆژەیاسایەکی نوێی پێشنیاز کرد کە ئیرلەند دابەش دەکات بۆ دوو ناوچەی حوکمی ناوخۆیی: ٢٦ کاونتی کە لە [[دبلن]]ەوە بەڕێوە دەبرێن، و شەش کاونتی کە لە [[بێلفاست]]ەوە بەڕێوە دەبرێن. لە نێوان ئەم دوو ناوچەیەدا لۆردی جێگری ئیرلەند ھاوبەش دەبێت کە ھەردوو حکوومەتەکە و ئەنجومەنی ئیرلەند دیاری دەکات، کە لۆید جۆرج پێی وابوو دەبێتە پەرلەمانێک بۆ ھەموو ئیرلەند.<ref>{{cite book |last=Pilkington |first=Colin |author-link=Colin Pilkington |title=Devolution in Britain Today |publisher=[[جامعة مانشستر]] |year=2002 |pages=75 |isbn=0-7190-6076-1}}</ref> بەڵام ڕووداوەکان پێش حکوومەت کەوتن. لە ھەڵبژاردنە گشتییەکانی ساڵی [[١٩١٨]]دا، شین فەینی لایەنگری سەربەخۆیی ٧٣ کورسی لە کۆی ١٠٥ کورسیی پەرلەمان لە ئیرلەند بەدەستھێنا، و بە شێوەیەکی تاکلایەنە دایلی یەکەمی دامەزراند، کە پەرلەمانێکی دەرەوەی یاسا بوو لە [[کۆماری ئیرلەند|ئیرلەند]]. ئیرلەند لەنێوان ئیرلەندی باکوور و باشووری ئیرلەند لە ساڵی [[١٩٢١]]دا بەپێی بڕگەکانی یاسای حکوومەتی ئیرلەندی ساڵی [[١٩٢٠]]ی حکوومەتی [[دەیڤید لۆید جۆرج|لۆید جۆرج]]<ref>Northern Ireland became a distinct region of the United Kingdom, by [[Order in Council]] on 3 May 1921 (Statutory Rules & Orders published by authority (SR&O) 1921, No. 533). Its constitutional roots remain the [[قوانين الاتحاد لعام 1800]], two complementary Acts, one passed by the {{وإو|برلمان مملكة بريطانيا العظمى|Parliament of Great Britain}}, the other by the pre-1801 [[البرلمان الأيرلندي]].</ref> لە ماوەی جەنگی سەربەخۆییی نێوان ئیرلەند و ھێزە بەریتانییەکان دابەش کرا. لە کۆتاییی ئەو جەنگە لە [[٦ی کانوونی یەکەم|٦ی کانوونی یەکەمی]] [[١٩٢٢]]دا، بەپێی بڕگەکانی ئەو پەیماننامەیەی لێی کەوتەوە، ئیرلەندی باکوور بە شێوەیەکی کاتی بووە بەشێک لە دەوڵەتی ئازادی ئیرلەندیی تازە سەربەخۆبووی خاوەن حوکمی زاتی، بە مافی کشانەوە لێی. === ئیرلەندی باکوور === [[پەڕگە:Coat of Arms of Northern Ireland.svg|وێنۆک|چەپ|ئەو دروشمەی لە ساڵی ١٩٢٤ بە حکوومەتی ئەوکاتی ئیرلەندی باکوور بەخشرا، و بە شێوەیەکی فەرمی بەکارھات تا ئەوکاتەی بە یاسای دەستووری ئیرلەندی باکووری ١٩٧٣ لە ساڵی ١٩٧٣دا ھەڵوەشێنرایەوە]] وەک چاوەڕوان دەکرا، پەرلەمانی ئیرلەندی باکوور لە [[٧ی کانوونی یەکەم|٧ی کانوونی یەکەمی]] [[١٩٢٢]]دا (ڕۆژێک دوای دامەزراندنی دەوڵەتی ئازادی [[زمانی ئیرلەندی|ئیرلەندی]]) بڕیاری دا ئەم داواکارییەی خوارەوە پێشکەشی پاشا بکات سەبارەت بە پیادەکردنی مافی کشانەوە لە دەوڵەتی ئازادی ئیرلەندی لەو یەک مانگەی ڕێگەی پێ درابوو: «پاشای مەزن، ئێمە، ڕەعیەتی زۆر گوێڕایەڵ و دڵسۆزی جەنابتان، ئەندامانی کۆبووەوەی [[ئەنجومەنی پیران]] و ئەنجومەنی گشتیی ئیرلەندی باکوور لە پەرلەمان، دوای ئەوەی ئاگاداری دەرچوونی یاسای دەستووری دەوڵەتی ئازادی ئیرلەندی ساڵی ١٩٢٢ بووین، کە یاسایەکی دەرچووی پەرلەمانە بۆ پەسەندکردنی بڕگەکانی ڕێککەوتننامەی پەیماننامەی نێوان [[بەریتانیای مەزن]] و [[کۆماری ئیرلەند|ئیرلەند]]، بەم داواکارییە لە جەنابتان دەپاڕێینەوە کە دەسەڵاتەکانی پەرلەمان و حکوومەتی دەوڵەتی ئازادی ئیرلەندی چیتر بۆ سەر ئیرلەندی باکوور درێژ نەبنەوە».<ref>[http://stormontpapers.ahds.ac.uk/stormontpapers/pageview.html?volumeno=2&pageno=1145#bak-2-1149 Northern Ireland Parliamentary Report, 7 December 1922] {{أرشيف الويب|url=https://web.archive.org/web/20160415143605/http://stormontpapers.ahds.ac.uk/stormontpapers/pageview.html?volumeno=2&pageno=1145 |date=15 أبريل 2016}} {{وصلة مكسورة|تاريخ=2020-08-02|bot=JarBot}}</ref><ref>[http://www.nationalarchives.ie/topics/anglo_irish/dfaexhib2.html Anglo-Irish Treaty, sections 11, 12] {{أرشيف الويب|url=https://web.archive.org/web/20171108213900/http://www.nationalarchives.ie/topics/anglo_irish/dfaexhib2.html |date=11 2يناير7}}</ref> کەمێک دوای ئەوە، لێژنەیەک پێکھێنرا بۆ بڕیاردان لەسەر سنووری نێوان دەوڵەتی ئازادی ئیرلەندی و ئیرلەندی باکوور. بەھۆی ھەڵگیرسانی شەڕی ناوخۆ لە دەوڵەتی ئازاددا، کاری لێژنەکە تا ساڵی [[١٩٢٥]] دواکەوت. سەرکردەکان لە دبلن پێشبینیی کەمبوونەوەیەکی بەرچاویان لە خاکی ئیرلەندی باکوور دەکرد، لەگەڵ گواستنەوەی ناوچە نەتەوەیییەکان بۆ دەوڵەتی ئازاد. بەڵام ڕاپۆرتی لێژنەکە تەنھا پێشنیازی ئەوەی کرد کە پێویستە ھەندێک بەشی بچووکی زەوی لە دەوڵەتی ئازادەوە بۆ ئیرلەندی باکوور چۆڵ بکرێن. بۆ پێشگرتن لە مشتومڕ، ئەم ڕاپۆرتە پەردەپۆش کرا، و لە بەرامبەر دەستبەرداربوون لە پابەندییەکانی قەرزی گشتیی دەوڵەتی ئازاد بۆ شانشینی یەکگرتوو و ھەڵوەشاندنەوەی ئەنجومەنی ئیرلەند (کە حکوومەتی ئیرلەندی باکوور داوای دەکرد)، سنووری سەرەتاییی شەش کاونتییەکە بە گۆڕانکاریی کەمەوە ھێڵدرایەوە. لە حوزەیرانی [[١٩٤٠]]دا، بۆ ھاندانی دەوڵەتی بێلایەنی ئیرلەندی تا بچێتە پاڵ ھاوپەیمانان، [[سەرۆک وەزیرانی شانشینی یەکگرتوو|سەرۆک وەزیرانی بەریتانیا]] وینستۆن چەرچڵ ئاماژەی بە ئێمۆن دی ڤالێرا کرد کە شانشینی یەکگرتوو پەستان دەکات لەپێناو یەکگرتوویی ئیرلەند، بەڵام بەو باوەڕەی کە چەرچڵ ناتوانێت پێوەی پابەند بێت، دی ڤالێرا پێشنیازەکەی ڕەت کردەوە.<ref>"Anglo-Irish Relations, 1939–41: A Study in Multilateral Diplomacy and Military Restraint" in ''Twentieth Century British History'' (Oxford Journals, 2005), ISSN 1477-4674</ref> (بەریتانییەکان بە حکوومەتی ئیرلەندی باکووریان ڕانەگەیاندبوو کە پێشنیازەکەیان خستووەتە بەردەم حکوومەتی دبلن، و ڕەتکردنەوەکەی دی ڤالێراش تا ساڵی [[١٩٧٠]] ئاشکرا نەکرا). یاسای ئیرلەندی [[١٩٤٩]] یەکەم دەستەبەری یاساییی دا بە پەرلەمان و حکوومەتی ئیرلەندی باکوور کە ناوچەکە نابێتە بەشێک لە دەرەوەی شانشینی یەکگرتوو بەبێ ڕەزامەندیی زۆرینەی ھاووڵاتییانی. == ئابووری == [[پەڕگە:H&W Cranes2.jpg|وێنۆک|ڕاست|کرێنەکان لە لەنگەرگەی کەشتیسازیی [[ھارلاند و وۆڵف]].]] ئابووریی ئیرلەندی باکوور بچووکترین ئابوورییە لەنێو چوار ئابوورییەکەی شانشینی یەکگرتوو پێک دەھێنن. ئیرلەندی باکوور لە ڕووی نەریتییەوە ئابوورییەکی پیشەسازی بووە، بەتایبەتی لە بواری دروستکردنی کەشتی، گوریس، و ڕستن و چنراودا، بەڵام لەو کاتەوە زۆربەی پیشەسازییە قورسەکان جێگەیان بە خزمەتگوزارییەکان پڕکراوەتەوە، لە پلەی یەکەمدا لە کەرتی گشتیدا. گەشتیاریش ڕۆڵێکی گەورە لە ئابووریی ناوخۆییدا دەگێڕێت. لەم دواییانەدا ئابووری لە وەبەرھێنانی گەورەی زۆرێک لە کۆمپانیا فرەنەتەوەیییە گەورەکان بۆ پیشەسازیی تەکنەلۆژیای بەرز سوودمەند بووە. ئەم ڕێکخراوە گەورانە بەھۆی یارمەتییە دارایییەکانی حکوومەت و ھێزی کاری لێھاتوو لە ئیرلەندی باکووردا ڕادەکێشرێن. ئابووریی ناوخۆیی لە ماوەی قەیرانی ئابووریی دواییدا لە ئابووریی جیھانیدا پاشەکشەی بەخۆیەوە بینی، وەک وەڵامدانەوەیەکیش ئەنجومەنی ئیرلەندی باکوور شاندی بازرگانیی ڕەوانەی چەندین وڵات کرد لەوانە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]] و [[ھیندستان]] لەگەڵ پلانێک بۆ سەردانی [[چین]]. لەگەڵ ئەمەشدا، ئەنجومەنەکە لە گفتوگۆدایە لەگەڵ جۆرج ئۆسبۆرن، وەزیری دارایی بۆ بەدەستھێنانی دەسەڵاتی سەپاندنی باج، کە ڕێگە بە کەمکردنەوەی باج لە باکووری ئیرلەند دەدات لە ھاوئاھەنگیدا لەگەڵ ئەوەی لە [[کۆماری ئیرلەند]]دا ھەیە. == پێکھاتەی دانیشتووان == {{bar box |title= ئایین لە ئیرلەندی باکوور |titlebar=#ddd |left1=ئایین |right1=لە سەددادا |float=right |bars= {{bar percent|[[پرۆتێستانت]]ی|lightblue|45.57}} {{bar percent|[[کاسۆلیکی ڕۆمانی]]|blue|40.26}} {{bar percent|[[بێدینی|بێ ئایین]]|grey|13.88}} {{bar percent|ئایینە نامەسیحییەکان|yellow|0.30}} |caption=<small>* [[کڵێسای ئیرلەند]]، [[کڵێسای پریسبیتێری لە ئیرلەند]] و ئەوانی تر</small> }} ژمارەی [[دانیشتووانی ئیرلەندی باکوور]] لە ساڵی [[١٩٧٨]]ەوە ساڵانە زیادی کردووە. ژمارەی دانیشتووان لە ساڵی [[٢٠١٠]]دا بە کەمێک کەمتر لە ١٫٨ ملیۆن مەزەندە کرا،<ref name="NISRA">{{cite web|url=https://www.nisra.gov.uk/archive/demography/population/midyear/Statistical%20Report%20-%20MYE%20NI%202010.pdf|title=Population and Migration Estimates Northern Ireland (2010) – Statistical Report|publisher=[[NISRA]]|year=2011|access-date=21 February 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20170120184516/http://www.nisra.gov.uk/archive/demography/population/midyear/Statistical Report - MYE NI 2010.pdf|archive-date=20 يناير 2017|url-status=deviated}}</ref> کە بەرزبوونەوەی بەخۆیەوە بینی لە کەمێک خوار ١٫٧ ملیۆن لە سەرژمێریی [[شانشینی یەکگرتوو]] لە ساڵی [[٢٠٠١]]دا. ئەمەش کەمتر لە ٣٪ی [[دانیشتووانی شانشینی یەکگرتوو]] (٦٢ ملیۆن) و زیاتر لە ٢٨٪ی دانیشتووانی دوورگەی ئیرلەند (٦٫٣ ملیۆن) پێک دەھێنێت. لە ڕووی پێکھاتەی نەتەوەیییەوە، تەواوی دانیشتووانی ئیرلەندی باکوور، بە گشتی، [[سپیپێست]]ن (٩٩٫١٥٪). ٩١٪ی خەڵک لەدایکبووی ئیرلەندی باکوورن، ٤٫٨٪ لە شوێنەکانی دیکەی شانشینی یەکگرتوو لەدایکبوون و ٢٫٣٪ لە [[کۆماری ئیرلەند]] لەدایکبوون. گەڕۆکە ئیرلەندییەکان ٠٫١٪ی ژمارەی دانیشتووانیان پێک دەھێنا. گەورەترین گرووپی نەژادیی ناسپیپێست ئاسیایییەکان بوون (٠٫٤٪)، کە چینییەکان ٦٠٫٧٪، [[ھیندییەکان|ھیندی]] ٢٣٪ و [[پاکستان|پاکستانی]] ٩٫٨٪ی کۆی گشتییان پێک دەھێنا. ڕەشپێستەکانیش لە بنەچە جیاوازەکان نزیکەی ٠٫٠٦٪ی دانیشتووانی ئیرلەندی باکووریان پێک دەھێنا، و خەڵکی نەژادتێکەڵ گەیشتنە ٠٫٢٪.<ref>{{cite web|url=http://www.nisranew.nisra.gov.uk/census/Census2001Output/commissioned_output.html|title=Northern Ireland Census 2001 Commissioned Output|work=Census 2001 Output|publisher=Northern Ireland Statistics and Research Agency|year=2007|access-date=11 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120424075932/http://www.nisranew.nisra.gov.uk/census/Census2001Output/commissioned_output.html|archive-date=24 أبريل 2012|url-status=deviated}}</ref> لە سەرژمێریی ساڵی [[٢٠٠١]]دا، ٤٥٫٦٪ی دانیشتووان وەک سەر بە تایفە مەسیحییە نا[[کاسۆلیکی ڕۆمانی لە ئیرلەند|کاسۆلیکەکان]] ([[پرۆتستانتی|پرۆتستانت]] یان ئەوانی تر) دەستنیشان کران. گەورەترین ئەم تایفانە بریتی بوون لە [[کڵێسای پریسبیتێری]] لە [[کۆماری ئیرلەند|ئیرلەند]]، [[کڵێسای ئیرلەند]]ی سەر بە کڵێسای ئینگلتەرا و [[میتۆدیزم|کڵێسای میتۆدیست]] لە [[کۆماری ئیرلەند|ئیرلەند]] کە بە ڕیزبەندی ٢٠٫٧٪، ١٥٫٣٪ و ٣٫٥٪ی کۆی دانیشتووان بوون. گەورەترین تایفەی تاک بریتی بوو لە کڵێسای کاسۆلیکیی ڕۆمانی، کە ٤٠٫٣٪ی دانیشتووان بوون. سەرباری ئەوەش، ٦٫١٪ی دانیشتووان لە مەسیحییەکان یان پەیوەندیدار بە مەسیحییەت بوون، و ٠٫٣٪ بە ئایینە نامەسیحییەکان دیاری کران، لە کاتێکدا ١٣٫٩٪ دەستنیشان کران کە سەر بە ھیچ ئایینێک نین.<ref>{{cite web|url=http://www.nisranew.nisra.gov.uk/census/Excel/KS07a%20DC.xls |title=Northern Ireland Census 2001, Table KS07a: Religion |access-date=16 June 2010| archive-url = https://web.archive.org/web/20120424084647/http://www.nisranew.nisra.gov.uk/census/Excel/KS07a DC.xls | archive-date = 24 أبريل 2012}}</ref> لە ڕووی پاشخانی کۆمەڵگەیییەوە (ئایینی کەسەکە خۆی یان ئەو ئایینەی تێیدا پەروەردە کراوە)، ٥٣٫١٪ی دانیشتووانی ئیرلەندی باکوور لە پاشخانی [[پرۆتستانتی]] ھاتبوون، ٤٣٫٨٪ لە پاشخانی [[کاسۆلیک|کاسۆلیکی]]، ٠٫٤٪ لە پاشخانی نا[[مەسیحییەکان|مەسیحی]] و ٢٫٧٪ لە پاشخانی نائایینی لە ھەمان سەرژمێریدا.<ref>{{cite web|url=http://www.nisranew.nisra.gov.uk/census/Excel/KS07b%20DC.xls |title=Northern Ireland Census 2001, Table KS07b: Community background: religion or religion brought up in |access-date=16 June 2010| archive-url = https://web.archive.org/web/20120424084655/http://www.nisranew.nisra.gov.uk/census/Excel/KS07b DC.xls | archive-date = 24 أبريل 2012}}</ref> {| class="infobox" style="text-align:center; width:97%; margin-right:10px; font-size:90%" ! colspan="7" style="background:#e9e9e9; padding:0.3em;" 0; line-height:1.2em;|پێڕستی شارۆچکە و گوندەکان لە ئیرلەندی باکوور<ref>{{cite web |url=https://www.nisra.gov.uk/archive/demography/publications/urban_rural/ur_gaz.pdf |title=Statistical Classification and Delineation of Settlements |publisher=Northern Ireland Statistics and Research Agency |date=February 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160412181627/http://www.nisra.gov.uk/archive/demography/publications/urban_rural/ur_gaz.pdf |archive-date=12 أبريل 2016 |url-status=deviated |access-date=2 مارس 2021}}</ref> |- !rowspan=21| [[پەڕگە:Belfast Castle, Northern Ireland.jpg|150بك]]<br/><small>[[بێلفاست]]</small><br/> [[پەڕگە:Bishops Street Gate Derry SMC 2007.jpg|حدود|150بك]]<br/><small>[[دێری]]</small><br/> ! style="text-align:center; background:#f5f5f5;"| <small>#</small> ! style="text-align:left; background:#f5f5f5;"| پێڕستی نشینگەکان لە ئیرلەندی باکوور بەپێی دانیشتووان ! style="text-align:center; background:#f5f5f5;"| ژمارەی دانیشتووان ! style="text-align:center; background:#f5f5f5;"| دانیشتووانی میترۆ !rowspan=21| [[پەڕگە:Lisburn Market House.JPG|حدود|150بك]]<br/><small>[[لیسبۆرن]]</small><br/> [[پەڕگە:Newry Townhall - geograph.org.uk - 1476695.jpg|حدود|150بك]]<br/><small>[[نیوری]]</small> |- | style="background:#f0f0f0"| 1 ||align=left | '''[[بێلفاست]]''' || 276,705 || 579,726 || |- | style="background:#f0f0f0"| 2 ||align=left | '''[[دێری]]''' || 83,652 || 90,663 || |- | style="background:#f0f0f0"| 3 ||align=left | '''[[لیسبۆرن]]'''<ref name="BelfastMetro">Part of [[Belfast metropolitan area]]</ref>|| 71,403 || |- | style="background:#f0f0f0"| 4 ||align=left | '''[[نیوتاونابی]]'''<ref name=BelfastMetro/> || 62,022|| |- | style="background:#f0f0f0"| 5 ||align=left | '''[[کاونتیی داون|بانگۆر]]'''<ref name=BelfastMetro/> || 58,368|| |- | style="background:#f0f0f0"| 6 ||align=left | '''[[کرەیگافۆن]]''' || 57,651 |- | style="background:#f0f0f0"| 7 ||align=left | '''[[کاسڵری]]'''<ref name=BelfastMetro/> || 54,636|| |- | style="background:#f0f0f0"| 8 ||align=left | '''[[بالیمینا]]''' || 28,704 |- | style="background:#f0f0f0"| 9 ||align=left | '''[[نیوتاوناردز]]''' || 27,795 |- | style="background:#f0f0f0"| 10 ||align=left | '''[[نیوری]]''' || 27,300 || |} === زمانەکان === [[پەڕگە:English dialects in Ulster contrast.png|وێنۆک|ڕاست|سنووری نزیکەیی ئێستا و مێژووییی شێوەزارەکانی ئینگلیزی / [[زمانی سکۆتلەندی|سکۆتلەندی]] لە ئۆلستەر. ئینگلیزیی ناوەڕاستی ئۆلستەر بە ڕەنگی شینی کاڵە. سکۆتسی ئۆلستەر (سەوز) چیتر لە تەواوی ئەو ناوچەیەدا بەکارناھێنرێت. ناوچەی گێڵتاختی (Gaeltacht) ئاخێوەری ئیرلەندی دەرنەکەوتووە.]] [[زمانی ئینگلیزی]] وەک زمانی یەکەم لەلایەن نزیکەی سەرجەم دانیشتووانی ئیرلەندی باکوورەوە قسەی پێ دەکرێت. ئەو زمانە زمانی فەرمیی دیفاکتۆیە و یاسای بەڕێوەبردنی دادپەروەری (زمان)ی ساڵی ١٧٣٧ی ([[کۆماری ئیرلەند|ئیرلەند]]) بەکارھێنانی زمانەکانی تر جگە لە ئینگلیزی لە ڕێکارە یاسایییەکاندا قەدەغە دەکات. بەپێی ڕێککەوتننامەی ھەینیی باش، دان بە ئیرلەندی و [[سکۆتسی ئۆلستەر]]دا (شێوەزارەکانی زمانی سکۆتسی ئۆلستەر)، کە ھەندێک جار بە Ullans دەناسرێت، وەک «بەشێک لە [[سامانی چاند|سامانی چاندی]] ئیرلەندی باکوور» نراوە.<ref>{{وصلة بي دي إف|[http://www.nio.gov.uk/agreement.pdf The Agreement]|204&nbsp;KB}} {{cite web |url=http://www.nio.gov.uk/agreement.pdf |title=نسخة مؤرشفة |access-date=9 أغسطس 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121018003712/http://www.nio.gov.uk/agreement.pdf |archive-date=18 أكتوبر 2012 |url-status=deviated}}</ref> دوو دەستەی سەرتاسەری دوورگەکە بۆ بەرەوپێشبردنی ئەمانە بەپێی ڕێککەوتننامەکە دامەزرێنران: دەزگای سکۆتسی ئۆلستەر، کە شێوەزار و چاندی سکۆتسی ئۆلستەر بەرەوپێش دەبات، و دەزگای فوراس نا گەیڵگە، کە زمانی ئیرلەندی بەرەوپێش دەبات. ئەمانە بە جیا لەژێر چاودێریی دەستەی زمانی باکوور / باشوور کار دەکەن، کە ڕاپۆرتەکانی پێشکەشی ئەنجومەنی وەزاریی باکوور / باشوور دەکات. [[حکوومەتی شانشینی یەکگرتوو|حکوومەتی بەریتانیا]] لە ساڵی [[٢٠٠١]]دا پەیماننامەی ئەورووپیی زمانە ناوچەیییەکان یان کەمینەکانی پەسەند کرد. زمانی ئیرلەندی (لە ئیرلەندی باکوور) لە بەشی سێیەمی پەیماننامەکەدا دەستنیشان کرا، لەگەڵ کۆمەڵێک بەڵێنی دیاریکراو سەبارەت بە پەروەردە، وەرگێڕانی یاساکان، کارلێک لەگەڵ دەسەڵاتە گشتییەکان، بەکارھێنانی ناوی شوێنەکان، دەستڕاگەیشتن بە میدیا، پشتگیریکردنی چالاکییە چاندیەکان و پرسەکانی تر. ئاستێکی نزمتر لە دانپێدانان بەخشرایە سکۆتسی ئۆلستەر، لە چوارچێوەی بەشی دووەمی پەیماننامەکەدا.<ref>[https://www.coe.int/t/dg4/education/minlang/report/EvaluationReports/UKECRML3_en.pdf Council of Europe Charter monitoring report, 2010] {{أرشيف الويب|url=https://web.archive.org/web/20171010150121/https://www.coe.int/t/dg4/education/minlang/report/EvaluationReports/UKECRML3_en.pdf |date=10 أكتوبر 2017}}</ref> ==== ئینگلیزی ==== [[ئینگلیزیی ئیرلەندی]] لەھجەی ئاخێوتراوە لە ئیرلەندی باکوور و کاریگەریی زمانی سکۆتسی دەشتایییەکانی پێوە دیارە.<ref>{{cite book |url=http://books.google.co.uk/books?id=aPPexF5hyIkC&pg=PA90&dq=DIALECT+OF+NORTHERN+IRELAND+COMES+FROM+SCOTLAND#v=onepage&q=DIALECT%20OF%20NORTHERN%20IRELAND%20COMES%20FROM%20SCOTLAND&f=false |title=Dialects across borders |author=Markku Filppula |publisher=John Benjamins Publishing Co, Amsterdam |year=2005 |pages=90 |access-date=2 January 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181210124225/https://books.google.co.uk/books?id=aPPexF5hyIkC&pg=PA90&dq=DIALECT+OF+NORTHERN+IRELAND+COMES+FROM+SCOTLAND |archive-date=10 ديسمبر 2018}}</ref> وا دادەنرێت کە ھەندێک جیاوازیی ورد لە بێژەکردندا لەنێوان [[پرۆتستانتی|پرۆتستانتەکان]] و [[کاسۆلیک|کاسۆلیکەکان]]دا ھەیە، کە بەناوبانگترینیان ناوی پیتی Hە، کە پرۆتستانتەکان مەیلیان بەرەو بێژەکردنی بە «aitch»ە، وەک ئەوەی لە ئینگلیزیی بەریتانیدا ھەیە، و کاسۆلیکەکان مەیلیان بەرەو بێژەکردنی بە «haitch»ە، وەک ئەوەی لە ئینگلیزیی ھایبێرنۆدا ھەیە. سەرەڕای ئەوەش، جوگرافیا فاکتەرێکی یەکلاکەرەوەی زۆر گرنگترە بۆ شێوەزار وەک لە پاشخانی ئایینی. ==== ئیرلەندی ==== [[پەڕگە:Gaeilig in Uladh.jpg|وێنۆک|ڕێژەی سەدیی ئەو کەسانەی لە ھەر ناوچەیەکی کارگێڕیی ئۆلستەردا توانای قسەکردنیان بە زمانی ئیرلەندی ھەیە. (کاونتییەکانی [[کۆماری ئیرلەند]] و ناوچەکانی ئەنجومەنی کاونتیی ئیرلەندی باکوور).]] [[زمانی ئیرلەندی]] ([[زمانی ئیرلەندی|ئیرلەندی]]: Gaeilge)، یان گەیلیک، زمانی دایکیی دوورگەی ئیرلەندە.<ref>{{cite book |last=Ryan |first=James G. |title=Irish Records: Sources for Family and Local History |url=https://archive.org/details/irishrecordssour0000ryan_s8k7 |publisher=Flyleaf Press |year=1997 |pages=[https://archive.org/details/irishrecordssour0000ryan_s8k7/page/40 40] |isbn=978-0-916489-76-2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220304025957/https://archive.org/details/irishrecordssour0000ryan_s8k7 |archive-date=2022-03-04}}</ref> پێش نیشتەجێکردنی ئۆلستەر لە سەدەی ١٧دا بە زۆری لە سەرانسەری ئەوەی ئێستا ئیرلەندی باکوورە قسەی پێ دەکرا، و زۆربەی ناوی شوێنەکان لە ئیرلەندی باکووردا وەشانە بەئینگلیزیکراوەکانی ناوی گەیلیکین. ئەمڕۆ زمانەکە بە ناسیۆنالیزمی ئیرلەندییەوە دەبەسترێتەوە (و لە ئەنجامدا بە کۆمەڵگەی [[کاسۆلیک|کاسۆلیکی]]). سەرەڕای ئەوەش، لە سەدەی ١٩دا زمانەکە وەک میراتێکی ھاوبەش سەیر دەکرا، کە [[پرۆتستانتی|پرۆتستانتەکانی]] ئۆلستەر ڕۆڵێکی پێشەنگیان لە بووژاندنەوەی زمانی گەیلیکدا دەگێڕا. لە سەرژمێریی ساڵی [[٢٠٠١]]دا، ١٠٪ی دانیشتووانی ئیرلەندی باکوور بانگەشەی «ھەندێک شارەزایی لە زمانی ئیرلەندی»یان کرد<ref name = "nisra.gov.uk-Census2001">Northern Ireland Statistics and Research Agency [http://www.nisranew.nisra.gov.uk/Census/Census2001Output/UnivariateTables/uv_tables1.html#irish%20language Census 2001 Output] {{أرشيف الويب|url=https://web.archive.org/web/20120424075924/http://www.nisranew.nisra.gov.uk/census/Census2001Output/UnivariateTables/uv_tables1.html |date=24 أبريل 2012}}</ref> و ٤٫٧٪ ڕایان گەیاند کە توانای «قسەکردن، خوێندنەوە، نووسین و تێگەیشتن»یان لە زمانی ئیرلەندی ھەیە.<ref name = "nisra.gov.uk-Census2001"/> لە دوایین ڕاپرسیی ساڵی [[١٩٩٩]]دا، ١٪ی ڕاپرسیلێکراوان گوتیان کە وەک زمانی سەرەکییان لە ماڵەوە قسەی پێ دەکەن.<ref name = "Survey-NorthernIreland">Northern Ireland LIFE & TIMES Survey: [https://www.ark.ac.uk/nilt/1999/Community_Relations/MAINLANG.html What is the main language spoken in your own home?] {{أرشيف الويب|url=https://web.archive.org/web/20171010085704/http://www.ark.ac.uk/nilt/1999/Community_Relations/MAINLANG.html |date=10 أكتوبر 2017}}</ref> ئەو شێوەزارەی لە ئیرلەندی باکووردا قسەی پێ دەکرێت، یان ئیرلەندیی ئۆلستەر / ئیرلەندیی دۆنیگۆڵ،<ref name="pipex1">{{cite web |url=http://www.ultach.dsl.pipex.com/english/faqs.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20090416045904/http://www.ultach.dsl.pipex.com/english/faqs.htm |archive-date=16 April 2009 |title=Frequently-Asked Questions about the Irish Language |publisher=Ultach |access-date=7 February 2012 |url-status=deviated}}</ref> نزیکترینە لە گەیلیکی سکۆتلەندی (کە لە سەدەی ١٧دا پەرەی سەند تا ببێتە زمانێکی جیاواز لە گەیلیکی ئیرلەندی). ھەندێک وشە و دەستەواژە لەگەڵ گەیلیکی سکۆتلەندی ھاوبەشن، و جیاوازییەکانی شێوەزارەکانی ڕۆژھەڵاتی ئۆلستەر – ئەوانەی دوورگەی ڕاتلین و دۆڵەکانی ئەنتریم – زۆر لە شێوەزاری ئارگایل دەچوون، کە بەشێکە لە سکۆتلاند و نزیکترینە لە ئیرلەندی باکوور. بەکارھێنانی [[زمانی ئیرلەندی]] لە ئیرلەندی باکووردا ئەمڕۆ لە ڕووی ڕامیارییەوە ھەستیارە. دانانی ناوی شەقامەکان بە دوو زمانی [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] و [[زمانی ئیرلەندی]] لەلایەن ھەندێک لە ئەنجومەنە خۆجێیییەکانەوە،<ref>The Local Government (Miscellaneous Provisions) (Northern Ireland) Order 1995 (No. 759 (N.I. 5)[https://www.legislation.gov.uk/nisi/1995/759/part/crossheading/street-names-and-numbering-of-buildings] {{أرشيف الويب|url=https://web.archive.org/web/20200409203049/http://www.legislation.gov.uk/nisi/1995/759/part/crossheading/street-names-and-numbering-of-buildings|date=9 أبريل 2020}}</ref> بە شێوەیەکی بەردەوام لە بازنە سەرەکییە نەتەوەیییەکاندا بوو، و بەرەنگاری لێ کرا لەلایەن یەکێتیخوازانەوە کە بانگەشەی ئەوە دەکەن «فاکتەری ساردی» دروست دەکات، و لە ئەنجامدا زیان بە پەیوەندییە کۆمەڵگەیییەکان دەگەیەنێت. ھەوڵەکانی ئەندامانی ئەنجومەنی ئیرلەندی باکوور بۆ دانانی یاسادانانێک بۆ ھەندێک بەکارھێنانی فەرمیی زمانەکە شکستی ھێنا لە بەدەستھێنانی پشتگیریی پێویستی سەرانسەری کۆمەڵگە، و حکوومەتی شانشینی یەکگرتووش لە یاسادانان کشایەوە. ==== سکۆتسی ئۆلستەر ==== [[سکۆتسی ئۆلستەر]] جۆرێک لە [[زمانی سکۆتلەندی]] لەخۆ دەگرێت کە لە ئیرلەندی باکووردا قسەی پێ دەکرا. بۆ ئاخێوەرێکی زمانی ئینگلیزی، «[سکۆتسی ئۆلستەر] تا ڕادەیەک دەستپێگەیشتنی ئاسانە، و تەنانەت لە ئەوپەڕی خۆیدا دەتوانرێت تا ڕادەیەک بە ئاسانی بە یارمەتیی فەرھەنگێک لێی تێبگەیت.»<ref name = "Poilin-BBC">Aodan Mac Poilin, 1999, [http://www.bbc.co.uk/northernireland/learning/history/stateapart/agreement/culture/support/cul2_c011.shtml "Language, Identity and Politics in Northern Ireland"] in Ulster Folk Life Vol. 45, 1999 {{أرشيف الويب|url=https://web.archive.org/web/20170203001530/http://www.bbc.co.uk/northernireland/learning/history/stateapart/agreement/culture/support/cul2_c011.shtml |date=03 فبراير 2017}}</ref> شانبەشانی زمانی ئیرلەندی، ڕێککەوتننامەی ھەینیی باش دانی نا بە شێوەزارەکە وەک بەشێک لە چاندی بێھاوتا لە ئیرلەندی باکووردا، و ڕێککەوتننامەی سانت ئەندرۆس پێویستیی «بەرەوپێشبردن و گەشەپێدانی زمانی سکۆتسی ئۆلستەر، میرات و چاندی» پەسەند کرد.<ref>{{وصلة بي دي إف|{{cite web |url=http://www.nio.gov.uk/st_andrews_agreement.pdf |title=St Andrews Agreement |archive-url=https://web.archive.org/web/20061104144328/http://www.nio.gov.uk/st_andrews_agreement.pdf |archive-date=4 November 2006 |access-date=11 أغسطس 2012 |url-status=deviated}}|131&nbsp;KB| وصلة مكسورة = yes}}</ref> نزیکەی ٢٪ی دانیشتووان بانگەشەی قسەکردن بە [[سکۆتسی ئۆلستەر]] دەکەن.<ref>Northern Ireland LIFE & TIMES Survey: [https://www.ark.ac.uk/nilt/1999/Community_Relations/USPKULST.html Do you yourself speak Ulster-Scots?] {{أرشيف الويب|url=https://web.archive.org/web/20171010085705/http://www.ark.ac.uk/nilt/1999/Community_Relations/USPKULST.html |date=10 أكتوبر 2017}}</ref> سەرەڕای ئەوەش، ژمارەی ئەوانەی وەک زمانی سەرەکییان لە ماڵەوە قسەی پێ دەکەن شایەنی باس نییە.<ref name = "Survey-NorthernIreland"/> ==== زمانەکانی ھێما ==== باوترین زمانی ھێما لە ئیرلەندی باکووردا زمانی ھێمای ئیرلەندی باکوورە (NISL). بەڵام، لە ڕابردوودا لەبەر ئەوەی خێزانە کاسۆلیکەکان مەیلیان ھەبوو منداڵەکانیان بنێرنە خوێندنگەکانی کەڕەکان لە دبلن، بەکارھێنانی زمانی ھێمای [[زمانی ئیرلەندی|ئیرلەندی]] (ISL) لەنێوان زۆرێک لە کەسانی بەساڵاچووی کەڕ لە خێزانە [[کاسۆلیک|کاسۆلیکەکاندا]] باوە. زمانی ھێمای ئیرلەندی (ISL) دەسەڵاتی بنەماڵەی زمانی ھێمای فەڕەنسیی پێوە دیارە، کە زمانی ھێمای ئەمریکی (ASL) لەخۆ دەگرێت. NISL بەشێکی گەورە لە بنەماڵەی زمانی ھێمای بەریتانی وەردەگرێت (کە زمانی ئۆسلانیش لەخۆ دەگرێت) لەگەڵ چەندین وەرگیراو لە ASL. بەوە وەسف کراوە کە لەسەر ئاستی ڕێزمانی پەیوەستە بە زمانی ھێمای ئیرلەندییەوە لە کاتێکدا فەرھەنگەکەی لەسەر بنەمای زمانی ھێمای بەریتانی (BSL)<ref name="Janzen">{{cite book |last=Janzen |first=Terry |title=Topics in Signed Language Interpreting: Theory And Practice |url=http://books.google.com/books?id=ylfJtF3vQUwC&pg |access-date=22 June 2008 |year=2005 |publisher=[[John Benjamins Publishing Company]] |location=Amsterdam |isbn=90-272-1669-X |oclc=60742155 |pages=256 & 265|archive-url=https://web.archive.org/web/20200308181015/http://books.google.com/books?id=ylfJtF3vQUwC&pg|archive-date=2020-03-08}} {{cite web |url=https://books.google.com/books?id=ylfJtF3vQUwC&pg |title=نسخة مؤرشفة |access-date=4 أكتوبر 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170221012210/https://books.google.com/books?id=ylfJtF3vQUwC&pg |archive-date=21 فبراير 2017 |url-status=bot: unknown}}</ref> و ASL دامەزراوە. تا مانگی ئازاری [[٢٠٠٤]] حکوومەتی بەریتانیا تەنھا زمانی ھێمای [[شانشینی یەکگرتوو|بەریتانی]] و زمانی ھێمای [[زمانی ئیرلەندی|ئیرلەندی]] وەک زمانی فەرمیی ھێما لە ئیرلەندی باکووردا دەناسێنێت.<ref name="dcal">{{cite web |url=http://www.dcalni.gov.uk/index/languages/sign_language.htm |title=Sign Language |access-date=22 June 2008 |publisher=[[Department of Culture, Arts and Leisure]]| archive-url = https://web.archive.org/web/20150923213040/http://www.dcalni.gov.uk/index/languages/sign_language.htm | archive-date = 23 سبتمبر 2015 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.nio.gov.uk/paul-murphy-announces-recognition-for-sign-language/media-detail.htm?newsID=8540 |title=Paul Murphy announces recognition for sign language |access-date=22 June 2008 |date=30 March 2004 |publisher={{Ill-WD2|id=Q218886|نص=مكتب إيرلندا الشمالية}} |quote=I am pleased to announce formal recognition for both British and Irish Sign Languages in Northern Ireland. |archive-url=https://web.archive.org/web/20120208072103/http://www.nio.gov.uk/paul-murphy-announces-recognition-for-sign-language/media-detail.htm?newsID=8540 |archive-date=08 فبراير 2012 |url-status=deviated}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Northern Ireland}} {{تووڵی دەروازە|شانشینی یەکگرتوو}} [[پۆل:وڵاتە دوورگەییەکان]] [[پۆل:وڵاتەکانی ئینگلیزی ئاخێو]] [[پۆل:دوورگە بریتانییەکان]] [[پۆل:ئیرلەندی باکوور]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٢١]] qb63gu8tayqhv8xhljondp2jvas67ol 1669224 1668976 2026-09-17T07:02:25Z 1silent scientist 51740 /* پێکھاتەی دانیشتووان */ 1669224 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس|وێنە=Flag_of_Northern_Ireland_(1924–1953).svg}} '''ئیرلەندای باکوور''' (بە [[زمانی ئیری|ئیری]]:Tuaisceart Éireann)<ref>[https://www.dfa.ie/ie/nuacht-agus-na-meain/tags/browsebyregion/tuaisceart-éireann/ Tuaisceart Éireann] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210815035945/https://www.dfa.ie/ie/nuacht-agus-na-meain/tags/browsebyregion/tuaisceart-éireann/ |date=15 August 2021}}. DFA.ie. Retrieved 27 March 2016.</ref> ناوچەیەک لە باکووری ڕۆژھەڵاتی [[دوورگەی ئیرلەند|دوورگەی ئیرلەندا]] و لە ڕۆژاوای دوورگەی بەریتانیا کە بەشێکە لە [[شانشینی یەکگرتوو]]. ئەو ناوچەیە لەگەڵ [[ئینگلتەرا]]، [[سکۆتلەندا]] و [[وێڵز]]، [[شانشینی یەکگرتوو]]ی [[بەریتانیای مەزن]] و ئیرلەندای باکوور پێکدێنێت. ئیرلەندای باکوور لە کاتێکی جیاواز بە گشتی وەک وڵات، پارێزگا، ھەرێم یان بەشێک لە شانشینی یەکگرتوو ناو براوە. ئەنجومەنی ئیرلەندی باکوور (بە شێوەیەکی گشتی بە ستۆرمۆنت ناودەبرێت دوای شوێنەکەی)، کە لەلایەن یاسای ئیرلەندی باکوور ١٩٩٨ دامەزراوە، بەرپرسیارییەتی کۆمەڵێک بابەتی [[ڕامیاری]] ھەڵگەڕاو لە ئەستۆ دەگرێت، لەکاتێکدا کە ناوچەکانی تر بۆ حکوومەتی بەریتانیا پارێزراون ئیرلەندای باکوور لە چەندین ناوچە لەگەڵ [[ئیرلەند|کۆماری ئیرلەندا]] ھاوکاری دەکات. == مێژوو == [[پەڕگە:CIMG1495 ScraboHorizView.JPG|وێنۆک|ڕاست|تاوەری سکرابۆ، [[کاونتیی داون]]]] ئیرلەندی باکوور لە چوارچێوەی دەوڵەتی ئێستای ئیرلەندا بوو کە ئەورووپییەکان ([[فەڕەنسییەکان]] + ھەندێک [[ئینگلیز]]) لە [[سەدەی ٢|سەدەی دووەمی]] زایینیدا کۆچیان بۆی کرد و لە ساڵی [[١٨٠١]]دا لەگەڵ [[وێڵز]] و [[سکۆتلاند]] و [[ئینگلتەرا]] چووە پاڵ [[شانشینی یەکگرتوو]] و شانشینی یەکگرتوویان پێک ھێنا ([[شانشینی یەکگرتوو|بەریتانیا]] و ئیرلەندی باکوور). [[دوورگەی ئیرلەند|ئیرلەند]] لەنێوان [[کاسۆلیک|کاسۆلیکەکان]] لە [[دبلن]] و [[پرۆتێستانت|پرۆتستانتەکان]] لە [[بێلفاست]] لە ساڵی [[١٩٢١]]دا دابەش کرا، کە بە دابەشکردنی [[ئۆلستەر]] ناسراوە.<ref>{{cite journal|سەردێڕ=http://www.americanheritage.com/articles/magazine/ah/1970/1/1970_1_28.shtml |عنوان=The Scotch-Irish |صحيفة=[[American Heritage Magazine]] |مؤلف=James G. Leyburn |تاريخ=December 1970 |المجلد=22 |العدد=1 |مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20081203112227/http://www.americanheritage.com/articles/magazine/ah/1970/1/1970_1_28.shtml |تاريخ أرشيف=3 December 2008 |تاريخ الوصول=9 أغسطس 2012 |تاريخ أرشيف=20 أكتوبر 2010 |مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20101020035635/http://americanheritage.com/articles/magazine/ah/1970/1/1970_1_28.shtml |حالة المسار=deviated}} {{cite web |url=http://americanheritage.com/articles/magazine/ah/1970/1/1970_1_28.shtml |title=نسخة مؤرشفة |access-date=4 أكتوبر 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101020035635/http://americanheritage.com/articles/magazine/ah/1970/1/1970_1_28.shtml |archive-date=20 أكتوبر 2010 |url-status=deviated}}</ref><ref>{{cite book |last=Thernstrom |first=Stephan |title=Harvard encyclopedia of American ethnic groups |url=http://books.google.com/books?id=npQ6Hd3G4kgC&pg=PA896&dq#v=onepage&q=&f=false |publisher=Harvard University Press |year=1980 |pages=896 |isbn=0-674-37512-2 |access-date=29 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140704170128/http://books.google.com/books?id=npQ6Hd3G4kgC |archive-date=4 يوليو 2014}}</ref> === دابەشکردنی ئیرلەند === لە ماوەی سەدەی ١٩دا، ئەو چاکسازییە یاسایییانەی لە کۆتایییەکانی سەدەی ھەژدەھەمدا دەستیان پێ کرد، جیاکاریی یاسایییان دژی [[کاسۆلیک|کاسۆلیکەکان]] نەھێشت و بەرنامە پێشکەوتنخوازەکان جووتیارە کرێچییەکانیان توانادار کرد بۆ کڕینی زەوی لە خاوەن موڵکەکان. بەر لە کۆتاییی سەدەکە، حوکمی زاتی بۆ ئیرلەند لە شانشینی یەکگرتوو، کە بە حوکمی ناوخۆیی ناسرابوو، زۆر بە ئەگەردار دادەنرا. لە ساڵی [[١٩١٢]]دا، بووە مسۆگەر. پێکدادانی نێوان ئەنجومەنی گشتی و ئەنجومەنی لۆردەکان لەسەر بوودجە مشتومڕاوییەکە لە ساڵی [[١٩١١]]دا یاسای پەرلەمانی لێ کەوتەوە، کە مافی ڤیتۆی لە ئەنجومەنی لۆردەکان ھەڵوەشاندەوە. مافی ڤیتۆی ئەنجومەنی لۆردەکان دەستەبەری سەرەکیی یەکێتیخوازەکان بوو بۆ ئەوەی حوکمی ناوخۆیی دەرنەکرێت، چونکە زۆربەی زۆری ئەندامانی [[ئەنجومەنی لۆردەکان]] یەکێتیخواز بوون. وەک وەڵامێک بۆ ئەوە، نەیارانی حوکمی ناوخۆ لە سەرکردەکانی پارتی پارێزگاران و یەکێتیخوازان وەک ئەندرۆ بۆنار لۆ و پارێزەری بنکە لە دبلن سێر ئێدوارد کارسۆن، ھەڕەشەی بەکارھێنانی توندوتیژییان لەلایەن یەکێتیخوازە توندڕەوەکان لە [[کۆماری ئیرلەند|ئیرلەند]] کرد. لە ساڵی [[١٩١٤]]دا، ڕێکخراوێکی نیمچە سەربازی ھەزاران تفەنگ و فیشەکی تەقەمەنییان لە [[ئیمپراتۆریەتیی ئەڵمانی|ئیمپراتۆریەتیی ئەڵمانیا]] بە قاچاخ ھێنا بۆ بەکارھێنان لەلایەن خۆبەخشانی ئۆلستەرەوە، بۆ بەرەنگاربوونەوەی جێبەجێکردنی [[حوکمی زاتی]]. یەکێتیخوازەکان لە [[دوورگەی ئیرلەند]] بە گشتی لە کەمینەدا بوون، بەڵام لە باکووری ھەرێمی ئۆلستەر لە زۆرینەدا بوون، و زۆرینەیەکی زۆر گەورەش بوون لە کاونتی ئەنتریم و کاونتی داون، لەگەڵ زۆرینەیەکی کەم لە کاونتی ئارما و [[کاونتی لۆندۆندێری]]. ھەروەھا ژمارەیەکی زۆر لە کاونتی فێرمانا و کاونتی تایرۆن چڕ ببوونەوە.<ref name="StephenGwynn">{{cite book |url=http://books.google.ie/books?id=IWnrSFoQVw0C&pg=PA525&dq=%22northern+ireland%22+partition+two+counties+nationalist+majority+tyrone+fermanagh#v=onepage&q=%22northern%20ireland%22%20partition%20two%20counties%20nationalist%20majority%20tyrone%20fermanagh&f=false |first=Stephen |last=Gwynn |author-link=Stephen Gwynn |chapter=The birth of the Irish Free State |title=The History of Ireland |year=2009 |orig-year=1923 |publisher=Macmillan |isbn=978-1-113-15514-6 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140320054055/http://books.google.ie/books?id=IWnrSFoQVw0C&pg=PA525&dq=%22northern+ireland%22+partition+two+counties+nationalist+majority+tyrone+fermanagh |archive-date=20 مارس 2014}}</ref> ئەم شەش کاونتییە دواتر ئیرلەندی باکووریان پێک ھێنا. ٢٦ کاونتییەکەی دیکەش کە دواتر بوونە [[کۆماری ئیرلەند]]، زۆرینەیەکی ڕەھایان نەتەوەیی بوون. لە ساڵی [[١٩١٤]]دا، سێیەم یاسای حوکمی ناوخۆ، کە مەرجی دابەشکردنی «کاتی»ی ئەم شەش کاونتییەی لە باقیی ئیرلەند لەخۆ گرتبوو، ڕەزامەندیی پاشایەتیی وەرگرت. سەرباری ئەوەش، پێش ئەوەی بچێتە بواری جێبەجێکردنەوە، بەھۆی ھەڵگیرسانی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]] جێبەجێکردنی ڕاگیرا. چاوەڕوان دەکرا جەنگەکە تەنھا چەند ھەفتەیەک بخایەنێت، بەڵام لە ڕاستیدا چوار ساڵی خایاند. لە کۆتاییی جەنگەکەدا (کە لە ماوەیەدا ڕاپەڕینی جەژنی ئیستەری [[١٩١٦]] ڕووی دا)، یاساکە وەک یاسایەکی نەگونجاو بۆ جێبەجێکردن دادەنرا. ڕای گشتی لە زۆربەی کۆمەڵگەی «نەتەوەیی»دا (کە بەدوای [[سەربەخۆیی|سەربەخۆییی]] زیاتر لە [[شانشینی یەکگرتوو|بەریتانیا]] بوو) لە کاتی جەنگدا لە داواکردنی حوکمی ناوخۆوە گۆڕا بۆ سەربەخۆییی تەواو. لە ساڵی [[١٩١٩]]دا، دەیڤید لۆید جۆرج پڕۆژەیاسایەکی نوێی پێشنیاز کرد کە ئیرلەند دابەش دەکات بۆ دوو ناوچەی حوکمی ناوخۆیی: ٢٦ کاونتی کە لە [[دبلن]]ەوە بەڕێوە دەبرێن، و شەش کاونتی کە لە [[بێلفاست]]ەوە بەڕێوە دەبرێن. لە نێوان ئەم دوو ناوچەیەدا لۆردی جێگری ئیرلەند ھاوبەش دەبێت کە ھەردوو حکوومەتەکە و ئەنجومەنی ئیرلەند دیاری دەکات، کە لۆید جۆرج پێی وابوو دەبێتە پەرلەمانێک بۆ ھەموو ئیرلەند.<ref>{{cite book |last=Pilkington |first=Colin |author-link=Colin Pilkington |title=Devolution in Britain Today |publisher=[[جامعة مانشستر]] |year=2002 |pages=75 |isbn=0-7190-6076-1}}</ref> بەڵام ڕووداوەکان پێش حکوومەت کەوتن. لە ھەڵبژاردنە گشتییەکانی ساڵی [[١٩١٨]]دا، شین فەینی لایەنگری سەربەخۆیی ٧٣ کورسی لە کۆی ١٠٥ کورسیی پەرلەمان لە ئیرلەند بەدەستھێنا، و بە شێوەیەکی تاکلایەنە دایلی یەکەمی دامەزراند، کە پەرلەمانێکی دەرەوەی یاسا بوو لە [[کۆماری ئیرلەند|ئیرلەند]]. ئیرلەند لەنێوان ئیرلەندی باکوور و باشووری ئیرلەند لە ساڵی [[١٩٢١]]دا بەپێی بڕگەکانی یاسای حکوومەتی ئیرلەندی ساڵی [[١٩٢٠]]ی حکوومەتی [[دەیڤید لۆید جۆرج|لۆید جۆرج]]<ref>Northern Ireland became a distinct region of the United Kingdom, by [[Order in Council]] on 3 May 1921 (Statutory Rules & Orders published by authority (SR&O) 1921, No. 533). Its constitutional roots remain the [[قوانين الاتحاد لعام 1800]], two complementary Acts, one passed by the {{وإو|برلمان مملكة بريطانيا العظمى|Parliament of Great Britain}}, the other by the pre-1801 [[البرلمان الأيرلندي]].</ref> لە ماوەی جەنگی سەربەخۆییی نێوان ئیرلەند و ھێزە بەریتانییەکان دابەش کرا. لە کۆتاییی ئەو جەنگە لە [[٦ی کانوونی یەکەم|٦ی کانوونی یەکەمی]] [[١٩٢٢]]دا، بەپێی بڕگەکانی ئەو پەیماننامەیەی لێی کەوتەوە، ئیرلەندی باکوور بە شێوەیەکی کاتی بووە بەشێک لە دەوڵەتی ئازادی ئیرلەندیی تازە سەربەخۆبووی خاوەن حوکمی زاتی، بە مافی کشانەوە لێی. === ئیرلەندی باکوور === [[پەڕگە:Coat of Arms of Northern Ireland.svg|وێنۆک|چەپ|ئەو دروشمەی لە ساڵی ١٩٢٤ بە حکوومەتی ئەوکاتی ئیرلەندی باکوور بەخشرا، و بە شێوەیەکی فەرمی بەکارھات تا ئەوکاتەی بە یاسای دەستووری ئیرلەندی باکووری ١٩٧٣ لە ساڵی ١٩٧٣دا ھەڵوەشێنرایەوە]] وەک چاوەڕوان دەکرا، پەرلەمانی ئیرلەندی باکوور لە [[٧ی کانوونی یەکەم|٧ی کانوونی یەکەمی]] [[١٩٢٢]]دا (ڕۆژێک دوای دامەزراندنی دەوڵەتی ئازادی [[زمانی ئیرلەندی|ئیرلەندی]]) بڕیاری دا ئەم داواکارییەی خوارەوە پێشکەشی پاشا بکات سەبارەت بە پیادەکردنی مافی کشانەوە لە دەوڵەتی ئازادی ئیرلەندی لەو یەک مانگەی ڕێگەی پێ درابوو: «پاشای مەزن، ئێمە، ڕەعیەتی زۆر گوێڕایەڵ و دڵسۆزی جەنابتان، ئەندامانی کۆبووەوەی [[ئەنجومەنی پیران]] و ئەنجومەنی گشتیی ئیرلەندی باکوور لە پەرلەمان، دوای ئەوەی ئاگاداری دەرچوونی یاسای دەستووری دەوڵەتی ئازادی ئیرلەندی ساڵی ١٩٢٢ بووین، کە یاسایەکی دەرچووی پەرلەمانە بۆ پەسەندکردنی بڕگەکانی ڕێککەوتننامەی پەیماننامەی نێوان [[بەریتانیای مەزن]] و [[کۆماری ئیرلەند|ئیرلەند]]، بەم داواکارییە لە جەنابتان دەپاڕێینەوە کە دەسەڵاتەکانی پەرلەمان و حکوومەتی دەوڵەتی ئازادی ئیرلەندی چیتر بۆ سەر ئیرلەندی باکوور درێژ نەبنەوە».<ref>[http://stormontpapers.ahds.ac.uk/stormontpapers/pageview.html?volumeno=2&pageno=1145#bak-2-1149 Northern Ireland Parliamentary Report, 7 December 1922] {{أرشيف الويب|url=https://web.archive.org/web/20160415143605/http://stormontpapers.ahds.ac.uk/stormontpapers/pageview.html?volumeno=2&pageno=1145 |date=15 أبريل 2016}} {{وصلة مكسورة|تاريخ=2020-08-02|bot=JarBot}}</ref><ref>[http://www.nationalarchives.ie/topics/anglo_irish/dfaexhib2.html Anglo-Irish Treaty, sections 11, 12] {{أرشيف الويب|url=https://web.archive.org/web/20171108213900/http://www.nationalarchives.ie/topics/anglo_irish/dfaexhib2.html |date=11 2يناير7}}</ref> کەمێک دوای ئەوە، لێژنەیەک پێکھێنرا بۆ بڕیاردان لەسەر سنووری نێوان دەوڵەتی ئازادی ئیرلەندی و ئیرلەندی باکوور. بەھۆی ھەڵگیرسانی شەڕی ناوخۆ لە دەوڵەتی ئازاددا، کاری لێژنەکە تا ساڵی [[١٩٢٥]] دواکەوت. سەرکردەکان لە دبلن پێشبینیی کەمبوونەوەیەکی بەرچاویان لە خاکی ئیرلەندی باکوور دەکرد، لەگەڵ گواستنەوەی ناوچە نەتەوەیییەکان بۆ دەوڵەتی ئازاد. بەڵام ڕاپۆرتی لێژنەکە تەنھا پێشنیازی ئەوەی کرد کە پێویستە ھەندێک بەشی بچووکی زەوی لە دەوڵەتی ئازادەوە بۆ ئیرلەندی باکوور چۆڵ بکرێن. بۆ پێشگرتن لە مشتومڕ، ئەم ڕاپۆرتە پەردەپۆش کرا، و لە بەرامبەر دەستبەرداربوون لە پابەندییەکانی قەرزی گشتیی دەوڵەتی ئازاد بۆ شانشینی یەکگرتوو و ھەڵوەشاندنەوەی ئەنجومەنی ئیرلەند (کە حکوومەتی ئیرلەندی باکوور داوای دەکرد)، سنووری سەرەتاییی شەش کاونتییەکە بە گۆڕانکاریی کەمەوە ھێڵدرایەوە. لە حوزەیرانی [[١٩٤٠]]دا، بۆ ھاندانی دەوڵەتی بێلایەنی ئیرلەندی تا بچێتە پاڵ ھاوپەیمانان، [[سەرۆک وەزیرانی شانشینی یەکگرتوو|سەرۆک وەزیرانی بەریتانیا]] وینستۆن چەرچڵ ئاماژەی بە ئێمۆن دی ڤالێرا کرد کە شانشینی یەکگرتوو پەستان دەکات لەپێناو یەکگرتوویی ئیرلەند، بەڵام بەو باوەڕەی کە چەرچڵ ناتوانێت پێوەی پابەند بێت، دی ڤالێرا پێشنیازەکەی ڕەت کردەوە.<ref>"Anglo-Irish Relations, 1939–41: A Study in Multilateral Diplomacy and Military Restraint" in ''Twentieth Century British History'' (Oxford Journals, 2005), ISSN 1477-4674</ref> (بەریتانییەکان بە حکوومەتی ئیرلەندی باکووریان ڕانەگەیاندبوو کە پێشنیازەکەیان خستووەتە بەردەم حکوومەتی دبلن، و ڕەتکردنەوەکەی دی ڤالێراش تا ساڵی [[١٩٧٠]] ئاشکرا نەکرا). یاسای ئیرلەندی [[١٩٤٩]] یەکەم دەستەبەری یاساییی دا بە پەرلەمان و حکوومەتی ئیرلەندی باکوور کە ناوچەکە نابێتە بەشێک لە دەرەوەی شانشینی یەکگرتوو بەبێ ڕەزامەندیی زۆرینەی ھاووڵاتییانی. == ئابووری == [[پەڕگە:H&W Cranes2.jpg|وێنۆک|ڕاست|کرێنەکان لە لەنگەرگەی کەشتیسازیی [[ھارلاند و وۆڵف]].]] ئابووریی ئیرلەندی باکوور بچووکترین ئابوورییە لەنێو چوار ئابوورییەکەی شانشینی یەکگرتوو پێک دەھێنن. ئیرلەندی باکوور لە ڕووی نەریتییەوە ئابوورییەکی پیشەسازی بووە، بەتایبەتی لە بواری دروستکردنی کەشتی، گوریس، و ڕستن و چنراودا، بەڵام لەو کاتەوە زۆربەی پیشەسازییە قورسەکان جێگەیان بە خزمەتگوزارییەکان پڕکراوەتەوە، لە پلەی یەکەمدا لە کەرتی گشتیدا. گەشتیاریش ڕۆڵێکی گەورە لە ئابووریی ناوخۆییدا دەگێڕێت. لەم دواییانەدا ئابووری لە وەبەرھێنانی گەورەی زۆرێک لە کۆمپانیا فرەنەتەوەیییە گەورەکان بۆ پیشەسازیی تەکنەلۆژیای بەرز سوودمەند بووە. ئەم ڕێکخراوە گەورانە بەھۆی یارمەتییە دارایییەکانی حکوومەت و ھێزی کاری لێھاتوو لە ئیرلەندی باکووردا ڕادەکێشرێن. ئابووریی ناوخۆیی لە ماوەی قەیرانی ئابووریی دواییدا لە ئابووریی جیھانیدا پاشەکشەی بەخۆیەوە بینی، وەک وەڵامدانەوەیەکیش ئەنجومەنی ئیرلەندی باکوور شاندی بازرگانیی ڕەوانەی چەندین وڵات کرد لەوانە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]] و [[ھیندستان]] لەگەڵ پلانێک بۆ سەردانی [[چین]]. لەگەڵ ئەمەشدا، ئەنجومەنەکە لە گفتوگۆدایە لەگەڵ جۆرج ئۆسبۆرن، وەزیری دارایی بۆ بەدەستھێنانی دەسەڵاتی سەپاندنی باج، کە ڕێگە بە کەمکردنەوەی باج لە باکووری ئیرلەند دەدات لە ھاوئاھەنگیدا لەگەڵ ئەوەی لە [[کۆماری ئیرلەند]]دا ھەیە. == پێکھاتەی دانیشتووان == {{bar box |title= ئایین لە ئیرلەندی باکوور |titlebar=#ddd |left1=ئایین |right1= |float=right |bars= {{bar percent|[[پرۆتێستانت]]ی|lightblue|45.57}} {{bar percent|[[کاسۆلیکی ڕۆمانی]]|blue|40.26}} {{bar percent|[[بێدینی|بێ ئایین]]|grey|13.88}} {{bar percent|ئایینە نامەسیحییەکان|yellow|0.30}} |caption=<small>* [[کڵێسای ئیرلەند]]، [[کڵێسای پریسبیتێری لە ئیرلەند]] و ئەوانی تر</small> }} ژمارەی [[دانیشتووانی ئیرلەندی باکوور]] لە ساڵی [[١٩٧٨]]ەوە ساڵانە زیادی کردووە. ژمارەی دانیشتووان لە ساڵی [[٢٠١٠]]دا بە کەمێک کەمتر لە ١٫٨ ملیۆن مەزەندە کرا،<ref name="NISRA">{{cite web|url=https://www.nisra.gov.uk/archive/demography/population/midyear/Statistical%20Report%20-%20MYE%20NI%202010.pdf|title=Population and Migration Estimates Northern Ireland (2010) – Statistical Report|publisher=[[NISRA]]|year=2011|access-date=21 February 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20170120184516/http://www.nisra.gov.uk/archive/demography/population/midyear/Statistical Report - MYE NI 2010.pdf|archive-date=20 يناير 2017|url-status=deviated}}</ref> کە بەرزبوونەوەی بەخۆیەوە بینی لە کەمێک خوار ١٫٧ ملیۆن لە سەرژمێریی [[شانشینی یەکگرتوو]] لە ساڵی [[٢٠٠١]]دا. ئەمەش کەمتر لە ٣٪ی [[دانیشتووانی شانشینی یەکگرتوو]] (٦٢ ملیۆن) و زیاتر لە ٢٨٪ی دانیشتووانی دوورگەی ئیرلەند (٦٫٣ ملیۆن) پێک دەھێنێت. لە ڕووی پێکھاتەی نەتەوەیییەوە، تەواوی دانیشتووانی ئیرلەندی باکوور، بە گشتی، [[سپیپێست]]ن (٩٩٫١٥٪). ٩١٪ی خەڵک لەدایکبووی ئیرلەندی باکوورن، ٤٫٨٪ لە شوێنەکانی دیکەی شانشینی یەکگرتوو لەدایکبوون و ٢٫٣٪ لە [[کۆماری ئیرلەند]] لەدایکبوون. گەڕۆکە ئیرلەندییەکان ٠٫١٪ی ژمارەی دانیشتووانیان پێک دەھێنا. گەورەترین گرووپی نەژادیی ناسپیپێست ئاسیایییەکان بوون (٠٫٤٪)، کە چینییەکان ٦٠٫٧٪، [[ھیندییەکان|ھیندی]] ٢٣٪ و [[پاکستان|پاکستانی]] ٩٫٨٪ی کۆی گشتییان پێک دەھێنا. ڕەشپێستەکانیش لە بنەچە جیاوازەکان نزیکەی ٠٫٠٦٪ی دانیشتووانی ئیرلەندی باکووریان پێک دەھێنا، و خەڵکی نەژادتێکەڵ گەیشتنە ٠٫٢٪.<ref>{{cite web|url=http://www.nisranew.nisra.gov.uk/census/Census2001Output/commissioned_output.html|title=Northern Ireland Census 2001 Commissioned Output|work=Census 2001 Output|publisher=Northern Ireland Statistics and Research Agency|year=2007|access-date=11 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120424075932/http://www.nisranew.nisra.gov.uk/census/Census2001Output/commissioned_output.html|archive-date=24 أبريل 2012|url-status=deviated}}</ref> لە سەرژمێریی ساڵی [[٢٠٠١]]دا، ٤٥٫٦٪ی دانیشتووان وەک سەر بە تایفە مەسیحییە نا[[کاسۆلیکی ڕۆمانی لە ئیرلەند|کاسۆلیکەکان]] ([[پرۆتستانتی|پرۆتستانت]] یان ئەوانی تر) دەستنیشان کران. گەورەترین ئەم تایفانە بریتی بوون لە [[کڵێسای پریسبیتێری]] لە [[کۆماری ئیرلەند|ئیرلەند]]، [[کڵێسای ئیرلەند]]ی سەر بە کڵێسای ئینگلتەرا و [[میتۆدیزم|کڵێسای میتۆدیست]] لە [[کۆماری ئیرلەند|ئیرلەند]] کە بە ڕیزبەندی ٢٠٫٧٪، ١٥٫٣٪ و ٣٫٥٪ی کۆی دانیشتووان بوون. گەورەترین تایفەی تاک بریتی بوو لە کڵێسای کاسۆلیکیی ڕۆمانی، کە ٤٠٫٣٪ی دانیشتووان بوون. سەرباری ئەوەش، ٦٫١٪ی دانیشتووان لە مەسیحییەکان یان پەیوەندیدار بە مەسیحییەت بوون، و ٠٫٣٪ بە ئایینە نامەسیحییەکان دیاری کران، لە کاتێکدا ١٣٫٩٪ دەستنیشان کران کە سەر بە ھیچ ئایینێک نین.<ref>{{cite web|url=http://www.nisranew.nisra.gov.uk/census/Excel/KS07a%20DC.xls |title=Northern Ireland Census 2001, Table KS07a: Religion |access-date=16 June 2010| archive-url = https://web.archive.org/web/20120424084647/http://www.nisranew.nisra.gov.uk/census/Excel/KS07a DC.xls | archive-date = 24 أبريل 2012}}</ref> لە ڕووی پاشخانی کۆمەڵگەیییەوە (ئایینی کەسەکە خۆی یان ئەو ئایینەی تێیدا پەروەردە کراوە)، ٥٣٫١٪ی دانیشتووانی ئیرلەندی باکوور لە پاشخانی [[پرۆتستانتی]] ھاتبوون، ٤٣٫٨٪ لە پاشخانی [[کاسۆلیک|کاسۆلیکی]]، ٠٫٤٪ لە پاشخانی نا[[مەسیحییەکان|مەسیحی]] و ٢٫٧٪ لە پاشخانی نائایینی لە ھەمان سەرژمێریدا.<ref>{{cite web|url=http://www.nisranew.nisra.gov.uk/census/Excel/KS07b%20DC.xls |title=Northern Ireland Census 2001, Table KS07b: Community background: religion or religion brought up in |access-date=16 June 2010| archive-url = https://web.archive.org/web/20120424084655/http://www.nisranew.nisra.gov.uk/census/Excel/KS07b DC.xls | archive-date = 24 أبريل 2012}}</ref> {| class="infobox" style="text-align:center; width:97%; margin-right:10px; font-size:90%" ! colspan="7" style="background:#e9e9e9; padding:0.3em;" 0; line-height:1.2em;|پێڕستی شارۆچکە و گوندەکان لە ئیرلەندی باکوور<ref>{{cite web |url=https://www.nisra.gov.uk/archive/demography/publications/urban_rural/ur_gaz.pdf |title=Statistical Classification and Delineation of Settlements |publisher=Northern Ireland Statistics and Research Agency |date=February 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160412181627/http://www.nisra.gov.uk/archive/demography/publications/urban_rural/ur_gaz.pdf |archive-date=12 أبريل 2016 |url-status=deviated |access-date=2 مارس 2021}}</ref> |- !rowspan=21| [[پەڕگە:Belfast Castle, Northern Ireland.jpg|150بك]]<br/><small>[[بێلفاست]]</small><br/> [[پەڕگە:Bishops Street Gate Derry SMC 2007.jpg|حدود|150بك]]<br/><small>[[دێری]]</small><br/> ! style="text-align:center; background:#f5f5f5;"| <small>#</small> ! style="text-align:left; background:#f5f5f5;"| پێڕستی نشینگەکان لە ئیرلەندی باکوور بەپێی دانیشتووان ! style="text-align:center; background:#f5f5f5;"| ژمارەی دانیشتووان ! style="text-align:center; background:#f5f5f5;"| دانیشتووانی میترۆ !rowspan=21| [[پەڕگە:Lisburn Market House.JPG|حدود|150بك]]<br/><small>[[لیسبۆرن]]</small><br/> [[پەڕگە:Newry Townhall - geograph.org.uk - 1476695.jpg|حدود|150بك]]<br/><small>[[نیوری]]</small> |- | style="background:#f0f0f0"| 1 ||align=left | '''[[بێلفاست]]''' || 276,705 || 579,726 || |- | style="background:#f0f0f0"| 2 ||align=left | '''[[دێری]]''' || 83,652 || 90,663 || |- | style="background:#f0f0f0"| 3 ||align=left | '''[[لیسبۆرن]]'''<ref name="BelfastMetro">Part of [[Belfast metropolitan area]]</ref>|| 71,403 || |- | style="background:#f0f0f0"| 4 ||align=left | '''[[نیوتاونابی]]'''<ref name=BelfastMetro/> || 62,022|| |- | style="background:#f0f0f0"| 5 ||align=left | '''[[کاونتیی داون|بانگۆر]]'''<ref name=BelfastMetro/> || 58,368|| |- | style="background:#f0f0f0"| 6 ||align=left | '''[[کرەیگافۆن]]''' || 57,651 |- | style="background:#f0f0f0"| 7 ||align=left | '''[[کاسڵری]]'''<ref name=BelfastMetro/> || 54,636|| |- | style="background:#f0f0f0"| 8 ||align=left | '''[[بالیمینا]]''' || 28,704 |- | style="background:#f0f0f0"| 9 ||align=left | '''[[نیوتاوناردز]]''' || 27,795 |- | style="background:#f0f0f0"| 10 ||align=left | '''[[نیوری]]''' || 27,300 || |} === زمانەکان === [[پەڕگە:English dialects in Ulster contrast.png|وێنۆک|ڕاست|سنووری نزیکەیی ئێستا و مێژووییی شێوەزارەکانی ئینگلیزی / [[زمانی سکۆتلەندی|سکۆتلەندی]] لە ئۆلستەر. ئینگلیزیی ناوەڕاستی ئۆلستەر بە ڕەنگی شینی کاڵە. سکۆتسی ئۆلستەر (سەوز) چیتر لە تەواوی ئەو ناوچەیەدا بەکارناھێنرێت. ناوچەی گێڵتاختی (Gaeltacht) ئاخێوەری ئیرلەندی دەرنەکەوتووە.]] [[زمانی ئینگلیزی]] وەک زمانی یەکەم لەلایەن نزیکەی سەرجەم دانیشتووانی ئیرلەندی باکوورەوە قسەی پێ دەکرێت. ئەو زمانە زمانی فەرمیی دیفاکتۆیە و یاسای بەڕێوەبردنی دادپەروەری (زمان)ی ساڵی ١٧٣٧ی ([[کۆماری ئیرلەند|ئیرلەند]]) بەکارھێنانی زمانەکانی تر جگە لە ئینگلیزی لە ڕێکارە یاسایییەکاندا قەدەغە دەکات. بەپێی ڕێککەوتننامەی ھەینیی باش، دان بە ئیرلەندی و [[سکۆتسی ئۆلستەر]]دا (شێوەزارەکانی زمانی سکۆتسی ئۆلستەر)، کە ھەندێک جار بە Ullans دەناسرێت، وەک «بەشێک لە [[سامانی چاند|سامانی چاندی]] ئیرلەندی باکوور» نراوە.<ref>{{وصلة بي دي إف|[http://www.nio.gov.uk/agreement.pdf The Agreement]|204&nbsp;KB}} {{cite web |url=http://www.nio.gov.uk/agreement.pdf |title=نسخة مؤرشفة |access-date=9 أغسطس 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121018003712/http://www.nio.gov.uk/agreement.pdf |archive-date=18 أكتوبر 2012 |url-status=deviated}}</ref> دوو دەستەی سەرتاسەری دوورگەکە بۆ بەرەوپێشبردنی ئەمانە بەپێی ڕێککەوتننامەکە دامەزرێنران: دەزگای سکۆتسی ئۆلستەر، کە شێوەزار و چاندی سکۆتسی ئۆلستەر بەرەوپێش دەبات، و دەزگای فوراس نا گەیڵگە، کە زمانی ئیرلەندی بەرەوپێش دەبات. ئەمانە بە جیا لەژێر چاودێریی دەستەی زمانی باکوور / باشوور کار دەکەن، کە ڕاپۆرتەکانی پێشکەشی ئەنجومەنی وەزاریی باکوور / باشوور دەکات. [[حکوومەتی شانشینی یەکگرتوو|حکوومەتی بەریتانیا]] لە ساڵی [[٢٠٠١]]دا پەیماننامەی ئەورووپیی زمانە ناوچەیییەکان یان کەمینەکانی پەسەند کرد. زمانی ئیرلەندی (لە ئیرلەندی باکوور) لە بەشی سێیەمی پەیماننامەکەدا دەستنیشان کرا، لەگەڵ کۆمەڵێک بەڵێنی دیاریکراو سەبارەت بە پەروەردە، وەرگێڕانی یاساکان، کارلێک لەگەڵ دەسەڵاتە گشتییەکان، بەکارھێنانی ناوی شوێنەکان، دەستڕاگەیشتن بە میدیا، پشتگیریکردنی چالاکییە چاندیەکان و پرسەکانی تر. ئاستێکی نزمتر لە دانپێدانان بەخشرایە سکۆتسی ئۆلستەر، لە چوارچێوەی بەشی دووەمی پەیماننامەکەدا.<ref>[https://www.coe.int/t/dg4/education/minlang/report/EvaluationReports/UKECRML3_en.pdf Council of Europe Charter monitoring report, 2010] {{أرشيف الويب|url=https://web.archive.org/web/20171010150121/https://www.coe.int/t/dg4/education/minlang/report/EvaluationReports/UKECRML3_en.pdf |date=10 أكتوبر 2017}}</ref> ==== ئینگلیزی ==== [[ئینگلیزیی ئیرلەندی]] لەھجەی ئاخێوتراوە لە ئیرلەندی باکوور و کاریگەریی زمانی سکۆتسی دەشتایییەکانی پێوە دیارە.<ref>{{cite book |url=http://books.google.co.uk/books?id=aPPexF5hyIkC&pg=PA90&dq=DIALECT+OF+NORTHERN+IRELAND+COMES+FROM+SCOTLAND#v=onepage&q=DIALECT%20OF%20NORTHERN%20IRELAND%20COMES%20FROM%20SCOTLAND&f=false |title=Dialects across borders |author=Markku Filppula |publisher=John Benjamins Publishing Co, Amsterdam |year=2005 |pages=90 |access-date=2 January 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181210124225/https://books.google.co.uk/books?id=aPPexF5hyIkC&pg=PA90&dq=DIALECT+OF+NORTHERN+IRELAND+COMES+FROM+SCOTLAND |archive-date=10 ديسمبر 2018}}</ref> وا دادەنرێت کە ھەندێک جیاوازیی ورد لە بێژەکردندا لەنێوان [[پرۆتستانتی|پرۆتستانتەکان]] و [[کاسۆلیک|کاسۆلیکەکان]]دا ھەیە، کە بەناوبانگترینیان ناوی پیتی Hە، کە پرۆتستانتەکان مەیلیان بەرەو بێژەکردنی بە «aitch»ە، وەک ئەوەی لە ئینگلیزیی بەریتانیدا ھەیە، و کاسۆلیکەکان مەیلیان بەرەو بێژەکردنی بە «haitch»ە، وەک ئەوەی لە ئینگلیزیی ھایبێرنۆدا ھەیە. سەرەڕای ئەوەش، جوگرافیا فاکتەرێکی یەکلاکەرەوەی زۆر گرنگترە بۆ شێوەزار وەک لە پاشخانی ئایینی. ==== ئیرلەندی ==== [[پەڕگە:Gaeilig in Uladh.jpg|وێنۆک|ڕێژەی سەدیی ئەو کەسانەی لە ھەر ناوچەیەکی کارگێڕیی ئۆلستەردا توانای قسەکردنیان بە زمانی ئیرلەندی ھەیە. (کاونتییەکانی [[کۆماری ئیرلەند]] و ناوچەکانی ئەنجومەنی کاونتیی ئیرلەندی باکوور).]] [[زمانی ئیرلەندی]] ([[زمانی ئیرلەندی|ئیرلەندی]]: Gaeilge)، یان گەیلیک، زمانی دایکیی دوورگەی ئیرلەندە.<ref>{{cite book |last=Ryan |first=James G. |title=Irish Records: Sources for Family and Local History |url=https://archive.org/details/irishrecordssour0000ryan_s8k7 |publisher=Flyleaf Press |year=1997 |pages=[https://archive.org/details/irishrecordssour0000ryan_s8k7/page/40 40] |isbn=978-0-916489-76-2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220304025957/https://archive.org/details/irishrecordssour0000ryan_s8k7 |archive-date=2022-03-04}}</ref> پێش نیشتەجێکردنی ئۆلستەر لە سەدەی ١٧دا بە زۆری لە سەرانسەری ئەوەی ئێستا ئیرلەندی باکوورە قسەی پێ دەکرا، و زۆربەی ناوی شوێنەکان لە ئیرلەندی باکووردا وەشانە بەئینگلیزیکراوەکانی ناوی گەیلیکین. ئەمڕۆ زمانەکە بە ناسیۆنالیزمی ئیرلەندییەوە دەبەسترێتەوە (و لە ئەنجامدا بە کۆمەڵگەی [[کاسۆلیک|کاسۆلیکی]]). سەرەڕای ئەوەش، لە سەدەی ١٩دا زمانەکە وەک میراتێکی ھاوبەش سەیر دەکرا، کە [[پرۆتستانتی|پرۆتستانتەکانی]] ئۆلستەر ڕۆڵێکی پێشەنگیان لە بووژاندنەوەی زمانی گەیلیکدا دەگێڕا. لە سەرژمێریی ساڵی [[٢٠٠١]]دا، ١٠٪ی دانیشتووانی ئیرلەندی باکوور بانگەشەی «ھەندێک شارەزایی لە زمانی ئیرلەندی»یان کرد<ref name = "nisra.gov.uk-Census2001">Northern Ireland Statistics and Research Agency [http://www.nisranew.nisra.gov.uk/Census/Census2001Output/UnivariateTables/uv_tables1.html#irish%20language Census 2001 Output] {{أرشيف الويب|url=https://web.archive.org/web/20120424075924/http://www.nisranew.nisra.gov.uk/census/Census2001Output/UnivariateTables/uv_tables1.html |date=24 أبريل 2012}}</ref> و ٤٫٧٪ ڕایان گەیاند کە توانای «قسەکردن، خوێندنەوە، نووسین و تێگەیشتن»یان لە زمانی ئیرلەندی ھەیە.<ref name = "nisra.gov.uk-Census2001"/> لە دوایین ڕاپرسیی ساڵی [[١٩٩٩]]دا، ١٪ی ڕاپرسیلێکراوان گوتیان کە وەک زمانی سەرەکییان لە ماڵەوە قسەی پێ دەکەن.<ref name = "Survey-NorthernIreland">Northern Ireland LIFE & TIMES Survey: [https://www.ark.ac.uk/nilt/1999/Community_Relations/MAINLANG.html What is the main language spoken in your own home?] {{أرشيف الويب|url=https://web.archive.org/web/20171010085704/http://www.ark.ac.uk/nilt/1999/Community_Relations/MAINLANG.html |date=10 أكتوبر 2017}}</ref> ئەو شێوەزارەی لە ئیرلەندی باکووردا قسەی پێ دەکرێت، یان ئیرلەندیی ئۆلستەر / ئیرلەندیی دۆنیگۆڵ،<ref name="pipex1">{{cite web |url=http://www.ultach.dsl.pipex.com/english/faqs.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20090416045904/http://www.ultach.dsl.pipex.com/english/faqs.htm |archive-date=16 April 2009 |title=Frequently-Asked Questions about the Irish Language |publisher=Ultach |access-date=7 February 2012 |url-status=deviated}}</ref> نزیکترینە لە گەیلیکی سکۆتلەندی (کە لە سەدەی ١٧دا پەرەی سەند تا ببێتە زمانێکی جیاواز لە گەیلیکی ئیرلەندی). ھەندێک وشە و دەستەواژە لەگەڵ گەیلیکی سکۆتلەندی ھاوبەشن، و جیاوازییەکانی شێوەزارەکانی ڕۆژھەڵاتی ئۆلستەر – ئەوانەی دوورگەی ڕاتلین و دۆڵەکانی ئەنتریم – زۆر لە شێوەزاری ئارگایل دەچوون، کە بەشێکە لە سکۆتلاند و نزیکترینە لە ئیرلەندی باکوور. بەکارھێنانی [[زمانی ئیرلەندی]] لە ئیرلەندی باکووردا ئەمڕۆ لە ڕووی ڕامیارییەوە ھەستیارە. دانانی ناوی شەقامەکان بە دوو زمانی [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] و [[زمانی ئیرلەندی]] لەلایەن ھەندێک لە ئەنجومەنە خۆجێیییەکانەوە،<ref>The Local Government (Miscellaneous Provisions) (Northern Ireland) Order 1995 (No. 759 (N.I. 5)[https://www.legislation.gov.uk/nisi/1995/759/part/crossheading/street-names-and-numbering-of-buildings] {{أرشيف الويب|url=https://web.archive.org/web/20200409203049/http://www.legislation.gov.uk/nisi/1995/759/part/crossheading/street-names-and-numbering-of-buildings|date=9 أبريل 2020}}</ref> بە شێوەیەکی بەردەوام لە بازنە سەرەکییە نەتەوەیییەکاندا بوو، و بەرەنگاری لێ کرا لەلایەن یەکێتیخوازانەوە کە بانگەشەی ئەوە دەکەن «فاکتەری ساردی» دروست دەکات، و لە ئەنجامدا زیان بە پەیوەندییە کۆمەڵگەیییەکان دەگەیەنێت. ھەوڵەکانی ئەندامانی ئەنجومەنی ئیرلەندی باکوور بۆ دانانی یاسادانانێک بۆ ھەندێک بەکارھێنانی فەرمیی زمانەکە شکستی ھێنا لە بەدەستھێنانی پشتگیریی پێویستی سەرانسەری کۆمەڵگە، و حکوومەتی شانشینی یەکگرتووش لە یاسادانان کشایەوە. ==== سکۆتسی ئۆلستەر ==== [[سکۆتسی ئۆلستەر]] جۆرێک لە [[زمانی سکۆتلەندی]] لەخۆ دەگرێت کە لە ئیرلەندی باکووردا قسەی پێ دەکرا. بۆ ئاخێوەرێکی زمانی ئینگلیزی، «[سکۆتسی ئۆلستەر] تا ڕادەیەک دەستپێگەیشتنی ئاسانە، و تەنانەت لە ئەوپەڕی خۆیدا دەتوانرێت تا ڕادەیەک بە ئاسانی بە یارمەتیی فەرھەنگێک لێی تێبگەیت.»<ref name = "Poilin-BBC">Aodan Mac Poilin, 1999, [http://www.bbc.co.uk/northernireland/learning/history/stateapart/agreement/culture/support/cul2_c011.shtml "Language, Identity and Politics in Northern Ireland"] in Ulster Folk Life Vol. 45, 1999 {{أرشيف الويب|url=https://web.archive.org/web/20170203001530/http://www.bbc.co.uk/northernireland/learning/history/stateapart/agreement/culture/support/cul2_c011.shtml |date=03 فبراير 2017}}</ref> شانبەشانی زمانی ئیرلەندی، ڕێککەوتننامەی ھەینیی باش دانی نا بە شێوەزارەکە وەک بەشێک لە چاندی بێھاوتا لە ئیرلەندی باکووردا، و ڕێککەوتننامەی سانت ئەندرۆس پێویستیی «بەرەوپێشبردن و گەشەپێدانی زمانی سکۆتسی ئۆلستەر، میرات و چاندی» پەسەند کرد.<ref>{{وصلة بي دي إف|{{cite web |url=http://www.nio.gov.uk/st_andrews_agreement.pdf |title=St Andrews Agreement |archive-url=https://web.archive.org/web/20061104144328/http://www.nio.gov.uk/st_andrews_agreement.pdf |archive-date=4 November 2006 |access-date=11 أغسطس 2012 |url-status=deviated}}|131&nbsp;KB| وصلة مكسورة = yes}}</ref> نزیکەی ٢٪ی دانیشتووان بانگەشەی قسەکردن بە [[سکۆتسی ئۆلستەر]] دەکەن.<ref>Northern Ireland LIFE & TIMES Survey: [https://www.ark.ac.uk/nilt/1999/Community_Relations/USPKULST.html Do you yourself speak Ulster-Scots?] {{أرشيف الويب|url=https://web.archive.org/web/20171010085705/http://www.ark.ac.uk/nilt/1999/Community_Relations/USPKULST.html |date=10 أكتوبر 2017}}</ref> سەرەڕای ئەوەش، ژمارەی ئەوانەی وەک زمانی سەرەکییان لە ماڵەوە قسەی پێ دەکەن شایەنی باس نییە.<ref name = "Survey-NorthernIreland"/> ==== زمانەکانی ھێما ==== باوترین زمانی ھێما لە ئیرلەندی باکووردا زمانی ھێمای ئیرلەندی باکوورە (NISL). بەڵام، لە ڕابردوودا لەبەر ئەوەی خێزانە کاسۆلیکەکان مەیلیان ھەبوو منداڵەکانیان بنێرنە خوێندنگەکانی کەڕەکان لە دبلن، بەکارھێنانی زمانی ھێمای [[زمانی ئیرلەندی|ئیرلەندی]] (ISL) لەنێوان زۆرێک لە کەسانی بەساڵاچووی کەڕ لە خێزانە [[کاسۆلیک|کاسۆلیکەکاندا]] باوە. زمانی ھێمای ئیرلەندی (ISL) دەسەڵاتی بنەماڵەی زمانی ھێمای فەڕەنسیی پێوە دیارە، کە زمانی ھێمای ئەمریکی (ASL) لەخۆ دەگرێت. NISL بەشێکی گەورە لە بنەماڵەی زمانی ھێمای بەریتانی وەردەگرێت (کە زمانی ئۆسلانیش لەخۆ دەگرێت) لەگەڵ چەندین وەرگیراو لە ASL. بەوە وەسف کراوە کە لەسەر ئاستی ڕێزمانی پەیوەستە بە زمانی ھێمای ئیرلەندییەوە لە کاتێکدا فەرھەنگەکەی لەسەر بنەمای زمانی ھێمای بەریتانی (BSL)<ref name="Janzen">{{cite book |last=Janzen |first=Terry |title=Topics in Signed Language Interpreting: Theory And Practice |url=http://books.google.com/books?id=ylfJtF3vQUwC&pg |access-date=22 June 2008 |year=2005 |publisher=[[John Benjamins Publishing Company]] |location=Amsterdam |isbn=90-272-1669-X |oclc=60742155 |pages=256 & 265|archive-url=https://web.archive.org/web/20200308181015/http://books.google.com/books?id=ylfJtF3vQUwC&pg|archive-date=2020-03-08}} {{cite web |url=https://books.google.com/books?id=ylfJtF3vQUwC&pg |title=نسخة مؤرشفة |access-date=4 أكتوبر 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170221012210/https://books.google.com/books?id=ylfJtF3vQUwC&pg |archive-date=21 فبراير 2017 |url-status=bot: unknown}}</ref> و ASL دامەزراوە. تا مانگی ئازاری [[٢٠٠٤]] حکوومەتی بەریتانیا تەنھا زمانی ھێمای [[شانشینی یەکگرتوو|بەریتانی]] و زمانی ھێمای [[زمانی ئیرلەندی|ئیرلەندی]] وەک زمانی فەرمیی ھێما لە ئیرلەندی باکووردا دەناسێنێت.<ref name="dcal">{{cite web |url=http://www.dcalni.gov.uk/index/languages/sign_language.htm |title=Sign Language |access-date=22 June 2008 |publisher=[[Department of Culture, Arts and Leisure]]| archive-url = https://web.archive.org/web/20150923213040/http://www.dcalni.gov.uk/index/languages/sign_language.htm | archive-date = 23 سبتمبر 2015 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.nio.gov.uk/paul-murphy-announces-recognition-for-sign-language/media-detail.htm?newsID=8540 |title=Paul Murphy announces recognition for sign language |access-date=22 June 2008 |date=30 March 2004 |publisher={{Ill-WD2|id=Q218886|نص=مكتب إيرلندا الشمالية}} |quote=I am pleased to announce formal recognition for both British and Irish Sign Languages in Northern Ireland. |archive-url=https://web.archive.org/web/20120208072103/http://www.nio.gov.uk/paul-murphy-announces-recognition-for-sign-language/media-detail.htm?newsID=8540 |archive-date=08 فبراير 2012 |url-status=deviated}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Northern Ireland}} {{تووڵی دەروازە|شانشینی یەکگرتوو}} [[پۆل:وڵاتە دوورگەییەکان]] [[پۆل:وڵاتەکانی ئینگلیزی ئاخێو]] [[پۆل:دوورگە بریتانییەکان]] [[پۆل:ئیرلەندی باکوور]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٢١]] k62fo31edn1d5u3mh73yjbpz5gfc8ma 0 213062 1669000 1480437 2026-09-16T19:36:39Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئیسلام-کۆلکە، ھیندستان-کۆلکە) 1669000 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''سەفیولڕەحمان موبارەکفوری''' (٤ی حوزەیرانی ١٩٤٣–١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦)، ناوی سەفیولڕەحمان کوڕی عەبدوڵڵا کوڕی محەممەد کوڕی ئەکبەر کوڕی محەممەد عەلی موبارەکفوری ئەعزەمییە، یەکێکە لە زانایانی [[فەرموودە]] لە [[ھیندستان]]، خاوەنی زانستێکی زۆر بووە و بە خۆبەکەم زانین ناسراوە، بەشداری زۆرێک کۆنفرانسی ناوخۆی و جیھانی کردووە، ماوەیەک مامۆستا بووە لە [[زانکۆی ئیسلامیی مەدینە]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=البھنساوی|یەکەم=أحمد|ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=المبارکفوری.. 14 عاما علی وفاة مؤلف "الرحیق المختوم" و"نسل الأنصار"|ناونیشان=https://www.elwatannews.com/news/details/5084846|ڕێکەوتی سەردان=٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=الوطن|زمان=ar}}</ref> خاوەنی کۆمەڵە کتێبێکە دیارترینیان بریتییە لە [[گوڵاوی سەرمۆر]] لە [[سیرەی پێغەمبەر|ژیاننامەی پێغەمبەر]] [[محەممەد]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=صفی الرحمن المبارکفوری - المکتبة الشاملة|ناونیشان=https://shamela.ws/author/451|ڕێکەوتی سەردان=٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=shamela.ws}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نبذة عن حیاة الشیخ صفی الرحمن المبارکفوری - إسلام ویب - مرکز الفتوی|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/fatwa/6912/نبذة-عن-حیاة-الشیخ-صفی-الرحمن-المبارکفوری|ڕێکەوتی سەردان=٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.islamweb.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=صفی الرحمن المبارکفوری (الکتب) - طریق الإسلام|ناونیشان=https://ar.islamway.net/books/scholar/777|ڕێکەوتی سەردان=٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=ar.islamway.net}}</ref> == کتێبەکان == {{عەرەبی|بەزمانی عەرەبی: * الرحیق المختوم فی السیرة النبویة. بۆ زیاتر لە پازدە زمان وەرگێڕدراوە * المصباح المنیر فی تھذیب تفسیر ابن کثیر. * روضة الأنوار فی سیرة النبی المختار. * منة المنعم فی شرح صحیح مسلم. * وإنک لعلی خلق عظیم. * إبراز الحق والصواب فی مسألة السفور والحجاب. * إتحاف الکرام فی شرح بلوغ المرام. * بھجة النظر فی مصطلح أھل الأثر. * الأحزاب السیاسیة فی الإسلام. * الفرقة الناجیة خصائصھا ومیزاتھا. * البشارات بمحمد صلی اللە علییە وسلم فی کتب الھند والبوذیین. بەزمانی ئوردو: * علامات النبوة. * سیرة شیخ الإسلام محمد بن عبد الوھاب. * لماذا إنکار حجیة الحدیث؟. * الإسلام وعدم العنف.}} == مردن == لەدوای نوێژی جومعە لە ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦ لە موبارەکفوری [[ھیندستان]] دوای نەخۆشی مردووە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئیسلام|ژیاننامە|ھیندستان}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئیسلام-کۆلکە}} {{ھیندستان-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٣]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٠٦]] [[پۆل:نووسەران بە زمانی عەرەبی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٢]] 8ao6x1qytf3xyfh8w7fyd5cs8zl2b48 0 213137 1668908 1553635 2026-09-16T16:36:53Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئیسلام-کۆلکە) 1668908 wikitext text/x-wiki {{Infobox military person |name = سەعد کوڕی ئەبوو وەقاس |native_name = سەعد کوڕی ئەبوو وەقاس بن وەھیب |birth_date = ٥٩٥ |death_date = ٦٧٤ |birth_place = [[مەککە]]، [[حیجاز]] |death_place = [[مەدینە]] |placeofburial = [[مەدینە]] |allegiance = [[محەممەد]] (٦١٠–٦٣٢){{ھن}}[[خەلافەتی ڕاشدین]] (٦٣٢–٦٤٤) |commands = فەرماندەی مەیدانی لە [[نیاوەن]] و قادسییە (٦٣٢–٦٣٣) * فەرماندەی باڵای سوپای موسڵمانان لە [[فارس]] (٦٣٤–٦٣٦) * پارێزگاری سەربازی [[کووفە]] (نزیکەی ٦٣٨)|battles=* لەژێر دەستی محمد ** [[شەڕی بەدر]] (٦٢٤) ** [[جەنگی ئوحود]] (٦٢٥) ** [[شەڕی خەندەق]] (٦٢٧) ** [[شەڕی خەیبەر]] (٦٢٩) ** [[جەنگی حونەین]] (٦٣٠) ** [[جەنگی ڕەدە]] (٦٣٢) *** [[جەنگی ژو قیسا]] (٦٣٢) *** [[جەنگی یەمامە]] (٦٣٢) ** [[داگیرکردنی فارسی موسڵمانان]] *** [[جەنگی قادسیە]] (٦٣٦) *** [[جەنگی بورسیبا]] (٦٣٦) *** [[جەنگی بابل]] (٦٣٦) *** [[گەمارۆدانی سیتێسیفۆن]] (٦٣٧) *** [[جەنگی نیاوەن]] (٦٤٢)|spouse=*سەلمەی کچی عومەر * مەخیتای کچی عومەر|children=*عومەر * ئەمیر * ئیسحاق |relations=[[عوتبە کوڕی ئەبی وەقاس]] (برا)}} سەعد کوڕی ئەبوو وەقاس (بە [[عەرەبی]]: سعد ابن أبی وقاص) (٥٥ [[ڕۆژژمێری کۆچی|کۆچی]] /٥٩٥ - ٥٩٩ - ٦٧٤ [[ڕۆژژمێری زایینی|ز]])، یەکێکە لە ھاوەڵان و ژەنەڕاڵێکی سەربازیی عەرەبی موسڵمان بوو لە خزمەت [[محەممەد|پێغەمبەری ئیسلام محەممەد]] و [[خەلافەتی ڕاشدین|خەلیفە ڕاشیدەکان]] [[ئەبووبەکری سدیق|ئەبوبەکر]] (ڕ. ٦٣٢–٦٣٤) و [[عومەر کوڕی خەتتاب|عومەر]] (ڕ. ٦٣٤–٦٤٤). ڕۆڵی سەرەکی گێڕا لە داگیرکردنی وڵاتی [[فارسەکان]]، موسڵمانان لە دژی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|ئیمپراتۆرییەتی ساسانی]] لە ساڵانی ٦٣٦–٦٤٢. شاری [[کووفە]]ی دامەزراند و لە ساڵانی ٦٣٨–٦٤٢ وەک حاکمی ئەو شارە کاری کردووە. یەکێکە لە [[دە مزگێنی پێدراوی بەھەشت]] و خاڵی [[محەممەد|پێغەمبەر]] بوو، و یەکێکە لە یەکەم پێشەنگییەکانی ئیسلام، ئەو شەش ھاوەڵەی شورا کە [[عومەر کوڕی خەتتاب|عومەری کوری خەتاب]] ھەڵیبژاردن بۆ ئەوەی [[خەلیفە]] لە دوای خۆی ھەڵبژێرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قصة سعد بن ابی وقاص|ناونیشان=https://mawdoo3.com/قصة_سعد_بن_ابی_وقاص|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=موضوع|زمان=ar}}{{بەستەری مردوو|url=https://mawdoo3.com/%D9%82%D8%B5%D8%A9_%D8%B3%D8%B9%D8%AF_%D8%A8%D9%86_%D8%A7%D8%A8%DB%8C_%D9%88%D9%82%D8%A7%D8%B5 |date=ئایاری ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سەعدی کوڕی دەبی وەقاص (رەزای خوای لێ بێت)|ناونیشان=https://www.drabdulwahid.com/CatDetail.aspx?id=1364&MapID=4&FolderID=88|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.drabdulwahid.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241005164431/https://drabdulwahid.com/CatDetail.aspx?id=1364&MapID=4&FolderID=88|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/onair/tv/episodes/episode/xaki-piroz-13042021|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}}{{ھاوەڵان}}{{تووڵی دەروازە|ئیسلام|محەممەد|مێژووی ئیسلام|ژیاننامە}} {{پۆلی کۆمنز|Sa`d ibn Abi Waqqas}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئیسلام-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ٥٩٩]] [[پۆل:مردووانی ٦٧٤]] [[پۆل:لەدایکبووانی ٥٩٥]] [[پۆل:مردووانی ٦٦٤]] [[پۆل:ئیسلام لە چین]] [[پۆل:خانەدانی تانگ]] [[پۆل:دامەزرێنەرانی شار]] [[پۆل:نێژراوانی بەقیع]] [[پۆل:سەحابە فەرموودە گێڕەڕەوەکان]] jbqbg7o2f5852lujlvsctb3v5yxxjvd 0 213987 1669124 1658584 2026-09-17T01:36:28Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، سووریا-کۆلکە) 1669124 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty |name=سەنحاریب |native_lang1_name1=Sîn-ahhī-erība{{ھن}}Sîn-aḥḥē-erība |native_lang1=[[Akkadian language|Akkadian]] |title={{Unbulleted list | [[پێڕستی پادشاکانی ئاشووری|پادشای ئاشووری]] | [[پێڕستی پادشاکانی بابل|پادشای بابل]] | [[پادشای چوار گۆشەی جیھان]] | [[پادشای گەردوون]] }} |image=Sanherib-tr-4271.jpg |alt=Sennacherib's portrait on the cast of a rock relief |caption=شێوەی سەنحاریب لەسەر بەردی [[چیای جوودی]] لە نزیک [[جزیری]] |reign=٧٠٥–٦٨١{{nbsp}}پێش زایین |dynasty=[[Sargonid dynasty]] |predecessor=[[سارگۆنی دووەم]] |successor=[[ئەسەرحەدۆن]] |father=[[سەرگۆنی دووەم]] |mother=[[Ra'īmâ]] |birth_date={{circa}} 745{{nbsp}}پێش زایین {{sfn|Elayi|2017|p=٢٩}} |birth_place=[[کالێ]]{{sfn|Elayi|2018|p=١٨}} (?) |death_date=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٦٨١{{nbsp}} پێش زایین (تەمەن {{circa}} ٦٤) |death_place=[[نەینەوا]] |spouse=[[Tashmetu-sharrat]]{{ھن}}[[Naqi'a]] |issue= [[Ashur-nadin-shumi]]{{ھن}}[[Arda-Mulissu]]{{ھن}}[[ئاسرحەدون]] |issue-link = #Family and children |issue-pipe = Among{{ھن}}others |succession=پاشای [[ئیمپراتۆری نوێی ئاشووری]]}} '''سەنحاریب''' (بە نزیکی ٧٤٥ پێش زایین - ٢٠ی تشرینی دووەمی ٦٨١ پێش زایین) پاشایەکی [[ئیمپراتۆریەتیی ئاشووریی نوێ]] بوو، ئەو لە دوای مردنی باوکی ([[سەرگۆنی دووەم]]) بووە پاشا. ماوەی پاشایەتی سەنحاریب لە ٧٠٥ پێش زایین تاوەکوو ساڵی مردنی لە ٦٨١ پێش زایین بوو. سەنحاریب بە یەکێک لە پاشا ھەرە ناسراوەکانی ئاشوورییەکان دێتە ناسین.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Sennacherib {{!}} king of Assyria {{!}} Britannica|ناونیشان=https://www.britannica.com/biography/Sennacherib|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=www.britannica.com|زمان=en}}</ref> ئەمەش بەتایبەتیش بەھۆی ڕۆڵەکانی ئەو لە [[کتێبی پیرۆزی عیبری]] کە تێیدا باس لە ڕووخانی شاری [[بابل]] و گەشەکردنی دەسەڵاتیی سنووریی [[ئاشوورییەکان]] و دامەزراندنی پایتەختی نوێی مەزنەکەیان لە [[نەینەوا]]. ھەرچەندە کە سەنحاریب بە یەکێک لە بە دەسەڵاتترین و بەھێزترین پاشاکانی ئاشووری دادەنرێت، بەڵام تووشی دژوارییەکی زۆر بوو لە کۆنتڕۆڵکردنی [[شارستانیەتی بابل]] کە لە بەشی باشووری دەسەڵاتەکانی ئەو پێکھێنرا بوو. بەشی زۆری کێشەکانی سەنحاریب بەھۆی سەرۆکی ھۆزی کلدانییەکان، [[مەردۆخی ئەپلا ئیدینای دووەم]] بوو، ناوبراو سەرۆکی ئاشوورییەکان بوو پێش ئەوەی باوکی سەنحاریب بیبەزێنێت و ببێتە پاشای بابل. لە ساڵی ٧٠٥ بەر لە زایین، ڕێک ئەوکاتەی کە تازە سەنحاریب دەسەڵاتی گرتە دەست ئەوا مەردۆخ لەگەڵ [[شارستانیەتی ئیلام]] یەکیگرت و دەسەڵاتی بابلی وەرگرتەوە. دواتر، سەنحاریب لە ساڵی ٧٠٠ پێش زایین، دەسەڵاتەکانی لە بابل بەدەستھێنایەوە. سەرباری ئەوانەش مەردۆخ بەردەوام بوو لە دروستکردنی کێشە، دەشێت یەکێک بێت لە ھۆکارەکان بۆ یاخیبوونی ئاشوورییەکانی شام کە دواتر لە ساڵی ٧٠١ جەنگێکی گەورەی لێ بوویەوە. لە دەرەنجامدا جارێکی دیکە بابل لە دەستی دەرھات، ھەروەھا ئاشوور کوڕە گەورەی سەنحاریب کوژرا، کە ئەو وەک پاشای جێنشین دیاریکرا بوو. دواتر، سەنحاریب ھەڵمەتێکی ڕاگەیاند بۆ ھەردوو ناوچەی ئیلام و بابل. ئیلامی گرت، دواتریش لە ساڵی ٦٨٩ی بەر لە زایین شاری بابلی ڕووخاند. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئاسیا|ژیاننامە|سووریا|مێژوو}} {{ژیاننامە-کۆڵکە}} {{پۆلی کۆمنز|Sennacherib}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{سووریا-کۆلکە}} [[پۆل:ساڵی لەدایکبوونی نادڵنیا]] [[پۆل:مردووانی سەدەی ٧ەمی پ.ز]] bqago9nskt9qq18va266ij0brw3e5ch 0 214299 1669047 962762 2026-09-16T22:32:55Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە) 1669047 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی | پێشگری ڕێزلێنان = | ناو = سەلام عەبدوڵڵا | پاشگری ڕێزلێنان = | ناوی خۆماڵی = | زمانی ناوی خۆماڵی = | وێنە = | قەبارەی وێنە = | جێگری وێنە = | لێدوانی وێنە = | ناوی کاتی لەدایکبوون = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٩٨١ | شوێنی لەدایکبوون = گوندی [[سوورەدێ]]، [[ناحیەی سەنگەسەر]]، [[قەزای پشدەر]]، [[ئیدارەی ڕاپەڕین]]، [[پارێزگای سلێمانی]] | ڕێکەوتی ونبوون = | شوێنی ونبوون = | ڕەوشی ونبوون = | ڕێکەوتی مەرگ = | شوێنی مەرگ = | ھۆکاری مەرگ = | شوێنی تەرم = | شوێنی گۆڕ = | پۆتانەکانی گۆڕ = | مۆنیومێنتەکان = | نیشتەجێ = | نەتەوە = [[کورد]] | ناوەکانی تر = | شارومەندێتی = | پەروەردە = بەکەلۆریۆسی مێژوو | خوێندنگە = <!-- ئەو زانکۆ، قوتابخانە، یان پەیمانگایەی لێی خوێندووە --> | پیشە = | ساڵانی چالاکی = | خاوەنکار = | ڕێکخراو = | وەکیل = | ناوبانگ = | کارە دیارەکان = | شێواز = | دارایی = | باڵا = | تەلەڤیزیۆن = | ئۆفیس = | وادە = | پێش = | پاش = | حیزب = [[تەڤگەری ئازادی کۆمەڵگای کوردستان]] | بزاڤ = | بەرامبەرەکان = | ئایین = | تۆمەت = | سزا = | دۆخی دادوەری = | ھاوسەر = | یار = | مناڵەکان = | باوان = | دایک = | باوک = | خزمەکان = | خێزان = | خەڵاتەکان = | ڕێزلێنان = | واژوو = | جێگری واژوو = | قەبارەی واژوو = | ماڵپەڕ = | پەراوێزەکان = }} '''سەلام عەبدوڵڵا''' (١٩٨١ لە [[سوورەدێ]]، [[سلێمانی]]) چالاکی سیاسیی [[کورد]]ی خەڵکی [[باشووری کوردستان]]ە. سەلام عەبدوڵڵا لە کۆنگرەی سێھەمی [[تەڤگەری ئازادی کۆمەڵگای کوردستان]] لەگەڵ [[تارا حوسێن]] وەکوو ھاوسەرۆک ھەڵبژێردرا.<ref name="فرات ١">[https://anfsorani.com/کوردستان/hawshrkany-thvghry-yazady-tara-hsn-w-shlam-hbdwa-hhbzhrdran-33334 ئاژانسی ھەواڵی فرات: ''ھاوسەرۆکانی تەڤگەری ئازادی تارا حسێن و سەلام عەبدوڵا ھەڵبژێردران''، نووسراو لە ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٢؛] سەردان لە ١٦ی تەممووزی ٢٠٢٢.</ref> == ژیان == سەلام عەبدوڵڵا لە ساڵی ١٩٨١دا لە گوندی [[سوورەدێ]] لە [[ناحیەی سەنگەسەر]]ی [[قەزای پشدەر]] لە [[ئیدارەی ڕاپەڕین]]ی سەربە [[پارێزگای سلێمانی]] لە دایک بوو.<ref name="فرات ٢">[https://anfpersian.com/کوردستان/antkhab-tara-hsyn-w-slam-bdallh-bh-nwan-rwysay-mshtrk-jnbsh-azady-63104 ئاژانسی ھەواڵی فرات: ''ھەڵبژاردنی تارا حسێن و سەلام عەبدوڵا وەکوو ھاوسەرۆکانی تەڤگەری ئازادی'' (بە فارسی)، نووسراو لە ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٢؛] سەردان لە ١٦ی تەممووزی ٢٠٢٢.</ref> لە زانکۆ لە ڕشتەی مێژوو وانەی خوێند و بڕوانامەی بەکەلۆریۆسی بەدەست ھێنا. سەلام عەبدوڵڵا لە ئەندامەکانی دامەزرێنەری [[تەڤگەری ئازادی کۆمەڵگای کوردستان]]ە. ئەو لە کۆنگرەی سێھەمی تەڤگەری ئازادی وەکوو ھاوسەرۆک ھەڵبژێردرا.<ref name="فرات ١">[https://anfsorani.com/کوردستان/hawshrkany-thvghry-yazady-tara-hsn-w-shlam-hbdwa-hhbzhrdran-33334 ئاژانسی ھەواڵی فرات: ''ھاوسەرۆکانی تەڤگەری ئازادی تارا حسێن و سەلام عەبدوڵا ھەڵبژێردران''، نووسراو لە ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٢؛] سەردان لە ١٦ی تەممووزی ٢٠٢٢.</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} [[پۆل:خەڵکی قەزای پشدەر]] [[پۆل:سیاسەتوانانی کورد]] [[پۆل:سیاسییەکانی تەڤگەری ئازادی کۆمەڵگای کوردستان]] [[پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨١]] i11esblssyp4em20sf6y2t0n56exxb7 0 214317 1668830 1552216 2026-09-16T13:36:42Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە) 1668830 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''سەرۆک کۆماری مەنگۆلیا''' (بە [[زمانی مەنگۆلی]]: Монгол Улсын Ерөнхийлөгч, Mongol Ulsyn Yerönkhiilögch) سەرۆکی جێبەجێکاری دەوڵەتی [[مەنگۆلیا]]یە.<ref name=mont42>Montsame News Agency. ''Mongolia''. 2006, {{ISBN|99929-0-627-8}}, p. 42</ref> سەرۆکی ئێستا [[ئوخاناگین خورێلسوخ]]. == ھەڵبژاردن == سەرۆک کۆمار لەلایەن ھاووڵاتیانی مەنگۆلیاوە ھەڵدەبژێردرێت. پارتە سیاسییەکان کە نوێنەرایەتییان لە دەوڵەتی خورالی گەورەدا ھەیە کاندیدەکان کاندید دەکەن. سەرۆک کۆمار خولێکی شەش ساڵەی دووبارە ناکرێتەوە. ئەگەر دوو لەسەر سێی خورال بە خراپ بەکارھێنانی دەسەڵاتەکانی یان پێشێلکردنی سوێندەکەی تاوانبار بزانن، دەتوانرێت سەرۆک لە پۆستەکەی دووربخرێتەوە.<ref name=mont43>Montsame News Agency. ''Mongolia''. 2006, {{ISBN|99929-0-627-8}}, p. 43</ref> بەڵام پێش دەستبەکاربونی سەرۆکی ھەڵبژێردراو دەبێت ئەندامێتی خۆیان لە ھەر پارتێکی سیاسی ھەڵپەسێرن. == شوێنی نیشتەجێبوون == بەگشتی سەرکردەکانی [[مەنگۆلیا]] لە شوێنی نیشتەجێبوونی سەرۆک لە کۆمەڵگەی ئیخ تێنگەر ژیاون، کۆمەڵگەی سەرۆکایەتی ناوچەیەکی پارێزراوە لە چیای بۆگدخان.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Khaltmaa Battulga refused to settle in state residence: Media|ناونیشان=https://akipress.com/news:594806:Khaltmaa_Battulga_refused_to_settle_in_state_residence__Media/|ڕێکەوتی سەردان=٤ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=akipress.com}}</ref> شوێنی نیشتەجێبوونەکە دەکەوێتە تەنیشت کۆشکەکانی سەرۆکی پەرلەمان و سەرۆکی حکوومەت.<ref name=":0"/> == ئەمانەش ببینە == * [[سەرۆک وەزیرانی مەنگۆلیا]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|مەنگۆلیا|ژیاننامە}} {{پۆلی کۆمنز|Presidents of Mongolia}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} [[پۆل:سەرۆک کۆمارەکان بەپێی وڵات|مەنگۆلیا]] [[پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی مەنگۆلیا|سەرۆک کۆمارەکانی مەنگۆلیا]] [[پۆل:سیاسەتوانانی مەنگۆلیا]] ikt65odbqejbxfwtg78pl3ahimz80kf 0 214318 1668812 1357258 2026-09-16T13:33:42Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە) 1668812 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''سەرۆک وەزیرانی مەنگۆلیا''' سەرۆکی حکوومەتە، و سەرۆکایەتی کابینەی [[مەنگۆلیا]] دەکات. سەرۆکوەزیران لەلایەن پەرلەمانی مەنگۆلیا یان دەوڵەتی گەورەی ھورالەوە دەستنیشان دەکرێت، و دەتوانرێت لەلایەن پەرلەمانەوە بە دەنگی لێسەندنەوەی متمانە لە کارەکەی دووربخرێتەوە. سەرۆک وەزیرانی ئێستا لوڤسانامسراین ئۆیون-ئێردێنە کە لە ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ەوە کاری کردووە، جێگەی [[ئوخاناگین خورێلسوخ]]ی گرتووەتەوە کە بۆ پۆستی سەرۆکایەتی ھەڵبژێردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ikon.mn/n/241z|سەردێڕ = Монгол Улсын 32 дахь Ерөнхий сайдаар Л. Оюун-Эрдэнийг томилов|ڕێکەوت = ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١}}</ref> == دەسەڵاتەکان == سەرۆکوەزیران پارێزگاری ٢١ پارێزگاکانی مەنگۆلیا و ھەروەھا پارێزگاری [[ئولانباتۆر]] پایتەخت دیاری دەکات.<ref>Montsame News Agency. ''Mongolia''. 2006, Foreign Service office of [[Montsame News Agency]], {{ISBN|99929-0-627-8}}, p. 47</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[سەرۆک کۆماری مەنگۆلیا]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|مەنگۆلیا|ژیاننامە}} {{پۆلی کۆمنز|Prime ministers of Mongolia}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} [[پۆل:سەرۆک وەزیرانی مەنگۆلیا]] 9n0sejdfjj7ydu8max4mqgjxopqone4 0 214442 1668820 1357264 2026-09-16T13:35:02Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، ئەرمەنستان-کۆلکە) 1668820 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''سەرۆک کۆماری ئەرمەنستان''' سەرۆکی دەوڵەتە و گەرەنتیکەری سەربەخۆیی و یەکپارچەیی خاکی [[ئەرمینیا]]یە کە لەلایەن ئەنجومەنی نیشتمانی ئەرمینیا بۆ یەک خول بۆ ماوەی حەوت ساڵ ھەڵبژێردراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://president.am/en/constitution-2015/|سەردێڕ=Constitution of Armenia – Library – the President of the Republic of Armenia}}</ref> لە سەردەمی سیستەمی پەرلەمانی ئەرمینیادا، سەرۆک بە سادەیی کەسێکی فیگەرە و ئەرکی ڕێوڕەسمی لە ئەستۆدایە، زۆربەی دەسەڵاتی سیاسی لە ئەستۆی پەرلەمان و سەرۆکوەزیرانە. [[ڤاھاگن خاچاتوریان]] لە ١٣ی ئازاری ٢٠٢٢ەوە وەک سەرۆک کۆمار کاری کردووە. == ڕۆڵەکان لە دەسەڵاتی جێبەجێکردن == بەپێی مادەی یەکەمی یاسای<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Law of the Republic of Armenia on the President|ناونیشان=http://www.arlis.am/DocumentView.aspx?DocID=85|وێبگە=www.arlis.am}}</ref> سەبارەت بە سەرۆکی کۆماری ئەرمینیا کە لە ١ی ئابی ١٩٩١ پەسەند کراوە، سەرۆک سەرۆکی دەسەڵاتی جێبەجێکردنە. بەڵام ئەم خولە لە ساڵی ٢٠٠٧دا بوونی نەما، پێویستە سەرۆکی کۆمار وتار پێشکەش بە خەڵک و مەجلیسی نیشتمانی بکات. == شوێنی نیشتەجێبوونی فەرمی == شوێنی نیشتەجێبوونی فەرمی سەرۆکی [[ئەرمینیا]] دەکەوێتە شەقامی ٢٦ی باغرامیان لە [[یەریڤان]]. لە ساڵی ٢٠١٨ەوە کەتیبەی پاسەوانی شەرەف لە وەزارەتی بەرگری ئەرکی گشتی لە شوێنی نیشتەجێبوونەکە ئەنجام دەدات، کە بەزۆری دەروازەکانی لە کۆتایی ھەفتەدا کراوەن بۆ سەردانکەران و لە ڕۆژانی ھەفتەدا بۆ ماوەیەکی کورت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://arka.am/ru/news/society/izmeneny_chasy_svobodnogo_vkhoda_i_vykhoda_grazhdan_na_territoriyu_rezidentsii_prezidenta_armenii/|سەردێڕ=Изменены часы свободного входа и выхода граждан на территорию резиденции президента Армении|وێبگە=ARKA News Agency|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠١٩}}</ref> == سەرۆکەکانی ئەرمەنستان == # [[لێڤۆن تێر-پێترۆسیان]] # [[ڕۆبێرت کۆچاریان]] # [[سێرژ سەرگسیان]] # [[ئارمەن سەرکیسیان]] # [[ڤاھاگن خاچاتوریان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئەرمەنستان|سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|Presidents of Armenia}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{ئەرمەنستان-کۆلکە}} [[پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ئەرمەنستان]] [[پۆل:سەرۆک کۆمارەکان بەپێی وڵات|ئەرمەنستان]] 534owjizkdt2x7worr66qzemym3yke3 0 214901 1668809 1592721 2026-09-16T13:33:12Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، ئەرمەنستان-کۆلکە) 1668809 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''سەرۆک وەزیرانی ئەرمەنستان''' سەرۆک وەزیرانی [[ئەرمەنستان]] سەرۆکی حکوومەت و باڵاترین وەزیرە لەناو حکوومەتی ئەرمەنستان و بەپێی [[دەستوور]] داواکراوە "ئاراستە سەرەکییەکانی سیاسەتی حکومەت دیاری بکات، چالاکییەکانی حکومەت بەڕێوەببات و کارەکانی ئەندامان ھەماھەنگی بکات". لە حکوومەت." ھەروەھا بەپێی دەستوور [[سەرۆک وەزیران]] سەرۆکایەتی [[ئەنجومەنی ئاسایش]] دەکات کە ئاراستە سەرەکییەکانی سیاسەتی بەرگری ئەم وڵاتە دیاری دەکات؛ بەم شێوەیە سەرۆک وەزیران بە شێوەیەکی کاریگەر فەرماندەی گشتی ھێزە چەکدارەکانی ئەرمەنستانییە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.president.am/en/constitution-2015/|سەردێڕ=Constitution of the Republic of Armenia - Library - The President of the Republic of Armenia [the official site]|دوایین=LLC|یەکەم=Helix Consulting|وێبگە=www.president.am|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171223102232/http://www.president.am/en/constitution-2015/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بەپێی دەستووری نوێی ساڵی ٢٠١٥ سەرۆک وەزیران بەھێزترین و کاریگەرترین کەسە لە سیاسەتی ئەرمینیادا. سەرۆک وەزیران لەلایەن سەرۆکی ئەرمینیا لەسەر دەنگی ئەنجومەنی نیشتمانی دیاری دەکرێت. دەتوانرێت سەرۆک وەزیران بە لێکدانەوەی متمانە لە [[پەرلەمان]] دووربخرێتەوە. لە ڕیفراندۆمی دەستووریدا کە لە ساڵی ٢٠١٥ بەڕێوەچوو، ھاووڵاتیان دەنگیان بە گواستنەوەی ئەرمینیا بۆ کۆمارێکی پەرلەمانی دا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئەرمەنستان|سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|Prime ministers of Armenia}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{ئەرمەنستان-کۆلکە}} [[پۆل:سەرۆک وەزیرانی ئەرمەنستان]] o289pabzfq8zhfdqbgq8m3z5dcycuqr 0 216933 1668810 1614769 2026-09-16T13:33:22Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە) 1668810 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''سەرۆک وەزیرانی شانشینی یەکگرتوو''' یان '''سەرۆک وەزیرانی شانشینی یەکگرتووی بەریتانیای مەزن و ئیرلەندی باکوور''' ({{بە ئینگلیزی|Prime Minister of the United Kingdom}}) سەرۆکی حکوومەتی [[شانشینی یەکگرتوو|شانشینی بەریتانیا]]، لەلایەن پاشای بەریتانیاوە ڕادەسپێردرێت بۆ پێکھێنانی حکوومەت و دەستنیشانکردنی وەزیرەکان. سەرۆک وەزیرانی بەریتانیا و وەزیرەکان لەژێر سیاسەت و یاسای تایبەتی وڵاتەکە کاردەکەن، لێپرسینەوە لە کارو چالاکییەکانیان دەکرێت لە کاتی ئەرکەکانیان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Prime Minister - GOV.UK|ناونیشان=https://www.gov.uk/government/ministers/prime-minister|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=www.gov.uk|زمان=en}}</ref> [[ئاندی بێرنھام]] سەرۆک وەزیرانی ئێستای بەریتانیایە. == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|شانشینی یەکگرتوو}} {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Prime ministers of the United Kingdom}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}} [[پۆل:سەرۆک وەزیرانی شانشینی یەکگرتوو]] 1bejumhvd8pcky91ghaab15phjt4t6b 0 217613 1669173 1664245 2026-09-17T04:35:38Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1669173 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = سەگڵەوەن | ناوی_فەرمی = '''{{lang-fa| مهدیه }}<br>{{lang-en| Mahdiyeh }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{ Infobox mapframe | zoom=13 |coord={{Coord| 33.72475| 46.98412}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی سەگڵەوەن''' | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان#Iran | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] دا##جێگە لە [[ئێران]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = 1 | پۆتانەکان = {{coord| 33.72475| 46.98412 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ئیلام|ئیلام]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[شارستانی ھلێران|ھلێران]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ھلێران|ناوچەی ناوەند]] | جۆری_دابەشکراو٥ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٥ = [[گوندەواری داجیوەن|داجیوەن]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = [[کوێخا]] | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 1118 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٥١٧ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|لەکی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[شیعە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٨٧ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''سەگڵەوەن''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری داجیوەن]]، [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ھلێران]]، [[شارستانی ھلێران]]، [[پارێزگای ئیلام]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] لە [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> ئەم گوندە ناوەندی [[گوندەواری داجیوەن]]ە. == دانیشتووان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠١٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٥١٧)کەس و (١٣٤)[[خێزان]] بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٦'''}}</ref> * دانیشتووانی [[گوند]]ەکە [[کورد]]ن. * بە [[زمانی کوردی|کوردی]] شێوەزاری ([[کوردیی باشووری|لەکی]]) دەدوێن.<ref> http://iranatlas.net/index.html?module=module.language-distribution.ilam#</ref> == ئایین == * ئایینی خەڵکی ئەم [[گوند]]ە [[ئیسلام]] ([[شیعە]])یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فرھنگ جغرافیائی ایران(ابادیھا)| ناونیشان = https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&*| نووسەر = «[[:fa:حاجعلی رزمآرا|سەرتیپ حاجعلی رزمآرا]]»| زمان = فارسی}}{{بەستەری مردوو|url=https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارستانی ھلێران}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی ھلێران]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان| ھلێران]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان| ھلێران]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی ھلێران]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] e6ohr0avss3e5puvz3dis4liyja39kt 0 217664 1668898 1651299 2026-09-16T16:35:13Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1668898 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = سەرەڤیان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-fa| سرەویان }}<br>{{lang-en| Sareh Vian }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{ Infobox mapframe | zoom=13 |coord={{Coord| 33.8312| 47.4273}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی سەرەڤیان''' | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان#Iran | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] دا##جێگە لە [[ئێران]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = 1 | پۆتانەکان = {{coord| 33.8312| 47.4273 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{flagicon image| Flag of Kurdistan.svg}} [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ئیلام|ئیلام]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[شارستانی ھلێران|ھلێران]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناوچەی جەزمان|جەزمان]] | جۆری_دابەشکراو٥ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٥ = [[گوندەواری زەردەڵان|زەردەڵان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = [[کوێخا]] | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 1425 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٣٩ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|لەکی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[شیعە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٨٧ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''سەرەڤیان''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری زەردەڵان]]، [[ناوچەی جەزمان]]، [[شارستانی ھلێران]]، [[پارێزگای ئیلام]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] لە [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتووان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠١٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٣٩)کەس و (١٢)[[خێزان]] بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٦'''}}</ref> * دانیشتووانی [[گوند]]ەکە [[کورد]]ن. * بە [[زمانی کوردی|کوردی]] شێوەزاری ([[کوردیی باشووری|لەکی]]) دەدوێن.<ref> http://iranatlas.net/index.html?module=module.language-distribution.ilam#</ref> == ئایین == * ئایینی خەڵکی ئەم [[گوند]]ە [[ئیسلام]] ([[شیعە]])یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فرھنگ جغرافیائی ایران(ابادیھا)| ناونیشان = https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&*| نووسەر = «[[:fa:حاجعلی رزمآرا|سەرتیپ حاجعلی رزمآرا]]»| زمان = فارسی}}{{بەستەری مردوو|url=https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارستانی ھلێران}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی ھلێران]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان| ھلێران]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان| ھلێران]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی ھلێران]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] rpyw9yl9oe5dn2s1rxsuwm44td9fumv 0 217702 1668997 1357322 2026-09-16T19:36:09Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (چیاکان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1668997 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس-جوگرافیا}} '''سەفین''' یان '''چیای سەفین''' چیایەکە کەوتووەتە سنووری [[قەزای شەقڵاوە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]]. شاروچکەی [[شەقڵاوە]] کەوتووەتە بناری ئەم چیایە، بەرزییەکەی لە ئاستی ڕووی دەریاوە ١٨٢٨ مەترە. لە زوربەی زستان و بەھارەکاندا لووتکەکەی بە بەفر دادەپۆشرێ. لە ڕووی [[جیۆپۆلەتیک]] و [[زەویناسی]]یەوە چیایەکی ناوداری کوردستان و عێراقە، زۆر لە [[شاعیر]] و [[گۆرانیبێژ]]ی کورد ئاماژەیان بەو چیایە کردووە و زۆر لە مناڵانی کورد بەو چیایە ناونراون و لەکاتی شۆڕشەکاندا وەک پەناگەیەک بووە بۆ شۆرشگیرانی کورد. چیای سەفین جەند نازناوێکیتری ھەیە وەک سەفینە شێتی خوشناوان و سەری سەفینی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=لوتکەی چیای سەفین|ناونیشان=https://vymaps.com/IQ/O2486444984/|وێبگە=vymaps.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Qimmat Safin|ناونیشان=https://peakery.com/qimmat-safin-iraq/|وێبگە=peakery.com|زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|چیاکان|عێراق|کوردستان}} {{چیاکان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:چیاکانی کوردستان]] [[پۆل:قەزای شەقڵاوە]] [[پۆل:کێوەکانی کوردستان]] nq0u6x391h37nwa02s0nizn1si5wu4t 0 218094 1669052 1548295 2026-09-16T22:33:45Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئیسلام-کۆلکە) 1669052 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} '''سەلامە کوڕی ئەکواع ئەسلامی''' یەکێک بوو لە [[ھاوەڵان|هاوەڵی]] [[محەممەد|پێغەمبەر]]. یەکێکە لە گێڕەرەوە دیارەکانی [[فەرموودە]]. ئەو بە وەرزشوانێکی نایاب و ڕاکەرێکی زۆر خێرا ناسراوە، هەروەها دەیتوانی لە [[ئەسپ]] خێراتر ڕابکات و هاوارەکەی لە دووری ٥ [[میل]] دەبیسترا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=محمد|یەکەم=حواري، مصعب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=vJVqNwAACAAJ&dq=9789957051648|سەردێڕ=رحلة النبوة في سلمها وحربها: نظرات عملية في تطبيق الأحكلم الإلهية|ڕێکەوت=٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=دار الضياء،|ژپنک=٩٧٨-٩٩٥٧-٠٥-١٦٤-٨|زمان=ar}}</ref> == سەرچاوەکان == {{هاوەڵانی پێغەمبەر}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئیسلام|محەممەد|ژیاننامە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئیسلام-کۆلکە}} [[پۆل:سەحابە فەرموودە گێڕەڕەوەکان]] 4r9d4o43dgw6o3er7by8m9llngh7ew9 0 218263 1669001 1658300 2026-09-16T19:36:49Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئیسلام-کۆلکە) 1669001 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''سەفییە کچی حوییەی''' یەکێک بووە لە هاوسەرەکانی پێشەوا [[محەممەد]] . ئەو لەگەڵ هەموو ژنەکانی تری پێغەمبەردا بە ناونیشانی ئوم موئمنین یان "دایکی باوەڕداران" بوو.{{Infobox person|name=سەفییە کچی حوییەی<br>{{small|[[دایکانی باوەڕداران|دایکی باوەڕداران]]}}|native_name=صفية بنت حيي|birth_date={{circa|610 - 614}}|birth_place=[[مەدینە|یەثریب]], [[حیجاز]], [[نیمچەدوورگەی عەرەبی]] <br>(ئێستای [[عەرەبستانی سعوودی]])|death_date={{circa|664 - 672}}|death_place=[[مەدینە]], [[حیجاز]], [[خەلافەتی ئەمەوی]]<br>(ئێستای [[عەرەبستانی سعوودی]])|resting_place=[[گۆڕستانی ئەلباقیع]], [[مەدینە]]|spouse={{plainlist| *کینانەی کوڕی ڕەبیع {{abbr|m.|married}} (٦٢٧ - مردووە ٦٢٨، لە شەڕی دژی بەنی نادر کوژراوە))}} *[[محەممەد]] ({{abbr|m.|married}}<nowiki> (٦٢٨ - تا کۆچی دوایی لە ساڵی ٦٣٢))}}</nowiki>|image=File:Safiyya bint Huyayy.png|father=حەییەی کوڕی ئەختەب|mother=بەررە کچی سەمەوائل}}دوای وەفاتی [[محەممەد|پێغەمبەر]]، بەشداری سیاسەتی دەسەڵاتی کۆمەڵگەی سەرەتایی موسڵمانانی کرد، و تا کاتی مردنی کاریگەرییەکی بەرچاوی بەدەستهێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سەفییە کچی حەییەی|ناونیشان=https://www.worldcat.org/search?q=n2:1573-3912|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.worldcat.org}}</ref> باپیرەی لە لای دایکیەوە سەماوائل کوڕی عەدیە بوو، شاعیرێکی بەناوبانگی [[جوو|جوولەکەکانی]] عەرەبی پێش ئیسلام بوون. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Safiyya bint Huyayy}} {{تووڵی دەروازە|ئیسلام|محەممەد|مێژووی ئیسلام|ژیاننامە|ژن}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئیسلام-کۆلکە}} [[پۆل:خێزانەکانی محەممەد]] [[پۆل:ژنە سەحابەکان]] [[پۆل:مردووانی ٦٦١]] [[پۆل:جوولەکەکانی ناو ھۆزە جوولەکەکانی عەرەبستان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ٦٠١]] [[پۆل:نێژراوانی بەقیع]] gvslmhze3klhzqqjwpjfosoqw5u5d0g 0 218742 1669289 1159777 2026-09-17T10:33:40Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مۆسیقا-کۆلکە) 1669289 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی گۆرانیبێژ | ناو = سەیدا پەرینچەک | وێنە = | قەبارەی وێنە = | جێگری وێنە = | شرۆڤەی وێنە = | ناوی لەدایکبوون = | ناوی خۆماڵی = | زمانی ناوی خۆماڵی = | نازناو = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٩٧٨ | شوێنی لەدایکبوون = [[دێرکی چیای مازی|دێرک]]، [[پارێزگای مێردین]] | بنەچە = | ڕێکەوتی مردن = | شوێنی مردن = | شێواز = | پیشە = | ئامێر = | ساڵانی چالاکبوون = | تۆمارگە = | کارە پەیوەستەکان = | ماڵپەڕ = | ئامێرە دیارەکان = }} '''سەیدا پەرینچەک''' (بە کوردیی کرمانجی: Seyda Perînçek) گۆرانیبێژێکی کوردی خەڵکی [[باکووری کوردستان]]ە کە لە ساڵی ١٩٧٨ لە [[دێرکی چیای مازی|دێرک]] سەر بە [[پارێزگای مێردین]] لەدایک بووە.<ref name="بەرنامەگەھ ١">[https://www.bernamegeh.com/seyda-perincek-kimdir/#:~:text=Tarzı%20ve%20sesiyle%20Kürt%20kitleleri,dek%20Derik%27te%20yaşamını%20sürdürdü. بەرنامەگەھ: ''سەیدا پەرینچەک کییە؟'' (بە تورکی)؛] سەردان لە ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢.</ref> == ژیان == سەیدا پەرینچەک لە ساڵی ١٩٧٨ لە دێرکی چیای مازی لە پارێزگای مێردین لەدایک بووە. ئەو لە منداڵیدا حەزی بە ھونەر و مۆسیقا بووە. سەیدا پەرینچەک تا ئێستاکە نزیکەی ٨٠٠ گۆرانی و بەستە بە دەنگی خۆی تۆمار کردووە کە لە نێویاندا ئامێری [[دیوان (ئامێر)|دیوان]]یش لێداوە. تۆزێک لە کارەکانی سەیدا پەرینچەک لەلایەن ''ناوەندی چاندی مێردین'' بڵاو کراوەتەوە. ئەو ھەروەھا لە [[ناوەندی چاندی مەزۆپۆتامیا]] سەبارەت بە مۆسیقا و لێدانی ئامێری [[دیوان (ئامێر)|دیوان]] وانە دەدات. ھەڵبەستەکان و نۆتەکانی مۆسیقای کارەکانی سەیدا پەرینچەک بە شێوەی پەرتووکیش لەلایەن [[ئینستیتوتی کوردیی ئامەد]] بڵاو کراوەتەوە.<ref name="کورتلەر ١">[https://www.kürtler.com/seyda-perincek-kimdir-nerelidir.html کورتلەر: ''سەیدا پەرینچەک کییە؟ خەڵکی کوێدایە؟'' (بە تورکی)، نووسراو لە ٢ی نیسانی ٢٠٢٠؛] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211205111119/https://www.xn--krtler-3ya.com/seyda-perincek-kimdir-nerelidir.html |date= ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }} سەردان لە ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢.</ref> == ئەلبۆمەکان == * تۆ واتەیی (Tu Wateyî)، ٢٠١٠ * بەرخۆ (Berxo)، ٢٠١٩ * ئەڤینا وندایی (Evîna Windayî) * کۆلان (Kolan) == کلیپەکان == * ئۆی خەزالێ (Oy Xezalê) * چار دەمسال (Çar Demsal)، (وێڕای پینا شاھین)، ٢٠١٧ * ئەز یەکم (Ez yekim)، ٢٠١٧ * دەردۆ (Derdo)، (وێڕای ھاڤین)، ٢٠٢٢ == تاقەگۆرانی == * باز و کەڤۆک (Baz û Kevok) * قەھوا مرا یێ (Qehwa Mira yê) == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گۆرانیبێژانی کورد}} {{تووڵی دەروازە|مۆسیقای کوردی|مۆسیقا|ژیاننامە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مۆسیقا-کۆلکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ژەنیارانی کورد]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی کورد]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٨]] [[پۆل:گۆرانیبێژە پیاوەکانی کوردیی باکووری]] [[پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی کوردی]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی کورد]] g6vc8qjud8uiy4unrogq6qzjkaqart7 0 218858 1669214 1547221 2026-09-17T05:48:11Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1669214 wikitext text/x-wiki '''پانتیۆن''' ({{بە ئینگلیزی|Pantheon}}) ڕێکخراوێکی خەیاڵییە و لە کتێبە کۆمیکەکانی ئەمریکادا دەردەکەوێت کە لەلایەن کۆمپانیای مارڤێڵ کۆمی کەوە بڵاودەکرێتەوە. پانتیۆن لەلایەن نووسەر پیتەر دەیڤدەوە دروست کراوە و بۆ یەکەمجار لە کتێبی The Incredible Hulk بەرگی یەکەمدا دەرکەوتووە. ئاگامێمنۆن، خوداوەندێکی نیوە مرۆڤ و نیوە ئەسگاردییە، بە نەمری لەدایک دەبێت. ھەرچەندە لە ڕووی جەستەیییەوە ھەرگیز لە تەمەنی ١٦ ساڵی زیاتر نابێت، بەڵام پانتیۆنەکان ھەموویان نەوەکانی ئەون. لە چیایەک جێگیر بووە، کە قەرەبووی ئەو زیانانە دەکاتەوە کە لە ڕۆژانی Savage Hulkی خۆیدا کردوویەتی.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=DeFalco |یەکەم١=Tom |دوایین٢=Sanderson |یەکەم٢=Peter |دوایین٣=Brevoort |یەکەم٣=Tom |دوایین٤=Teitelbaum |یەکەم٤=Michael |دوایین٥=Wallace |یەکەم٥=Daniel |دوایین٦=Darling |یەکەم٦=Andrew |دوایین٧=Forbeck |یەکەم٧=Matt |دوایین٨=Cowsill |یەکەم٨=Alan |دوایین٩=Bray |یەکەم٩=Adam |سەردێڕ=The Marvel Encyclopedia |ناونیشان=https://archive.org/details/marvelencycloped0000unse_w9e3 |ڕێکەوت=٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=DK Publishing |ژپنک=٩٧٨-١-٤٦٥٤-٧٨٩٠-٠|پەڕە=[https://archive.org/details/marvelencycloped٠٠٠٠unse_w٩e٣/page/٢٦٦ ٢٦٦]}}</ref> ھاڵک لەگەڵ پانتیۆن کاردەکات لە زۆرێک لە ئەرکەکانی ڕزگارکردن و فریاگوزاری، کە جێگەی سەرنجی مەبەستی پانتیۆنە.<ref>''The Incredible Hulk'' vol. 2 #401 (Jan. 1993)</ref> لە بەرامبەردا چەند ئەندامێک یارمەتی ھاڵک دەدەن لە ئەرکە کەسییەکان، کە ھەندێک جار لەگەڵ مەبەستەکانی پانتیۆندا دەگونجێت. تەنانەت بۆ ماوەیەک ھاڵک سەرکردایەتی تەواوی پانتیۆن دەکات. پێکەوە بەرگەی ھێرشەکانی U-Foes و ڕووبەڕووبوونەوە لەگەڵ X-Factor و ڕاوکردنێکی فراوانی بۆشایی ئاسمان دەگرن، کاتێک یەکێک لە ئەندامەکان لەلایەن شازادەیەکی نامۆی نەخۆشی خۆشەویستییەوە دەڕفێنرێت.<ref>''The Incredible Hulk'' vol. 2 #397-399 (Sept. -Nov. 1992)</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}}{{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کۆمیک|خەیاڵی زانستی|ھۆڵیوود}} [[پۆل:ئەو کارەکتەرانەی لەلایەن پیتەر دەیڤدەوە درووستکراون]] iet0x3n3543guaog6a6bzewu1otyu9w 0 220653 1669194 1402157 2026-09-17T04:39:08Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1669194 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Salt Lake City montage 19 July 2011.jpg|وێنۆک]] '''شاری ساڵت لەیک''' ({{بە ئینگلیزی|Salt Lake City}}) پایتەخت و پڕ دانیشتووترین شاری ویلایەتی یوتای ئەمریکایە. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١٤ بە ١٩٠،٨٨٤ کەس مەزەندە کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.census.gov/quickfacts/fact/table/saltlakecitycityutah,US/PST045219|سەردێڕ=City and Town Population Totals: 2010–2018|دوایین=Division|یەکەم=U.S. Census Bureau, Data Integration|وێبگە=census.gov|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190524221221/https://census.gov/data/tables/time-series/demo/popest/2010s-total-cities-and-towns.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئایاری ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەروەھا شاری ساڵت لەیک دەکەوێتە ناوچەیەکی گەورەتر کە بە ناوچەی ئاماری شاری ساڵت لەیک-ئۆگدن-پرۆڤۆ ناسراوە. ئەم ناوچەیە ڕێڕەوێکی گەشەسەندنی یەک لە دوای یەک لە دەرەوەی شار و شارەکانە کە بە درێژایی نزیکەی ١٢٠ میل (١٩٠ کم) لە بەرەی واساچ درێژدەبێتەوە، کە بەپێی خەمڵاندنێکی ساڵی (٢٠١٤) ٢،٤٢٣،٩١٣ میل لەخۆدەگرێت، یەکێکە لە دوو ناوچەی گەورەی شارە گەورەکانی حەوزی گەورە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://census.gov/data/tables/time-series/demo/popest/2010s-total-metro-and-micro-statistical-areas.html|سەردێڕ=Metropolitan and Micropolitan Statistical Areas Population Totals: 2010–2018|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190602005545/https://www.census.gov/data/tables/time-series/demo/popest/2010s-total-metro-and-micro-statistical-areas.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>شاری ساڵت لەیک پیشەسازییەکی گەشتیاری بەھێزی پەرەپێداوە کە بە پلەی یەکەم لەسەر بنەمای خلیسکان و کات بەسەربردن لە دەرەوە دامەزراوە. میوانداری ئۆڵۆمپیادی زستانەی ساڵی ٢٠٠٢ی کرد. بە کولتوورە پێشکەوتنخواز و ھەمەچەشنەکەی لە ڕووی سیاسییەوە ناسراوە.<ref>https://utahpolicy.com/archive/18103-salt-lake-city-an-island-of-liberal-blue-in-a-sea-of-conservative-red</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|جوگرافیا|ئۆڵۆمپیاد}} {{پۆلی کۆمنز|Salt Lake City}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:شارە پیرۆزەکان]] [[پۆل:شارەکانی یووتا]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٤٧]] lcnqt39pet0ocrofe98kn9pkv8ddnte 0 221365 1668904 1508068 2026-09-16T16:36:13Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، تۆپی پێ-کۆلکە، قەتەر-کۆلکە) 1668904 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}} سەعد ئەلشیب (بە {{بە عەرەبی|سعد الشيب}} لەدایکبووی ١٩ی شوباتی ١٩٩٠) [[تۆپی پێ|یاریزانێکی]] پیشەگەری تۆپی پێی قەتەرییە کە وەک گۆڵپارێز یاری دەکات لە پێکهاتەی هەڵبژاردەی تۆپی پێی قەتەربوو لە جامی حیهانی فیفای ٢٠٢٢. == پیشەی نێودەوڵەتی == لە ساڵی ٢٠٠٩ یەکەمین یاری خۆی بۆ هەڵبژاردەی یەکەمی قەتەر ئەنجامدا..<ref name="bestg">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی شوباتی ٢٠١٩|سەردێڕ=Qatar's Saad Al Sheeb crowned Best Goalkeeper|ناونیشان=http://www.the-afc.com/asiancup/news/qatar-s-saad-al-sheeb-crowned-best-goalkeeper|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=The AFC}}</ref> لە پێکهاتەی سەرەکی هەڵبژاردەی قەتەر بوو لە [[جامی نەتەوەکانی ئاسیای ٢٠١٩]] لە حەوت یاری تەنها یەک گۆڵی لێ تۆمارکرا بەمەش بووە باشترین گۆڵپارێز پاڵەوانییەتییەکە.. <ref name="bestg">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی شوباتی ٢٠١٩|سەردێڕ=Qatar's Saad Al Sheeb crowned Best Goalkeeper|ناونیشان=http://www.the-afc.com/asiancup/news/qatar-s-saad-al-sheeb-crowned-best-goalkeeper|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=The AFC}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.the-afc.com/asiancup/news/qatar-s-saad-al-sheeb-crowned-best-goalkeeper "Qatar's Saad Al Sheeb crowned Best Goalkeeper"]. </cite></ref> == ڕێزلێنان == '''ئەلسەد''' * خولی ئەستێرەکانی قەتەر : ٢٠١٢–١٣, ٢٠١٨–١٩, ٢٠٢٠–٢١, ٢٠٢١-٢٢ * ئەمیری جامی قەتەر : ٢٠١٤, ٢٠١٥, ٢٠١٧, ٢٠٢٠, ٢٠٢١ * جامی قەتەر : ٢٠٠٨, ٢٠١٧, ٢٠٢, ٢٠٢١ * جامی شێخ جاسم : ٢٠١٤, ٢٠١٧, ٢٠١٩ * جامی ئەستێرەکانی قەتەر : ٢٠١٠, ٢٠١٩–٢٠٢٠ * چامپیۆنزلیگی ئاسیا : ٢٠١١ * خاوەنی میدالیای برۆنزی مۆندیالی یانەکانی فیفا : ساڵی ٢٠١١ '''قەتەر''' * [[جامی نەتەوەکانی ئاسیا|جامی ئاسیای ئاسیا]] : [[جامی نەتەوەکانی ئاسیای ٢٠١٩|٢٠١٩]] * [[جامی کەنداوی عەرەب|جامی کەنداوی عەرەبی]] : ٢٠١٤ * '''تاکە کەسی''' * دەستکێشی زێڕینی [[جامی نەتەوەکانی ئاسیا|جامی ئاسیای ئاسیا]] : [[جامی نەتەوەکانی ئاسیای ٢٠١٩|٢٠١٩]] * باشترین هەڵبژاردەی [[جامی نەتەوەکانی ئاسیا|جامی ئاسیای ئاسیا]] : [[جامی نەتەوەکانی ئاسیای ٢٠١٩|2019]] <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.the-afc.com/afc/documents/PdfFiles/afc-asian-cup-uae-2019-technical-report-and-statistics|سەردێڕ=AFC Asian Cup UAE 2019 Technical Report and Statistics|بڵاوکەرەوە=AFC|ڕێکەوت=٢٩ی ئایاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠}}</ref> * باشترین هەڵبژاردەی خولی ئەستێرەکانی قەتەر : 2017–18, 2018–19 == سەرچاوەکان == {{Reflist}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * Saad Al-Sheeb at National-Football-Teams.com * {{Soccerway|26675}} {{پۆلی کۆمنز|Saad Al Sheeb}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|دەیەی ٢٠١٠|قەتەر|تۆپی پێ}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{تۆپی پێ-کۆلکە}} {{قەتەر-کۆلکە}} [[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢]] [[پۆل:یاریزانانی کۆپا ئەمریکای ٢٠١٩]] [[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئاسیا بۆ تۆپی پێی ٢٠١١]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٠]] j8ihmdkhuufryecyxunea5iafra2cfe 0 221876 1668942 1668350 2026-09-16T17:08:20Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:کات|کات]] 1668942 wikitext text/x-wiki '''سەدەی دەیەم''' ماوەیەکی کاتییە لە یەکەم ڕۆژی ساڵی [[٩٠١]] تا کۆتا ڕۆژی ساڵی [[١٠٠٠]] بەپێی [[ڕۆژژمێری زایینی]]. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=معلومات عن القرن 10 على موقع ark.frantiq.fr|ناونیشان=https://pactols.frantiq.fr/opentheso/?idc=3247&idt=TH_1|بڵاوکەرەوە=ark.frantiq.fr}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=معلومات عن القرن 10 على موقع babelnet.org|ناونیشان=https://babelnet.org/synset?word=bn:02829707n|بڵاوکەرەوە=babelnet.org|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201025161122/https://babelnet.org/synset?word=bn:02829707n|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=معلومات عن القرن 10 على موقع id.erfgoed.net|ناونیشان=https://id.erfgoed.net/thesauri/datering/10|بڵاوکەرەوە=id.erfgoed.net|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221215073735/https://id.erfgoed.net/thesauri/datering/10|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەم سەدەیە شایەتی لوتکەی گەشەسەندنی کولتووری بوو، بەتایبەت لە [[ئیسپانیا]] لەژێر دەسەڵاتی [[خەلافەتی ئەمەوی لە ئەندەلوس|خەلافەتی ئەمەویدا،]] ھەروەھا سەرھەڵدانی [[دەوڵەتی فاتیمی]] لە [[باکووری ئەفریقا]] دوای سەرکەوتنی فاتمیەکان بەسەر دەوڵەتی [[ئەغلەبییەکان]] ، دواتر توانیان [[میسر]] داگیربکەن لەدوای خۆیان سەرکەوتن بەسەر [[دەوڵەتی ئیخشیدیدا]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|کات}} {{پۆلی کۆمنز|10th century}} {{مێژوو-کۆلکە}} [[پۆل:سەدەی ١٠یەم]] [[پۆل:ھەزارەی ١ەم]] [[پۆل:سەدەکان]] tp71m33zl4lhvh8726oo7aryn5xqt6e 0 221916 1669081 1508164 2026-09-16T22:38:35Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عەرەبستانی سعوودی-کۆلکە، جوگرافیا-کۆلکە) 1669081 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox settlement |name =سەمتە |native_name = |other_name = |settlement_type =پارێزگا |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |pushpin_map = Saudi Arabia |pushpin_label_position =top |pushpin_map_caption =ناوچەکە لە عەرەبستانی سعوودی |coordinates = {{coord|16|35|50|N|42|56|38|E|region:SA|display=inline,title}} |subdivision_type = [[List of sovereign states|Country]] |subdivision_name ={{flag|Saudi Arabia}} |subdivision_type1 =[[Provinces of Saudi Arabia|Province]] |subdivision_type2 = |subdivision_type3 = |subdivision_type4 = |subdivision_name1 = [[دەڤەری جازان]] |subdivision_name2 = |subdivision_name3 = |subdivision_name4 = |established_title = |established_date = |leader_title = |leader_name = |area_total_km2 = |elevation_footnotes = |elevation_m = |elevation_ft = |population_total = |population_as_of = |population_footnotes = |population_density_km2 = |website = |footnotes = |timezone = [[East Africa Time|EAT]] |utc_offset = +3 |timezone_DST = [[East Africa Time|EAT]] |utc_offset_DST = +3 }} پارێزگاری '''سەمتە''' پارێزگایەکی [[عەرەبستانی سعوودی|سعوودییە]] سەر بە میرنشینی [[دەڤەری جازان|ھەرێمی جازانە]]، باشووری ڕۆژئاوای [[عەرەبستانی سعوودی]]، پایتەختەکەی شاری سەمتەیە کە نزیکەی ٦٠ کم لە باشووری شاری [[جیزان|جیزانەوە]] دوورە، پارێزگاکە سەر بە ژمارەیەکە لە گوند و ناوەندە. زۆربەی ئەو ھۆزانەی کە تێیدان بەنی شەبیل، لەوانە مەدخەلی، بەجەوی، عەریشی، ئالی سەھل، موبارەکی وە ھتد. ==سەرچاوەکان== * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}} <references /> {{تووڵی دەروازە|عەرەبستانی سعوودی|جوگرافیا }} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{عەرەبستانی سعوودی-کۆلکە}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} g4s16kl3xhlixch9qlgg4oryv0lhaev 0 221950 1668945 1668346 2026-09-16T17:09:50Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:کات|کات]] 1668945 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:East-Hem 600ad.jpg|وێنۆک|نیوەگۆی ڕۆژھەڵات لە سەدەی حەوتەمدا]] '''سەدەی حەوتەم''' ماوەیەکی کاتییە لە یەکەم ڕۆژی ساڵی [[٦٠١]] تا کۆتا ڕۆژی ساڵی [[٧٠٠]] بەپێی [[ڕۆژژمێری زایینی]]. کۆتایی ھاتنی شەڕەکانی ڕۆمان و فارس، سەرھەڵدانی [[ئیسلام]] لە [[نیمچەدوورگەی عەرەبی|نیمچە دوورگەی عەرەبیدا]] و فراوانبوونی [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|دەوڵەتی ئیسلامیی]] تازەپێگەیشتوو لەسەر ھەژمار(حیساب)ـی ئیمپراتۆریەتی ڕۆمانی و فارس، لە [[چین]]، [[ئیمپراتۆریەتی سوی|شانشینی سوی کۆتایی ھات]] و [[ئیمپراتۆرییەتی تانگ|شانشینی تانگ]] دامەزرا، کە بۆ ماوەی سێ سەدە بەردەوام بوو، کۆتایی ھاتنی سەردەمی سێ شانشینی [[کۆریا]]، وەک چۆن [[شیللا|شانشینی یەکگرتووی شیللا]] دامەزراند، کە بۆ ماوەی ٣٠ ساڵ دەسەڵاتداری شانشینی باکوور و باشووری کرد. پێش ئەوەی [[دای گویۆنگ]] [[بالھای|شانشینی بالھای]] لە باکوور دابمەزرێنێت بۆ دەستپێکردنی قۆناغی دەوڵەتانی باکوور و باشوور لە کۆریا لە کۆتایی سەدەدا. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ساڵ=١٩٦٦|سەردێڕ=Preliminary report on the discovery of an Old Malay inscription at Sojomerto|journal=MISI|بەرگ=III}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Drs. R. Soekmono,|سەردێڕ=''Pengantar Sejarah Kebudayaan Indonesia 2'', 2nd ed.|بڵاوکەرەوە=Penerbit Kanisius|ساڵ=١٩٨٨|edition=5th reprint|شوێن=Yogyakarta|پەڕە=٣٧|orig-year=1973}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|کات}} {{پۆلی کۆمنز|7th century}} {{مێژوو-کۆلکە}} [[پۆل:ھەزارەی ١ەم]] [[پۆل:سەدەی ٧ەم]] [[پۆل:سەدەکان]] ojjzqcclj56c49ujso4k9k0jjso3qbu 0 222092 1668896 1508057 2026-09-16T16:34:53Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کتێب-کۆلکە، ئایین-کۆلکە) 1668896 wikitext text/x-wiki '''پەرتووکی سەرەتای بەدیھێنان''' یان '''پەیدابوون''' ([[زمانی عیبری|عیبری]]: בראשית)، یەکەم پەرتووکی [[تەورات|تەوراتە]] (پێنج پەرتووکی [[مووسا|موسا]]) ھەروەھا تەوراتیش یەکەم پەرتووکی [[تەناخ|تەناخە]]، و بەشێکە لە پەرتووکی پیرۆزی [[زمانی عیبری|عیبری]]، پەرتووکی سەرەتایی بەدیھێنان یەکەم پەرتووکی [[پەیمانی کۆن|پەیمانی کۆنە]] لە نێو [[مەسیحی]]یەکاندا.<ref name="مولد تلقائیا1">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lawrence Boadt|ناونیشان=https://archive.org/details/readingoldtestam0000boad|سەردێڕ=Reading the Old Testament: An Introduction|دوایین٢=Richard J. Clifford|ڕێکەوت=٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=Paulist Press|ساڵ=١٩٨٤|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}</ref>[[پەڕگە:Edward_Hicks,_American_-_Noah's_Ark_-_Google_Art_Project.jpg|440x220px|وێنۆک|alt=کەشتی نووح، لە نووسینی نیگارکێشی فۆلکلۆری ئەمریکی ئێدوارد ھیکس(١٨٤٦) (ڕووداوی لافاو)|کەشتی [[نووح]]، لە نووسینی نیگارکێشی فۆلکلۆری ئەمریکی [[ئێدوارد ھیکس]](١٨٤٦)]] ڕووداوگەلێکی تێدایە کە لە سەرەتای دروستکردن و لە ژیاننامەی ھەندێک پێغەمبەرەوە دەست پێدەکات، ھەروەھا باس لەوە کراوە کە چۆن خودا گەردوون و مرۆڤی دروست کردووە و چۆن [[خودا]] پێغەمبەر [[نووح]]ی ھەڵبژاردووە بۆ ئاگادارکردنەوەی مرۆڤایەتی لەو [[لافاوەکەی نووح|لافاوە گەورەیەی]] کە دەگەیشت، پاشان بانگەوازی خودا بۆ [[ئیبراھیم]] و [[ئیسحاق]] [[یەعقووب|و یەعقووب]] باوکی ھۆزەکان، پاشان چۆن [[یووسف]] لەلایەن براکانییەوە فرۆشرا بە بازرگانانی کۆیلە و ھاتنی بۆ [[میسر]] و خاوەندارێتی ئەو بەسەر ھەموو خاکی میسر. لە پەرتووکی سەرەتای بەدیھێنان ڕووداوەکانی سەرەتای دروستکردن تا کۆتایی ژیانی پێغەمبەر یووسف دەخاتە ڕوو. نووسەری پەرتووکەکە بە شێوەیەکی نەریتی دەگەڕێتەوە بۆ موسا، ھەروەھا ھەموو دەرچوون و لێڤییەکان و سەرژمێری و زۆربەی بەشی دواوتار، بەڵام زانایانی مۆدێرن وەک بەرھەمی سەدەی شەشەم و پێنجەمی پێش زایینە<ref name=":0">Van Seters (1998), p. 5</ref><ref name="Davies37">Davies (1998), p. 37</ref> و بەرھەمی زۆر کەسە لە ماوەی چەندین سەدەدا. {{Sfn|McDermott|2002}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کتێب|ئایین}} {{پۆلی کۆمنز|Book of Genesis}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{کتێب-کۆلکە}} {{ئایین-کۆلکە}} lfz46qe31n3pmi29mhqvrg6rxrja4xt 0 222146 1669114 1508188 2026-09-17T01:34:48Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، ھیندستان-کۆلکە) 1669114 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} [[پەڕگە:Sunpictures.jpg|وێنۆک]] '''سەن پیکچەرز''' ({{بە ئینگلیزی|Sun Pictures}}) ستۆدیۆیەکی [[بڵاوکردنەوەی فیلم]] و بەرھەمھێنانی ھیندییە کە بنکەکەی لە [[چێنای]] ھیندستانە. ئەمە یەکەی تۆڕی تەلەڤیزیۆنی خۆرە کە بەشێکە لە گرووپی خۆر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Sun TV bails out Endhiran - Behindwoods.com - Eros International Ayngaran International Sun Pictures Sun TV Bollywood flicks Drona Yuvvraj Rajini shankar aishwarya rai tamil movie news images picture gallery images|ناونیشان=http://www.behindwoods.com/tamil-movie-news-1/dec-08-03/endhiran-17-12-08.html|وێبگە=www.behindwoods.com}}</ref> دامەزراوە لە ساڵی ٢٠٠٠، دەستی کرد بە بەرھەمھێنانی فیلمی تەلەڤیزیۆنی (Siragugal) و دواتر دەستی کرد بە بەرھەمھێنان و دابەشکردنی فیلمەکانی زمانی تامیل. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|تەلەڤیزیۆن|دەیەی ٢٠٠٠|ھیندستان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{فیلم-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{ھیندستان-کۆلکە}} p6hf0v9760i2k0vvnr6am5f95uhktz2 0 222147 1669228 1508288 2026-09-17T07:33:27Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، ھیندستان-کۆلکە) 1669228 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:সাহারা ওয়ানের লোগো ২০১০.png|وێنۆک]] '''سەھارا وەن''' ({{بە ئینگلیزی|Sahara One}}) کەناڵێکی ھیندییە بۆ کات بەسەربردنی گشتی [[زمانی ھیندی|ھیندی]] کە بنکەکەی لە [[نیوودێلھی|شاری نیودەلھییە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٤|سەردێڕ=Sahara One|ناونیشان=http://www.saharaone.in/contactus.asp|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100723135016/http://www.saharaone.in/contactus.asp|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تەممووزی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Saharaone.in}}</ref> لەلایەن کۆمپانیای سەحرا ھیندستان پاریوارەوە بەڕێوەدەبرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Sahara One searches for success recipe {{!}} TelevisionPost.com|ناونیشان=http://www.televisionpost.com/television/sahara-one-searches-for-success-recipe/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150221045458/http://www.televisionpost.com/television/sahara-one-searches-for-success-recipe/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی شوباتی ٢٠١٥|وێبگە=www.televisionpost.com|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> == مێژوو == سەهارا لە ٢٨ی ئازاری ٢٠٠٠ وەک تەلەڤیزیۆنی سەهارا پەخشکرا، کە دواتر لە نیسانی ٢٠٠٣ بە ناوی سەهارا مەنۆرانجان گۆڕدرا. بۆ پێشبڕکێکردن لەگەڵ کەناڵەکانی تر و ڕاکێشانی بینەرانی زیاتر، کەناڵەکە جارێکی تر ناوەکەی گۆڕی بۆ Sahara One لە ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٤.<ref name="Sahara TV launched">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=India's Sahara Television Puts Their Trust In Tektronix|ناونیشان=http://www.embeddedstar.com/press/content/2003/3/embedded7606.html|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Embeddedstar.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100113064146/http://embeddedstar.com/press/content/2003/3/embedded7606.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>کەناڵەکە لە ساڵی ٢٠٠٥ لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە کەناڵی EchoStar لەگەڵ کەناڵی خوشکی Filmy دامەزرا. ھەروەھا لە ساڵی ٢٠٠٨ کەناڵێکی چێژبەخشیان بە ناوی Firangi دامەزراند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Indian Television Dot Com|ناونیشان=http://www.indiantelevision.com/node/16184|وێبگە=Indian Television Dot Com}}</ref>لە ساڵی ٢٠١٥ ەوە، Sahara One چیتر بەرنامەی نوێ و دووبارە پەخشکردنی بەرنامەکانی پێشوو بڵاودەکاتەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ھیندستان|فیلم|تەلەڤیزیۆن|دەیەی ٢٠٠٠}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{فیلم-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{ھیندستان-کۆلکە}} e5qwrwzjvysjojkxzfganr7zjaapr1x 0 226204 1669007 1389686 2026-09-16T19:37:49Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کیمیا-کۆلکە، فیزیک-کۆلکە) 1669007 wikitext text/x-wiki {{پێویستی بە شارەزایە|ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٢٣}} لە [[کیمیا|کیمیادا]]، '''سەقامگیری کیمیایی''' '''سەقامگیری گەرمیداینامیک'''ی سیستەمێکی کیمیایییە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=یەکێتی نێودەوڵەتی کیمیای پاک و کارپێکراو author-link = یەکێتی نێودەوڵەتی کیمیای پاک و کارپێکراو|سەردێڕ=[[کۆمپێندیۆمی زاراوەی کیمیایی]]|ژپنک=٩٧٨-٠-٩٦٧٨٥٥٠-٩-٧|editor-last1=مەکنۆت|editor-first1=ئا. د.|chapter=جێگیر|doi=10.1351/کتێبی زێڕین|editor-last2=ویلکینسن|editor-first2=A.|editor-last3=گچکە|editor-first3=س. ج.|chapter-url=http://goldbook.iupac.org/S05900.html|بەروار=٢٤ی شوباتی ٢٠١٤|چاپ=دووەم ئۆنلاین}}</ref> سەقامگیری [[گەرمی|گەرمیداینامیک]] کاتێک ڕوودەدات کە سیستەمێک لە نزمترین [[ئاستی خزمەت|دۆخی وزە]]، یان لە [[ھاوسەنگیی کیمیایی|ھاوسەنگی کیمیایی]] لەگەڵ ژینگەکەیدا بێت. ئەمە ڕەنگە [[ھاوسەنگی بارستایی|ھاوسەنگی داینامیکی]] بێت کە تێیدا ئەتۆم یان مۆلیکولە تاکەکەسییەکان فۆرم دەگۆڕن، بەڵام ژمارەی گشتییان لە فۆرمێکی تایبەتدا [[یاسای پاراستنی وزە|پارێزراوە]]. ئەم جۆرە ماددە کیمیایییە [[ھاوسەرگیریی مسیار|ھاوسەنگی گەرمیداینامیک]] بۆ ماوەیەکی نادیار بەردەوام دەبێت مەگەر سیستەمەکە نەگۆڕدرێت. سیستەمی کیمیایی لەوانەیە گۆڕانکاری لە [[قۆناغی زەردەتەن|قۆناغی ماددە]] یان کۆمەڵێک [[کاردانەوەی کیمیایی|کارلێکی کیمیاییدا]] بەسەردا بێت. دەوترێت دۆخی A لە ڕووی گەرمیداینامیکییەوە جێگیرترە لە دۆخی B ئەگەر [[ئازادی|وزەی ئازادی گیبسی]] گۆڕانکاری لە A بۆ B ئەرێنی بێت. == لە بەرامبەر کاردانەوە == سەقامگیری گەرمیداینامیک بۆ سیستەمێکی دیاریکراو دەگونجێت. کارلێککردن ماددەیەکی کیمیایی وەسفێکە بۆ ئەوەی کە چۆن ڕەنگە کارلێک بکات لە سەرانسەری سیستەمی کیمیایی جۆراوجۆری پۆتانسێل و بۆ سیستەمێکی دیاریکراو، کارلێکێکی لەو جۆرە چەندە خێرا دەتوانێت بەردەوام بێت. ماددە کیمیایییەکان یان حاڵەتەکان دەتوانن بۆ ماوەیەکی نادیار بەردەوام بن ھەرچەندە لە نزمترین دۆخی وزەی خۆیاندا نین ئەگەر ئەزموونی [[جێگیری ھاوسەنگی|جێگیری گوازراوەیی]] بکەن - دۆخێک کە تەنھا ئەگەر زۆر تێک نەدرێت جێگیرە. ھەروەھا ڕەنگە ماددەیەک (یان دۆخێک) بە «بەردەوامی جوڵەیی» ناوببرێت ئەگەر تاڕادەیەک بە ھێواشی بگۆڕێت (و بەمجۆرە لە ھاوسەنگی گەرمیداینامیکدا نەبێت، بەڵام بە ھەر شێوەیەک بێت چاودێری بکرێت). جۆر یان سیستەمی میتاستابڵ و جووڵەیی بەردەوام لە کیمیادا بە جێگیری ڕاستەقینە نازانرێت؛ بۆیە نابێت زاراوەی «جێگیر لە ڕووی کیمیایییەوە» لەلایەن کیمیازانەکانەوە وەک ھاوواتای «کارلێکنەکراو» بەکاربھێنرێت، چونکە چەمکە گەرمیداینامیک و جووڵەیییەکان تێکەڵ دەکات. لە لایەکی دیکەوە، جۆرە کیمیایییە زۆر ناجێگیرەکان مەیلیان ھەیە بە ڕێژەیەکی بەرز شیبوونەوەی یەک دانەیی گەرمی دەرەکییان ھەبێت. بەم شێوەیە، ناسەقامگیری کیمیایی بەرز ڕەنگە ھەندێک جار ھاوتەریب بێت لەگەڵ شیبوونەوەی یەک ددان بە ڕێژەیەکی بەرز.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=یەکێتی نێودەوڵەتی کیمیای پاک و کارپێکراو author-link = یەکێتی نێودەوڵەتی کیمیای پاک و کارپێکراو|سەردێڕ=[[کۆمپێندیۆمی زاراوەی کیمیایی]]|ژپنک=٩٧٨-٠-٩٦٧٨٥٥٠-٩-٧|editor-last1=مەکنۆت|editor-first1=ئا. د.|chapter=جێگیر|doi=10.1351/کتێبی زێڕین|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|editor-last2=ویلکینسن|editor-first2=A.|editor-last3=گچکە|editor-first3=س. ج.|chapter-url=https://کتێبی زێڕین.iupac.org/U06569.html|بەروار=٢٤ی شوباتی ٢٠١٤|چاپ=دووەم ئۆنلاین}}{{بەستەری مردوو|url=https://xn--ngbd49asei/ |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ }}</ref> == کیمیای دەرەوە == لە زمانی ڕۆژانەدا، و زۆرجار لە [[زانستی ماددە|زانستی ماددەدا]]، دەوترێت ماددەیەکی کیمیایی «جێگیرە» ئەگەر بە تایبەتی کارلێککەر لە ژینگەدا یان لە کاتی بەکارھێنانی ئاساییدا نەبێت، و خۆی بپارێزێت تایبەتمەندییە بەسوودەکان لەسەر پێوەرە کاتییەکانی سوودی چاوەڕوانکراو. بە تایبەتی سوودەکەی لە بوونی ھەوا، شێ یان گەرمی و لەژێر بارودۆخی چاوەڕوانکراوی بەکارھێناندا دەھێڵرێتەوە. بەم مانایە دەوترێت کە مادەکە ناجێگیرە ئەگەر بتوانێت لەژێر بارودۆخی بەکارھێنانی پێشبینیکراو یان بارودۆخی ژینگەیی ئاساییدا ژەنگاوی بێت، شیببێتەوە، پۆلیمر بکات، بسوتێت یان بتەقێتەوە. == ئاماژەکان == {{سەرچاوەکان}} {{ھاوسەنگی کیمیایی}} {{تووڵی دەروازە|کیمیا|زانست|فیزیک}} {{کیمیا-کۆلکە}} {{فیزیک-کۆلکە}} [[پۆل:کیمیای فیزیایی]] [[پۆل:زانستی کەرەستە]] [[پۆل:زانستی ماددە]] [[پۆل:کیمیای فیزیکی]] af29ucn1tlici1g3m1bbrlqdjenshxf 0 226409 1669181 1658319 2026-09-17T04:36:58Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1669181 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox film | name = سەگی گورگ | image_size = | image = Wolf Dog FilmPoster.jpeg | caption = پۆستەری فیلم | director = سام نیوفیڵد | producer = سام نیوفیڵد | writer = لویس ستیڤنس | narrator = | starring = جیم دەیڤس<br>ئەلیسن هایس | music = جۆن بات | cinematography = فرێدریک فۆرد | editing = دۆگڵاس ڕۆبێرت سەن | studio = ڕیگال فیلمز | distributor = فۆکسی سەدەی ٢٠ەم | released = {{Film date|1958|7||United States}} | runtime = ٦٩ خوولەک | country = [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]<br>[[کەنەدا]] | language = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] | budget = }} '''سەگی گورگ''' ھەروەھا بە '''کوڕێک و سەگەکەی''' ناسراوە ({{بە ئینگلیزی|Wolf Dog}}) فیلمێکی ڕۆژاوایییە، لە ساڵی ١٩٥٨ لە دەرھێنان و بەرھەمھێنانی سام نیوفیڵدە، و بەرھەمێکی کۆمپانیای ڕیگال فیلمزە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=WOLF DOG|ڕێکەوت=١٩٥٨|ئیش=Monthly Film Bulletin|بەرگ=٢٥|پەڕە=٩٢|id={{ProQuest|1305823668}}}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=Schallert, E.|سەردێڕ=Novelist gann writes screen original; haas to star billy gilbert.|ڕێکەوت=١٧ی ئەیلوولی ١٩٥٧|ئیش=Los Angeles Times|id={{ProQuest|167201016}}}}</ref> ئەستێرەکانی فیلمەکە بریتیین لە ھەریەکە جیم دەیڤس و ئەلیسۆن ھایس. لە مانگی ئابی ساڵی ١٩٥٧، نیوفیڵد و تیمێکی کامێرا فیلمەکەیان لە شاری مارکدەیل و دەوروبەری لە ئۆنتاریۆ لە نزیک ئۆین ساوند لە ئۆنتاریۆ لە کەنەدا وێنەگرت. لە فیلمەکەدا جیم دەیڤس و ئەلیسۆن ھایس و جۆن ھارت ئەکتەرانی ھۆلیوود، لەگەڵ ئەکتەرانی کەنەدی ئۆستین ویلیس و تۆنی براون ڕۆڵی سەرەکیان تێدا گێڕاوە. چەندین کەسی ناوخۆیی دەرفەتیان بۆ ڕەخسا کە «ڕۆڵگێڕی»ی بێ مووچە بن، ھەربۆیە لەنێو ئەو کەسانەدا پۆڵ ھاتۆن، جێری بارتلی، کۆنستابڵ کلارنس بۆوینز، دەیڤید جاکسۆن، ئەفسەر جاک جۆنستۆن، ڕۆن وایڤیل، دۆن ویڤیل بوون. لەکاتێکدا فیلمەکە سەرکەوتنێکی ھونەری و بازرگانی نەبووە، بەڵام جێگەی سەرنجە کە نزیکەی ٤٠ ساڵ پێش ئەوەی کۆمپانیای تەلەفیلم کەنەدا و یارمەتییەکانی حکوومەتی فیدراڵی دروست کراوە کە بتوانێت فیلمە ناودارەکان لە ناوچەکانی کەنەدا وێنەبگیرێت. دانیشتووانی مارکدەیل زۆر دڵخۆش بوون کە ھۆلیوود لە شارۆچکەکەیان فیلمێک دروست بکات. تاکە نوسخەی ناسراوی فیلمەکە بریتییە لە وەشانێکی ناتەواو کە لە ئەرشیفی نیشتمانی کەنەدا ھەڵگیراوە و وەشانی تەواو لە ئەمریکایە لە کتێبخانەی کۆنگرێس. کۆپی فیلمەکە دەتوانرێت لە کتێبخانەی گشتی مارکدەیل لە ئۆنتاریۆ لە کەنەدا بدۆزرێتەوە کە لەلایەن دروستکەری سایتی ھەواداران، جێف ویلسۆنەوە بەخشراوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن}} {{فیلم-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمە کەنەدییەکانی دەیەی ١٩٥٠]] [[پۆل:فیلمەکانی دەیەی ١٩٥٠ بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمەکانی ساڵی ١٩٥٠ بە ژانرای ڕۆژاوایی]] [[پۆل:فیلمە کەنەدییەکان بە ژانرای ڕۆژاوایی]] [[پۆل:فیلمە کەنەدییەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمە ڕەش و سپییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ڕەش و سپییە کەنەدییەکان]] auccxshd4nc8e8akkwxyczwutwnvknh 0 227393 1668832 1508028 2026-09-16T13:37:02Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، پاکستان-کۆلکە) 1668832 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''سەرۆکی پاکستان''' ( {{بە ئوردوو|{{Nastaliq|صدرِ پاکستان}}}} )، بە فەرمی '''سەرۆک کۆماری ئیسلامی پاکستان'''، سەرۆکی دەوڵەتی [[پاکستان]] و فەرماندەی گشتی هێزە چەکدارەکانی پاکستانە . بەپێی دەستووری پاکستان سەرۆک دەسەڵاتەکانی سنووردارە، و ئەرکی شەرەفمەندانە ئەنجام دەدات. لە کاتێکدا سەرۆک وەزیران دەسەڵاتی دەرکردنی بڕیار و بەڕێوەبردنی وڵاتی هەیە.لە ئێستادا [[عارف عەلەوی]] لەو پۆستەدایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Pakistan High Commission - London - President|ناونیشان=https://www.phclondon.org/president|ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=www.phclondon.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{Reflist}} == بەستەری دەرەکی == * [http://www.president.gov.pk سەرۆکی پاکستان: ماڵپەڕی فەرمی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190907061202/http://president.gov.pk/ |date= ٧ی ئەیلوولی ٢٠١٩ }} {{پۆلی کۆمنز|Presidents of Pakistan}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|پاکستان|زانستی سیاسەت}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{پاکستان-کۆلکە}} [[پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی پاکستان]] 31inlgf215bhwfqf7fbq2xmljmr7sdl 0 227394 1668823 1508019 2026-09-16T13:35:32Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە) 1668823 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''سەرۆکی ئەلبانیا''' ، بە فەرمی '''سەرۆک کۆماری ئەلبانیا''' ، سەرۆکی دەوڵەت و فەرماندەی گشتی سەربازی و نوێنەری یەکێتی گەلی ئەلبانیایە . <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=KUSHTETUTA E REPUBLIKËS SË SHQIPËRISË|ناونیشان=http://www.wipo.int/edocs/lexdocs/laws/sq/al/al057sq.pdf|وێبگە=wipo.int|پەڕە=Article ٨٦.١|زمان=sq}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=wL_-zcyLn6kC&q=president+of+albania+chief+of+military+of+albania&pg=PA37|سەردێڕ=Albania in Pictures|ڕێکەوت=ئابی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Twenty-First Century Books, 2010|ژپنک=٩٧٨٠٧٦١٣٦٣٧٨١|edition=Tom Streissguth|پەڕە=٣٧}}</ref> دەسەڵاتەکانی سنووردارە. == سەرچاوەکان == {{Reflist}} == بەستەری دەرەکی == * [http://www.president.al سەرۆک]{{Spaced ndash}}ماڵپەڕی فەرمی {{In lang|sq}} * [https://web.archive.org/web/20120716210958/http://www.president.al/english/pub/presidentet.asp کورتەیەک لە مێژووی دامەزراوەکە] {{پۆلی کۆمنز|Presidents of Albania}} {{تووڵی دەروازە|ئەلبانیا|سیاسەت}} {{سیاسەت-کۆلکە}} [[پۆل:سیاسەتی ئالبانیا]] [[پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ئەلبانیا]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئالبانی]] go6wzfqtr6lp3ruvys7n7ytcgpsab1j 0 227396 1668826 1508023 2026-09-16T13:36:02Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە) 1668826 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} بەفەرمی سەرۆک کۆماری دیموکراتیی گەلانی جەزائیر سەرۆکی دەوڵەت و هەروەها فەرماندەی گشتی هێزە چەکدارەکانی جەزائیرە .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Algérie : quel est le vrai salaire des dirigeants ? – Jeune Afrique|ناونیشان=https://www.jeuneafrique.com/924882/politique/algerie-quel-est-le-vrai-salaire-des-dirigeants/|ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=JeuneAfrique.com|زمان=fr-FR}}</ref> == سەرچاوەکان == {{Reflist}} == بەستەری دەرەکی == * [http://www.elmouradia.dz/ ماڵپەڕی فەرمی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090721094623/http://www.elmouradia.dz/ |date=٢١ی تەممووزی ٢٠٠٩ }} {{پۆلی کۆمنز|Presidents of Algeria}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|کۆمەڵگا}} {{سیاسەت-کۆلکە}} [[پۆل:سەرۆک کۆمارەکان بەپێی وڵات]] [[پۆل:سیاسەتی جەزائیر]] [[پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی جەزائیر]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی فەڕەنسی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عەرەبی]] cu6f6yvev984k45vm99apx1uv0udh8g 0 227497 1668824 1508020 2026-09-16T13:35:42Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە) 1668824 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بنبەست|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} سەرۆک کۆماری ئەنگۆلا سەرۆکی دەوڵەت و سەرۆکی حکومەتە لە ئەنگۆلا . بە پێی ئەو دەستوورەی لە ساڵی ٢٠١٠ پەسەند کرا، پۆستی سەرۆک وەزیران هەڵدەوەشێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=AfricaNews|ڕێکەوت=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Angolan President João Lourenço is inaugurated for a second term|ناونیشان=https://www.africanews.com/2022/09/15/angolan-president-joao-lourenco-is-inaugurated-for-a-second-term/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=Africanews|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Angola stops presidential polls|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/8472127.stm|ڕێکەوت=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢٣|زمان=en-GB}}</ref> == سەرچاوەکان == {{Reflist}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ژیاننامە}} {{پۆلی کۆمنز|Presidents of Angola}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی پۆرتووگالی]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} 8iuq67e8ijyhhi4zo5ut7eldy9p4a9b 0 227557 1668943 1668349 2026-09-16T17:08:50Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:کات|کات]] 1668943 wikitext text/x-wiki {{دەستپێکی زۆر درێژ|ڕێکەوت=شوباتی ٢٠٢٣}} '''سەدەی نۆیەم''' ماوەیەکی کاتییە لە یەکەم ڕۆژی ساڵی [[٨٠١]] تا کۆتا ڕۆژی ساڵی [[٩٠٠]] بەپێی [[ڕۆژژمێری زایینی|ساڵنامەی زایینی]]. ئەم سەدەیە گەواھیدەری سەردەمی زێڕینی [[خەلافەتی عەباسی|دەوڵەتی عەباسی]] بوو لە سەردەمی [[ھاروون ڕەشید|ھارون ڕەشید]] و کوڕەکەی [[مەئموون]]، کاتێک بزووتنەوەی زانستی و کولتووری چالاک بوو و وەرگێڕانی پەرتووکە زانستییە یۆنانی و ھیندییەکان بۆ [[زمانی عەرەبی]] گەشەی کرد لەسەر دەستی سریانی و [[فارسەکان|فارس]] و ڕۆمییەکان کە ھاووڵاتی دەوڵەتی عەباسی بوون، موسڵمانەکان کاریان کرد بۆ پەرەپێدانی ئەم زانستانە، بەڵام بزووتنەوەی جۆراوجۆری نەتەوەیی و ئایینی سەریان ھەڵدا کە ھەوڵیان دەدا ناکۆکی [[سیاسەت|ڕامیاری]] نێوان ھاووڵاتیانی دەوڵەتی عەباسی دروست بکەن و یارمەتیدەر بوون بۆ درزکردنی یەکێتی بیروباوەڕی کە بنەمای یەکڕیزی ڕامیارییە لە نێو ئەو ھۆکارە ناوخۆییانەی کە ھاندەری بڵاوبوونەوەی بزووتنەوە جوداخوازییەکان بوو، فراوانبوونی خاکی دەوڵەتی عەباسی بوو، کە بووە ھۆی سەربەخۆیی ھەندێک لە فەرمانڕەواکان لە دەوڵەتی عەباسی، بۆیە [[ئەغلەبییەکان|دەوڵەتی ئەغلابی]] لە [[توونس]] سەریھەڵدا، [[ئیدریسیەکان|دەوڵەتی ئیدریسی]] لە [[مەغریب]]، و دەوڵەتی تۆلۆنی لە [[میسر]]، دەوڵەتی زیاد لە [[یەمەن]] و [[سامانییەکان|دەوڵەتی سامانی]] لە [[مێزۆپۆتامیا]]. ئەم سەدەیە گەواھیدەری دامەزراندنی ئیمپراتۆرییەتی فرانکەکان بوو کە زۆربەی خاکە [[مەسیحی|کریستیانەکانی]] [[ئەورووپای ڕۆژاوا]]ی لەخۆگرتبوو، جگە لە دوورگەی [[بەریتانیای مەزن|بەریتانیا]] و باشووری [[ئیتالیا|ئیتاڵیا]] و [[ئیسپانیا]]، بەڵام ململانێی نێوان کوڕەکانی ئیمپراتۆری فرانکەکان لوویسی یەکەم دوای مردنی، بووە ھۆی شەڕێکی ناوخۆیی کە کۆتایی نەھات تا لە پەیماننامەی ڤێردون نەبێت کە ئیمپراتۆرییەتی فرانکەکانی لە نێوان کوڕەکانیدا دابەش کران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Holy Roman Empire {{!}} Definition, History, Capital, & Significance|ناونیشان=https://www.britannica.com/place/Holy-Roman-Empire|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Abbasid caliphate {{!}} Achievements, Capital, & Facts|ناونیشان=https://www.britannica.com/topic/Abbasid-caliphate|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٠}}</ref><ref>https://en.m.wikipedia.org/wiki/History_of_the_World The Penguin History of the World {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نسخة مؤرشفة|ناونیشان=https://en.m.wikipedia.org/wiki/History_of_the_world|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown|ڕێکەوتی سەردان=13 أبریل 2022}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|شەڕ|تەکنۆلۆژیا|ئابووری|وڵاتەکان|ئەورووپا|ئاسیا|کات}} {{پۆلی کۆمنز|9th century}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{تەکنۆلۆژیا-کۆلکە}} [[پۆل:ھەزارەی ١ەم]] [[پۆل:سەدەی ٩یەم]] [[پۆل:سەدەکان]] p3ythgl55jz7tmr059nztqpuq0tgk1h 0 228820 1668821 1508018 2026-09-16T13:35:12Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، ئەرژەنتین-کۆلکە) 1668821 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''سەرۆک کۆماری ئەرژەنتین'''({{بە ئیسپانی|Presidente de Argentina}}) بە فەرمی بە '''سەرۆکی نەتەوەی ئەرژەنتین''' ناسراوە، [[سەرۆکی حکوومەت]] و دەوڵەتی [[ئەرژەنتین]]ە. بەپێی دەستووری نیشتمانی، سەرۆکی جێبەجێکاری حکوومەتی فیدراڵی و فەرماندەی گشتی [[ھێزە چەکدارەکانی ئەرژەنتین|ھێزە چەکدارەکانە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی شوباتی ٢٠٢١|سەردێڕ=Presidencia de la Nación|ناونیشان=https://www.argentina.gob.ar/presidencia|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=Argentina.gob.ar|زمان=es}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://web.archive.org/web/20101227051931/http://www.elhistoriador.com.ar/datos/presidentes_de_argentina.php ElHistoriador.com.ar] (presidents and ministries of the Argentine Nation). * [https://web.archive.org/web/20110720132423/http://www.lanueva.com/edicion_impresa/nota/16/05/2010/a5g134.html Apodos: la historia también tiene sentido del humor] {{In lang|es}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ئەرژەنتین}} {{پۆلی کۆمنز|Presidents of Argentina}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{ئەرژەنتین-کۆلکە}} [[پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ئارجەنتین]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی پۆرتووگالی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئیسپانی]] cctf7d5lotzi8xlm8luycufalm2k382 0 229003 1669073 1429001 2026-09-16T22:37:15Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئیسلام-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە) 1669073 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Flag_of_Jihad.svg|220x440px|وێنۆک]] '''جیھادی سەلەفی''' یان '''سەلەفیی جیھادی''' زاراوەیەکە لە کۆتایی ھەشتاکانی سەدەی ڕابردووەوە بۆ ھەندێک گرووپی ئیسلامی [[ڕامیاری]] کە جیھاد وەک بەرنامەیەک بۆ گۆڕانکاری دەگرنەبەر، وەک ڕەوتی فیکری دیار لە سەردەمی [[ئەنوەر سادات]]دا سەریھەڵدا موسڵمانان دژی دووژمنی داگیرکەر و دژی ئەو دەسەڵاتەی کە [[شەریعەتی ئیسلامی]] دەگۆڕێت و [[دەستوور|بە یاسای دروستکراوی مرۆڤ]] فەرمانڕەوایی دەکات یان سیستەمێک زیادەڕۆیی لە ستەم بکات. سەلەفییە جھادییەکان ئەو گرووپە یان ئەو تاکانەن کە ھەڵگری بیرۆکەی جیھادی چەکداری بوون لە دژی حکوومەتەکانی ئێستا لە وڵاتانی [[جیھانی ئیسلامی]] یان دژی دووژمنانی دەرەکی.<ref>بقلم أبوو مصعب السوری، ص 685.</ref> ھەروەھا کارلۆسی شۆڕشگێڕی ڤەنزوێلا بە '''ئیسلامی شۆڕشگێڕ''' ناوی بردووە. بزووتنەوەی سەلەفی جیھادی خۆی بە ڕەوتێک دەزانێت کە لۆژیکی ئیسلامی دروست کە لە [[قورئان|قورئان و]] [[ساڵ|سوننەت]]ەوە وەرگیراوە، لە [[باوەڕ|عەقیدە]] و فیقھی جیھادی و فیقھی ڕامیاری شەریعەت لە دەسەڵاتداری و مامەڵەکردن لەگەڵ داگیرکەر و ناوبژیوانی شەریعەت، پێیان وایە گۆڕان بە زۆر لێکردن گونجاوترین و دروستترین ئامرازە بۆ ئازادبوون و ڕاستکردنەوەی ژێرخانی ئایینی و کۆمەڵایەتی و ڕامیاری بەپێی ژیاننامەی پێغەمبەر و مێژووی فەتحەکانی [[محەممەد|پێغەمبەر محەممەد]]. سەلەفییەتی جیھادی بە دووەمین ڕەوتی سەلەفیی ھاوچەرخ دادەنرێت لەگەڵ سەلەفیی زانستی و سەرچاوەکانیان وەک یەکن، بەڵام جیاوازییان ھەیە لەگەڵ بزووتنەوەی سەلەفیی زانستی [[ئیخوان موسلمین|و ئیخوان]] لە گرتنەبەری ھێڵ بەرنامەی بزووتنەوەی شۆڕشگێڕانە یان چەکداری بۆ گۆڕانکاری، نەک پەروەردە یان [[پەرلەمان]] لە پێناو چاکسازیدا، بەھۆی بۆچوونی ئەوانەوە کە [[دیموکراسی]] و پەرلەمانەکانیان لا گومڕایی و ھاوەڵدانانە بۆ خودا و ئەو دەسەڵاتانە ڕەگ و ڕیشەیان داکوتاوە و لە دەرەوەی وڵاتەوە پشتیوانییان لێدەکرێت، لەگەڵ ئەوەشدا لە چاکسازیدا شکستیان ھێناوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|سەردێڕ= «السلفیة الجھادیة» تدعو لتقسیم مصر إلی «محافظات للە» وأخری ل «الشرک»|ناونیشان=https://www.elwatannews.com/news/details/99282|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئایاری ٢٠٢٢}}</ref> و ڕەوتی تریش وا دەزانن کە ئەمە پەلەکردنێکە بۆ گۆڕانکاری لەلایەن جیھادییە شۆڕشگێڕەکانەوە لەناوچوونە و ھەندێکیش ئەمە بە دوورکەوتنەوە لە حاکم دەزانن کە دەبێت گوێڕایەڵی بکرێت، ڕژێمە دەسەڵاتدارەکان بە کافر ڕادەگەیەنن بەھۆی ئەنجامدانی پووچەڵکەرەوەی ئیسلام یان دەستکاریکردنی شەریعەتی ئیسلامی و ڕێگەدان بە دەسەڵاتداری [[جیھانگەرایی|جیھانگەری]] و [[دیموکراسی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی ئابی ٢٠١٦|سەردێڕ=ھل فتحت "نواقض الإسلام العشرة" أبواب التکفیر علی مصراعیھا؟|ناونیشان=https://arabi21.com/story/942084/ھل-فتحت-نواقض-الإسلام-العشرة-أبواب-التکفیر-علی-مصراعیھا|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=أحذروا الدیمقراطیة الشرکیة|ناونیشان=https://www.assawsana.com/portal/pages.php?newsid=194625|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٢}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[سەلەفییەت لە کوردستان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{ئیسلامی سیاسی}} {{تووڵی دەروازە|ئیسلام|سیاسەت|شەڕ|زانستی سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|Salafist jihadism}} {{ئیسلام-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} [[پۆل:ئیسلامی سیاسی]] [[پۆل:سەلەفی]] [[پۆل:زاراوە نوێیەکانی سیاسەت]] eyacx3aq3n3emflbzxmo26lwebnvssi 0 229086 1668944 1668347 2026-09-16T17:09:20Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:کات|کات]] 1668944 wikitext text/x-wiki '''سەدەی دووەم''' بریتییە لە ماوەی کات لە یەکەم ڕۆژی ساڵی ١٠١ تا کۆتا ڕۆژی ساڵی ٢٠٠ بەپێی [[ڕۆژژمێری زایینی|ساڵنامەی زایینی]]. ئەم سەدەیە بەشێکە لە سەردەمی کلاسیکی کۆن. لە سەرەتای ئەم سەدەیەدا، [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمی|ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمانی]] دەگاتە ئەوپەڕی فراوانبوون و گەشەسەندی، لە سەردەمی ئیمپراتۆر [[تراجان]]، کە توانی داکیا و [[ئەرمەنستان]] و[[مێزۆپۆتامیا| میزۆپۆتامیا]] بخاتە ژێر ڕکێفی خۆیەوە. ھەروەھا توانی بچێتە ناو پایتەختی [[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی|ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی]] [[تیسفۆن]]، بەڵام دوای مردنی، ئیمپراتۆریەتەکە چەندین خاک لەدەست دەدات و شۆڕشەکانی ناوخۆ سەرھەڵدەدەن، لەوانە شۆڕشی بار کۆخبا لە [[جوولەکەکان]]، کە بە وێرانکردنی شاری [[ئورشەلیم]] و پەرستگای سلێمان کۆتایی دێت، بەڵام ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمانی ئەو زەویانەی لە کۆتایی ئەم سەدەیە لەدەستیدا دوای ئەوەی سێپتیمیۆس سیڤێرس بوو بە فەرمانڕەوا ھێزی خۆی بەدەست دەھێنێتەوە. لە [[وڵاتی فارس|فارس]] [[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی|ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی]] لاواز دەبێت و نیشانەکانی داڕمانی دەست پێدەکات، بەو پێیەی بە توندی ڕووبەڕووی ھەڕەشەی ڕۆمان دەبێتەوە دوای ئەوەی ڕۆمەکان توانیان دووجار پایتەختەکەی کە سیتیفۆن داگیربکەن. لە [[چین]] [[ئیمپراتۆریەتیی ھان|شانشینی ھان]] بەردەوامە لە فەرمانڕەوایی و فراوانکردنی زەویەکانی بۆ [[ئاسیای ناوەڕاست]]، بەڵام ڕووبەڕووی چەندین شۆڕشی ناوخۆیی دەبێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Five Good Emperors {{!}} Summary, Accomplishments, History, & Facts|ناونیشان=https://www.britannica.com/topic/Five-Good-Emperors|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٠}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Han dynasty {{!}} Definition, Map, Culture, Art, & Facts|ناونیشان=https://www.britannica.com/topic/Han-dynasty|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٠}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|2nd century}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|کات}} {{مێژوو-کۆلکە}} [[پۆل:ھەزارەی ١ەم]] [[پۆل:سەدەی ٢یەم]] [[پۆل:سەدەکان]] hbdccn36u9qahym1ruw3y3b686n39xd 0 230128 1668829 1552218 2026-09-16T13:36:32Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، میسر-کۆلکە) 1668829 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''سەرۆک کۆماری میسر''' (بە [[عەرەبیی میسری]]: رئيس جمهورية مصر) سەرۆکی جێبەجێکاری دەوڵەتی [[میسر]]ە و بەپێی دەستووری میسری ساڵی ٢٠١٤ بە دیفاکتۆ [[سەرۆکی حکوومەت]]ی فەرمی میسر دەستنیشان دەکات. بەپێی دووبارەکردنەوە دەستووری میسر لە دوای [[شۆڕشی ٢٣ی تەممووز (میسر)|شۆڕشی میسری ساڵی ١٩٥٢]]، سەرۆک فەرماندەی باڵای ھێزە چەکدارەکان و سەرۆکی دەسەڵاتی جێبەجێکاری حکوومەتی میسرە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * [https://www.presidency.eg/AR/الرئاسة/الرئيس// سەرۆکی میسر] == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Presidents of Egypt}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|میسر|زانستی سیاسەت}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{میسر-کۆلکە}} [[پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی میسر]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] crgqyscd66e7qme9p5ds8h35wz8tcyt 0 230394 1668991 1658299 2026-09-16T19:35:09Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کۆمپیوتەر-کۆلکە) 1668991 wikitext text/x-wiki '''سەفاری''' ({{بە ئینگلیزی|Safari}})<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ڕێکەوت=٢٨ی ئابی ٢٠٢٢|سەردێڕ=safari|ناونیشان=https://en.wiktionary.org/w/index.php?title=safari&oldid=68881273|journal=Wiktionary|زمان=en}}</ref> [[وێبگەڕ]]ێکی کۆمپانیای [[ئەپڵ]]ە، کە لەسەر بنەمای [[بزوێنەری وێبگەڕ|بزوێنەری]] «وێبکیت» دامەزراوە، و بە دەرکەوتنێکی سادە و ئاسان، تایبەتمەندی پێشکەوتووی ھەیە، و ھەروەھا ئاسایشێکی پەسەندکراوی ھەیە. ئەم وێبگەڕە تەنھا لە سیستەمی کارپێکردنی ئەپڵدا بەردەستە، لەوانەش [[مەک ئۆ ئێس]] و [[ئای ئۆ ئێس]] و پێشوەختە تێیدا دامەزراوە. [[ستیڤ جۆبز]] بەڕێوەبەری جێبەجێکاری کۆمپانیای ئەپڵ لە ١١ی حوزەیرانی ٢٠٠٧ لە کۆنفرانسی گەشەپێدەرانی جیھانی ئەپڵ ڕای گەیاند کە کۆمپانیاکە وەشانی وێبگەڕی سەفاری بۆ سیستەمی کارپێکردنی [[مایکرۆسۆفت ویندۆز]] پەرەپێداوە.<ref>[http://uk.reuters.com/article/topNews/idUKN1117163520070611 Apple offers Safari for Windows | Technology | Reuters<!-- عنوان تصحیح شد توسط ڕبات -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070715135833/http://uk.reuters.com/article/topNews/idUKN1117163520070611 |date=١٥ی تەممووزی ٢٠٠٧ }}</ref> نوێترین وەشانی سەفاری بۆ ویندۆز لە مانگی ئایاری ٢٠١٢ بڵاوکرایەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کۆمپیوتەر|ئینتەرنێت|دەیەی ٢٠٠٠|ئەپڵ}} {{پۆلی کۆمنز|Safari (web browser)}} {{کۆمپیوتەر-کۆلکە}} [[پۆل:نەرمامێرەکانی ٢٠٠٣]] [[پۆل:نەرمەکاڵای ئەپڵ]] [[پۆل:ئای ئۆ ئێس]] [[پۆل:وێبگەڕەکان]] [[پۆل:نەرمامێرەکانی ئای ئۆ ئێس]] g6aol1lj3uqo476ze58mrahbr6g1tpg 0 230662 1669138 1631338 2026-09-17T01:38:48Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئایین-کۆلکە، ئیسلام-کۆلکە، دەروونناسی-کۆلکە) 1669138 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''سەواب''' (بە [[عەرەبی]]: ثواب) زاراوەیەکە بە واتای «پاداشت».  بە تایبەتی لە چوارچێوەی جیھان بینییەکی ئیسلامیدا، سەواب ئاماژەیە بۆ شایستەیی یان پاداشتی ڕۆحی کە لە ئەنجامی ئەنجامدانی کارە چاکەکان و خوا ترسی.<ref>[https://www.islamweb.net/ar/article/137911/ - ئیسلاموێب - وشەی (پاداشت) لە قورئاندا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131017220744/http://articles.islamweb.net/media/index.php?page=article|date= ١٧ تشرینی یەکەم ٢٠١٣}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئایین|ئیسلام|دەروونناسی}} {{ئایین-کۆلکە}} {{ئیسلام-کۆلکە}} {{دەروونناسی-کۆلکە}} [[پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان]] [[پۆل:وشە و دەستەواژە عەرەبییەکانی شەریعەتی ئیسلامی]] [[پۆل:قورئان]] [[پۆل:زاراوە یاساییەکانی شەریعەت]] p1s4qxs527fp1o9vk3m3lu7aqo89vie 0 233930 1668885 1508043 2026-09-16T16:33:03Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مێژوو-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە، بەلجیکا-کۆلکە) 1668885 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Roberta Metsola 2022 (cropped).jpg|وێنۆک|[[ڕۆبێرتا مێتسۆلا]] لە ٢٠٢٢ەوە تا ئێستا|170px]] '''سەرۆکی پەرلەمانی ئەورووپا''' ({{بە ئینگلیزی|president of the European Parliament}}) سەرۆکایەتی دیبەیت و چالاکییەکانی پەرلەمانی ئەورووپا دەکات. ھەروەھا نوێنەری ئەم پەرلەمانەیە لە [[یەکێتیی ئەورووپا]] و لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی. بۆ پەسەندکردنی زۆربەی یاساکانی یەکێتی ئەورووپا و بوودجەی یەکێتی ئەورووپا واژووی سەرۆکی پەرلەمان پێویستە. ماوەی سەرۆکایەتی پەرلەمان دوو ساڵ و نیو بۆ پێنج ساڵە، کە بەزۆری لە نێوان دوو پارتە سیاسییە گەورەکەدا دابەش دەکرێن. لە سەرەتای دامەزراندنی پەرلەمانەوە لە ساڵی ١٩٥٢ تا ئێستا ٣٠ سەرۆکی پەرلەمان ھەبوون و ١٧یان لە دوای یەکەم ھەڵبژاردنی پەرلەمانی ساڵی ١٩٧٩ەوە خزمەتیان کردووە. دوو لە سەرۆکەکانی پەرلەمان ژن بوون و زۆربەیان لە وڵاتانی کۆنەوە ھاتوون کە ئەندامی پەرلەمانی ئەورووپان. == ڕۆڵ لە پەرلەمان == سەرۆکی پەرلەمان سەرۆکایەتی دیبەیتەکان دەکات و سەرپەرشتی ھەموو چالاکییەکانی پەرلەمان و دامودەزگا پێکھێنەرەکانی دەکات (دڵنیابوون لە جێبەجێکردنی پەیڕەوی ناوخۆی پەرلەمان)، ئەم کارە ھاوشێوەی سەرۆکی پەرلەمانە لە وڵاتێکدا. ١٤ جێگری سەرۆکی پەرلەمان پێگەیەکی نزمترن لە سەرۆکی پەرلەمان و لە نەبوونی سەرۆکی پەرلەماندا دیبەیتەکان بەڕێوەدەبەن. ھەروەھا سەرۆکی پەرلەمان سەرۆکایەتی کۆبوونەوەکانی دیوانی پەرلەمان دەکات کە بەرپرسە لە کاروباری بوودجە و کارگێڕی و کۆنفرانسی سەرۆکایەتیش کە دەستەیەکی حوکمڕانە و لە سەرۆکی ھەر گرووپێکی سیاسی لە پەرلەمان پێکھاتووە.<ref name="president site">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The President of the European Parliament|بڵاوکەرەوە=[[Europa (web portal)|Europa]]|ناونیشان=http://www.europarl.europa.eu/president/defaulten_mac.htm|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080608032326/http://www.europarl.europa.eu/president/defaulten_mac.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی حوزەیرانی ٢٠٠٨}}</ref><ref name="duties">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Duties of the President|بڵاوکەرەوە=[[Europa (web portal)|European Parliament]]|ناونیشان=http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?pubRef=-//EP//TEXT+RULES-EP+20040720+RULE-019+DOC+XML+V0//EN&navigationBar=YES|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٠٧}}</ref> == پێگە لە سەندیکادا == سەرۆکی پەرلەمان نوێنەری ئەم پەرلەمانەیە لە ھەموو بابەتە یاسایییەکان و پەیوەندییەکانی دەرەوە بەتایبەتی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان. کاتێک ئەنجومەنی ئەورووپا کۆدەبێتەوە، سەرۆکی پەرلەمان ھەڵوێستی پەرلەمان لەبارەی ئەو پرسانەی لە کارنامەی ئەنجومەنەکەدا دەخرێتەڕوو، ئاشکرا دەکات. ھەروەھا سەرۆکی پەرلەمان بەشداری لە کۆنفرانسی نێوان حکوومەتەکان دەکات سەبارەت بە ڕێککەوتنە نوێیەکان. واژووی سەرۆکی پەرلەمان پێویستە بۆ پەسەندکردنی بوودجەی یەکێتیی ئەورووپا و یاساکانی یەکێتییەکە، کە بەپێی ڕێکاری ھاوبەشی بڕیاردان پەسەند کراون. ھەروەھا سەرۆکی پەرلەمان سەرۆکی لیژنەکانی سازانە لەگەڵ ئەنجومەن لە هەموو بوارەکاندا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کۆمەڵگا|مێژوو|ئەورووپا|سیاسەت|دەیەی ١٩٥٠|وڵاتەکان|بروکسێل|بەلجیکا|فەڕەنسا}} {{پۆلی کۆمنز|Presidents of the European Parliament}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{بەلجیکا-کۆلکە}} 1ge76m3jiek55nz0f1aivu9fegiqlbs 0 233964 1668848 1508041 2026-09-16T13:39:42Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە) 1668848 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''سەرۆکی لێژنەی ئەورووپی''' ({{بە ئینگلیزی|President of the Comission}}) پێگەیەکی فەرمییە لە [[یەکێتیی ئەورووپا]] کە بە باڵاترین بەرپرسی [[لێژنەی ئەورووپی]] ناودەبرێت. ئەم کۆمیسیۆنە دەسەڵاتی جێبەجێکاری یەکێتی ئەورووپایە و لە ڕاستیدا بەھێزترین دامەزراوەی ئەم یەکێتییە. سەرۆکی کۆمسیۆن بەرپرسیارە لە تەرخانکردنی پارە و دەرفەتی دیکە بۆ ئەندامانی یەکێتی و ئەگەر پێویست بکات دەتوانێت بڕیار لەسەر ھەڵبژاردنی نوێ بدات یان ئەندامان دەربکات. کارنامەی کۆمیسیۆنەکە دادەنێت و ھەموو یاساکانی یەکێتی ئەورووپا جێبەجێ دەکات کە لەلایەن پەرلەمانی ئەورووپا پەسەندکراون. لە مانگی تەممووزی ٢٠١٩ [[ئورزولا فۆن دێر لاین]] لەلایەن [[ئەنجومەنی ئەورووپا]]وە وەک کاندیدێک بۆ سەرۆکی کۆمیسیۆنی ئەورووپا بۆ [[پەرلەمانی ئەورووپا]] بۆ دەنگدانی متمانە کاندیدکرا. لە ١٦ی تەممووزدا بە نزیکەی زۆرینەی ڕەھای دەنگی نوێنەرانی پەرلەمانی ئەورووپا وەک سەرۆکی کۆمیسیۆنی ئەورووپا ھەڵبژێردرا. ژان کلۆد یونکەر تا ١ی کانوونی دووەم لە پۆستەکەیدا دەمێنێتەوە و گواستنەوەکەش لە ١ی کانوونی دووەم تەواو دەبێت.<ref name="auto">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.politico.eu/article/eu-european-leaders-pick-germany-defense-minister-ursula-von-der-leyen-to-lead-commission-charles-michel-council/|سەردێڕ=EU leaders pick Germany’s von der Leyen to lead Commission|دوایین=Barigazzi|یەکەم=Jacopo|ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠١٩|ئیش=POLITICO europe|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠١٩|دوایین٢=Herszenhorn|یەکەم٢=David M.|دوایین٣=Bayer|یەکەم٣=Lili}}</ref><ref name="bloomberg-first">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Donahue |یەکەم١=Patrick |دوایین٢=Bodoni |یەکەم٢=Stephanie |سەردێڕ=EU Leaders Tap Germany’s Von Der Leyen as Commission Chief |ناونیشان=https://www.bloomberg.com/news/articles/2019-07-02/eu-leaders-tap-germany-s-von-der-leyen-to-be-commission-chief |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠١٩|ئیش=Bloomberg |ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|کۆمەڵگا|ئەورووپا|وڵاتەکان|ژیاننامە|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} px8jn376vylxc3pxj5oelndrjmixluv 0 234289 1669082 1508165 2026-09-16T22:38:45Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1669082 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس |وێنە = Samsara_Film_Poster.jpg }} '''''سەمسارا''''' [[بەڵگەفیلم]]ێکی نازارەکییە کە لە ساڵی ٢٠١١ دروست کراوە و لە دەرھێنانی ڕۆن فریک و بەرھەمھێنانی مارک ماگیدسۆنە، ئەم دوو دەرھێنەرە ھەروەھا لە فیلمی باراکەدا پێکەوە کاریان کردووە. ئەم فیلمە لە ماوەی چوار ساڵدا بە شێوەی ٧٠ ملم و لە زیاتر لە ٢٥ وڵاتدا وێنەی گیراوە و گۆڕدراوە بۆ فۆرماتێکی دیجیتاڵی. لە ساڵی ٢٠١١ لە [[فیستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی تۆرنتۆ|فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی تۆرۆنتۆ بۆ یەکەمجار]] نمایشکرا و لە مانگی ئابی ٢٠١٢دا نمایشێکی سنوورداری ھەبوو. ناوەکەی لە وشەی سامسارا وەرگیراوە کە لە [[ھیندۆسی|ئایینی ھیندۆسی]] و [[بودیزم|بودادا]] ئاماژەیە بۆ سووڕی ژیان و مردن، گواستنەوەی ڕۆح لە جەستەیەکی مردووەوە بۆ جەستەیەکی نوێ، و دووبارەبوونەوەی لەدایکبوون و مردن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٩ی نیسانی ٢٠٢٣}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|دەیەی ٢٠١٠|فیلم|کۆمەڵگا|مێژوو|چاند|مەرگ}} {{فیلم-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمی دۆکۆمێنتاری ئەمریکی]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١١]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە بەڵگەنامەیییە ئەمریکییەکان]] gicyvfxachv0nmc8lqu3p6w23u9b853 0 235193 1669317 1611705 2026-09-17T10:38:20Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئێران-کۆلکە) 1669317 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی زانا}} '''سەیفوڵڵا کامبەخش فەرد''' ( {{بە فارسی|سیف‌الله کامبخش‌فرد}} ; ٢١ی ئازاری ١٩٢٩ – ٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠) شوێنەوارناسێکی ئێرانی بووە، کە پسپۆڕی [[شوێنەوارناسی]] و [[مێژووی ئێران|مێژووی کۆنی ئێران]] بووە. [[پەڕگە:Seifollah Kambakhshfard.jpg|وێنۆک]] == پوختەی خوێندن و پیشە == لە شاری تاران لەدایک بووە، خوێندنی سەرەتایی لە قوتابخانەکانی ئەدیب و دارالفنون تەواو کردووە و لە ساڵی ١٩٦٤ لە [[زانکۆی تاران]] بڕوانامەی ماستەر لە شوێنەوارناسی تەواو کردووە. لە قۆناغی وەک مامۆستا دەستی بە کارکردووە و لە قوتابخانە سەرەتاییەکاندا وانەی گوتۆتەوە. لە ساڵی ١٩٥٩ پەیوەندی بە بەشی (پێش مێژوو)ی مۆزەخانەی نیشتمانی ئێرانەوە کردووە و وەک یاریدەدەری بەڕێوەبەری پەیمانگەی شوێنەوار دەست بە كار بوو کە لەو کاتەدا سەر بە [[زانکۆی تاران]] بوو. ساڵی ١٩٦٥ بوو بە سەرۆکی بەشی ئەرشیف لە مۆزەخانەی نەتەوەیی ئێران، و گەیشتە یەکەم قۆناغی ژیانی پیشەیی خۆی. هەروەها لە ساڵانی ١٩٦١ تا ١٩٦٧ لە مارلیک ، <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=يوسف-مجيد-زاده-نام-كامبخش-فرد-در-تاريخ-باستان-شناسي-ايران-مي-ماند|ناونیشان=http://www.isna.ir/news/8909-05298/}}</ref> ڕودبار ، [[نەیشابوور|نیشاپور]] <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ancient city of Neishabour|ناونیشان=http://www.caroun.com/Countries/Asia/Iran/Khorasan/Neishabour/AncientCity-Neishabour.htm|بڵاوکەرەوە=Caroun}}</ref> گەرمی ، هەفت تەپە ، مشکین شار <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=كتيبه‌اي از شاپور دوم شاهنشاه ساساني در مشكين شهر|ناونیشان=http://www.ichodoc.ir/p-a/CHANGED/61/HTML/61-6.HTM|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150924032712/http://www.ichodoc.ir/p-a/CHANGED/61/HTML/61-6.HTM|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> و قەیتەریە <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Levine|یەکەم=Louise D.|ڕێکەوت=١٩٧١|سەردێڕ=The Iron Age Revealed|ناونیشان=https://www.penn.museum/sites/expedition/the-iron-age-revealed/|journal=Penn Museum|بەرگ=١٣|issue=3–4}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Cleuziou|یەکەم=Serge|سەردێڕ=CERAMICS ix. The Bronze Age in Northeastern Persia|ناونیشان=http://www.iranicaonline.org/articles/ceramics-ix|وێبگە=Iranicaonline.org|بڵاوکەرەوە=Encyclopedia Iranica}}</ref> پشكنینەكانی ئەنجامداوە. لە ساڵی ١٩٦٨ تا ١٩٧٧، سەرپەرشتی زنجیرەیەک پشكنینی شوێنەواریی سەرکەوتووی کردووە لە [[پەرستگای ئاناھیتا (کەنگاوەر)|پەرستگای ئاناهیتا]] لە [[کەنگەوەر|کەنگاوەرێ كوردستان]] کە ڕێگەی خۆشکرد بۆ پێشکەوتنی زیاتر. <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=زندگي‌نامه و سوابق فعاليت‌هاي سيف‌الله كامبخش‌فرد|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/8909-05268/|بڵاوکەرەوە=Iranian Student News Agency|ڕێکەوت=٢٠١٠}}</ref> لە ساڵی ١٩٧٧ وەک بەڕێوەبەری گشتیی لە وەزارەتی ڕۆشنبیری و هونەر لە [[پارێزگای خۆراسان|پارێزگای خوراسان]] <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=يك باستان‌شناس پيش‌كسوت: كامبخش‌فرد دانشمندي برجسته در حوزه‌ي باستان‌شناسي بود|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/8909-05190/|بڵاوکەرەوە=Iranian Student News Agency|ڕێکەوت=٢٠١٠}}</ref> لە ساڵی ١٩٧٩ لە دوا هەوڵی خۆیدا لە قۆناغی سەرپەرشتیاری بوو بە بەڕێوەبەری مۆزەخانەی نەتەوەیی ئێران و لە کاتێکدا کە چاکسازییە کۆمەڵایەتییە گەورەکان لە ڕۆژانی سەرەتای سەردەمی دوای شۆڕش لە ئێراندا خەریک بوو پشوویەک وەربگرێت. کەمبەخش فەرد گەڕایەوە سەر هێزی کار، دواتر و وەک ڕاوێژکار لە ناوەندی شوێنەوارناسی ئێران کاری کردووە تا [[خانەنشینی]] پێشوەختەی لە ساڵی ١٩٨٦دا <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=به یاد سیف الله کامبخش فرد، باستان شناس پیشکسوت|ناونیشان=http://www.anthropology.ir/article/7744|وێبگە=انسان شناسی و فرهنگ|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171217014832/http://www.anthropology.ir/article/7744|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[پەڕگە:Kambakhshfard_at_Excavation_pit_in_Kangavar,_1972.jpg|چەپ|وێنۆک| اە كاتی كاری هەڵکەندنی شوێنەواری لە [[کەنگەوەر]] لە ساڵی ١٩٧٢.]] {{سەرەکی|Temple of Anahita, Kangavar}} [[پەڕگە:Kambakhsh_at_Excavation_pit_2.jpg|وێنۆک| لە تەمەنی ٧٩ ساڵیدا لە دیار گردێکی شوێنەوارییدا.]] == كۆچكردنی == دوای ماوەیەکی کەم لە دەرچوونی لە نەخۆشخانە، لە ٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠ لە [[تاران]] ، لە ماڵەوە کۆچی دوایی کرد. پرسەی تایبەتی بۆ سازكرا لە مۆزەخانەی نەتەوەیی ئێران، بە بەشداری شوێنەوارناسان، زانایان و میوانان، <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=با مشایعت دوستداران میراث فرهنگی و از مقابل موزه ملی|ناونیشان=http://www.honarnews.com/vdcfvvd0.w6dx0agiiw.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171215221343/http://www.honarnews.com/vdcfvvd0.w6dx0agiiw.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تشييع پيکر مرحوم کامبخش فرد از مقابل موزه ملي ايران|ناونیشان=http://chtn.ir/Default.aspx?tabid=90&articleType=ArticleView&articleId=85508|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171215170851/http://chtn.ir/Default.aspx?tabid=90&articleType=ArticleView&articleId=85508|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تاقوەسان}} {{پۆلی کۆمنز|Seifollah Kambakhshfard}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنەوارناسانی ئێرانی]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی تاران]] [[پۆل:مردووانی ٢٠١٠]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٩]] [[پۆل:كەنگەوەر]] 5f3nbsvrkjsfyey6pfsq3yiv4h7atyd 0 235508 1668899 1617048 2026-09-16T16:35:23Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (چیاکان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1668899 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox mountain|name=چیای سەسان Jebel Sasan|photo=|photo_caption=|elevation={{convert|543|m}}|elevation_ref=|isolation=|isolation_ref=|prominence=|prominence_ref=|range=|location=باكووری مووسڵ[[Tel Afar District]] of [[Nineveh Province]] of northern [[Iraq]]|map=Iraq|coordinates={{coord|36.43451|N|42.41774|E|type:mountain_region:IQ_scale:100000|format=dms|display=inline,title}}|coordinates_ref=}} '''چیای سەسان''' ( {{بە عەرەبی|جبل ساسان,چياى ساسان}} ) گردێکی گەورەیە لە [[قەزای تەلەعفەر|قەزای تەلەعفەر]] لە [[پارێزگای نەینەوا]] لە باکووری [[عێراق]] . ناوەکە بە جەبەل سەسان (یان ساسان) دەناسرێت . [[پەڕگە:Iraq physical map.svg|200px|وێنۆک|چەپ|نەخشەی وڵات و شوێنی ]] == جیۆلۆجی == [[پەڕگە:Nineveh_anticlinal_structures.svg|وێنۆک| پێکهاتەی چیاێ سەسان (٤) لە شارۆچکەی تەلعەفەرەوە بەرەو باکووری ڕۆژئاوا درێژ دەبێتەوە]] چیای سەسان لە رووی جیۆلۆجیاوە بریتیە لە ناوچەیەکی تواوەی گوازراوە لە نێوان ناوچەیەکی جۆری ئەلپینۆ (لە باکووری ڕۆژهەڵات) و پلێتی عەرەبی (لە باشووری ڕۆژئاوا). {{Sfn|Journal of the Geological Society of Iraq 1976}} جوڵەی تکتۆنیکی لە لەیت کریتاسیدا بووە بە هۆی خێرا پێکهاتنی کەندێک کە بەرەو ڕۆژهەڵات-ڕۆژئاوا كورت دەبێتەوە و لە خوار چیای شەنگال و گردی سەسانەوە تێدەپەڕێت بۆ ناوچەی بوتما. ژێرزەمینە بلورییەکەی ناوچەی گردەچیای سەسان لە قووڵایی نزیکەی {{Convert|4000|to|4500|m}} مەتردایە . {{Sfn|Journal of the Geological Society of Iraq 1976}} == جوگرافیا == ناوچەکە پێکهاتووە لە [[چیای شنگال|چیای شەنگال]] و بەرزاییەکانی سینو و سەسان و زەمبەر و شێخ ئیبراهیم و ئادەیا . {{Sfn|Acta Universitatis Carolinae: Geologica 1978}} بەرزە گردی زەمبەر و شێخ ئیبراهیم هەندێک جار وەک یەک پێکهاتە مامەڵەیان لەگەڵ دەکرێت. {{Sfn|Journal of the Geological Society of Iraq 1976}} زنجیرە چیای شەنگار-زەمبەر گردەکانی تەیمورلنک و شاری [[تەلەعفەر|تەلعەفەر]] لەخۆوەدەگرێت. {{Sfn|Orhan Ketene|2007}} پێکهاتەی بەرزە گردی سەسان نزیکەی {{Convert|10|by|7|km}} فراوان دەبێتەوە. تەنکە زینێک لە باشووری ڕۆژهەڵاتەوە لە هاوشێوەی چیای زەمبەر جیای دەکاتەوە. {{Sfn|Journal of the Geological Society of Iraq 1976}} == سەرچاوەکان == {{Reflist}} == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|عێراق|چیاکان}} {{چیاکان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:پارێزگای موسڵ]] [[پۆل:كوردستان]] [[پۆل:شنگال]] kfp53nc4t0w8d5wd5awrttecueqe4x0 1 235666 1669155 1610456 2026-09-17T04:30:48Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1669155 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ڕیاز]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1074283 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190404195829/https://www.maaal.com/archives/20190404/121198 بۆ https://www.maaal.com/archives/20190404/121198 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٧:٤٧، ٨ی ئایاری ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ڕیاز]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1330064 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190404195829/https://www.maaal.com/archives/20190404/121198 بۆ https://www.maaal.com/archives/20190404/121198 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٦:٥٧، ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ڕیاز]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1610455 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200121141134/http://iste.co.uk/book.php?id=1591 بۆ http://www.iste.co.uk/book.php?id=1591 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٠:٣٣، ٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ڕیاز]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1669154 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230406002330/https://www.alriyadh.gov.sa/en/riyadh/riyadhmunic/Pages/home.aspx بۆ https://www.alriyadh.gov.sa/en/riyadh/riyadhmunic/Pages/home.aspx زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٤:٣٠، ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) i9d4opzp5a49ey7hrgmggjfwhiqkqzo 0 236297 1669188 1357413 2026-09-17T04:38:08Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مۆسیقا-کۆلکە) 1669188 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | background = person | name = سەڵاح نەجمەدین | image = | caption = | birth_date = {{ڕێکەوتی لەدایکبوون و تەمەن|١٩٦٠|٨|٧}} | birth_place = [[ھەولێر]]، [[کوردستان]]، عێراق | genre = {{hlist|[[مۆسیقای ڕۆژاوایی|ڕۆژاوایی]]|[[جاز]]|[[بلووز]]}} | occupation = {{hlist|گۆرانێبێژ|مۆسیقاژەن}} | instrument = {{hlist|[[گیتار]]|[[تەپڵ|دڕەمس]]}} | years_active = ١٩٧١–ئێستا | past_members = {{plainlist| * [[تیپی مۆسیقای شیلان]] (١٩٧٨–١٩٨٠) * [[تیپی مۆسیقای ئەژین]] (١٩٨١–١٩٨٦) }} }} '''سەڵاح نەجمەدین''' (لەدایکبووی ٧ی ئابی ١٩٦٠) گۆرانیبێژێکی کوردی لەدایکبووی شاری [[ھەولێر]]ە. بە ستایلەکانی [[جاز]] و [[بلووز]] ناسراوە.<ref name="نوچەنێت">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سەڵاح نەجمەدین: بەرھەمی نوێم ھەیە و چاوەڕێی باشبوونی بارودۆخی کوردستان دەکەم|ناونیشان=https://www.nuche.net/post-9629.html|بڵاوکەرەوە=نوچەنێت}}</ref> == ژیاننامە == سەڵاح نەجمەدین لە ٨ی تەممووزی ١٩٦٠ لە [[ھەولێر]] لەدایکبووە. لە ساڵی ١٩٧١دا دەستیکردووە بە کارە ھونەرییەکانی، و یەکەم گۆرانیشی لە ساڵی ١٩٧٢ تۆمارکردووە لە ئێزگە و تەلەڤیزیۆنی بەغدا بە ناوی «تەنکە». لە ساڵی ١٩٧٨دا، لەگەڵ [[ڕزگار خۆشناو]] [[تیپی مۆسیقای شیلان]]یان دامەزراندووە، و یەکەم کاسێتی لەگەڵ ئەو تیپەدا بڵاوکردووەتەوە. دواتر لە ساڵی ١٩٨٠دا، لە تیپەکە دابڕاوە، و ساڵی ١٩٨١ بە سەرپەرشتیی خۆی [[تیپی مۆسیقای ئەژین]]ی دامەزراندووە، و لەگەڵ ئەم تیپەدا دووەم کاسێتی تۆمارکردووە. لە ساڵی ١٩٨٦دا، سەڵاح نەجمەدین بەھۆی گەشتکردنی بۆ ئەورووپاوە وازی لە کارە ھونەرییەکانی ھێنا تاکوو ساڵی ١٩٩٠ەکان، کە گەڕایەوە و چەند کاسێتێکی تۆمارکرد. لە ساڵی ٢٠٠٩دا، کاسێتێکی نوێی بڵاوکردەوە، کە چەند گۆرانییەکی نوێکراوەی خۆی تێدا بوو لەگەڵ چەند گۆرانییەکی نوێدا. منداڵەکانیشی وەک خۆی خەریکی کاری ھونەرین.<ref name="نوچەنێت"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=صلاح نجم الدین ھونەرمەدێکی سەرکێش و داھێنەر خاوەن ستایلێکی تایبەت لە دەنگ و میلۆدی|ناونیشان=https://chra.tv/صلاح-نجم-الدین-هونەرمەدێکی-سەرکێش-داه/|بڵاوکەرەوە=چرا}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|مۆسیقا}} {{مۆسیقا-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٠]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ھونەرمەندانی کورد]] n2lddsakul90g2cdukinmyz2l6fu978 0 236495 1668989 1658298 2026-09-16T19:34:49Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئیسلام-کۆلکە) 1668989 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''سەف کوڕی سەییاد''' دواتر بە '''عەبدوڵڵا کوڕی سەعید''' ناسرا، کەسێک بوو بانگەشەی پێغەمبەرایەتی دەکرد لە سەردەمی [[پێغەمبەر]] [[محەممەد]] و ھاوڕێکانی کە دواتر دوای [[شەڕەکانی ڕیدا]] دیارنەما. [[عومەر کوڕی خەتتاب]] و تەنانەت ھەندێک لە زانایانی ئەمڕۆش گریمانە دەکەن کە لەوانەیە ئەو [[مەسیحی دەجال|دەجال]] بووبێت کە دواتر وەک مەسیحی درۆزن لەم جیھانەدا دێت.{{Infobox person|name=سەف کوڕی سەییاد|native_name=الصف بن الصیاد|image=<!-- filename only, no "File:" or "Image:" prefix, and no enclosing [[brackets]] -->|alt=<!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software -->|caption=|birth_name=<!-- only use if different from name -->|birth_date=سەدەی حەفتەمی زایینی|birth_place=[[مەدینە]], [[نیمچەدوورگەی عەرەبی]] (ئێستای [[عەرەبستانی سعوودی]])|death_date=<!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (DEATH date then BIRTH date) -->|death_place=|nationality=|disappeared_date=٢٦ی ئابی ٦٨٣ لە [[شەڕی حەررا]]|disappeared_place=[[مەدینە]]، [[حیجاز]]، [[خەلافەتی ئەمەوی]] (ئێستای [[عەرەبستانی سعوودی]])|other_names=عەبدوڵڵای کوڕی سەعید|occupation=|years_active=|known_for=*بانگەشەی [[پێغەمبەر]]ایەتی *بوون بە ئاماژەیەکی [[مەسیحی دەجال]]|notable_works=|father=سەییاد}}لە بنەماڵەیەکی [[جوو|جوولەکە]]ی بە ڕەچەڵەک [[عەرەب|عەرەب]] لەدایکبووە. لە ناوەکەیەوە ڕەنگە باوکی ماسیگر بووبێت، وەک چۆن «صیاد» بە [[عەرەبی]] بە واتای ماسیگر دێت. دووژمنایەتییەکەی بەرامبەر پێغەمبەر لە منداڵییەوە وای کرد زانایان گریمانە بکەن کە ئەو دەجال بێت. == بانگەشەی پێغەمبەرایەتی لە ھەرزەکاریدا == سەف بانگەشەی کردووە کە پێغەمبەر بووە کاتێک لە تەمەنی ھەرزەکاریدا بووە، و سەرەتا باوەڕیان وابووە کە مەسیحی درۆزن (دەجال)ە، چونکە تایبەتمەندییەکانی ھەمان تایبەتمەندییەکانی مەسیحی دەجال بووە:<blockquote>گێڕدراوەتەوە کە پێغەمبەر (د.خ) چاوی بە سەف کوڕی سەییاد کەوتووە، لەو کاتەدا سەف تەنیا لە تەمەنی ھەرزەکاریدا بووە پێغەمبەر فەرمووی: ئایا ئێوە گەواھی ئەوە نادەن کە من پێغەمبەری خوام؟ سەف کوڕی سەییاد وتی: گەواھی ئەوە دەدەم کە تۆ پێغەمبەری نەخوێندەوارانیت. دوای ئەوەی سەف گاڵتە بە پێغەمبەرایەتی محەممەد دەکات [[عومەر کوڕی خەتتاب|عومەری کوڕی خەتتاب]] بڕیاریدا کە منداڵەکە شایەنی مردنە و داوای مۆڵەتی لە پێغەمبەر کرد بۆ لەسێدارەدانی بەڵام پێغەمبەر فەرمووی: ئەگەر ئەو کەسە بێت (دەجال) کە لە مێشکتدایە، ئەوا ناتوانیت بیکوژیت و ئەگەر ئەو نەبوو ئەوا کوشتن ھیچ سوودێکت پێ ناگەیەنێت.</blockquote> === تایبەتمەندییەکان === زانای [[حەنەفی]] ئیسلامی دکتۆر ئیسرار ئەحمەد ئاماژەی بە ڕیوایەتێک کرد کە تیایدا دەڵێت سەف کوڕی سەییاد توانای ئەوەی ھەیە لە پشتەوە و پێشەوە ببینێت، جگە لەوەش ئەویش وەرگیراوە: <blockquote>ئەو دەخەوت بەڵام دڵی (مێشکی) بەئاگا بوو.</blockquote>ھەروەھا لە [[سەحیحی موسلیم|سەحیحی موسلیمدا]] ھەندێک ڕیوایەت دەڵێن کە سەف کوڕی سەییاد توانای خوێندنەوەی مێشکی خەڵکی ھەبووە.<blockquote>عەبدوڵڵا دەفەرموێت: ئێمە لەگەڵ پێغەمبەری خوا دەڕۆیشتین کە بەڕێکەوت سەف کوڕی سەییاد بەلایدا تێپەڕی، پێغەمبەری خوا پێی فەرموو: من شتێکم بۆت شاردووەتەوە (شتێک بۆ تاقیکردنەوەت، کەواتە ئەوەم پێ بڵێ). وتی: ئەوە دووخخانە (واتا دووکەڵ). (پێغەمبەر محەممەد لە ڕاستیدا [[دوخان|سووڕەتی دووخان]]ی ھەبوو بۆیە تەنیا نیوە زانیاری درووستی داوە) پاشان پێغەمبەر (د.خ) پێی فەرموو: بڕۆ ناتوانیت لە پلەی خۆت تێپەڕیت، دواتر عومەر فەرمووی: پێغەمبەری خوا ڕێگەم پێبدە لە ملی بدەم. پاشان پێغەمبەر فەرمووی: وازی لێ بێنە، ئەگەر ئەو ئەو کەسە (دەجال) بێت کە تۆ لە ملی دەدەیت، ئەوا ناتوانیت بیکوژیت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Sahih Muslim 49a - The Book of Faith - پەرتووکی باوەڕ - Sunnah.com - Sayings and Teachings of Prophet Muhammad (د.خ)|ناونیشان=https://sunnah.com/muslim:49a|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=sunnah.com}}</ref></blockquote> == لە تەمەنی گەورەییدا == نافیع باسی لەوە کردووە کە عومەر کوڕی سەعید چاوی بە سەف کوڕی سەییاد کەوتووە و بە هەندێک لە هاوڕێکانی گوتووە: "ئێوە دەڵێن کە ئەوە (دەجال) بووە، ئیبن سەعید دەفەرموێت: سوێند بەخوا وا نییە. عومەر کوڕی سەعید فەرموویەتی: ئێوە ڕاستیتان پێ نەگوتم سوێند بەخوا هەندێکتان ئاگادارتان کردمەوە کە نامرێت تا زۆرترین نەوە و سەروەت و سامانی زەبەلاحی نەبێت و ئەوە ئەو کەسەیە کە وا بیریلێدەکرێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Sahih Muslim Book 41, Hadith Number 7004. - Hadith Collection|ناونیشان=https://hadithcollection.com/sahihmuslim/sahih-muslim-book-41-turmoil-and-portents-of-the-last-hour/sahih-muslim-book-041-hadith-number-7004|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=hadithcollection.com}}</ref> == دیارنەمانی == سەف کوڕی سەییاد دوایین جار لە شەڕی حەررا دا بینراوە، کە خەلیفەی ئەمەوی [[یەزید کوڕی معاویە]] هێزێکی ناردبوو بۆ ژێردەستکردنی شاری مەدینە. دەووترێت لە کاتی شەڕەکە دیار نەماوە و جارێکی دیکە نەبینراوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Sunan Abi Dawud 4332 - Battles (Kitab Al-Malahim) - Sunnah.com - Sayings and Teachings of Prophet Muhammad (صلى الله عليه و سلم)|ناونیشان=https://sunnah.com/abudawud:4332|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=sunnah.com}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئیسلام}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئیسلام-کۆلکە}} [[پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٧ەم]] [[پۆل:پێغەمبەرە عەرەبەکان]] [[پۆل:ئیسلام لەسەدەی ٧ەم]] kwmsct5x45114l2tpk65cjfw9tu53wc 0 236858 1668941 1668356 2026-09-16T17:07:50Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:کات|کات]] 1668941 wikitext text/x-wiki '''سەدەی ھەشتەم''' ماوەیەکی کاتییە لە یەکەم ڕۆژی ساڵی [[٧٠١]] تا کۆتا ڕۆژی ساڵی [[٨٠٠]] بەپێی [[ڕۆژژمێری زایینی]]. ئەم سەدەیە گەواھیدەری [[دەوڵەتی ئەمەوی|داگیرکارییە شانشینی ئومەوی]] بوو کە لە داگیرکردنی ئیسلامی بۆ سەر [[ئیسپانیا]] دەستی پێکرد بە سەرۆکایەتی [[تاریق کوڕی زیاد]] و شکستی ڤیزیگۆتەکان. و داگیرکردنی [[شارستانیەتی دۆڵی ئیندوس|دۆڵی ئیندۆس]] بە سەرکردایەتی محەمەدی کوڕی قاسم سەقافی، داگیرکردنی وڵاتانی ئەودیوی ڕووبار [[بوخارا]] و [[سەمەرقەند]] و [[کابول]]، پاشان کشگەر لە سنوورەکانی [[چین]] بە سەرکردایەتی قوتەیبەی کوڕی موسلیم. ھەروەھا گەواھیدەری ڕووخانی [[دەوڵەتی ئەمەوی|خەلافەتی ئومەوی]] و دامەزراندنی [[خەلافەتی عەباسی]] بووە.و لە شانشینی فرانکەکاندا، کودەتایەک دژی شانشینی مێرۆڤینجی ڕوویدا و شانشینی کارلونجی دامەزرا کە دەستی کرد بە فراوانبوون لە [[ئەورووپای ڕۆژاوا|ڕۆژاوای ئەورووپا]]دا لە ھەنگاوێکدا بۆ دامەزراندنی ئیمپراتۆریەتیی فرانکەکان.لە [[ژاپۆن]] گەواھیدەری سەرەتای [[سەردەمی نارا]] بوو لە سەرەتای سەدەکە و سەرەتای سەردەمی ھێیان لە کۆتایی سەدەدا.<ref name="Roberts">Roberts, J., ''[[مێژووی مرۆیی|مێژووی جیھان]]'', Penguin, 1994.</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Umayyad dynasty {{!}} Achievements, Capital, & Facts|ناونیشان=https://www.britannica.com/topic/Umayyad-dynasty-Islamic-history|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٠}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Abbasid caliphate {{!}} Achievements, Capital, & Facts|ناونیشان=https://www.britannica.com/topic/Abbasid-caliphate|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٠}}</ref> [[پەڕگە:World_in_750_CE.png|وێنۆک|نەخشەی وڵاتانی جیھان لە ساڵی [[٧٥٠|٧٥٠ی زایینی]]]] [[پەڕگە:Steuben_-_Bataille_de_Poitiers.png|وێنۆک|وێنەکێشانێکی ئەندێشەیی شەڕی قووللەکان، یەکێک لە شەڕەکانی سەدەی ھەشتەم]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|کات}} {{پۆلی کۆمنز|8th century}} {{مێژوو-کۆلکە}} [[پۆل:سەدەکان]] [[پۆل:سەدەی ٨ەم]] [[پۆل:ھەزارەی ١ەم]] i2v9li03wr9p9x3lhd3yopazhenj6tb 0 238421 1669053 1508134 2026-09-16T22:33:55Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1669053 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} " '''سلامەت و دەنگ''' " ئەڵقەی ٦٢ی [[زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی|زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە]] [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکییەکەی]] ''[[ڕاکردن لە بەندیخانە (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|ڕاکردن لە بەندیخانە]]'' ە و لە ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٠٨ لە ئەمریکا لە [[ھێڵی تەلەڤیزیۆنی فۆکس|تۆڕی فۆکس]] پەخشکرا.<ref name="tfc">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Listings &#124; TheFutonCritic.com – The Web's Best Television Resource|ناونیشان=http://www.thefutoncritic.com/listings.aspx?id=20080905fox05|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=TheFutonCritic.com}}</ref> == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{ڕاکردن لە بەندیخانە}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ھۆڵیوود|کۆمەڵگا|مێژوو|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{فیلم-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:ئەڵقەکانی ڕاکردن لە بەندیخانە]] odib4npvstp8obkjk6t66dg40wtz9jr 0 238877 1669185 1603164 2026-09-17T04:37:38Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، کۆریای باشوور-کۆلکە) 1669185 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox television|image=Bloodhounds (South Korean TV series).jpg|genre=ئاکشن - تاوانکاری - درامی|writer=کیم جو ھوان|director=کیم جو ھوان|starring=وو دۆ ھوان لی سانگ یی پارک سونگ ونگ ھو جۆن ھۆ|country=کۆریای باشوور|language=کۆری|runtime=٦٠ خولەک|network=نێتفلێکس|released=ڕێکەوتی دەستپێکردن ٢٠٢٣}} '''سەگە ڕاوکەرەکان''' (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] Bloodhounds؛ بە [[زمانی کۆری|کۆری]]: 사냥개들) زنجیرەیەکی [[کۆریای باشوور|کۆریایی باشوور]]ە، لە دەرھێنانی (کیم جوو ھوان) لە ڕۆڵگێڕانی ئەکتەران (وو دۆ ھوان) و (لی سانگ یی)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=김지원|سەردێڕ='더글로리' 파트2→'D.P.' 시즌2…넷플릭스, 올해 한국 작품 28편 공개|ناونیشان=https://entertain.naver.com/now/read?oid=312&aid=0000591753|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=entertain.naver.com|زمان=ko}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=‘사냥개들’ 6월9일 공개 확정, 우도환X이상이 폭발적 시너지|ناونیشان=https://entertain.naver.com/read?oid=609&aid=0000722907|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=entertain.naver.com|زمان=ko}}</ref> == کورتەیەک == بەھۆی پێدانەوەی قەرزەکەیان سێ گەنجی بوێر تێکەڵی بازرگانی [[قەرز]] دەبن و دووچاری ئەو دەوڵەمەندانە دەبنەوە کە لەسەر بژێوی ھەژارەکان دەژین.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=OSEN|ڕێکەوت=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|سەردێڕ='전역' 우도환→'갯마을' 이상이, 넷플릭스 '사냥개들' 확정 [공식]|ناونیشان=http://mosen.mt.co.kr/article/G1111686547|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=mosen.mt.co.kr|زمان=ko}}</ref> == ئەکتەرەکان == * (وو دۆ ھوان) وەک (کیم جیۆن وو) <small>بۆکسێنەرێکی دڵسۆزی پێشووی [[ھێزی دەریایی]]</small><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=이승미|سەردێڕ=[공식]넷플릭스 '사냥개들', 우도환·이상이·김새론·박성웅·허준호 출연 확정|ناونیشان=https://entertain.naver.com/now/read?oid=076&aid=0003798094|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=entertain.naver.com|زمان=ko}}</ref> * (لی سانگ یی) وەک (ھۆنگ وو جین)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی ئایاری ٢٠٢٣|سەردێڕ=최시원→이해영·최영준, ‘사냥개들' 명품 배우 스틸|ناونیشان=http://www.slist.kr/news/articleView.html?idxno=454165|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=싱글리스트|زمان=ko}}</ref> <small>ھاوبەشی (جیۆن وو) لە [[ھێزی دەریایی]]</small> * (پارک سونگ ونگ) وەک (کیم میۆنگ گیل) <small>[[بەڕێوەبەری جێبەجێکار]]ی [[کۆمپانیا]]ای Smile Capital، و قەرزدەری نایاسایی بەناوبانگ کە لە سەرووی [[یاسا]]وە مامەڵە دەکات</small> * (ھو جۆن ھۆ) وەک (چۆی تای ھۆ) <small>پێشتر [[ئەفسانە]]ی پیشەسازی قەرزدەری تایبەتی بووە، لە ئێستادا بەبێ سوود [[قەرز]] دەدات بەو کەسانەی کە [[پارە]]یان نییە بۆ چارەسەری [[پزیشک]]ی</small><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=기자|یەکەم=우다빈|سەردێڕ=천동빈, 제이플랙스와 전속계약…'사냥개들' 활약 예고|ناونیشان=https://entertain.naver.com/now/read?oid=469&aid=0000743626|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=entertain.naver.com|زمان=ko}}</ref> == تێبینی بەرھەمھێنان == خانمەکتەر (کیم سای ڕۆن) کە ڕۆڵی (چا ھیون جوو)ی دەگێڕا، لە ٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ کۆمپانیای [[نێتفلیکس|نێتفلێکس]]ی کۆریا ڕای گەیاند کە (کیم) لە زنجیرەکە دووردەخرێتەوە، ئەمەش دوای ڕووداوێکی [[ئۆتۆمۆبیل|ئۆتۆمبێل]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=https://koreajoongangdaily.joins.com|ڕێکەوت=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=[THINK ENGLISH] 김새론 채혈검사 결과 ‘면허 취소 수준’|ناونیشان=https://koreajoongangdaily.joins.com/2022/06/09/entertainment/television/THINK-ENGLISH-Kim-Saeron-driving-license/20220609094813792.html|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=koreajoongangdaily.joins.com|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230211043054/https://koreajoongangdaily.joins.com/2022/06/09/entertainment/television/THINK-ENGLISH-Kim-Saeron-driving-license/20220609094813792.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == بەستەرە دەرەکییەکان == زنجیرەکە لە [https://www.netflix.com/iq-en/title/81444051 نێتفلێکس] زنجیرەکە لە [[imdbtitle:26315487|بنکەدراوەی ئینتەرنێتیی فیلمەکان IMDb]] زنجیرەکە لە [https://www.hancinema.net/korean_drama_Bloodhounds.php ھان سینەما] زنجیرەکە لە [https://mydramalist.com/701881-hounds مای دراما لیست] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|تەلەڤیزیۆن|کۆریای باشوور}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{کۆریای باشوور-کۆلکە}} [[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی کۆری]] 2dfak85i11avwt5bese0gn0nub3nve5 0 239007 1668880 1611707 2026-09-16T16:21:23Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1668880 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی | پێشگری ڕێزلێنان = | ناو = عیرفان قانعی فەرد | پاشگری ڕێزلێنان = | ناوی خۆماڵی = | زمانی ناوی خۆماڵی = | وێنە = Erfan Q. Fard.jpg | قەبارەی وێنە = | جێگری وێنە = | لێدوانی وێنە = | ناوی کاتی لەدایکبوون = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١١ی تشرینی دووەمی ١٩٧٦<ref name="ھەمشەھری ۱">[https://images.hamshahrionline.ir/hamnews/1382/820510/news/adab.htm ''فرێشتەی گەل لە ھەڤپەیڤین لەگەڵ عیرفان قانعی‌فەرددا: پەروازی ھەڵۆ'' (بە فارسی)، لە ڕۆژنامەی ''ھەمشەھری''، ژمارەی ٣١٢٤، ھەینی ١ی ئابی ٢٠٠٣، ساڵی يانزەیەم؛]{{بەستەری مردوو|url=https://images.hamshahrionline.ir/hamnews/1382/820510/news/adab.htm |date=نیسانی ٢٠٢٦ }} سەردان لە ٧ی تەممووزی ٢٠٢٣.</ref> | شوێنی لەدایکبوون = [[سنە]] | ڕێکەوتی ونبوون = | شوێنی ونبوون = | ڕەوشی ونبوون = | ڕێکەوتی مەرگ = | شوێنی مەرگ = | ھۆکاری مەرگ = | شوێنی تەرم = | شوێنی گۆڕ = | پۆتانەکانی گۆڕ = | مۆنیومێنتەکان = | نیشتەجێ = [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] | نەتەوە = | ناوەکانی تر = | شارومەندێتی = | پەروەردە = <!-- ئاستی پەروردە، نم. بەکەلۆریۆس، دکتۆرا، ھتد. لەگەڵ بواری خوێندنەکەی --> | خوێندنگە = <!-- ئەو زانکۆ، قوتابخانە، یان پەیمانگایەی لێی خوێندووە --> | پیشە = فەرھەنگۆکنووسی، مێژوو، وەرگێڕان، چالاکی میدیا | ساڵانی چالاکی = | خاوەنکار = | ڕێکخراو = | وەکیل = | ناوبانگ = | کارە دیارەکان = | شێواز = | دارایی = | باڵا = | تەلەڤیزیۆن = | ئۆفیس = | وادە = | پێش = | پاش = | حیزب = | بزاڤ = | بەرامبەرەکان = | ئایین = | تۆمەت = | سزا = | دۆخی دادوەری = | ھاوسەر = | یار = | مناڵەکان = | باوان = | دایک = | باوک = [[بورھان قانعی فەرد]] | خزمەکان = | خێزان = | خەڵاتەکان = | ڕێزلێنان = | واژوو = | جێگری واژوو = | قەبارەی واژوو = | ماڵپەڕ = https://www.erfanfard.org/ | پەراوێزەکان = }} '''عیرفان قانعی فەرد''' ({{بە فارسی|عرفان قانعی فرد}}؛ لەدایک بووی ١١ی تشرینی دووەمی ١٩٧٦ لە [[مەریوان]])<ref name="ھەمشەھری ۱"/> چالاکی میدیا، وەرگێڕ و مێژوونووسی ئێرانییە. <ref name="ئازادیی بەیان ۱">[http://www.azadi-b.com/arshiw/?p=15664 ''عیرفان قانعی فەرد، بەکرێگیراوی دەستەمۆی کۆماری ئیسلامی'' (بە فارسی)، نووسینی ساڵح سرداری، نووسراو لە ٩ی حوزەیرانی ٢٠١٠؛] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230614091127/https://www.azadi-b.com/arshiw/?p=15664 |date=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ }} سەردان لە ٧ی تەممووزی ٢٠٢٣.</ref> کەسایەتییەکی مشتومڕسازە و بڕێک بە [[جاش|جاشقەڵەم]]<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Soleimani|یەکەم=Kamal|دوایین٢=Mohammadpour|یەکەم٢=Ahmad|ڕێکەوت=٢ی نیسانی ٢٠٢٠|سەردێڕ=The securitisation of life: Eastern Kurdistan under the rule of a Perso-Shi'i state|ناونیشان=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/01436597.2019.1695199|journal=Third World Quarterly|زمان=en|بەرگ=٤١|issue=4|پەڕەکان=٦٦٣–٦٨٢|doi=10.1080/01436597.2019.1695199|issn=0143-6597}}</ref> ناویان ھێناوە و بە ھاوکاری دەوڵەتی ئێرانیان داناوە بۆ کاڵکردنەوەی نەتەوەی کورد. کارەکانی لەسەر مێژوونووسی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بیانیه ی جمعی از فعالان فرهنگی،مطبوعاتی و مدنی کردستان ایران در خصوص انتشار کتاب((تند باد حوادث)) – pmnews|ناونیشان=https://pmnews.se/?p=28260|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=pmnews.se|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی تەممووزی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230707192303/https://pmnews.se/?p=28260|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=چرا شکنجه گران ساواک محق نباشند؟!|ناونیشان=https://www.tribunezamaneh.com/archives/80491|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=تریبون زمانه|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=شاومەنە سیاسییەكان قانعی فەرد وەك نموونە|ناونیشان=http://www.asoyroj.com/new/drejawtar.aspx?NusarID=11&Jmara=328|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=www.asoyroj.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی تەممووزی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230708183530/https://www.asoyroj.com/new/drejawtar.aspx?NusarID=11&Jmara=328|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> و وەرگێڕان ڕەخنەی زۆری لێگیراوە بەتایبەت ھەڵبەستنی کەسایەتیی ساختەی [[ڕووناک یاسین]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی تەممووزی ٢٠١٧|سەردێڕ=به بهانه‌ی جلسه‌ی نقد کتاب خاطرات جلال طالبانی نوشته‌ی عرفان قانعی‌فرد در تهران {{!}} پایگاه اطلاع رسانی اصلاح|ناونیشان=http://www.islahweb.org/node/3246|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170721143816/http://www.islahweb.org/node/3246|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=«پاسخ عایشه محمدی به عرفان قانعی فرد» « Radio Koocheh|ناونیشان=https://radiokoocheh.com/article/150117|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢٣|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی تەممووزی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230707162204/https://radiokoocheh.com/article/150117|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> قانعی فەرد لەگەڵ بڕێک کەسایەتیی سیاسی وەک [[جەلال تاڵەبانی]]<ref name="ھەمشەھری ٢">[http://www.hamshahrionline.ir/details/84112 ھەمشەھری ئانلاین: ''بڵاوبوونی کتێبی ژیان و بیرەوەرییەکانی جەلال تاڵەبانی'' (بە فارسی)، نووسراو لە ٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٠٩؛]{{بەستەری مردوو|url=http://www.hamshahrionline.ir/details/84112 |date=نیسانی ٢٠٢٦ }} سەردان لە ٧ی تەممووزی ٢٠٢٣.</ref>، [[فوئاد مەعسووم]]<ref name="ئیسنا ١">[https://web.archive.org/web/20140802024554/https://www.isna.ir/fa/news/93051003988/چالش-های-پیش-روی-رئیس-جمهور-جدید-عراق-در/ ھەواڵنێریی خوێندکارانی ئێران (ئیسنا): ''کێشەکانی بەردەم سەرۆک کۆماری نوێی عێراق لە وڵاتێکی لێھاتووی کودەتاکاندا'' (بە فارسی)، نووسراو لە ١ی ئابی ٢٠١٤، ئەرشیڤکراو لە ٢ی ئابی ٢٠١٤؛] سەردان لە ٧ی تەممووزی ٢٠٢٣.</ref>، [[نووری مالیکی]]،<ref name="تابناک ١">[http://www.tabnaktehran.ir/fa/news/194896/ ماڵپەڕی تابناک: ''بڵاوبوونی کتێبی ژیانی نووری مالیکی'' (بە فارسی)، نووسراو لە ٨ی ئازاری ٢٠١٦؛]{{بەستەری مردوو|url=http://www.tabnaktehran.ir/fa/news/194896/ |date=نیسانی ٢٠٢٦ }} سەردان لە ٧ی تەممووزی ٢٠٢٣.</ref> [[بەرھەم ساڵح]]<ref name="ئیرنا ١">[https://irna.ir/xjf5dx ھەواڵنێریی کۆماری ئیسلامی (ئیرنا): ''«کوردەکان، دیپلۆماسی، ھێز»، شیکردنەوەی مێژووی ھاوچەرخی عێراق لە زاری بەرھەم ساڵح'' (بە فارسی)، نووسراو لە ٢١ی ئازاری ٢٠١٦؛] سەردان لە ٧ی تەممووزی ٢٠٢٣.</ref> و [[پەرویز سابیتی]]<ref name="دەنگی ئەمریکا ١">[http://ir.voanews.com/content/parviz-sabeti-iv-siamak-iv-139155704/148016.html/ دەنگی ئەمریکا (ڤی.ئۆ.ئەی): ''پەرویز سابیتی، سەرۆکی مەزرینگەی ئەمنییەتی ناو وڵاتی ساواک بەدوای سێ دەھە بێدەنگی'' (بە فارسی)، نووسراو لە ١١ی شوباتی ٢٠١٢؛] سەردان لە ٧ی تەممووزی ٢٠٢٣.</ref> <ref name="دەنگی ئەمریکا ٢">[https://ir.voanews.com/a/book-review-erfan-ghaneifard/151263.html دەنگی ئەمریکا (ڤی.ئۆ.ئەی): ''داشکانی بێدەنگی: چەوخستنەوەیەک بە کتێبی «لە کختانی کارەساتدا»'' (بە فارسی)، نووسراو لە ١ی شوباتی ٢٠١٢؛] سەردان لە ٧ی تەممووزی ٢٠٢٣.</ref> دیمانە و ھەڤپەیڤینی ھەبووە. ھەروەھا سەبارەت بە مژارانێک وەکوو سیاسەت و مێژووی [[کورد|خەڵکی کورد]]، [[ڕۆژھەڵاتی ناوین]] و [[تیرۆریزم]] وتووێژی لەگەڵ بڕێک لە میدیا فارسییەکانی ئێراندا کراوەتەوە. <ref name="مێھرنامە ١">قانعی فەرد، عیرفان. ''دژ بە محەممەدی موسەددیقم'' (بە فارسی)، لە کۆڤاری ''مێھرنامە''، ژمارەی ٢٣، مانگی تیری ١٣٩١[=تەممووزی ٢٠١٢،] پپ ١٠٢-١٠٤.</ref> <ref name="ئیسنا ٢">[https://web.archive.org/web/20140802024554/https://www.isna.ir/fa/news/93051003988/چالش-های-پیش-روی-رئیس-جمهور-جدید-عراق-در/ ھەواڵنێریی خوێندکارانی ئێران (ئیسنا): ''کێشەکانی بەردەم سەرۆک کۆماری نوێی عێراق لە وڵاتێکی لێھاتووی کودەتاکاندا'' (بە فارسی)، نووسراو لە ١ی ئابی ٢٠١٤، ئەرشیڤکراو لە ٢ی ئابی ٢٠١٤؛] سەردان لە ٧ی تەممووزی ٢٠٢٣.</ref> قانعی فەرد لە لایەن کەسایەتی و لایەنە جۆراوجورەکانەوە بە درۆ ھەڵبەستن و بەلاڕێدابردنی مێژوو تۆمەتبار کراوە.<ref name="جەرەس ١">[https://web.archive.org/web/20170809090738/http://www.rahesabz.net/story/49343/ جووڵانەوەی ڕێگای سەوز (جەرەس): ''گەر چاوتەنگ قسەی خراپی وتی و ھەواڵەکەم دڵگران بوو'' (بە فارسی)، نووسینی عایشە محەممەدی، نووسراو لە ١٨ی شوباتی ٢٠١٢، ئەرشیڤکراو لە ٩ی ئابی ٢٠١٧؛] سەردان لە ٧ی تەممووزی ٢٠٢٣.</ref> <ref name="جەماعەتی دەعوەت و ئیسلاح ١">[https://web.archive.org/web/20170721143816/http://www.islahweb.org/node/3246 جەماعەتی دەعوەت و ئیسلاحی ئێران: ''بە بوونەی دانیشتی ڕەخنەی کتێبی بیرەوەرییەکانی جەلال تاڵەبانی نووسینی عیرفان قانعی فەرد لە تاران'' (بە فارسی)، نووسینی عەبدولعەزیز مەولوودی، نووسراو لە ١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٠، ئەرشیڤکراو لە ٢١ی تەممووزی ٢٠١٧؛] سەردان لە ٧ی تەممووزی ٢٠٢٣.</ref> <ref name="ھەواڵەکانی ڕۆژ ١">[http://www.iran-chabar.de/article.jsp?essayId=46926 ھەواڵەکانی ڕۆژ: ''بڕۆکەوانی پاشا لە کختانی ڕەژیمی ئیسلامی'' (بە فارسی)، نووسینی مەھدی ئەسلانی، نووسراو لە ٢٥ی تەممووزی ٢٠١٢؛] سەردان لە ٧ی تەممووزی ٢٠٢٣.</ref> <ref name="گوڵان میدیا ١">[https://www.gulanmedia.com/so/story/192848 گوڵان میدیا: ''رەوشەن و قانعی فەرد و سەڵاح رەشید'' (بە کوردی)، نووسینی سەنار شێرۆکی، نووسراو لە ٦ی ئایاری ٢٠١٧؛] سەردان لە ٧ی تەممووزی ٢٠٢٣.</ref> ھەروەھا چەندین کەس لە قانعی فەرد وەکوو کەسایەتییەکی ئەمنییەتیی کۆماری ئیسلامی ناویان بردووە کە بە ئەنقەست مێژووی کورد و ئێران وەردەگەڕێنێتەوە.<ref name=":0" /> عایشە محەممەدی لە ماڵپەڕی بزووتنەوەی ڕێگای سەوزدا (جەرەس) ڕەخنەی لە قانعی فەرد گرتووە بۆ ھەڵبەستنی کەسایەتیی درۆیینی [[ڕووناک یاسین]]، بڕوانامە ھەڵبەستراوەکەی خۆی و بیرەوەرییەکانی جەلال تاڵەبانی. ئەو قانعی فەردی تاوانبار کردووە بە بە درۆ ھەڵبەستن لەو بوارانەدا.<ref name="ئاسۆی ڕۆژھەڵات ١">[https://asoyroj.com/new/drejaWtar.aspx?NusarID=11&Jmara=328 ئاسۆی ڕۆژھەڵات: ''شاومەنە سیاسییەکان قانعی فەرد وەک نموونە'' (بە کوردی)، نووسینی سەنار شێرۆکی، نووسراو لە ٤ی ئابی ٢٠١٤؛] [https://web.archive.org/web/20230707195658/https://asoyroj.com/new/drejaWtar.aspx?NusarID=11&Jmara=328 ئەرشیڤکراو لە ٧ی تەممووزی ٢٠٢٣؛] سەردان لە ٧ی تەممووزی ٢٠٢٣.</ref> <ref name="جەرەس ١" /> <ref name="جەماعەتی دەعوەت و ئیسلاح ١" /> <ref name="ھەواڵەکانی ڕۆژ ١" /> لە بەرامبەردا قانعی فەردیش لەگەڵ ڕادیۆ کووچە وتووێژی کردووە و بەرگریی لە خۆی کردووە.<ref name="ڕادیۆ کووچە ١">[https://radiokoocheh.com/article/149492 ڕادیۆ کووچە: ''عیرفان قانعی فەرد لە وەڵامدانەوە بۆ بڵاوبوونی وتارێک لە جەرەس: «بۆچی جەرەس وەڵامەکەمی بڵاونەکردەوە؟»؛ گۆتوبێژی عیرفان قانعی فەرد لەگەڵ ئەردەوان ڕووزبێھ'' (بە فارسی)، نووسراو لە ٢٠ی شوباتی ٢٠١٢؛] [https://web.archive.org/web/20170809130447/https://radiokoocheh.com/article/149492 ئەرشیڤکراو لە ٩ی ئابی ٢٠١٧؛] سەردان لە ٧ی تەممووزی ٢٠٢٣.</ref> [[جەلال تاڵەبانی]] بەدوای بڵاوبوونی کتێبی بیرەوەرییەکانی لە کۆنفرانسێکی میدیاییدا سەبارەت بە قانعی فەرد گوتی «ئەو کەسایەتییەکی ڕاستگۆ نییە.»<ref name="گوڵان میدیا ١" /> خەسرەو موعتەزید مێژوونووسی ئێرانی، لە وتارێک لە ماڵپەڕی نەسیم ئانلایندا، قانعی فەردی تاوانبار کردووە کە لە ساواک بەرگری دەکات و مێژوو بە درۆ ھەڵدەبەستێت و وەردەگەڕێنێت.<ref name="نەسیم ١">[https://www.nasim.news/fa/tiny/news-1018206 نەسیم ئانلاین: ''ئەوە ڕەژیمی حەمەڕەزاشا بوو کە تۆندوتێژیی فێری لاوان کردی'' (بە فارسی)، نووسینی خوسرۆ موعتەزید، نووسراو لە ٢٩ی تەممووزی ٢٠١٥؛] سەردان لە ٧ی تەممووزی ٢٠٢٣.</ref> لە مێژوونووسیی ئەو ڕەخنەی زۆری دیکەیش گیراوەتەوە. یەکێک لەم ڕەخنەکان نامەی ٦٥ نووسەر و چالاکی چاندیی کورد (وەکوو [[محەممەد عەلی سوڵتانی]] و [[ئەحمەد قازی]] و سەڵاحەددین خەدیو) بوو کە ڕەخنەیان لە کتێبی «لە باھۆزی ڕووداوەکاندا» گرتووە.<ref name="کۆماریخواز ١">[https://www.komarixwaz.com/ku/index.php/2011-10-19-18-09-19/613-2012-05-27-00-10-23 بزووتنەوەی کۆماریخوازی ڕۆژھەڵاتی کوردستان: ''کتێبەکەی قانعی فەرد لەڕووی زانستییەوە بێ نرخە'' (بە کوردی)، نووسراو لە ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١؛] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230319045539/https://www.komarixwaz.com/ku/index.php/2011-10-19-18-09-19/613-2012-05-27-00-10-23 |date=١٩ی ئازاری ٢٠٢٣ }} سەردان لە ٧ی تەممووزی ٢٠٢٣.</ref> <ref name="کوردپا ١">[https://web.archive.org/web/20220816171612/https://kurdpa.net/fa/news/واکنش-تعدادی-از-فعالان-فرهنگی-کرد-به-کتاب-تندباد-حوادث ئاژانسی ھەواڵدەریی کوردستان (کوردپا): ''بەرھەڵستیی ژمارەیەک لە چالاکە چاندییەکانی کورد سەبارەت بە کتێبی «باھۆزی ڕووداوەکان»'' (بە فارسی)، نووسراو لە ٢٦ی ئایاری ٢٠١٢، ئەرشیڤکراو لە ١٦ی ئابی ٢٠٢٢؛] سەردان لە ٧ی تەممووزی ٢٠٢٣.</ref> == ژیان == عیرفان قانعی فەرد لە ١١ی تشرینی دووەمی ١٩٧٦ لە [[مەریوان]] لە دایک بووە.<ref name="ھەمشەھری ۱"/> باوکی [[بورھان قانعی فەرد]] کە ئەندامی [[مەکتەبی قورئان]] و لە پەیڕەوانی ئیسلامخوازەکان بوو، لە ئەیلوولی ١٩٧٩ ھاوکات بە سەرھەڵدانی کوردەکانی ڕۆژھەڵات و ھەڵمەتی ھێزەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران بۆ سەر کوردستان، لەلایەن [[محەممەد ڕەشید شەکیبا]] پارێزگاری کوردستان بوو بە شارداری [[مەریوان]].<ref name="کەیھان ١">[https://luna.manchester.ac.uk/MediaManager/srvr?mediafile=/BOOK/Manchester~18~18/7285/escholar000821/escholar000821.book&bookFile=escholar000821.pdf ''بینای ساواکی ھەڵوەشێندراوی مەریوان دەکرێت بە نەخۆشخانە'' (بە فارسی)، لە ڕۆژنامەی ''کەیھان''، ژمارەی ١٠٨١١، نووسراوی ٢٠ی ئەیلوولی ١٩٧٩، پ ١٥؛] سەردان لە ٨ی تەممووزی ٢٠٢٣.</ref> چەند سەرچاوە لە باوکی وەکوو فەرمانداری مەریوان لەو سەردەمە ناو دەبەن کە دژ بە حیزبە کوردییەکان و خەڵکی کوردستان ھاوکاریی لەگەڵ کۆماری ئیسلامیی ئێران کردووە.<ref name="ئارەش ١">[https://arashmag.com/wp-content/uploads/2013/09/آرش-108-صفحه-196-تا-308.pdf کۆڤاری ئارەش: ''بڕۆکەوانی پاشا لە کختانی ڕەژیمی ئیسلامی'' (بە فارسی)، نووسینی مەھدی ئەسلانی، نووسراو لە ٢٥ی تەممووزی ٢٠١٢، پ ٢١٤؛] سەردان لە ٨ی تەممووزی ٢٠٢٣.</ref> <ref name="پی ئم نیووز ١">[https://pmnews.se/?p=29328 پی ئم نیووز: ''عیرفان قانعی فەرد کییە؟ وەڵام بۆ پرسیاری کۆڤاری ئارەش'' (بە فارسی)، نووسراوی ١٥ی ئازاری ٢٠١٣، نووسینی محەممەد ئاسنگەران؛] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230707164455/https://pmnews.se/?p=29328 |date= ٧ی تەممووزی ٢٠٢٣ }} سەردان لە ٨ی تەممووزی ٢٠٢٣.</ref> <ref name="گوزار ١">[https://www.gozaar.net/a/23509 گوزار: ''پەردەلادان لە پەرویز سابیتی و وتارێک لە ھۆکاری ئەو، لە کلاب ھاوسی ھەماد'' (بە فارسی)، نووسراوی ٢٣ی شوباتی ٢٠٢٣، نووسینی بەھمەن بامداد؛] سەردان لە ٨ی تەممووزی ٢٠٢٣.</ref> <ref name="ئەشرەد دیھقانی ١">[https://arashmag.com/wp-content/uploads/2013/09/آرش-108-صفحه-196-تا-308.pdf ''تێکەڵاوێتیی ساواک لەگەڵ ئەشکەنجە و کوشتنە زنجیرەییەکان!''، نووسینی ئەشرەف دیھقانی، نووسراوی ٣ی ئایاری ٢٠٢٣؛] سەردان لە ٨ی تەممووزی ٢٠٢٣.</ref> ئەمە لە حاڵێکدایە کە ماڵپەڕی ئیسرائیلیی [[زایۆنیزم|زایۆنیستیی]] [[ئاروتز شڤا]] (کەناڵی ھەفتەم) لە عیرفان قانعیفەرد وەکوو [[مێژووی جووەکان لە کوردستان|کوردێکی یەھوودی]] ناوی بردووە.<ref name="ئاروتز شڤا ١">[https://www.israelnationalnews.com/news/370883 ئیسرائیل نەشنال نیووز (ئاروتز شڤا): ''ئەگەر ئەوانە بە ڕووخسارتی خامنەیی پێدەکەنن، کەواتە گۆڕانکاری نزیکە'' (بە ئینگلیزیذ)، نووسراوی ٣ی ئایاری ٢٠٢٣، نووسینی عیرفان قانعی فەرد؛] سەردان لە ٨ی تەممووزی ٢٠٢٣.</ref> == درۆ ھەڵبەستنەکانی عیرفان قانعی فەرد == === کەسایەتیی ھەڵبەستراوی ڕووناک یاسین === عیرفان قانعی فەرد لە نووسینێک لە [[شەرق (ڕۆژنامە)|ڕۆژنامەی شەرقدا]] لە ڕێکەوتی ٣٠ی ئابی ٢٠٠٦ سەبارەت بە کەسایەتییەکی ژنی زانای کورد بە ناوی [[ڕووناک یاسین]] قسەی کرد کە بە وتەی ئەو ڕێوڕەسمێک بۆ ڕێزگرتنی لە ڕۆژی ١٠ی ئابی ٢٠٠٦ لە کۆڵێژی ئادابی زانکۆی دەبڵین لە ئیرلەنددا بەڕێوەچووبوو و بە وتەی ئەو کەسایەتییەکی بەرجەستە لە زمانناسی، ئەستوورەناسی و کۆمەڵناسی بووە.<ref>[http://www.magiran.com/npview.asp?ID=1189490 بانکی زانیاریی بڵاوکراوەکانی ئێران: ''ڕێوڕەسمی ڕێزگرتن لە ئەستوورەناسی کۆچکردووی ئێرانی''، لە ڕۆژنامەی ''شەرق''، نووسراوی ٣٠ی ئابی ٢٠٠٦، نووسینی عیرفان قانعی فەرد؛] سەردان لە ٧ی تەممووزی ٢٠٢٣.</ref> ئەو کتێبێک و وتارێکی لەم نووسەرە بە [[زمانی فارسی]] وەرگێڕاوە. دوای ماوەیەک ئاشکرا بوو کە کەسایەتییەک بە ناوی ڕووناک یاسین بوونی نییە و ئەو کتێبانەش بریتی لە کتێبی «''بیرەوەرییەکانی ڕەعیەتێکی کورد''» و وتاری «''چەشنێک لە دیکتاتۆری و ڕواڵەتسازی بە فاشیزم''» نووسینی قانعی فەرد خۆی بوون. ئەو ھەروەھا دوو کتێبی دیکەشی لەم نووسەرە خەیاڵییە وەرگێڕابوو، کە ناویان «''مافیای ھێز و ناشتنی دیموکراسی لە کوردستان''» و «''ڕێزان، کچی بەفر''» بوو کە لە کتێبخانەی نەتەوەیی ئێران تۆمار کراوە بەڵام بە چاپ نەگەیشتوون. ئەمە لە حاڵێکدایە کە قانعی فەرد ئەو کتێبانە و وتارە وەکوو وەرگێرانێک لە نووسینەکانی ڕووناک یاسین چاپ یان تۆمار کردووە و لەم کتێبانەدا ناوی ڕووناک یاسین وەکوو نووسەر و ناوی عیرفان قانعی فەرد وەکوو وەرگێر ھاتووە. بەدوای تێپەڕینی ۱۰ ساڵ لە ڕێکەوتی چاپی کتێبەکە، لە ساڵی ٢٠١٠دا، حوسێن حوسێنی مامۆستای [[زانکۆی سلێمانی]] لە وتارێکدا ئاکامی ھەوڵدانی زۆری بۆ ناسینی کەسایەتیی ڕووناک یاسین (کە قانعی فەرد وەکوو مامۆستای [[زانکۆی ھارڤارد]] ناوی لێ ھێنابوو) ڕایگەیاند و ڕایگەیاند کە وەھا کەسایەتییەک بوونی نییە.<ref name="جەرەس ١"/> بەدوای ئاشکرابوونی ھەڵبەستراوبوونی کەسایەتیی ڕووناک یاسین و دەرکەوتنی ئەم ڕاستییە کە ئەو وتار و کتێبانە کە قانعیفەرد لێی وەرگێڕاون ھەڵبەستڕاو و لەڕاستیدا نووسینی خۆیەتی، ئەو لە ھەڤپەیڤین لەگەڵ ئەردەوان ڕووزبێھ پێشکەشوانی ڕادیۆ کووچە بەرگریی لە خۆی کردی و سەبارەت بە کەسایەتیی ڕووناک یاسین وتی: {{وتە|ئەم بابەتە وەکوو ئەوەیە کە کەسێک بە شوێنی [https://en.wikipedia.org/wiki/Pink_Panther_(character) پڵنگی پەمەیی] بگەڕێتەوە تا بزانێت لە کوێدا لە دایک بووە و لە کوێدا مردووە یان ئەوەیکە [[ئاگاتا کریستی]] یان [https://en.wikipedia.org/wiki/Don_Chuck_Monogatari دان چاک] بیدۆزینەوە.<ref name="ڕادیۆ کووچە ١"/>}} === ھەڵبەستنی بڕوانامە === عیرفان قانعی فەرد لە سەرەتادا سەبارەت بە خوێندەواریی خۆی ئیدیعا دەکرد کە بەدوای وەرگرتنی بڕوانامەی بەکاڵۆریۆس لە [[زانکۆی عەلامە تەباتەبایی]] چووەتە نەرویژ و لە [[زانکۆی ئۆسلۆ]]دا درێژە بە خوێندنی خۆی بۆ ماستەر لە ڕشتەی [[وەرگێڕانی بەراوردی]] داوە و بەدوای وەرگرتنی بڕوانامەکەی چووەتە ئینگلتەرا و لە [[زانکۆی کامبریج]] دکتۆرای زمانەوانیی لە ئاراستەی فەرهەنگۆکنووسیدا وەرگرتووەتەوە.<ref name="ھەمشەھری ۱"/> سەرەڕای ئەمە حوسێن حوسێنی تەنانەت سەبارەت بە ئیدیعای عیرفان قانعی فەرد بۆ ھەبوونی بڕوانامەی دکتۆرای زمانناسی لە زانکۆی کامبریجیش پرسیار دەکات و دەڵێت کە ئەو ڕشتەیە لە کامبریج لە دکتۆرا وانە نەدراوە و لە هیچیەک لە ڕیکوردەکانی ئەو زانکۆیەدا و ھەروەھا زانکۆی هارڤارددا ئاماژە بە ناوی قانعی فەرد نەکراوە.<ref name="جەرەس ١"/> سەرەڕای ئەمە قانعی‌فەرد کە پێشتر ئیدیعای ھەبوونی بڕوانامەی دکتۆرای زمانناسیی کامبریجی دەکرد،<ref name="ھەمشەھری ۱"/> ئەم جارە لە ماڵپەڕی کەسیی خۆی کە لە ئازاری ۲۰۲۳ دەستیپێکردووە بێ ئەوەی کە ئەم ئیدیعایە دوپات بکاتەوە، ئیدیعایەکی تازەی کردووە کە دەرچووی دوو ڕشتەی خوێندنەوەکانی ئەمنیەت و خوێندنەوەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین لە [[زانکۆی میترۆپۆلیتەنی لەندەن]] و [[زانکۆی ویلایەتیی کالیفۆڕنیا لە لۆس ئانجلەس]]ە. قانعی فەرد ئاماژەیەک بە ئاستی خوێندەواریی خۆی لەم دو ڕشتەیە نەکردووە.<ref name="قانعی فەرد ۱">[https://www.erfanfard.org/ ''عیرفان قانعی فەرد''؛] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230411061046/https://www.erfanfard.org/ |date=١١ی نیسانی ٢٠٢٣ }} [https://web.archive.org/web/20230411143321/https://www.erfanfard.com/ ئەرشیڤکراو لە ۱۱ی نیسانی ۲۰۲۳؛] سەردان لە ٧ی تەممووزی ۲۰۲۳.</ref> ئەو ھەروەھا ئیدیعا کردووە کە «سەرقاڵی کار لە یەکێک لە ناوەندە پەروەردەییەکانە»، بەڵام ناوێک لە شوێنی کار و پلەی خۆی لەو ناوەندەدا نەھێناوەتەوە.<ref name="قانعی فەرد ۲">[https://www.erfanfard.org/ ''عیرفان قانعی فەرد''؛] [https://web.archive.org/web/20230411061046/https://www.erfanfard.org/ ئەرشیڤکراو لە ۱۱ی نیسانی ۲۰۲۳؛] سەردان لە ٧ی تەممووزی ۲۰۲۳.</ref> === بیرەوەرییە ھەڵبەستڕاوەکەی جەلال تاڵەبانی === عیرفان قانعی فەرد هەروەھا لە ئایاری ٢٠٠٩دا کتێبێک لە ژێر سەردێری «دوای شەست ساڵ» گەیاندە چاپ کە بە ئیدیعای خۆی نووسینی جەلال تاڵەبانی سەرۆک کۆماری پێشووی عێراق و بیرەوەرییەکانی لە زمانی خۆیەتی. بۆ ئەم کتێبە دانیشتی پەردەلادان لە [[کتێخانەی نەتەوەیی ئێران]] بەڕێوەچوو، بەڵام ئامادەبووان سەبارەت بە ناوەڕۆکی کتێبەکە ناڕەزاییان دەربڕی و [[سادق زیباکەلام]] نمرەی نووسەرەکەی بە سفر زانی.<ref name="جەرەس ١"/> دوای ماوەیەک نووسینگەی جەلال تاڵەبانی سەرۆک کۆماری پێشووی عێراق بەرھەڵستیی سەبارەت بە کتێبەکە نیشان دا و پەیوەندیی ئەوی لەگەڵ تاڵەبانی بە درۆ خستەوە. لە ڕاگەیندراوە فەرمییەکەی نووسینگەی جەلال تاڵەبانیدا، تەنانەت واژۆی تاڵەبانی لەسەر ڕووبەرگی کتێبەکەش بە ھەڵبەستڕاو زانراوە. جەلال تاڵەبانی خۆی پاشان لە کۆنگرەی ڕۆژنامەوانی لە [[باشووری کوردستان]] لە وەڵامی ھەواڵنووسێکدا کە سەبارەت بە ڕوانگەی لە بابەتی ئەم کتێبە پرسیاری کردبوو وتی: {{وتە|ئەم خاڵە دەبێت ساغ بکەمەوە کە ئەو کەسە بە هیچ شێوەیەک لە نێزیکانی من نەبووە. ئەو ھەر بە تەنیا لە من ویستی کە بۆ نووسینی تێزی دەرئەنجامنامەی دکتۆراکەی یارمەتیی بدەم و چەن پرسیارێکی وەڵام بدەمەوە و جەختیش کرد کە پێشتر لەگەڵ کڵینتن (سەرۆک کۆماری ئەمریکا) و سەرۆک کۆماری ئیسرائیلیش دیمانە و ھەڤپەیڤینی ھەبووە. بەڵام دوای وەڵامدانەوەی پرسیارەکانی، لێی گۆماناوی بووم و لە خۆمم دوور خستەوە.<ref name="جەرەس ١"/>}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەری دەرەکی == * [http://www.ensani.ir/fa/52127/profile.aspx وتارەکانی عیرفان قانعی فەرد لە ماڵپەڕی زانستە مرۆڤییەکان] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خەڵکی سنە]] [[پۆل:مێژووناسانی ئێرانی]] [[پۆل:ھەڵبەستنی بەڵگە]] [[پۆل:ھەڵبەستێنەرەکانی بڕوانامە]] [[پۆل:ھەڵبەستێنەرەکان]] [[پۆل:ھەڵبەستنەکانی وێژەیی]] [[پۆل:ھەڵبەستنەکانی مێژوو]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٦]] [[پۆل:وەرگێڕە ئێرانییەکان]] [[پۆل:دەسبڕەکانی خەڵکی ئێران]] bevncsgl00ubr57xjbq2fjrc68jfaa7 0 239449 1669079 1508157 2026-09-16T22:38:15Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1669079 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس |وێنە = Dancing_with_the_Birds_poster.jpg }} '''سەماکردن لەگەڵ مەلەکان''' ({{بە ئینگلیزی|Dancing with Birds}}) فیلمێکی بەڵگەنامەیییە لە ساڵی ٢٠١٩ لە دەرھێنانی ھوو کۆردی و گێڕانەوەی ستیڤن فرایە. == کورتە == لە دارستانەکاندا چەندەھا جۆری باڵندەی جوان و ناوازە ھەیە، کە بەڕێگای ھەمەجۆر و سەیر و سەمەرە ئەڤیندارانە و شەیدایی ھاوسەرگیری دەکەن و ھەوڵی بەدەستھێنانی ھاوسەرێک دەدەن. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|باڵندەکان|سەما|گیانلەبەران|دەیەی ٢٠١٠}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٩]] 0h2qb932i7u2wipt3hrqqlthcnz22ng 0 240815 1669066 1552203 2026-09-16T22:36:05Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە، ڕووسیا-کۆلکە) 1669066 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''سەلیم خان عەبدوموسلیمۆڤیچ یەنداربیێڤ''' (بە [[زمانی چیچانی|چیچانی]]: Яндарbin Абдулмуслиман кант Зелимха) (ئەیلوولی ١٩٥٢ – ١٣ی شوباتی ٢٠٠٤) [[نووسەر]] و [[سیاسەتوان|ڕامیار]]ێکی چیچانی بووە و لە ٢١ی نیسانی ١٩٩٦ پلەی سەرۆکی [[کۆماری چیچانی ئیچکیریا|کۆماری چیچانی ئیچکیریای]] بە وەکالەت وەرگرتووە تا ١٢ی شوبات ١٩٩٧. ھەوڵیدا [[داغستان|داگستان]] بە [[چیچان]] ببەستێتەوە و بە دەوڵەتێکی ئیسلامی بناسێنێت لە ئەیلوولی ساڵی ١٩٩٩، بەڵام کەمتر لە مانگێک ڕووسیا لەشکرکێشییەکی سەرتاسەری بۆ سەر چیچان دەستپێکرد. لە ساڵی ٢٠٠٠ یەنداربیێڤ گەشت دەکات بۆ [[پاکستان]] بۆ بەھێزکردنی پەیوەندییەکانی لەگەڵ ھەڤاڵەکانی لە [[ئەفغانستان]]، بەڵام [[مۆسکۆ]] فشار دەخاتە سەر [[ئیسلام ئاباد]]، و ناچار دەبێت بەرەو [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]] بڕوات و لەوێشەوە بەرەو [[تورکیا]]، دواتر [[دەوحە]] دوا وێستگەی دەبێت چونکە لەلایەن کارمەندانی ھەواڵگری ڕووسیاوە تیرۆر دەکرێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بیرخستنەوەی ویکیی عەرەبی | سەردان = ١٥ی ٨ی ٢٠٢٣}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ژیاننامە|ڕووسیا|چیچان|دەیەی ١٩٥٠|مەرگ|زانستی سیاسەت}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{ڕووسیا-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٢]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٠٤]] [[پۆل:شاعیرانی سۆڤیەت]] fa0oe18i5gseagj6trafkybela13drx 4 241625 1669039 1668390 2026-09-16T21:00:24Z AramBot 39807 بۆت: نوێکردنەوە 1669039 wikitext text/x-wiki {{ئەمانەش ببینە|ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێڕستی بۆتە ناچالاکەکان}} {{چینی ناوەند}} پێرستی [[وپ:بۆت|بۆت]]ە چالاکەکانی ویکیپیدیا{{ھن}} بۆتی چالاک بە بۆتێک دەڵێن کە لە ٣٠ ڕۆژی ڕابردوو لانی کەم [[تایبەت:بەشدارییەکان|بەشدارییەکی]] ھەبووە.{{ھن}} لە ئێستادا ئەم ئامارە ڕۆژانە نوێ دەکرێتەوە.{{ھن}} '''دوایین نوێکردنەوە لەلایەن [[بەکارھێنەر:AramBot|AramBot]]'''؛ لە ''٢١:٠٠، ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC)'' {{کۆتایی}} {| class="wikitable sortable" style="margin: auto;" |+ بۆتە چالاکەکان |- ! # !! بەکارھێنەر !! دوایین دەستکاری !! ژمارەی دەستکارییەکان !! مافەکان !! ڕێکەوتی خۆتۆمارکردن |- | ١ || [[بەکارھێنەر:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/InternetArchiveBot|١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦]] || ١٠٢١٢٠ || bot || ٢٨ی تەممووزی ٢٠١٧ |- | ٢ || [[بەکارھێنەر:AramBot|AramBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/AramBot|١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦]] || ٣٧٥٤٦٥ || bot,botadmin || ٤ی نیسانی ٢٠٢٠ |- | ٣ || [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/SakuraBot|١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦]] || ٤١٠٥٥ || bot || ١٧ی ئابی ٢٠٢٢ |- | ٤ || [[بەکارھێنەر:Dexbot|Dexbot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/Dexbot|١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦]] || ٨٥٦١ || bot || ٢ی ئایاری ٢٠١٢ |- | ٥ || [[بەکارھێنەر:CdRBot|CdRBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/CdRBot|١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦]] || ٦٤٧٧ || bot || ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢ |- | ٦ || [[بەکارھێنەر:Xqbot|Xqbot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/Xqbot|١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦]] || ٢١٢٩٦ || bot || ٣١ی ئابی ٢٠٠٩ |- | ٧ || [[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/MediaWiki message delivery|١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦]] || ٣٥٧٠ || bot || ١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ |} [[پۆل:ڕاپۆرتی بنکەدراوەی ویکیپیدیا]] 6mpzy6qnbr17leu1lag4wfqpxfn294l 0 241710 1669135 1508228 2026-09-17T01:38:18Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (یاسا-کۆلکە) 1669135 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس |وێنە=Sanhedrin1.jpg}} '''سەنھێدرین'''، وشەیەکی [[عیبری]]یە کە لە «سەندریۆن» (بە [[یۆنانی]]: synedrion) وەرگیراوە ھەروەھا (بە [[ئینگلیزی]]: The Great Sanhedrin)، و بە واتای وشەیی واتا «ئەوانەی پێکەوە دانیشتوون» و ڕەنگە بە واتای ئەنجومەنی پیران یان ئەنجومەنی موشێرییەکان بێت. ئەم ناوە لەلایەن جوولەکەکانەوە دانراوە لە سەردەمی بوونی [[مەسیح]] لەسەر زەوی وەک دادگای باڵای نەتەوەیی جوولەکەکان و وتەبێژی فەرمی گەلی جوولەکە بووە لە پێش ڕۆمەکان و لە حەفتا و یەک ئەندام پێکھاتبوو کە حەفتایان وەک ژمارەی ئەو پیرانەن کە یارمەتی [[موسا]]یان دا، حەفتا و یەکەمیش سەرۆک کاھین یان کاھینی مەزنە و بەگشتی مافی یاسادانانی ھەبوو لە بڕیارە [[ئایین]]ی و [[ڕامیاری]] و کۆمەڵایەتییەکاندا. بەڵام دوای ساڵی ٧٠ی زایینی، دوای وێرانبوونی [[ئورشەلیم]] و کۆچ و بڵاوبوونەوەی [[جوولەکەکان]] کارەکان وەستان.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hugh Chisholm|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=MvctAAAAIAAJ|سەردێڕ=Encyclopædia Britannica: a dictionary of arts, sciences, literature and general information|بڵاوکەرەوە=The Encyclopædia Britannica company|ساڵ=١٩١١|پەڕە=٤٠٣|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140627023449/http://books.google.com/books?id=MvctAAAAIAAJ|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠١٤}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Nicholas Robert Michael De Lange|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=-5ntAAAAMAAJ|سەردێڕ=The illustrated history of the Jewish people|دوایین٢=Jane S. Gerber|ڕێکەوت=١٥ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٧|بڵاوکەرەوە=Harcourt Brace|ژپنک=٩٧٨-٠-١٥-١٠٠٣٠٢-٠|پەڕە=٧٩|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140627023444/http://books.google.com/books?id=-5ntAAAAMAAJ|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠١٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کتێبی پیرۆز|یاسا}} {{پۆلی کۆمنز|Sanhedrin}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{یاسا-کۆلکە}} rdpg35gw60mo1o147ref1w667qwivm6 0 243479 1669202 1526334 2026-09-17T05:46:11Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1669202 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Bursera graveolens.jpg|وێنۆک]] '''پالۆ سانتۆ''' بە ئیسپانی یان '''بورسێرا گراڤیۆلێنس'''، دارێکی بۆنخۆشی نیمچەدورگەی یوکاتانە لە [[پێروو]] [[ڤێنیزوێلا]]ی ئەمریکای باشوور.<ref name="nakanishi">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Nakanishi|یەکەم=Tsutomu|نووسەر٢=Yuka INATOMI|نووسەر٣=Hiroko MURATA|نووسەر٤=Kaori SHIGETA|نووسەر٥=Naoki IIDA|نووسەر٦=Akira INADA|نووسەر٧=Jin MURATA|نووسەر٨=Miguel Angel Perez FARRERA|نووسەر٩=Munekazu IINUMA|نووسەر١٠=Toshiyuki TANAKA|نووسەر١١=Shogo TAJIMA|ڕێکەوت=شوباتی ٢٠٠٥|سەردێڕ=A new and known cytotoxic aryltetralin-type lignans from stems of Bursera graveolens.|ناونیشان=http://www.jstage.jst.go.jp/article/cpb/53/2/229/_pdf|journal=Chemical and Pharmaceutical Bulletin|بەرگ=٥٣|issue=2|پەڕەکان=٢٢٩–٣١|doi=10.1248/cpb.53.229|pmid=١٥٦٨٤٥٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|doi-access=free|نووسەر١٢=Naoto OKU}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.jstage.jst.go.jp/article/cpb/53/2/229/_pdf |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ }}</ref> بە تایبەتی پێروو و ئێکوادۆر، لە زۆربەی دارستانە شێدار و گەرمەکان دەستەدەکەوێت، و نازناوی «داری پیرۆز»ی ھەیە بە ئیسپانی. مێژوویەکی درێژی پزیشکی ھەیە و بەکارھاتووە بۆ کەمکردنەوەی سترێس و ئازار، ھەروەھاش بۆ پاکردنەوەی وزەی نەرێنی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی ئابی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Palo Santo Benefits, Uses, Precautions, and How to Use it|ناونیشان=https://www.healthline.com/health/palo-santo-benefits|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Healthline|زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Bursera graveolens|پالۆ سانتۆ}}{{authority control}}{{کۆلکە}}{{تووڵی دەروازە|پزیشکی|ئیسپانیا|ڕوەک|||}} 6cugj8zsw9346wppaxfay34hacsobp6 1669280 1669202 2026-09-17T09:05:25Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1669280 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Bursera graveolens.jpg|وێنۆک]] '''پالۆ سانتۆ''' بە ئیسپانی یان '''بورسێرا گراڤیۆلێنس'''، دارێکی بۆنخۆشی نیمچەدورگەی یوکاتانە لە [[پێروو]] [[ڤێنیزوێلا]]ی ئەمریکای باشوور.<ref name="nakanishi">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Nakanishi|یەکەم=Tsutomu|نووسەر٢=Yuka INATOMI|نووسەر٣=Hiroko MURATA|نووسەر٤=Kaori SHIGETA|نووسەر٥=Naoki IIDA|نووسەر٦=Akira INADA|نووسەر٧=Jin MURATA|نووسەر٨=Miguel Angel Perez FARRERA|نووسەر٩=Munekazu IINUMA|نووسەر١٠=Toshiyuki TANAKA|نووسەر١١=Shogo TAJIMA|ڕێکەوت=شوباتی ٢٠٠٥|سەردێڕ=A new and known cytotoxic aryltetralin-type lignans from stems of Bursera graveolens.|ناونیشان=http://www.jstage.jst.go.jp/article/cpb/53/2/229/_pdf|journal=Chemical and Pharmaceutical Bulletin|بەرگ=٥٣|issue=2|پەڕەکان=٢٢٩–٣١|doi=10.1248/cpb.53.229|pmid=١٥٦٨٤٥٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|doi-access=free|نووسەر١٢=Naoto OKU}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.jstage.jst.go.jp/article/cpb/53/2/229/_pdf |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ }}</ref> بە تایبەتی پێروو و ئێکوادۆر، لە زۆربەی دارستانە شێدار و گەرمەکان دەستەدەکەوێت، و نازناوی «داری پیرۆز»ی ھەیە بە ئیسپانی. مێژوویەکی درێژی پزیشکی ھەیە و بەکارھاتووە بۆ کەمکردنەوەی سترێس و ئازار، ھەروەھاش بۆ پاکردنەوەی وزەی نەرێنی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی ئابی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Palo Santo Benefits, Uses, Precautions, and How to Use it|ناونیشان=https://www.healthline.com/health/palo-santo-benefits|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Healthline|زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Bursera graveolens|پالۆ سانتۆ}}{{authority control}}{{کۆلکە}}{{تووڵی دەروازە|پزیشکی|ئیسپانیا|ڕوەک|||}} [[پۆل:گژوگیاکانی ئەمریکای ناوەندی]] [[پۆل:گژوگیاکانی مەکسیک]] 8emgsojme3mbj69kp8zpioe71i3moj7 0 243655 1668878 1668606 2026-09-16T16:18:40Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Personal flag of Adolf Hitler}} 1668878 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} [[File:Standarte_Adolf_Hitlers.svg|وێنۆک|ئاڵا]] '''ئاڵای کەسیی ئەدۆڵف ھیتلەر''' (بە [[ئەڵمانی]]: Führerstandarte یان Standardte des Führers) بریتییە لە [[ئاڵا]]یەکی [[سوور]]ی [[چوارگۆشە]] کە [[سواستیکا|خاچێکی چەماوەی]] ڕەشی تێدایە لەسەر دیسکێکی سپی لەناو تاجە گوڵینەیەک لە ناوەند دا و گەڵای دار بەڕووی زێڕین و چوار ھەڵۆی نازی لە گۆشەکاندا ھەیە. بە شێوەیەکی گشتی ئاماژەی بە بوونی [[ئەدۆلف ھیتلەر]] دەکرد لە بۆنە فەرمییەکان و لە شێوەی ئاڵای بەرزکراو و ئاڵای [[ئۆتۆمبیل]]ی بچووک و ھتد نمایش دەکرا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٥ی ١٠ی ٢٠٢٣}} {{تووڵی دەروازە|ئەڵمانیا|جەنگی جیھانیی دووەم}} {{ئەڵمانیا-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Personal flag of Adolf Hitler}} [[پۆل:ئەدۆڵف ھیتلەر]] db1a0m1l1rz1g3du7xu1sp8lb1zvg9l 0 244668 1669167 1472107 2026-09-17T04:34:38Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کۆمپانیا-کۆلکە، تەکنۆلۆژیا-کۆلکە، کۆمپیوتەر-کۆلکە) 1669167 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Open_Graph_protocol_logo.png|وێنۆک|ڕاست|alt=سەکۆی فەیسبووک|سەکۆب فەیسبووک]] '''سەکۆی فەیسبووک''' ({{بە ئینگلیزی |Facebook Platform}}) کۆمەڵێک خزمەتگوزاری و ئامراز و بەرھەمە کە لەلایەن [[خزمەتگوزاریی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان|خزمەتگوزاری تۆڕی کۆمەڵایەتی]] [[فەیسبووک|فەیسبووکەوە]] پێشکەش دەکرێت بۆ گەشەپێدەرانی لایەنی سێیەم بۆ دروستکردنی [[ئەپلیکەیشن|بەرنامە]] و خزمەتگوزارییەکانی خۆیان کە دەستیان بە داتاکانی فەیسبووک دەگات.<ref name="CNN2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠٠٨|ناونیشان=https://money.cnn.com/2007/05/24/technology/facebook.fortune/|سەردێڕ=Facebook's plan to hook up the world|بڵاوکەرەوە=CNN|ڕێکەوت=٢٩ی ئایاری ٢٠٠٧|دوایین=Kirkpatrick, David|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080226142813/https://money.cnn.com/2007/05/24/technology/facebook.fortune/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی شوباتی ٢٠٠٨}}</ref> پلاتفۆرمی ئێستای فەیسبووک لە ساڵی ٢٠١٠ دەستی بەکارەکانی کردووە.<ref name="F82">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://developers.facebook.com/blog/post/564/|سەردێڕ=How To: Get Started with the Open Graph|بڵاوکەرەوە=Facebook|ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان= ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221206134048/https://developers.facebook.com/blog/post/564/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> پلاتفۆرمەکە کۆمەڵێک [[ناوبەستی بەرنامەسازیی بەرنامەی بەکاربەری|ڕووکار و ئامرازی بەرنامەسازی]] پێشکەش دەکات کە گەشەپێدەران دەتوانن لەگەڵ «گرافیکێکی کۆمەڵایەتی» کراوەدا لە پەیوەندییە کەسییەکان و شتەکانی دیکەی وەک گۆرانی و شوێن و لاپەڕەکانی فەیسبووک یەکبگرن. بەرنامەکانی facebook.com و ماڵپەڕە دەرەکییەکان و ئامێرەکان ھەموویان ڕێگەیان پێدراوە بچنە ناو گرافەکەوە. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|کۆمەڵگا|تەکنۆلۆژیا|کۆمپانیا|ئابووری|ئینتەرنێت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دەیەی ٢٠٠٠}} {{کۆمپانیا-کۆلکە}} {{تەکنۆلۆژیا-کۆلکە}} {{کۆمپیوتەر-کۆلکە}} [[پۆل:فەیسبووک]] [[پۆل:میدیای کۆمەڵایەتی]] l19jlxceepwfymmk7o4yipbt35dk6hy 0 245896 1669121 1547384 2026-09-17T01:35:58Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (گەردوون-کۆلکە، نژیاروانی-کۆلکە، ڕووسیا-کۆلکە) 1669121 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''سەنتەری ڕاهێنانی زانستی توێژینەوە و تاقیکردنەوەی گەردوونناسەکانی ناوەندی یوری ئەی گاگارین''' ( '''GCTC''' : [[زمانی ڕووسی|بە ڕووسی]] : Центр подготовки космонавтов имени Ю. А. Гагарина) <ref>{{بە ڕووسی|Российский Государственный Научно-Исследовательский Испытательный Центр Подготовки Космонавтов (РГНИИЦПК) им. Ю. А. Гагарина}}, {{Lang|ru-Latn|Rossiyskiy Gosudarstvenny Nauchno-Issledovatelsky Ispytatelny Tsentr Podgotovki Kosmonavtov (RGNIITsPK) im. Yu. A. Gagarina}}</ref> دامەزراوەیەکی ڕاهێنانی ڕووسییە کە بەرپرسیارە لە ڕاهێنانی [[ئەستێرەگەڕ|کەشتیوانانی ئاسمان]] بۆ ئەرکەکانیان بۆ بۆشایی ئاسمان ، لە شاری ستار لە [[ئۆبلاستی مۆسکۆ|ئۆبلاستی مۆسکۆیە]] ، ناوێک کە ڕەنگە ئاماژە بە خودی دامەزراوەکە یان گۆڕەپانەکەی بکات. <ref name="BHp">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Burgess|یەکەم=Colin|ناونیشان=https://www.springer.com/us/book/9780387848235|سەردێڕ=The First Soviet Cosmonaut Team : Their Lives and Legacies|دوایین٢=Hall|یەکەم٢=Rex|ڕێکەوت=٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=[[Springer Publishing|Springer]]-Praxis|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٨٧-٨٤٨٢٤-٢|پەڕەکان=٣٥٦|زمان=EN}}</ref> == پێکهاتن == ئەم دامەزراوەیە لە سەرەتادا تەنها بە یەکەی سەربازی (٢٦٢٦٦) یان (٢٦٢٦٦) ناسرابوو، بنکەیەکی ڕاهێنانی نهێنی بوو بۆ ئەو کەسانەی هەڵدەبژێردران بۆ تاقیکردنەوە و ئەزموون دەربارەی گەردوونناسی سەر بە سۆڤیەتییەکان، شوێنەکە بەهۆی نزیکییەوە لە مۆسکۆ و ژێرخانی دیکە هەڵبژێردرا کە پێویست دەبن بۆ ئەرکەکەی: فڕۆکەخانەی چکالۆڤسکی و هێڵی ئاسنی یارۆسلاڤل، <ref name="BHp">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Burgess|یەکەم=Colin|ناونیشان=https://www.springer.com/us/book/9780387848235|سەردێڕ=The First Soviet Cosmonaut Team : Their Lives and Legacies|دوایین٢=Hall|یەکەم٢=Rex|ڕێکەوت=٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=[[Springer Publishing|Springer]]-Praxis|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٨٧-٨٤٨٢٤-٢|پەڕەکان=٣٥٦|زمان=EN}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFBurgessHall2009">Burgess, Colin; Hall, Rex (2009). [https://www.springer.com/us/book/9780387848235 ''The First Soviet Cosmonaut Team : Their Lives and Legacies'']. [[چاپخانەی سپرینگەر|Springer]]-Praxis. p.&nbsp;356. {{ISBN|<bdi>978-0-387-84824-2</bdi>}}.</cite></ref> ئەو ناوچەیە چڕ و پڕی دارستانە لە سەرەتادا مەودای ڕادار بوو لەگەڵ هەندێک ژێرخانی هەبوو. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Yu.A. Gagarin Research & Test Cosmonaut Center - History|ناونیشان=http://gctc.su/main.php?id=242|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|وێبگە=gctc.su}}</ref> پزیشکی سەربازی کۆلۆنێل یێڤگنی کارپۆڤ لە ٢٤ی شوباتی ١٩٦٠ وەک یەکەم سەرۆکی ناوەندی مەشقی ئاسمانی یان ''تسێنتر پۆدگۆتۆڤکی کۆسمۆناڤتۆڤ'' (TsPK) دەستنیشانکرا <ref name="BHp">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Burgess|یەکەم=Colin|ناونیشان=https://www.springer.com/us/book/9780387848235|سەردێڕ=The First Soviet Cosmonaut Team : Their Lives and Legacies|دوایین٢=Hall|یەکەم٢=Rex|ڕێکەوت=٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=[[Springer Publishing|Springer]]-Praxis|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٨٧-٨٤٨٢٤-٢|پەڕەکان=٣٥٦|زمان=EN}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFBurgessHall2009">Burgess, Colin; Hall, Rex (2009). [https://www.springer.com/us/book/9780387848235 ''The First Soviet Cosmonaut Team : Their Lives and Legacies'']. [[چاپخانەی سپرینگەر|Springer]]-Praxis. p.&nbsp;356. {{ISBN|<bdi>978-0-387-84824-2</bdi>}}.</cite></ref> سەنتەرەکە نزیکەی ٢٥٠ کارمەندی تێدابوو کە دابەشکرابوون بەسەر بەشە جیاوازەکاندا کە بەرپرسیار بوون لە پەرەپێدانی هەموو لایەنەکانی بەرنامەی بۆشایی ئاسمان لە ئامێرەکانەوە تا خۆشگوزەرانی گەردوونناسەکان. لەوانە پسپۆڕانی ئاڵوگۆڕی گەرمی و پاکوخاوێنی، جل و بەرگی مانەوە، نەشتەرگەری و ستافی ڕاهێنان، سەرەتا کاندیدەکانی گەردوونناس لە فڕۆکەخانەی ناوەندی فرونزی نزیک (مۆسکۆ) جێگیرکرابوون، دواتر بلۆکێکی شوقە لە چکالۆڤسکی دانرا پێش ئەوەی لە کۆتاییدا بچنە شوقە تازە دروستکراوەکانی شوێنەکە کە لەوێ لەگەڵ خێزانەکانیان دەمێننەوە بە درێژایی مەشقەکان. <ref name="BHp" /> == ئیدارەی مەدەنی == تا مانگی نیسانی ٢٠٠٩ سەنتەرەکە لەلایەن وەزارەتی بەرگری (ڕووسیا) بە هاوکاری لەگەڵ [[دەزگای بۆشاییی ڕووسی|ئاژانسی بۆشایی ئاسمانی فیدراڵی ڕووسیا]] خاوەندارێتی و بەڕێوەبردنی دەکرد، لە مانگی نیسانی ٢٠٠٩، [[دمیتری مێدڤێدێڤ|دیمیتری مێدڤێدێڤ]] ، سەرۆکی ڕووسیا ، بڕیارێکی سەرۆکایەتیی واژۆکرد کە ناوەندەکەی لە وەزارەتی بەرگرییەوە بۆ [[دەزگای بۆشاییی ڕووسی|دەزگای بۆشایی ئاسمانی فیدراڵی ڕووسیا]] (ڕۆسکۆسمۆس) دەگوازێتەوە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Russia's president transfers Gagarin Cosmonaut Training Center to Roscosmos (April 2009)|ناونیشان=http://www.collectspace.com/ubb/Forum31/HTML/000254.html|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|وێبگە=www.collectspace.com}}</ref> == ژێرخانی سەرەکی == دامەزراوەکە ژێرخانی پێویست لەخۆدەگرێت بۆ ڕاهێنانی گەردوونناسەکان لە سەرانسەری ئەزموونی بەرفراوان، لەوانە ھاوشێوەکردنی پەستانی گی، ڕاهێنانی تایبەت بە ئەرک، چاودێریکردنی پزیشکی/تاقیکردنەوە و گەشتی ئاسمانی. ئاسانکارییە سەرەکییەکانی (GCTC) بریتین لە: * مۆکاپی تەواو قەبارەی هەموو کەشتییە ئاسمانییە گەورەکان کە لە سەردەمی [[یەکێتیی سۆڤیەت|سۆڤیەتەوە]] پەرەیان پێدراوە، لەوانە هەڵگری [[سویوز|سۆیوز]] و بوران ، مۆدیولەکانی TKS و وێستگەکانی خولگەیی بەرنامەی سالیوت ، [[وێستگەی بۆشاییی میر|میر]] و [[وێستگەی بۆشاییی نێونەتەوەیی|وێستگەی بۆشایی ئاسمان]]، ئەمانە پێکەوە بوون یان لەگەڵ تێپەڕبوونی کات لەناو دوو هۆڵی سەرەکیی هەنگاری مەشق و ڕاهێنانەکانی سەنتەرەکەدا جێگەی یەکتریان گرتەوە، ژووری یەکەم شوێنی سالیوت ٤، ٦، میر (Don-17KS) لەگەڵ مۆدیولەکانی Kvant (Don-37KE)، Kvant 2 (Don-77KSD) و Kristall (Don-77KST) و سیمولەیتەرێکی مۆدیۆلی دابەزینی سویوز٢ لەخۆدەگرێت. ژووری ئەی١ سیمولەیتەرەکانی سۆیوز لەخۆدەگرێت (Don-7ST3 -STK-7ST )کۆن - بۆ سۆیوز TMA؛ TDK-7ST4 - TDK-7TS2 کۆن بۆ سۆیوز TM - بۆ سۆیوز TMM؛ Don-732M دەستکاریکراوە بۆ سۆیوز TM و فڕۆکەوان ٧٣٢ - بۆ سیستەمی دۆکینگ TORU). ژوورەکانی تر سیمولەیتەرەکانی سالیوت ٧ ، سپێکتر (Don-77KSO)، پریرۆدا (Don-77KSI)، بوران، ''زاریا'' و ''زڤێزدا'' لەخۆدەگرن. * فڕۆکەی ڕاهێنانی کێشکردنی سفر بۆ ھاوشێوەکردنی بێ کێش (بڕوانە Vomit Comet )، لەوانەش MiG-15 UTI، Tupolev Tu-104 و دواتر IL-76 MDK بە قەبارەی ناوەوەی {{Convert|400|m3|cuft}} . فڕۆکەکانی مەشق و ڕاهێنان لە بنکەی هێزی ئاسمانی ڕووسیا لە فڕۆکەخانەی چکالۆڤسکی جێگیرن . * کلینیکێکی چاودێری پزیشکی و دامەزراوەی پشکنین. * ئۆفیسی ئەسڵی [[یوری گاگارین]] و ژمارەیەک شوێنەوار و جەستەی بۆ ئەو و گەردوونناسەکانی تر. == سەرچاوەکان == {{Reflist}} == بەستەری دەرەکی == * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Burgess|یەکەم=Colin|ناونیشان=https://www.springer.com/us/book/9780387848235|سەردێڕ=The First Soviet Cosmonaut Team : Their Lives and Legacies|دوایین٢=Hall|یەکەم٢=Rex|ڕێکەوت=٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=[[Springer Publishing|Springer]]-Praxis|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٨٧-٨٤٨٢٤-٢|پەڕەکان=٣٥٦|زمان=EN}} {{پۆلی کۆمنز|Yuri Gagarin Cosmonauts Training Center}} {{تووڵی دەروازە|گەردوون|ڕووسیا|نژیاروانی|فڕینی بۆشایی}} {{گەردوون-کۆلکە}} {{نژیاروانی-کۆلکە}} {{ڕووسیا-کۆلکە}} [[پۆل:گەردوون]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ڕووسی]] rjhhw9tihv7so11b9jbl37qzruxjfii 0 246591 1669267 1444987 2026-09-17T08:00:32Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1669267 wikitext text/x-wiki {{ناسیۆنالیزم}} '''گارڤیزم''' لایەنێکی ناسیۆنالیزمی ڕەشپێستەکانە کە ئاماژەیە بۆ [[مارکوس گارڤەی|سیاسەتە ئابووری و ڕەگەزی و سیاسییەکانی]] [[مارکوس گارڤەی]] دامەزرێنەری UNIA-ACL.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Getachew|یەکەم=Adom|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=A 'Common Spectacle' of the Race: Garveyism's Visual Politics of Founding|journal=American Political Science Review|بەرگ=١١٥|issue=4|پەڕەکان=١١٩٧–١٢٠٩|doi=10.1017/S0003055421000484}}</ref><ref name="BackToAfrica">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی تەممووزی ٢٠٠٥|سەردێڕ=The "Back to Africa" Myth|ناونیشان=http://www.unia-acl.org/archive/themyth.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090429094305/http://www.unia-acl.org/archive/themyth.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی نیسانی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئازاری ٢٠١٢|وێبگە=UNIA-ACL website}}</ref> ئایدۆلۆژیای گارڤیزم سەنتەری یەکگرتن و بەھێزکردنی پیاو و ژن و منداڵانی بە ڕەچەڵەک ئەفریقییە لەژێر ئاڵای نەتەوەی یەکگرتوویی ئەفریقی و گەڕاندنەوەی نەوەی ئەفریقییە کۆیلەکراوەکان و قازانجەکانی بۆ کیشوەری ئەفریقا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Constitutional Rights Foundation|ناونیشان=https://www.crf-usa.org//black-history-month/marcus-garvey|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231005133045/https://www.crf-usa.org//black-history-month/marcus-garvey|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Marcus Garvey and the Universal Negro Improvement Association, the Twentieth Century, Divining America: Religion in American History, TeacherServe, National Humanities Center|ناونیشان=http://nationalhumanitiescenter.org/tserve/twenty/tkeyinfo/garvey.htm}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Garveyism|ناونیشان=http://www.encyclopedia.chicagohistory.org/pages/502.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|archive-url=https://web.archive.org/web/20231005133203/http://www.encyclopedia.chicagohistory.org/pages/502.html|url-status=dead}}</ref> گارڤەی ئەم بیرۆکەیەی لە وەڵامی پەراوێزخستن و [[دووچاوەکی|ھەڵاواردنی]] ئەمریکییە ئەفریقییەکان لە [[ئەمریکاکان|ئەمریکا]] و [[کاریبی]] دامەزراند بەو ھیوایەی ئیلھامبەخش بێت بۆ ئەمریکییە ڕەشپێستەکان بۆ دامەزراندنی ژێرخانی چالاکانە و دامەزراوەکان و ئابوورییە ناوخۆیییەکان نەک چاوەڕوانی ئەو چاکسازیانە بن کە حوکومەتەکان دەیکەن بە تایبەت [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|حوکومەتی ئەمریکا]]. جووڵانەوەکە کاریگەرییەکی گەورەی ھەبوو لە ھاندان و داڕشتنی سیاسەتی ڕەشپێستەکان لە کاری بی و لە بەشێکی [[ئەفریقا]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ewing|یەکەم=Adam|سەردێڕ=The Age of Garvey: How a Jamaican Activist Created a Mass Movement and Changed Global Black Politics|ڕێکەوت=٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Princeton University Press|ژپنک=٩٧٨-١-٤٠٠٨-٥٢٤٤-٤}}{{پەڕە پێویستە|date=July 2020}}</ref> گارڤەی بەرپەرچ درایەوە لەلایەن دامەزراوەی ئەفریقایی‒ئەمریکی لە ئەمریکا. ئەمەش وای لە وەزارەتی داد کرد لێکۆڵینەوە لەسەر گارڤەی بکەن، و لێکۆڵینەوەکە ئەوەی سەلماند کە گارڤەی ساختەکاری کردوە، ئەمەش بووە ھۆی دەستگیرکردنی گارڤەی بە تۆمەتی ساختەکاری لە پۆستەکاندا لە مانگی یەکی ساڵی ١٩٢٢؛ و بووە ھۆی داڕمانی پڕۆژەکانی. لە ١٨ی تشرینی دووەمی ١٩٢٧ سەرۆک [[کالڤین کولیج]] سزاکەی گارڤەی گۆڕی و ئازاد کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Marcus Garvey Timeline &#124; American Experience|ناونیشان=https://www.pbs.org/wgbh/americanexperience/features/garvey-timeline/|وێبگە=[[PBS]]}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پان ئەفریقایزم]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} [[پۆل:فاشیزم]] [[پۆل:ناسیۆنالیزم]] [[پۆل:ناسیۆنالیزمەکان]] [[پۆل:سیاسەت]] [[پۆل:سیاسەت بەپێی کیشوەر]] 21aiiegxgt88a0f5lrrvwk9s4tk807m 0 246721 1668855 1667748 2026-09-16T14:00:23Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1668855 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''سیلڤیۆ پیۆلا''' ({{IPA-it|ˈsilvjo ˈpjɔ:la}} ; ٢٩ی ئەیلوولی ١٩١٣ – ٤ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٦) [[تۆپی پێ|یاریزانێکی تۆپی پێی]] ئیتاڵی بووە و وەک [[ھێرشبەر (تۆپی پێ)|ھێرشبەر]] یاری کردووە. بەھۆی چەند ڕیکۆردێک کە تۆماری کردووە، بە کەسایەتییەکی دیار لە مێژووی تۆپی پێی ئیتاڵیادا ناسراوە، ھەروەھا وەک یەکێک لە گەورەترین ھێرشبەرەکانی نەوەی خۆی دادەنرێت، ھەروەھا وەک یەکێک لە باشترین یاریزانە ئیتاڵییەکانی ھەموو سەردەمێک دادەنرێت. پیۆلا بەشێک بوو لەو پێکھاتەیەی کە جامی نێودەوڵەتی ئەورووپای ناوەڕاستی ساڵی ١٩٣٣–٣٥ی بەدەستھێنا & ئەو پێکھاتەیەی کە [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٣٨]]ی لەگەڵ [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیتاڵیا|ئیتاڵیا]] بردەوە، دوو گۆڵی لە یاری کۆتاییدا تۆمارکرد، پاڵەوانێتییەکەی وەک دووەم باشترین یاریزان و دووەم زۆرترین گۆڵکاری کۆتایی پێھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠١٣|سەردێڕ=Silvio Piola, il più bomber di tutti|ناونیشان=http://www.panorama.it/sport/calcio/silvio-piola-centenario-nascita-record-reti-serie-a/|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Panorama.it|زمان=it}}</ref>پیۆلا لە[[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیتاڵیا|ڕیکۆردەکانی گۆڵ تۆمارکردنی]] ھەڵبژاردەی ئیتاڵیا لە پلەی سێیەمدایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Nazionale in cifre|ناونیشان=http://www.figc.it/nazionali/Marcatori?squadra=1&mode=|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130731000359/http://www.figc.it/nazionali/Marcatori?squadra=1&mode=|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥}}</ref> یەکەم یاری لەگەڵ [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیتاڵیا|ئیتاڵیا]] لە ٢٤ی ئازاری ١٩٣٥ بەرامبەر [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی نەمسا|نەمسا]] بوو، ھەروەھا ڕیکۆردی زۆرترینجار کە بووەتە گۆڵکاری مێژووی خولی یەکەمی ئیتاڵیایە، بە ٢٩٠ گۆڵ (٢٧٤ لە [[سێریێ ئا|خولی ئیتاڵیا]] و ١٦ لە خولی نازیۆنال)،<ref name="Italy - All-Time Topscorers">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Italy – All-Time Topscorers|ناونیشان=https://www.rsssf.org/tablesi/italtops-allt.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hafez Ahmed|ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٢|سەردێڕ=Sports &#124; Totti becomes Serie A's third top all-time scorer|ناونیشان=http://www.daily-sun.com/index.php?view=details&archiev=yes&arch_date=28-09-2012&type=Totti-becomes-Serie-As-third-top-all-time-scorer&pub_no=275&cat_id=5&menu_id=4&news_type_id=1&index=22|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Daily Sun|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئایاری ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230529172600/https://www.daily-sun.com/index.php?view=details&archiev=yes&arch_date=28-09-2012&type=Totti-becomes-Serie-As-third-top-all-time-scorer&pub_no=275&cat_id=5&menu_id=4&news_type_id=1&index=22|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ٥٦٦ یاری لە خولی ئیتاڵیا ئەنجامداوە. پیۆلا تاکە یاریزانە کە گۆڵکاری ھەموو کاتەکانی [[سێریێ ئا|سێریا ئا]] بێت لە سێ تیپی جیاواز (پرۆ ڤێرسێلی، [[لاتسیۆ]] و نۆڤارا)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Serie A Top Scorers – Lazio|ناونیشان=http://www.free-elements.com/Italy/Clubs/Laz3.html|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Free-elements.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Serie A Top Scorers – Pro Vercelli|ناونیشان=http://www.free-elements.com/Italy/Clubs/Prv3.html|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Free-elements.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Serie A Top Scorers – Novara|ناونیشان=http://www.free-elements.com/Italy/Clubs/Nov3.html|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Free-elements.com}}</ref> ھەروەھا پیۆلا بەرزترین گۆڵکاری ئیتاڵییە بە گشتی بە ٣٦٤ گۆڵ (٣٩١ ئەگەر گۆڵەکانی لە Divisione Nazionale و بۆ تیپی ئیتاڵیا B ھەروەھا لەخۆ بگرێت).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠١٠|سەردێڕ=Del Piero a quota 301 gol in carriera: nel mirino c'è Inzaghi|ناونیشان=http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2010/03/15-60075/Del+Piero+a+quota+301+gol+in+carriera%3A+nel+mirino+c%27%C3%A8+Inzaghi|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006100558/http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2010/03/15-60075/Del+Piero+a+quota+301+gol+in+carriera%3A+nel+mirino+c%27è+Inzaghi|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Tutto Sport|زمان=it}}</ref> بەدرێژایی ژیانی وەرزشی بە یارییە دۆستانەکانیشەوە، پیۆلا ٦٨٢ گۆڵی تۆمارکردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Silvio Piola|ناونیشان=https://docs.ufpr.br/~mmsabino/sstatistics/piola.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|archive-url=https://web.archive.org/web/20211127194057/https://docs.ufpr.br/~mmsabino/sstatistics/piola.html|url-status=dead}}</ref>دوای مردنی، دوو یاریگای ئیتاڵیا ناویان بە ناوی ئەوەوە کرا: یەکێکیان لە نۆڤارا لە ساڵی ١٩٩٧ و یەکێکی دیکەیان لە ڤێرسێلی لە ساڵی ١٩٩٨. لە ساڵی ٢٠١١ دوای مردنی ناوی ھاتە ناو ھۆڵی ناوبانگەکانی تۆپی پێی ئیتاڵیا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|30em|٢}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە| تۆپی پێ |ژیاننامە}} {{پۆلی کۆمنز|Silvio Piola}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{تۆپی پێ-کۆلکە}} [[پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی ئیتالی]] [[پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا]] [[پۆل:یاریزانانی یانەی یوڤێنتوس]] [[پۆل:مردووانی ١٩٩٦]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٣]] [[پۆل:یاریزانانی براوەی جامی جیھانیی فیفا]] 4q36oa9b16aw84cqvja1j4gc4cklk9u 0 246815 1669286 1613504 2026-09-17T10:33:10Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئێران-کۆلکە، سووریا-کۆلکە) 1669286 wikitext text/x-wiki {{Infobox military person |name= سەید ڕەزی مووسەوی |image= |alt= |caption= |birth_name= |birth_date= |birth_place= |death_date={{death date|٢٠٢٣|١٢|٢٥}} |death_place= [[سەیدە زەینەب]]، [[پارێزگای ڕیف دیمەشق|ڕیف دیمەشق]]، [[سووریا]] |placeofburial= |placeofburial_label= |placeofburial_coordinates= |allegiance= {{ئاڵا|ئێران}} |branch= [[پەڕگە:Flag of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg|22px]] [[سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] |branch_label= |serviceyears=١٩٨٠–٢٠٢٣ |serviceyears_label= |rank=[[سەرتیپ]] |battles= * [[شەڕی ناوخۆییی سووریا]] * [[شەڕی ٢٠٢٣ی ئیسرائیل و حەماس]] ** [[پێکدادانەکانی سنووریی ٢٠٢٣ ئیسرائیل و حیزبوڵڵای لوبان]]{{KIA}} }} '''سەید ڕەزی مووسەوی''' ({{بە فارسی|سید رضی موسوی}}) کەسایەتییەکی سەربازیی ئێرانی و ئەندامی [[ھێزی قودس]]ی [[سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سپای پاسداران]] بوو. ئەو لە سەردەمی [[شەڕی ٢٠٢٣ی ئیسرائیل و حەماس]]دا بەھۆی ھێرشێکی ئاسمانیی [[ئیسرائیل]]ەوە لە [[سەیدە زەینەب]] لە [[پارێزگای ڕیف دیمەشق]] لە [[سووریا]] کوژرا. مووسەوی لە کاتی کوژرانیدا، بە کاریگەرترین فەرماندەی سەربازیی ئێران لە سووریا وەسف کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Hashem|یەکەم=Ali|سەردێڕ=Inside story: Airstrike kills Iran’s 'most influential' commander in Syria|ناونیشان=https://amwaj.media/article/inside-story-airstrike-kills-iran-s-most-influential-commander-in-syria|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=Amwaj Media|ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231226092828/https://amwaj.media/article/inside-story-airstrike-kills-iran-s-most-influential-commander-in-syria|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == پیشەی سەربازی == سەید ڕەزی مووسەوی لەلایەن سوپای قودس لە دەیەی ١٩٨٠ەوە لە سووریا نیشتەجێ بوو و ئاسانکاری بۆ گواستنەوەی چەک و پارە بۆ [[حیزبوڵڵای لوبنان]] دەکرد. لە ساڵی ١٩٩٠دا بووە بەرپرسی بەشی لۆجیستیکیی ئێران لە سووریا کە بە یەکەی ٢٢٥٠ ناسراوە. لە درێژەی [[شەڕی ناوخۆییی سووریا]]، مووسەوی ڕووبەڕووی چەندین ھەوڵی تیرۆرکردنی بووەوە کە لەلایەن ئیسرائیلەوە ڕێکخرابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Who is Radi Mousavi, who was close to Soleimani and Nasrallah, who was killed by Israel in Syria?|ناونیشان=https://www.alarabiya.net/iran/2023/12/25/%D9%85%D9%82%D8%AA%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%82%D9%8A%D8%A7%D8%AF%D9%8A-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%88%D8%B1%D9%8A-%D8%B1%D8%B6%D9%8A-%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%88%D9%8A-%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%84-%D8%BA%D8%A7%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%8A%D8%A7|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=Al Arabiya|ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|زمان=Arabic}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Razi Mousavi, one of the IRGC forces in Syria and close to Qassem Soleimani, was killed in an Israeli attack|ناونیشان=https://www.iranintl.com/202312256571|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=Iran International|ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|زمان=Persian}}</ref><ref name="aja"/> == مردن == مووسەوی لە درێژەی شەڕی نێوان ئیسرائیل و حەماسدا لە ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣، لە ھێرشێکی ئاسمانیی ئیسرائیل بۆ سەر شوێنی نیشتەجێبوونی لە سەیدە زەینەب لە ١٠ کیلۆمەتری باشووری [[دیمەشق]] کوژرا. کوژرانی مووسەوی وەکوو بەرزترین کوژرانی بەرپرسێکی باڵای سەربازیی ئێران لە دوای [[ھێرشی ئاسمانیی ٢٠٢٠ی فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی بەغدا|تیرۆرکردنی قاسم سولەیمانی]] داندراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Iran warns Israel will pay after top IRGC commander killed in Syria airstrike|ناونیشان=https://www.jpost.com/breaking-news/article-779461|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=Jerusalem Post|ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> === کاردانەوەکان === [[ئیبراھیم ڕەئیسی]]، سەرۆک کۆماری ئەوکاتی ئێران تیرۆرکردنی مووسەوی بە «نیشانەی بێزاری و لاوازیی ڕژێمی [[زایۆنیزم|زایۆنی]] لە ناوچەدا» ناوبرد و جەختی کردەوە کە بە دڵنیایییەوە باجەکەی دەداتەوە.<ref name="aja">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Israeli air strike in Syria kills top Iranian military adviser|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2023/12/25/israeli-air-strike-in-syria-kills-top-iranian-general|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=Al Jazeera|ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.aljazeera.com/news/2023/12/25/israeli-air-strike-in-syria-kills-top-iranian-general "Israeli air strike in Syria kills top Iranian military adviser"]. Al Jazeera. 25 December 2023<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">25 December</span> 2023</span>.</cite></ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|شەڕ|ئێران|سووریا|ژیاننامە}} {{پۆلی کۆمنز|Seyed Razi Mousavi}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} {{سووریا-کۆلکە}} [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٣]] [[پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٣]] [[پۆل:مردووان بەھۆی ھێرشە ئاسمانییەکانی ئیسرائیل]] aqfcx5oqnuh399y9bvwcbt0fjh2ckhu 1 246975 1668856 1325335 2026-09-16T14:00:24Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1668856 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[سیلڤیۆ پیۆلا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1183230 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230529172600/https://www.daily-sun.com/index.php?view=details&archiev=yes&arch_date=28-09-2012&type=Totti-becomes-Serie-As-third-top-all-time-scorer&pub_no=275&cat_id=5&menu_id=4&news_type_id=1&index=22 بۆ http://www.daily-sun.com/index.php?view=details&archiev=yes&arch_date=28-09-2012&type=Totti-becomes-Serie-As-third-top-all-time-scorer&pub_no=275&cat_id=5&menu_id=4&news_type_id=1&index=22 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20141006100558/http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2010/03/15-60075/Del+Piero+a+quota+301+gol+in+carriera%3A+nel+mirino+c%27%C3%A8+Inzaghi بۆ http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2010/03/15-60075/Del+Piero+a+quota+301+gol+in+carriera%3A+nel+mirino+c%27%C3%A8+Inzaghi زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٠:٣٤، ٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٣ بەستەری دەرەکیی [[سیلڤیۆ پیۆلا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1325334 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130731000359/http://www.figc.it/nazionali/Marcatori?squadra=1&mode= بۆ http://www.figc.it/nazionali/Marcatori?squadra=1&mode= زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230529172600/https://www.daily-sun.com/index.php?view=details&archiev=yes&arch_date=28-09-2012&type=Totti-becomes-Serie-As-third-top-all-time-scorer&pub_no=275&cat_id=5&menu_id=4&news_type_id=1&index=22 بۆ http://www.daily-sun.com/index.php?view=details&archiev=yes&arch_date=28-09-2012&type=Totti-becomes-Serie-As-third-top-all-time-scorer&pub_no=275&cat_id=5&menu_id=4&news_type_id=1&index=22 زیاد کرا *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2010/03/15-60075/Del+Piero+a+quota+301+gol+in+carriera%3A+nel+mirino+c%27%C3%A8+Inzaghi تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٠:٣٩، ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[سیلڤیۆ پیۆلا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1668855 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211127194057/https://docs.ufpr.br/~mmsabino/sstatistics/piola.html بۆ https://docs.ufpr.br/~mmsabino/sstatistics/piola.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٤:٠٠، ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) nk69080zc2whe0xw5tyesyaxq2q12ox 0 247080 1669076 1508155 2026-09-16T22:37:45Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1669076 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {| class="infobox biography vcard" ! colspan="2" class="infobox-above" style="font-size:125%;" |<div class="fn" style="display:inline-block">سەما دزەیی</div> |- class="mw-file-element" data-file-height="720" data-file-type="bitmap" data-file-width="531" decoding="async" height="298" resource=". /File:Sama_Dizayee.jpg" src="//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/45/Sama_Dizayee.jpg/220px-Sama_Dizayee.jpg" srcset="//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/45/Sama_Dizayee.jpg/330px-Sama_Dizayee.jpg 1.5x, //upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/45/Sama_Dizayee.jpg/440px-Sama_Dizayee.jpg 2x" width="220" | colspan="2" class="infobox-image" |[[پەڕگە:Sama_Dizayee.jpg|298x298پیکسڵ]]<div class="infobox-caption"> سەما دزەیی بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ لە بەرنامەی تۆپ ١٠ لە کەناڵی ئاسمانی تەلەڤیزیۆنی ئەلسۆمەرییە</div> |- class="infobox-label" scope="row" ! class="infobox-label" scope="row" | لەدایکبوون |- style="display:none" | <div class="nickname" style="display:inline"> سەما عیزەددین ئەمین دزەیی style="display:none"> </span><span style="display:none">(<span class="bday">1988-06-02</span>)</span> ٢ی حوزەیرانی ١٩٨٨ <span class="noprint ForceAgeToShow">(تەمەن ٣٥)</span>{{ھن}}<nowiki></nowiki><div class="birthplace" style="display:inline"> [[بەغداد]]، [[عێراق]]</div> ! class="infobox-label" scope="row" |پیشە(ەکان) | class="infobox-data role" |ڕۆژنامەنووس، پەیامنێر، شرۆڤەکاری سیاسی، نووسەر |- ! class="infobox-label" scope="row" |ساڵانی چالاکی | class="infobox-data" |٢٠٠٥-ئێستا |} '''سەما ئەمین دزەیی''' (لە دایکبووی ٢ی حوزەیرانی ١٩٨٨) کەسایەتییەکی ڕادیۆ و تەلەڤیزیۆنی کوردی عێراقییە. دزەیی لە [[بەغدا]] لەدایک بووە و ھەر لەوێش گەورە بووە. تا کۆتایی ساڵی ٢٠٠٩ لە [[ھەولێر|شاری ھەولێر]] زانستی کۆمپیوتەری خوێندووە و دواتر ڕووی لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] کردووە بۆ ئەوەی لە [[زانستی سیاسی|زانستە سیاسییەکان]] بخوێنێت.<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Sama Dizayee's Official Page|ڕێکەوت=١ی تەممووزی ٢٠١١|ناونیشان=https://www.facebook.com/samadizayeeofficial|periodical=Facebook}}</ref> == سەرەتای ژیان == دزەیی لە تەمەنی ١٥ ساڵیدا دەستی بە کاری میدیایی کردووە کاتێک بووەتە پێشکەشکاری ڕادیۆیی بۆ کەناڵی ڕادیۆی ئۆنلاین VOY FM (دەنگی گەنجان)، دواتر بووەتە بەرھەمھێنەر. دواتر بووە پێشکەشکاری سەرەکی ڕادیۆ و بەرھەمھێنەری ڕادیۆ ئۆنلاینەکانی تر. لە تەمەنی ١٧ ساڵیدا دەستی کرد بە نووسین بۆ یەکەمین ڕۆژنامەی ئینگلیزی لە شاری [[کوردستان|ھەولێر]] "The Kurdish Globe"، لە ھەمان کاتدا بۆ گۆڤاری خوێندکاری ناوخۆیی ئۆزۆن نووسی ھەبووە. دوای ماوەیەک دزەیی دەستی بە کارکردن کرد بۆ یەکەم ڕادیۆی زمانی ئینگلیزی، زێد ڕادیۆ (Zed TV) کە بەشێکە لە کەناڵی ئاسمانی [[زاگرۆس تیڤی|زاگرۆس]] لە باشووری کوردستان، کە تێیدا میوانداری و بەرھەمھێنانی بەرنامەکانی بە زمانی ئینگلیزی و کوردی دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Meet real influencer Sama Dizayee: Journalist who doesn't believe in boundaries|ناونیشان=https://www-asianage-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.asianage.com/amp/life/more-features/160919/meet-real-influencer-sama-dizayee-journalist-who-doesnt-believe-in-boundaries.html?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM=#amp_tf=From%20%251$s&aoh=17037891699598&referrer=https://www.google.com&ampshare=https://www.asianage.com/life/more-features/160919/meet-real-influencer-sama-dizayee-journalist-who-doesnt-believe-in-boundaries.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www-asianage-com.cdn.ampproject.org}}</ref> == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://web.archive.org/web/20140318220818/https://www.kurdishglobe.net/displayPrintableArticle.jsp?id=FBFE253A113287238AB7D0F49EA4A1E9 بابەتێک دەربارەی ململانێی سووریا و لوبنان لە نووسینی سەما دزەیی] * [https://www.youtube.com/watch?v=r_U9JR2Y-Sg بەشدارییەکانی سەما دزەیی لە بی بی سی نیوس] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ژن|عێراق}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٨]] [[پۆل:ژنە چالاکوانە عێراقییەکان]] [[پۆل:نووسەرانی کورد]] mu0t0xtdt1pv7kwsglrn082kymb2idi 0 247428 1669123 1508208 2026-09-17T01:36:18Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مێژوو-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1669123 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox former subdivision|_noautocat=<!-- "no" for no automatic categorization -->|native_name={{lang|ota|موصل سنجاغی}}{{ھن}}''Musul Sancağı''|conventional_long_name=سەنجەقی مووسڵ|common_name=مووسڵ|subdivision=[[سەنجەق]]ی|nation=[[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]|status_text=<!-- A free text to describe status the top of the infobox. Use sparingly. -->|government_type=<!-- To generate categories: "Monarchy", "Republic", etc. to generate categories --> <!-- Titles and names of the first and last leaders and their deputies -->|title_leader=<!-- Default: "King" for monarchy, otherwise "President" -->|title_deputy=<!-- Default: "Prime minister" -->|leader1=<!-- Name of leader (up to six) -->|year_leader1=<!-- Years served -->|deputy1=<!-- Name of prime minister (up to six) -->|year_deputy1=<!-- Years served --> <!-- Legislature -->|legislature=<!-- Name of legislature -->|house1=<!-- Name of first chamber -->|house2=<!-- Name of second chamber -->|type_house1=<!-- Default: "Upper house" -->|type_house2=<!-- Default: "Lower house" --> <!-- General information -->|capital=[[مووسڵ]]|national_motto=<!-- Accepts wikilinks -->|national_anthem=<!-- Accepts wikilinks -->|political_subdiv=<!-- Accepts wikilinks -->|today=عێراق <!-- Rise and fall, events, years and dates --> <!-- Only fill in the start/end event entry if a specific article exists. Don't just say "abolition" or "declaration". -->|year_start=١٥١٦|year_end=١٨٦٩|event_start=<!-- Default: "Established" -->|date_start=<!-- Optional: Date of establishment-->|event_end=<!-- Default: "Disestablished" -->|date_end=<!-- Optional: Date of disestablishment -->|event1=<!-- Optional: other events between "start" and "end" -->|date_event1=|event2=|date_event2=|event3=|date_event3=|event4=|date_event4=|event5=|date_event5=|life_span=|era=<!-- Use: "Napoleonic Wars", "Cold War", etc. -->|event_pre=<!-- Optional: A crucial event that took place before before "event_start" -->|date_pre=|event_post=<!-- Optional: A crucial event that took place before after "event_end" -->|date_post=<!-- Images -->|image_flag=<!-- Default: Flag of {{{common_name}}}.svg -->|flag_type=<!-- Displayed text for link under flag. Default "Flag" -->|flag=<!-- Link target under flag image. Default: Flag of {{{common_name}}} -->|image_coat=<!-- Default: Coat of arms of {{{common_name}}}.svg -->|symbol_type=<!-- Displayed text for link under symbol. Default "Coat of arms" -->|symbol=<!-- Link target under symbol image. Default: Coat of arms of {{{common_name}}} -->|image_map=|image_map_caption=<!-- Flag navigation: Preceding and succeeding entities "p1" to "p5" and "s1" to "s8" -->|p1=سەفەوییەکان|flag_p1=Safavid Flag.svg|border_p1=<!-- Default: "border"; for non-rectangular flag, type "no" -->|image_p1=<!-- Use: [[پەڕگە:Sin escudo.svg|20px|Image missing]] -->|s1=ویلایەتی بەغداد|flag_s1=Flag of the Ottoman Empire.svg|border_s1=<!-- Default: "border"; for non-rectangular flag, type "no" -->|image_s1=<!-- Use: [[Image:Sin escudo.svg|20px|Image missing]] --> <!-- Area and population of a given year (up to 5) -->|stat_year1=<!-- year of the statistic, specify either area, population or both, numbered 1–5 -->|stat_area1=<!-- area in square kilometres (w/o commas or spaces), area in square miles is calculated -->|stat_pop1=<!-- population (w/o commas or spaces), population density is calculated if area is also given -->|footnotes=<!-- Accepts wikilinks -->}} '''سەنجەقی مووسڵ''' (یان '''مووسڵ سەنجاک''') سەنجەقێک بووە لە [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|ئیمپراتۆرییەتی عوسمانی]] و شاری [[مووسڵ|موسڵ]]، لە [[عێراق]]ی ئێستا، کە وەک ناوەندی کارگێڕی ویلایەتەکەی خۆی بوو. == مێژوو == سەنجەقەکت دوای داگیرکردنی [[سەلیمی یەکەم]] بوو بۆ [[مووسڵ|شاری مووسڵ]] و لە ساڵی ١٥١٦/١٥١٧ دایمەزراند. تا ساڵی ١٥٣٤ بەشێک بووە لە [[ئەیالەتی دیاربەکر|ویلایەتی دیاربەکر]]. پاشان گواسترایەوە بۆ سەر ویلایەتی لووڕستان، دواتریش بۆ [[ئەیالەتی بەغدا|ویلایەتی بەغدا]]. لە ساڵانی ١٥٦٣–١٥٦٦ و ١٥٧١–١٥٧٣ بەشێک بووە لە [[ئەیالەتی شارەزوور|ویلایەتی شارزوور]]. لە ساڵی ١٥٨٦ بووە بەشێک لە [[ئەیالەتی مووسڵ|ویلایەتی مووسڵی]] تازە دامەزراو. لە ساڵی ١٨٥١ ویلایەتی مووسڵ ھەڵوەشایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ڕێکەوت=١٨٥١|orig-year=1267 AH|سەردێڕ=Salname-yi Devlet-i Âliye-yi Osmaniye|ناونیشان=http://ktp.isam.org.tr/pdfsal/D02467126700000005.pdf#page=75|زمان=Ottoman Turkish|شوێن=Istanbul|issue=5|پەڕە=٧٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ڕێکەوت=١٨٥٢|orig-year=1268 AH|سەردێڕ=Salname-yi Devlet-i Âliye-yi Osmaniye|ناونیشان=http://ktp.isam.org.tr/pdfsal/D02467126800000006.pdf#page=74|زمان=Ottoman Turkish|شوێن=Istanbul|issue=6|پەڕە=٧٤}}</ref> سەنجەقی مووسڵ تا ساڵی ١٨٥٥ بە ھیچ یەکەیەکی دیکەی کارگێڕی نەبەسترابوو، تا ئەو کاتەی بوو بە بەشێک لە [[ئەیالەتی وان|ویلایەتی وان]].<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ڕێکەوت=١٨٥٥|orig-year=1271 AH|سەردێڕ=Salname-yi Devlet-i Âliye-yi Osmaniye|ناونیشان=http://ktp.isam.org.tr/pdfsal/D02467127100000009.pdf#page=72|زمان=Ottoman Turkish|شوێن=Istanbul|issue=9|پەڕە=٧٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ڕێکەوت=١٨٥٦|orig-year=1272 AH|سەردێڕ=Salname-yi Devlet-i Âliye-yi Osmaniye|ناونیشان=http://ktp.isam.org.tr/pdfsal/D02467127200000010.pdf#page=69|زمان=Ottoman Turkish|شوێن=Istanbul|issue=10|پەڕە=٦٨}}</ref> لە ساڵی ١٨٦٦ گواسترایەوە بۆ ویلایەتی بەغداد،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ڕێکەوت=١٨٦٦|orig-year=1282 AH|سەردێڕ=Salname-yi Devlet-i Âliye-yi Osmaniye|ناونیشان=http://ktp.isam.org.tr/pdfsal/D02467128200000020.pdf#page=173|زمان=Ottoman Turkish|شوێن=Istanbul|issue=20|پەڕەکان=١٧١–١٧٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ڕێکەوت=١٨٦٧|orig-year=1283 AH|سەردێڕ=Salname-yi Devlet-i Âliye-yi Osmaniye|ناونیشان=http://ktp.isam.org.tr/pdfsal/D02467128300000021.pdf#page=176|زمان=Ottoman Turkish|شوێن=Istanbul|issue=21|پەڕە=١٧٣}}</ref> کە لە ساڵی ١٨٦٩ بە فەرمی بوو بە [[ویلایەتی بەغدا]]. لە ساڵی ١٨٨٠ دووبارە بووەوە بە بەشێک لە [[ویلایەتی مووسڵ]].<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ڕێکەوت=١٨٧٩|orig-year=1296 AH|سەردێڕ=Salname-yi Devlet-i Âliye-yi Osmaniye|ناونیشان=http://ktp.isam.org.tr/pdfsal/D02467129600000034.pdf#page=188|زمان=Ottoman Turkish|شوێن=Istanbul|issue=34|پەڕە=١٨٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ڕێکەوت=١٨٨٠|orig-year=1297 AH|سەردێڕ=Salname-yi Devlet-i Âliye-yi Osmaniye|ناونیشان=http://ktp.isam.org.tr/pdfsal/D02467129700000035.pdf#page=259|زمان=Ottoman Turkish|شوێن=Istanbul|issue=35|پەڕە=٢٥٨}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|مێژوو|عێراق}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:مووسڵ]] [[پۆل:کارگێڕی]] [[پۆل:ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] [[پۆل:مێژووی مووسڵ]] f88cn8askwu0y3o5wwapvi44z8iao4v 0 247436 1669122 1402139 2026-09-17T01:36:08Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، تورکیا-کۆلکە) 1669122 wikitext text/x-wiki '''سەنجەق بەگ''' یان '''''سەنجاک‒بەی''''' یان بەتەنیا '''''بەگ'''''، ئەو نازناوە بوو کە لە [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]دا بە ئەفسەرێکی پلە باڵایە دەوترا، بەڵام بە زۆری وەک [[پاشا]] نابیندرێت، و زۆرتر بۆ فەرماندەیی سەربازی و ئیداری قەزایەک (یان ''[[سەنجەق]]'') دامەزرابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Nolan|یەکەم=Cathal J.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=1h9zzSH-NmwC&dq=Sanjak-bey&pg=PA77|سەردێڕ=The age of wars of religion, 1000-1650: an encyclopedia of global warfare and civilization|ڕێکەوت=2006|بڵاوکەرەوە=Greenwood Publishing Group|ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٣-٣٣٧٣٣-٨|پەڕەکان=٧٧}}</ref> لێرەوە نازناوی عەرەبی ھاوتای '''''ئەمیر لیوا''''' ({{Lang|ar|أمیر لواء}})<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Elouafi|یەکەم=Amy|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=lbBPAQAAMAAJ|سەردێڕ=Being Ottoman|ڕێکەوت=2007|بڵاوکەرەوە=UC Berkeley|پەڕە=٧٣|وتەگێڕانەوە=the Arabic equivalent of Ottoman terms (for example the ''amir liwa'' for ''sanjak beyi'').}}</ref> داندرا لە بەرامبەر ''والی'' یان پارێزگارێکی تری سەنجەق. وەک فەرمانگە ئیدارییەکانی تری سەرەتای عوسمانییەکان، ''سەنجەق بەگ'' سەرچاوەیەکی سەربازیی ھەبووە: زاراوەی ''سەنجاک'' (''لیڤا'') بە واتای «ئاڵا»یان «ناوەند» دێت و ئەو نیشانەیەی دیاری دەکرد کە لە کاتی جەنگدا، سوارچاکەکان لە ناوەندی قەزا دیاریکراوەکاندا کۆ دەکرانەوە. ''سەنجەق بەگ'' لە بەرامبەردا ژێرفەرمانی ''بەیلەر بەگێک'' بووە کە ''[[ئێلایەت|ویلایەتێکی]]'' بەڕێوە دەبرد و فەرماندەیی ''سەنجەق بەگی'' دەکرد لە شەڕدا. بەم شێوەیە پێکھاتەی فەرماندەیی لە بەرەکانی شەڕدا لە پلەبەندی حکوومەتی پارێزگاکان دەچوو.<ref name="Imber">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Imber|یەکەم=Colin|ساڵ=٢٠٠٢|سەردێڕ=The Ottoman Empire, 1300-1650: The Structure of Power|ناونیشان=http://www.fatih.edu.tr/~ayasar/HIST236/Colin%20_Imber.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140726115700/http://www.fatih.edu.tr/~ayasar/HIST236/Colin%20_Imber.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٤|پەڕەکان=١٧٧–٢٠٠|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> ئۆفیسی ''سەنجاک-بەی'' لە ئۆفیسی ''بەیلەر بەگ'' دەچوو بەڵام لە ئاستێکی کەمتردا. وەکو ''بەیلەر بەگ،''{{ژێدەر پێویستە|date=ئەیلوولی ٢٠٢٤}} ''سەنجەق بەگ'' داھاتەکەی لە مزگەوت و یەکە کارگێڕییەکانی حوکومەت وەردەگرت، کە بەزۆری لە داھاتی شارۆچکە و بەندەرەکانی سنووریی ''سەنجەقەکەی'' پێکھاتبوو.<ref name="Imber"/> لەناو سەنجەقەکەی خۆیدا، پارێزگارێک لە سەرووی ھەموو شتێکەوە بەرپرسیار بوو لە پاراستنی ڕێکوپێکی سەنجەق، و بە ھاوکاری کارکەر و سەربازەکانی، سزای ستەمکارانیان دەدا و دز و جەردەکانیان دەستگیر دەکرد؛<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Bešlija|یەکەم=Sedad|ڕێکەوت=2017|سەردێڕ=O poziciji i imenima hercegovačkih sandžakbegova u osmanskoj administraciji u 17. stoljeću|ناونیشان=https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=670825|journal=Prilozi|زمان=Bosnian|issue=46|پەڕەکان=٥٣–٧٤|issn=0350-1159}}</ref> بۆ ئەمەش بەزۆری نیوەی ئەو غەرامانەی کە بەسەر خراپەکاراندا دەسەپێندرا، نیوەی داھاتەکەی دەدرا بە خاوەن زەوی و زارەکان. پارێزگارەکانی ''سەنجەقیش'' ئەرکی دیکەیان ھەبوو، بۆ نموونە بەدواداچوون بۆ باندەکان، و لێکۆڵینەوە لە کافرەکان، دابینکردنی پێداویستی بۆ سوپا، یان ناردنی کەرەستە بۆ دروستکردنی کەشتی، بە فەرمانی سوڵتانەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Sinclair|یەکەم=T. A.|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=EK1EBAAAQBAJ&pg=PA115&lpg=PA115&dq=sanjak+bey&source=bl&ots=mbnbZIZEXU&sig=ACfU3U2BoHVove5VMoPAj2L2dKP_YUrNlQ&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjitbDx_rmDAxWUSPEDHQWQDDoQ6AF6BAhYEAI#v=onepage&q=sanjak%20bey&f=false|سەردێڕ=Eastern Turkey: An Architectural & Archaeological Survey, Volume I|ڕێکەوت=٣١ی کانوونی یەکەمی ١٩٨٩|بڵاوکەرەوە=Pindar Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٩٠٧١٣٢-٣٢-٥|زمان=en}}</ref><ref name="Imber"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|مێژوو|ژیاننامە|تورکیا}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{تورکیا-کۆلکە}} [[پۆل:ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] [[پۆل:کارگێڕی]] exg7apv9kl4fp3kqju1t5h61py2otf7 1 247624 1668881 1451859 2026-09-16T16:21:25Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1668881 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[عیرفان قانعی فەرد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1185349 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230707162204/https://radiokoocheh.com/article/150117 بۆ https://radiokoocheh.com/article/150117 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٣:٠١، ٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[عیرفان قانعی فەرد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1196592 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230319045539/https://www.komarixwaz.com/ku/index.php/2011-10-19-18-09-19/613-2012-05-27-00-10-23 بۆ https://www.komarixwaz.com/ku/index.php/2011-10-19-18-09-19/613-2012-05-27-00-10-23 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٠:٣٧، ٢ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[عیرفان قانعی فەرد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1236910 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230708183530/https://www.asoyroj.com/new/drejawtar.aspx?NusarID=11&Jmara=328 بۆ http://www.asoyroj.com/new/drejawtar.aspx?NusarID=11&Jmara=328 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٣:١٧، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٣ بەستەری دەرەکیی [[عیرفان قانعی فەرد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1326033 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230708183530/https://www.asoyroj.com/new/drejawtar.aspx?NusarID=11&Jmara=328 بۆ http://www.asoyroj.com/new/drejawtar.aspx?NusarID=11&Jmara=328 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170721143816/http://www.islahweb.org/node/3246 بۆ http://www.islahweb.org/node/3246 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230707162204/https://radiokoocheh.com/article/150117 بۆ https://radiokoocheh.com/article/150117 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٢:٣١، ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[عیرفان قانعی فەرد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1448693 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230707164455/https://pmnews.se/?p=29328 بۆ https://pmnews.se/?p=29328 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230411061046/https://www.erfanfard.org/ بۆ https://www.erfanfard.org/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١١:٢٨، ٢٢ی ئایاری ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[عیرفان قانعی فەرد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1451858 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230707192303/https://pmnews.se/?p=28260 بۆ https://pmnews.se/?p=28260 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٢:٠٥، ٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[عیرفان قانعی فەرد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1668880 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230614091127/https://www.azadi-b.com/arshiw/?p=15664 بۆ http://www.azadi-b.com/arshiw/?p=15664 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٦:٢١، ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) 4zrlk2r37eadnsvr06rrl5my608k3ug 0 247755 1668977 1611673 2026-09-16T19:32:49Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1668977 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:سەعيد فەرەج.jpg|وێنۆک|'''سەعید فەرەج''']] '''سەعید فەرەج''' (١٩٢٧‒١٩٦٣) چالاکێکی سیاسیی کورد == سەرەتای ژیان و خوێندنی == سەعید کوڕی فەرەج کوڕی ساڵحە، باوکی بە وەستا فەرەجەسووری دارتاش ناسراو بووە. ساڵی ١٩٢٧ لە بەشی پیرمەسووری گەڕەکی مەڵکەندیی شاری سلێمانی ھاتووەتە دنیاوە. خوێندنی سەرەتاییی لە قوتابخانەی فەیسەڵییە دەست پێ‌کردووە و قۆناغی ناوەندیشی خوێندووە. ھەر لە ھەرزەکاری و پاشان لاوییەوە، بە حوکمی ئەوەی ژنبرای شەھید مستەفا خۆشناو بووە، تێکەڵ بە جووڵانەوەی سیاسیی کوردی بووە.<ref name=":0">سێ لاپەڕەی ژیاننامەکەی، ئامادەکراوی بەڕێز د. پەریی مستەفا خۆشناو؛ زانیاریی دەمیی بەڕێز ئازاد مستەفا خۆشناو</ref><ref name=":1">گۆڤاری گەلاوێژ، بەرگی یازدەهەم/ بەشی یەکەم- ژیاننامە و پێڕست، ئامادەکردنی سدیق ساڵح، ڕەفیق ساڵح، عەبدوڵڵا زەنگەنە، لە بڵاوکراوەکانی بنکەی ژین، چاپخانەی ڕۆژهەڵات، هەولێر، ٢٠١٦، ل8092-8093</ref> == خەباتی سیاسی == ساڵی ١٩٤٥ لەگەڵ [[مستەفا خۆشناو]] چووە بۆ ڕۆژھەڵاتی کوردستان، بەشداری جموجۆڵە سەربازییەکانی ھێزی پێشمەرگەی کوردستان بووە. پاش ڕووخانی [[کۆماری کوردستان|حکوومەتی میللیی کوردستان]] لە مەھاباد، ھەر زوو لەگەڵ مستەفا خۆشناو و جەمال بەختیار ڕووی کردووەتە [[باکووری کوردستان|باکوور]] بەرەو ئاوی ئاراس، تا بپەڕێتەوە بۆ [[یەکێتیی سۆڤیەت]]، بەڵام نەیانتوانیوە؛ بۆیە گەڕاونەتەوە بۆ سنووری عێراق.<ref name=":0"/><ref name=":1"/> کە لە ڕێیان‌دا شەوێک لای شێخ ڕەشید لۆلان ماونەتەوە بۆ پشوو وەرگرتن، گیراون و براونەتە شەقڵاوە و دواتر بەغدا. لەبەرئەوەی بە تەمەن منداڵ بووە، حوکمی چوار ساڵ بەندیی بۆ بڕدراوەتەوە و سەرەتای ساڵانی پەنجا (١٩٥٢ یان ١٩٥٣) ئازادکراوە.<ref name=":0"/><ref name=":1"/> == حیزبی شیوعی == سەعید، لە زیندان بووەتە ھاوڕێی سەرکردە گیراوەکانی حیزبی شیوعیی عێراق، لەوانە «فەھد» و «زەکی بەسیم». لەوێ بووە بە شیوعی و پاش بەربوون، «زەکییە»ی خوشکیشیی کردووە بە شیوعی. لە شارەوانیی سلێمانی بە کارمەند دامەزراوە، بەڵام ماوەیەکی کورتی تێدا ماوەتەوە، چونکە بەردەوام دوچاری ڕاوەدوونان و خۆشاردنەوە بووە لەبەر جموجووڵی سیاسیی دەسەڵاتداران سەغڵەتیان‌کردووە. پاش ساڵی ١٩٥٦ کە لیژنەی ناوچەی حیزبی شیوعی لە سلێمانی، لەسەر جیاوازیی بیر و بۆچوون، لە حیزب جیابووەتەوە و زۆری ئەندام و کادیرانی چوونەتە ناو (پارتی دیموکراتی کوردستان)، ئەمیش بووەتە ئەندامی پارتی، بەڵام پاش چەند مانگێک لێی‌کشاوەتەوە.<ref name=":0"/><ref name=":1"/> == ئەرکی لە دەوڵەت == پاش ١٤ی تەمووزی ١٩٥٨ ژیانی ئاسایی بووەتەوە، و چووەتەوە سەر ئەرکەکەی خۆی. دوو ساڵ لەوەبەدوا بە ماڵەوە چووەتە شاری بەغدا و لەوێ لە وەزارەتی ڕاپەڕاندن و شارەوانییەکان کاری‌کردووە.<ref name=":0"/><ref name=":1"/> == کۆچی دوایی == پاش کودەتای بەعسییەکان لە ٨ی شوباتی ١٩٦٣دا، لە بەغداوە ھەڵھات بۆ سلێمانی، و چووە نێو [[شۆڕشی ئەیلوول]] و بووە بە [[پێشمەرگە]]، تا لە شەڕە بەناوبانگەکەی ''چەمی ڕێزان''دا ڕۆژی ١٢ی تشرینی دووەمی ١٩٦٣ شەھیدکراوە.<ref name=":0"/><ref name=":1"/> == ژیانی ھاوسەری == سەعید، ھاوسەرگیری لەگەڵ خاتوو «نەجیبە» کردوە، کە خەڵکی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]ە و خاوەنی چوار منداڵە لێی، بە ناوەکانی: سیروان (لە تەمەنی ٢٥ ساڵی لە [[مۆسکۆ]] کۆچی دوایی کردوە)، شوان، مەریوان، کاروان؛ ئەوانە لە ساڵی ١٩٨٥ بەدواوە لەگەڵ دایکیان لە لەندەن دەژین.<ref name=":0"/><ref name=":1"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|کوردستان|سیاسەت|کۆمەڵگا}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} jja5qxrocef4zuvvuzuoseti91g74ul 0 247782 1669015 1614552 2026-09-16T19:38:59Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1669015 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بنبەست|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} [[پەڕگە:سەلام.jpg|وێنۆک|'''سەلام''']] '''سەلام :'''(١٨٩٢–١٩٥٩) چالاکی سیاسی و شاعیرێکی کوردی باشووری کوردستان == سەرەتای ژیان و خوێندنی == شێخ سەلام کوڕی شێخ ئەحمەدی شێخ عەبدولکەریمی شێخ ئەحمەدی شێخ محەمەدە، ١٨٩٢ لە دێی (عازەبان)ی قەزای ھەڵەبجە لەدایک‌بووە. تا ١٩٠٤ لای شێخ محەمەدی تاوێرە فارسی و بنەماکانی صەرف و نەحوی عەرەبیی خوێندووە. پاشان لە حوجرەی دێی (ئەحمەد بڕندە) زانستی دینیی وەرگرتووە، تا ١٩١١ کە ئیدی بۆ خوێندن چووەتە (مزگەوتی شێخ ئەوڕەحمانی عازەبانی) لە سلێمانی. پاش دەوری ساڵێک، خووی داوەتە ئەدەبیاتی کوردی و فارسی؛ کە جەنگی گەورە بڕاوەتەوە، گەڕاوەتەوە بۆ سەر موڵکی خۆیان لە عازەبان، خەریکی کشتوکاڵ بووە<ref name=":0">دیوانی سەلام، چاپخانەی تەمەدون- بەغدا، ١٩٥٨، ل دە- بیست و یەک؛ مێژووی ڕادیۆی کوردیی بەغداد ١٩٣٩–١٩٥٨، بەرگی یێکھەم- جزمی یێکھەم، ل٦٥٥؛ نجم الدین ملا، مینای شکستە، ب٣، سلێمانی، ١٩٤٠، ل٢٩–٣٥ (دەستنووس).</ref><ref name=":1">گۆڤاری گەلاوێژ، بەرگی یازدەهەم/ بەشی یەکەم- ژیاننامە و پێڕست، ئامادەکردنی سدیق ساڵح، ڕەفیق ساڵح، عەبدوڵڵا زەنگەنە، لە بڵاوکراوەکانی بنکەی ژین، چاپخانەی ڕۆژهەڵات، هەولێر، ٢٠١٦، ل8094-8095</ref> == مەحموود پاشای جاف == ١٩١٩ بە ڕاسپێریی مەحموود پاشای جاف ھاتووەتە سلێمانی؛ کە شەڕی دەربەندی بازیان قەوماوە، ھەڵاتووە و سێ مانگ لە شاخی زەردە خۆی شاردووەتەوە. ئەمجا چووەتە دیوی ئێران و تا ١٩٢٠–١٩٢١ نیوەی کاتەکەی لە سنە ماوەتەوە. دیسان گەڕاوەتەوە بۆ دێی (نێرگسەجاڕ) لای مەحموود پاشا، کە لێبوردنی مێجەر سۆنی بۆ وەرگرتووە. دواتر بە چاوەشی پۆلیس دامەزراوە و کراوەتە مەئمووری پۆلیسخانەی قەزای شارباژێڕ، تا ھاتنەوەی شێخ مەحموود لە ئەسارەت. لە دووەم حکوومەتی کوردستان دا، بە مودیری ئەوراقی عەسکەرییە دانراوە تا سەرەتای ١٩٢٣<ref name=":0"/><ref name=":1"/> == زیندانی کردنی == پاش چۆڵکرانی سلێمانی گیراوە و خراوەتە زیندان لە دێی (پیران) و شاخی (سیاکۆڵە)ی پشت دێی دزڵی. ھەر ئەو ساڵە بە گیراوی ھێنراوەتەوە بۆ سلێمانی و بەردراوە. چووەتەوە بۆ عازەبان، کەوتووەتە کشتوکاڵکردن. لەبەر ھەڕەشەی گرتنەوەی لەلایەن شێخەوە، ئەوێی بەجێ‌ھێشتووە و لە دێی (فەقێ جنە) گیرساوەتەوە. وازی لێ‌نەھێنراوە تا لە (ناوتاق)ی مێوڵ لە شاخی باشاری بریندارکراوە.<ref name=":0"/><ref name=":1"/> == جەمعییەتی زەردەشتی == مایسی ١٩٢٤ بە مانگانەی ١٢٠ ڕووپێ کراوەتەوە بە تەحسیلداری ناحیەی وارماوا، کە ئینگلیز خستبوویە سەر قەزای کفری. ھەمان وەزیفەی لە ھەڵەبجە و سلێمانی دیوە تا ١٩٢٨. ئەو ساڵە دەستی‌داوەتە بازرگانیی تووتن، لە شارەزوور و مەریوان کڕیویە و لە سلێمانی فرۆشتوویەتیەوە. پێشتر و ساڵی ١٩٢٦ (جەمعییەتی زەردەشتی)ی لەگەڵ کۆمەڵێک ڕۆشنبیری شار و بە ھاوکاریی مەحموودخانی دزڵی پێک‌ھێناوە. ١٩٢٨ بەھۆی ئاشکرابوونی جەمعییەتەکەوە لە سلێمانی، دەست‌بەسەر کراوە<ref name=":0"/><ref name=":1"/> == کۆمەڵی سەربەرزیی کوردان == ١٩٣٠، پاش شەڕی بەردەرکی سەرای سلێمانی، لەگەڵ مەحموود جەودەت و حامید جەودەت و کامیل حەسەنی ئەفسەرانی کورددا ھەڵاتووە بۆ لای شێخ مەحموود لە پیران، لەوێ (کۆمەڵی سەربەرزیی کوردان)یان پێکەوەناوە، دوایی لەتەک ھێزەکانی شێخ مەحموودیش ھاتووەتە پشدەر و شارباژێڕ. ١٩٣٢ بووە بە موڕاقیبی ئیشغال لەسەر ڕێی پێنجوێن. ١٩٣٣ دوورخراوەتەوە بۆ بەسڕە. ١٩٣٥ کە محەمەدئەمین زەکی بەگ بووە بە وەزیری ئیشغال، گێڕاوییەتەوە بۆ سەر ڕێی دەربەندیخان. خزمەتەکەیی گواستووەتەوە بۆ دائیرەی کشتوکاڵ، بووە بە موڕاقیبی دارستانی لیوای سلێمانی. دوایی براوەتە بەغدا و کراوە بە موڕاقیبی (ویقایەی نەباتی -ڕووەک پاراستن)ی شاری بەغدا و چێندراوی دەوری شار.<ref name=":0"/><ref name=":1"/> == بەرنامەی (وتاری ئەدەبی) == ١٩٣٦ بە ھەمان وەزیفەوە نێردراوە بۆ لیوای حللە. ١٩٤٠ ھێنراوەتەوە بۆ ئیشغالی سلێمانی. ١٩٤٣ ماوەی ساڵێک لە وەزیفە دەرکراوە. ئەمجا -بە موستەخدەمی- بە مەئمووری بەرھەمەکانی ناوچەی شارباژێڕ دانراوە. ١٩٤٤–١٩٤٥ کراوە بە مەئمووری دائیرەی نفووسی پشدەر. بەو وەزیفەیەوە گواستراوەتەوە بۆ ھەڵەبجە (١٩٤٨–١٩٤٩) و ھەولێر (١٩٥١) و دووبارە ھەڵەبجە و دوایی بەغدا. لەوێ لە ٢ی تەمووزی ١٩٥١ەوە حەفتەی ڕۆژێک بەرنامەی (وتاری ئەدەبی)ی لە ڕادیۆی کوردیی بەغدا پێشکەش‌کردووە. ١٩٥٣ براوە بۆ دائیرەی دارستان. ١٩٥٥ خانەنشین‌بووە، دەستی‌داوەتەوە کشتوکاڵ<ref name=":0"/><ref name=":1"/> == کۆچی دوایی == ڕۆژی ٣ی ئازاری ١٩٥٩ کۆچی‌دواییی کردووە.<ref name=":0"/><ref name=":1"/> == بەرھەمەکانی == شێخ سەلام، شیعری لە (گەلاوێژ، دەنگی گێتیی تازە، ژین) دا بڵاوبووەتەوە<ref name=":0"/><ref name=":1"/> '''ئەم بەرھەمە بڵاوکراوانەیشی ھەن:<ref name=":0"/><ref name=":1"/>''' # دیوانی سەلام، چاپخانەی تەمەدون- بەغدا، ١٩٥٨، # چوارینەکانی نەخەعی، چاپخانەی سلمان الأعظمی- بەغدا، ١٩٦٩. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|کۆمەڵگا|سیاسەت|ژیاننامە}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} pthwzupqd4tgzx8pmg026mjfygoh4hk 0 247783 1669217 1534057 2026-09-17T06:12:17Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1669217 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''کریستن ئەی لیندکویست''' دەروونناسێکی ئەمریکییە کە لێکۆڵینەوەکانی لەسەر [[زمان]] و هەست و کولتوورە . <ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=People|ناونیشان=https://www.carolinaaffectivescience.com/people|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=Carolina Affective Science Lab|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی نیسانی ٢٠٢١|archive-url=https://web.archive.org/web/20210416202830/https://www.carolinaaffectivescience.com/people|url-status=dead}}</ref> <ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Core Faculty {{!}} Department Of Psychology and Neuroscience|ناونیشان=https://psychology.unc.edu/core-faculty|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=psychology.unc.edu}}</ref> لیندکویست بە کارەکانی لەسەر ئە وشانەی بۆ دەربڕینی [[کوڵوکۆ]] بەکاردێن، ناسراوە، ئەو ئەو باس لەوە دەکات کە کاتێک قسەکەرانی زمانە جیاوازەکان باس لە هەستە باوەکانی خۆیان وەک ''خۆشەویستی'' دەکەن، لەوانەیە مەبەستیان هەمان شت نەبێت. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Wu|یەکەم=Katherine J.|سەردێڕ=The Meanings Behind Words for Emotions Aren't Universal, Study Finds|ناونیشان=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/meanings-behind-words-emotions-arent-universal-study-finds-180973834/|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=Smithsonian Magazine|زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{Reflist}} [[پۆل:ژنانی ئەمریکی لە سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:زیندووان]] r671iezdrnjgl370qpn56tph07it56f 1 248710 1669268 1331230 2026-09-17T08:00:33Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1669268 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[گارڤیزم]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1191099 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20231005133045/https://www.crf-usa.org//black-history-month/marcus-garvey بۆ https://www.crf-usa.org//black-history-month/marcus-garvey زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٠:٠٣، ٢ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[گارڤیزم]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1331229 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20061230195707/http://www.unia-acl.org/archive/themyth.htm بۆ http://www.unia-acl.org/archive/themyth.htm زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20231005133045/https://www.crf-usa.org//black-history-month/marcus-garvey بۆ https://www.crf-usa.org//black-history-month/marcus-garvey زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٠:١٦، ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[گارڤیزم]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1669267 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20231005133203/http://www.encyclopedia.chicagohistory.org/pages/502.html بۆ http://www.encyclopedia.chicagohistory.org/pages/502.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٨:٠٠، ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) dkdw3fsib7lqyvv7wbt66akvl8koq5a 0 249050 1668845 1285214 2026-09-16T13:39:12Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، فیزیک-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە) 1668845 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس |وێنە = Katherine Calvin (NHQ202201100001 002).jpg }} '''زانا''' باڵا گەورەترین پێگەی زانستییە لە ناسا. زانای باڵا وەک ڕاوێژکاری سەرەکی بەڕێوەبەری [[بەڕێوەبەری ناسا|ناسا]] لە پرسە زانستییەکان و وەک ڕاگەیاندنکار بۆ کۆمەڵگەی زانستی نیشتمانی و نێودەوڵەتی کار دەکات و پشتڕاست دەکاتەوە کە بەرنامەکانی توێژینەوەی ناسا لە ڕوانگەی زانستی و تەکنەلۆژیاوە بە باشی دامەزراون و بۆ ئەو بەکارھێنانانەی کە دەیانەوێت گونجاون.<ref name="autogenerated1">[http://www.hq.nasa.gov/office/codez/plans/FLPs/AS-FLP.pdf NASA.gov]</ref> == مێژوو == پۆستی زانای باڵا بۆ ڕاوێژکردن بە بەڕێوەبەری ناسا سەبارەت بە سەرمایە، ئامانجە ستراتیژییەکان و ناوەڕۆکی ئێستای بەرنامە زانستییەکانی ناسا دروست کرا. زانای باڵای ناوچە لەگەڵ نوێنەرانی گونجاو لە کۆمپانیاکانی ستراتیژی ناسا و ناوەندەکانی بواری کارکردن، ھەروەھا لیژنەی ڕاوێژکاری و کۆمەڵگەی دەرەوە کاردەکات. زانای باڵا ئامانجی و پرۆگرامە زانستییەکانی ئاژانسی بۆ ھاوتا ئاژانسی فیدراڵی، پیشەسازی، زانکۆ، ھاوتا دامەزراوە حکومییەکان، کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی و خەڵکی گشتی نیشان دەدات.<ref name="autogenerated1">[http://www.hq.nasa.gov/office/codez/plans/FLPs/AS-FLP.pdf NASA.gov]</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٤ی شوباتی ٢٠٢٤}} {{تووڵی دەروازە|زانست|فیزیک|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|سیاسەت|فڕینی بۆشایی|فڕین|گەردوون|کالیفۆڕنیا}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{فیزیک-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} [[پۆل:ناسا]] rzvixf2qybstrjuzrlx26au33obuv6d 4 249434 1669275 1664462 2026-09-17T08:46:20Z Alexis Jazz 32099 Updating gadget usage statistics from [[Special:GadgetUsage]] ([[phab:T121049]]) 1669275 wikitext text/x-wiki {{#ifexist:Project:GUS2Wiki/top|{{/top}}|This page provides a historical record of [[Special:GadgetUsage]] through its page history. To get the data in CSV format, see wikitext. To customize this message or add categories, create [[/top]].}} داتای خوارەوە cacheکراوە و دوایین جار لە 2026-09-16T06:00:18Z نوێ کراوەتەوە. لە cacheدا لانی زۆر {{PLURAL:5000|یەک ئەنجام|5000 ئەنجام}} لەبەردەستە. {| class="sortable wikitable" ! ئامراز !! data-sort-type="number" | ژمارەی بەکارھێنەران !! data-sort-type="number" | بەکارھێنەرە چالاکەکان |- |AddTopic || 2 || 1 |- |AncreTitres || 18 || 2 |- |AutoUserStatus || 45 || 9 |- |BandeauxPortails || 58 || 12 |- |BiDiEditing || 28 || 3 |- |Bijar || 5 || 4 |- |Cat-a-lot || 51 || 13 |- |CatMaker || 87 || 17 |- |ChangeMonth || 33 || 0 |- |CleanDeleteReasons || 3 || 2 |- |CollapsibleNav || 11 || 0 |- |CommentsInLocalTime || 25 || 4 |- |DeleteBot || 3 || 1 |- |DisambiguationLinks || 25 || 3 |- |DiscussionCloser || 24 || 6 |- |DotsSyntaxHighlighter || 39 || 7 |- |ExternalSearch || 32 || 6 |- |Extra-Editbuttons || 115 || 20 |- |FlecheHaut || 42 || 3 |- |GlobalWatchlist || 23 || 3 |- |GoogleTrans || 51 || 2 |- |GreenRedirects || 29 || 4 |- |HideExLinkIcon || 18 || 1 |- |HideFundraisingNotice || 19 || 1 |- |HideInterwikiSearchResults || 17 || 2 |- |HighlightMyName || 39 || 7 |- |HistoryCount || 34 || 5 |- |HotCat || 129 || 17 |- |InterwikiOrder || 35 || 4 |- |JustifyParagraphs || 33 || 5 |- |LinkTranslator || 32 || 4 |- |LinksInfo || 20 || 2 |- |MenuTabsToggle || 10 || 0 |- |MuttasilAmLa || 34 || 4 |- |Navigation popups || 30 || 2 |- |NewImageThumb || 14 || 0 |- |NewPP-report || 37 || 6 |- |NoAnimations || 28 || 5 |- |NoSmallFonts || 14 || 1 |- |Numeral converter || 30 || 3 |- |OldDiff || 24 || 2 |- |OrphanCheck || 32 || 6 |- |PageDescriptions || 12 || 0 |- |PrettyLog || 31 || 5 |- |PrintOptions || 33 || 3 |- |ProveIt || 35 || 6 |- |RedirectMaker || 76 || 18 |- |ReferenceTooltips || data-sort-value="Infinity" | بنچینەیی || data-sort-value="Infinity" | بنچینەیی |- |RenommageCategorie || 4 || 2 |- |ReqRev || 29 || 4 |- |ReqUpl || 34 || 9 |- |ShortNSSearch || 38 || 5 |- |Shortdesc-helper || 21 || 3 |- |StickyTableHeaders || 31 || 4 |- |SubPages || 57 || 10 |- |Talikat || 27 || 4 |- |ToolsIcon || 21 || 4 |- |TranslationAssistant || 34 || 2 |- |TranslationHelper || 63 || 5 |- |Twinkle || 30 || 9 |- |UTCLiveClock || 54 || 6 |- |UploadTemplates || 13 || 3 |- |VeSuperTool || 1 || 1 |- |WhatLinksHereActionLinks || 34 || 5 |- |WikidataInfo || 42 || 8 |- |WikidataTab || 41 || 7 |- |XTools-ArticleInfo || 51 || 10 |- |addsection-plus || 21 || 2 |- |asbox || 75 || 12 |- |autocomplete || 36 || 6 |- |autosign || data-sort-value="Infinity" | بنچینەیی || data-sort-value="Infinity" | بنچینەیی |- |censorship || 21 || 1 |- |close || 9 || 3 |- |dark-mode || 7 || 1 |- |dark-mode-toggle || 11 || 1 |- |disablesuggestions || 14 || 1 |- |dropdown-menus || 32 || 7 |- |editsection-left || 33 || 3 |- |edittop || 69 || 7 |- |exlinks || 29 || 2 |- |hdedit || 29 || 2 |- |hidebotedits || 35 || 6 |- |lastdiff || 24 || 3 |- |lastedited || 38 || 4 |- |markblocked || 35 || 6 |- |microblog || 21 || 1 |- |mobile-sidebar || 25 || 2 |- |modrollback || 5 || 2 |- |newsectionbottom || 12 || 0 |- |osm || 21 || 3 |- |purgetab || 40 || 5 |- |quickLinker || 43 || 11 |- |removeAccessKeys || 16 || 1 |- |responsiveContent || 7 || 0 |- |script-installer || 34 || 5 |- |searchFocus || 26 || 1 |- |signit || 20 || 3 |- |stru-contavisite || 28 || 3 |- |talkStyle || 13 || 1 |- |tasks || 37 || 4 |- |trending || 54 || 9 |- |userinfo || 48 || 10 |- |watchlist || 25 || 2 |- |widensearch || 7 || 0 |} * [[تایبەت:GadgetUsage]] * [[m:Meta:GUS2Wiki/Script|GUS2Wiki]] <!-- data in CSV format: AddTopic,2,1 AncreTitres,18,2 AutoUserStatus,45,9 BandeauxPortails,58,12 BiDiEditing,28,3 Bijar,5,4 Cat-a-lot,51,13 CatMaker,87,17 ChangeMonth,33,0 CleanDeleteReasons,3,2 CollapsibleNav,11,0 CommentsInLocalTime,25,4 DeleteBot,3,1 DisambiguationLinks,25,3 DiscussionCloser,24,6 DotsSyntaxHighlighter,39,7 ExternalSearch,32,6 Extra-Editbuttons,115,20 FlecheHaut,42,3 GlobalWatchlist,23,3 GoogleTrans,51,2 GreenRedirects,29,4 HideExLinkIcon,18,1 HideFundraisingNotice,19,1 HideInterwikiSearchResults,17,2 HighlightMyName,39,7 HistoryCount,34,5 HotCat,129,17 InterwikiOrder,35,4 JustifyParagraphs,33,5 LinkTranslator,32,4 LinksInfo,20,2 MenuTabsToggle,10,0 MuttasilAmLa,34,4 Navigation popups,30,2 NewImageThumb,14,0 NewPP-report,37,6 NoAnimations,28,5 NoSmallFonts,14,1 Numeral converter,30,3 OldDiff,24,2 OrphanCheck,32,6 PageDescriptions,12,0 PrettyLog,31,5 PrintOptions,33,3 ProveIt,35,6 RedirectMaker,76,18 ReferenceTooltips,default,default RenommageCategorie,4,2 ReqRev,29,4 ReqUpl,34,9 ShortNSSearch,38,5 Shortdesc-helper,21,3 StickyTableHeaders,31,4 SubPages,57,10 Talikat,27,4 ToolsIcon,21,4 TranslationAssistant,34,2 TranslationHelper,63,5 Twinkle,30,9 UTCLiveClock,54,6 UploadTemplates,13,3 VeSuperTool,1,1 WhatLinksHereActionLinks,34,5 WikidataInfo,42,8 WikidataTab,41,7 XTools-ArticleInfo,51,10 addsection-plus,21,2 asbox,75,12 autocomplete,36,6 autosign,default,default censorship,21,1 close,9,3 dark-mode,7,1 dark-mode-toggle,11,1 disablesuggestions,14,1 dropdown-menus,32,7 editsection-left,33,3 edittop,69,7 exlinks,29,2 hdedit,29,2 hidebotedits,35,6 lastdiff,24,3 lastedited,38,4 markblocked,35,6 microblog,21,1 mobile-sidebar,25,2 modrollback,5,2 newsectionbottom,12,0 osm,21,3 purgetab,40,5 quickLinker,43,11 removeAccessKeys,16,1 responsiveContent,7,0 script-installer,34,5 searchFocus,26,1 signit,20,3 stru-contavisite,28,3 talkStyle,13,1 tasks,37,4 trending,54,9 userinfo,48,10 watchlist,25,2 widensearch,7,0 --> ht8kdfk603axpozx2oqxsmmjyne62xb 0 249795 1669293 1576813 2026-09-17T10:34:20Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1669293 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = سەیداوا | ناوی_خۆماڵی = سەیداوای قاجر | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = دێ | وێنە = | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | جۆری_دابەشکراو = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] | جۆری_دابەشکراو١ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[بۆکان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[ناوچەی ناوەندی (شارستانی بۆکان)|ناوەندی]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[گوندستان]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[گوندستانی ئێل تەیموور| ئێلی تەیموور]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ١١٣کەس | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] ([[شافعی]]) | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = }} سەیداوا (قاجر)، دێیەکی سەر بە گوندستانی ئێلی تەیمووری شارستانی بۆکانە. == ژمارەی دانیشتووان == بەپێی ئامارەکانی ناوەندی ئاماری ئێران لە ساڵی ٢٠٠٦، ژمارەی دانیشتووانی ئەم دێیە ١٢٨ کەس(٢٣بنەماڵە) بووە. لە ئاماری نوێتر، لە ساڵی ٢٠١٦(پاش ١٠ساڵ) ژمارەی دانیشتووان، بۆ ١١٣کەس(۵۳پیاو و ۶۰ژن) کەم بووەتەوە.<ref>https://aupvc.blog.ir/1402/02/26/%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA%20%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%87%D8%A7%DB%8C%20%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%20%D8%A2%D8%B0%D8%B1%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86%20%D8%BA%D8%B1%D8%A8%DB%8C%20%D8%B7%D8%A8%D9%82%20%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C%20%D8%B3%D8%A7%D9%84%201395%20%D9%82%D8%B3%D9%85%D8%AA%20%D8%A7%D9%88%D9%84{{بەستەری مردوو|url=https://aupvc.blog.ir/1402/02/26/%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA%20%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%87%D8%A7%DB%8C%20%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%20%D8%A2%D8%B0%D8%B1%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86%20%D8%BA%D8%B1%D8%A8%DB%8C%20%D8%B7%D8%A8%D9%82%20%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C%20%D8%B3%D8%A7%D9%84%201395%20%D9%82%D8%B3%D9%85%D8%AA%20%D8%A7%D9%88%D9%84 |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}</ref> == ھەڵکەوتەی جوگرافی == ئەم دێیە لە باشووری ڕۆژاوای شارستانی بۆکان بە نیشانی{٣٦°27'27"N ٤٦°05'35"E} ھەڵکەوتووە. مەوداکەی تا ناوەندی بۆکان نزیکەی ١٥کیلۆمەترە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|ئێران|جوگرافیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان]] [[پۆل:شارستانی بۆکان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی بۆکان]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی بۆکان]] 07q9h62rv3hr3n1461u0z1ataihezhu 0 250576 1668895 1508056 2026-09-16T16:34:43Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (نژیاروانی-کۆلکە) 1668895 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''بالیف''' یان '''سەرین''' پشتگیری جەستەیە لە کاتی پشوودان بۆ ئاسوودەیی، چارەسەرکردن، یان ڕازاندنەوە. بالیف بۆ چەندین جۆری جیاواز بەکاردەھێنرێت، لەنێویاندا [[مرۆڤ]]. ھەندێک جۆری بالیف بریتین لە بدان، بالیفەکانی جەستە، بالیفەکانی دیکۆرات و چەندانی تر.<ref name="SanzCall2013">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Crickette M. Sanz|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=xka-mKRz3swC&pg=PA184|سەردێڕ=Tool Use in Animals: Cognition and Ecology|دوایین٢=Josep Call|دوایین٣=Christophe Boesch|ڕێکەوت=٧ی ئازاری ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ژپنک=٩٧٨-١-١٠٧-٠١١١٩-٩|پەڕەکان=١٨٤–}}</ref> ئەو بالیفانەی کە یارمەتی خەوتن دەدەن جۆرێکە لە جێگەی نوستن کە پشتگیری سەر و مل دەکەن. جۆرەکانی تری بالیف بە شێوەیەک دروستکراون کە پشتگیری لەش بکەن لەکاتی پاڵکەوتن یان دانیشتن. ھەروەھا بالیف ھەیە کە شێوەی جەستەی مرۆڤ لەبەرچاو دەگرێت بۆ زیادکردنی ئاسوودەیی لە کاتی خەوتندا. بالیفە دیکۆراتییەکان کە لەسەر جێگا، [[قەنەفە]] یان [[کورسی]] بەکاردەھێنرێن ھەندێکجار بە کوشن ناودەبرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.thefreedictionary.com/pillow|سەردێڕ=Pillow|ئیش=Thefreedictionary.com|بڵاوکەرەوە=The Free Dictionary By Farlex|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئایاری ٢٠١٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Oxford English Dictionary|chapter=Pillow, n.1a|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠١٥|chapter-url=http://www.oed.com/view/Entry/143932}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Pillows}} {{تووڵی دەروازە|نژیاروانی}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{نژیاروانی-کۆلکە}} ofjn4a1tq357nwgw9zcp6541ecr7tto 0 250601 1669006 1508121 2026-09-16T19:37:39Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (خۆراک-کۆلکە) 1669006 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس |وێنە = Take out collage.jpg }} '''سەفەری''' ({{بە ئینگلیزی|Take-out}}) بریتییە لە ژەمێکی ئامادەکراو یان کەلوپەلی خۆراکی تر، لە چێشتخانە یان فرۆشگای [[خواردنی خێرا]] دەکڕدرێت بە مەبەستی خواردنی لە شوێنێکی تر. چەمکێکە لە زۆرێک لە کولتوورە کۆنەکاندا دەبینرێت، خواردنی سەفەری لە سەرانسەری جیھاندا باو بووە، کۆمەڵێک چێشتخانە و خواردنی جیاواز پێشکەش دەکرێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٩ی ئازاری ٢٠٢٤}} {{تووڵی دەروازە|خۆراک|خواردنەوە|کۆمەڵگا|وڵاتەکان|چاند|ئابووری}} {{پۆلی کۆمنز|Take-out food}} {{خۆراک-کۆلکە}} [[پۆل:زاراوەکانی چێشتخانە]] [[پۆل:جۆرەکانی ڕێستۆرانت]] 35ijowz124665jr1it2ntt5w0bvw8qp 0 250693 1669055 1402116 2026-09-16T22:34:15Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (خۆراک-کۆلکە، ژینناسی-کۆلکە) 1669055 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Seafood-_FDA_Lab_2881_(4494783228).jpg|وێنۆک| تاقیگەی FDA پشکنینی خواردنە دەریایییەکان دەکات بۆ دۆزینەوەی وردە زیندەوەران.]] '''سەلامەتی خۆراک''' یان '''پاکوخاوێنی خۆراک''' وەک شێوازێکی زانستی/ڕێکوپێک بەکاردێت کە باس لە مامەڵەکردن، ئامادەکردن و ھەڵگرتنی خۆراک دەکات بە شێوەیەک کە ڕێگری لە نەخۆشییە گواستراوەکانی خۆراک دەکات. ڕوودانی دوو حاڵەت یان زیاتر لە نەخۆشییەکی ھاوشێوە کە لە ئەنجامی خواردنی خۆراکێکی باوەوە دروست دەبێت بە بڵاوبوونەوەی نەخۆشییە گواستراوەکانی خۆراک ناسراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Texas Food Establishment Rules|بڵاوکەرەوە=Texas Department of State Health Services|ساڵ=٢٠١٥|شوێن=Texas DSHS website|پەڕە=٦}}</ref> ئەمەش کۆمەڵێک ڕۆتین لەخۆدەگرێت کە پێویستە پەیڕەو بکرێن بۆ دوورکەوتنەوە لە [[تەندروستی|مەترسییە تەندروستییە]] ئەگەرییەکان. بەم شێوەیە زۆرجار سەلامەتی خۆراک لەگەڵ بەرگری خۆراکدا سەرییەک دەکەوێت بۆ ڕێگریکردن لە زیانگەیاندن بە بەکارھێنەران. ڕێڕەوەکانی ناو ئەم ھێڵە بیرکردنەوە سەلامەتییە لە نێوان پیشەسازی و بازاڕ و دواتر لە نێوان بازاڕ و بەکاربەردا. لە ڕەچاوکردنی پراکتیزەکانی پیشەسازی بۆ بازاڕ، ڕەچاوکردنی سەلامەتی خۆراک<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Food Safety Definition & Why is Food Safety Important|ناونیشان=https://www.fooddocs.com/post/why-is-food-safety-important|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=fooddocs.com|زمان=en}}</ref> سەرچاوەی خۆراک دەگرێتەوە لەوانە پراکتیزەکانی پەیوەست بە ناونانی خۆراک، پاکوخاوێنی خۆراک، زیادکەری خۆراک و پاشماوەی قڕکەر، ھەروەھا سیاسەتەکانی [[بیۆتەکنۆلۆژیا|بایووەتەکنەلۆژیا]] و خۆراک و ڕێنمایییەکان بۆ بەڕێوەبردن لە سیستەمی پشکنینی ھاوردە و ھەناردەکردنی حکوومەت و بڕوانامەدان بۆ خۆراکەکان. لە ڕەچاوکردنی شێوازەکانی بازاڕ بۆ بەکاربەر، بیرکردنەوەیەکی ئاسایی ئەوەیە کە خۆراک دەبێ لە بازاڕدا سەلامەت بێت و نیگەرانی گەیاندنی سەلامەت و ئامادەکردنی خۆراکەکە بۆ بەکاربەر. سەلامەتی خۆراک و [[ژیواندن]] و ئاسایشی خۆراک پەیوەندییەکی نزیکیان ھەیە. خۆراکی ناتەندروست سووڕێکی نەخۆشی و [[بەدخۆراکی]] دروست دەکات کە کاریگەری لەسەر کۆرپە و گەورەکانیش دەبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Food safety|ناونیشان=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/food-safety|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=who.int|زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|خۆراک|تەندروستی|کۆمەڵگا|ئابووری|لەشی مرۆڤ|ژینناسی|خواردنەوە}} {{پۆلی کۆمنز|Food safety}} {{خۆراک-کۆلکە}} {{ژینناسی-کۆلکە}} [[پۆل:سیاسەتی خۆراک]] [[پۆل:سەلامەتیی خۆراک]] [[پۆل:زانستی خۆراک]] fxdtbxfvonah6lrklnl9w705vohj6kw 0 252160 1669215 1526352 2026-09-17T05:48:21Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1669215 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[File:Grosser Panda.JPG|thumb|پاندای_زەبەلاح]] [[File:Pandas playing 640x480.ogv|thumb|پاندای_زەبەلاح]] پاندای زەبەلاح، ناسراو بە ورچی پاندا، یانیش پاندا بە تەنیا جۆرە ورچێکە کە لە وڵاتی چین دەژیێت. بە گشتی بە فەرووە ڕەش و سپییەکانیان و جەستە خڕەکەیان ناسراون. دەستەواژەی "پاندای زەبەلاح" زۆرجار بەکاردYت بۆ جیاکردنەوەی لەگەڵ پاندای سوور. پاندای پێگەیشتوو کێشی لە تێکڕادا لە نێوان ١٠٠ بۆ ١١٥ کیلۆگرامە، و درێژییان ١.٢-١.٩ مەترە. پاندا نێرینەکان ١٠-٢٠٪ لە مێینەکان گەورەترن. فەرووەکەیان سپییە، دەوری چاوەکانیان، گوێ، لاق، و شانیان ڕەشە. [[ئەسپێ کوژە]] بەکاردێنن بۆ گرتنی بامبوو. پاندای زەبەلاح بە گشتی لە شەش چیادا دەدۆزرێنەوە کە دەکەونە چەند پارێزگایەکی جیاواز. گەرچی لە پێڕستی گۆشتخۆرەکان هەژمار دەکرێت، زۆرینەی خۆراکیان بامبووە، بەمەش زیاتر بە لای ئاژەڵی گیاخۆر دەچێت. پێکهاتەکانی بامبوو نیشاستا و ٣٢٪ پرۆتینە، بەم جۆرەش هێزێکی زۆر بە پانداکان دەبەخشێت. پانداکان زۆربەی کات بەتەنیان، تەنیا لە کاتی جووتبوون تێکەڵی یەکتر دەبن. مێینەکان بۆ ماوەی ١٨ بۆ ٢٤ مانگ بەچکەکانیان بەخێودەکەن. پانداکان زۆرجار لەلایەن [[پڵنگ|پڵنگەوە]] پەلامار دەدرێن. ئەوان بە بۆنکردن لەگەڵ یەکتر دەدوێن، نیشانەی بۆنکردن لەسەر بەرد و دارەکان بەجێدەهێڵن. پانداکان دەتوانن بۆ ماوەی درێژ بژین، پیرترینیان ٣٨ ساڵ بووە. == بەربڵاوبوون == پاندای زەبەلاح تایبەتن بە وڵاتی چین. لە شوێنی بچووک دەژین، بە گشتی دابەش دەبن بەسەر شەش چیا لە سەرانسەری ووڵاتەکە. بەتایبەت لە پارێزگای سیچوان، شانزی و گانزو بەرچاون.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Scheff|یەکەم=D.|سەردێڕ=Giant Pandas|بڵاوکەرەوە=Heinemann-Raintree Library|ساڵ=٢٠٠٢|ژپنک=٠-٧٣٩٨-٥٥٢٩-٨|edition=illustrated|زنجیرە=Animals of the rain forest|پەڕەکان=٧–٨}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Ailuropoda melanoleuca}} {{تووڵی دەروازە|چین|گیانلەبەران|ژینناسی}} [[پۆل:ئای یوو سی ئێن لیستی سووری جۆرە لاوازەکان]] [[پۆل:ورچەکان]] hsap34ktwfic8tuwsqwf8zwyuj89cdu 0 252206 1669216 1526353 2026-09-17T05:48:31Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1669216 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:RedPandaFullBody.JPG|وێنۆک|255x255پیکسڵ| وێنەی پاندایەکی سوور]] [[File:Red panda eating bamboo at Symbio Wildlife Park.webm|thumb|پاندای سوور]] '''پاندای سوور''' شیردەرێکە کە زیاتر لە ڕوەکی بامبۆ دەخوات، ھەروەھا ھەموو شتێکی تریش دەخوات و دەتوانێت ھێلکە و باڵندە و مێروو و شیردەرە بچووکەکانیش بخوات. کەمێک لە [[پشیلە|پشیلەی ماڵی]] گەورەترە و درێژییەکەی ٤٠ بۆ ٦٠ سم و کێشی لە نێوان ٣ بۆ ٦ کیلۆگرامە. پاندای سوور ڕەسەنی چیای [[ھیمالایا]] و [[بووتان|بوتان]] و باشووری [[چین]] و [[ھیندستان]] و [[لاوس|لائۆس]] و [[نیپال|نیپاڵ]] و [[میانمار|بۆرمایە]]. ھەروەھا ئەم ئاژەڵە ھێمای بەختەوەری فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی دارجیلینگە. یەکێک لە خەمڵاندنەکانی مانەوەی ئەم ئاژەڵە دەڵێت کەمتر لە ٢٥٠٠ ئاژەڵی پێگەیشتوون. کەمبوونەوەی ژمارەی دانیشتووانی ئەم ئاژەڵە دەگەڕێتەوە بۆ پارچەپارچەبوونی شوێنی نیشتەجێبوونی ئەم ئاژەڵە. لە ڕابردوودا پاندای سوور لە خێزانی بایۆلۆجی Procynidae دانرابوو کە ڕاکۆنەکانیش دەگرێتەوە. ھەندێک پێیان وابوو کە خزمی پاندای زەبەلاحە، بەڵام ئێستا پاندا سوورەکە لە خێزانێکی بایۆلۆجی جیاوازدا دانراوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٩ی نیسانی ٢٠٢٤}} {{تووڵی دەروازە|گیانلەبەران|ژینناسی|چین|ھیندستان}} {{پۆلی کۆمنز|Ailurus fulgens}} [[پۆل:جۆرە مەترسیدارەکانی پێڕستی سووری ئای یوو سی ئێن]] [[پۆل:ئای یوو سی ئێن لیستی سووری جۆرە لاوازەکان]] 68wdtn2a7827jw52zds7q7vvpv32qbb 1669279 1669216 2026-09-17T09:04:45Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1669279 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:RedPandaFullBody.JPG|وێنۆک|255x255پیکسڵ| وێنەی پاندایەکی سوور]] [[File:Red panda eating bamboo at Symbio Wildlife Park.webm|thumb|پاندای سوور]] '''پاندای سوور''' شیردەرێکە کە زیاتر لە ڕوەکی بامبۆ دەخوات، ھەروەھا ھەموو شتێکی تریش دەخوات و دەتوانێت ھێلکە و باڵندە و مێروو و شیردەرە بچووکەکانیش بخوات. کەمێک لە [[پشیلە|پشیلەی ماڵی]] گەورەترە و درێژییەکەی ٤٠ بۆ ٦٠ سم و کێشی لە نێوان ٣ بۆ ٦ کیلۆگرامە. پاندای سوور ڕەسەنی چیای [[ھیمالایا]] و [[بووتان|بوتان]] و باشووری [[چین]] و [[ھیندستان]] و [[لاوس|لائۆس]] و [[نیپال|نیپاڵ]] و [[میانمار|بۆرمایە]]. ھەروەھا ئەم ئاژەڵە ھێمای بەختەوەری فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی دارجیلینگە. یەکێک لە خەمڵاندنەکانی مانەوەی ئەم ئاژەڵە دەڵێت کەمتر لە ٢٥٠٠ ئاژەڵی پێگەیشتوون. کەمبوونەوەی ژمارەی دانیشتووانی ئەم ئاژەڵە دەگەڕێتەوە بۆ پارچەپارچەبوونی شوێنی نیشتەجێبوونی ئەم ئاژەڵە. لە ڕابردوودا پاندای سوور لە خێزانی بایۆلۆجی Procynidae دانرابوو کە ڕاکۆنەکانیش دەگرێتەوە. ھەندێک پێیان وابوو کە خزمی پاندای زەبەلاحە، بەڵام ئێستا پاندا سوورەکە لە خێزانێکی بایۆلۆجی جیاوازدا دانراوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٩ی نیسانی ٢٠٢٤}} {{تووڵی دەروازە|گیانلەبەران|ژینناسی|چین|ھیندستان}} {{پۆلی کۆمنز|Ailurus fulgens}} [[پۆل:جۆرە مەترسیدارەکانی پێڕستی سووری ئای یوو سی ئێن]] [[پۆل:ئای یوو سی ئێن لیستی سووری جۆرە لاوازەکان]] [[پۆل:جۆرە مەترسیلەسەرەکانی پێڕستی سووری ئای یوو سی ئێن]] gkh4cy48mc2lfnbayxpnngh6v390de9 0 252482 1668843 1508037 2026-09-16T13:38:52Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، یاسا-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1668843 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Official roberts CJ.jpg|وێنۆک|ئێستا؛ [[جۆن ڕۆبێرتس]]، لە ساڵی ٢٠٠٥ەوە]] {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''سەرۆکی دادوەری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا''' سەرۆکی دادوەری [[دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان|دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکایە]] و باڵاترین بەرپرسە لە [[دەسەڵاتی دادوەریی فیدراڵی ئەمریکا|دەسەڵاتی دادوەری فیدراڵی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا.]] مادەی دووەمی [[دەستووری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] دەسەڵاتی ڕەها دەدات بە [[سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان|سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] ، بە ئامۆژگاری و ڕەزامەندی [[ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا|ئەنجومەنی پیرانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] ، بۆ دانانی سەرۆک دادوەرەکان بۆ خزمەتکردن تاوەکو دەستلەکارکێشانەوەیان، خانەنشین دەبن، یان کاری تریان لەگەڵ دەکرێت . == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان =٤ی ئایاری ٢٠٢٤}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|سیاسەت|یاسا}} {{پۆلی کۆمنز|Supreme Court justices of the United States}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{یاسا-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:دامەزراوەکانی ١٧٨٩ لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] o5ree0uhuq3n2z5n03hvnlc9wtmo2bu 0 252651 1669148 1582979 2026-09-17T03:21:09Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1669148 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Flag_of_the_Arab_League.svg|وێنۆک|ئاڵای [[کۆمکاری عەرەبی]]]] [[پەڕگە:Flag_of_the_United_States_(Pantone).svg|وێنۆک|ئاڵای ئەمریکا]] '''پەیوەندییەکانی عەرەب و ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا''' گێڕانەوەیەکی دەوڵەمەند و کەم جیاواز پێکدێت کە بەھۆی سەدەکانی کارلێککردن و دیپلۆماسی و ئاڵوگۆڕی نێوان [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] و [[جیھانی عەرەب|جیھانی عەرەبییەوە]] لە قاڵب دراوە. ڕەگ و ڕیشەی لە ڕێگا بازرگانییە مێژوویییەکان و پەیوەندییە کولتوورییەکاندا ھەیە کە مێژووەکەیان دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی دێرین، دووبارەبوونەوەی مۆدێرنی ئەم پەیوەندییانە بە قووڵی کاریگەری داینامیکی جیۆپۆلەتیکی و بەرژەوەندییە ئابوورییەکان و ئاڵوگۆڕە کولتوورییەکان بووە. پەیوەندی ئەمریکا لەگەڵ جیھانی عەرەبیدا لە دوای جەنگی جیھانی دووەمدا زەبری بەرچاوی بەدەستھێنا، لەگەڵ فراوانبوونی بەرژەوەندییەکانی ئەمریکا لە ناوچەکەدا شانبەشانی سەرھەڵدانی [[ناسیۆنالیزمی عەرەبی]]. بە درێژایی سەردەمی [[شەڕی سارد|جەنگی سارد]]، ئەمریکا ھاوپەیمانی و ڕکابەرییە ئاڵۆزەکانی لەناو جیھانی عەرەبیدا بەڕێوەبرد، کە زۆرجار بەھۆی ڕەچاوکردنی ستراتیژییەوە بوو، وەک دەستڕاگەیشتن بە سەرچاوە نەوتییەکان و کۆنتڕۆڵکردنی کاریگەریی [[یەکێتیی سۆڤیەت|سۆڤیەت]]. [[کێشەی عەرەب–ئیسرائیل|ململانێی عەرەبی و ئیسرائیل]] کە بەھۆی دامەزراندنی [[ئیسرائیل|دەوڵەتی ئیسرائیل]] لە ساڵی ١٩٤٨دا بووە ھۆی کاتالیزەکردنی، وەک خاڵێکی سەرەکی سەریھەڵدا، کە پەیوەندییە دیپلۆماسییەکان و داینامیکی ناوچەیی بۆ دەیان ساڵی داھاتوو لە قاڵب دا. [[شەڕی کەنداو]] و [[شەڕی عێراق|جەنگی عێراق]] و ململانێی بەردەوامی ئیسرائیل و فەلەستین زیاتر جەختیان لەسەر ئاڵۆزییەکان و تەحەددیاتی سروشتی پەیوەندییەکانی عەرەب و ئەمریکا کردووەتەوە، کە خۆڕاگری ھاوپەیمانییەکانیان تاقیکردووەتەوە و ھەوڵە دیپلۆماسییەکانیان بۆ پەرەپێدانی سەقامگیری و ئاشتی ھانداوە. لە نێوان ئەم ڕەوتە جیۆپۆلیتیکییانەدا، ئاڵوگۆڕی کولتووری، دەستپێشخەرییە پەروەردەیییەکان و ھاوبەشییە ئابوورییەکان وەک پایەی بەشداریکردن، پەرەپێدانی لێکتێگەیشتن و ھاوکاری لە نێوان گەلانی عەرەب و ئەمریکادا بوون.<ref>http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/july/26/newsid_2701000/2701603.stm</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.mideastweb.org/ga997.htm |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٦ی ئایاری ٢٠٢٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20021217025345/http://www.mideastweb.org/ga997.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == پەیوەندییە سەرەتایییەکان == === پەیوەندییە سەرەتایییەکانی مەغریب و ئەمریکا === پەیوەندییە مێژوویییەکانی نێوان [[مەغریب|شانشینی مەغریب]] و [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] دەگەڕێتەوە بۆ [[شەڕی شۆڕشگێڕیی ئەمریکا|شەڕی شۆڕشی ئەمریکا]] (١٧٧٥–١٧٨٣)، بەتایبەتی لە ساڵی ١٧٧٧دا قووڵتر بووەوە کاتێک سوڵتان محەممەد بن عەبدوڵڵا بوو بە یەکەم پاشا کە یارمەتی پێشکەش بە ئەمریکا کرد، لێرەوە مەغریب یەکەم وڵات یان شانشینی گەورە بوو کە دانی بە سەربەخۆیی ئەمریکادا نا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=History of the U.S. and Morocco|ناونیشان=https://ma.usembassy.gov/our-relationship/policy-history/io/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠٢٠|وێبگە=U.S. Embassy & Consulate in Morocco|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127065843/https://ma.usembassy.gov/our-relationship/policy-history/io/|url-status=dead}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی ئازاری ٢٠١٢|سەردێڕ=Sidi Mohamed Ben Abdellah's Diplomatic Initiatives towards the United States 1777-1786: Direct Reasons|ناونیشان=https://www.moroccoworldnews.com/2012/03/32075/sidi-mohamed-ben-abdellahs-diplomatic-initiatives-towards-the-united-states-1777-1786-direct-reasons/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠٢٠|وێبگە=Morocco World News|زمان=en-US}}</ref><ref name=":1">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=15OtZv_x9bMC&pg=PA1|سەردێڕ=Capitalizing on the Morocco-US Free Trade Agreement: A Road Map for Success|ساڵ=٢٠٠٩|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٨١٣٢-٥٨١-٢|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Descos|یەکەم=Léon Eugène Aubin Coullard|ناونیشان=http://archive.org/details/lemarocdaujourdh00desc|سەردێڕ=Le Maroc d'aujourd'hui [par] Eugène Aubin|ڕێکەوت=١٩٠٤|بڵاوکەرەوە=Paris A. Colin|ئەوانی تر=Robarts - University of Toronto|پەڕەکان=٢٣٧}}</ref> پەیوەندییە دیپلۆماسییە فەرمییەکانی ئەمریکا لەگەڵ مەغریب لە ساڵی ١٧٨٧ دەستیپێکرد کاتێک کۆنگرەی کۆنفیدڕاڵی پەیماننامەی ئاشتی و دۆستایەتی نێوان ئەو دوو نەتەوەیەی پەسەندکرد کە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Avalon Project - The Barbary Treaties 1786-1816 - Treaty with Morocco June 28 and July 15, 1786|ناونیشان=http://avalon.law.yale.edu/18th_century/bar1786t.asp}}</ref> لە ساڵی ١٧٨٦ واژووکرابوو<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=A Guide To The United States' History Of Recognition, Diplomatic, And Consular Relations, By Country, Since 1776: Morocco|ناونیشان=https://history.state.gov/countries/morocco|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠١٦|وێبگە=state.gov}}</ref> ئەم پەیماننامەیە لە ساڵی ١٨٣٦ دانوستاندنێکی لەسەر کراوەتەوە و تا ئێستاش کاری پێدەکرێت و درێژترین پەیوەندی پەیماننامەی نەشکاوە لە مێژووی ئەمریکادا پێکدەھێنێت و تەنجەر شوێنی کۆنترین موڵکی دیپلۆماسی ئەمریکایە لە جیھاندا. ئێستا مۆزەخانەیە، مۆزەخانەی نێردەی ئەمریکی تەنجەر تاکە بینایە لە دەرەوەی ئەمریکا کە ئێستا شوێنێکی مێژوویی نیشتمانییە.<ref name="onlylandmark">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=Why a 200-Year-Building in Morocco Is the Only National Historic Landmark Outside the U.S.|ناونیشان=https://www.smithsonianmag.com/history/two-hundred-years-tangier-legislation-180977742/|وێبگە=smithsonianmag.com}}</ref> پەیماننامەکە لە ئەورووپا لەلایەن نێردەی ئەمریکی جۆن ئادەمز و تۆماس جێفرسۆنەوە جێبەجێکرا، دواتر لە کۆنگرەی کۆنفیدڕاڵی (کە بەپێی مادەکانی پێشووی کۆنفیدڕاڵی و حکوومەتی یەکێتی ھەمیشەیی کاردەکات) لە تەممووزی ١٧٨٧ پەسەندکرا<ref>(Roberts and Roberts, 2008, pp. 189–223)</ref> تا ساڵی ٢٠٢٠، پەیماننامەکە بۆ ماوەی زیاتر لە ٢٣٥ ساڵ بەرگەی فشار و ئاڵۆزییەکانی ترانزاتلانتیک گرتووە و وەک درێژترین ھاوپەیمانی پەیماننامەی نەشکاو لە مێژووی ئەمریکادا خۆی دامەزراندووە.<ref name=":0">Ogot, ''General History of Africa'', pp. 231–232.</ref> مەغریب بەردەوامە لە وەستانەوە وەک یەکێک لە ھاوپەیمانە بەردەوام و متمانەپێکراوەکانی ئەمریکا لە [[باکووری ئەفریقا]]. لەنێو ئەو نامەنووسییانەی لە نێوان ئەمریکا و مەغریبدا ئاڵوگۆڕکرابوون، یەکێک لە نموونە دیارەکان نامەیەکی [[جۆرج واشینگتن|جۆرج واشنتۆن]] سەرۆکی دەستبەکاربوونی بۆ محەممەد ئیبن عەبدوڵڵا بوو. واشنتۆن لە ڕێکەوتی ١ی کانوونی دووەمی ١٧٨٩، لە مانگەکانی سەرەتای سەرۆکایەتییەکەیدا، باسی لە پرسەکانی دەسەڵات و سەرکردایەتی لە ئەمریکا کرد، ھەروەھا تێکچوونی پەیوەندییەکانی نێوان مەغریب و ئەمریکا. لە نامەکەدا واشنتۆن پەشیمانی خۆی لە دواکەوتنی پەیوەندییەکان دەربڕی و ھۆکارەکەی بۆ گواستنەوەی حکوومەت و خواستی دامەزراندنی مەرجە ڕوونەکانی پەیوەندیکردن گەڕاندەوە. ھەروەھا دەستخۆشی لە ھەوڵە دیپلۆماسییەکانی محەممەد ئیبن عەبدوڵڵا کرد لە پاراستنی کەشتییە ئەمریکییەکان لە چەتەی دەریایی، دان بە لاوازی ئەمریکای تازەپێگەیشتوودا نا کە لەو کاتەدا ھێزی دەریایی نەبوو. ئامادەیی مەغریب بۆ بەشداریکردن لە دانوستانە دیپلۆماسییەکان بڕگەیەکی گرنگ بوو، چونکە بووە یەکەم دەوڵەتی ئەمازیغ، عەرەبی، ئەفریقی، یان موسڵمان کە پەیماننامەیەکی لەگەڵ ئەمریکادا بە فەرمی کرد، سەرەڕای بێتوانایی ئەمریکا لە پاراستنی کەشتییەکانی لە دەریای ناوەڕاستدا. === جەنگی بەرباری === [[پەڕگە:BainbridgeTribute.jpg|وێنۆک|کاپتن ویلیام بەینبریج لەکاتی ڕێزگرتن لە دێی جەزائیر، ساڵی ١٨٠٠]] جەنگەکانی بەربەری زنجیرەیەک ململانێ بوون کە لە نێوان ئەمریکا و دەوڵەتە بەربەرییە عەرەبییەکانی باکووری ئەفریقادا ئەنجامدرا، ئەوانیش پارێزگاکانی عوسمانی لە تەرابلوس و جەزائیر و تونس و ھەروەھا سوڵتانییەتی سەربەخۆی مەغریب. ئەم شەڕانە لە نێوان ساڵانی ١٨٠١ و ١٨١٥ ڕوویانداوە و بە پلەی یەکەم بەھۆی پراکتیزەکردنی چەتەی دەریایی و زەوتکردنی کەشتییە بازرگانییەکانی ئەمریکا لە [[دەریای ناوین|دەریای ناوەڕاست]] لەلایەن دەوڵەتانی بەربەرییەوە بووە.<ref name="bbc.co.uk">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=BBC - History - British History in depth: British Slaves on the Barbary Coast|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/history/british/empire_seapower/white_slaves_01.shtml|وێبگە=www.bbc.co.uk}}</ref> لەم ماوەیەدا دەوڵەتانی بەرباری کە لیبیا و جەزائیر و تونس و مەغریبی ئێستای لەخۆگرتبوو، پێگەی ستراتیژییان بەدرێژایی کەناراوەکانی باکووری ئەفریقا ھەبوو و ڕێڕەوی بازرگانی گرنگیان کۆنترۆڵکرد. ئەوان داوای پارەی باجیان لە گەلانی ئەورووپا و ئەمریکا کرد لە بەرامبەر تێپەڕبوونی سەلامەت بۆ کەشتییەکانیان؛ بەڵام داواکارییەکان تادێت زیادەڕەوییان دەکرد و فەرمانڕەواکانی بەرباری پەنایان بردە بەر گرتنی کەشتییەکان و کۆیلەکردنی تیمەکانیان. لە بەرامبەر زیادبوونی زیانەکان و پێشێلکردنی سەروەری خۆیان، ئەمریکا لە سەردەمی سەرۆک [[تۆماس جێفەرسۆن|تۆماس جێفرسۆن]] و [[جەیمز مەدیسۆن|جەیمس مادیسۆن]] بڕیاریدا لە ڕووی سەربازییەوە ڕووبەڕووی ویلایەتە بەربەرییەکان ببێتەوە نەک بەردەوام بێت لە باجدان. ئەمەش بووە ھۆی یەکەمین جەنگی بەربەری (١٨٠١–١٨٠٥) دژی تەرابلوس، دواتر جەنگی بەربەری دووەم (١٨١٥) دژی جەزائیر. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پەڕگە:Burning_of_the_uss_philadelphia.jpg|وێنۆک|207x207پیکسڵ| لە شەڕی بەندەری تەرابلوس لە کاتی جەنگی یەکەمی بەربەری لە ساڵی ١٨٠٤دا کەشتیی یو ئێس ئێس <nowiki><i id="mwYw">فیلادلفیا</i></nowiki> سووتاوە]] ئەم ململانێیە بە شەڕە دەریایییەکان تایبەتمەند بوو، دیارترینیان کردەوەکانی بەلەمی بچووکی ھێزی دەریایی تازەپێگەیشتووی ئەمریکا بوو لە دژی بەلەمەکانی کۆرسەی بارباری گەورەتر و دامەزراوتر. ھێزی دەریایی ئەمریکا سەرکەوتنی بەرچاوی بەدەستھێنا، لەوانە سەرکەوتنە بەناوبانگەکانی کەشتیی یو ئێس ئێس ئینتەرپڕایز و دەستووری یو ئێس ئێس. شەڕەکانی بەربەری ساتێکی بەرچاوی لە پەیوەندییەکانی عەرەب و ئەمریکادا بەخۆیەوە بینی. ئەوان ئیرادەی ئەمریکایان نیشان دا بۆ پاراستنی بەرژەوەندییەکانی لە دەرەوەی وڵات و ئامادەنەبوونی ملکەچی زەوتکردن. سەرەڕای ئەوەش، شەڕەکان تیشکیان خستە سەر ئاڵۆزییەکانی پەیوەندییە دیپلۆماسییەکان لە ناوچەی دەریای ناوەڕاست، چونکە دەوڵەتانی بەربەری بە ناو لەژێر کۆنترۆڵی عوسمانییەکان بوون بەڵام بە شێوەیەکی سەربەخۆ کاریان دەکرد. لە دوای جەنگەکانی بەربەری، ئەمریکا دانوستانی پەیماننامەی لەگەڵ ویلایەتە یەکگرتووەکانی بارباری کرد، کە ڕێگەی سەلامەتی بۆ کەشتییە ئەمریکییەکان مسۆگەر کرد لە بەرامبەر پارەی ساڵانەدا. ئەم پەیمانانە یارمەتیدەر بوون بۆ سەقامگیری ناوچەکە و ڕێگەیان بە زیادبوونی بازرگانی ئەمریکا لە دەریای ناوەڕاست دا. == دوای جەنگی جیھانی دووەم == پەیوەندییەکانی عەرەب و ئەمریکا پێش [[جەنگی جیھانیی دووەم|جەنگی جیھانی دووەم]] سنووردار بوو؛ بەڵام یەکەم وڵات کە بە فەرمی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکای]] ناساند [[مەغریب]] بوو. جگە لەوەش، بە بەراورد لەگەڵ زلھێزە ئەورووپییەکانی وەک [[شانشینی یەکگرتوو|بەریتانیا]] و [[فەڕەنسا|فەرەنسا]] کە توانیبوویان نزیکەی ھەموو [[جیھانی عەرەب]]ی داگیربکەن دوای شکستپێھێنانی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|ئیمپراتۆرییەتی عوسمانی]] لە ساڵی ١٩١٨، ئەمریکا 'لە سەرانسەری ناوچەکەدا جەماوەری و ڕێزی لێگیرا'.<ref>Fawcett,L(2005) ''The International Relations of the Middle East'' UK: Oxford University Press p 284</ref> لەڕاستیدا 'ئەمریکییەکان وەک مرۆڤێکی باش سەیر دەکران، بەھۆی ئەو خۆپەرستی و دووفاقییەی پەیوەست بوو بە ئەورووپییەکانەوە پیس نەبوون'.<ref name="Fawcett,L 2005 p 285">Fawcett,L(2005) ''The International Relations of the Middle East'' UK: Oxford University Press p 285</ref> میسیۆنەرە ئەمریکییەکان پزیشکی مۆدێرنیان ھێنابوو و دامەزراوەی پەروەردەیییان لە ھەموو جیھانی عەرەبیدا دانابوو. جگە لەمەش ئەمریکا ئەندازیاری نەوتی لێھاتووی بەرزی بۆ دەوڵەتانی عەرەبی دابین کردبوو.<ref>Rugh, W, A (2005) ''American Encounters with Arabs: The Soft Power of U.S. Public Diplomacy in the Middle East'' U.S. : Praeger Publishers Inc. {{ISBN|978-0-275-98817-3}} pp 25-26</ref> بەم شێوەیە ھەندێک پەیوەندی ھەبوون، کە لە نێوان ئەمریکا و دەوڵەتە عەرەبییەکان پێش جەنگی جیھانی دووەم دروستکراون. بە گشتی پەیوەندییەکانی ئەمریکا و عەرەب ھەوراز و نشێوی خۆی ھەبووە و ھەر ململانێیەک پەیوەندییەکانی دەگۆڕێت. لە ئێستادا پەیوەندییەکانی عەرەب و ئەمریکا لە ڕووی ئابوورییەوە زۆر بەھێزە، کە جیھانی عەرەبی سێیەم گەورەترین ھەناردەکاری ئەمریکایە، ئەمریکاش یەکەم گەورەترین ھاوردەکاری جیھانی عەرەبییە. سەرەڕای ئەوەش ئەم پەیوەندییە ئابوورییە بەھێزانە لە گۆڕەپانی سیاسیدا شکست دەھێنن. == ململانێی عەرەبی و ئیسرائیل == یەکەم ڕووداوی ڕاستەقینەی تێکچوونی نێوان جیھانی عەرەبی و ئەمریکا کاتێک بوو کە ئەمریکا دان بە ئیسرائیلدا نا و لە نەتەوە یەکگرتووەکاندا پشتیوانی لێکرد. جگە لەوەش، «یەکەم دەوڵەت کە دانپێدانانی دیپلۆماسی بۆ ئیسرائیل درێژکردەوە، ئەمریکا بوو؛ یەکێتی سۆڤییەت و چەند نەتەوەیەکی ڕۆژئاوایی بە خێرایی بەدوایدا ڕۆیشتن؛ بەڵام ھیچ دەوڵەتێکی عەرەبی دانیان بە ئیسرائیلدا نەنا».<ref>McWilliams, W, C, Piotrowski, H, (6th ed.)(2005) ''The World since 1945: A History of International Relations U.S.'' Lynne Rienner Publishers p 154</ref> ئەمریکا [[شەڕی عەرەب و ئیسرائیل (١٩٤٨)|دەستێوەردانی عەرەبی لە فەلەستینی ئیجباری پێشوو]] کە دوای ماوەیەکی کەم لە ڕاگەیاندنی سەربەخۆیی ئیسرائیل لە ساڵی ١٩٤٨ ڕوویدا، ئیدانە کرد<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Tucker|یەکەم=Spencer C.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=YAd8efHdVzIC&pg=PA528|سەردێڕ=The Encyclopedia of the Arab-Israeli Conflict: A Political, Social, and Military History|بڵاوکەرەوە=ABC-CLIO|ساڵ=٢٠٠٨|ژپنک=٩٧٨-١-٨٥١٠٩-٨٤١-٥|پەڕە=٥٢٨|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230320123847/https://books.google.com/books?id=YAd8efHdVzIC&pg=PA528|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئازاری ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەم بابەتە ناوبانگ و ڕۆڵی ئەمریکای لەناو شەقامی عەرەبیدا کەمکردووەتەوە، ڕق و کینە بەرامبەر بە ئەمریکا زیادی کردووە و ئەمریکا وەک 'دۆستی دوژمنی عەرەبەکان' سەیر دەکرا، ئیسرائیل، بەم شێوەیە بوو بە دوژمن. == شەڕی ئێران و عێراق == شەڕی نێوان [[ئێران]] و [[عێراق]] ھەنگاوێکی دیکەی پەیوەندییەکانی عەرەب و ئەمریکا بوو، کە ئەمریکا پشتیوانی عێراقی کرد لە شەڕی دژی [[ئێران|کۆماری ئیسلامی ئێران]]. لە نێو زلھێزەکان، سیاسەتی ئەمریکا بریتی بوو لە «مەیل» بەرەو عێراق بە کردنەوەی کەناڵە دیپلۆماسییەکان و ھەڵگرتنی سنووردارکردنی ھەناردەکردنی تەکنەلۆژیای دوو بەکارھێنان و سەرپەرشتیکردنی گواستنەوەی ڕەقەکاڵای سەربازیی لایەنی سێیەم و دابینکردنی زانیاری ھەواڵگری ئۆپەراسیۆن لە بەرەکانی شەڕدا. سەرەڕای ئەمانەش ئەمریکا تێوەگلاوە لە مامەڵەیەکی شاراوە و نایاسایی چەکدا بە ئێرانی گەمارۆدراو. ئەم فەزیحە سیاسییە بە [[ئابڕوچوونی ئێران-کۆنترا|کاروباری ئێران-کۆنترا]] ناسرا.<ref>[http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB210/ ''The Iran-Contra Affair 20 Years On'']. The National Security Archive (George Washington University), 2006-11-24</ref> == جەنگی کەنداو == [[پەڕگە:Various_Arabic_Troops_during_Operation_Desert_Storm.jpg|وێنۆک|ھێزەکانی ھاوپەیمانی عەرەبی، لە میسر، سووریا، عومان و کوێت لە کاتی [[شەڕی کەنداو|ئۆپەراسیۆنی زریانی بیابان]] .]] ئەمریکا لە شەڕی کەنداودا ڕۆڵێکی بەرچاوی ھەبوو. کاتێک عێراق ھێرشی کردە سەر کوەیت، چەند وڵاتێکی دیکەی عەرەبی بڕیاریاندا لەلایەن ئەمریکا، سەرۆکی ھاوپەیمانی دژە عێراقەوە بچنە نێو شەڕەکەوە. ئەمەش بووە ھۆی ئەوەی کە وێنەیەکی ئەمریکا وەک ڕزگارکەرێک دەربکەوێت، بەتایبەتی لەنێو دەوڵەتە دەوڵەمەندەکانی کەنداودا کە بریتین لە سعودیە، ئیمارات، بەحرەین، قەتەر و کوێت. لە ئێستادا ئەمریکا چەندین بنکەی سەربازی لە ناوچەکەدا پاراستووە. == جەنگی عێراق == [[کۆمکاری عەرەبی]] بە کۆی دەنگ ئەو شەڕەی ئیدانە کرد، جگە لە کوێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=CNN.com - Arab leaders declare opposition to war in Iraq - Mar. 2, 2003|ناونیشان=https://edition.cnn.com/2003/WORLD/meast/03/01/sprj.irq.arab.ministers/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=edition.cnn.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240323143710/https://edition.cnn.com/2003/WORLD/meast/03/01/sprj.irq.arab.ministers/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[سعوود کوڕی فەیسەڵ|شازادە سعوود]]، وەزیری دەرەوەی سعودیە بە ئاشکرا بانگەشەی ئەوەی کرد کە سوپای ئەمریکا مۆڵەتی بەکارھێنانی خاکی سعودیە بە ھیچ شێوەیەک بۆ ھێرشکردنە سەر عێراق نابێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی نیسانی ٢٠١٣|سەردێڕ=Saudis Ban Attack on Iraq From Their Soil {{!}} Fox News|ناونیشان=http://www.foxnews.com/story/0,2933,59796,00.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی نیسانی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130405021640/http://www.foxnews.com/story/0,2933,59796,00.html|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> بەڵام دواتر دەرکەوت کە ئەمە بەرەیەک بووە، وەک چۆن سعودیە و کوەیت و ھەندێک دەوڵەتی عەرەبی دیکە، لە ڕاستیدا پشتیوانییان لە سەربازانی ئەمریکا کردووە، بەڵام ئەوان نەیانویستووە مەترسی توڕەکردنی سەدام بکەن پێش جەنگ بە دانی ئەو لێدوانانە بە ئاشکرا. دوای دە ساڵ بوونی ئەمریکا لە سعودیە، کە لەنێو ھۆکارەکانی [[ئوسامە بن لادن]] لەدایکبووی سعودیە بۆ ھێرشەکانی [[ئەلقاعیدە|قاعیدە]] لە ١١ی ئەیلوولی ٢٠٠١ بۆ سەر ئەمریکا ئاماژەی پێکراوە، زۆربەی ھێزەکانی ئەمریکا لە ساڵی ٢٠٠٣ لە سعودیە کشێنرانەوە<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Burkeman|یەکەم=Oliver|ڕێکەوت=٣٠ی نیسانی ٢٠٠٣|سەردێڕ=America signals withdrawal of troops from Saudi Arabia|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2003/apr/30/usa.iraq|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٤|ئیش=The Guardian|زمان=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> بۆ ماوەی شەڕەکە، جەماوەری سعودیە بە توندی دژی ئەو کارەی ئەمریکا مانەوە، بەبێ گوێدانە ئەرکێکی نەتەوە یەکگرتووەکان. پێش شەڕەکە، حکوومەت چەندین جار ھەوڵی دۆزینەوەی چارەسەرێکی دیپلۆماسی دا، بە گشتی لەگەڵ ھەڵوێستی ئەمریکا لەسەر ھەڕەشەی سەدام ھاوڕا بوو، تەنانەت تا ئەو شوێنەی کە داوای لە سەدام کرد کە بچێتە دەربەدەری خۆبەخشانە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ڕۆژھەڵاتی ناوین|سیاسەت|مێژوو|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا }} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} 0g1xpcd602cp18v73t63qs4dqbfhcxz 0 253126 1669008 1651284 2026-09-16T19:37:59Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، عێراق-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1669008 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = سەقزلی | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| سقزلي}}<br>{{lang-en| Saqzli}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای کەرکووک.png{{!}} | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی [[قەزای کەرکووک]] و ناحیە و گوندەکانی | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 35.5851|44.3781}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی سەقزلی''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[باشووری کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.5851|44.3781 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا| کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای کەرکووک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای کەرکووک]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای کەرکووک]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٩٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''سەقزلی''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای کەرکووک]]، [[قەزای کەرکووک]]، [[پارێزگای کەرکووک]]، [[باشووری کوردستان]]، لە [[عێراق]]([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]]).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = کوردستان دابەشی کارگێری و ترێتۆری 1927-1997 | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082807/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ماددەی ١٤٠ | ناونیشان = http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082804/http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دەکەوێتە باکووری شاری [[کەرکووک]] بە دووری (٢٠کم).<ref>https://www.geonames.org/99237/republic-of-iraq.html</ref> == ناو == == جوگرافیا == گوندی سەقزلی ھاوسنوورە لەگەڵ: * لە باکوورەوە گوندی [[ئیمام ئەحمەد خەلیفە]]. * لە باشوورەوە گوندی [[سێکانیان، کەرکووک|سێکانیان]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[تۆپزاوای سدیق بەگ]]. * لە ڕۆژئاواوە گوندی [[ھەنجیرە، یایچی|ھەنجیرە]]<ref>https://www.openstreetmap.org/#map=14/35.5786/44.3679</ref> == مێژوو == * لە پاش [[شاڵاوی ئەنفال]] ئەم گوندە خاپوورکرا، لەدوای [[داگیرکردنی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣]]دا ئەم گوندە ئاوەدان کرایەوە. == دانیشتوان == دانیشتوانی ئەم گوندە سەرجەمیان [[کورد]]ن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240809161721/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٥٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە(٢٠٩) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشوری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٥٧، | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٧٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە(٣٧٤) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٧٧ | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[ناحیەی ناوەندی قەزای کەرکووک]] * [[قەزای کەرکووک]] * [[پارێزگای کەرکووک]] * [[پێڕستی گوندەکانی پارێزگای کەرکووک]] == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|عێراق|کوردستان}} {{گوندەکانی قەزای کەرکووک}} {{سەرچاوەکان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]] 6r4g5lea3ax4s8k5p6jw7uua4m9q8ys 0 253142 1669262 1656810 2026-09-17T07:39:07Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مۆسیقا-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1669262 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist| |Name=محەممەد سەفایی |honorific_prefix=[[سەید]] |image= Mohammadsafaei.jpg |caption= سەید محەممەد لە ١٩٥٠ |Birth_name=محەممەد ئەحمەدی |birth_date=١٩٣٢ |birth_place=[[ناوچەی ھەوشار]]، [[موکریان]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] |death_date={{ڕێکەوتی مەرگ و تەمەن|١٩٩٥|١١|٢١|١٩٣٢}} |death_place=[[سەقز]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] |Instrument=[[دەف]] |Spouse=٤ |Genre=[[فۆلکلۆر]] }} '''محەممەد ئەحمەدی''' ناسراو بە '''[[سەید]] محەممەدی سەفایی''' (لەدایکبووی ١٩٣٢ لە [[ساینقەڵا]] - کۆچی دواییی ٢١ی تشرینی دووەمی ١٩٩٥ لە [[سەقز]]) گۆرانیبێژێکی فۆلکلۆری کوردی خەڵکی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] بوو کە بە شێوازی تایبەتی گۆرانیوتن لە بواری مۆسیقای کوردی لەنێو خەڵکدا ناوبانگی دەرکرد.<ref>[https://musickordi.com/singer/سیدمحمد-صفایی.html زندگینامه/بیوگرافی و آثار سیدمحمد صفایی]{{بەستەری مردوو|url=https://musickordi.com/singer/%D8%B3%DB%8C%D8%AF%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%B5%D9%81%D8%A7%DB%8C%DB%8C.html |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}، سایت موزیک کردی، 1400</ref> == ژیان == سەید محەممەدی سەفایی ساڵی ١٩٣٢ لە گوندی بلووزی [[سەفاخانە]]ی ناوچەی [[ھەوشار]] لەدایکبووە، و نەخوێندەوار بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بیوگرافی سیدمحمد صفایی|ناونیشان=http://kord-music.net/tag/%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%AF%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%B5%D9%81%D8%A7%DB%8C%DB%8C|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241008124743/https://kord-music.net/tag/%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%AF%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%B5%D9%81%D8%A7%DB%8C%DB%8C/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە قۆناغێکی ژیانیدا ھاوڕێیەتییەکی نزیکی لەگەڵ ھونەرمەند [[حەسەن زیرەک]] ھەبووە، بە جۆرێک کە وەک کرێچی لە یەک خانوودا ژیاون لە شاری [[تیکاب]] و بیروڕایان لەسەر زمان و گۆرانیی کوردی گۆڕیوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=کوردیپێدیا|یەکەم=Kurdipedia-|سەردێڕ=سەید محەممەدی سەفایی|ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/?q=20081126105427515|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=Kurdipedia.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240516132913/https://www.kurdipedia.org/?q=20081126105427515|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> سەید محەممەد لە شارەکانی [[ساینقەڵا]] و [[بۆکان]] و لە شاری [[سەقز]] ژیاوە، و زۆربەی تەمەنی لە [[کوردستان]] بەسەر بردووە و ژیانی بۆ مۆسیقای ناوخۆییی کوردستان تەرخان کردووە. ئێستاش بنەماڵەکەی لە سەقز دەژین. سەید محەممەدی سەفایی یەکێک بووە لە موریدەکانی تەکیە و خانەقاکان، یەکێک بوو لە شێخ و دەروێشە بەناوبانگەکانی کوردستان، کە دواتر لە ڕێبازی دەروێشەوە ڕووی لە ھونەری گۆرانیوتن کرد. گرنگییەکی زۆری بە پاراستنی [[چاندی کوردی|زمان و کولتووری کوردی]] داوە و خاوەنی قوتابخانەیەکی تایبەت بوو لە بواری زمان و مۆسیقای [[فۆلکلۆر]]ی کوردی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سید محمد صفایی کیست؟|ناونیشان=https://iqna.ir/fa/news/2250633/زندگی‌نامه-سيدمحمد-صفايی-در-حوزه-هنری-كردستان-توليد-شد}}{{بەستەری مردوو|url=https://iqna.ir/fa/news/2250633/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%E2%80%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%B3%D9%8A%D8%AF%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%B5%D9%81%D8%A7%D9%8A%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%87%D9%86%D8%B1%DB%8C-%D9%83%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D9%88%D9%84%D9%8A%D8%AF-%D8%B4%D8%AF |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}</ref> محەممەد سەفایی لە سەردەمی لاوێتیدا کە مورید و دەروێش بوو، حەز لە کچێکی ناوچەکە دەکات و چڕی حەزەکەی بە جۆرێک دەبێت کە داوا لە شێخ بکات کە کچەکەی بۆ بخوازێت؛ بەڵام کاتێک شێخ دەچێت بۆ داخوازیی کچەکە بۆ سەید محەممەد سەفایی و جوانی کچەکە دەبینێت، کچەکە بۆ خۆی دەخوازێت و خێزانی کچەکەش ڕازی دەبن. لەبەر ئەم ھۆکارە سەید محەممەد زۆر توڕە دەبێت و بڕیار دەدات دەست لە دەروێشی ھەڵبگرێت و لە ڕقی شێخ دەبێت بە گۆرانیبێژ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ="سەید محەمەدی سەفایی" لە دەروێشییەوە بۆ گۆرانبێژی|ناونیشان=http://haje.ir/newsdetails.aspx?itemid=11556|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=haje.ir}}{{بەستەری مردوو|url=http://haje.ir/newsdetails.aspx?itemid=11556 |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}</ref><ref>[https://www.ziryanmukryan.ir/news.php?id=12CB70BE خیانتی که شیخ به سید محمد صفایی خواننده مشهور کورد کرد]{{بەستەری مردوو|url=https://www.ziryanmukryan.ir/news.php?id=12CB70BE |date=کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ }}، پایگاه خبری زریان، ۱۳۹۸</ref> ھەر وەک خۆی ئاماژەی پێکردوە لە یەکێک لە گۆرانییەکانیدا وەک کاردانەوەیەک دەڵێت: {{Quote|‎ڕیشەکەم تاشی پرچەکەم لەبێخ بەرماڵ و تەزبیحم ناردەوە بۆ شێخ وتم: یا شێخ گیان من تۆبە ناکەم بەڵکو تا جوانم یەکێک پەیاکەم}} ئەو دەفەشی تا کۆتاییی ژیانی گۆرانی پێ دەوت ھەمان دەفی زەمانی دەروێشیی بوو. ئەمەش وەک تۆڵەکردنەوەیەک بەکاری ھێناوە لەدژی شێخ. == مردن == لە ساڵی ١٩٩٤ سەید محەممەد تووشی نەخۆشیی [[شێرپەنجە]] دەبێت، و لە ڕێکەوتی ٢١ی تشرینی دووەمی ١٩٩٥دا لە شاری سەقز کۆچی دوایی دەکات. لە شاری سەقز لە گۆڕستانی شاناز بە خاک دەسپێردرێت. == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [[مۆسیقای کوردی]] {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئێران|موکریان|مۆسیقای کوردی}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مۆسیقا-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:ژەنیارانی کورد]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٢]] [[پۆل:مردووانی ١٩٩٤]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی کورد]] [[پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی کوردی]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی کورد]] [[پۆل:خەڵکی سەقز]] [[پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان]] dztgm9tbvn2epq68lvy4y8oerrneh02 0 253724 1669256 1588945 2026-09-17T07:38:07Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە) 1669256 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس-کەسایەتی}} '''سەید عەبدولڕەحیم''' (لەدایکبوون١٧ی ئابی ١٩٠٩ – مردن١١ی حوزەیرانی ١٩٦٣)، ناسراو بە '''ڕەحیم ساب'''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Sengupta|یەکەم=Somnath|ڕێکەوت=١٣ی تەممووزی ٢٠١١|سەردێڕ=Tactical Evolution of Indian Football (Part Two): Revolution Under Rahim Saab|ناونیشان=https://thehardtackle.com/2011/tactical-evolution-of-indian-football-part-two-revolution-under-rahim-saab/|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211025021904/http://www.thehardtackle.com/2011/tactical-evolution-of-indian-football-part-two-revolution-under-rahim-saab/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=thehardtackle.com|بڵاوکەرەوە=The Hard Tackle|شوێن=Kolkata|زمان=en-US}}</ref> لە ساڵی ١٩٥٠ تا کۆچی دوایی لە ساڵی ١٩٦٣ ڕاھێنەری تۆپی پێی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ھیندستان|ھەڵبژاردەی ھیندستان]] بووە، و یاریزانی پێشووی هەڵبژاردەکە بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Erik Garin|دوایین٢=Novan Herfiyana|دوایین٣=Neil Morrison|ڕێکەوت=١٩٩٩|سەردێڕ=Asian Games 1954|ناونیشان=https://www.rsssf.org/tablesa/asgames54.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150420135938/http://rsssf.com/tablesa/asgames54.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠١٧|وێبگە=[[RSSSF]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=History in Timeline of Indian Football|ناونیشان=https://www.the-aiff.com/history|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200308124507/http://www.the-aiff.com/history|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=All India Football Federation}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Syed Abdul Rahim {{!}} The Architect of Modern Indian Football|ناونیشان=https://www.chaseyoursport.com/Indian-Football/Syed-Abdul-Rahim/1651|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210703131458/https://www.chaseyoursport.com/Indian-Football/Syed-Abdul-Rahim/1651|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=Chase Your Sport|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Morrison|یەکەم=Neil|ڕێکەوت=١٢ی شوباتی ٢٠١٥|سەردێڕ=1955 USSR and India reciprocal tours|ناونیشان=https://www.rsssf.org/tablesu/ussr-india-tours55.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150420150040/http://rsssf.com/tablesu/ussr-india-tours55.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=RSSSF}}</ref> ماوەی ڕاھێنەرایەتیی ئەو بە «سەردەمی زێڕین»ی [[تۆپی پێ]] لە [[ھیندستان]] دادەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Venkatesan|یەکەم=Sudarshan|ڕێکەوت=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=The Golden Age of Indian Football under Syed Abdul Rahim|ناونیشان=https://thesportsrush.com/the-golden-age-of-indian-football-under-syed-abdul-rahim/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210611181331/https://thesportsrush.com/the-golden-age-of-indian-football-under-syed-abdul-rahim/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=The SportsRush|زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Quadrangular Football: India's Win|ناونیشان=https://news.google.com/newspapers?id=sMw-AAAAIBAJ&sjid=W0wMAAAAIBAJ&pg=4159%2C1770595|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ئیش=[[The Indian Express]]|ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٣|شوێن=Rangoon, Burma|پەڕە=٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220513054108/https://news.google.com/newspapers?id=sMw-AAAAIBAJ&sjid=W0wMAAAAIBAJ&pg=4159%2C1770595|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئایاری ٢٠٢٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Alper|یەکەم=Tim|سەردێڕ=Asian Eye – Indian football still finding its feet :: Total Football Magazine – Premier League, Championship, League One, League Two, Non-League News|ناونیشان=http://www.totalfootballmag.com/features/columnists/asian-eye-indian-football-still-finding-its-feet/|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211213074737/http://www.totalfootballmag.com/features/columnists/asian-eye-indian-football-still-finding-its-feet/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئایاری ٢٠١٥|وێبگە=totalfootballmag.com|بڵاوکەرەوە=Total Football Magazine}}</ref> لەژێر چاودێری ئەودا، ھەڵبژاردەی ھیندستان نازناوی «بەڕازیلی ئاسیا»ی بەدەستھێنا.<ref name="rich legacy">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Talnikar|یەکەم=Neil|ڕێکەوت=١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=Hyderabad Football: Retracing the city's rich legacy in the sport|ناونیشان=https://khelnow.com/football/isl-2019-20-hyderabad-football-history|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210501003445/https://khelnow.com/football/isl-2019-20-hyderabad-football-history|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی ئایاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=khelnow.com|بڵاوکەرەوە=Khel Now}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|سەردێڕ=From facing death to playing through pain: The story of Jarnail Singh, Indian football's gutsy hero|ناونیشان=https://scroll.in/field/965595/from-facing-death-to-playing-through-pain-the-story-of-jarnail-singh-indian-footballs-gutsy-hero|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211230082001/https://scroll.in/field/965595/from-facing-death-to-playing-through-pain-the-story-of-jarnail-singh-indian-footballs-gutsy-hero|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=scroll.in|بڵاوکەرەوە=Scroll}}</ref> دواتر لە یارییەکانی ئاسیادا مەدالیای زێڕیان بەدەستھێنا لە ([[یارییەکانی ئاسیای ١٩٥١|١٩٥١-دەلھی]] و [[یارییەکانی ئاسیای ١٩٦٢|١٩٦٢-جاکارتا]])، ھەروەھا گەیشتنە یاریی پێش کۆتاییی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە لە ([[تۆپی پێ لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٥٦|١٩٥٦-مێلبۆرن]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Srivastava|یەکەم=Devam|ڕێکەوت=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Legend Lost in Time: Neville D'Souza|ناونیشان=https://www.chaseyoursport.com/Indian-Football/Legend-Lost-in-time%C2%A0Neville-D-Souza/12|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210703131608/https://www.chaseyoursport.com/Indian-Football/Legend-Lost-in-time%C2%A0Neville-D-Souza/12|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.chaseyoursport.com|بڵاوکەرەوە=Chase Your Sport}}</ref> و ھیندستانیان کردە یەکەم وڵاتی [[ئاسیا]] کە گەیشتبێتە ئەم قۆناغە<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Home Sport Remembering 'the best football coach India'|ناونیشان=https://www.newindianexpress.com/sport/2009/aug/18/remembering-the-best-football-coach-india-78185.html|ئیش=New Indian Express|ڕێکەوت=١٨ی ئابی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211022151951/https://www.newindianexpress.com/sport/2009/aug/18/remembering-the-best-football-coach-india-78185.html}}</ref> نازناوی جامی کۆڵۆمبۆی ساڵانی—(١٩٥٢–١٩٥٤- بەدەستھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Syed Abdul Rahim: Remembering Indian football's hero as Ajay Devgn-starrer pays homage to legendary coach|ناونیشان=https://www.firstpost.com/sports/syed-abdul-rahim-remembering-indian-footballs-hero-as-ajay-devgn-starrer-pays-homage-to-legendary-coach-6054321.html|دوایین=Coutinho|یەکەم=Austin|ڕێکەوت=٩ی شوباتی ٢٠١٩|ئیش=FirstPost|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220922045328/https://www.firstpost.com/sports/syed-abdul-rahim-remembering-indian-footballs-hero-as-ajay-devgn-starrer-pays-homage-to-legendary-coach-6054321.html}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Chaudhuri|یەکەم=Arunava|سەردێڕ=The Indian Senior Team at the 1962 D'Jakarta Asian Games|ناونیشان=http://www.indianfootball.de/specials/india/indianteam/1962asiangames.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111002162213/http://www.indianfootball.de/specials/india/indianteam/1962asiangames.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=www.indianfootball.de}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Chaudhuri|یەکەم=Arunava|سەردێڕ=The Indian Senior Team at the 1960 Seoul Asia Cup Qualifiers|ناونیشان=http://www.indianfootball.de/specials/india/indianteam/1960asiacupq.html|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111002162157/http://www.indianfootball.de/specials/india/indianteam/1960asiacupq.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=www.indianfootball.de}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Chaudhuri|یەکەم=Arunava|سەردێڕ=The Indian Senior Team at the 1961 Merdeka Cup|ناونیشان=http://www.indianfootball.de/specials/india/indianteam/1961merdekacup.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170220134029/http://www.indianfootball.de/specials/india/indianteam/1961merdekacup.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=www.indianfootball.de}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Chaudhuri|یەکەم=Arunava|سەردێڕ=The Indian Senior Team at the 1960 Rome Olympic Qualifiers|ناونیشان=http://www.indianfootball.de/specials/india/indianteam/1960olympicsq.html|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181130212111/http://www.indianfootball.de/specials/india/indianteam/1960olympicsq.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨}}</ref> ڕەحیم لە ١٢ی حوزەیرانی ١٩٦٣ بەھۆی [[شێرپەنجەی سییەکان|شێرپەنجەی سییەکانەوە]] کۆچی دوایی کرد، دوای ئەوەی بۆ ماوەی شەش مانگ لە جێگادا بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Shukla|یەکەم=Kaushal|سەردێڕ=Indian Football: Visionary coach and master tactician, Syed Abdul Rahim's genius stands test of time|ناونیشان=https://scroll.in/field/959400/indian-football-visionary-coach-and-master-tactician-syed-abdul-rahims-genius-stands-test-of-time|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210109151030/https://scroll.in/field/959400/indian-football-visionary-coach-and-master-tactician-syed-abdul-rahims-genius-stands-test-of-time|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=Scroll.in|زمان=en-US}}</ref><ref name="SP">N. Ganesan, ''Loss to Indian Soccer'', Sport & Pastime, p. 14, 27 July 1963.</ref> ساڵی ٢٠٢٤ فیلمێکی تایبەت بەناوی مەیدان (Maidaan) لەسەر ژیانی پێشکەشکرا کە [[ئاجای دیڤگان]] ڕۆڵی ئەو لە فلیمەکە دەبینێ.<ref>{{بیرخستنەوە|دوایین=Sharma|یەکەم=Amit Ravindernath|سەردێڕ=Maidaan|ڕێکەوت=١٠ی نیسانی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.imdb.com/title/tt10869778/|type=Biography, Drama, History|ئەوانی تر=Ajay Devgn, Priyamani, Gajraj Rao|بڵاوکەرەوە=Bayview Projects, FreshLime Films, Zee Studios|ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٤}}</ref> <blockquote></blockquote> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Syed Abdul Rahim}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:مردووانی ١٩٦٣]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٩]] egzcnhvz29vlv9y0g4kie81nu0u6sf0 0 253739 1668818 1402075 2026-09-16T13:34:42Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، ئۆزبەکستان-کۆلکە) 1668818 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی پایەی فەرمی |post= سەرۆک کۆمار |body=ئۆزبەکستان |native_name= Ўзбекистон Республикасининг Президенти |insignia= Presidential Seal of Uzbekistan.svg |insigniacaption= نیشانی سەرۆک کۆماری ئۆزبەکستان |insigniasize= 125px |flag= Flag of the President of Uzbekistan.svg |flagborder= yes |flagcaption= ئاڵای سەرۆک کۆماری ئۆزبەکستان |image= Shavkat Mirziyoyev official portrait (cropped 2).jpg |incumbent= [[شەوکەت میرزیایێڤ]] |incumbentsince= ٨ی ئەیلوولی ٢٠١٦ |residence=[[کۆشکی سەرۆکایەتیی ئۆکسارۆی]] (١٩٩١–٢٠١٦){{ھن}}[[کۆشکی سەرۆکایەتیی کووکسارۆی]] (لە ٢٠١٦ەوە) |status= سەرۆکی دەوڵەت |salary= ١٧٧،٥٢٨،٠٠٠ [[سوومی ئۆزبەکستانی|سووم]]، بەرامبەر بە ١٥،٦٠٠ [[دۆلاری ئەمریکی|دۆلار]] لە ساڵدا<ref name="news.tj">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://news.tj/ru/node/187868|سەردێڕ=Зарплаты президентов - Новости Таджикистана ASIA-Plus|وێبگە=news.tj|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190603224150/https://news.tj/ru/node/187868|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی حوزەیرانی ٢٠١٩}}</ref><ref name="finhow.ru">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://finhow.ru/earn/skolko-zarabatyvaet-putin-i-prezidenty-drugix-stran/|سەردێڕ=Сколько зарабатывает Путин и президенты других стран / FinHow.ru|وێبگە=finhow.ru}}</ref> |seat= [[تاشکەند]] |style= [[ڕێزدار]] (پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان){{ھن}}بەڕێز سەرۆک کۆمار (نافەرمی){{ھن}}[[فەرماندەی گشتی|فەرماندەی باڵای گشتی]] (سەربازی) |formation= ٢٤ی ئازاری ١٩٩٠ {{بچووک|(سەرۆک کۆماری ئۆزبەکستانی سۆڤیەت)}}{{ھن}}١ی ئەیلوولی ١٩٩١ {{بچووک|(سەرۆک کۆماری ئۆزبەکستان)}} |appointer= دەنگدانی جەماوەری |termlength= ٧ ساڵ، دەکرێت خولێکی تر درێژ بکرێتەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://constitution.uz/en/clause/index|سەردێڕ=Constitution of the Republic of Uzbekistan|وێبگە=constitution.uz}}</ref> |inaugural= [[ئیسلام کەریمۆڤ]] |website= {{URL|http://www.press-service.uz/}} }} '''سەرۆکی کۆماری ئۆزبەکستان''' ( {{بە ئۆزبەکی|Oʻzbekiston Respublikasining Prezidenti, Ўзбекистон Республикасининг Президенти}}) [[سەرۆکی دەوڵەت]] و دەسەڵاتی جێبەجێکردنە لە [[ئۆزبەکستان]]. نووسینگەی سەرۆک کۆمار لە ساڵی ١٩٩١دا دامەزراوە و جێگەی سەرۆکی لیژنەی سەرۆکایەتیی ئەنجومەنی باڵای [[کۆماری سۆسیالیستی سۆڤیەتی ئۆزبەکستان|ئۆزبەکستانی سۆڤیەتی]] گرتەوە کە لە ساڵی ١٩٢٥دا دامەزرابوو. سەرۆک کۆمار ڕاستەوخۆ بۆ ماوەی حەوت ساڵ لەلایەن ھاووڵاتیانی ئۆزبەکستانەوە کە تەمەنیان زیاتر لە ١٨ ساڵە ھەڵدەبژێردرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Constitution of the Republic of Uzbekistan|ناونیشان=https://www.gov.uz/en/constitution/|وێبگە=GOV.UZ}}</ref> [[ئیسلام کەریمۆڤ]] دوای دامەزراندنی ئەو نووسینگەیە بۆ ماوەی ٢٥ ساڵ، تاکە سەرۆک کۆماری ئۆزبەکستان بوو؛ لە سێ ھەڵبژاردنی لەسەریەک سەرکەوتنی بەدەستھێنا کە زۆر کەس بە ساختەی دەزانن. ھەڵبژاردنی سێیەم زۆرترین مشتومڕی لەسەر بوو بەھۆی ئەوەی دووجار ھەڵبژێردرابوو کە بەپێی دەستووری ئۆزبەکستان زۆرترین ماوەی سەرۆکایەتی دەتواێنت دوو خول بێت. ڕوونکردنەوەی فەرمی ئەوە بوو کە یەکەم خولی سەرۆکایەتی کە پێنج ساڵە، بەپێی دەستووری پێشوو بووە و بۆ خۆنووسینە نوێیەکە ھەژمار نەکراوە. لە ٢ی ئەیلولی ٢٠١٦، کەریمۆڤ لە ماوەی خولی سێیەمی سەرۆکایەتیدا کۆچی دواییی کرد. لە دانیشتنێکی ھاوبەشی ھەردوو [[ئەنجومەنی باڵا (ئۆزبەکستان)|ئەنجومەنی باڵای ئۆزبەکستان]] لە ٨ی ئەیلوولی ٢٠١٦، [[شەوکەت میرزیایێڤ]]، [[سەرۆک وەزیرانی ئۆزبەکستان|سەرۆک وەزیرانی ئەوکاتی ئۆزبەکستان]] وەک سەرۆک کۆماری کاتی دەستنیشان کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.reuters.com/article/us-uzbekistan-president-idUSKCN11E1AG|سەردێڕ=Uzbek parliament appoints PM Mirziyoyev as interim president|ئیش=Reuters|ڕێکەوت=٨ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئەیلوولی ٢٠١٦}}</ref> لە مانگی کانوونی دووەمی ٢٠١٦، میرزیایێڤ لە دەنگدانی جەماوەریدا وەک سەرۆک کۆمار هەڵبژێردرا. ھەرچەندە چاودێرانی نێونەتەوەیی بەھۆی سنووردارکردنی ڕاپۆرتکردنی میدیا و پڕکردنەوەی دەنگەکان ھەڵبژاردنەکەیان بە ئازاد و دادپەروەرانە وەسف نەکرد. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ئۆزبەکستان}} {{پۆلی کۆمنز|Presidents of Uzbekistan}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{ئۆزبەکستان-کۆلکە}} [[پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ئۆزبەکستان| ]] [[پۆل:سەرۆک کۆمارەکان بەپێی وڵات|ئۆزبەکستان]] rze1z9ry5tk8g4le3ebxoop9qxqtm7p 4 254664 1669142 1668520 2026-09-17T01:50:10Z Dexbot 6403 بۆت: ئەرشیڤکردنی 2 بابەت لە [[ویکیپیدیا:داخوازی بەرامبەری کوردی]] 1669142 wikitext text/x-wiki {{ئەرشیڤی وتووێژ}} == District == سڵاو، لەزۆر شوێن پێی دەوترێت ناوچە، بەڵام بەپێی ویکیپیدیای فارسی نووسراوە بخش(لای خۆشمان بەپێی فەرهەنگ واتا بەش)، بۆیە بۆ چەند وتارێک وشەی بەش-م بەکارھێناوە، گەر باشتر هەبوو پێم بڵێن. <b><span style="font-family:Oswald;color:black"></span> [[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])</b> ‏٢٢:٠٦، ٤ی ئایاری ٢٠٢٤ (UTC) == stock character == سڵاو، ئەم ناوە بۆ وتاری سەرەکی پێویستمە. <b><span style="font-family:Oswald;color:black"></span> [[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])</b> ‏١٦:٢١، ١٤ی ئایاری ٢٠٢٤ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] بەختیار سەجادی لە فەرھەنگی زاراوەی ڕەخنەییدا کردوویە بە «کەسێتیی کلیشەیی» یا «کەسێتیی چەندپاتە». [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٦:٠٧، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٤ (UTC) ::دەست خۆش. <b><span style="font-family:Oswald;color:black"></span> [[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])</b> ‏١٦:٢٠، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٤ (UTC) == Coming-of-age == سڵاو، ئەم ناوەی لەسەرەوە ئاماژەم پێکردووە، چی بنووسین بۆ کوردی باشە؟ هەروەها پۆلی بۆ فیلمیش هەیە، بۆنموونە {Categor:Animated coming-of-age films}. <b><span style="font-family:Oswald;color:black"></span> [[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])</b> ‏١٠:٤٧، ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٤ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] بە واتای باڵغبوون یان تەمەنی پێگەیشتن دێ. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ‏٢١:٠٣، ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٤ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]]: دەزانم، بەڵام پێویستە بزانم ئەو پۆلەش چۆن ڕێک دەکرێت لەگەڵیدا. <b><span style="font-family:Oswald;color:black"></span> [[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])</b> ‏٠٨:٠٦، ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٤ (UTC) == Vertigo == سڵاوتان لێبێت، بۆ ئەم وشەیە لە کوردیدا «سەرسووڕان» هەیە، بەڵام نازانم کام شێوەی دروستە؛ سەرەخولێ، سەرسوڕکێ، سەرەسوڕە؟ وە ئەگەر ئەزیەت نەبێ سوڕان بە «و» یان «وو» دەنووسرێت؟ سوپاس. [[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ‏٠٨:٢٨، ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|د. توانا ع. بەرزنجی]] سەرگێژخواردن باوە، بۆیە من ئەڵێم سەرگێژە باشە. سووڕانیش بە دوو واوە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏٠٩:٠٥، ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ڕاستە لە فەرهەنگدا ئەو وشەیە نووسراوە، بەڵام سەرگێژبوون بەرامبەر بە Dizziness ی ئینگلیزییە، کەمێک جیاوازن لە یەکدی. دووبارە سوپاس [[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ‏٠٩:١٦، ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ (UTC) ::: سڵاو بەڕێز {{وب|د. توانا ع. بەرزنجی}} تکایە واژووەکەت بەتەواوی بکە [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢١:٠٥، ١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ (UTC) == Playoffs == سڵاو، Playoffs زیاتر لە تۆپی پێدا بەکاریەت، بۆ یارییە دواخراوەکان و ئەو یاریانەی نەکراون، یان بە یارییەک دەوترێت کە دوو یانەی دۆڕاو لە Tournamentێکدا بەیەک بگەن، وشەیەکی کوردی گونجاو ھەیە؟ سوپاس. [[بەکارھێنەر:Zamand Karim| <span style="font-weight: bold; background-color: #5B7830; color: #ffffff;">زەمەنCefayî</span>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zamand Karim|لێدوان]]) ‏١٨:١٣، ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ (UTC) :سڵاو، لە زۆر شوێن (یاری یەکلاکەرەوە)م بیستووە، وشەی یەکلاکەرەوە زۆر بەکاردێت لای ئێمە بۆ ئەم بارودۆخە. سوپاس [[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ‏٢٠:٥٤، ١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ (UTC) ::گەلەک سپاس! @[[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|د. توانا ع. بەرزنجی]] [[بەکارھێنەر:Zamand Karim| <span style="font-weight: bold; background-color: #5B7830; color: #ffffff;">زەمەنCefayî</span>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zamand Karim|لێدوان]]) ‏٢٢:١٩، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ (UTC) == Compact == سڵاو، پێویستم بە بەرامبەرێکی گونجاوە بۆ ئەم وشەیە لە وتاری [[ئۆتۆمۆبیلی کۆمپاکت]]، سپاس. <b><span style="font-family:Oswald;color:black"></span> [[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])</b> ‏١٠:٠٨، ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ (UTC) :سڵاو، زۆری لێنازانم بەڵام لە سیستەمی ئەوڕوپی ناوی نراوە «'''ئۆتۆمبێلی خێزانیی بچوک'''».[[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ‏٠٠:١٩، ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ (UTC) == Risk factor == سڵاو، من لە وتارەکاندا بە هۆکاری مەترسی وەرمگێڕاوە، بەڵام هەستدەکەم فاکتەر مانایەکی تری هەیە وەک هاوکۆلکە بۆ نمونە. کێ جێگرەوەی باشتری هەیە بە سوپاسەوە؟ [[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ‏٠٠:١٧، ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ (UTC) == Flower or Rose == سڵاو بەڕێزان، لە ویکی کرمانجی وتاری گوڵ هاوتای rose دانراوە، لای خۆشمان گوڵ کراوە بە flower. ئەی چیبکەین بۆ rose ؟ [[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ‏١١:٤١، ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|د. توانا ع. بەرزنجی]] گوڵەباخ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏٠٦:٣٠، ٥ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) ::دەستخۆش، گەڕانێکم کرد لە ویکیپیدیادا، [[گوڵەباخ|ئەم وتارە]] کراوە بەناوی گوڵەباخ Damask rose، جا نازانم چیلێبکەین، ئەو گوڵە دەیان ناوی تری هەیە ئەگەر دانەیەکی گونجاو هەڵبژێرین بەڵکو rose بکرێتەوە گوڵەباخ [[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ‏١١:٠١، ٦ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) :::بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]]، خۆی وێنەکەی بارکردووە بۆ کۆمنز، لەوەیە قسەیەکی هەبێت لەم بابەتە.[[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ‏١١:٠٣، ٦ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|د. توانا ع. بەرزنجی]] بە فارسی «گل سرخ»یشی پێ دەڵێن، کە ھەمان سوورەگوڵ -ی خۆمانە. گەرچی ئەمرۆکانێ ڕەنگی تریشی لێ دروست بووە و ھەر تەنیا سوور نییە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٢:٠٧، ٦ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) :::::سڵاو@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]، سوپاست دەکەم ئەگەر هەر خۆت بەدوایدا بچیت و چارەسەری بکەیت، زانیاری من لەوبارەیەوە تا ئێرەبوو و لەوە زیاتر وشەیەکی لێنازانم.[[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ‏١٣:٢٦، ٦ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|د. توانا ع. بەرزنجی]]: وشەی ڕۆز و فلاوەر جیاوازییەکەیان ئەوەیە کە فلاوەر گوڵە بە گشتی، وەکو چۆن بە هەموو بونەوەرەکان دەڵێین زیندەوەر، کەچی دنیایەک جۆری لێدەبێتەوە، بەڵام ڕۆز جۆرێکە لە گوڵ، بۆیە بە ڕۆز دەڵێین گوڵەباخ، ئیتر بە هەموو جۆرەکەیەوە، کە دەڵێین گوڵەباخ واتا سورەکەی نییە، کورد وا تێگەیشتووە، وەرە گوڵەباخ بۆ شڵۆڤە بکە، گوڵی باخ، واتا گوڵە زینەکان ئەوانەی زیاتر بۆ جوانین، بەڵام flower تەنانەت بە گوڵی شوتیش دەوترێت flower بەڵام ڕۆز ناگرێتەوە، ئەمە بیر و بۆچوونی منە، زۆر سوپاس.[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ‏٢٢:٠٦، ٦ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) : {{وب|د. توانا ع. بەرزنجی}} ئێمە بە ڕۆز دەڵێین '''شەسپەڕ''' (واتە شەستپەڕ). گوڵباخیش دەڵێین بەڵام گوڵباخ گشتی ترە و بە گشتی بنەماڵەکە دەوترێت. بۆ نموونە بەوەی هەورامی پێی دەڵێ ولەتسی و لە [[شیلان]] دەچێش هەر گوڵباخ دەڵێین. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ‏٠٢:١٥، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] شەسپەڕ گوڵباخی نییە، تۆپنە و دڕکیشی نییە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏٠٦:٢٤، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) :{{وب|Aza}} بیستوومە بە Tagetesیش ئەڵێن شەسپەڕ کە زەرد و نارنجییە. لە زمانی ئێمەدا بە ڕۆز/گوڵباخ ئەڵێین شەسپەڕ. بۆ نموونەکانی بڕوانە وشەی شەسپەڕ و چۆنێتیی بەکارهێنانی لە دیوانی قانعدا. سپاس [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ‏٠٤:٥٤، ٨ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] ھەر ئەوەیە، شەستپەڕ گوڵباخی نییە. تۆپن و زەردە. گوڵ تەبەقێ ھەن، پێش ماچان شەستپەڕ/ زەرد مەبۆ، بێ عەیب، جەمین قورسی خوەر. شەستپەڕ زەردە، گوڵباخی سوور و چێرەیییە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١١:٤٦، ٨ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) :::{{وب|Aza}}، سپاس. وتم بولبول بە دینی خۆت گوڵت پێ چاکە یا کوڵمی؟ بە بانگی ئاشکرا بولبول دووسەد تەعنەی لە شەسپەڕ دا. قانع؛ هەروەها: دڵم گوڵێکی شەستپەڕی ئاڵ بوو، عوسمان عوزێری. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ‏١٦:٠٦، ٨ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) :::::بڕوانە [https://lex.vejin.net/ck/def/xall/%D8%B4%DB%95%D8%B3%D8%AA%D9%BE%DB%95%DA%95 خاڵیش] کە بۆ شەستپەڕ نووسیویە: ١) گوڵێکی تۆپی زەردی بۆنخۆشە وەک گوڵە جۆری وایە بەڵام ئەم گەورەترە ٢) گوڵەباخ [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ‏١٦:١٥، ٨ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) == Pubic hair == لە ھەنبانەبۆرینەدا «ڕێو» بەم مانایە ھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ڤەژین |فەرھەنگ = ھەنبانەبۆرینە |وشە = ڕێو |ڕێکەوتی سەردان = ١٠ی ئایاری ٢٠٢٤}}</ref> لە فەرھەنگی کوردی-ئینگلیزیی دکتۆر محەممەدتەقی ئیبراھیمپووریشدا ھەر بەرانبەری pubesـە. بنۆڕە [https://imgur.com/a/p3mnWGa ئێرە] (ل. ٥٣٦). [https://en.wiktionary.org/wiki/Reconstruction:Proto-Iranian/Hr%C3%A1wma لێرەشدا] نووسراوە کە لەگەڵ «روم»ی فارسیدا ھاوڕیشەیە. '''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ‏١٠:٢٤، ٤ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) :سڵاو، «ڕوم»یش هەیە، لە [https://lex.vejin.net/ck/search?t=%DA%95%D9%88%D9%85&f=0 کرمانجیشدا ڕوڤک] ی پێدەوترێت، بەڵام هەستناکەی ئەم وشانە ناوچەیین زیاتر؟ چونکە وشەی باوتر هەیە کە زۆری خەڵک تێیدەگەن وەک تووکەبەر یان مووی بەرگەدە. سوپاس [[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ‏٠١:٣٩، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) ::لە زمانی ئێمەدا بەرەتووک دەوترێ. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ‏٠٢:١١، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|د. توانا]]، «ڕێو» وشەیەکی ڕەسەنە و دروستکراو نییە، لەبەر ئەمە پێم باشترە. وشەی ڕەسەن و سادە و کۆن لە وشەی دروستکراو باشترە. بێجگە لەمە، یەکێک لە وشە دروستکراوەکان نیوەی تورکییە. «تووک» لە «تووکەبەر (بەرەتووک)»دا تورکییە. ھەروەھا، «ڕۆڤ» یان «ڕێڤ» کرمانجییەکەیەتی. بنۆڕە [https://imgur.com/a/EgaKxva ئێرە]. ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ‏١٧:١٨، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]]، ببورە من باش حاڵی نەبووم، ئێستا ڕێو (ڕوڤک) بۆ Pubes یان Pubic hair بەکاردێت؟ ئەگەر جیایبکەیتەوە، چونکە بەڕاستی کێشەیە وشەیەک ماناکەی دیاریکراو نەبێت.[[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ‏٢٣:٠٥، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|د. توانا]]، ڕێو = pubic hair. ھەروەھا، pubes ھەر pubic hairـە. لە ویکیپیدیای ئینگلیزیدا pubes ڕەوانەکەری pubic hairـە. وا بزانم لەگەڵ [https://en.wikipedia.org/wiki/Pubis_(bone) pubis]دا لێت تێک چووە. ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ‏٠٨:٥٢، ٨ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) ::::::ڕاستدەکەیت خراپ تێکەڵمکردووە، خۆی لە ئەسڵدا pubis تاکە و pubes کۆیەکەیەتی لە لاتینی، بەڵام وا دیارە لە ئینگلیزی بۆ pube یش s ێکیان زیادکردووە. دووبارە سوپاس بۆ ڕوونکردنەوەکە [[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ‏٠٩:٣٨، ٨ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]]، پێمباشە ئەم وتووێژە بگاتە بنبەست و وتارەکە دروستبکەیت، منیش ئەوەندەی لە توانام هەبێت فراوانی دەکەم و شتەکانی تریش هەر لە وتووێژی وتارەکە با باسبکەین. [[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ‏٠٩:٤٤، ٨ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) {{سەرچاوەکانی وتووێژ}} == پیتی th == هاوڕێیان ئەم بابەتە زۆر ڕووبەڕووم دەبێتەوە، لەم ویکییەدا پیتی '''th''' کراوە بە ('''ت''') وەک وتاری [[پاتۆلۆجی]]، [[تایرۆید]] …هتد. ئایا ئەمە تا چەند دروستە؟ ئەی چی ئەگەر ('''س''') بەکاربێنین وەک پاسۆلۆجی، سایرۆید؟[[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ‏١٧:٠١، ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) :{{وب|د. توانا ع. بەرزنجی}} زۆر وتووێژ لەسەر ئەم باسە کراوە و با ئەنجامەکەت پێ بڵێم. :*بۆ دەنگی /θ/ ئەگەر وشەکە غەیری عەرەبی بوو، ئەوا ئێمە بە /ت/ دەیخوێنینەوە و دەینووسین. بۆ نموونە «mathematic» دەبێتە «ماتماتیک» نەک «ماسماتیک». ئەگەر وشەکە عەرەبی بوو، ئەوا بە /س/ دەیخوێنینەوە و دەینووسین. بۆ نموونە، «عثمان»، دەبێتە «عوسمان» نەک «عوتمان». :*بۆ دەنگی /ð/ ئەگەر وشەکە غەیری عەرەبی بوو، ئەوا ئێمە بە /د/ دەیخوێنینەوە و دەینووسین. بۆ نموونە «The» دەبێتە «دە» نەک «زە» و «ذە». بەڵام ئەگەر عەرەبی بوو، نازانم و شتێکی وام نەدۆزیوەتەوە بۆ ئەمەیان. :سپاس! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]</sub> ‏١٨:٥٨، ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]، زۆر سوپاس، ڕێسایەکی جوانە بۆ θ، بەڵام بۆ ð کەمێک سەیرە، هەرچەندە هیچ وتارێکم نەدیتووە بۆ ئەو دەنگەی دواتریان. بەڵام بەگشتی ڕام وایە تا بکرێ وشەی کوردی بدۆزینەوە خۆمان لەو سەرئێشەیە نەدەین. [[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ‏١٩:١٩، ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) :::{{وب|د. توانا ع. بەرزنجی}} سەرچاوان، بۆ عەرەبییەکە بیرم چوو کە ئاماژە بە «میراث» بدەم کە لای ئێمە بووەتە «میرات» نەک «میراس» کە ئەمەیان کەس نەیکردووەتە کێشە. بۆ «The» وتار زۆرن بۆ نموونە بڕوانە [[وی ئاڕ دە ئەدەرز]]. یان لە ئینگلیزییش زۆر جار /ð/ بە /d/ دەردەبڕن نەک /ð/. بۆ نموونە «father» خۆی بە /ˈfɑːðər/ دەخوێنرێتەوە، بەڵام ھەر خۆشیان کە بەخێرایی دەیڵێن بە /ˈfɑːdər/ دەری دەبڕن نەک /ˈfɑːzər/. نموونە زۆرن. ڕاستییەکەی ژانەسەر نییە. ڕەنگە من کەسێکی زۆر باشیش نەبم تا ئەمانەت بۆ ڕوون بکەمەوە، بەس منیش لە ویکیپیدیا فێری ئەمانە بوومە نەک قوتابخانە. :) ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]</sub> ‏٢٠:٠٧، ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]، نا بەپێچەوانەوە، ئەوەی تۆ دەیکەیت لێرە زۆر پیرۆزترە لەوەی قوتابخانە، بگرە لە زۆر دەزگا گەورەکانیشمان ڕۆژانە ئەتکی زمانی کوردی دەکرێ بەداخەوە😢[[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ‏٢٠:٢٦، ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) ::::: {{وب|د. توانا ع. بەرزنجی}} زۆر سپاس بۆ ستایشەکەتان و ھیوادارم وا بێت، و بۆ ڕستەی دووەمیشت بەداخەوە کە وایە. :( ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]</sub> ‏٢٠:٣٨، ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) ::::::سڵاو کاک [[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]، ئەمڕۆ ئەم وتارەم لە (ئیلیزابێث باثۆری)وە گواستەوە بۆ ([[ئیلیزابێس باسۆری]]). کەواتە ئەبێت بیگوازینەوە بۆ (ئیلیزابێت باتۆری)؟ [[بەکارھێنەر:Arya sarhan|Arya sarhan]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Arya sarhan|لێدوان]]) ‏٢١:١٨، ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) :::::::سڵاو کاک @[[بەکارھێنەر:Arya sarhan|Arya sarhan]] بەخێربێیتەوە. بەڵێ و ڕێک وایە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]</sub> ‏٢١:٢٤، ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) == reservation == سڵاو، گەر توانرا، وشەیەکی گونجاوم بۆ ئەم وشە بیانییە پێویستە، سپاس. <b><span style="font-family:Oswald;color:black"></span> [[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])</b> ‏٠٩:٢٢، ١ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) [[User:Tessla]] دەبێ بە گلدانەوە، دەستبەسەرداگرتن، شاردنەوە، شوێنگرتن. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ‏١٢:٤٧، ١٠ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]]: منیش کۆمەڵێک مانای دەزانم، بەڵام نازانم کامیان گونجاوە. <b><span style="font-family:Oswald;color:black"></span> [[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])</b> ‏١٤:٢٤، ١٠ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) == conjuring == سڵاو «conjuring» بە کوردی دەبێتە چی؟ بانگکردن؟ ئەگەر ھاوتای ''استحضار''ی عەرەبی و ''احضار''ی فارسی لە کوردیدا ھەمانبێت زۆر باش دەبێت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏١٩:١٩، ١٠ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] سلاوت لێبێت، conjuring لە زمانی کوردیدا هیچ واتایەکی نییە چونکە وشەیەکی جادوویە، کە لە کوردی خۆماندا دەبێت بە ڕاستە، کە بریتییە لە جادووی بانگکردنی ڕۆحەکان، کە ئەم جۆرە جادووە بەکارهێنراوە بۆ بانگکردنی ڕۆحەکان یان بوونەوەرە ڕۆحانییەکان بە باش یان خراپ [[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ‏٢١:٥٧، ٢٠ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] زۆر سپاس بۆ بەڕێزت، ناوەکەم بۆ فیلمی [[:en:The_Conjuring|کۆنجوورینگ]] دەویست. وابزانم ھەندێکی کورتتر بکەینەوە «بانگکردن» خراپ نابێت! [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏١٠:٣٨، ٢١ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] نەمزانی بۆ ئەوەتە! دە ئەوە دەبێت ڕێک بنوسیت جادووی بانگکردنی ڕۆحەکان [[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ‏١٢:٥١، ٢١ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] زۆر درێژ نابێت؟ بەتایبەت ئەگەر بەراوردی لەگەڵ conjuring، استحضار و احضار بکەین :) [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏٠٠:٣١، ٢٢ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] بەدڵی خۆت، من ڕای خۆمم وت [[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ‏١٧:٥٨، ٢٢ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) == Nun == «Nun» لە ئینگلیزی یان «الراهبة»/«راهبه» لە عەرەبی/فارسیدا بە کوردی دەبێتە چی؟ دەبێتە ھەمان ڕاھیبە؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏٢١:٥٧، ١٠ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ڕەبەن یان دەتوانی قەشەژن بەکاربێنی. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ‏٢٣:١١، ١٠ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] سپاس بۆ بەڕێزت وابزانم قەشەژن وشەیەکی باشە وەک مەلاژن. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏١٠:٣٩، ٢١ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) ::بەڕای من قەشە ژن هەڵەیە، لەنێو کریستانیەکاندا بە ژنەکان دەڵێن nun کە دەکاتە ڕەبەن، و بە ڕەبەنە پیاوەکان دەڵێن، باوکە [[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ‏١٨:٢٧، ٢٢ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] زۆر سپاس بۆ بەڕێزت، گەر وایە ڕەبەن چاکترە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏١١:٢٦، ٢٣ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) == gubernatorial == سڵاو @[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]]، @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]، @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]]، @[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]]: هەر کەسێک لە ئێوە بێت، گەر دەزانن بڵێن کە مانای ئەم وشەیە حاکم یان پارێزگار بنووسین، بۆنموونە بۆ ئەم ڕستەیە: ( 1911 Arizona gubernatorial election ). '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ‏١٥:٥٠، ٢٤ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] والییەتی. لە کۆنەوە بە governor دەڵێن والی و بەو مەڵبەندەی ژێر فەرمانیشی دەڵێن ویلایەت یا والینشین. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٠:٥٧، ٢٥ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) ::gubernatorial ئاوڵناوە نەک ناو، بۆیە نابێ بە حاکم و.... ناوەکەی وەک ئازا وتی لەگەڵ governator هاوڕیشەیه. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ‏١٨:٠٣، ٢٥ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]]: بە عەرەبی دەنووسرا حاکم، بۆیە وام دەگووت. بەهەرحاڵ سپاس بۆ هەردووکتان، وشەی والییەتی بەکاردەبەم بۆی. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ‏١٩:٣٣، ٢٥ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] و @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: ئەگەر بە کوردی بە Governor (ھەمان Gubernator) دەڵێن ''پارێزگار'' و بە Governorate دەڵێن ''پارێزگا'' دیارە Gubernatorial دەبێتە ''پارێزگاری''. ''ویلایەت'' ئەمڕۆکە زیاتر بۆ State ([[ویلایەتەکانی ئەمریکا]]) بە کار دەھێنرێ. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]</sub> ‏٠٧:١٥، ٢٨ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] پارێزگا بە province یش دەڵێن. بۆ وێنە، [[پارێزگاکانی ئێران]]. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٤:٠٨، ٢٨ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: بەڵێ بەڵام ''استاندار'' هەر دەبێتەوە Governor و ''پارێزگار''. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]</sub> ‏١٦:٣٤، ٢٨ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) == دانشکده == سڵاو @[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] و بەڕێزانی تر. «دانشکده» کە فارسییە لە کوردیدا دەبێتە چی؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏٢١:٠٣، ٣٠ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) :[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] سڵاو. پیموابی دەبێته زانستدەکه [[بەکارھێنەر:Sina Khezrii|سینا خزری ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sina Khezrii|لێدوان]]) ‏٢١:٢٧، ٣٠ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Sina Khezrii|Sina Khezrii]] سڵاوت لێ بێ، ئەمەیان پێموایە ڕێک شێوازی وەرگێڕدراوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏٢٢:٤٥، ٣١ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] به وەرگێڕان دەبێته «فەکەڵتی»، ئەوەم هەر ڕادەی گوێ لێ بوون کوت. [[بەکارھێنەر:Sina Khezrii|سینا خزری ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sina Khezrii|لێدوان]]) ‏٢٢:٥٣، ٣١ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Sina Khezrii|Sina Khezrii]] منیش ئەوەیان بیستووە و خراپ نییە، سپاس بۆ بەڕێزت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏٢٢:٥٤، ٣١ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] دانشکدە ھەر ئەوەیە کە لە باشوور پێی دەڵێن کۆلیژ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏٠٥:٣٥، ١ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] زۆر سپاس. بەڵام لە ویکیپیدیای فارسیدا [[:fa:کالج|کۆلێژ]] و [[:fa:دانشکده|دانشکدە]] وتاری جیایان ھەیە (لە ویکی ئینگلیزیشدا ھەر بەم شێوەیە). فەکەڵتی چۆنە، ئەو برایەش ئاماژەی پێدا کە لە گووگڵ ترانسلێیتدا دەیھێنێت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏٠٨:٣١، ١ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == Square Foot / Foveated rendering == سڵاو، ئەم ناوە لە وتاری [[سکوەیر فووت]] ئایا پێویست دەکات مانادار بکرێت یان ناوێکی تایبەتە؟ هەروەها هیچ ناوێکی گونجاو هەیە بۆ (Foveated rendering، [[ڕێندەرکردنی فۆڤیەیتد]])؟ سپاس. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ‏١١:٢٧، ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == divisibility == دابەشھەڵگری؟ [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏٠٦:٠٥، ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: :credibility دەبێتە ''بڕواپێکراوی'' بەم پێیە divisibility دەبێتە ''دابەش پێکراوی''. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]</sub> ‏٠٨:٢٦، ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) == self-consciousness == بە کەسێک لەڕادەبەدەر ھەستیار بێ بە نیسبەت ڕواڵەت و ڕەفتاری خۆی، دەڵێن self-conscious -ە. لە لایەکی ترەوە، self-consciousness دەتوانێ بە مانای [[خۆئاگایی|خۆئاگاییش]] بێ. ئەگەر بکرێ بەرامبەرە کوردییەکەی ھەردوو ماناکەی بێ زۆر باش دەبێ. ئەگەریش نەکرا، زیاتر مانای یەکەم مەبەستە، یانی زۆر ھۆش و ھەواس بە لای ڕواڵەت و ئاکاری خۆوە بوون و ھەر سەرنجدان و دڵەودوابوونی و پێی شەرمەزاربوون. ئەم وشانەی خوارەوە دەبێ. ئێوە کامتان پێ باشترە یا خۆتان چی پێشنیار دەکەن؟ خۆپایین ھەرخۆپایین ھەرھۆشبەخۆوەبوون هۆشدانەخۆ هەرهۆشبەخۆدان زۆرھۆشبەخۆدان هۆش داگیری خۆ بوون کەڵکەڵەی خۆ هەبوون دڵ لە لای خۆ بوون هەواس بە لای خۆوە بوون هۆش بە لای خۆوە بوون هۆشبەخۆدان هۆشهەربەخۆدان هۆشەولایخۆیی هۆشەودوای خۆیی ھۆشەودواییی خۆ هۆشەودوایخۆبوون [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏٠٦:٠٧، ٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: دەڵێن فڵانی چاک ئاگای لە خۆیەتی. بۆیە دەتوانین بڵێین self-conscious دەبێتە ''ئاگالەخۆ'' و self-consciousnessیش ''ئاگالەخۆیی''. :لای ئێمە دەڵێن ئاگات لە خۆت بێ؛ وا بزانم لە ئەردەڵاندا دەڵێن ھۆش خۆتەو بێ. بۆیە پێشنیاری من بۆ ئەم دوو وشەیە ''ھۆشلەخۆ'' و ''ھۆشلەخۆیی''-یە چون ''ھۆش''-مان بۆ consciousness داناوە. :''ئاگالەخۆیی'' باشترە بۆ self-awareness دابنێین لە بریی ''[[خۆئاگایی]]''. سپاس. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]</sub> ‏١٠:٢٥، ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] ئاگالەخۆبوون مانای ھەیە و بە کار دێ. وەک وتت دەڵێن ئاگات لە خۆت بێ. بەڵام نەمبیستووە بڵێن ھۆشت لە خۆت بێ، دەڵێن هۆشت بە خۆتەوە بێ. ئەردەڵانیش دەڵێ ھۆشۆ بە خوەتەو بێ. ھۆش لە خۆ بڕین ھەیە. ئاگات لە خۆت بێ و ھۆشت بە خۆتەوە بێ هەردوو یانی take care. ھۆشەولایخۆیی (ھۆش بە لای خۆوە بوون) و ھۆشەودوایخۆیی (ھۆشەودوایی وەک دڵەودوایی) چۆنن؟ [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٣:٠٧، ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: بەڕاستی مانای ئەم وشانە زۆر ئاڵۆزن و ناتوانین ئاوا بەھاسانی مامەڵەیان لەگەڵ بکەین. :::لە کوردیدا دەڵێن «ھۆشت لە کوێیە» ئەمە بە ئینگلیزی دەبێتە where is your mind بە فارسیش «حواست کجاست». دەزانین «حواس» یانی sense بەم پێیە ''ھۆش'' بە مانای mind و senseە. :::مەککێنزی لە کتێبی The Dialect of Awromanدا ''ھۆش''-ی ھەورامی "sense, awareness" مانا کردووەتەوە. لە پاڵیشیدا نووسیویەتی «ھۆشت جە وێت بۆ»؛ ئەمە بە سۆرانی دەبێتە «ھۆشت لە خۆت بێ» بۆیە ''ھۆشلەخۆ ''و ''ھۆشلەخۆیی'' ھەڵە نین. :::لە وشەنامەکانیشدا ئەم مانایانە گشتیان تۆمار کراون [https://lex.vejin.net/ck/def/wahby-edmonds/hosh][https://lex.vejin.net/ck/def/blau/hiş]. بۆیە منیش ڕەخنەم لەوەیە consciousnessت گواستووەتەوە بۆ ''[[ھۆش]]'' چون وشەیەکی فرەمانایە. :::جاران بۆ consciousness ''ھۆشیاری''-ت دانابوو (ھەڵبەت لە کوردیدا ''ھۆشیار''-مان نییە دەڵێن ''ھشیار'' یان ''وشیار''). ئەمە باشترە. لە پاڵەویدا ''ئۆشیار'' یانی conscious دیارە ''ئۆشیاری'' دەبێتە consciousness. بەڵام لێرەشدا ھەمان کێشەمان ھەیە. لای ئێمە دەڵێن «وشیار بە» بە ئینگلیزی دەبێتە Be careful بەم پێیە ''وشیاری'' دەبێتە Care! :::بە ھەر حاڵ ئەگەر ''ھۆشلەخۆ ''و ''ھۆشلەخۆیی''-شت بە دڵ نییە پێم وایە ''خۆوشیار'' و ''خۆوشیاری'' بەرامبەرێکی باش و دروست بن. ''خۆوشیار'' یانی وشیاری خۆیەتی و بۆ ھەر دووک مەبەست وا وتت دەست دەدا. سپاس. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]</sub> ‏٠٩:٣٥، ٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] سپاس. لەبەر ئەوەی [[ھۆش]] و [[ھۆشە]] زۆر نزیکن و تێکەڵ دەکرێن منیش پێم باشە ھۆش ببێتەوە بە وشیاری. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٠:٣٤، ٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) == Hornet == ژەنگەسوورە؟ سوورەمۆزە؟ ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ١٩:٤٨، ١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]] ھەردووکی دەبێ. ژەنگەسوورەم نەبیستووە، شەنگەسوورە دەڵێن. سوورەمۆزە و سیرەمۆزەش دەڵێن. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٥:١٢، ٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::لای ئێمە پێی دەڵێن ''ژەنگەسوورە''. منیش ''شەنگەسوورە''-م نەبیستبوو. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]</sub> ٠٥:٤٠، ٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) == plus and minus == نیشانەکانی + و - چیی پێ دەڵێن. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٩:٢٨، ٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]، کۆ و کەم. ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ١٣:٤٧، ٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) == Arity == زاراوەیەکی ماتماتیکییە. بە مانای ژمارەی تێخراوەکانی ژمێرەکارییەکە. ژمێرەکاری دەتوانێ ھیچدانەیی nullary بێ، یەکدانەیی unary بێ، دوودانەیی binary بێ، ...، شەشدانەیی بێ، nدانەیی بێ. ئەو چەنددانەییبوونە پێی دەڵێن arity. چیی باشە؟ [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٩:٢٨، ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: ''ئانیتی'' (یان ''ئانیەتی''). [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]</sub> ١٦:٤١، ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] سپاس. دەبێ. پاری «ئانی» لە یەکانی و دوانی و سیانی دەردێنێ و دەیلکێنی بە «یەتی»یەوە. بەڵام بۆ nullary و quaternary و ئەوانی تر چی؟ ئاخۆ ھیچانی و چوارانی دەگونجێ؟ ھەڵە نین؟ من بە ناچار بۆ unary یەکدانەیی و بۆ binary دوودانەییم بە کار ھێناوە، با یەکدەست بن و، بکرێ بۆ ئەوانیش بڵێین ھیچدانەیی و چواردانەیی و پێنجدانەیی. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٧:٠٠، ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) ::: {{وب|Aza|Calak}} تەنیا ویستم بڵێم تا بۆتان بکرێ، خۆتان لە پاشگری «یەتی» مەدەن؛ لەگەڵ «یەت» کە لە عەرەبی ھەیە تێکەڵ بوونە. تووڵامڕاز «{{قت|ئیمپڕاتۆریەت و عەقڵیەت}}» دەکاتە «ئیمپڕاتۆرییەت و عەقڵییەت»! پێم باشە ھەر واز لەو پاشگرە کوردییە بێنین و بیکەینە «ێتی» وەک چۆن پێشتر «{{قت|یەکیەتی}}» دەنووسرا و ئێستا بووەتە «یەکێتی» و ھەمان شتیش بۆ «وەسیەت» کە ھەست دەکەم بەرەو شێوازی «وەسێت» دەچێ. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]</sub> ١٨:٥٦، ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: ھەر ئێمە لە کوردیدا پاشگری ''-ئانی''-مان ھەیە ڕێک وەکوو -aryی ئینگلیزی. دەڵێن ''وشکانی''، ''دۆستانی''، ''خۆرتانی''، ''لاوانی'' و ... . بە ھاسانی دەتوانین بڵێین ''ھیچانی'' لە ''ھیچ'' + ''-ئانی'' پێکھاتووە. تەنانەت ''دوانی''-ش دەتوانین دوو جۆر لێک بدەینەوە: ''دوو'' + ''-ان'' + ''-ی'' یان ''دوو'' + ''-انی''. ::::''دوودانەیی'' بۆ binary زۆر قورس و ناخۆشە. لە فەرهەنگی تەکنۆلۆژیای زانیاری-شدا ھەر ''دوانی'' دانراوە. ئەمانە گشتی بگوێزەوە و ھیچ شک مەکە دروستن. ::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]: لای ئێمەی موکری زۆر ئارایان لەگەڵ ''یە'' نییە یان دەیقرتێنن (وەک چۆن بە ''ڕایەخ'' دەڵێن ''ڕاخ'') یان دەیکەنە ''ئێ'' (وەک چۆن بە ''بامیە'' دەڵێن ''بامێ''). ئەمە دەبێ تایبەتی موکری و شێوەزارەکانی وەکوو موکری بێ (یانی ھەولێری و پژدەری و خۆشناوەتی و ...) و پێم وا نییە لە شێوەزارەکانی تردا باو بێ. ::::وشەی ''ئانی'' وەکوو ''برسی'' وایە. بە کوردی دەڵێن ''[[برسێتی]]'' یان ''برسیەتی'' یان ''برسیاتی'' یان ''برسیایەتی''. کێشەی ''برسێتی'' و ''برسیەتی'' ئەمەیە پیاو ھەست دەکا لە ''برس'' + ''ئێتی'' (یان ''یەتی'') پێکھاتووە کە وا نییە. بۆیە من زیاتر لەگەڵ پاشگری -''تی''-م کە لە کرمانجی و موکریدا ھەیە وەک دەڵێن ''براتی'' نەک ''برایەتی''، یان دەڵێن ''برچیتی''. ئێمەش بڵێین ''ئانیتی'' لە بریی ''ئانێتی'' یان ''ئانیەتی''. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]</sub> ٠٥:٥٠، ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) == connective == وەک لە [https://en.m.wikipedia.org/wiki/Logical_connective logical connective دا] خۆم ئەڵێم لێکگرێدەر. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:٢٣، ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]:لەکوردیدا بە ''[[:ar:حرف ربط]]'' دەڵێن ''ئامرازی پێکبەستن''. یانی ''ربط'' دەبێتە ''پێکبەستن''. لە زمانی پاڵەویشدا بە connection دەڵێن hambandīh کە ھەر ''پێکبەستن''-ی کوردییە. :بۆ connective لە فارسی و عەرەبیدا ''رابط''-یان داناوە کە ناوی بکەری ''ربط''-ە. دیارە ناوی بکەری ''پێکبەستن'' دەبێتە '''''پێکبەستەر'''''. سپاس. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]</sub> ٠٨:٠٠، ١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] سپاس. ناوی سەرەکیی وتارەکەم کرد بە ئامراز. چونکە لە سەرچاوەکانی فارسی و عەرەبیدا زیاتر دەڵێن ادوات منطقی. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٠:٤٢، ١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] پێکبەستن چاوگێکی ناسادە نییە؟ ئەگەر وایە، ناوی بکەرەکەی دەبێ پێکبەست یان پێکبەس بێ. ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ١٢:٢٨، ١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: ماڵە ''ئامراز'' ئاوەدان بێ ئەرکی ھەزار وشەی لەسەرە! کوردیش نییە. ::::@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]]: ''پێکبەست'' دەتوانێ ناوی چاوگیش بێ وەک ''داخواز'' کە ھەم ناوی بکەرە و ھەم ناوی چاوگ. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]</sub> ٠٥:٣٣، ٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] بەستن لە ئامراز خراپتر بۆ گەلێ شت بە کار ھاتووە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١١:١٧، ٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]]، وایە، بەڵام پێکبەستەر ھەڵەیە (وەکوو سەرسووڕھێنەر و بەکارھێنەر دروست بووە). دەتوانین پێکبەستی وەکوو ناو بە کار ببەین. ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ١٤:٠٩، ٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: ''بەستن'' نا ''پێکبەستن''. تۆ ناتوانی بڵێی ''ھاتن'' و ''پێکھاتن'' یەک شتن. :::::::@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]]: ''سەرسووڕمان'' و ''بەکارھێنان'' فیعلی لێکدراون بەڵام ''پێکبەستن'' فیعلی پێشگرییە. تۆ ھەم دەتوانی بڵێی ''ڕاھێن'' ھەم ''ڕاھێنەر''. لە ڕاستیدا ''ڕاھێن'' کورتکراوەی ''ڕابھێن''-ە وەک ''بکوژ'' و ''بنووس ''و ''بگۆڕ'' و ... . [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]</sub> ٠٦:٣٣، ٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::::::::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]]، دڵنیای؟ لە کوردیدا لێزان ھەیە، بەڵام لێبزان نییە. نموونەگەلی تر: پێنووس (نەک پێنووسەر یان پێبنووس)، پێخەف، ڕاماڵ، ھەڵگر، ڕاگوێز، وەرگر. من وا حاڵی بوومە کە تەنیا چاوگی سادە پێشگر یان پاشگر وەردەگرێ، چاوگی ناسادە (داڕێژراو یان لێکدراو) نایەوێ. ھەروەھا، بکوژ، بنووس و بگۆڕ ئەژ چاوگی سادە دێن، نەک ناسادە. ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ١٧:٣٨، ٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :::::::::@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]]: چاوگی ساده و داڕێژراو ھیچ فەرقێکیان نییە وە نەبێ داڕێژراو پێشگر یان پاشگرێکی ھەیە. :::::::::ئەگەر قسەی تۆ ڕاست بێ بۆ نموونە ناوی بکەری ''کێشانەوە'' دەبێ ببێتە ''کێشەوە'' کە دیارە وا نییە. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]</sub> ٠٤:٢٠، ٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::::::::::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] یانی، نەزان لە بنەڕەتدا «نەبزان» بووە؟ دەتوانین دڵنیا ببینەوە کە ئەم وشانە «ب»یان تێدا بووە؟ نەبزان و ڕابھێن و ھەڵبگر لە ھیچ جێیەکدا تۆمار نەکراون و نەمدیون. ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ١٨:٣٨، ١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::::@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]]: کە نە- ھات دیارە ب- دەقرتێ تۆ دەڵێی ''بچم'' یان ''نەچم'' ناڵێی نەبچم! زۆر جار دەڵێین دا ئەمە ھەڵگرە لە بریی بلێین ھەڵ بگرە! :::::::::::ئەوەی کە ڕابھێن تۆمار نەکراوە ھی ئەوەیە ھەر لە زووە ئەم پاشگرە سواوە و نەگیشتووەتە قۆناغی ئێستا. بەڵام جۆڕێکی تر پێت دەسەلمێنم. :::::::::::''سەندنەوە'' ناوە بکەرەکەی دەبێتە ''سێنەرەوە'' یان ''بسێنەوە''[https://lex.vejin.net/ck/def/henbaneborine/بسێنەوە]. دیارە ''گێڕانەوە''-ش دەبێ ببێتە ''گێڕەرەوە'' یان ''بگێڕەوە''. بەڵام لە فەرھەنگەکاندا ھەر ''گێڕەوە'' ھاتووە. ئاشکرایە ئەمەش وەک ''بسێنەوە''، ''بگێڕەوە'' بووه و دوایی سواوه و بووەتە ''گێڕەوە''. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]</sub> ٠٨:٤١، ١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) == Aerosol == چی بۆ ئەمە باشە؟ ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ١٠:٠٧، ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]] ھەواپرژ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٢:٥٣، ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) == preview == لە ویکیپیدیای خۆماندا بۆ ئەم وشەیە ''پیشبینین''-یان داناوە (وا بزانم لە ڕووی فەرهەنگی تەکنۆلۆژیای زانیاری). دەزانین ''پێشبینین'' یان ''[[پێشبینی]]'' شتێکی ترە بەرامبەری Prediction. ئەگەر دژایەتی نییە بۆ ئەمە پێشنیاری ''پێشنوێنی'' دەکەم وەک لە کوردیدا دەڵێن ''ڕێنوێنی'' یان ''خۆنوێنی''. سپاس. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]</sub> ١٠:٣٢، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] {{لەگەڵ}} [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١١:٢٢، ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) :: «پێشبینین» لە پێش + بینین ھاتووە نەک پێش + بینی. ئەگەر چی وەرگێڕانێکی دەقاودەقە، بەڵام شوێنی خۆی گرتووە. گۆڕینیم پێ باش نییە تا ئەو کاتەی وشەیەکی تر جێی پێ لەق دەکات. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]</sub> ١٨:٠٥، ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] وشەی preview یانی نیشاندان پێش بڵاوکردنەوە، پێشنواندن ئەم مانایەی ھەیە؟ یان پێشنواندن یانی پێشنیشاندان؟ دەزانم کە نواندن یان نموون یانی نیشاندان. ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ١٠:٠٦، ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]: وەک دەزانی چاو لە ژمارەی دەنگەکان ناکرێ، چاو لە مەنتقی پشت بیروڕایەکان دەکرێ. ئەگەر ''پێشبینین'' دەبێتە preview، تکایه پێمان بێژە prediction دەبێتە چی؟ ئەگەر نا دەبێتە prediction، ئەوە پێمان بڵێ پێشنیاری خۆت بۆ preview چییە؟ دیارە prediction و preview دوو شتی زۆر جیاوازن و ناتوانین بە ھەردووکیان بێژین ''پێشبینین''. ::::@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]]: ئەمە لە فارسیشدا پێی دەڵێن ''پیش‌نمایش''. نمایش ناوی چاوگی ''نمودن''-ە کە بە کوردی دەبێتە ''نواندن''. ''پێشنواندن'' وەک ''پێشکەوتن'' وایە: پێش + چاوگ. ::::ھەڵبەت ئەگەر ئێوە وشەیەکی تر شک دەبن بفەرموون ھەتا پەسند بکرێ. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]</sub> ٠٧:٥١، ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) ::::: @[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] پێشبینی بۆ prediction کە زۆر جاریش دەڵێین تەوەقع ھەر ھەبووە و قسەی تێدا نییە. بەڵام پێشبینین وشەیەکی وەرگێڕدراوی دەقاودەقە بۆ preview و ئەو کاتەی ئەو وشەی بۆ دانراوە بڕوا ناکەم فکریان بۆ ئەم باسە چووبێ و ڕاستەوخۆ لەسەر وشە ئینگلیزییەکە ئەم وشە کوردییەیان دروست کردووە. بە ڕای من ھەڵە بێ یان نا، شوێنی خۆی گرتووە. بیگۆڕین بە پێشنوێنی، دەیەوێ تا لەگەڵی ڕابێین و جگە لەمەش، نازانم درکت پێی کردووە یان نا، بەڵام زۆر کەس پێیان وایە بەکارھێنەرانی ویکی دەستیان خستووەتە ناوی زمان و بە ئارەزووی خۆیان جەڕی دەدەن. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]</sub> ١٢:٤٤، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] زمان ھەر وایە، بڵێی و نەڵێی دەستی تێ دەخرێ. گرنگ ئەوەیە دەستتێخستنەکە ئەقڵ پەیەندی دەکا یان نا. لێرە ئەقڵی من پەسەندی دەکا. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٧:١٢، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) == introspection == تێڕوانین؟ [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٤:١٠، ٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: ''تێڕوانین'' نابێتە inspection؟ پێم وایە introspection دەبێتە ''تێوەڕوانین''. ئەی ''لەخۆڕوانین'' چۆنە؟ [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]</sub> ‏٠٩:٠٦، ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] ھەردووکی دەبێ. بەڵام تێوەروانین باشترە. تێوەنواڕی چۆنە؟ [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏٠٩:٤٠، ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: بۆ ''ڕوانین'' و ''نواڕین'' لە کرمانجیدا دەڵێن ''نھێڕین'' و لە کەڵھوریشدا ''نووڕسن''. بۆیە منیش ''نواڕین''-م پێ باشترە. :::کێشە intro-یە بە کوردی دەبێتە چی. ھەروەھا دژماناکەی extro-. بۆ نموونە extrospection دەبێتە چی؟ :::ئێمە سێ پێشگرمان ھەیە ''تێدا-''، ''تێڕا-'' و ''تێوە-'' و فەرقی ئەمانە بە جوانی نازانین. داخۆم ناتوانین بڵێین ''تێداڕوانین'' وەک دەڵێن ''تیاڕامان''؟ :::دەزانین intro- یانی inward. پێم وا نییە ئێمە شتێکمان بۆ inward ھەبێ وەک چۆن بۆ outwardمان نییە. سپاس. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]</sub> ٠٨:٣٧، ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] بەرەوناو دەبێ بە inward. بەرەوناوڕوانین یا بۆناوەوەڕوانین یا بۆدەروونڕوانین بۆناخڕوانین ڕێک یانی introspection. دژەکەشی (extrospection) دەبێ بە بۆدەرەوەڕوانین. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:١٤، ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: ئەمانە زۆر دوورودرێژن. من خۆم ئەم ماوەیە ھەر فکرم لەمە دەکردەوە ئەگەر toward دەبێتە ''بەرەو''، چۆن دەتوانین لەسەر بنەمای ئەم وشەیە بۆ وشەکانی inward و outward و ... بەرامبەرێکی کورت و گونجاو دابنێین. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]</sub> ١٣:٢٥، ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] دوورودرێژن بەڵام دروستن و ھەموو کەس بەئاسانی لیان تێ دەگەیێ. [https://lex.vejin.net/ck/search/?t=%D8%AF%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%95%D9%86%DB%95 ئەمە] و [https://lex.vejin.net/ck/def/wishename/%D8%A6%DB%95%D9%86%DB%95 ئەمەش] ببینە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٥:٣٤، ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]، نێو(ە)نۆڕی چۆنە؟ ئەژ نێو(ە)نۆڕین. ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ١٩:٥٩، ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::::::::@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]] دەمانەوێ intro ڕێک بەرەونێو بێ نەک نێو. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٢:٠٦، ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: ''دیایەنە''-م دی. دیایەنە یانی ''تێڕوانین''. پاشگرەکانی ھەورامی (و لەکی) لەگەڵ ھی سۆرانی جیاوازان. ''تێ''-ی سۆرانی بە ھەورامی دەبێتە ''-ئەنە''. ''ڕوانین''-یش بە ھەورامی دەبێتە ''دیای'' بەم پێیە ''تێڕوانین'' دەبێتە ''دیایەنە''. :::::::::پاشان ئەگەر بە دروستی بێ بۆچی نەڵێین ''خۆڕانی''؟ کێشەی چییە؟ [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]</sub> ٠٤:٥٣، ١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::::::::::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] کە من خۆڕوانی ئەبیسم وا ئەزانم مەبەست ئەوەیە ئینسان بە چاوی خۆی بڕوانێ. introspection یانی بۆ ناخی خۆت بڕوانی نە بە چاوی خۆت بڕوانی. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٦:٢١، ١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: ؽەی ''لەخۆڕوانی'' کێشەکەی چییە؟ [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]</sub> ١٩:١١، ١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] ھیچ. وتم بەشکەم «خۆ»ی تیا نەبێ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٦:٢٩، ١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] لای ئێمە بە سراشیبیی فارسی دەڵێن «بەرەوخوارکە» ، «بەرەوخوارکا»، «بەرەوخوارکانە»، «بەرەوخوارکانێ» یا «بەرەوژوورکە» و «بەرەوژوورکا» و «بەرەژوورکایی» و لەمانە. ویستم بڵێم «بەرەو-» خۆی دەتوانێ پێشگر بێ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٤:٤٠، ١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: ھەروایە ''بەرەو'' یانی toward و لە وشەی پێکنراودا یانی -ward. ئەمانەی وتت لە فەرھەنگی وەھبیدا [https://lex.vejin.net/ck/def/wahby-edmonds/berew] ھاتووە: ::::::::::::::upward: بەرەوژوو ::::::::::::::downward: بەرەوخوار ::::::::::::::دیارە inward دەبێتە ''بەرەوناو'' بەڵام ئەمە ئاوەڵکارە. دەتوانین وەک پێشگر بڵێین ''بەرەوناوڕوانین'' بەڵام ئەمە لەچاو intro- کە کورتە، زیادی دوورودرێژە. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]</sub> ٠٦:٢٣، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] با دوورودرێژ بێ. وەختێ نیمانە، چار نییە. ئاڵمانیش گەلێ وشەی دوورودرێژی وایان ھەیە، کەچی کاتێ سەیری ئینگلیزی و فەڕانسە دەکەی (کە لاتینەکە بەکار دێنن) دەبینێ کورتە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٧:٠٩، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: خۆ بە خۆی کێشەی نییە بەڵام ئەمە شتێکە سەلیقەی ئاخێوەری زمان دەزانێ. ::::::::::::::::ئێمە لە کوردیدا پێشگری ''دەخۆ-''مان ھەیە. لای ئێمە دەڵێن ''دەخۆڕادیتن'' (وا بزانم لای ئێوە ''لەخۆڕاپەرموون''). وەک چۆن دەڵێین ''دەخۆڕادیتن''، دەتوانین بڵێین ''دەخۆڕوانین'' یان ''لەخۆڕوانین''. پێویست نییە پێشگرەکە دەقاودەق بەرامبەری لاتینییەکەی بێ. مەبەست ئەمەیە وشەکە لێڵیی ماناییی نەبێ و ماناکە بپێکێ. ھەڵبەت نابێ لە extrospection بغافڵێین. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]</sub> ١٢:٢٠، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) == Countdown == داژمارد (وەکوو خۆرھەڵات < خۆرھەڵاتن) بۆ countdown و داژماردن بۆ to count down باشن؟ ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ٠٨:٥١، ٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]] جوانە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٦:٢٦، ١٨ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) == Acute == بۆ دۆخە پزیشکییەکان وەکو Acute gastric ulcer, یان acute hepatitis و ئەوانی تر. جا لە وەرگێڕەکان توند، تیژ و شتیوایان بەکارھێناوە، ئێوە چی دەڵێن. وشەکە مانای ئەو دۆخە پزیشکییانەیە کە کتوپڕ و بە ئازارێکی توندەوە دەستپێدەکەن، پێچەوانەی chronic کە ھێواش و ھەنگاو بە ھەنگاو نیشانەکان دەردەکەون. سوپاس [[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ١٥:٣٧، ١٢ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|د. توانا ع. بەرزنجی]] تیژتاو. یانی زوو دێ و زوو دەچێ. تاو لێرە ھەم دەتوانێ بە مانای پەلامار و ھێرش بێ (تاودانەسەر) ھەم بە مانای گوڕ (تاوسەندن) و ھەم بە مانای سوێ و ئێشی برین، ھەم بە مانای ماوەیەکی زۆر کەم. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٤:١٤، ١٨ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) ::هەنوکە یان هەنوکەیی چۆنە؟ [[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ١٧:٠١، ١٨ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|د. توانا ع. بەرزنجی]] نابێ. ھەنووکە ڕێک یانی now. «ھەنووکە»ی ناوەندی و «نوھا»ی باکووری و «اکنون»ی فارسی و «now»ی ئینگلیزی ھەموو ھەمان شتن و لە یەک ڕیشەن. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٧:٢٨، ١٨ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) == Waist == کەمبەر یان کەمەر؟ ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ١٩:٥١، ٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :تازە کەمەرە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]</sub> ٢٠:١٣، ٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) == Bight == چ وشەیەک گونجاو بەرامبەر وشەی Bight، بەشێوەیەکی کات بۆ وتاری [[دەریای باشووری کالیفۆڕنیا]] وشەی دەریام بەکارهێناوە. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٤:٢٥، ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] باسەکە زۆری لێ تێپەڕ بووە :) بەڵام ئەگەر سەیری [https://lex.vejin.net/ck/search?t=Bight ڤەژینلێکس] بکەی، بەپێی کوردستانیکا دەبێتە؛ کەنداو. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٣:٤٦، ٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: دوو بەکارهێنەرمان هەیە بۆ ئەوەی بە ئەنقەست هەڵەی ناوت لێ بگرن دەڕۆنە ناو پێڕستی وتارەکانەوە و وتارێک دەدۆزنەوە و دەیکەنە باسێکی گەرم لە ویکیپیدیا، کەچی نازانم بۆ لێرەش هیچ ناکەن. بەهەرحاڵ سپاس بۆ یارمەتییەکەت، بەس Gulf واتا کەنداو، ئیدی نازانم گونجاوە یان نا هیڤجا. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٢:٠١، ٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) == Protostome و Deuterostome == یەکەمزار/یەکەمدەم بۆ Protostome و دووەمزار/دووەمدەم بۆ Deuterostome باشن؟ ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ٠٨:١٩، ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]] دەمیەکەم و دەمدووەم (یا زاریەکەم و زاردووەم) باشە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٣:٤٩، ٥ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) == Lynx == ئەم گیانەوەرە بە کوردی ناوی چییە؟ ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ١٣:١٠، ٢ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) :[https://lex.vejin.net/ck/def/henbaneborine/%D9%88%D8%B1%D8%B4%DB%95%DA%A9 ورشەک]. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٩:٠٦، ٣ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] سپاس. وشەکە بە شێوەی وشەگ، وشەک، ھوشەک، ورشەک و وەشەک ھەیە، کامەی دابنێین؟ لە عەرەبیشدا [[:ar:وشق|وشق]] (وەشەق) ھەیە. لە ئەوە دەچێ کە لە پاڵەوییەوە خوازرابێ و لە پاڵەویدا وەشەگ یان ڤەشەگ بووبێ. ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ١٨:٤١، ٣ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]] من دەڵێم وەشەک باوترە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٣:٣٧، ٥ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) ::::ئەمە ھەر پێی دەڵێن ''وەشەک'' و ھەر ئەمەم بیستووە. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]</sub> ٠٧:٥٩، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) == Tentacle == چی بۆ ئەمە باشە؟ ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ١٥:١٩، ١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]] وشەی «پەلاندن»مان ھەیە بە مانای لەمس کردن و دەستپیاھێنان. لە فەرھەنگی کوردستانی گیوی موکریانیدا ھەیە. ڕەنگە پەلاندن ھەمان «پالیدەن» یا «پەلیدەن»ی فارسی بێ بە مانای ھەڵکۆڵین بە قامک و بۆ شتێ گەڕان. پێم وایە پەلاندن ڕێک یانی palpation، بەڵام بۆ ئەمەش دەکرێ بە کار بھێنرێ و وشەی لێ دروست بکرێ بۆ tentacle، بۆ وێنە «پەلێن». بەڵام، ڕەنگە وشەی «پەل»ی کوردی کە بە دەست و پێ و باڵی گیانداران یا لقی داران دەڵێن، ھەر ئەم پەلاندنە بێ. ئەگەر وا بێ، tentacle دەبێتە «پەل»، کە ئەمڕۆژە بە دەست و لنگ و باڵ و لق دەڵێن و، لە ئەسڵا لە وێکەوتن و لەمسەوە ھاتووە. ڕەنگە وا بێ. @[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] زمانزانە، ئەو باشتر دەزانێ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٢٠:٣٩، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: بەپێی قسەی جنابت ئەم فیعلە بۆ palpus (= [[:en:Pedipalp|Pedipalp]]) باشترە کە ئەویش شتێکە وەکوو Tentacle. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]</sub> ١١:٤٩، ٩ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) == Pheasant == تەزروو کوردییە؟ ناوی دیکەی ھەیە؟ ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ١٧:٠٤، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]] تەزروو نییە، تەزەرو tezerw - ە. لە شیعری مەولەوی و نالی و مەلای جزیری و خانیشدا ھەر بە شێوەی تەزەرو ھاتووە. ڕەنگە «تذرو» کە لە دیوانی شاعیرانا بە ڕێنووسی کۆن نووسراوە بۆیان نەخوێنراوەتەوە و لە خۆیانەوە وتوویانە ئەمە «تەزروو»ە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٦:٢٧، ٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) == Caracal == ئەمە بە کوردی ناوی ھەیە؟ ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ١٦:٣٨، ١٤ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]] [https://lex.vejin.net/ck/search/?t=%D8%B3%DB%8C%D8%A7%DA%AF%DB%86%D8%B4&f=0 سیاگۆش] [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٧:٠٠، ١٤ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ئەمە دەبێ فارسی بێ، فارس «سیاه‌گوش» دەڵێ. لە ھەنبانەبۆرینەدا «گوێڕەش»م دی،[https://lex.vejin.net/ck/def/henbaneborine/گوێ%20ڕەش]، ئەمە دەبێ کوردییەکەی بێ. ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ١٨:٠١، ١٤ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC) :::لێیم کۆڵی، وشەی caracal لە «قره قولاق»ی تورکیی عوسمانییەوە دێ (قره = ڕەش و قولاق = گوێ) کە ئەمیش calqueی «سیاه‌گوش»ی فارسیی کلاسیکە.[https://en.wiktionary.org/wiki/caracal#:~:text=From%20French%20caracal%2C%20from%20Ottoman%20Turkish%20%D9%82%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%20%D9%82%D9%88%D9%84%D8%A7%D9%82%20(kara%20kulak%2C%20literally%20%E2%80%9Cblack%20ear%E2%80%9D)%2C%20a%20calque%20of%20Classical%20Persian%20%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D9%87%E2%80%8C%DA%AF%D9%88%D8%B4%20(siy%C4%81h%2Dg%C5%8D%C5%A1).%20Compare%20modern%20Turkish%20karakulak.] لە کوردستانیکایشدا گوێڕەشە هاتووە. گوێڕەش یان گوێڕەشە ڕاستە و کوردییە. ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ١٨:٠٦، ١٤ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC) :منیش لە گەڕانی گووگڵ ئەم وشانەم دۆزییەوە جگە لە سیاگوش: :گوێڕەش، سیولۆ، وشەک، وشەگ، ورشەک، هەنگوێنخۆر جا کێ شارەزاترە دەتوانێ بڕیاربدا کە کامەیان گونجاوترە یان هەموویان هاوواتان. [[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ١٣:١٤، ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC) ::''گوێڕەش''-م بۆ ئەمە دیوە. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]</sub> ١٢:٣٩، ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC) == Mushroom == سڵاو، [[وتووێژ:کوارگ|لێرە]] پێشتر قسە کراوە و بەڵام نەگەیشتمە ئەنجام دەربارەی وشەی مەشڕووم و فەنگس. هەربۆیە ئێستا من چ وشەیەک بەکاربێنم بۆ [[مەشڕووم|Mushroom]] '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٠:٣٢، ٧ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] [[مەشڕووم]] دەبێ بۆ کوارگ بگوێزرێ، کورد ھەر کوارگی پێ وتووە (قارچکیش دەبێژن). کوارگی ئێستا بۆ فەنگس دەگوێزم. کەڕوویش یانی mold و بۆ fungus نابێ. باوەڕ ناکەم ھیچ وشەیەکمان بۆ fungus ھەبێ، بۆیە جارێ با ھەر فەنگس بێ. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٩:٤٠، ١٢ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) == Hummingbird == چی بە ئەم باڵندەیە ببێژین؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٧:٥٨، ١٢ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] بەپێی ڤەژینلێکس دەبێتە؛{{ھن}} کوردی: (باڵندەناسی) زرنگەباڵندە، باڵندەی مێشی، ویزەمەل، باڵ‌زرنگە [خێزان Trochilidae: زۆر جۆرن] [https://lex.vejin.net/ck/search/?t=hummingbird &]. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٠:٠٠، ٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == sprite (lightning) == چی بە ئەم دیاردەیە ببێژین؟ red spirit و red spriteیشی پێ دەبێژن. جن، ڕۆح، دێو یان درنج؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٩:٣٤، ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :{{وب|حوسێن}} وابزانم دەبێتە جنۆکەی سوور. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٠:٠٥، ٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] بۆچی «جنۆکە»ی پێ بڵێین کە لە «جن»ی عەرەبییەوە دروست بووە؟ sprite بە ھەبوو (being)ی خەیاڵی و ژوورسروشتی (supernatural) دەبێژرێ، لە کوردیشدا «درنج» ھەیە کە بە ھەبووی خەیاڵییان وتووە.[https://lex.vejin.net/ck/def/henbaneborine/%D8%AF%D8%B1%D9%86%D8%AC] ئەم وشەیەیش باو نەماوە و دەتوانین ئاوھا بیبووژێنین. عەرەب «عفريت» بە ئەمە دەبێژێ و لە فەرھەنگی نۆبەرەیشدا «درنج» بۆ «عفريت» ھاتووە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:٢٦، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] وشەکەیش ڕەسەنە، لە [https://en.wiktionary.org/wiki/Reconstruction:Proto-Indo-Iranian/d%CA%B0r%C3%BAk%C5%A1 ئێرە] بنۆڕە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:٥٦، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] وایە ڕاستە، ھەر چۆنت پێ باشە وای دانێ. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٩:٠٧، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == aphid == کورد چی بە ئەم دەبێژێ؟ ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ٠٩:١٢، ٢٢ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :{{بەکارھێنەر|حوسێن}} سڵاو، سەیری [https://lex.vejin.net/ck/search/?t=aphid ڤەژینلێکس] بکە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٠:٠٣، ٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] لە ھەنبانەبۆرینەدا «شۆبە»، «شۆک» و «شۆکە» ھاتوون. فەرھەنگەکەی تۆفیق وەھبیش «سن»ی بە «a species of aphis» مانا کردووەتەوە، بەڵام پێم وایە کە ئەمە [[:en:corn bug|corn bug]]ـە، فارسیش «سن گندم»ی پێ دەڵێ. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٤:٤٧، ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] شیلەمژە چۆنە؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٧:٢٩، ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] پێم باش نییە. دەبێ بگەڕێین و بزانین ئەمە بە کوردی ناوی ھەیە یان نا. ئەگەر نەبوو، ئەودەم بۆی دادەڕێژین. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٨:٣٤، ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ڕاستە منیش هاوڕام لەگەڵت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٨:٥٢، ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]]@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]]@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] شۆک ماددەیەکە وەک گەزۆ. «شۆکە»ش جۆرێ نەخۆشییە لە گەڵای دار ئەدا. ئەوەش کە لە ھەنبانە بۆ شۆکە و شۆبە بە فارسی نووسراوە شتە پێم ھەڵەیە. شۆکە جانەوەر نییە. گیوی موکریانی بۆ «حشرە المن» دایناوە مەگەزی گەزۆ. من دەڵێم وەک مێشھەنگوێن ئەمە بکەینە مێشگەزۆ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٥٣، ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ئەڵبەت لە فەرھەنگی زاراوەشدا بۆ ئەم جانەوەرە ھەر شۆکە ھاتووە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٩:٠٩، ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] زۆر سپاس بۆ ڕوونکردنەوەت، مێشگەزۆش پێشنیارێکی باشە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١١:٠٩، ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] موکریانی لە فەرھەنگی کوردستاندا دەڵێ شۆکە دەعبایەکە لە مێش گەورەتر لەسەر بڕکان بنیشێ خراپیان دەکا. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٢١:٣١، ١٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] سپاس. ئێستا دڵنیا بووین کە «شۆک» شتێکی دیکەیە و aphid نییە. «شۆکە»یش گیانەوەرێکی دیکەیە یان ھەر گیانەوەر نییە. ئەی «شۆبە» چییە؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٧:٠٧، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] نا، من بەو ئاکامە گەیشتم کە شۆک نییە، بەڵام لەوانەیە شۆکە دروست بێ، بە پێی فەرھەنگەکان. ھەروا کە وتم، موکریانیش دەڵێ شۆکە دەعبایەکە. یانی من ھەڵە بووم کە وام دەزانی جانەوەر نییە و جۆرێ نەخۆشییە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٠:٣٠، ١٧ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] باشە ئەو فەرھەنگە وتوویەتی لە مێش گەورەترە، aphid کوا لە مێش گەورەترە؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:٢٧، ١٧ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == Citron == باروونە؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:٤٤، ٣١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == Birch == ھیچ ناوێکمان بۆ ئەم دارە ھەیە؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١١:٤٦، ١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] سڵاو بەپێی فەرھەنگەکان ئەمە ئەنجامەکەی بوو :{{لێدوان|فەرهەنگی کوردستانیکا|}}: درەختی بێتولە، بێتولە، تووس، تزز، داری توس :{{لێدوان|فەرهەنگی ئەندێک|}}: دار بێتولە (دارێکی گەڵاوەریوە) :بڕوانە [https://lex.vejin.net/ck/search?t=Birch ڤەژین] بۆ زانیاری زیاتر. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٢:١٣، ١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) == Mineralogy == چ ناوێک گونجاوە بۆ وتاری [[ماینرلۆجی]]؟ '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١١:٠٢، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == Common == لە ناوی گەلێک گیانلبەر دا common ھەیە، بۆ ئەمە چی باشە؟ ''ئاسایی'' دەبێ؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١١:١٩، ١١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == Elm یان Ulmus == ناوی کوردیی ئەم دارە چییە؟ وزم؟ بووز؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٧:٤٨، ٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] «وزم» بەر گوێم کەوتووە، بەڵام نازانم کامەیە. «بووز»م نەبیستووە. ویکیپیدیای فارسی Elmی بەستووە بە «نارون»ەوە. ناروەن لای ئێمەش دەوترێ، بەڵام زیاتر دەڵێین دارتۆفانە. وەک چۆن عەرەب دەڵێ شجرە البق. خودی وشەی ناروەنیش دوو پارە: «نار» کە ھەمان [https://vajehyab.com/dehkhoda/%D9%86%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%87#:~:text=%D9%86%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%87%20.,%D8%AF%D9%90%20%5D%20(%D8%A7%D9%90)%20%D9%BE%D8%B4%D9%87%20. نارد] -ە بە مانای مێشوولە و تۆفانە و، وەن کە ھەمان دارەوەن یا قەزوانە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٨:٢٢، ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] لە [https://www11.ihp.sinica.edu.tw/storage/w2_file/1688NTswNBe.pdf ئێرە]دا بووزم بە مانای elm دی. ھەنبانەبۆرینە بووز و دارتۆفانەی بۆ درخت پشه داناوە، درخت پشه و نارون یەک شتن؟ ئەگەر یەک شتن، [https://lex.vejin.net/ck/def/henbaneborine/ڕەشەدار ڕەشەدار] بۆچی دوو مانای ھەیە (١، درخت نارون و ٢، درخت پشه)؟ ویکیفەرھەنگی کورمانجی «بزی»ی بۆ elm بە کار بردووە و لە کوردستانیکادا «بزوو» بۆ elm ھاتووە، کێشەکە ئەوەیە ئەمەم لە یەک فەرھەنگی دیکەدا نەدی. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٢١:٢٥، ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ئێستا دیم کە لە ویکیپیدیادا «[[نارەوان (دار)|نارەوان]]» بۆ beech بە کار ھاتووە! ئەم شێوەیە لە فەرھەنگەکاندا نەھاتووە، بەڵام لە «ناروان»ی پاڵەویی ئەشکانی دەچێ کە لە [https://en.wiktionary.org/wiki/نارون#Etymology_1 ئێرە] دا ھاتووە. «دارەڕەش»یش دانراوە، بەڵام ئەمە ڕێک وەکوو [https://en.wiktionary.org/wiki/karaağaç#Etymology karaağç]ی تورکی دروست بووە کە بەرانبەری elmـە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٠٩:٤١، ٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::''بووز'' و ''وزم'' ھەر یەک وشەن. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]</sub> ٠٥:٠٦، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::باشە، ''بووز'' یان ''وزم'' ھەر ئەو دارەیە کە ئینگلیز elmی پێ دەبێژێ؟ ئەگەر وایە، ''وزم'' چۆن بووە بە ''بووز''؟ دیارە کە ''بووز'' سۆرانیترە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:٤٣، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == Hoopoe == دەزانم کە ''پەپووسڵێمانە'' (یان ''پەپووسڵێمانکە'') بە ئەم گیانلەبەرە دەڵێن، بەڵام ''پەپوو'' بە تەنیا ئەم مانایە نادا؟ لە ھەنبانەبۆرینە دا بە مانای hoopoe و owl ھاتووە.[https://lex.vejin.net/ck/def/henbaneborine/%D9%BE%DB%95%D9%BE%D9%88#:~:text=%D9%BE%DB%95%D9%BE%D9%88:%20%D8%A8%D8%A7%DA%B5%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8E%DA%A9%DB%8C%20%D8%B3%DB%95%D8%B1,%DA%A9%D9%88%D9%86%D8%AF%DB%95%D8%A8%D9%88%D9%85%DB%95%D8%8C%20%D8%A8%D8%A7%DA%B5%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8E%DA%A9%DB%8C%20%D8%B4%D9%88%D9%85%DB%95] لە ھەندێک فەرھەنگ دا (وەکوو مەردۆخ) تەنیا بە مانای hoopoe ھاتووە،[https://lex.vejin.net/ck/def/merdox/پەپوو] و لە ھەندێکی دیکە دا (وەکوو خاڵ) تەنیا بە مانای owl ھاتووە،[https://lex.vejin.net/ck/def/xall/پەپوو] ئێستا کامیانە؟ لە فەرھەنگەکان دا ''پەپووقژە'' بە مانای «باڵندەیەکی بێکاکۆڵ کە لە hoopoe دەچێ» ھاتووە،[https://lex.vejin.net/ck/def/henbaneborine/پەپوقژە][https://lex.vejin.net/ck/def/xall/پەپووقژە] بۆیە من پێم وایە ''پەپوو'' بۆ hoopoe تەواوە. لە باشوور دا ''کوندەپەپوو'' بە owl دەڵێن، بەڵام ئەمە لە فەرھەنگە کۆنەکان دا نییە. ئەمە ڕەنگە بیسەلمێنێ ''کوندەپەپوو'' نوێیە و تازە پەیدا بووە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:٢٤، ١٢ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :پێم وا نییە بتوانین ساغی بکەینەوە ''پەپوو'' خۆی بەتەنیا بە چی دەڵێن. وشەی ''پەپوولە''-شمان ھەیە. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]</sub> ٠٤:٤٤، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == Snakebird == ئەم گیانەوەرە بە کوردی ناوی نییە، دەتوانین بۆی دابڕێژین؟ snake یانی مار و bird یانی باڵندە، مەل، لێکیان بدەین دەبێ بە «مارباڵندە» یان «مارمەل». «مارباڵندە» جوان نییە، بەڵام «مارمەل» کورت و جوانە و دەکرێ بیکەین بە «مارمر»یش. «مر» و «مەل» ھەر یەک وشەن («مر» کۆنتریشە) و بە مانای «باڵندە» دێن، «وشترمر»یش ھەر وا دروست بووە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:١٦، ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :''مەلەمار''-یش دەبێ ھەر لەسەر کێشی ''ڕەقەمار''. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]</sub> ٠٥:٠٠، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] ''مەل'' ناوە، بەڵام ''ڕەق'' ھاواڵناوە. پێم وایە ''مارمر'' لە ھەمووی کورتتر و گونجاوترە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:٥٠، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::مەبەست کێشەکەی بوو. بەپێی ڕیزمان وەک ''تیرەمار''. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]</sub> ١٧:١٠، ١٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == Bittern == لە فەرھەنگی باڵندە دا ''واق'' ھاتووە، بەڵام ئەمە دەبێ عەرەبی بێ: ''[[:ar:واق (طائر)|واق]]''. لە ویکیپدیای فارسی دا ''[[:fa:بوتیمار|بوتیمار]]'' و ''[[:fa:غمخورک|غمخورک]]'' بۆ bittern بە کار ھێنراون. ''غمخورک'' ھەر ''خەمەخۆرە''ی خۆمانە و ''بوتیمار''یش لە [https://en.wiktionary.org/wiki/بوتیمار ئێرە] دا وا لێک دراوە کە بە مانای ''ئەبووخەم'' دێ! ''بو'' کورتکراوە ''أبو''ی عەرەبییە. لە فەرھەنگی خاڵ دا ئاوا باسی ''خەمەخۆرە'' کراوە: «باڵندەیەکی گەورەی قاچ و مل درێژە ھەمیشە بە ماتی لە کەناری ئاو ھەڵدەنیشێ»، bittern باڵندەیەکی secretiveە و بە پێی ئەم وەسفەی خاڵ بێ، ''خەمەخۆرە'' ڕەنگە bittern بێ. ئێوە چی دەڵێن؟ ''خەمەخۆرە'' دەبێ bittern بێ؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٩:٠٤، ٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :تەقریبەن دڵنیا بووم کە ''خەمخۆرە'' bitternە. ئەم باڵندەیە ئەفسانەیەکی ھەیە. دەڵێن ''خەمخۆرە'' ھەردەم تینوویەتی، بەڵام کاتێ کە بە ڕووبارێک دەگا، خەم دەخوا ئاوی ڕووبارەکە تەواو بێ و ئاو ناخوا. عەرەبیش ''مالك الحزين'' بە ئەم باڵندەیە دەڵێ. :ئەم باڵندەیە بە ماتی لە لێواری ئاو ھەڵدەنیشێ، بەڵام خەم ناخوا، بەڵکوو چاوەڕێیە ماسی یان گیانلەبەرێکی دیکە ببوورێ تا ڕاوی بکا. لە فۆلکلۆر دا وا لێک دراوەتەوە کە خەم دەخوا. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:٣٨، ١٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == Language treatment == نزیکترین یان دەقیقترین بەرانبەری کوردی بۆ ''Language treatment'' چییە؟ پەڕەیەکی ڕێنمایییە لە [https://en.wiktionary.org/wiki/Wiktionary:Language_treatment ویکیفەرھەنگی ئینگلیزی]. خۆم ''مامەڵەکردن لەگەڵ زمان''-م پێ باشە، چونکە لە ناوەڕۆکی پەڕەکەش، باس لە چۆنێتیی چارەکردن و ڕێکخستنی وشەکان ئەکا لەناو زمانەکە. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] <sub>[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]</sub> ٠٨:٢٠، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == Mongoose == ئەمە بە کوردی دەبێ بە چی؟ بانبانک؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:٤٢، ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] سڵاو بەپێی فەرھەنگەکان ئەمە ئەنجامەکەی بوو ::{{لێدوان|فەرهەنگی کوردستانیکا|}}: مارگرە، مارخۆرە، ::{{لێدوان|فەرهەنگی ئەندێک|}}: بانبانکە، مشک خۆرە :بڕوانە [https://lex.vejin.net/ck/search?t=Mongoose ڤەژین] بۆ زانیاری زیاتر. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٢:١٦، ١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]]: ''بانبانک'' یان بە کرمانجی ''بانەڤانک'' جۆرێک ڕسقە. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]</sub> ٠٥:٠٤، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::سپاس. ئەی ''ڕسق'' خۆی چییە؟ weaselە؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:٤٤، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]]: بەڵێ بە فارسی ''راسو''. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]</sub> ٠٣:٥٤، ١٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] بەڵام ''[[ڕسق]]'' بۆ least weasel بە کار ھاتووە! ئەگەر لێی دڵنیاین، چاکتر نییە ''[[بەوەرز]]'' بکەین بە ''ڕسق''؟ ئەم ناوانە، دەڵەک، قاقم، ڕسق و …، تێکەڵ بوون. خۆزگە دەمانزانی کامە کامەیە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٣:٢٨، ١٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == Hardwood و Softwood == ''چێوڕەق'' یان ''چێوسەخت'' بۆ hardwood و ''چێونەرم'' بۆ softwood چاکن؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:٠٦، ١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :وشەی ''سەخت'' کوردی نییە و بە کوردی ھەر دەڵێن ''ڕەق''. لەوانەیە ''ڕەقەچێو'' و ''نەرمەچێو'' باشتر بێ. وەکوو ''ڕەقەمار'' یان ''نەرمەکۆکە''. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]</sub> ٠٤:٤٩، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] ''چێونەرم'' وەکوو ''دەنگخۆش'' و ''دەستپاک'' دروست بووە، ناو + ھاواڵناو گەلێک باوە. ھەروەھا، ''نەرمەچێو'' نێوانگری تێدایە، بەڵام ''چێونەرم'' تێیدا نییە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:٤٧، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]]: جارجار ھەر ئەو نێوانگرە دەربڕینی وشەکە خۆشتر دەکا. ئەوەی جنابیشت ڕاستە. لە کوردیدا دەڵێن ڕەقامێر و نەرمامێر بۆیە منیش بەپێی ئەمانە وشەکانم ڕۆنا. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]</sub> ٠٣:٥٦، ١٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) bjrdtl22vqm5hxc5xt19di9ogw79d2e 0 254752 1669109 1508183 2026-09-17T01:33:58Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (قورئان-کۆلکە، ئیسلام-کۆلکە) 1669109 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} '''ئەلسەمیع''' یەکێکە لە [[ناوەکانی خودا لە ئیسلامدا|ناوەکانی خودا لەئیسلامدا]]، واتا بیسەری وەلامگۆی بێ سنوور بە ھەموو شتێک.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=أسماء اللە الحسنی کما وردت فی القرآن الکریم والسنة|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/fatwa/12383/أسماء-اللھ-الحسنی-کما-وردت-فی-القرآن-الکریم-والسنة|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.islamweb.net|زمان=ar}}</ref> == لەقورئاندا == {{قورئان|سوورەت=١٤|ئایەت=٣٩|کوردی= حەمدو ستایش بۆ پەروەردگار کە لە تەمەنی پیریدا کە خۆم و خێزانیشم تەمەنمان گەورەیەو پیر بووین ئیسماعیل و ئیسحاقی پێ بەخشیم، کە وتراوە: کاتێک کە ئیسماعیلی بووە تەمەنی نەوەدو نۆ (٩٩) ساڵ بووە، و کە ئیسحاقی بووە تەمەنی سەدو دوازدە (١١٢) ساڵ بووە بە دڵنیایی پەروەردگاری من ھەموو دوعاو پاڕانەوەیەک دەبیستێ و وەڵام دەداتەوە.}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئیسلام|قورئان}} {{قورئان-کۆلکە}} {{ئیسلام-کۆلکە}} [[پۆل:ناوە پیرۆزەکانی خوا لە ئیسلامدا]] p7gpels0vmq5ckzovnn820skxttxod1 0 254799 1669110 1508184 2026-09-17T01:34:08Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (قورئان-کۆلکە، ئیسلام-کۆلکە) 1669110 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} '''ئەلسەمەد''' یەکێکە لە [[ناوەکانی خودا لە ئیسلامدا|ناوەکانی خودا لەئیسلامدا]]، واتا جێی مەبەست و جێی نیازە لە ھەموو پێویستییەکدا و پێویستی بەکەس نییە، و و سیفات تەواوەو کەس لەسەرو ئەوەوە نییەو سەرداری نییە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=أسماء اللە الحسنی کما وردت فی القرآن الکریم والسنة|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/fatwa/12383/أسماء-اللھ-الحسنی-کما-وردت-فی-القرآن-الکریم-والسنة|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.islamweb.net|زمان=ar}}</ref> == لەقورئاندا == {{قورئان|سوورەت=١١٢|ئایەت=٢|کوردی= ھەموو دروستکراوەکان پێویستیان بە خوای گەورەیە و خوای گەورە پێویستی بە ھیچ کەسێک نییە، یاخود صەمەد واتە: ئەو خوایەی کە ئەوەندە گەورەیە لە گەورەییدا کامڵ بووەو گەیشتووەتە ئەوپەڕی گەورەیی، و لە کاربەجێییدا کاربەجێیییەکەی لەوپەڕی تەواویدایە، و زانیارییەکەی لەوپەڕی تەواویدایە، و گەورەیی و بەرزی و بڵندی لەوپەڕی تەواویدایە، و دەسەڵاتی لەوپەڕی تەواویدایە، و ھەموو سیفاتە بەرزەکانی لەوپەڕی تەواویدایەو گەیشتووەتە ئەوپەڕی تەواوی، یاخود وتراوە: (الصَّمَدُ) بەمانای (السَّید) دێت واتە: گەورە، یاخود صەمەد ئەو خوایەی کە ھەمیشە دەمێنێ لە دوای ئەوەی کە دروستکراوەکان ھەموو تیائەچن و لەناوئەچن خوای گەورە ھەر دەمێنێ، یاخود (الصَّمَدُ) بەمانای ئەو خوایەی ھەمیشە زیندووەو ھەمیشە دەمێنێ و لەناوچوونی بەسەردا نایات، یاخود ئەو خوایەی کە خواردن و خواردنەوە ناخوات و پێویستی نییە، یاخود ئەو خوایەی کە لە کەس نەبووەو کەسی لێ نەبووە ھەموو ئەو مانایانە تەواون.}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئیسلام|قورئان}} {{پۆلی کۆمنز|Al-Samad}} {{قورئان-کۆلکە}} {{ئیسلام-کۆلکە}} [[پۆل:ناوە پیرۆزەکانی خوا لە ئیسلامدا]] 1yfqbe10d7fa79c68maoai61fnv49at 0 254823 1669245 1508304 2026-09-17T07:36:17Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (قورئان-کۆلکە، ئیسلام-کۆلکە) 1669245 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} '''ئەلغەنی''' یەکێکە لە [[ناوەکانی خودا لە ئیسلامدا|ناوەکانی خودا لەئیسلامدا]]، واتا خاوەنی ھەموو دروستکراوەکانە، و ھەمووان موڵکی ئەون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=أسماء اللە الحسنی کما وردت فی القرآن الکریم والسنة|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/fatwa/12383/أسماء-اللھ-الحسنی-کما-وردت-فی-القرآن-الکریم-والسنة|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.islamweb.net|زمان=ar}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئیسلام|قورئان}} {{قورئان-کۆلکە}} {{ئیسلام-کۆلکە}} [[پۆل:ناوە پیرۆزەکانی خوا لە ئیسلامدا]] n2k6fotrlrmmbnovx1n8zc3deqen9k8 0 255044 1668846 1508039 2026-09-16T13:39:22Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1668846 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''سەرۆکی شارەوانی''' ({{بە ئینگلیزی|Mayor}}) سەرۆکی شارەوانی ئەو کەسەیە کە بەرپرسی ئیدارەی شارێکە. ھەندێک لە سەرۆک شارەوانییەکان لەلایەن ئەو کەسانەوە [[ھەڵبژاردن|ھەڵدەبژێردرێن]] کە لەو شارەدا دەژین. بۆ شارەکانی تر، دەزگایەکی حکوومەتی ناوەندی لەوانەیە سەرۆکی شارەوانی ھەڵبژێرێت. ھەندێک لە شارە گەورەکان لۆرد مایۆریان ھەیە. لە وڵاتانی فیدراڵی وەک [[ئەڵمانیا]] سەرۆکی شارەوانی دەتوانێت سەرۆکی حکوومەتی ویلایەتێکی شاریش بێت. سەرۆکی شارەوانی ھامبۆرگ حکوومەت بەڕێوەدەبات ھەروەک چۆن وەزیری سەرۆکی [[باڤاریا]] حکوومەتی باڤاریا بەڕێوەدەبات. لە ھەندێک شارە گەورەکانی وەک [[تۆکیۆ]] سەرۆکی شارەوانی پارێزگارە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٨ی ئازاری ٢٠٢٤}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|وڵاتەکان|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{پۆلی کۆمنز|Mayors}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:شارەوانان]] [[پۆل:ناونیشانەکانی فەرمانڕەوایەتی]] [[پۆل:ناونیشانەکان]] qtdcgxm6xrks9mt4bs1ldeo21vdusds 0 262691 1669325 1665586 2026-09-17T11:42:25Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1669325 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''مایک ماکڕای''' ({{بە ئینگلیزی|Mike MacRae}}؛ لەدایکبووی ٢٩ی تەممووزی ١٩٧٧ لە [[سانت لویس]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە. لە ١٩٩٩ دەستی بە چالاکی کردووە و تا ئێستا بەردەوامە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|1316689}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٧]] [[پۆل:کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی کایەی ڤیدیۆیی]] [[پۆل:کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] pq6brpwb0ptfsig3i4fuhbw28qxlhi9 0 266315 1668920 1443764 2026-09-16T16:38:53Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1668920 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = سەعید جەلیلی | image = Saeed Jalili 2021 (cropped).jpg | imagesize = | alt = | caption = سەعید جەلیلی لە ساڵی ٢٠٢١ | 2namedata = | office1 = ئەندامی [[ئەنجومەنی دەسنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] | term_start1 = ١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٣ | term_end1 = | appointer1 = [[عەلی خامنەیی]] | 1blankname1 = سەرۆک | 1namedata1 = [[ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانی]]{{ھن}}[[محەممەدعەلی مووەحیدی کرمانی]] (کاتی){{ھن}}[[مەحموود ھاشمی شاھروودی]]{{ھن}}[[سادق لاریجانی]] | office2 = سەرۆکی [[ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانی]] | term_start2 = ٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧ | term_end2 = ١٠ی ئەیلوولی ٢٠١٣ | president1 = [[مەحموود ئەحمەدینەژاد]] | predecessor2 = [[عەلی لاریجانی]] | successor2 = [[عەلی شەمخانی]] | office3 = سەرۆکی دەستەی ڕێککەوتنی [[بەرنامەی ئەتۆمیی ئێران]] | president3 = [[مەحموود ئەحمەدینەژاد]] | term_start3 = ٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧ | term_end3 = ٥ی ئەیلوولی ٢٠١٣ | deputy3 = [[عەلی باقری]] | predecessor3 = [[عەلی لاریجانی]] | successor3 = [[محەممەدجەواد زەریف]] | birth_date = {{birth date and age|١٩٦٥|٩|٦}} | birth_place = [[مەشھەد]]، [[ئێرانی پەھلەوی|ئێران]] | birthname = | residence = [[لەویزان]]، [[تاران]]<ref name="auto">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://isna.ir/fa/news/92032011547/تمام-اطلاعات-خانوادگی-کاندیداهای-ریاست-جمهوری | سەردێڕ = تمام اطلاعات خانوادگی کاندیداهای ریاست جمهوری یازدهم|بڵاوکەرەوە = Isna|ڕێکەوت = ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤}}</ref> | nationality = ئێرانی | party = [[سیاسەتوانی سەربەخۆ|سەربەخۆ]] | alma_mater = [[زانکۆی ئیمام سادق]] | spouse = {{marriage|فاتمە سەجادی|١٩٩٣}}<ref name="auto"/> | children = ١ | allegiance = {{ئاڵا|ئێران}} | branch = [[بەسیج]] | serviceyears = | rank = | website = {{URL|drjalily.com}} | unit = لەشکەری ٥ی نەسر | battles = * [[سەرھەڵدانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان (١٩٧٩)|شەڕی کورد و ئێران]] (١٩٧٩–١٩٨٠) * [[شەڕی ئێران و عێراق]] (١٩٨١–١٩٨٨) {{WIA}} | signature = Saeed Jalili signature.svg | native_name_lang = فارسی | native_name = سعید جلیلی }} '''سەعید جەلیلی''' ({{بە فارسی|سعید جلیلی}}؛ لەدایکبووی ٦ی ئەیلوولی ١٩٦٥) دیپلۆماتکار و سیاسەتوانێکی [[بەرەی بناژۆخوازان (ئێران)|بناژۆخواز]]ی ئێرانییە کە لە ئێستادا ئەندامی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]]ە. ئەو پێشتر لە ساڵی ٢٠٠٧ ھەتا ٢٠١٣، سەرۆکی [[ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانی]] و سەرۆکی دەستەی ڕێککەوتنی [[بەرنامەی ئەتۆمیی ئێران]] بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://edition.cnn.com/2024/06/29/middleeast/iran-presidential-election-runoff-inconclusive-first-round-intl/index.html|سەردێڕ=Iran’s presidential election heads to a runoff after reformist wins most votes|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=CNN}}</ref> ئەو پێشتر جێگری وەزیری دەرەوە بۆ کاروباری ئەورووپا و ئەمریکا بووە. جەلیلی لە [[ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئێران (٢٠١٣)|ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ٢٠١٣]]دا خۆی بەربژێر کرد کە سێیەم ھاتەوە و نەیتوانی سەربکەوێت. ئەو ھەروەھا لە [[ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئێران (٢٠٢١)|ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ٢٠٢١]]دا خۆی بەربژێر کرد، بەڵام پێش ئەنجامەکان بە بەرژەوەندیی [[ئیبراھیم ڕەئیسی]] کشایەوە. جەلیلی لە [[ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئێران (٢٠٢٤)|ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ٢٠٢٤]]دا بەشداریی کردەوە کە لە خولی دووەمدا لە [[مەسعوود پزیشکیان]] دۆڕا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Iran election: Hardliners dominate presidential candidates |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cy66y5xgjqgo |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=BBC News |زمان=en-GB}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Wintour |یەکەم١=Patrick |سەردێڕ=Reformist Masoud Pezeshkian wins Iran presidential election |ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/article/2024/jul/06/iran-reformist-masoud-pezeshkian-extends-lead-in-presidential-election-count |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠٢٤|ئیش=The Guardian |ڕێکەوت=٦ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> جەلیلی لە [[شەڕی ئێران و عێراق]]دا بەشدار بوو و لە درێژەی گەمارۆی بەسرەدا بەشێک لە لاقی ڕاستی لەدەستدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی حوزەیرانی ٢٠١٢|سەردێڕ=مرکز اسناد انقلاب اسلامی - تصاویر منتشر نشده از دکتر سعید جلیلی |ناونیشان=http://www.irdc.ir/fa/content/7901/default.aspx |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120608074601/http://www.irdc.ir/fa/content/7901/default.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی حوزەیرانی ٢٠١٢}}</ref> بەھۆیەوە ناسناوی ''شەھیدی زیندوو''ی لەسەر داندرا.<ref name="usip">{{بیرخستنەوەی وێب |نووسەر=Garrett Nada |نووسەر٢=Helia Ighani |ڕێکەوت=١١ی حوزەیرانی ٢٠١٣ |سەردێڕ=Old War Haunts New Election |ناونیشان=http://iranprimer.usip.org/blog/2013/jun/11/old-war-haunts-new-election |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠١٣ |بڵاوکەرەوە=United States Institute of Peace |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تەممووزی ٢٠١٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20130728145546/http://iranprimer.usip.org/blog/2013/jun/11/old-war-haunts-new-election |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەو خاوەنی دکتۆرای [[زانستی سیاسی]]یە و لە [[زانکۆی ئیمام سادق]] خەریکی وانەبێژییە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=موضوع پایان نامه دکترای جلیلی چیست؟ + دانلود خلاصه - مشرق نیوز |ناونیشان=https://www.mashreghnews.ir/news/220259/%D9%85%D9%88%D8%B6%D9%88%D8%B9-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%AF%DA%A9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D9%84%DB%8C%D9%84%DB%8C-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%84%D9%88%D8%AF-%D8%AE%D9%84%D8%A7%D8%B5%D9%87 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210530113653/https://www.mashreghnews.ir/news/220259/%D9%85%D9%88%D8%B6%D9%88%D8%B9-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%AF%DA%A9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D9%84%DB%8C%D9%84%DB%8C-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%84%D9%88%D8%AF-%D8%AE%D9%84%D8%A7%D8%B5%D9%87 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئایاری ٢٠٢١}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٩دا جەلیلی بە یەکێک لە ٥٠٠ کەسی کاریگەر لە [[جیھانی ئیسلامی]] داندرا.<ref name="infmuslims">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ساڵ=٢٠٠٩|سەردێڕ=The 500 Most Influential Muslims |ناونیشان=http://www.yale.edu/worldfellows/fellows/documents/500MostInfluentialMuslims.pdf |journal=Center of Muslim-Christian Understanding |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تەممووزی ٢٠١٣}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Saeed Jalili}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|ئێران|دەیەی ٢٠١٠}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٥]] [[پۆل:خەڵکی مەشھەد]] [[پۆل:شیعە ئێرانییەکان]] [[پۆل:ئێرانییەکان]] p8scmzq0ye1jqr7vhkpsjhqbad9bduz 0 266329 1669125 1658315 2026-09-17T01:36:38Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە، بەلجیکا-کۆلکە) 1669125 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:The Smurfs (1981 TV series) title card.jpg|وێنۆک]] '''سەنفوورەکان''' ({{بە ئینگلیزی |The Smurfs}}) بوونەوەرێکی بچووکی شین و خەیاڵین کە لەلایەن پیۆ، دروستکەرێکی کارتۆنیی [[بەلجیکا|بەلجیکی]] دروستکراون. بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٥٨ دەرکەوتن، دواتر لە بەرنامەیەکی تەلەڤیزیۆنی [[کارتۆن|کارتۆنیدا]] کە لەلایەن [[ھانا-باربارا|کۆمپانیای ھانا-باربێرا پرۆداکشنزەوە]] لە ساڵانی ھەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا دروست کرابوو. لە ١٢ی ئەیلوولی ساڵی ١٩٨١، بەیانیانی شەممە لە کەناڵی ئەی بی سی وەک زنجیرە کارتۆنێک نمایشکران.<ref name="George40">Nelson George, ''Post-Soul Nation: The Explosive, Contradictory, Triumphant, and Tragic 1980s '' (New York: Penguin, 2005), p. 40</ref> ئەو بوونەوەرە بچووکە [[شین|شینانەی]] کە لە [[بەلجیکا|بەلجیکاوە]] ھاتبوون، لە نێو ھەموو تەمەنەکاندا بوونە جێی بایەخ.<ref name="George40"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|دەیەی ١٩٨٠|کارتۆن|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|بەلجیکا|ھۆڵیوود|شانشینی یەکگرتوو|تەلەڤیزیۆن|ئەنیمەیشن|کۆمیک|کۆمیدیا}} {{پۆلی کۆمنز|Smurfs}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} {{بەلجیکا-کۆلکە}} [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە سەرکێشییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە کۆمیدییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:بەرنامەکانی تۆڕی ئێن بی سی]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکانی ھانا باربێرا]] [[پۆل:جادوو لە تەلەڤیزیۆندا]] [[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییە ئینگلیزی-زمانە ئەمریکییەکان]] a0cbiadp9jqh19a5bytjbi2bqh4224q 0 266492 1669192 1631042 2026-09-17T04:38:48Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (قورئان-کۆلکە، ئایین-کۆلکە، ئیسلام-کۆلکە) 1669192 wikitext text/x-wiki {{محەممەد}}[[پەڕگە:Salavat_by_Shams_ud-Din.jpg|وێنۆک| دەقی خۆشنووسی عەرەبی «سەڵاوات»: {{بە عەرەبی|«اللھم صل علی محمد و آل محمد»}}، بە واتای «بەرەکەت و سڵاو لەسەر گیانی [[محەممەد]] و [[ئەھلولبەیت|بنەماڵەکەی]]»، بە دەستنووسی ''شەمسەدین عەساف جاھی'']] [[پەڕگە:Salavat.svg|وێنۆک| دەقی عەرەبی شێوەی تری «سەڵاوات»: {{بە عەرەبی|«صَلَی اللە عَلَیە و سَلَّم»}}، واتا «خوای گەورە بەخشندەیی و چاکەی خۆی بۆ محەممەد بنێرێت»]] '''سەڵاوات''' یان '''سەڵەوات''' ({{بە عەرەبی|صَلَوَات}}) یاخود '''دروود''' ({{بە ئوردوو|دُرُوْد}}) یان سەڵاواتدان لەسەر پێغەمبەر [[محەممەد]]. دەربڕینێکی ئیسلامییە بە [[زمانی عەرەبی]]، و یەکێکە لە [[واجب]]ەکانی سەر موسڵمانان لە کاتی ناوھێنانی پێغەمبەری ئیسلام بە گوتنی {{عەرەبی|صَلَّی اللھُ عَلَیھِ وَسَلَّم}}، {{قورئان|ئەحزاب|٥٦|کوردی=بەڵێ}}، مەبەست لێی بە گەورە دانان و ڕێزگرتنە لە محەممەد، و یەکێکە لە ھۆکارەکانی شەفاعەت،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سوودەکانی سەڵاوات|ناونیشان=https://www.dangiislam.org/CatDetail.aspx?id=1734&MapID=1&FolderID=110&FileID=150|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.dangiislam.org/CatDetail.aspx?id=1734&MapID=1&FolderID=110&FileID=150 |date=ئایاری ٢٠٢٥ }}</ref> و موسڵمانان [[سەڵاواتی ئیبراھیمی]] دەڵێن لە کاتی [[تەحیات]]دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سەڵاواتدان لە دوای تەحیات|ناونیشان=https://ba8.org/|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=ba8.org}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=صیغ الصلاة علی النبی ﷺ|ناونیشان=https://binbaz.org.sa/fatwas/13861/صیغ-الصلاة-علی-النبی-ﷺ|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=binbaz.org.sa|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=صیغ الصلاة علی النبی صلی اللە علییە وسلم وفضائلھا وأوقاتھا|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/fatwa/5025/صیغ-الصلاة-علی-النبی-صلی-اللھ-علیھ-وسلم-وفضائلھا-وأوقاتھا|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.islamweb.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=اجمل صلاة علی النبی|ناونیشان=https://mawdoo3.com/اجمل_صلاة_علی_النبی|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=موضوع|زمان=ar}}{{بەستەری مردوو|url=https://mawdoo3.com/%D8%A7%D8%AC%D9%85%D9%84_%D8%B5%D9%84%D8%A7%D8%A9_%D8%B9%D9%84%DB%8C_%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%DB%8C |date=ئابی ٢٠٢٤ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بیان حکم الصلاة علی سیدنا النبی علییە السلام - الفتاوی - دار الإفتاء المصریة - دار الإفتاء|ناونیشان=https://www.dar-alifta.org/ar/fatawa/17990/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AD%DA%A9%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%84%D8%A7%D8%A9-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%AF%D9%86%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%DB%8C-%D8%B9%D9%84%DB%8C%DA%BE-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=دار الإفتاء المصریة|زمان=ar-eg|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240724122017/https://www.dar-alifta.org/ar/fatawa/17990/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AD%DA%A9%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%84%D8%A7%D8%A9-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%AF%D9%86%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%DB%8C-%D8%B9%D9%84%DB%8C%DA%BE-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> پاشگری «{{عەرەبی|«صَلَوَاتُ اَللَّە عَلَیْە وَ آلِە»}}»، بە واتای «سەڵاواتی خوا لە سەر خۆی و بنەماڵەکەی بێت» دێت، زاراوەیەکی ڕێز نیشاندانە کە لە دەقە ئیسلامییەکاندا بەکاردێت بۆ ڕێزگرتن لە پێغەمبەر [[محەممەد]] کاتێک ناوی دەھێندرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|trans-title=The extraordinary importance of sending blessings upon the Prophet (peace and blessings of Allah be upon him and his family) |ناونیشان=https://hawzah.net/fa/Article/View/94925/اهمیت-فوق-العاده-صلوات-بر-پیامبر-صلّی-اللّه-علیه-و-آله?SearchText=صلوات&LPhrase=|سەردێڕ=اهمیت فوق العاده صلوات بر پیامبر صلّی اللّه علیه و آله |ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|زمان=fa}}</ref> ئەم دەستەواژەیە زۆرترین جار لە دوای ناوی [[محەممەد]] [[پێغەمبەر]]ی [[ئیسلام]]ەوە بەکاردێت. ھەموو ئەم دەستەواژانە بە واتای «داواکردنی خێری خودایی بۆ کەسێکی تایبەت و پیرۆزە».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|trans-title=The Holy Quran and the Good News of the Prophets|ناونیشان=https://alefbalib.com/Metadata/237004/%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%87%DB%8C%28124000%29-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D8%B1%D8%AA%DB%8C%D8%A8-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%84%D8%AA-%D9%88-%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-|سەردێڕ=اسامی پیامبران الهی(124000) به ترتیب رسالت و زمان حدودی رسالت ؟ {{!}} کتابخانه مجازی الفبا|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|زمان=fa|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250123181037/https://alefbalib.com/Metadata/237004/%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%87%DB%8C%28124000%29-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D8%B1%D8%AA%DB%8C%D8%A8-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%84%D8%AA-%D9%88-%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|trans-title=The names of all the prophets from Adam to the last prophet. |ناونیشان=https://smtnews.ir/بخش-گوگل-نیوز-38/34192-اسامی-تمام-پیامبران-از-آدم-تا|سەردێڕ=اسامی تمام پیامبران از آدم تا خاتم |ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|زمان=fa}}</ref> بە گوێرەی ھەندێک لە لێکۆڵەران سەڵاوات بە زیاتر لە ٢١٠ دەستەواژەی جیاوازی عەرەبی لە سەرچاوە ئیسلامییەکاندا دەربڕدراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=صمدانیان |یەکەم=محسن |دوایین٢=صبوری |یەکەم٢=امید |سەردێڕ=صلوات و پیامبر (ص) در صحیفه سجادیه |trans-title=Blessings and the Prophet (PBUH) in Sahifa al-Sajjadiyyah |ناونیشان=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/268930/صلوات-و-پیامبر-صلی-الله-علیه-و-اله-در-صحیفه-سجادیه |journal=مجله قرآنی کوثر |زمان=fa |پەڕەکان=٧٦, ٧٧|وتەگێڕانەوە=شماره ۲۳، زمستان ۱۳۸۵ش و بهار ۱۳۸۶ش.}}</ref> == ماناکەی بە کوردی == '''اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ، وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ، كَمَا صَلَّيتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ، وَعَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ، إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ،''' خودایە: دروود و سەڵاوات بڕژێنە بەسەر مــوحــەمـمــەد و خانەوادەی موحەممەددا و لە ناو باشترین کۆڕ و کۆبوونەوەکەیان ئەهلی ئاسمان بەباشە و بە ڕێز و گەورەیی باسیان بکە ھەر وەکو چۆن دروودت ڕژاند بەسەر ئیبراھیم و خانەوادەی ئیبراھیمدا و بە باشە و بەڕێز و گەورەیی باست کردوون. بەڕاستی تۆ سوپاس و ستایش کراویت و خاوەن شکۆیت، '''اللَّهُمَّ بَارِكْ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ، كَمَا بَارَكْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَعَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ، في العالمين إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ:''' پیرۆزی و بەرەکەت بڕژێنە بەسەر مـوحـەمـمـەد و خانەوادەی موحەممەددا، ھەر وەکو چۆن پیرۆزی و بەرەکەتت ڕژاند بەسەر ئیبراھیم و خانەوانەدەی ئیبراھیمدا، لە هەموو جیهانەکاندا ئەم گەورەیی و پیرۆزی و بەرەکەتە نیشان بدە چونکە بەڕاستی تۆ سوپاس و ستایش کراویت و خاوەن گەورەییت و شکۆداریت '''(في العالمين) واتە:''' هەموو جیهانێک کە خودا دروستی کردبێت وەکو جیهانی فریشتە و جیهانی ئادەمیزاد و جیهانی جنۆکە و جیهانی ئاژەڵان و سەرجەم ئەو جیهان و کۆمەڵگایانەی هەن و خۆیان لە خۆیاندا دنیایەکی ترن و لە دنیایەکی تر ناچن. کەواتە مەبەست لە '''(في العالمين)''' ئەوەیە پەروەردگار ئەم گەورەیی و پیرۆزیە لە هەموو جیهانەکاندا نیشان بدات و بەگەورەی ڕابگڕێت جا ئیتر ئەمە چۆناییە ئێمە لێی نازانین... '''والله اعلم.''' '''(ٳنك حمید مجید)''' بۆ ستایشکردنی خودای گەورە بەکارهاتووە کە دوو سیفەتی گەورەی پەروەردگار باسکراوە تێیدا ئەوانیش '''(حمید: سوپاسکاری بەندەکانیەتی لەسەر چاکەکردن و بەندەکانیشی سوپاسی دەکەن) و (مجید: خاوەن گەورەیی و شکۆدارییە)''' وەکو جوانییەک بۆ سەڵاواتەکە و دۆعاکە و نیشاندانی بەندایەتی بۆ خودا دەوترێت. مانای وشەی '''(دروود)یش''' برتییە لە سڵاوکردن بەڵام بە شێوازێک وەکو وەسف و تەعریف و ستایشکردن وابێت بۆ ئەو کەسە. بۆنموونە ئەم کەسە هێندە کەسێکی بەڕێز و پایەدار و مێرخاسە حەزناکەی پێی بڵێیت سڵاو بەڵکو دەتەوێت ڕێزێکی زیاتری لێبنێیت لەو کاتەدا پێی دەڵێیت: '''دروودت لێبێت یان دروود بۆ جەنابت.''' == جۆرەکانی سەڵاوات == سەڵاوات جۆری زۆرە لەفەرموودەکاندا وەک: {{عەرەبی| # اللَّھُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَعَلَی آلِ مُحَمَّدٍ، کَمَا صَلَّیْتَ عَلَی إِبْرَاھِیمَ، وَبَارِکْ عَلَی مُحَمَّدٍ وَعَلَی آلِ مُحَمَّد، کَمَا بَارَکْتَ عَلَی آلِ إِبْرَاھِیمَ، فِی الْعَالَمِینَ، إِنَّکَ حَمِیدٌ مَجِیدٌ.<ref>الموطأ/ 459، صحیح، وابن حبان/ 1958، صحیح.</ref> # اللَّھُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَعَلَی آلِ مُحَمَّدٍ، کَمَا صَلَّیْتَ عَلَی إِبْرَاھِیمَ، إِنَّکَ حَمِیدٌ مَجِیدٌ، وَبَارِکْ عَلَی مُحَمَّدٍ وَعَلَی آلِ مُحَمَّدٍ، کَمَا بَارَکْتَ عَلَی إِبْرَاھِیمَ، إِنَّکَ حَمِیدٌ مَجِیدٌ. # اللَّھُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَعَلَی آلِ مُحَمَّدٍ، کَمَا صَلَّیْتَ عَلَی إِبْرَاھِیمَ، إِنَّکَ حَمِیدٌ مَجِیدٌ، اللَّھُمَّ بَارِکْ عَلَی مُحَمَّدٍ وَعَلَی آلِ مُحَمَّدٍ، کَمَا بَارَکْتَ عَلَی إِبْرَاھِیمَ، إِنَّکَ حَمِیدٌ مَجِیدٌ.<ref>البخاری/ 4519، وابن ماجھ/ 904، صحیح.</ref> # اللَّھُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَعَلَی آلِ مُحَمَّدٍ، کَمَا صَلَّیْتَ عَلَی آلِ إِبْرَاھِیمَ، وَبَارِکْ عَلَی مُحَمَّدٍ وَعَلَی آلِ مُحَمَّدٍ، کَمَا بَارَکْتَ عَلَی آلِ إِبْرَاھِیمَ، فِی الْعَالَمِینَ، إِنَّکَ حَمِیدٌ مَجِیدٌ.<ref>مسلم/ 405، والموطأ/ 459، صحیح، والنسائی/ 1285، صحیح، وابن حبان/ 1965، صحیح.</ref> # اللَّھُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَعَلَی آلِ مُحَمَّدٍ، کَمَا صَلَّیْتَ عَلَی آلِ إِبْرَاھِیمَ، إِنَّک حَمِیدٌ مَجِیدٌ، وَبِارِکْ عَلَی مُحَمَّدٍ وَعَلَی آلِ مُحَمَّدٍ، کَمَا بَارَکْتَ عَلَی آلِ إِبْرَاھِیمَ، إِنَّکَ حَمِیدٌ مَجِیدٌ.<ref>مسلم/ 406.</ref> # اللَّھُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَعَلَی آلِ مُحَمَّدٍ، کَمَا صَلَّیْتَ عَلَی آلِ إِبْرَاھِیمَ، إِنَّک حَمِیدٌ مَجِیدٌ، اللَّھُمَّ بِارِکْ عَلَی مُحَمَّدٍ وَعَلَی آلِ مُحَمَّدٍ، کَمَا بَارَکْتَ عَلَی آلِ إِبْرَاھِیمَ، إِنَّکَ حَمِیدٌ مَجِیدٌ.<ref>ابن حبان/ 1964، صحیح، والبخاری/ 5996، ومسلم/ 406، والنسائی/ 1287، صحیح.</ref> # اللَّھُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَعَلَی آلِ مُحَمَّدٍ، کَمَا صَلَّیْتَ عَلَی إِبْرَاھِیمَ وَآلِ إِبْرَاھِیمَ، إِنَّکَ حَمِیدٌ مَجِیدٌ، وَبَارِکْ عَلَی مُحَمَّدٍ وَعَلَی آلِ مُحَمَّدٍ، کَمَا بَارَکْتَ عَلَی إِبْرَاھِیمَ وَآلِ إِبْرَاھِیمَ، إِنَّکَ حَمِیدٌ مَجِیدٌ.<ref>النسائی/ 1288، صحیح، والنسائی/ 1290، صحیح، ابن حبان/ 1957، صحیح.</ref> # اللَّھُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَعَلَی آلِ مُحَمَّدٍ، کَمَا صَلَّیْتَ عَلَی إِبْرَاھِیمَ وَعَلَی آلِ إِبْرَاھِیمَ، إِنَّکَ حَمِیدٌ مَجِیدٌ، اللَّھُمَّ بَارِکْ عَلَی مُحَمَّدٍ وَعَلَی آلِ مُحَمَّدٍ، کَمَا بَارَکْتَ عَلَی إِبْرَاھِیمَ وَعَلَی آلِ إِبْرَاھِیمَ، إِنَّکَ حَمِیدٌ مَجِیدٌ.<ref>البخاری/ 3190.</ref> # اللَّھُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ النَّبِیِّ الأُمِّیِّ وَعَلَی آلِ مُحَمَّدٍ، کَمَا صَلَّیْتَ عَلَی إِبْرَاھِیمَ وَعَلَی آلِ إِبْرَاھِیمَ، وَبَارِکْ عَلَی مُحَمَّدٍ النَّبِیِّ الأُمِّیِّ وَعَلَی آلِ مُحَمَّدٍ، کَمَا بَارَکْتَ عَلَی إِبْرَاھِیمَ وَعَلَی آلِ إِبْرَاھِیمَ، إِنَّکَ حَمِیدٌ مَجِیدٌ.<ref>ابن حبان/ 1959، إسنادە صحیح.</ref> # اللَّھُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ عَبْدِکَ وَرَسُولِکَ، کَمَا صَلَّیْتَ عَلَی إِبْرَاھِیمَ، وَبَارِکْ عَلَی مُحَمَّدٍ وَعَلَی آلِ مُحَمَّدٍ، کَمَا بَارَکْتَ عَلَی إِبْرَاھِیمَ.<ref>ابن ماجھ/ 903، صحیح.</ref> # اللَّھُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ عَبْدِکَ وَرَسُولِکَ، کَمَا صَلَّیْتَ عَلَی إِبْرَاھِیمَ، وَبَارِکْ عَلَی مُحَمَّدٍ وَعَلَی آلِ مُحَمَّدٍ، کَمَا بَارَکْتَ عَلَی إِبْرَاھِیمَ وَآلِ إِبْرَاھِیمَ.<ref>البخاری/ 5997.</ref> # اللَّھُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ عَبْدِکَ وَرَسُولِکَ، کَمَا صَلَّیْتَ عَلَی إِبْرَاھِیمَ، وَبَارِکْ عَلَی مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ، کَمَا بَارَکْتَ عَلَی إِبْرَاھِیمَ.<ref>النسائی/ 1293، صحیح.</ref> # اللَّھُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ عَبْدِکَ وَرَسُولِکَ، کَمَا صَلَّیْتَ عَلَی إِبْرَاھِیمَ، وَبَارِکْ عَلَی مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ، کَمَا بَارَکْتَ عَلَی إِبْرَاھِیمَ وَآلِ إِبْرَاھِیمَ.<ref name="البخاری/ 4520">البخاری/ 4520.</ref> # اللَّھُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ عَبْدِکَ وَرَسُولِکَ، کَمَا صَلَّیْتَ عَلَی آل إِبْرَاھِیمَ، وَبَارِکْ عَلَی مُحَمَّدٍ وَعَلَی آلِ مُحَمَّدٍ، کَمَا بَارَکْتَ عَلَی إِبْرَاھِیمَ.<ref name="البخاری/ 4520">البخاری/ 4520.</ref> # اللَّھُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ عَبْدِکَ وَرَسُولِکَ، کَمَا صَلَّیْتَ عَلَی آل إِبْرَاھِیمَ، وَبَارِکْ عَلَی مُحَمَّدٍ وَعَلَی آلِ مُحَمَّدٍ، کَمَا بَارَکْتَ عَلَی آلِ إِبْرَاھِیمَ.<ref name="البخاری/ 4520">البخاری/ 4520.</ref> # اللَّھُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَأَزْوَاجِھِ وَذُرِّیَّتِھِ، کَمَا صَلَّیْتَ عَلَی إِبْرَاھِیمَ، وَبَارِکْ عَلَی مُحَمَّدٍ وَأَزْوَاجِھِ وَذُرِّیَّتِھِ، کَمَا بَارَکْتَ عَلَی آلِ إِبْرَاھِیمَ، إِنَّکَ حَمِیدٌ مَجِیدٌ.<ref>البخاری/ 3189.</ref> # اللَّھُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَأَزْوَاجِھِ وَذُرِّیَّتِھِ، کَمَا صَلَّیْتَ عَلَی إِبْرَاھِیمَ، وَبَارِکْ عَلَی مُحَمَّدٍ وَأَزْوَاجِھِ وَذُرِّیَّتِھِ، کَمَا بَارَکْتَ عَلَی آلِ إِبْرَاھِیمَ، فِی الْعَالَمِینَ، إِنَّکَ حَمِیدٌ مَجِیدٌ.<ref>ابن ماجھ/ 905، صحیح.</ref> # اللَّھُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَأَزْوَاجِھِ وَذُرِّیَّتِھِ، کَمَا صَلَّیْتَ عَلَی آلِ إِبْرَاھِیمَ، وَبَارِکْ عَلَی مُحَمَّدٍ وَأَزْوَاجِھِ وَذُرِّیَّتِھِ، کَمَا بَارَکْتَ عَلَی آلِ إِبْرَاھِیمَ، إِنَّکَ حَمِیدٌ مَجِیدٌ.<ref>النسائی/ 1294، صحیح]، [البخاری/ 5999]، [الموطأ/ 458، صحیح.</ref> # اللَّھُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَعَلَی أَزْوَاجِھِ وَذُرِّیَّتِھِ، کَمَا صَلَّیْتَ عَلَی آلِ إِبْرَاھِیمَ، وَبَارِکْ عَلَی مُحَمَّدٍ وَعَلَی أَزْوَاجِھِ وَذُرِّیَّتِھِ، کَمَا بَارَکْتَ عَلَی آلِ إِبْرَاھِیمَ، إِنَّکَ حَمِیدٌ مَجِیدٌ.<ref>مسلم/ 407.</ref> # اللَّھُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ، کَمَا صَلَّیْتَ عَلَی آلِ إِبْرَاھِیمَ، اللَّھُمَّ بَارِکْ عَلَی مُحَمَّدٍ، کَمَا بَارَکْتَ عَلَی آلِ إِبْرَاھِیمَ.}} == گرنگی == لە [[ئیسلام]]دا کاتێک موسڵمانێک یان [[فریشتە لە ئیسلامدا|فریشتەیەک]] ئەم دەستەواژەیە دەڵێت، مانای وایە دەینێرێت بۆ پێغەمبەر و ڕێزی خۆیان بۆ [[محەممەد]] نیشان دەدەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣١ی ئایاری ٢٠١٧ |سەردێڕ=Salutations on our dear Prophet |ناونیشان=https://www.khaleejtimes.com/ramadan-2017/salutations-on-our-dear-prophet |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١ |وێبگە=Khaleej Times |دوایین=Zubair |یەکەم=Khwaja Mohammed}}</ref> «کاتێک محەممەد سەڵاوات دەنێرێتە سەر ئیمانداران و شوێنکەوتوانی، ئاماژەیە بۆ دوعای ئەو بۆ خۆشگوزەرانی و ڕزگارییان لە ڕۆژی دوایی و دنیادا». ھەروەھا پێغەمبەر گوتوویەتی: «خراپترین کەس ئەو کەسەیە کە سەڵاواتم لەسەر لێنادا کاتێک ناوم دەھێنرێت».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://sunnah.com/tirmidhi/48/177|سەردێڕ=Jami` at-Tirmidhi 3546 - Chapters on Supplication - Sunnah.com - Sayings and Teachings of Prophet Muhammad (صلى الله عليه و سلم) |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئابی ٢٠٢٢}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{محەممەد٢}} {{بابەتەکانی ئیسلام}} {{پۆلی کۆمنز|Peace be upon him}} {{تووڵی دەروازە|ئایین|ئیسلام|قورئان|محەممەد}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{قورئان-کۆلکە}} {{ئایین-کۆلکە}} {{ئیسلام-کۆلکە}} [[پۆل:وشە و دەستەواژە قورئانییەکان]] [[پۆل:ڕێزلێنان]] [[پۆل:زاراوە دینییەکان]] [[پۆل:وشە و دەستەواژە عەرەبییەکانی شەریعەتی ئیسلامی]] [[پۆل:نازناوە ئیسلامییەکان]] [[پۆل:خواناسی ئیسلامی]] [[پۆل:دوعا]] [[پۆل:وشە و دەستەواژە عەرەبییەکان]] [[پۆل:چاندی ئیسلامی]] [[پۆل:زاراوەکانی نوێژ]] [[پۆل:سۆفیگەری]] [[پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان]] [[پۆل:فەرموودە]] [[پۆل:محەممەد]] [[پۆل:زاراوە عەرەبییەکان]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عەرەبی]] dvq9mtnoqwhovdz9bfh6s07x8c5evwr 0 266493 1669193 1542252 2026-09-17T04:38:58Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئیسلام-کۆلکە) 1669193 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}}{{ئیسلام}} '''سەڵاواتی ئیبراھیمی''' ئەو [[سەڵاوات|سەڵاواتەیە]] لە [[تەحیات|تەحیاتی]] کۆتایی نوێژدا دەخوێندرێ، بریتییە لە گوتنی ({{عەرەبی| اللھم صلِّ علی محمد وعلی آل محمد کما صلیت علی إبراھیم وعلی آل إبراھیم إنک حمید مجید، اللھم بارک علی محمد وعلی آل محمد کما بارکت علی إبراھیم وعلی آل إبراھیم إنک حمید مجید}})<ref>سەحیحی بوخاری، ٤٥١٩</ref> کەئەوەیان شێوازە باوترەکەیە، یان گوتنی ({{عەرەبی|اللھم صل علی محمد وعلی آل محمد کما صلیت علی آل إبراھیم وبارک علی محمد وعلی آل محمد کما بارکت علی آل إبراھیم فی العالمین إنک حمید مجید والسلام}})، ھەندێک لەزانایان دەڵێن گوتنی [[واجب|واجبە]] بەڵام زۆربەی زانایان دەڵێن [[موستەحەب|سوننەتە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کیفیات الصلاة علی النبی صلی اللە علییە وسلم|ناونیشان=https://binbaz.org.sa/fatwas/10286/کیفیات-الصلاة-علی-النبی-صلی-اللھ-علیھ-وسلم|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=binbaz.org.sa|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تعدد صیغ الصلاة الإبراھیمیة|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/fatwa/422521/تعدد-صیغ-الصلاة-الإبراھیمیة|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.islamweb.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الصلاة الإبراھیمیة|ناونیشان=https://mawdoo3.com/الصلاة_الإبراھیمیة|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=موضوع|زمان=ar}}{{بەستەری مردوو|url=https://mawdoo3.com/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%84%D8%A7%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DA%BE%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A9 |date=ئابی ٢٠٢٤ }}</ref> ====== '''<big>ماناکەی بە کوردی</big>''' ====== '''اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ، وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ، كَمَا صَلَّيتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ، وَعَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ، إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ،''' خودایە: دروود و سەڵاوات بڕژێنە بەسەر مــوحــەمـمــەد و خانەوادەی موحەممەددا و لە ناو باشترین کۆڕ و کۆبوونەوەکەیان ئەهلی ئاسمان بەباشە و بە ڕێز و گەورەیی باسیان بکە ھەر وەکو چۆن دروودت ڕژاند بەسەر ئیبراھیم و خانەوادەی ئیبراھیمدا و بە باشە و بەڕێز و گەورەیی باست کردوون. بەڕاستی تۆ سوپاس و ستایش کراویت و خاوەن شکۆیت، '''اللَّهُمَّ بَارِكْ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ، كَمَا بَارَكْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَعَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ، في العالمين إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ:''' پیرۆزی و بەرەکەت بڕژێنە بەسەر مـوحـەمـمـەد و خانەوادەی موحەممەددا، ھەر وەکو چۆن پیرۆزی و بەرەکەتت ڕژاند بەسەر ئیبراھیم و خانەوانەدەی ئیبراھیمدا، لە هەموو جیهانەکاندا ئەم گەورەیی و پیرۆزی و بەرەکەتە نیشان بدە چونکە بەڕاستی تۆ سوپاس و ستایش کراویت و خاوەن گەورەییت و شکۆداریت '''(في العالمين) واتە:''' هەموو جیهانێک کە خودا دروستی کردبێت وەکو جیهانی فریشتە و جیهانی ئادەمیزاد و جیهانی جنۆکە و جیهانی ئاژەڵان و سەرجەم ئەو جیهان و کۆمەڵگایانەی هەن و خۆیان لە خۆیاندا دنیایەکی ترن و لە دنیایەکی تر ناچن. کەواتە مەبەست لە '''(في العالمين)''' ئەوەیە پەروەردگار ئەم گەورەیی و پیرۆزیە لە هەموو جیهانەکاندا نیشان بدات و بەگەورەی ڕابگڕێت جا ئیتر ئەمە چۆناییە ئێمە لێی نازانین... '''والله اعلم.''' '''(ٳنك حمید مجید)''' بۆ ستایشکردنی خودای گەورە بەکارهاتووە کە دوو سیفەتی گەورەی پەروەردگار باسکراوە تێیدا ئەوانیش '''(حمید: سوپاسکاری بەندەکانیەتی لەسەر چاکەکردن و بەندەکانیشی سوپاسی دەکەن) و (مجید: خاوەن گەورەیی و شکۆدارییە)''' وەکو جوانییەک بۆ سەڵاواتەکە و دۆعاکە و نیشاندانی بەندایەتی بۆ خودا دەوترێت. مانای وشەی '''(دروود)یش''' برتییە لە سڵاوکردن بەڵام بە شێوازێک وەکو وەسف و تەعریف و ستایشکردن وابێت بۆ ئەو کەسە. بۆنموونە ئەم کەسە هێندە کەسێکی بەڕێز و پایەدار و مێرخاسە حەزناکەی پێی بڵێیت سڵاو بەڵکو دەتەوێت ڕێزێکی زیاتری لێبنێیت لەو کاتەدا پێی دەڵێیت: '''دروودت لێبێت یان دروود بۆ جەنابت.''' == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{محەممەد٢}} {{تد|ئیسلام|محەممەد}} {{ئیسلام-کۆلکە}} [[پۆل:نوێژ لە ئیسلامدا]] [[پۆل:نوێژ]] ixi13bgw4rtdoddqatkftsofp90xipd 0 267342 1669086 1552201 2026-09-16T22:39:25Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (خۆراک-کۆلکە، عێراق-کۆلکە، سووریا-کۆلکە) 1669086 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''سەموون''' ({{بە عەرەبی|صمون}}) جۆرێکە لە [[نان]] کە بە شێوەیەکی باو لە [[عێراق]] و ناوچەکانی تری [[ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]] دەکوڵێنرێت و دەخورێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.mrbreakfast.com/superdisplay.asp?recipeid=2651|سەردێڕ=Samoon (Iraq) Recipe - MrBreakfast.com|وێبگە=www.mrbreakfast.com}}</ref> سەموون بە شێوەیەکی گشتی لە فڕنی تەقلیدیدا دەکوڵێنرێت، ئەمەش پێکھاتە و تامێکی جیاوازی پێدەبەخشێت. زۆرجار لەگەڵ خواردنی جۆراوجۆردا پێشکەش دەکرێت، لەوانە قیمە و کەباب، یان بۆ دروستکردنی لەفە بەکاردێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی نیسانی ٢٠١٧|سەردێڕ=samoon |ناونیشان=https://cardamomandtea.com/465/samoon/ |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=Cardamom and Tea |زمان=en-US}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|خۆراک|عێراق|ڕۆژھەڵاتی ناوین|ئاسیا|سووریا}} {{پۆلی کۆمنز|Samoon}} {{خۆراک-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} {{سووریا-کۆلکە}} [[پۆل:چێشتی ئاشووری]] [[پۆل:چێشتی عێراقی]] [[پۆل:چێشتی شامی]] kxxhbdb5gexn6kjux9u03r7h05gr8nf 0 269066 1669312 1508330 2026-09-17T10:37:30Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1669312 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''سەیری سەرەوە مەکە''' ({{بە ئینگلیزی|Don't Look Up}}) فیلمێکی [[کۆمیدیا]] و [[خەیاڵی زانستی]]ی ئەمریکییە لە ساڵی ٢٠٢١. تێچووی فیلمەکە (٧٥) ملیۆن دۆلار بووە، و داھاتی فیلمەکە لە [[بۆکس ئۆفیس]] (٧٩١٬٨٦٣) دۆلار بووە (بەھۆی بڵاوکردنەوەی سنوورداری لە سینەماکان). لە ڕێکەوتی (٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١) لە [[نێتفلیکس]] بڵاوکرایەوە، و ماوەی فیلمەکە ١٣٨ خولەکە. == کورتەی چیرۆک == چیرۆکی دوو گەردوونناس دەگێڕێتەوە کە ھەوڵ دەدەن جیھان ئاگادار بکەنەوە لەوەی کە کلکدارێکی گەورە بەرەو زەوی دێت و دەبێتە ھۆی لەناوچوونی ژیان؛ بەڵام دەبینن کە کۆمەڵگا و میدیا و سیاسەتمەداران بە جدی وەری ناگرن. فیلمەکە ڕەخنەیەکی توندە لە شێوازی مامەڵەکردنی کۆمەڵگا لەگەڵ کێشە گەورەکان وەک گۆڕانی کەشوھەوا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٧ی ئابی ٢٠٢٤}} {{تووڵی دەروازە|کۆمیدیا|دەیەی ٢٠٢٠|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٠ بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢١]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان دەربارەی مانەوە]] [[پۆل:فیلمەکان لە چەشنی کارەسات]] [[پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە گۆڕانی کەشوھەوا]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی بەھۆی پەتای کۆڤید-١٩ بەرھەمھێنانیان ڕاگیرابوو]] [[پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە ئەستێرەناسی]] [[پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە ڕووداوە کاریگەرییەکان]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک داندراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە واشینگتن داندراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە کۆشکی سپی داندراون]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە بۆستن وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە ویلایەتی ماساشوستس وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:فیلمە ڕاستەقینەکانی نێتفلیکس]] [[پۆل:فیلمە کارەساتییە ئەمریکییەکان]] 4ge6nabyvcrwei92qefb8j62ncr3aau 0 269348 1669108 1617798 2026-09-17T01:33:48Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ھونەر-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1669108 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی |ناو = سەمیرە کارزان |وێنە = Samira Karzan.jpg |ناوی لەدایکبوون = زەھرا قۆلیزادە |ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٩٩٩ |شوێنی لەدایکبوون = [[بۆکان]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] |ڕێکەوتی مردن = |شوێنی مردن = |نەتەوە = [[کورد]] |پیشە = [[گۆرانیبێژ]] |ئامێر = |ساڵانی چالاکی = ٢٠٢٠–ئێستا |ھاوسەر = [[ڕێباز شەمامی]] |کارە دیارەکان = دوکتۆر، تاقانەکەم، نەمدیوە |ئایین = [[ئیسلام]] }} '''سەمیرە کارزان''' (لەدایکبووی ١٩٩٩ لە [[بۆکان]]) خانمەگۆرانیبێژێکی کوردە.<ref name="speemedia-namdiwa">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=سەمیرا كارزان ڤیدیۆ کلیپی (نەمدیوەی) بڵاوكردەوە |ناونیشان=https://speemedia.com/dreja.aspx?=hewal&jmare=131809&Jor=35 |وێبگە=speemedia.com |ڕێکەوت=٢٧ی شوباتی ٢٠٢٤ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢٦ }}</ref><ref name="wishe-namdiwa">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=سەمیرە كارزان "نەمدیوە"ی بڵاو كردەوە |ناونیشان=https://wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=162168&Jor=5 |وێبگە=wishe.net |ڕێکەوت=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٤ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> ئەو زیاتر بەھۆی بڵاوکردنەوەی گۆرانیی «دوکتۆر» لە ساڵی ٢٠٢٠دا بە شێوەیەکی بەربڵاو لە نێو گوێگرانی مۆسیقای کوردیدا ناسرا.<ref name="speemedia-namdiwa" /><ref name="nrttv-mucize">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=سەمیرە کارزان'موعجیزە"ی بڵاوکردەوە |ناونیشان=https://nrttv.com/nrt2/detail2/7759 |وێبگە=nrttv.com |ڕێکەوت=١ی ئابی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> == ژیاننامە == سەمیرە کارزان لە ساڵی ١٩٩٩ لە شاری بۆکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان لەدایکبووە.<ref name="speemedia-namdiwa" /><ref name="wishe-namdiwa" /> لە نیسانی ساڵی ٢٠٢١دا لەگەڵ ھونەرمەند و ئاوازدانەر «ڕێباز شەمامی» بووە بە دەستگیران و لە حوزەیرانی ساڵی ٢٠٢٢دا بە فەرمی ھاوسەرگیرییان کردووە.<ref name="gulan-wedding">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=سمیرە كارزان هاوسەرگیری كرد و جلی بوكێنی پۆشی |ناونیشان=https://www.gulanmedia.com/so/story/284323 |وێبگە=gulanmedia.com |ڕێکەوت=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> ڕێباز شەمامی وەک ھاوسەر و بەرھەمھێنەر لە چەندین کاری ھونەریدا ھاوکاری بووە و کارەکانی بۆ ئامادە کردووە.<ref name="nrttv-mucize" /><ref name="gulan-khudanaka">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=سەمیرە كارزان گۆرانی (خودا نەكا)ی بەشێوەی ڤیدیۆ كلیپ بڵاوكردەوە |ناونیشان=https://www.gulanmedia.com/so/story/323150 |وێبگە=gulanmedia.com |ڕێکەوت=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> == کاروانی ھونەری == سەمیرە کارزان لە ساڵی ٢٠٢٠ەوە بە شێوەیەکی فەرمی دەستی بە بڵاوکردنەوەی بەرھەمە ھونەرییەکانی کردووە. لە حوزەیرانی ٢٠٢٠دا دووەم ڤیدیۆکلیپی خۆی بە ناوی «تاقانەکەم» بڵاوکردەوە کە ئاواز و تێکستەکەی لەلایەن خۆیەوە ئامادەکرابوو.<ref name="gulan-taqanakam">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=سەمیرا كارزان ڤیدیۆ كلیپێكی نوێی بڵاوكردەوە |ناونیشان=https://www.gulanmedia.com/so/story/173627 |وێبگە=gulanmedia.com |ڕێکەوت=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢٦ }}</ref><ref name="xendan-taqanakam">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=سەمیرە کارزان "تاقانەکەم" بڵاودەکاتەوە |ناونیشان=https://www.xendan.org/life/detailnews?jimare=16377&babet=40&relat=7038 |وێبگە=xendan.org |ڕێکەوت=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> دوای بڵاوکردنەوەی گۆرانی «نابێ» لە تەممووزی ٢٠٢٠دا، لە ٢ی تشرینی دووەمی ھەمان ساڵ گۆرانی «دوکتۆر»ی بڵاوکردەوە کە مێلۆدییەکەی لەلایەن ئەحلام و تێکستەکەی لەلایەن کاوە ئیسماعیلییەوە نووسرابوو و سەرنجی زۆری پێ کێشرا.<ref name="gulan-dktor">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=سەمیرە كارزان(دوكتۆر)ی بڵاوكردەوە |ناونیشان=https://www.gulanmedia.com/so/story/173835 |وێبگە=gulanmedia.com |ڕێکەوت=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> سەمیرە لە دوای ھاوسەرگیرییەکەی لە ئابی ساڵی ٢٠٢١دا یەکەم ڤیدیۆکلیپی بە ناوی «بووک و زاوا» بە شێوەیەکی شاد بڵاوکردەوە.<ref name="gulan-bukuzawa">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=سەمیرە كارزان(بوك و زاوا)ی بڵاوكردەوە |ناونیشان=https://www.gulanmedia.com/so/story/266373 |وێبگە=gulanmedia.com |ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> لە کارە ھونەرییەکانیدا ھاوبەشیی لەگەڵ ھاوسەرەکەی ڕێباز شەمامی کردووە، لەوانە گۆرانیی دوێتی «لەیل و مەجنون» (تشرینی دووەمی ٢٠٢١)<ref name="xendan-layl">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=سەمیرە كارزان و هاوسەرەكەی دەبن بە "لەیل و مەجنون" |ناونیشان=https://www.xendan.org/life/detailnews?jimare=20605&babet=40&relat=7038 |وێبگە=xendan.org |ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> و گۆرانیی سێقۆڵی «سەرگەردانم بێ تۆ» لەگەڵ ڕێباز شەمامی و ئەفشین شوکری لە ئابی ٢٠٢٣دا.<ref name="xendan-sargardanm">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=سەمیرا كارزان لەگەڵ هاوسەرەكەی گۆرانی دەڵێت |ناونیشان=https://www.xendan.org/life/detailnews?jimare=23196&babet=40&relat=7038 |وێبگە=xendan.org |ڕێکەوت=١ی ئابی ٢٠٢٣ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> سەمیرە کارزان جگە لە کارە تایبەتەکانی، گۆرانی چەندین ھونەرمەندی دیاری کوردی نوێ کردووەتەوە؛ لەوانە گۆرانییەکانی «قەدەر» (٢٠٢١) و «چۆن دڵت دێ» (٢٠٢٥) لە بەرھەمەکانی [[زەکەریا عەبدوڵڵا]]،<ref name="wishe-qadar">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=سه‌میره‌ گۆرانیی "قه‌ده‌ر" ده‌ڵێته‌وه‌ |ناونیشان=https://www.wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=127114&Jor=6 |وێبگە=wishe.net |ڕێکەوت=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢٦ }}</ref><ref name="xendan-chon-dlt-de">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=سەمیرا كارزان گۆرانییەكی زەكەریا عەبدوڵا دەڵێتەوە |ناونیشان=https://www.xendan.org/life/detailnews?jimare=25470&babet=40&relat=8127 |وێبگە=xendan.org |ڕێکەوت=٨ی تەممووزی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> گۆرانیی «ئەی ڕەفیقان» لە بەرھەمەکانی سەید عەلی ئەسغەری کوردستانی (٢٠٢٤)<ref name="speemedia-ay-rafiqan">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=ڤیدیۆ.. سەمیرا کارزان گۆرانییەکی سەید عەلی ئەسغەری کوردستانی دەڵێتەوە |ناونیشان=https://speemedia.com/dreja.aspx?=hewal&jmare=137152&Jor=25 |وێبگە=speemedia.com |ڕێکەوت=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> و گۆرانیی «دەست مەدەن یاران»ی ھونەرمەند [[حەسەن زیرەک]] لە ئاداری ٢٠٢٥دا.<ref name="wishe-dast-madan">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=سەمیرە كارزان بە گۆرانییەكی حەسەن زیرەك تۆڕە كۆمەڵایەتییەکەی هەژماند |ناونیشان=https://wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=180545&Jor=5 |وێبگە=wishe.net |ڕێکەوت=٢٥ی ئاداری ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> سەمیرە لە شوباتی ٢٠٢٥دا یەکەمین تراکی ئەلبومی نوێی خۆی بە ناوی «دڵم تەنگە» بە تێکستی سەعدون ڕەحمانی بڵاوکردەوە.<ref name="gulan-dlm-tanga">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=سەمیرە كارزان ڤیدیۆ كلیپی(دڵم تەنگە)ی بڵاوكردەوە |ناونیشان=https://www.gulanmedia.com/so/story/336024 |وێبگە=gulanmedia.com |ڕێکەوت=١٠ی شوباتی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> پاشان لە تەممووزی ٢٠٢٦دا، نوێترین ڤیدیۆکلیپی خۆی بۆ گۆرانیی «بەسە بۆم» لە نووسینی مەسعود حەسەنزادە لە یوتیوب بڵاوکردەوە.<ref name="xendan-bassa-bom">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=سەمیرا كارزان كلیپی "بەسە بۆم" بڵاودەكاتەوە |ناونیشان=https://www.xendan.org/life/detailnews/26669 |وێبگە=xendan.org |ڕێکەوت=٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ھونەر|ئێران|کوردستان}} {{گۆرانیبێژانی کورد}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ھونەر-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:خەڵکی بۆکان]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی کوردی]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی ژنی کورد]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی کوردیی ناوەندی]] [[پۆل:گۆرانیبێژە ژنەکانی کوردیی ناوەندی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٩]] 093clp01t1z5aksf2xeicoyc9qhobdp 0 270906 1669050 1631341 2026-09-16T22:33:25Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئیسلام-کۆلکە) 1669050 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Databox}} '''سەلامووعەلەیکوم''' واتا: ''سڵاوی خواتان لێ بێت'' سڵاوکردنێکی ئیسلامییە مووسڵمانەکان بەکاریدەھێنن لەکاتی سڵاوکردندا و ئەوەی بەرامبەر دەبێت بڵێت وەعەلەیکومووسسەلام وەڕەحەتووڵڵاھی وەبەرەکاوتووھـ.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Dulayeva|یەکەم=Elnara|دوایین٢=Mamedova|یەکەم٢=Fatima|دوایین٣=Khalel|یەکەم٣=Agnur|ڕێکەوت=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Linguistic and cultural peculiarities of Turkish and Arabic speech etiquette in farewells and greetings|ناونیشان=https://www.degruyter.com/document/doi/10.1515/sem-2023-0074/html|journal=Semiotica|زمان=en|بەرگ=٢٠٢٣|issue=255|پەڕەکان=٣٩–٥٤|doi=10.1515/sem-2023-0074|issn=1613-3692|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240612151412/https://www.degruyter.com/document/doi/10.1515/sem-2023-0074/html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٤}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Ayoubi|یەکەم=Nasratullah|ڕێکەوت=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=الدلالات التربوية لتحية الإسلام " السلام عليكم ورحمة الله وبركاته"|ناونیشان=https://al-fadlan.my.id/index.php/i/article/view/35|journal=Al-Fadlan: Journal of Islamic Education and Teaching|زمان=en|بەرگ=١|issue=2|پەڕەکان=٤٣–٦٠|doi=10.61166/fadlan.v1i2.35|issn=2987-5951}}</ref> دەستەواژەی '''سەلامووعەلەیکوم''' لەلایەن ھەندێک لە ئاخێوەرە عەرەبییە نا موسڵمانەوە بەکاردەھێنرێت، لەوانەش [[جوو|جوولەکە]] و [[مەسیحی| مەسیحییەکان]].<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=البسطويسي|یەکەم=سعيد|ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ٢٠٢١|سەردێڕ=ابتداءُ غيرِ المسلمين بالسلام وکيفيةُ رده: قراءةٌ جديدةٌ في ضوءِ القرآنِ والسنةِ والمقاصدِ الشرعيّة|ناونیشان=https://journals.ekb.eg/article_195819.html|journal=مجلة کلية الدراسات الإسلامية والعربية للبنات بدمنهور|بەرگ=٦|issue=3|پەڕەکان=٣٠٩–٣٧٦|doi=10.21608/jcia.2021.195819|issn=2357-0962|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240828032815/https://journals.ekb.eg/article_195819.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئابی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{دەروازە|ئیسلام}} {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|As-Salamu Alaykum}} {{تووڵی دەروازە|ئیسلام|زمانی عەرەبی}} {{ئیسلام-کۆلکە}} [[پۆل:وشە و دەستەواژە عەرەبییەکان]] [[پۆل:وشە و دەستەواژە عەرەبییەکانی شەریعەتی ئیسلامی]] [[پۆل:نازناوە ئیسلامییەکان]] [[پۆل:زاراوە یاساییەکانی شەریعەت]] gfbzf5i8rm07avyg7gigc1kjz0746ux 0 271356 1668783 1668664 2026-09-16T12:13:54Z مامۆستا 39489 1668783 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{زانیاریدانی دەسەڵاتدار|name=حاتەم قەفیشە|image=|caption=|office=ئەندامی ئەنجومەنی یاسادانانی فەلەستین|birth_date=1963|birth_place=|death_date=|death_place=|nationality=فەلەستینی|party=حەماس|occupation=}} '''حاتەم قەفیشە''' ({{بە عەرەبی|حاتم قفیشة}} ; لەدایکبووی ساڵی ١٩٦٣) ئەندامی ئێستای ئەنجومەنی یاسادانانی فەلەستینە و نوێنەرایەتی [[حەبرۆن|ھێبرۆن]] دەکات. پەیوەندی بە بزووتنەوەی [[حەماس|حەماسەوە]] ھەیە. == ژیاننامە == قەفیشە یەکێک بوو لەو زیاتر لە ٤٠٠ چالاکوانی حەماس کە لە مانگی کانوونی دووەمی ١٩٩٢ لەلایەن [[ئیسرائیل|ئیسرائیلەوە]] دیپۆرتکرانەوە بۆ باشووری لوبنان بەھۆی ئەندامێتی لە ڕێکخراوەکەدا. لە ساڵی ١٩٩٣ کاتێک گەڕایەوە [[کەناری ڕۆژاوا]]، لە زنجیرە وتارێکدا لە ڕۆژنامەی ''قودسدا'' کاتەکانی لە دەربەدەریدا تۆمار دەکات. مەبەستی بوو بیرەوەرییەک بڵاوبکاتەوە، بەڵام پاسەوانانی زیندانەکانی ئیسرائیل دەستیان بەسەر نووسینەکانیدا گرت. لە ژووری زیندانەکەیەوە بانگەشەی بۆ وەرگرتنی کورسییەک لە پارتی دیموکراتی گەلان کرد و لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠٠٦دا ھەڵبژێردرا. لە ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧، [[ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل|ھێزەکانی ئیسرائیل]] لە چوارچێوەی زنجیرە دەستگیرکردنەکانی ئەندامانی حەماس لە دوای گرتنی سەربازێکی ئیسرائیلی [[گیلعاد شەلیت]] لەلایەن چەکدارە [[فەلەستینییەکان|فەلەستینییەکانەوە]]، دەستیان بەسەر قەفیشەدا گرت لە ماڵەکەی خۆی لە شاری حەبرۆن. لە زیندانی کێتزیۆت لە [[نەگڤ|بیابانی نەگێڤ]] لە دەستبەسەری ئیداریدا ڕاگیرابوو تا لە یەکەمی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩ ئازادکرا. دەوترێت قەفشە لە زینداندا لە ڕێگەی خولی نامەنووسییەوە بڕوانامەی دکتۆرای تەواو کردووە. وەک ئەندامێکی PLC کاردەکات بۆ پێشخستنی چالاکییە وەرزشییەکان لە کەناری ڕۆژاوا کە پلانەکانی نۆژەنکردنەوەی یاریگای حوسێن لە شاری ھێبرۆن لەخۆدەگرێت. ئەم پلانانە لە دوای زیندانیکردنییەوە ڕاگیراون. لە ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٠، [[ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل|سوپای ئیسرائیل]] قەفیشەی لە ماڵەکەی خۆی لە شاری [[حەبرۆن|ھێبرۆن]] دەستگیرکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٠|سەردێڕ=قوات الاحتلال تعتقل القیادیین بحماس نایف الرجوب وحاتم قفیشة فی الخلیل|ناونیشان=https://www.alwatanvoice.com/arabic/news/2020/07/26/1355270.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=دنیا الوطن|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٠|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726055646/https://www.alwatanvoice.com/arabic/news/2020/07/26/1355270.html|url-status=dead}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فەلەستین}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{فەلەستین-کۆلکە}} [[پۆل:ئەندامانی حەماس]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٣]] [[پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی یاسادانانی فەلەستین ٢٠٠٦]] feyluxciehf1td4hgcjxdbavqexcwk2 1668784 1668783 2026-09-16T12:14:22Z مامۆستا 39489 1668784 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{زانیاریدانی دەسەڵاتدار|name=حاتەم قەفیشە|image=|caption=|office=ئەندامی ئەنجومەنی یاسادانانی فەلەستین|birth_date=1963|birth_place=|death_date=|death_place=|nationality=فەلەستینی|party=حەماس|occupation=}} '''حاتەم قەفیشە''' ({{بە عەرەبی|حاتم قفیشة}} ; لەدایکبووی ساڵی ١٩٦٣) ئەندامی ئێستای ئەنجومەنی یاسادانانی فەلەستینە و نوێنەرایەتی [[حەبرۆن|ھێبرۆن]] دەکات. پەیوەندی بە بزووتنەوەی [[حەماس|حەماسەوە]] ھەیە. == ژیاننامە == قەفیشە یەکێک بوو لەو زیاتر لە ٤٠٠ چالاکوانی حەماس کە لە مانگی کانوونی دووەمی ١٩٩٢ لەلایەن [[ئیسرائیل|ئیسرائیلەوە]] دیپۆرتکرانەوە بۆ باشووری لوبنان بەھۆی ئەندامێتی لە ڕێکخراوەکەدا. لە ساڵی ١٩٩٣ کاتێک گەڕایەوە [[کەناری ڕۆژاوا]]، لە زنجیرە وتارێکدا لە ڕۆژنامەی ''قودسدا'' کاتەکانی لە دەربەدەریدا تۆمار دەکات. مەبەستی بوو بیرەوەرییەک بڵاوبکاتەوە، بەڵام پاسەوانانی زیندانەکانی ئیسرائیل دەستیان بەسەر نووسینەکانیدا گرت. لە ژووری زیندانەکەیەوە بانگەشەی بۆ وەرگرتنی کورسییەک لە پارتی دیموکراتی گەلان کرد و لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠٠٦دا ھەڵبژێردرا. لە ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧، [[ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل|ھێزەکانی ئیسرائیل]] لە چوارچێوەی زنجیرە دەستگیرکردنەکانی ئەندامانی حەماس لە دوای گرتنی سەربازێکی ئیسرائیلی [[گیلعاد شەلیت]] لەلایەن چەکدارە [[فەلەستینییەکان|فەلەستینییەکانەوە]]، دەستیان بەسەر قەفیشەدا گرت لە ماڵەکەی خۆی لە شاری حەبرۆن. لە زیندانی کێتزیۆت لە [[نەگڤ|بیابانی نەگێڤ]] لە دەستبەسەری ئیداریدا ڕاگیرابوو تا لە یەکەمی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩ ئازادکرا. دەوترێت قەفشە لە زینداندا لە ڕێگەی خولی نامەنووسییەوە بڕوانامەی دکتۆرای تەواو کردووە. وەک ئەندامێکی PLC کاردەکات بۆ پێشخستنی چالاکییە وەرزشییەکان لە کەناری ڕۆژاوا کە پلانەکانی نۆژەنکردنەوەی یاریگای حوسێن لە شاری ھێبرۆن لەخۆدەگرێت. ئەم پلانانە لە دوای زیندانیکردنییەوە ڕاگیراون. لە ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٠، [[ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل|سوپای ئیسرائیل]] قەفیشەی لە ماڵەکەی خۆی لە شاری [[خەلیل]] دەستگیرکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٠|سەردێڕ=قوات الاحتلال تعتقل القیادیین بحماس نایف الرجوب وحاتم قفیشة فی الخلیل|ناونیشان=https://www.alwatanvoice.com/arabic/news/2020/07/26/1355270.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=دنیا الوطن|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٠|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726055646/https://www.alwatanvoice.com/arabic/news/2020/07/26/1355270.html|url-status=dead}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فەلەستین}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{فەلەستین-کۆلکە}} [[پۆل:ئەندامانی حەماس]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٣]] [[پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی یاسادانانی فەلەستین ٢٠٠٦]] i9rdybbzmqwkysaqpjk8aa9vcyutps7 0 271359 1668894 1508054 2026-09-16T16:34:33Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە) 1668894 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}}[[پەڕگە:Cape Town MKL Bd. 9 1890 (130810452).jpg|وێنۆک|316x316پیکسڵ|نەخشەی سەری ھیوای باش لە [[١٨٨٨|ساڵی ١٨٨٨ی]] زایینی]] [[پەڕگە:Cape_of_Good_Hope.jpg|وێنۆک|272x272پیکسڵ]] '''سەری ھیوای باش''' سەرێکی بەردینە و دەکەوێتە کەنارەکانی ئەتڵەسی لە نیمچە دوورگەی کیپ لە [[ئەفریقای باشوور|باشووری ئەفریقا]]. تێڕوانینێکی ھەڵە و باو ھەیە کە دەڵێن سەری ھیوای باش نوکی باشووری ئەفریقایە، بە پلەی یەکەم لەبەر ئەوەی کە سەردەمانێک وا بیردەکرایەوە کە سنووری نێوان زەریای ئەتڵەسی و زەریای ھیندی دیاری دەکات لە ڕاستیدا دوورترین خاڵ لە باشووری ئەفریقادا سەری ئاگولھاسە کە نزیکەی ١٥٠ کیلۆمەتر دوورە ( ٩٠ میل) بەرەو ڕۆژھەڵات-باشووری ڕۆژھەڵات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Cape of Good Hope, South Africa - 360° Aerial Panoramas|ناونیشان=http://www.airpano.com/360Degree-VirtualTour.php?3D=cape-good-hope-rsa|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111008045048/http://www.airpano.com/360Degree-VirtualTour.php?3D=cape-good-hope-rsa|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٣ی شوباتی ٢٠١٧}}</ref> دوو ڕەوتی زەریاکان لەو خاڵەدا یەکتر دەبینن کە ڕەوتی ئاوی گەرمی ئاگولھاس لەگەڵ ڕەوتی ئاوی سارد بەنگوێلا یەکدەگرێتەوە. ئەم خاڵە ئۆقیانوسییە لە نێوان سەری ئاگولھاس و سەری بۆینت دەگۆڕێت (نزیکەی ١.٢ کیلۆمەتر (٠.٧٥ میل) لە ڕۆژھەڵاتی سەری ھیوای باش.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Peninsula Sandstone Fynbos. Cape Town Biodiversity Factsheets|ناونیشان=https://www.capetown.gov.za/en/EnvironmentalResourceManagement/publications/Documents/Biodiv_fact_sheet_2_PenSandFyn_2010-03.pdf|ناونیشانی ئەرشیڤ=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20111212124021/https://www.capetown.gov.za/en/EnvironmentalResourceManagement/publications/Documents/Biodiv_fact_sheet_2_PenSandFyn_2010-03.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Cape of Good Hope, South Africa - 360° Aerial Panoramas|ناونیشان=http://www.airpano.com/360photo/cape-good-hope-rsa/|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180813102236/http://www.airpano.com/360Degree-VirtualTour.php?3D=Cape-Good-Hope-RSA|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئابی ٢٠١٨}}</ref> == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|ئەفریقا|جوگرافیا|باشووری ئەفریقا|زەریای ئەتڵەسی}} {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Cape of Good Hope}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} 4bwxdd6cnzf0jwgjacaslcnorilrs6h 0 271586 1669102 1508173 2026-09-17T01:32:48Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە، فەلەستین-کۆلکە) 1669102 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}}'''سەمیر ئەبوو عیشە''' (لەدایکبووی ١٩٦٠) ({{بە عەرەبی|سمیر أبوو عیشة}}) وەزیری پێشووی پلاندانانی دەسەڵاتی نیشتمانی فەلەستینە (PNA). لە حکوومەتی دەیەمی [[دەوڵەتی فەلەستین|فەلەستین]] و حکوومەتی یازدەھەم (یەکێتی نیشتمانی) (٢٠٠٦–٢٠٠٧) وەک شارەزا لە پلاندانان کاری کردووە. لە زانکۆی ویلایەتی پێنسیلڤانیا بە دکتۆرا لە ئەندازیاری شارستانی دەرچووە. ھەروەھا ئەبوو عیشە پێش ئەوەی ببێتە وەزیری پلاندانان، وەک ڕاوێژکاری چەندین دامەزراوەی فەلەستینی لەوانە وەزارەتی پلاندانان و ھەروەھا چەندین دامەزراوەی دیکە لە ئاستی ناوخۆیی و نێودەوڵەتیدا کاری کردووە. ھەروەھا ماوەیەک وەک پرۆفیسۆری سەردانکەر لە ژمارەیەک زانکۆی ئەمریکا و ئەورووپا بەسەر بردووە. بڵاوکەرەوەی زیاتر لە ٦٠ توێژینەوەی توێژینەوە و وتار لەسەر ئەندازیاری شارستانی و پلاندانان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Abu Eisheh, Samir (1960-)|ناونیشان=http://passia.org/personalities/64|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=[[Palestinian Academic Society for the Study of International Affairs]]|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی ئایاری ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230509233411/http://passia.org/personalities/64|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ژیاننامە|فەلەستین}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{فەلەستین-کۆلکە}} [[پۆل:سیاسەتمەدارە فەلەستینیەکان]] [[پۆل:ئەندامانی حەماس]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٠]] [[پۆل:زیندووان]] l3t8ocm64ybf041zanhkxo1mtncert2 0 271587 1669106 1508179 2026-09-17T01:33:28Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، فەلەستین-کۆلکە) 1669106 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''سەمیرە عەبدوڵڵا حەلایقە''' ژنە سیاسەتمەدارێکی فەلەستینی ئەندامی [[حەماس|حەماسە]] و ئەندامی ئەنجومەنی یاسادانانی دووەمی فەلەستینە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٠٨|سەردێڕ=PA security forces raid West Bank office of Hamas legislator|ناونیشان=https://www.haaretz.com/2008-09-22/ty-article/pa-security-forces-raid-west-bank-office-of-hamas-legislator/0000017f-e6a1-d62c-a1ff-fefbac600000|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ئیش=Haaretz|زمان=en}}</ref> ئەو لە بلۆکی گۆڕانکاری و چاکسازیی حەماسە.<ref name=":0"/> لە ساڵی ٢٠٠٨ [[دەسەڵاتی نیشتمانیی فەلەستین|دەسەڵاتی فەلەستین]]، ھەڵیکوتایە سەر نووسینگەکەی.<ref name=":0"/> لە ساڵی ٢٠١٧ لەلایەن [[ئیسرائیل|ئیسرائیلەوە]] دەستبەسەر کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Halayqa|یەکەم=The occupation releases MP Samira|سەردێڕ=The occupation releases MP Samira Halayqa|ناونیشان=https://www.lp4q.org/news/8209/the-occupation-releases-mp-samira-halayqa.html|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=The occupation releases MP Samira Halayqa|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240616173056/https://www.lp4q.org/news/8209/the-occupation-releases-mp-samira-halayqa.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی نیسانی ٢٠١٧|سەردێڕ=Israeli court sets 4 conditions for release of female MP Halayka|ناونیشان=https://english.palinfo.com/o_post/Israeli-court-sets-4-conditions-for-release-of-female-MP-Halayka|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=The Palestinian Information Center}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فەلەستین|ژن}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{فەلەستین-کۆلکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ژنە فەلەستینییەکان لە سیاسەت]] [[پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی یاسادانانی فەلەستین ٢٠٠٦]] [[پۆل:ئەندامانی حەماس]] 3yopvh59sldtq0p9wpwbnmdgcfkr4ha 0 271588 1669186 1590480 2026-09-17T04:37:48Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە، فەلەستین-کۆلکە) 1669186 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس-کەسایەتی}} '''سەڵاح بەردەویل''' ({{بە عەرەبی|صلاح البردویل}}؛ ٢٤ی ئابی ١٩٥٩ – ٢٣ی ئازاری ٢٠٢٥) ئەندامی مەکتەبی سیاسیی [[حەماس]] و وتەبێژی ڕێکخراوەی ئیسلامیی فەلەستین بوو. ئەو ھەروەھا نوێنەری حەماس لە ئەنجومەنی یاسادانانی فەلەستین بوو. زۆرجار لە میدیاکانی ڕۆژاوا بەردەویل وەک سەرچاوەیەک بۆ بۆچوونەکانی حەماس دەھێنرێتەوە. لە مانگی ئازاری ٢٠١٨ بە ئاژانسی ھەواڵی قودسی ڕاگەیاندووە، حەماس ئامادەیە بچێتە گفتوگۆی ئاشتی لەگەڵ ئەمریکا. ئەم لێدوانە [[دەسەڵاتی نیشتمانیی فەلەستین|دەسەڵاتی فەلەستین]] و [[بزووتنەوەی فەتح|فەتحی]] توڕە کرد کە پێیان وایە حەماس دەیەوێت وەک نوێنەری سەرەکی فەلەستینییەکان سەیر بکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2018/03/hamas-express-willingness-dialogue-america-palestinian-cause.html|سەردێڕ=Hamas says it's open to dialogue with US|دوایین=null|ڕێکەوت=٢٩ی ئازاری ٢٠١٨|ئیش=Al-Monitor|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠١٨|زمان=en-us}}</ref> بەردەویل پێشتر لە ساڵی ٢٠١٧ ڕای گەیاندبوو کە ھەوڵەکانی ئاشتەوایی لە فەلەستین بەھۆی فشارەکانی ئەمریکاوە شکست دەھێنن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/in-candid-video-hamas-official-says-reconciliation-failing-due-to-us-pressure/|سەردێڕ=Hamas official claims reconciliation failing due to US pressure|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠١٨|زمان=en-US}}</ref> دوابەدوای بڕیاری [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] بۆ گواستنەوەی باڵیۆزخانەکەی لە [[تێل ئەڤیڤ|تەلئەبیبەوە]] بۆ [[ئورشەلیم|قودس]] کە کوشتنی خۆپیشاندەرانی فەلەستینی لە مانگی ئایاری ٢٠١٨دا بەدوای خۆیدا ھێنا، بەردەویل لە زاری چەندین سەرچاوەوە بڵاوی کردەوە کە لە کۆی ٦٢ کەس کە لەلایەن سەربازانی ئیسرائیلەوە کوژراون، ٥٠ کەسیان ئەندامی حەماس بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/hamas-official-50-of-the-people-killed-in-gaza-riots-were-members/|سەردێڕ=Hamas official: 50 of the 62 Gazans killed in border violence were our members|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠١٨|زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Harpin|یەکەم=Lee|ڕێکەوت=١٦ی ئایاری ٢٠١٨|سەردێڕ=Hamas: Majority of Gaza border deaths were our members|ناونیشان=https://www.thejc.com/news/world/senior-hamas-figure-admits-majority-of-gaza-border-deaths-were-terror-group-members-1.464210|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180517022840/https://www.thejc.com/news/world/senior-hamas-figure-admits-majority-of-gaza-border-deaths-were-terror-group-members-1.464210|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئایاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=www.thejc.com|بڵاوکەرەوە=[[The Jewish Chronicle]]|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.memri.org/tv/hamas-politburo-member-bardawil-fifty-martyrs-were-hamas-members|سەردێڕ=Hamas Political Bureau Member Salah Al-Bardawil: 50 of the Martyrs Killed in Gaza were from Hamas, 12 Regular People|ئیش=MEMRI|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠١٨|زمان=en}}</ref> ئەمەش دوای لێدوانێکی ھێزەکانی ئیسرائیل ھات کە لە کۆی ٦٢ فەلەستینی کە لە کاتی ناڕەزایەتییەکانی سنووری غەززە کوژراون، ٥٠ کەسیان چالاکوان بوون، ھەروەھا بەیاننامەیەکی جیھادی ئیسلامی کە سێ کەس لە ٦٢ کوژراوەکە ئەندامی باڵی سەربازیبوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.haaretz.com/middle-east-news/palestinians/50-of-dead-in-gaza-protest-were-hamas-activists-says-hamas-official-1.6094899|سەردێڕ=50 of Dead in Gaza Protests Were Hamas Activists, Says Senior Hamas Official|دوایین=Khoury|یەکەم=Jack|ڕێکەوت=١٦ی ئایاری ٢٠١٨|ئیش=Haaretz|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠١٨|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئایاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180519122401/https://www.haaretz.com/middle-east-news/palestinians/50-of-dead-in-gaza-protest-were-hamas-activists-says-hamas-official-1.6094899|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ژیاننامە|فەلەستین}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{فەلەستین-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٩]] [[پۆل:سیاسەتمەدارە فەلەستینیەکان]] [[پۆل:سەرکردەکانی حەماس]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٥]] [[پۆل:مسوڵمانە سوننە فەلەستینییەکان]] [[پۆل:ئەندامە تیرۆرکراوەکانی حەماس]] [[پۆل:مردووان بەھۆی ھێرشە ئاسمانییەکانی ئیسرائیل]] [[پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی یاسادانانی فەلەستین ٢٠٠٦]] tjgygdrbeg21zmklvq88387nc9qf6hi 0 271776 1669309 1508328 2026-09-17T10:37:00Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (خۆراک-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە) 1669309 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{بنبەست|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} [[پەڕگە:Thomas Cole's "The Picnic", Brooklyn Museum IMG 3787.JPG|چەپ|250px|وێنۆک|ئاھەنگێکی سەیران لەلایەن تۆماس کۆڵ (١٨٤٦)]] '''سەیران''' گەشتێکی گرووپییە کە بەزۆری ژەمێک لە دەرەوە دەخورێت، جۆرێکە لە پشوو و خەلکەکە حەز دەکەن لەسەر زەوی یان لەسەر فەرش دابنیشن. سەیران گەشتێکە بۆ شوێنە جوانەکان و ناو دیمەنە سروشتییەکان وەک چوونە دەرەوە بۆ پارک و شوێنە گشتییەکان و ھاوینەھەوارەکان و دانیشتن لە کەنار دەریا و ڕووبارەکان یان شوێنێکی تر کە دیمەنێکی سەرنجڕاکێشی ھەبێت. خواردنی جۆراوجۆر لە سەیرانەکان ئامادە دەکرێن و ھەمووان ئەو خواردنە بچووکانە کە ئامادەیان کردووە دەیخەنە سەر مێزێک یان سفریکی ھاوبەش، لەسەیراندا دەتوانرێت یارییەکانی دەرەوە و کات بەسەربردنی جۆراوجۆر ئەنجام بدرێت. زۆرجار سەیرانەکان تایبەتن بە خێزان، بەڵام دەتوانرێت لە نێوان کۆمەڵێک ھاوڕێ یان ھاوکاردا یان قوتابخانەکان ئەنجام بدرێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کۆمەڵگا|خۆراک|سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|Picnics}} {{خۆراک-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} [[پۆل:کاتی بەتاڵی]] [[پۆل:ڕووداوە کۆمەڵایەتییەکان]] 36kf17t917z6b7syq0rpc7kne0c8nvs 0 275022 1669067 1658586 2026-09-16T22:36:15Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە، لوبنان-کۆلکە) 1669067 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Databox}} '''سەلیم جەمیل عەیاش''' ([[١٠ی تشرینی دووەم|١٠ی تشرینی دووەمی]] [[١٩٦٣]]) سەرکردەیەکی سەربازییە لە [[حیزبوڵڵای لوبنان|حیزبوڵڵا]]دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=من هو سليم عياش المتهم في قضية اغتيال رئيس وزراء لبنان الراحل رفيق الحريرى|ناونیشان=https://www.youm7.com/story/2020/8/18/%D9%85%D9%86-%D9%87%D9%88-%D8%B3%D9%84%D9%8A%D9%85-%D8%B9%D9%8A%D8%A7%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AA%D9%87%D9%85-%D9%81%D9%89-%D9%82%D8%B6%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D8%BA%D8%AA%D9%8A%D8%A7%D9%84-%D8%B1%D8%A6%D9%8A%D8%B3-%D9%88%D8%B2%D8%B1%D8%A7%D8%A1/4934973|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200818171120/https://www.youm7.com/story/2020/8/18/من-هو-سليم-عياش-المتهم-فى-قضية-اغتيال-رئيس-وزراء/4934973|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئابی ٢٠٢٠|وێبگە=[[اليوم السابع]]}}</ref> دادگای نێونەتەوەییی تایبەتی لوبنان لە مانگی حوزەیرانی ٢٠١١ تۆمەتباری کرد بە تێوەگلان لە تیرۆرکردنی [[ڕەفیق حەریری]]،<ref>[https://books.google.com.sa/books?id=YI5yDwAAQBAJ&pg=PA425#v=onepage&q&f=false اغتيال رفيق الحريري - أحمد زكي - الصفحة 425]. </ref> لە کاتێکدا کە تا ئێستاش ئازادە. دادگای لوبنان لە دانیشتنی خۆیدا کە لە [[١٨ی ئاب|١٨ی ئابی]] ٢٠٢٠ بەڕێوەچوو، بە غیابی ئەو بڕیارێکی دەرکرد و سزایدا و بە تاوانی تیرۆرکردنی [[ڕەفیق حەریری|ڕەفیق حەریری]]، سەرۆکوەزیرانی کۆچکردووی لوبنان و ٢١ کەسی دیکە، کە لە شوباتی ٢٠٠٥ ڕوویدا.<ref> [https://www.skynewsarabia.com/middle-east/1369925-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AD%D9%83%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%88%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D8%AA%D8%AF%D9%8A%D9%86-%D8%B9%D9%8A%D8%A7%D8%B4-%D8%B9%D8%B6%D9%88-%D8%AD%D8%B2%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D8%BA%D8%AA%D9%8A%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D9%8A%D8%B1%D9%8A المحكمة الدولية تدين عضو حزب الله سليم عياش باغتيال الحريري]، سكاي نيوز عربية دخل في 18 أغسطس 2020. </ref> ڕۆژی ٢٩ی ئازاری ٢٠٢١، وەزارەتی دەرەوە خەڵاتی ١٠ ملیۆن دۆلاری بۆ ھەر کەسێک ڕاگەیاند کە زانیاری لەسەر سەلیم عەیاش بدات، کە بە تاوانی تیرۆرکردنی ڕەفیق حەریری سەرۆک وەزیرانی کۆچکردووی لوبنان سزا درابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الولايات المتحدة.. 10 ملايين دولار مقابل معلومات عن سليم عياش|ناونیشان=https://arabic.rt.com/middle_east/1216393-%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%84%D8%A7%D9%8A%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF%D8%A9-10-%D9%85%D9%84%D8%A7%D9%8A%D9%8A%D9%86-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D9%82%D8%A7%D8%A8%D9%84-%D9%85%D8%B9%D9%84%D9%88%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D8%B9%D9%86-%D8%B3%D9%84%D9%8A%D9%85-%D8%B9%D9%8A%D8%A7%D8%B4/|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210331143126/https://arabic.rt.com/middle_east/1216393-الولايات-المتحدة-10-ملايين-دولار-مقابل-معلومات-عن-سليم-عياش/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=RT Arabic|زمان=ar}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|لوبنان|سیاسەت}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{لوبنان-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٣]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٤]] [[پۆل:مردووان بەھۆی ھێرشە ئاسمانییەکانی ئیسرائیل]] [[پۆل:موسڵمانانی شیعەی لوبنانی]] fkbemtvc2fpvvpjipxjk5dolkc0sxf1 0 275038 1668905 1508070 2026-09-16T16:36:23Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە، عەرەبستانی سعوودی-کۆلکە) 1668905 wikitext text/x-wiki {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Databox}} '''سەعدەدین ڕەفیق بەھائەدین حەریری''' (١٨ی نیسانی ١٩٧٠) [[سیاسەتوان]] و بازرگانێکی لوبنانی-سعودیە. لە ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ەوە سەرۆکوەزیرانی ڕاسپێردراوی لوبنان بووە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Musa|یەکەم=Developed By Heba|ڕێکەوت=الثلاثاء، 29 أكتوبر 2019 - 05:50 م|سەردێڕ=سعد الحريري يقدم استقالته بصورة رسمية للرئيس اللبناني ميشال عون|ناونیشان=https://m.akhbarelyom.com/news/newdetails/2936433/1/سعد-الحريري-يقدم-استقالته-بصورة-رسمية-للرئيس-اللبناني-ميشال-عون|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191030215535/https://m.akhbarelyom.com/news/newdetails/2936433/1/سعد-الحريري-يقدم-استقالته-بصورة-رسمية-للرئيس-اللبناني-ميشال-عون|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|وێبگە=بوابة اخبار اليوم}}</ref> تا داوای لێبوردنەکەی لە ١٩ی تەمموزی ٢٠٢١. کوڕی [[ڕەفیق حەریری]] سەرۆک وەزیرانی پێشووی لوبنانە و میراتگری سیاسییە لە یەکەم ھاوسەری باوکی کە [[خەڵکی عێراق|عێراقییە]] و ناوی نیزال بووستانییە. لە شاری [[ڕیاز| ڕیاز]] لەدایکبووە، باوکی بەناوی [[ڕەفیق حەریری]] لەوێ کاری کردووە، باوکی و خێزانەکەی لە [[١٩٧٨|ساڵی ١٩٧٨]] ڕەگەزنامەی سعودیەیان بەدەستھێناوە دوای ئەوەی لە کۆتایی شەستەکانی سەدەی بیستەمدا کۆچیان کردووە. سەرۆکایەتی بزووتنەوەی مووستەقبەل دەکات. جگە لە ڕەگەزنامەی لوبنانی، خاوەنی ڕەگەزنامەی سعوودیەشە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|لوبنان|عەرەبستانی سعوودی|فەڕەنسا|ئابووری|ژیاننامە|زانستی سیاسەت}} {{بیرخستنەوەی ویکیی عەرەبی | سەردان = ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤}} {{پۆلی کۆمنز|Saad Hariri}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{عەرەبستانی سعوودی-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٠]] [[پۆل:بیلیۆنێرە لوبنانییەکان]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:سەرۆک وەزیرانی لوبنان]] [[پۆل:فەڕەنسییەکانی بە ڕەچەڵەک کورد]] n0qyuumsybfyobnbf61k91b7ke0o63u 0 275138 1668831 1452651 2026-09-16T13:36:52Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، مەکسیک-کۆلکە) 1668831 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''سەرۆک کۆماری مەکسیک''' ({{بە ئیسپانی|Presidente de México}})، بە فەرمی '''سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکانی مەکسیک''' ({{بە ئیسپانی|Presidente de los Estados Unidos Mexicanos}})،<ref>Article 80, Constitution of Mexico. {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.diputados.gob.mx/LeyesBiblio/pdf/1.pdf|سەردێڕ=Wayback Machine |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130102043233/http://www.diputados.gob.mx/LeyesBiblio/pdf/1.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١١|پەڕە=٥٥|زمان=es}}</ref> سەرۆکی دەوڵەت و [[سەرۆکی حکوومەت]]ی [[مەکسیک]]ە. بەپێی دەستووری مەکسیک سەرۆک کۆمار سەرۆکایەتیی دەسەڵاتی جێبەجێکردنی حکوومەتی فیدراڵی دەکات و [[فەرماندەی گشتی]]ی ھێزە چەکدارەکانی مەکسیکە. سەرۆک کۆماری ئێستا [[کلۆدیا شەینباوم]]ە کە لە ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ەوە دەستبەکار بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ghio |یەکەم=Valeria Ordóñez |ڕێکەوت=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://cnnespanol.cnn.com/2024/01/20/junio-octubre-nuevas-fechas-clave-elecciones-2024-mexico-orix/|سەردێڕ=Por qué junio y octubre son las nuevas fechas clave para las elecciones 2024 de México |ڕێکەوتی سەردان=٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=CNN |زمان=es}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Presidents of Mexico}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|زانستی سیاسەت|مەکسیک}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{مەکسیک-کۆلکە}} [[پۆل:سیاسەتی مەکسیک]] [[پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی مەکسیک]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئیسپانی]] 8ghze33ylprbv5gzz7lsmbyp3z71hwu 0 275139 1668844 1334655 2026-09-16T13:39:02Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە) 1668844 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''سەرۆکی دەوڵەت''' کەسایەتی گشتی [[دەوڵەت]] یان [[دەوڵەتی سەروەر|دەوڵەتێکی سەروەرە]].<ref name="Foakes2014">[[Head of state#Foakes|Foakes]], pp. 110–11 "[The head of state] being an embodiment of the State itself or representatitve of its international persona."</ref> ناونانی تایبەتی سەرۆکی دەوڵەت بەندە بە شێوەی [[حکوومەت|حکومەتی]] وڵات و جیاکردنەوەی دەسەڵاتەکان؛ سەرۆکی دەوڵەت لەوانەیە کەسایەتییەکی ڕێوڕەسمی بێت یان ھاوکات [[سەرۆکی حکوومەت]] و زۆر شتی تر. لە [[سیستمی پەرلەمانی|سیستەمی پەرلەمانیدا]]، وەک ھیندستان یان شانشینی یەکگرتوو، سەرۆکی دەوڵەت بەزۆری دەسەڵاتی ڕێوڕەسمی ھەیە، لەگەڵ سەرۆکێکی حکوومەتی جیاواز.<ref>[[Head of state#Foakes|Foakes]], p. 62</ref> بەڵام لە ھەندێک سیستەمی پەرلەمانیدا، وەک باشووری ئەفریقا، سەرۆکێکی جێبەجێکار ھەیە کە ھەم سەرۆکی دەوڵەتە و ھەم سەرۆکی حکوومەت. بە ھەمان شێوە لە ھەندێک سیستەمی پەرلەمانیدا سەرۆکی دەوڵەت سەرۆکی حکوومەت نییە، بەڵام ھێشتا دەسەڵاتی بەرچاوی ھەیە، بۆ نموونە مەغریب. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Heads of state}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت}} {{سیاسەت-کۆلکە}} [[پۆل:ناونیشانەکانی فەرمانڕەوایەتی]] [[پۆل:پاشایەتی]] [[پۆل:سەرۆکی دەوڵەتەکان]] [[پۆل:دامەزراوە حکوومییەکان]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ژاپۆنی]] qy88foecxm5v5ruzfey445fyu5mvov3 0 275141 1668835 1629841 2026-09-16T13:37:32Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، ھیندستان-کۆلکە) 1668835 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''سەرۆک کۆماری ھیندستان''' [[سەرۆکی دەوڵەت]]ی [[ھیندستان|کۆماری ھیندستانە]]. سەرۆک، سەرۆکی ناوەکی دەسەڵاتی جێبەجێکردنە، یەکەم ھاووڵاتی وڵاتەکەیە، ھەروەھا [[فەرماندەی گشتی|فەرماندەی باڵای]] ھێزە چەکدارەکانی ھیندستانە. [[دراوپادی مورمو]] پازدەھەمین سەرۆکە لە ٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٢ەوە دەستبەکار بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Presidents of India}} {{تووڵی دەروازە|ھیندستان|سیاسەت}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{ھیندستان-کۆلکە}} [[پۆل:سەرۆک کۆمارەکان بەپێی وڵات]] [[پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ھیندستان]] 2supeyeqv0ja23invbj48niqfqpun8e 0 276134 1668922 1508083 2026-09-16T16:39:13Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1668922 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Databox}}'''سەعید حەمۆ''' ( [[١٩١٩]] – [[٢٠٠٠]] )، ئەفسەرێکی باڵای [[سوپای عێراق]]ە و بەشداری شەڕەکانی فەلەستین کردووە. == ژیاننامە == لیوا سەعید حەمۆ، ئەفسەری پیادە لە سوپای عێراق، سەرکردایەتی و بەشداری زۆرێک لە شەڕەکانی سوپای عێراقی کردووە، و یەکێک لە ئاڵا نەمرەکانی عێراق ڕۆڵی سەرەکی ھەبوو لە [[شۆڕشی ئەیلوول]] و [[دووەمین شەڕی کورد و عێراق|دووەمین شەڕی عێرق و کوردەکان]] لە ڕووبەڕووبوونەوەی [[بزووتنەوەی فایدە ١٩٦٣|بزووتنەوەی فایدە]] لە ساڵی ١٩٦٣، دواتر لە ساڵانی نەوەدەکاندا لە نێوان ساڵانی ١٩٩٣ بۆ ١٩٩٩، ڕۆڵی ھەبوو لە ڕووبەڕووبوونەوەی ئەو ھەوڵە خێڵەکییانەی تۆڵەسەندنەوە کە ھەندێک لە ئەندامانی بزووتنەوەی کودەتا شکستخواردووەکەی عارف عەبدولڕەزاق ھەوڵیاندا دژی کوڕانی ئەفسەرانی سوپای عێراق. لە ٤ی ئازاری ٢٠٠٠ لە [[بەغدا]]ی پایتەختی [[عێراق]] لە ئەنجامی نەخۆشییەکی سەخت کۆچی دوایی کردووە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|ژیاننامە|بەغدا}} {{بیرخستنەوەی ویکیی عەرەبی | سەردان = ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} o6tekhcydpxyh5x2qzv8ulderodl072 0 276279 1668840 1508034 2026-09-16T13:38:22Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە، ئیسرائیل-کۆلکە) 1668840 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Databox}}'''سەرۆکی ئەرکانی گشتی''' ({{بە عیبری|ראש המטה הכללי}}) (بە '''فەرماندەی باڵای ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل''' ناسراوە) فەرماندەی باڵا و سەرۆکی [[ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل]]ە. سەرۆکی ئەرکانی گشتی تاکە ئەفسەری چالاکە کە بەرزترین پلەی ھەیە لە [[ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل|سوپای ئیسرائیلدا]]، [[ڕاڤ عەلوف]] {{بە عیبری|רב-אלוף}}) ئەو پۆستە بەزۆری وەرگێڕدراوە بۆ [[زمانی ئینگلیزی]] وەک فەریق کە لە چینی سێ ئەستێرەیە. تاکە ئیستسنای ئەم یاسایە لەکاتی [[جەنگی تشرینی یەکەم]] ڕوویدا کاتێک سەرۆکی پێشووی ئەرکانی گشتی حاییم بارلێڤ کە ئەندامی ئەنجومەنی وەزیران بووە لە سەرەتای شەڕ و لە کاتی جەنگدا، دەستی لەکارکێشایەوە بۆ ئەوەی پۆستی سەرۆکی فەرماندەیی باشووری سوپای ئیسرائیل بێت. لەو ماوەیەدا دەیڤید ئیلازاریش ھەمان پلەی بەدەستھێنا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل|ژیاننامە|جەنگ|سیاسەت|دەیەی ٢٠١٠|شەڕ}} {{بیرخستنەوەی ویکیی عەرەبی | سەردان = ١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤}} {{پۆلی کۆمنز|Chiefs of Staff of the Israel Defense Forces}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{ئیسرائیل-کۆلکە}} t489bsysnn8ykwf1z1y1w4v6ieftbyu 0 276743 1668785 1629818 2026-09-16T12:15:24Z مامۆستا 39489 /* بەستەرە دەرەکییەکان */ 1668785 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ئەشکەلۆن | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = {{lang|he|אשקלון}} | زمانی_ناوی_خۆماڵی = عیبری | ناوەکانی_تر = عەسقەلان | جۆری_نیشتنگە = [[پێڕستی شارەکانی ئیسرائیل|شار]] <!------ وێنەکان، ناسناو، دروشم ------> | وێنە = Ashkelonskyline.jpg | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنێکی شاری ئەشکەلۆن | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!--- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ---> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe |wikidata=yes |zoom=10 |coord={{WikidataCoord|display=i}}}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شاری ئەشکەلۆن''' | دەرزیی_نەخشە = Israel ashkelon#Israel | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی ئەشکەلۆن لە ھەرێمی ئەشکەلۆندا##جێگەی ئەشکەلۆن لە [[ئیسرائیل]]دا | پۆتانەکان = {{coord|31.669994|N|34.54556|E|region:IL|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!--------------- شوێن --------------> | جۆری_دابەشکراو = [[پێڕستی دەوڵەتانی جیھان|وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|ئیسرائیل}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ناوچەکانی ئیسرائیل|ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ناوچەی باشووری (ئیسرائیل)|باشووری]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[ژێرناوچەکانی ئیسرائیل|ژێرناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[ژێرناوچەی ئەشکەلۆن|ئەشکەلۆن]] | جۆری_دابەشکراو٣ = | ناوی_دابەشکراو٣ = | جۆری_دابەشکراو٤ = | ناوی_دابەشکراو٤ = <!---------- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = دامەزران | ڕێکەوتی_دامەزران = ١١٥٠ی پێش زایین | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!----- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ----> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = [[دەسەڵاتی شارەوان–ئەنجومەن|شارەوان–ئەنجومەن]] | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!----------- ڕووبەر ---------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٤٨ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-------------- بەرزایی -----------> | بەرزایی_بە_م = ١٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-------- ژمارەی_دانیشتووان -------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٦٦،٨٦٤ | دانیشتووان_لە = ٢٠٢٤ | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ٣،٤٩٢ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!----------- کاتناوچە -------------> | کاتناوچە١ = [[یوو تی سی +٢:٠٠|+٢:٠٠]] ([[کاتی ستانداردی ئیسرائیل|ستاندارد]]) | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_DST = [[یوو تی سی +٣:٠٠|+٣:٠٠]] ([[کاتی ھاوینەی ئیسرائیل|ھاوینە]]) | جیاوازی١_لە_DST = <!------ کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ----> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = <!-- وێبگە، پەراوێزەکان ------------> | وێبگە = https://www.ashkelon.muni.il/ | پەراوێزەکان = }} '''ئەشکەلۆن''' یان '''عەسقەلان''' ({{بە عیبری|אשקלון}}، {{بە عەرەبی|عسقلان}}) شارێکە لە [[ژێرناوچەی ئەشکەلۆن|ئەشکەلۆن]]، [[ناوچەی باشووری (ئیسرائیل)|ناوچەی باشووری]]، [[ئیسرائیل]]. بەپێی سەرچاوەکانی [[نووسینگەی ناوەندیی ئاماری ئیسرائیل]] لە ساڵی ٢٠٢٤، ژمارەی دانیشتووانی شارەکە ١٦٦،٨٦٤ کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Regional Statistics|ناونیشان=https://boardsgenerator.cbs.gov.il/pages/WebParts/YishuvimPage.aspx?mode=Yeshuv&l=1|بڵاوکەرەوە=[[نووسینگەی ناوەندیی ئاماری ئیسرائیل|Israel Central Bureau of Statistics]]|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> ڕووبەری ئەم شارە دەوروبەری ٤٨ کیلۆمەتری چوارگۆشە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Regional Statistics|ناونیشان=https://www.cbs.gov.il/en/cbsNewBrand/Pages/community-new.aspx?inc=https://boardsgenerator.cbs.gov.il/pages/WebParts/YishuvimPage.aspx?mode=Yeshuv|بڵاوکەرەوە=[[نووسینگەی ناوەندیی ئاماری ئیسرائیل|Israel Central Bureau of Statistics]]|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> و چڕیی دانیشتووانی ٣،٤٩٢ کەسە لە ھەر کیلۆمەتری چوارگۆشەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان= ١٠ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> ئەشکەلۆن یەکێکە لە گەورەترین و کۆنترین شارەکانی [[فەلەستین|فەلەستینی مێژوویی]] کە ئەمڕۆ دەکەوێتە باشووری وڵاتی [[ئیسرائیل]] و ٦٥ کیلۆمەتر لە ڕۆژاوای [[ئورشەلیم]]ەوە دوورە. [[کەنعان]]ییەکان لە ھەزارەی سێیەمی پێش زایین ئەم شارەیان دامەزراند و یەکێک بوو لە بەندەرەکانی فەلەستینی ئەوکات لە کەنارەکانی [[دەریای ناوین]]. ھەروەھا ئەم شارە دەکەوێتە باکووری ڕۆژھەڵاتی [[کەرتی غەززە]] و ٢٥ کیلۆمەتر لە کەنار دەریاوە دوورە لەسەر ڕێگای نێوان [[غەززە]] و [[یافا]]. ئەمڕۆکە [[جوو]]ەکان زۆرینەی دانیشتووانی شارەکە پێکدەھێنن، ئەمەش دوای ئاوارەبوونی عەرەبەکانی شارەکە لە [[شەڕی عەرەب و ئیسرائیل (١٩٤٨)|شەڕی ساڵی ١٩٤٨]] کە زۆربەیان ڕوویان لە کەرتی غەززە کرد. [[مزگەوتی گەورە]] (جامع ئەلکەبیر) بە یەکێک لە دیارترین شوێنەوارەکانی ئەشکەلۆن دادەنرێت کە لەلایەن سەیفەددین سالار، شازادەی [[مەمالیکەکان]]ەوە لە ساڵی ١٣٠٠دا دروست کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.palestineremembered.com/Gaza/al-Majdal-Asqalan/Story19738.html|سەردێڕ=مدينة المجدل الفلسطينية / عسقلان - المجدل عسقلان (אל-מג'דל) قضاء غزة - Palestine Remembered |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230307080831/https://www.PalestineRemembered.com/Gaza/al-Majdal-Asqalan/Story19738.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئازاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=www.palestineremembered.com |زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=عرب ٤٨ |ڕێکەوت=٢١ی ئایاری ٢٠١٦|ناونیشان=https://www.arab48.com/%D8%AB%D9%82%D8%A7%D9%81%D8%A9-%D9%88%D9%81%D9%86%D9%88%D9%86/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D9%88%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%AA/2016/05/21/%D8%B9%D8%B3%D9%82%D9%84%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%AF%D9%8A%D9%86%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%B0%D8%A7%D9%83%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%A9|سەردێڕ=عسقلان... مدينة التاريخ والذاكرة العربية |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231030003333/https://www.arab48.com/%D8%AB%D9%82%D8%A7%D9%81%D8%A9-%D9%88%D9%81%D9%86%D9%88%D9%86/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D9%88%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%AA/2016/05/21/%D8%B9%D8%B3%D9%82%D9%84%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%AF%D9%8A%D9%86%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%B0%D8%A7%D9%83%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%A9 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=موقع عرب 48 |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://al-vefagh.net/82898/%d8%b9%d8%b3%d9%82%d9%84%d8%a7%d9%86-%d9%85%d8%af%d9%8a%d9%86%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d8%aa%d8%a7%d8%b1%d9%8a%d8%ae-%d9%88%d8%a7%d9%84%d8%b0%d8%a7%d9%83%d8%b1%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d8%b9%d8%b1%d8%a8%d9%8a/|سەردێڕ=عسقلان مدينة التاريخ والذاكرة العربية – الوفاق |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240304100208/https://al-vefagh.net/82898/%D8%B9%D8%B3%D9%82%D9%84%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%AF%D9%8A%D9%86%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%B0%D8%A7%D9%83%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D9%8A/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢٤|زمان=ar}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی شارەکانی ئیسرائیل]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Ashkelon}} * {{وێبگەی فەرمی|https://www.ashkelon.muni.il/}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|شارەکان|ئیسرائیل|مێژوو|فەلەستین|میسر}} {{ئیسرائیل-کۆلکە}} [[پۆل:شارەکانی ئیسرائیل]] [[پۆل:شارەکانی ناوچەی باشووری (ئیسرائیل)]] [[پۆل:ناوچەی باشووری (ئیسرائیل)]] [[پۆل:شارە پیرۆزەکان]] 2zgl06zisyg8isnop48o19rbeab132p 1 277528 1669149 1582928 2026-09-17T03:21:10Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1669149 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پەیوەندییەکانی عەرەب و ئەمریکی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1376017 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20240323143710/https://edition.cnn.com/2003/WORLD/meast/03/01/sprj.irq.arab.ministers/ بۆ https://edition.cnn.com/2003/WORLD/meast/03/01/sprj.irq.arab.ministers/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٨:٣٤، ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پەیوەندییەکانی عەرەب و ویلایەتە یەکگرتووەکان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1582927 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20021217025345/http://www.mideastweb.org/ga997.htm بۆ http://www.mideastweb.org/ga997.htm زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٤:٥٦، ١١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پەیوەندییەکانی عەرەب و ویلایەتە یەکگرتووەکان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1669148 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20201127065843/https://ma.usembassy.gov/our-relationship/policy-history/io/ بۆ https://ma.usembassy.gov/our-relationship/policy-history/io/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٣:٢١، ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ths1ug2pcbg5wx8zlgiccs4h6t1ptrl 0 277678 1669313 1402173 2026-09-17T10:37:40Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە) 1669313 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''سەیف ئەلعەرەب موعەممەر قەزافی''' (بە [[ئینگلیزی]]: Saif Al-Arab Muammar Gaddafi) ( [[٧ی ئاب|٧ی ئابی]] [[١٩٨١]] یان ٢١ی تەممووزی ١٩٨٢ – [[٣٠ی نیسان|٣٠ی نیسانی]] [[٢٠١١]] ) کوڕی شەشەمی عەقید [[موعەمەر قەزافی|موعەممەر قەزافی]] سەرۆکی پێشووی لیبیایە.<ref name="worldnewsco.com">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.worldnewsco.com/3486/knowing-muammar-al-gaddafis-children-closely/|سەردێڕ=Knowing Muammar al-Gaddafi’s Children More Closely|ڕێکەوت=٢٤ی شوباتی ٢٠١١|ئیش=[[World News Connection]]|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111225045639/http://www.worldnewsco.com:80/3486/knowing-muammar-al-gaddafis-children-closely/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١}}</ref> لە [[٣٠ی نیسان|٣٠ی نیسانی]] [[٢٠١١]] حکوومەتی لیبیا کوژرانی سەیف ئەلعەرەب و سێ لە نەوەکانی قەزافی لە ھەڵمەتێکی [[ناتۆ]] بۆ سەر باب ئەلعەزیزیە لە کاتی [[شەڕی ناوخۆییی لیبیا (٢٠١١)|شۆڕشی لیبیا]] ڕاگەیاند. <ref name="BBC-2011-04-30">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-13251570|سەردێڕ=Nato strike 'kills Saif al-Arab Gaddafi', Libya says|ڕێکەوت=٣٠ی نیسانی ٢٠١١|ئیش=[[بي بي سي عبر الإنترنت]]|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی نیسانی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190519144401/https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-13251570|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئایاری ٢٠١٩}}</ref> <ref name="AlJA1">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://english.aljazeera.net/news/africa/2011/04/2011430224755721620.html|سەردێڕ=Nato strike 'kills Gaddafi's youngest son'|ڕێکەوت=١ی ئایاری ٢٠١١|ئیش=[[قناة الجزيرة]]|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111026081354/http://english.aljazeera.net:80/news/africa/2011/04/2011430224755721620.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١}}</ref> سەیف ئەلعەرەب بە کەمترین کوڕی کوڕەکانی قەزافی دادەنرێت لەڕووی دەرکەوتنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.alarabiya.net/articles/2011/02/23/138886.html|سەردێڕ=Gaddafi’s children as controversial as father|ڕێکەوت=٢٣ی شوباتی ٢٠١١|ئیش=[[قناة العربية]]|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180726071843/https://www.alarabiya.net/articles/2011/02/23/138886.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref> == ژیان == سەیف ئەلعەرەب لە ٧ی ئابی ١٩٨١ لە [[تەرابلوس]]ی پایتەخت لەدایکبووە. باوکی ناوی عەقید [[موعەمەر قەزافی|موعەممەر قەزاف]]ییە، دایکی ناوی سەفییە فەرکاش ھاوسەری دووەمی قەزافییە. سەیف ئەلعەرەب لە ساڵی ١٩٨٦ لە کاتی ھێرشی [[ئەمریکا]] بۆ سەر [[لیبیا]] بریندار بوو کە ئەو کاتە تەمەنی چوار ساڵ بوو، لە زانکۆی میونشنی ئەڵمانی خوێندوویەتی و لە ساڵی ٢٠٠٤ دەرچووە، بە کەمترین کوڕ دادەنرێت کە لە کوڕەکانی قەزافیدا کە دیارە.<ref>https://web.archive.org/web/20141002081342/http://www.un.org/News/Press/docs/2011/sc10187.doc.htm</ref><ref>https://web.archive.org/web/20120425083056/http://aspenclassifieds.net/the-eight-children-of-gaddafi/</ref><ref>https://time.com/</ref> == کوشتنی == سەیف ئەلعەرەب موعەمەر قەزافی ڕۆژی شەممە ٣٠ی نیسانی ٢٠١١ لە تەمەنی ٢٨ بۆ ٣٠ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد، دوای ئەوەی چوار ڕۆژ پێشتر لەلایەن [[ناتۆ]]وە ھێرشی ئاسمانی بۆ سەر ماڵەکەی خۆی لە غەرغور لە تەرابلوس کرابوو، لە نەخۆشخانە مایەوە تا کۆچی دوایی کرد. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|دەیەی ٢٠١٠|ژیاننامە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٢]] [[پۆل:مردووانی ٢٠١١]] [[پۆل:خێزانی قەزافی]] se9trwirlyhc434pjfkmi7v6p1wk7uk 0 277789 1669316 1580145 2026-09-17T10:38:10Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە، نژیاروانی-کۆلکە) 1669316 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''سەیفولئیسلام موعەممەر قەزافی''' (٥ی حوزەیرانی ١٩٧٢ – ٣ی شوباتی ٢٠٢٦)<ref name="saifalsislamgaddafiheirapparent">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی شوباتی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Saif al-Islam Gaddafi, son of Libya's late dictator, killed in the northern African country, report say |ناونیشان=https://www.france24.com/en/africa/20260203-seif-al-islam-gaddafi-son-of-libya-s-late-dictator-killed-in-the-northern-african-country-report-say |ڕێکەوتی سەردان=٣ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=France 24 |زمان=en}}</ref> [[سیاسەتوان|سیاسەتمەدارێکی]] [[لیبیا]] کوڕی [[موعەمەر قەزافی|موعەممەر قەزافی]] سەرۆکی لیبیا کە سەرۆکایەتی دامەزراوەی نێونەتەوەییی قەزافی بۆ خێرخوازی و گەشەپێدان بووە. لە شاری باب ئەلعەزیزیە [[تەرابلوس|لە تەرابلوس]] لەدایکبووە، کە بنەماڵەی عەقید موعەممەر قەزافی لەوێ نیشتەجێ بوون. کوڕی یەکەمی عەقید قەزافییە لە ھاوسەری دووەمی بەناوی خاتوو سەفییە فەرکاش و سەیفولئیسلام قەزافی شەش برا و خوشکێکی ھەیە. لە [[حوزەیران|مانگی حوزەیرانی]] [[٢٠١١]] لەلایەن [[دادگای تاوانی نێونەتەوەیی|دادگای تاوانە نێونەتەوەیییەکانەوە]] داواکراوە، ئەنجومەنی نیشتمانیش دەستگیرکردنی لە کاتی شەڕی تەرابلوس لە [[ئاب|مانگی ئابی]] ٢٠١١ ڕاگەیاند، بەڵام چەند کاتژمێرێک دواتر لە کەناڵە مانگی دەستکردەکاندا دەرکەوت و ھەواڵی دەستگیرکردنی ڕەتکردەوە. لە [[١٩ی تشرینی دووەم|١٩ی تشرینی دووەمی]] ٢٠١١ لەگەڵ ھاوڕێکانی لە ناوچەیەکی بیابانی نزیک شاری ئوباری (٢٠٠ کم لە ڕۆژاوای سەبھا) دەستگیرکرا<ref>[https://www.aljazeera.net/nr/exeres/cfc2facc-e641-4b52-8357-7efc34bc8d3d.htm سيف الإسلام القذافي] - [[ئەلجەزیرە.نێت|الجزيرة نت]] - تاريخ الولوج 21-11-2011 {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.aljazeera.net/NR/exeres/CFC2FACC-E641-4B52-8357-7EFC34BC8D3D.htm|سەردێڕ=الأخبار - عربي - سيف الإسلام القذافي |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120102174008/http://www.aljazeera.net/NR/exeres/CFC2FACC-E641-4B52-8357-7EFC34BC8D3D.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=22 أغسطس 2011}}</ref> لە [[حوزەیران|مانگی حوزەیرانی]] [[٢٠١٧|ساڵی ٢٠١٧،]] کەتیبەی ئەبووبەکر سدیقی لیبیا ئازادکردنی و ڕۆشتنی لە شاری زینتان ڕاگەیاند. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Saif al-Islam Muammar Al-Gaddafi}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|زانستی سیاسەت|نژیاروانی}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{نژیاروانی-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٢]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦]] [[پۆل:خێزانی قەزافی]] egq29m8lbaywasrts2s87mkho5yhh9e 0 279293 1669292 1651250 2026-09-17T10:34:10Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، عێراق-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1669292 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = سەیدانی ناوەڕاست | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord= {{Coord| 35.55576| 44.70019}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی سەیدانی ناوەڕاست''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[باشووری کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.55576| 44.70019 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا| کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای کەرکووک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای کەرکووک]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی قەرەھەنجیر]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٧١٣ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''سەیدانی ناوەڕاست''' (''{{lang-ar| سیدان وسطی}})، ({{lang-en| Middle Saidan }}'') یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی قەرەھەنجیر]]، [[قەزای کەرکووک]]، [[پارێزگای کەرکووک]]، [[باشووری کوردستان]]، لە [[عێراق]]([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]]).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = کوردستان دابەشی کارگێری و ترێتۆری 1927-1997 | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082807/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ماددەی ١٤٠ | ناونیشان = http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082804/http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دەکەوێتە باکووری شارەدێی [[قەرەھەنجیر]] بە دووری (١٢)کم.<ref>https://www.geonames.org/99237/republic-of-iraq.html</ref> == ناو == == جوگرافیا == گوندی '''سەیدانی ناوەڕاست''' ھاوسنوورە لەگەڵ: * لە باکوورەوە گوندی [[مەحموود فاتە]]. * لە باشوورەوە گوندی [[باشبڵاخی سەروو]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[بنەی خواروو]]. * لە ڕۆژئاواوە گوندی [[گورگەیی خان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەیدانی ناوەڕاست | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/way/1227237169#map=14/35.55604/44.69976 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = openstreetmap |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == * لە پاش [[شاڵاوی ئەنفال]] ئەم گوندە خاپوورکرا، لەدوای [[داگیرکردنی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣]]دا ئەم گوندە ئاوەدان کرایەوە. == دانیشتوان == دانیشتوانی ئەم گوندە سەرجەمیان [[کورد]]ن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240809161721/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٥٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە(-) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٥٧، | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٧٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە(١١٦) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٧٧ | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[ناحیەی قەرەھەنجیر]] * [[قەزای کەرکووک]] * [[پارێزگای کەرکووک]] * [[پێڕستی گوندەکانی پارێزگای کەرکووک]] == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|عێراق|کوردستان}} {{گوندەکانی قەزای کەرکووک}} {{سەرچاوەکان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]] nn5i6glkk9ubdvd6zg0bmxaff5ajqcr 0 279294 1669291 1651251 2026-09-17T10:34:00Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، عێراق-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1669291 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = سەیدانی سەروو | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord= {{Coord| 35.58366| 44.72131}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی سەیدانی سەروو''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[باشووری کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.58366| 44.72131 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا| کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای کەرکووک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای کەرکووک]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی قەرەھەنجیر]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٦٤٩ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''سەیدانی سەروو''' (''{{lang-ar| سیدان علیا}})، ({{lang-en| Lower Saidan }}'') یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی قەرەھەنجیر]]، [[قەزای کەرکووک]]، [[پارێزگای کەرکووک]]، [[باشووری کوردستان]]، لە [[عێراق]]([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]]).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = کوردستان دابەشی کارگێری و ترێتۆری 1927-1997 | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082807/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ماددەی ١٤٠ | ناونیشان = http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082804/http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دەکەوێتە باکووری شارەدێی [[قەرەھەنجیر]] بە دووری (١٢)کم.<ref>https://www.geonames.org/99237/republic-of-iraq.html</ref> == ناو == == جوگرافیا == گوندی '''سەیدانی سەروو''' ھاوسنوورە لەگەڵ: * لە باکوورەوە گوندی [[یەختەخان]]. * لە باشوورەوە گوندی [[بنەی سەروو]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[کانی کوچەڵە]]. * لە ڕۆژئاواوە گوندی [[سەیدانی ناوەڕاست]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەیدانی سەروو | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/way/1227237427#map=14/35.58627/44.72251 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = openstreetmap |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == * لە پاش [[شاڵاوی ئەنفال]] ئەم گوندە خاپوورکرا، لەدوای [[داگیرکردنی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣]]دا ئەم گوندە ئاوەدان کرایەوە. == دانیشتوان == دانیشتوانی ئەم گوندە سەرجەمیان [[کورد]]ن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240809161721/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٥٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە(-) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٥٧، | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٧٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە(١٩٣) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٧٧ | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[ناحیەی قەرەھەنجیر]] * [[قەزای کەرکووک]] * [[پارێزگای کەرکووک]] * [[پێڕستی گوندەکانی پارێزگای کەرکووک]] == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|عێراق|کوردستان}} {{گوندەکانی قەزای کەرکووک}} {{سەرچاوەکان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]] rv5cw1d1wgch0175fusg6r8geo66nu7 0 279776 1668890 1651302 2026-09-16T16:33:53Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، عێراق-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1668890 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = سەری تەپە | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord= {{Coord| 35.50368| 44.29508}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی سەری تەپە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[باشووری کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.50368| 44.29508 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا| کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای کەرکووک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای کەرکووک]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی یایچی]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٠٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''سەری تەپە''' (''{{lang-ar| سري تبة}})، ({{lang-en| Sari Tapa }}'') یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی یایچی]]، [[قەزای کەرکووک]]، [[پارێزگای کەرکووک]]، [[باشووری کوردستان]]، لە [[عێراق]]([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]]).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = کوردستان دابەشی کارگێری و ترێتۆری 1927-1997 | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082807/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ماددەی ١٤٠ | ناونیشان = http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082804/http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دەکەوێتە باکووری شارەدێی [[یایچی]] بە دووری (١٠)کم.<ref>https://www.geonames.org/99237/republic-of-iraq.html</ref> == ناو == == جوگرافیا == گوندی '''سەری تەپە''' ھاوسنوورە لەگەڵ: * لە باکوورەوە گوندی [[باجوان]]. * لە باشوورەوە گوندی [[بڵاوە]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە شاری [[کەرکووک]]. * لە ڕۆژئاواوە گوندی [[کومبەتلەر]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەری تەپە | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/node/9841254162#map=14/35.50208/44.29331 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = openstreetmap |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == == دانیشتوان == دانیشتوانی ئەم گوندە لە نەتەوەی [[کورد]] پێکهاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240809161721/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٥٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە (-) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٥٧، | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٧٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە (-) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٧٧ | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[ناحیەی یایچی]] * [[قەزای کەرکووک]] * [[پارێزگای کەرکووک]] * [[پێڕستی گوندەکانی پارێزگای کەرکووک]] == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|عێراق|کوردستان}} {{گوندەکانی قەزای کەرکووک}} {{سەرچاوەکان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]] t6usq6u6xajtk4mkp0oia4lcj5lkvty 0 279848 1668847 1508040 2026-09-16T13:39:32Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە) 1668847 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''سەرۆکی شارەوانیی لۆس ئانجلەس''' سەرۆکی لقی جێبەجێکار لە حکوومەتی لۆس ئانجلەس و بەڕێوەبەری گشتیی شارەکەیە. ئەم پۆستە بە فەرمی نالایەنگرانەیە، گۆڕانکارییەک کە لە پەیماننامەی ١٩٠٩ کراوە؛ پێشتر، ھەم ھەڵبژاردنەکان و ھەم پۆستەکەش لایەنگرانە بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Mayors of Los Angeles}} {{سیاسەت-کۆلکە}} [[پۆل:دامەزراوەکانی ١٨٥٠ لە کالیفۆرنیا]] ipr3ux1gn6dnxa1xwjwcho90a27xj4i 0 280111 1669062 1454381 2026-09-16T22:35:25Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، عێراق-کۆلکە، سوێد-کۆلکە) 1669062 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی |name= سەلوان مۆمیکا |native_name= {{Lang|ar|سلوان موميكا}}{{ھن}}{{Lang|syr|ܣܠܘܢ ܡܘܡܝܟܐ}} |native_name_lang= عەرەبی و سوریانی |image= Salwan Momika in 2023.jpg |caption= سەلوان مۆمیکا لە کاتی سووتاندنی وێنەی [[موقتەدا سەدر]] لە ٢٠٢٣ |birth_name= سەلوان سەباح مەتتی مۆمیکا |other_names= |birth_date= {{birth date|١٩٨٦|٠٦|٢٣|df=y}} |birth_place= [[قەرەقووش]]، [[پارێزگای نەینەوا]]، [[عێراقی بەعس]] |death_date= {{death date and age|٢٠٢٥|٠١|٢٩|١٩٨٦|٠٦|٢٣|df=y}} |death_place= [[سۆدێرتالیا]]، [[سوێد]] |death_cause= [[برینی فیشەک]] |nationality= [[ئاشوورییەکان|ئاشووری]]ی [[عێراقی]] |occupation= |years_active= ھەتا ٢٠٢٤ |alma_mater= |known_for= [[سووکایەتی بە قورئان]] |module= {{Infobox military person|embed=yes |allegiance = {{ئاڵا|عێراق}} |branch = {{flagicon image|Al hashd al shaabi 379865.jpg}} [[حەشدی شەعبی]] |unit = {{tree list}} * [[کەتیبەکانی ئیمام عەلی]] ** [[کەتیبەکانی ڕووحوڵڵا عیسا بن مریەم]] {{tree list/end}} |serviceyears = ٢٠١٤–٢٠١٧ |rank = |battles = {{tree list}} * [[شەڕ لە عێراق (٢٠١٤–٢٠١٧)]] {{tree list/end}} }}}} '''سەلوان سەباح مەتتی مۆمیکا''' ({{بە عەرەبی|سلوان صباح متَّى موميكا}}، {{بە سوریانی|ܣܠܘܢ ܨܒܚ ܡܬܝ ܡܘܡܝܟܐ}}؛ ٢٣ی حوزەیرانی ١٩٨٦ – ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥) پەنابەرێکی [[ئاشوورییەکان|ئاشووری]]ی عێراقی لە [[سوێد]] و ئەندامی پێشووی [[حەشدی شەعبی]] بوو. لەکاتێکدا لە سوێد ژیانی بەسەر دەبرد، بووە چالاکوانێکی [[بێخوایی|خوانەناس]]ی [[ڕەخنەگرتن لە ئیسلام|دژە ئیسلام]] کە خۆپیشاندانی گشتیی ڕێکخست و تێیدا [[سووکایەتی بە قورئان|سووتاندنی قورئان]]ی ئەنجام دا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Wikén|یەکەم=Johan|دوایین٢=Alshawish|یەکەم٢=Kovan|ڕێکەوت=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Salwan Momika och Salwan Najem – männen bakom sommarens koranbränningar i Sverige|ناونیشان=https://www.svt.se/nyheter/inrikes/salwan-momika-och-salwan-najem-mannen-bakom-koranbranningarna-i-sverige|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231208001745/https://www.svt.se/nyheter/inrikes/salwan-momika-och-salwan-najem-mannen-bakom-koranbranningarna-i-sverige|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٤|ئیش=SVT Nyheter|زمان=sv}}</ref> مۆمیکا لە ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥، لە کاتی پەخشێکی ڕاستەوخۆی [[تیک تۆک]]دا تیرۆر کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Emanuelsson |یەکەم=Eric |ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://efn.se/uppgifter-koranbrannaren-salwan-momika-mordad|سەردێڕ=Uppgifter: Koranbrännaren Salwan Momika mördad under livesändning |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250130081700/https://efn.se/uppgifter-koranbrannaren-salwan-momika-mordad |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=EFN.se |زمان=sv}}</ref><ref name="auto2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Uppgifter: Koranbrännaren Salwan Momika skjuten till döds|ناونیشان=https://www.svt.se/nyheter/lokalt/sodertalje/person-hittad-skjuten-i-sodertalje|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250130085358/https://www.svt.se/nyheter/lokalt/sodertalje/person-hittad-skjuten-i-sodertalje|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ئیش=SVT Nyheter|زمان=sv}}</ref> == مردن == مۆمیکا لە ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥، لە تەمەنی ٣٨ ساڵیدا لە ھەوڵێکی تەقەکردندا تیرۆر کرا.<ref name="auto">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Uppgifter: Koranbrännaren Salwan Momika skjuten till döds|ناونیشان=https://www.svt.se/nyheter/lokalt/sodertalje/person-hittad-skjuten-i-sodertalje|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250130085358/https://www.svt.se/nyheter/lokalt/sodertalje/person-hittad-skjuten-i-sodertalje|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ئیش=SVT Nyheter|زمان=sv}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Davies |یەکەم=Maia |دوایین٢=Aeberhard |یەکەم٢=Danny |ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cpdx2wqpg7zo|سەردێڕ=Man who burned Quran 'shot dead in Sweden' |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=BBC News |زمان=en-GB}}</ref> ئەو لە ماڵەکەی لە شاری [[سۆدێرتالیا]] لە کاتی لایڤستریمێکی [[تیک تۆک]]دا کوژرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://english.mathrubhumi.com/news/world/man-who-burnt-quran-in-2023-sparked-protests-shot-dead-sweden-1.10297634|سەردێڕ=Man who carried out several Quran burnings in Sweden has found shot dead |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=mathrubhumi.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=An Iraqi man who carried out Quran burnings in Sweden is killed in a shooting|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/world/2025/01/30/sweden-quran-burnings-salwan-momika-dead-shooting/b6db2d40-dee4-11ef-8889-d5c3924edafd_story.html|ئیش=The Washington Post}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.welt.de/vermischtes/video255287184/Waehrend-TikTok-Livestream-Mit-Koran-Verbrennungen-bekannt-gewordener-Iraker-in-Schweden-erschossen.html|سەردێڕ=Während TikTok-Livestream: Mit Koran-Verbrennungen bekannt gewordener Iraker in Schweden erschossen - Video - WELT |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=DIE WELT |زمان=de}}</ref> بەپێی زانیارییەکانی داواکاری گشتیی سوێد، پێنج کەس بەھۆی ھەبوونی پەیوەندی لەگەڵ تەقەکردنەکەدا دەستبەسەر کران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.france24.com/en/live-news/20250130-koran-burner-shot-dead-in-sweden-five-arrested|سەردێڕ=Iraqi refugee charged with burning Koran shot dead in Sweden, five arrested |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250130172722/https://www.france24.com/en/live-news/20250130-koran-burner-shot-dead-in-sweden-five-arrested |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=France24 |زمان=en-GB}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.dw.com/en/sweden-quran-burning-murder-arrests/a-71454446|سەردێڕ=Quran burner Salwan Momika killed in Sweden – DW – 01/30/2025 |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=DW |زمان=en-GB}}</ref> لە ئەنجامی کوژرانیدا، بڕیاری بەدواچوون بە دۆسیەی کردەوەکانی مۆمیکا وەک [[سووکایەتی بە قورئان]] ھەتا ٣ی شوباتی ٢٠٢٥ دوا خرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.france24.com/en/live-news/20250130-koran-burner-shot-dead-in-sweden|سەردێڕ=Koran burner shot dead in Sweden |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=France24 |زمان=en-GB}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Salwan Momika}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|شەڕ|عێراق|سوێد|دەیەی ٢٠٢٠}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} {{سوێد-کۆلکە}} [[پۆل:پەندکراوەکانی نەرویژ]] [[پۆل:پەنابەرە عێڕاقییەکان]] [[پۆل:بەندکراوە عێڕاقییەکانی دەرەوەی وڵات]] [[پۆل:ئاوارە عێڕاقییەکان لە نەرویژ]] [[پۆل:چالاکوانە عێراقییەکان]] [[پۆل:کاسۆلیکە ڕۆمانیەکانی پێشوو]] [[پۆل:ڕەخنەگرانی ئیسلام]] [[پۆل:سیاسەتمەدارانی سەدەی ٢١ەمی عێراق]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٥]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٦]] [[پۆل:ئاشوورییەکانی عێراق]] jqgdxrxboakp9mtr8k6kgdrdi75l905 0 280426 1669048 1576790 2026-09-16T22:33:05Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، مۆسیقا-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1669048 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox song | name = سەلام فەرماندە | cover = Salam Farmandeh in Azadi Stadium A.jpeg | artist = ئەبووزەر ڕووحی | language = [[زمانی فارسی|فارسی]] | Kurdish_title = سڵاو فەرماندە | released = {{Start date|٢٠٢٢|٠٣|٢٠}} | genre = دروشم | length = ٧:٣٨ | writer = سەید مەھدی بەنیھاشمی لەنگروودی | producer = تەلەڤیزیۆنی [[ڕێکخراوەی دەنگ و ڕەنگی کۆماری ئیسلامیی ئێران|دەنگ و ڕەنگ]]ی گێڵان | caption = خوێندنەوەی گۆرانیی «سەلام فەرماندە» لە [[یاریگای ئازادی]] }} '''سەلام فەرماندە''' یان '''سڵاو فەرماندە''' ({{بە فارسی|سلام فرمانده}}) گۆرانییەکی فارسییە کە لەلایەن ئەبووزەر ڕووحییەوە بەرھەم ھێنراوە. گۆارنییەکە باس لە درێژەدانی ڕێگای بەرژەوەندیی [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران]] لەلایەن [[نەوە فەرھەنگییەکانی ئێران#دەیەی ١٣٩٠ (دەیە نەوەدییەکان)|دەیە نەوەدییەکان]]ەوە و [[قاسم سولەیمانی]]<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Esfandiari|یەکەم=Golnaz|سەردێڕ=Iranian Religious Song Seen As Attempt To Indoctrinate Children|زمان=en|ئیش=RadioFreeEurope/RadioLiberty|ناونیشان=https://www.rferl.org/a/iranian-religious-song-brainwashing-children/31870065.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٣}}</ref> و [[محەممەد کوڕی حەسەن ئەلمەھدی|ئیمام مەھدی]] دەکات. گۆرانییەکە لە ڕێگای [[پرۆپاگەندە لە ئێران|پرۆپاگەندەی کۆماری ئیسلامیی ئێران]]دا بەکاردەهێنرێت. گۆرانییەکە لە مانگی ئازاری ٢٠٢٢ چەند کاتژمێر پێش [[نەورۆز|ساڵی نوێ]] (خاکەلێوە یان فەروەردینی ١٤٠١ی ھەتاوی) لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا بڵاو کرایەوە و دواتر لە مانگەکانی نیسان و ئایاری ٢٠٢٢دا کەوتە بەرچاو. گۆرانییەکە تیشک دەخاتە سەر بەشداریی نەوەی نوێ لە پشتیوانیکردنی ''[[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران|شۆڕشی ئیسلامی]]'' و بیروڕای [[حکوومەتی کۆماری ئیسلامیی ئێران|حکوومەتی کۆماری ئیسلامی]]. ڕێکخراوەکان چالاک بوون لە کۆکردنەوەی قوتابییەکانی قوتابخانەکان بۆ پێکھێنانی ژمارەیەکی زۆر بۆ وتنەوەی گۆرانییەکە، کە گەورەترینیان لە [[یاریگای ئازادی]] بەڕێوە چوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی ئایاری ٢٠٢٢|ناونیشان=https://parstoday.com/en/news/iran-i175082-'hello_commander_'_a_choir_of_new_generation's_support_for_islamic_republic|سەردێڕ='Hello Commander,' a choir of new generation's support for Islamic Republic |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=Pars Today |زمان=en}}</ref> بەپێی سەرچاوەی میدیاکان و ڤیدیۆ بڵاوکراوەکان لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا، ئەو گۆرانییە ھەتا ئێستا لە چەندین وڵاتی تر بڵاو کراوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی ئایاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=ارسال پنج هزار ویدئو برای پویش "سلام فرمانده" |ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/5487768/ارسال-پنج-هزار-ویدئو-برای-پویش-سلام-فرمانده |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=Mehr News Agency |زمان=fa}}</ref> ئەو گۆرانییە بێجگە لە [[زمانی فارسی|فارسی]] بۆ چەندین زمان وەرگێرانی بۆ کراوە، لەوانەش [[زمانی ئیسپانی|ئیسپانی]]، [[زمانی فەڕەنسی|فەڕەنسی]]، [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]، [[زمانی ئوردوو|ئوردوو]]، [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەربایجانی]]، [[زمانی پەشتۆ|پەشتۆ]]، [[زمانی کوردی|کوردی]]، [[زمانی مالایی|مالایی]]، [[زمانی سەواحیلی|سەواحیلی]] و [[زمانی کەشمیری|کەشمیری]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی ئایاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=اجرای سرود سلام فرمانده در مدرسه‌ای در کشمیر |ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/5489096/اجرای-سرود-سلام-فرمانده-در-مدرسه-ای-در-کشمیر |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=خبرگزاری مهر {{!}} اخبار ایران و جهان {{!}} Mehr News Agency |زمان=fa}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سرود "سلام فرمانده" در پاکستان؛ اجتماع بزرگی دیگر در لاهور - ایرنا |ناونیشان=https://www.irna.ir/amp/84778344/ |ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.irna.ir}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی نیسانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=سلامی که جهانی شد |ناونیشان=http://www.iribnews.ir/fa/news/3444594 |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=IRIB NEWS AGENCY |زمان=fa}}</ref><ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی ئایاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=Farmandeh|ناونیشان=https://farmandeh.net/|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=ISNA|زمان=fa}}{{بەستەری مردوو|url=https://farmandeh.net/ |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ئێران|مۆسیقا}} {{پۆلی کۆمنز|Salam Farmandeh}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{مۆسیقا-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:پرۆپاگەندە لە ئێران]] puc38wgathvwdbgx44sem1d8s0097cx 0 280578 1669248 1576799 2026-09-17T07:36:47Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مۆسیقا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1669248 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی گۆرانیبێژ | ناو = سەید جەلالەدین محەممەدیان | وێنە = | قەبارەی وێنە = | جێگری وێنە = | شرۆڤەی وێنە = | ناوی لەدایکبوون = | ناوی خۆماڵی = | زمانی ناوی خۆماڵی = | نازناو = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = {{ساڵی لەدایکبوون و تەمەن|١٩٤٦}} | شوێنی لەدایکبوون = [[کرماشان]]، [[ئێران]] | بنەچە = [[کورد]] | ڕێکەوتی مردن = | شوێنی مردن = | شێواز = [[مۆسیقای سوننەتیی ئێرانی]]، [[مۆسیقای عیرفانی]] | پیشە = [[گۆرانیبێژ]]، [[مۆسیقاژەن]] | ئامێر = [[تەموورە]] | ساڵانی چالاکبوون = ١٩٧٢ | تۆمارگە = | کارە پەیوەستەکان = | ماڵپەڕ = | ئامێرە دیارەکان = }} '''سەید جەلالەدین محەممەدیان''' (لەدایکبووی ١٩٤٦ لە [[کرماشان]]) [[گۆرانیبێژ]]ێکی کوردی خەڵکی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]ە کە گۆرانیی بە ھەردوو زمانی کوردی و فارسی و، لەسەر شێوازی [[مۆسیقای سوننەتیی ئێرانی]] و [[مۆسیقای عیرفانی|عیرفانی]] وتووە. ''پیاوانی خوا'' ({{بە فارسی|مردان خدا}}) بەناوبانگترین بەرھەمی گۆرانییەتی. == ژیاننامە == سەید جەلالەدین محەممەدیان لە ساڵی ١٩٤٦ لە گەڕەکی فەیزابادی [[کرماشان|شاری کرماشان]] لەدایک بووە. لە تەمەنی گەنجییەوە بە ھاندانی مامۆستا سەید ئەمیرۆلا کاتەکبوودی لە گرووپی تەنبوورنەوازان کاری کردووە. دوای ئەوەی دەنگی گەشە دەکات و ئامادەکاریی باش دەکات، لە ١٩٧٢ چالاکییە ھونەرییەکانی لە فەرھەنگ و ھونەری کرماشان دەست پێ دەکات. دواتر بۆ ئەوەی باشتر لە مۆسیقای ڕەسەنی ئێران تێ بگات، ڕوو دەکاتە تاران و لەسەر دەستی [[محەممەدڕەزا شەجەریان|محەممەد ڕەزا شەجەریان]] وەک خوێندکار لە فێرگەی سەبا بۆ ماوەی سێ ساڵ دەخوێنێت و لە ھەمان کاتدا لە خزمەت [[سەید عەلی ئەسغەر کوردستانی|ئەسغەر بەھاریدا]] بە ئامێر و دێڕەکانی گۆرانی ئاشنا دەبێت و بۆ ماوەی سێ ساڵی دیکەش لە پۆلی مامۆستا شەجەریان دەمێنێتەوە کە ئەوسا لە ڕادیۆ دەرسی دەوتەوە. ماوەیەکیش لای پرۆفیسۆر مەحموود کەریمی بە مەبەستی تەواوکردنی زانستە موزیکییەکانی خوێندوویەتی. لە ١٩٧٧ دیسان پەیوەندیی بە گرووپی تەنبوورنەوازان کرد.<ref>کتێبی پوخنەی جوگرافیاو مێژووی کرماشان، دانراوی محمد عەلی سوڵتانی، ١٩٩١ لاپەڕە: ٣٩٤–٣٩٥</ref> ھاوشێوەی زۆربەی گۆرانیبێژانی تری وەک [[شارام نازری]]، کەڵکی لە شیعرە سۆفییەکانی شاعیرە گەورەکانی فارس وەک [[حافز]] و [[مەولانای ڕۆمی]] وەرگرتووە. لە زۆرینەی بەرھەمەکانی، لەپاڵ [[تەموورە]]، دەنگی [[دەف]]یش دەبیسترێت. محەممەدیان لە ١٩٧٩ لەگەڵ ناوەندی پاراستن و بڵاوکردنەوەی مۆسیقا کاری کردووە و گۆرانییەکی سەرنجڕاکێشی بە ناوی «ھەوای نیشتمان» ({{بە فارسی|هوای وطن}}) لەگەڵ ئۆرکێسترای تەنبووری شەمس و مەزھەر ئەنوار و ئۆرکێسترای ڕادیۆی ئێران پێشکەش کرد. محەممەدیان دوای ساڵانێکی زۆری پڕ بەرھەم، لە دنیای ھونەر دوور کەوتەوە.{{ژێدەر پێویستە}} لەو بارەوە دەڵێ: «… لەبەر ھەندێ ھۆکار لە ھونەر کشامەوە؛ نامەوێ خودان ھونەرێک بم نزم بێ و قسەی بەدواوە بێت.»<ref>https://www.isna.ir/news/1402042516289/تجلیل-از-خوانندھ-ای-کھ-می-خواستند-او-را-در-خیابان-بکشند</ref> == ئەلبوومەکان == * ''پیاوانی خودا'' * ''عاشقی دێوانە'' * ''ھاوڕێی دڵ'' * ''زادەی عیشق'' * ''شیرین شیرینە'' کە بریتییە لەم گۆرانیانە: {{Div col|colwidth=16em}} # نیلوفرای من # شیرین شیرینە # مثل گلی نگارا # مزار شیرین # گوڵنیشان # ھیچ تقصیری # ئاگرواران # سەفەر خوەش # گل من {{Div col end}} == پێزانین == سی و دووھەمین فێستیڤاڵی مۆسیقای فەجر لە بەشی پێزانینی لە ٢٦ی شوباتی ٢٠١٦ لە مەراسیمی کۆتاییدا ڕێزی لە سەید جەلالەدین محەممەدیان گرت.<ref name="کردپرس ۱">[https://web.archive.org/web/20170202053029/http://kurdpress.com/Fa/NSite/FullStory/News/?Id=122757#Title=تقدیر%20از%20خواننده%20ی%20پیش%20کسوت%20کرمانشاهی%20در%20اختتامیه%20ی%20جشنواره%20ی%20موسیقی%20فجر خبرگزاری کُردپرس: ''تقدیر از خوانندۀ پیش‌کسوت کرمانشاهی در اختتامیۀ جشنوارۀ موسیقی فجر''، نوشته شده در ۷ بهمن ۱۳۹۵، آرشیوشده در ۱۴ بهمن ۱۳۹۵؛] بازدید در ۷ بهمن ۱۳۹۵.</ref> ھەروەھا لە ١٥ی خاکەلێوەی ٢٠٢٣، ڕێوڕەسمێک بۆ یادی «سەید جەلالەدین محەممەدیان» لە ھۆڵی ڕودەکی لە تاران بەڕێوە چوو، کە تێیدا پارچە مۆسیقای «پیاوانی خوا» لەلایەن گرووپی تەنبوورژەنانی «ڕاز مەھتاب» پێشکەش کرا.<ref name="کردپرس ۲">[http://kurdpress.com/x3ZC9 کردپرس: ''تجلیل از سیدجلال محمدیان در تالار رودکی تهران''، نوشته‌شده در ۲۸ تیر ۱۴۰۲؛]{{بەستەری مردوو|url=http://kurdpress.com/x3ZC9 |date=نیسانی ٢٠٢٦ }} بازدید در ۲۸ تیر ۱۴۰۲.</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{گۆرانیبێژانی کورد}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|مۆسیقا|مۆسیقای کوردی|کوردستان|ئێران}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مۆسیقا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:خەڵکی کرماشان]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ژەنیارانی ئێرانی]] [[پۆل:ژەنیارانی کورد]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی فارسی]] [[پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی کوردی]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی ئێرانی]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی کورد]] sdl9ddtk2hzoq8qvpbsyq7s6f9a84d2 0 280748 1668877 1668661 2026-09-16T16:17:04Z AramBot 39807 بۆت: گۆڕینی بەستەری پۆلی کۆمنز لە [[:Commons:Category:Islamic scholars|Islamic scholars]] بۆ [[:Commons:Category:Scholars of Islam|Scholars of Islam]] 1668877 wikitext text/x-wiki {{ئیسلام|history}} '''سەرکردە ئاینییە ئیسلامییەکان''' بە شێوەیەکی نەریتی کەسانێک بوون کە وەک بەشێک لە ڕۆحانییەکان، [[مزگەوت]]، یان [[حکوومەت]]، ڕۆڵێکی دیاریان لەناو کۆمەڵگا یان نەتەوەکەیاندا ھەبووە؛ بەڵام لە چوارچێوەی مۆدێرنی کەمینە موسڵمانەکان لە وڵاتانی غەیرە موسڵمان و ھەروەھا دەوڵەتە موسڵمانە عەلمانییەکانی وەک تورکیا، و بەنگلادیش، ڕەنگە سەرکردایەتی ئایینی شێوەی نافەرمی جۆراوجۆر وەربگرێت. بە بەراورد لەگەڵ [[دینە ئیبراھیمییەکان|ئایینە ئیبراھیمییەکانی تر]]، ئیسلام ھیچ ڕۆحانییەکی نییە، لەبری ئەوە دەوترێت سەرکردە ئایینییەکانیان لە [[ڕابی|حاخام]] دەچن نەک [[قەشە|لە قەشە]]. بە پێچەوانەی [[قەشە]] کاسۆلیکییەکان ئەوان «وەک نێوەندگیری نێوان مرۆڤایەتی و خودا خزمەت ناکەن»،<ref name="pipes-1983-38">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Pipes|یەکەم=Daniel|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=bK00DwAAQBAJ&q=clerics+in+Islam+are+more+like+rabbi+than+priest+daniel+pipes&pg=PT61|سەردێڕ=In the Path of God: Islam and Political Power|ڕێکەوت=1983|بڵاوکەرەوە=Routledge.|ژپنک=٩٧٨-١-٣٥١-٥١٢٩١-٦|پەڕە=٣٨|ڕێکەوتی سەردان=٥ی حوزەیرانی ٢٠١٨}}</ref> «پرۆسەی دەستنیشانکردن»یان ھەیە،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Brown|یەکەم=Jonathan A.C.|ناونیشان=https://archive.org/details/misquotingmuhamm0000brow/page/24|سەردێڕ=Misquoting Muhammad: The Challenge and Choices of Interpreting the Prophet's Legacy|ڕێکەوت=2014|بڵاوکەرەوە=[[Oneworld Publications]]|ژپنک=٩٧٨-١-٧٨٠٧٤-٤٢٠-٩|پەڕە=[https://archive.org/details/misquotingmuhamm٠٠٠٠brow/page/٢٤ ٢٤]|ref=JACBMM2014|بەستەری نووسەر=Jonathan A.C. Brown|ڕێکەوتی سەردان=٤ی حوزەیرانی ٢٠١٨}}</ref> یان «ئەرکەکانی نھێنی»،<ref name="pipes-1983-38"/> بەڵکو لەبری ئەوە وەک «نموونە، مامۆستا، دادوەر و سەرکردەی کۆمەڵگا» کاردەکەن، یاسا ئایینییەکان بۆ خواپەرستان دابین دەکەن لەسەر «تەنانەت بچووکترین و تایبەتترین بابەتەکان».<ref name="pipes-1983-38"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Scholars of Islam}} {{ئیسلام-کۆلکە}} [[پۆل:سەرکردە ئایینییەکانی مسوڵمانان]] [[پۆل:سەرکردە ئاینییەکانی مسوڵمانان]] [[پۆل:ڕۆڵی سەرکردایەتی ئایینی]] 9gz3p1u6c42k6hpxzgs3h2yh29xokx8 1668932 1668877 2026-09-16T17:02:27Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ئیسلام|ئیسلام]] 1668932 wikitext text/x-wiki {{ئیسلام|history}} '''سەرکردە ئاینییە ئیسلامییەکان''' بە شێوەیەکی نەریتی کەسانێک بوون کە وەک بەشێک لە ڕۆحانییەکان، [[مزگەوت]]، یان [[حکوومەت]]، ڕۆڵێکی دیاریان لەناو کۆمەڵگا یان نەتەوەکەیاندا ھەبووە؛ بەڵام لە چوارچێوەی مۆدێرنی کەمینە موسڵمانەکان لە وڵاتانی غەیرە موسڵمان و ھەروەھا دەوڵەتە موسڵمانە عەلمانییەکانی وەک تورکیا، و بەنگلادیش، ڕەنگە سەرکردایەتی ئایینی شێوەی نافەرمی جۆراوجۆر وەربگرێت. بە بەراورد لەگەڵ [[دینە ئیبراھیمییەکان|ئایینە ئیبراھیمییەکانی تر]]، ئیسلام ھیچ ڕۆحانییەکی نییە، لەبری ئەوە دەوترێت سەرکردە ئایینییەکانیان لە [[ڕابی|حاخام]] دەچن نەک [[قەشە|لە قەشە]]. بە پێچەوانەی [[قەشە]] کاسۆلیکییەکان ئەوان «وەک نێوەندگیری نێوان مرۆڤایەتی و خودا خزمەت ناکەن»،<ref name="pipes-1983-38">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Pipes|یەکەم=Daniel|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=bK00DwAAQBAJ&q=clerics+in+Islam+are+more+like+rabbi+than+priest+daniel+pipes&pg=PT61|سەردێڕ=In the Path of God: Islam and Political Power|ڕێکەوت=1983|بڵاوکەرەوە=Routledge.|ژپنک=٩٧٨-١-٣٥١-٥١٢٩١-٦|پەڕە=٣٨|ڕێکەوتی سەردان=٥ی حوزەیرانی ٢٠١٨}}</ref> «پرۆسەی دەستنیشانکردن»یان ھەیە،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Brown|یەکەم=Jonathan A.C.|ناونیشان=https://archive.org/details/misquotingmuhamm0000brow/page/24|سەردێڕ=Misquoting Muhammad: The Challenge and Choices of Interpreting the Prophet's Legacy|ڕێکەوت=2014|بڵاوکەرەوە=[[Oneworld Publications]]|ژپنک=٩٧٨-١-٧٨٠٧٤-٤٢٠-٩|پەڕە=[https://archive.org/details/misquotingmuhamm٠٠٠٠brow/page/٢٤ ٢٤]|ref=JACBMM2014|بەستەری نووسەر=Jonathan A.C. Brown|ڕێکەوتی سەردان=٤ی حوزەیرانی ٢٠١٨}}</ref> یان «ئەرکەکانی نھێنی»،<ref name="pipes-1983-38"/> بەڵکو لەبری ئەوە وەک «نموونە، مامۆستا، دادوەر و سەرکردەی کۆمەڵگا» کاردەکەن، یاسا ئایینییەکان بۆ خواپەرستان دابین دەکەن لەسەر «تەنانەت بچووکترین و تایبەتترین بابەتەکان».<ref name="pipes-1983-38"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Scholars of Islam}} {{ئیسلام-کۆلکە}} {{تووڵی دەروازە|ئیسلام}} [[پۆل:سەرکردە ئایینییەکانی مسوڵمانان]] [[پۆل:سەرکردە ئاینییەکانی مسوڵمانان]] [[پۆل:ڕۆڵی سەرکردایەتی ئایینی]] rst8g7cuhlt4z6oq8ub7cn9s2rkk5sg 0 281439 1669085 1563696 2026-09-16T22:39:15Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ئیسرائیل-کۆلکە، فەلەستین-کۆلکە) 1669085 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''سەمووع''' ({{Langx|ar|السموع}}) شارۆچکەیەکە لە [[پارێزگای خەلیل]] لە [[کەناری ڕۆژاوا]] [[دەوڵەتی فەلەستین|لە فەلەستین]] و ١٢ کیلۆمەتر لە باشووری شاری [[خەلیل]] و ٦٠ کیلۆمەتر لە باشووری ڕۆژاوای [[ئورشەلیم|قودسەوە]] دوورە. ژمارەی دانیشتووانی شارۆچکەکە لە ساڵی ٢٠١٧دا ٢٦ ھەزار و ١١ کەس بووە. دەکەوێتە سەر تەلێک کە لەگەڵ شارۆچکە کۆنەکەی جوولەکەکانی ئیشتمۆئا دەناسرێتەوە، کە ناوەکەی لێیەوە وەرگیراوە.<ref name=":4">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Yeivin |یەکەم=Ze'ev |ڕێکەوت=٢٠٠٤|سەردێڕ=The Synagogue at Eshtemoa' in Light of the 1969 Excavations |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/23462909 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal='Atiqot / עתיקות |بەرگ=٤٨|پەڕەکان=١٥٥–١٥٨|issn=0792-8424 |jstor=23462909 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220207153136/https://www.jstor.org/stable/23462909 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی شوباتی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٢|وتەگێڕانەوە=The village is indeed built atop an ancient tell}}</ref><ref name=":1">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Finkelstein |یەکەم=Israel |ڕێکەوت=٢٠١٣|سەردێڕ=Geographical and Historical Realities behind the Earliest Layer in the David Story |ناونیشان=http://dx.doi.org/10.1080/09018328.2013.839104 |journal=Scandinavian Journal of the Old Testament |بەرگ=٢٧|issue=2 |پەڕەکان=١٣١–١٥٠|doi=10.1080/09018328.2013.839104 |issn=0901-8328 |وتەگێڕانەوە=Eshtemoa. The large village of es-Samu south-southwest of Hebron.}}</ref> لە [[کتێبی پیرۆزی عیبری]] و ئۆنۆماستیکۆن و تەلمودی قودسدا باسی شارۆچکەکە کراوە. دۆزینەوە شوێنەوارییەکان بریتین لە کۆگایەکی زیو کە نووسراوەکانی [[زمانی عیبری|عیبری]] لەسەرە، ئەشکەوتێکی ناشتنی جوولەکەکان و کەنیسەی سەدەی چوارەمی ئیشتمۆا کە دواتر گۆڕدرا بۆ مزگەوت.<ref name=":5">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://www.worldcat.org/oclc/663773367|سەردێڕ=Corpus inscriptionum Iudaeae/Palaestinae: a multi-lingual corpus of the inscriptions from Alexander to Muhammad|بڵاوکەرەوە=[[de Gruyter]]|ئەوانی تر=Eran Lupu, Marfa Heimbach, Naomi Schneider, Hannah Cotton|ساڵ=٢٠١٨|ژپنک=٩٧٨-٣-١١-٠٢٢٢١٩-٧|بەرگ=IV: Iudaea / Idumaea|شوێن=Berlin|پەڕەکان=١٤١٢|oclc=٦٦٣٧٧٣٣٦٧|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231028234926/https://www.worldcat.org/oclc/663773367|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> سەرەتا گوندێکی بچووک بوو لە سەرەتای سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانیدا]]، دواتر وردە وردە گەشەی کرد و بوو بە نیشتەجێبوونێکی گەورەتر بە تێپەڕبوونی ساڵان. لە ساڵی ١٩٦٦ شوێنی ڕووداوەکەی سەمووع بووە. لە ساڵانی نەوەدەکانەوە، و لەلایەن [[دەسەڵاتی نیشتمانیی فەلەستین|دەسەڵاتی فەلەستینەوە]] بەڕێوەدەبرێت وەک بەشێک لە ناوچەی A لە کەناری ڕۆژاوا. بە کیلیمی دەستی ناسراوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == کتێبنامە == {{Refbegin}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|editor=Barron, J.B. |سەردێڕ=Palestine: Report and General Abstracts of the Census of 1922 |ناونیشان=https://archive.org/details/PalestineCensus1922 |بڵاوکەرەوە=Government of Palestine |ساڵ=١٩٢٣}} * [[Hemda Ben-Yehuda|Ben-Yehûdā, Ḥ.]] and Sandler, Shmuel (2002). ''The Arab-Israeli Conflict Transformed: Fifty Years of Interstate and Ethnic Crises''. SUNY Press. {{ISBN|0-7914-5245-X}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bowen |یەکەم=J. |بەستەری نووسەر=Jeremy Bowen |ساڵ=٢٠٠٣|سەردێڕ=Six Days: How the 1967 War Shaped the Middle East |بڵاوکەرەوە=Simon & Schuster |شوێن=London |ژپنک=٠-٧٤٣٢-٣٠٩٥-٧}} * Chen, S. : [https://web.archive.org/web/20120406101544/http://www.christusrex.org/www1/ofm/sbf/Books/LA42/42297DC.pdf The Design of the Ancient Synagogues in Judaea: Eshtemoa and Horvat Susiya] * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Conder |یەکەم١=C.R. |بەستەری نووسەر١=Claude Reignier Conder |دوایین٢=Kitchener |یەکەم٢=H.H. |بەستەری نووسەر٢=Herbert Kitchener, 1st Earl Kitchener |ساڵ=١٨٨٣|ناونیشان=https://archive.org/details/surveyofwesternp03conduoft |سەردێڕ=The Survey of Western Palestine: Memoirs of the Topography, Orography, Hydrography, and Archaeology |شوێن=London |بڵاوکەرەوە=[[Palestine Exploration Fund|Committee of the Palestine Exploration Fund]] |بەرگ=٣}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Dauphin |یەکەم=C. |بەستەری نووسەر=Claudine Dauphin |سەردێڕ=La Palestine byzantine, Peuplement et Populations |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=FC1mAAAAMAAJ |بەرگ=III: Catalogue |زنجیرە=BAR International Series 726 |ساڵ=١٩٩٨|بڵاوکەرەوە=Archeopress |شوێن=Oxford |زمان=fr |ژپنک=٠-٨٦٠٥٤-٩٠٥-٤}} (p. 972) * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=First Census of Population and Housing. Volume I: Final Tables; General Characteristics of the Population |نووسەر=Government of Jordan, Department of Statistics |ساڵ=١٩٦٤|ناونیشان=http://cs.anu.edu.au/~bdm/yabber/census/JordanCensus1961bits.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی نیسانی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150403115045/http://cs.anu.edu.au/~bdm/yabber/census/JordanCensus1961bits.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Village Statistics, April, 1945 |ناونیشان=http://web.nli.org.il/sites/nli/Hebrew/library/Pages/BookReader.aspx?pid=856390 |نووسەر=Government of Palestine, Department of Statistics |ساڵ=١٩٤٥|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئازاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190402072744/http://web.nli.org.il/sites/nli/hebrew/library/pages/bookreader.aspx?pid=856390 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Guérin |یەکەم=V. |بەستەری نووسەر=Victor Guérin |سەردێڕ=Description Géographique Historique et Archéologique de la Palestine |ناونیشان=https://archive.org/details/descriptiongogr06gugoog |بەرگ=١: Judee, pt. ٣|ساڵ=١٨٦٩|بڵاوکەرەوە=L'Imprimerie Nationale |شوێن=Paris |زمان=fr}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Village Statistics of 1945: A Classification of Land and Area ownership in Palestine |ناونیشان=http://www.palestineremembered.com/Articles/General-2/Story3150.html |یەکەم=S. |دوایین=Hadawi |بەستەری نووسەر=Sami Hadawi |ساڵ=١٩٧٠|بڵاوکەرەوە=Palestine Liberation Organization Research Center |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181208215837/http://www.palestineremembered.com/Articles/General-2/Story3150.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Hartmann |یەکەم=M. |بەستەری نووسەر=Martin Hartmann |سەردێڕ=Die Ortschaftenliste des Liwa Jerusalem in dem türkischen Staatskalender für Syrien auf das Jahr 1288 der Flucht (1871) |journal=Zeitschrift des Deutschen Palästina-Vereins |بەرگ=٦|پەڕەکان=١٠٢–١٤٩|ناونیشان=https://archive.org/details/bub_gb_BZobAQAAIAAJ |ساڵ=١٨٨٣}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Hütteroth |یەکەم١=W. -D. |بەستەری نووسەر١=Wolf-Dieter Hütteroth |یەکەم٢=K. |دوایین٢=Abdulfattah |بەستەری نووسەر٢=Kamal Abdulfattah |سەردێڕ=Historical Geography of Palestine, Transjordan and Southern Syria in the Late 16th Century |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=wqULAAAAIAAJ |ساڵ=١٩٧٧|بڵاوکەرەوە=Erlanger Geographische Arbeiten, Sonderband 5. Erlangen, Germany: Vorstand der Fränkischen Geographischen Gesellschaft |ژپنک=٣-٩٢٠٤٠٥-٤١-٢|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240928153216/https://books.google.com/books?id=wqULAAAAIAAJ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} * [[Hussein of Jordan]] (1969). ''My "War" with Israel''. London: Peter Owen. {{ISBN|0-7206-0310-2}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم١=C. |دوایین١=Mayhew |بەستەری نووسەر١=Christopher Mayhew |یەکەم٢=M. |دوایین٢=Adams |بەستەری نووسەر٢=Michael Adams (journalist) |ساڵ=٢٠٠٦|سەردێڕ=Publish It Not: The Middle East Cover Up |بڵاوکەرەوە=Signal Books |ژپنک=١-٩٠٤٩٥٥-١٩-٣}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|editor=Mills, E. |سەردێڕ=Census of Palestine 1931. Population of Villages, Towns and Administrative Areas |ناونیشان=https://archive.org/details/CensusOfPalestine1931.PopulationOfVillagesTownsAndAdministrativeAreas |بڵاوکەرەوە=Government of Palestine |شوێن=Jerusalem |ساڵ=١٩٣٢}} * [[Michael Oren|Oren, M.]] (2002). ''Six Days of War''. Oxford University Press. {{ISBN|0-19-515174-7}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Palmer |یەکەم=E.H. |بەستەری نووسەر=Edward Henry Palmer |ساڵ=١٨٨١|ناونیشان=https://archive.org/details/surveyofwesternp00conduoft |سەردێڕ=The Survey of Western Palestine: Arabic and English Name Lists Collected During the Survey by Lieutenants Conder and Kitchener, R. E. Transliterated and Explained by E.H. Palmer |بڵاوکەرەوە=[[Palestine Exploration Fund|Committee of the Palestine Exploration Fund]]}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Secular buildings in the Crusader Kingdom of Jerusalem: an archaeological Gazetter |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=-_NbE5obqRMC |دوایین=Pringle |یەکەم=D. |بەستەری نووسەر=Denys Pringle |ساڵ=١٩٩٧|ژپنک=٠-٥٢١-٤٦٠١٠-٧|بڵاوکەرەوە=[[Cambridge University Press]]}} * Prittie, Terence (1969). ''Eshkol of Israel: The Man and the Nation''. London, Museum Press. {{ISBN|0-273-40475-X}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Robinson |یەکەم١=E. |بەستەری نووسەر١=Edward Robinson (scholar) |دوایین٢=Smith |یەکەم٢=E. |بەستەری نووسەر٢=Eli Smith |ساڵ=١٨٤١|ناونیشان=https://archive.org/details/biblicalresearc01smitgoog |سەردێڕ=Biblical Researches in Palestine, Mount Sinai and Arabia Petraea: A Journal of Travels in the year 1838 |شوێن=Boston |بڵاوکەرەوە=[[Crocker & Brewster]] |بەرگ=١}} (p. [https://archive.org/stream/biblicalresearc01smitgoog#page/n344/mode/1up 312]) * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Robinson |یەکەم١=E. |بەستەری نووسەر١=Edward Robinson (scholar) |دوایین٢=Smith |یەکەم٢=E. |بەستەری نووسەر٢=Eli Smith |ساڵ=١٨٤١|ناونیشان=https://archive.org/details/biblicalresearc00smitgoog |سەردێڕ=Biblical Researches in Palestine, Mount Sinai and Arabia Petraea: A Journal of Travels in the year 1838 |شوێن=Boston |بڵاوکەرەوە=[[Crocker & Brewster]] |بەرگ=٢}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Socin |یەکەم=A. |بەستەری نووسەر=Albert Socin |سەردێڕ=Alphabetisches Verzeichniss von Ortschaften des Paschalik Jerusalem |journal=Zeitschrift des Deutschen Palästina-Vereins |بەرگ=٢|پەڕەکان=١٣٥–١٦٣|ناونیشان=https://archive.org/details/zeitschriftdesde01deut |ساڵ=١٨٧٩}} {{Refend}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [http://www.palestineremembered.com/GeoPoints/al_Samu__1095/index.html بەخێربێن بۆ شاری سەمووع'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250212201315/https://www.palestineremembered.com/GeoPoints/al_Samu__1095/index.html |date=١٢ی شوباتی ٢٠٢٥ }} * [https://www.welcometopalestine.com/destinations/hebron/samua/ Samu'a], بەخێربێن بۆ فەلەستین * ڕووپێوی ڕۆژاوای فەلەستین، نەخشەی ٢٥: [http://www.iaa-archives.org.il/zoom/zoom.aspx?folder_id=93&type_id=6&id=8387 IAA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131227120239/http://www.iaa-archives.org.il/zoom/zoom.aspx?folder_id=93&type_id=6&id=8387 |date=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}, [//commons.wikimedia.org/wiki/File:Survey_of_Western_Palestine_1880.25.jpg Wikimedia commons] * [http://www.taayush.org/?cat=254 Samu'a] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171016070020/https://www.taayush.org/?cat=254 |date=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ }}, تەعایوش * [http://vprofile.arij.org/hebron/pdfs/As%20Samu'%20Town.pdf As Samu' Town (Fact Sheet)], پەیمانگای توێژینەوەی کارپێکراو–قودس (ARIJ) * [http://vprofile.arij.org/hebron/pdfs/As%20Samu'_en.pdf وەک پڕۆفایلی شارۆچکەی سەمووع'], ARIJ * [http://vprofile.arij.org/hebron/images/Es%20Samu'%20Areal%20Photo.jpg وەک وێنەی ئاسمانی Samu'], ARIJ * [http://vprofile.arij.org/hebron/pdfs/needsfordevelopment/As%20Samu'_tp_en.pdf ئەولەویەت و پێداویستییەکان بۆ گەشەپێدان لە شارۆچکەی سەمووع بە پشتبەستن بە ھەڵسەنگاندنی کۆمەڵگا و دەسەڵاتە ناوخۆییەکان], ARIJ {{پۆلی کۆمنز|As-Samu}} {{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل|جوگرافیا|فەلەستین}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ئیسرائیل-کۆلکە}} {{فەلەستین-کۆلکە}} [[پۆل:شارەوانییەکانی دەوڵەتی فەلەستین]] [[پۆل:شارەکانی کەناری ڕۆژاوا]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عەرەبی]] jc2i6clnsn7s8bubvgjahvruv478uof 0 282238 1668987 1562520 2026-09-16T19:34:29Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، فەلەستین-کۆلکە) 1668987 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''سەعیر''' ({{Langx|ar|سعیر}}) شارۆچکەیەکی [[دەوڵەتی فەلەستین|فەلەستینییە]] لە [[پارێزگای خەلیل]] لە [[دەوڵەتی فەلەستین|فەلەستین]]، لە باشووری [[کەناری ڕۆژاوا]]، دەکەوێتە {{Convert|8|km|mi}} باکووری ڕۆژھەڵاتی [[خەلیل]]. ناوچە نزیکەکانیش بریتین لە بەیت فەجار و ئەلعەروب لە باکوور، [[بێت ئوممەر|بەیت ئوممەر]] لە باکووری ڕۆژاوا، [[حەلحول]] لە ڕۆژاوا و بەیت عەینون و ئەش-شویخ لە باشوور. [[دەریای مردوو]] تەنھا لە ڕۆژھەڵاتی سنوورەکانی شارەوانی سەعیرەوەیە. لە سەرژمێری ساڵی ٢٠١٧ی نووسینگەی ناوەندی ئاماری فەلەستین، ژمارەی دانیشتووانی شارۆچکەکە ٢٠٧٢٢ کەس بووە. دەسەڵاتی شارەوانی زیاتر لە ١١٧٬٠٠٠ دۆنم ھەیە، کە ٦٬٠٠٠ لەوانە ڕووبەری بیناسازییە و ١١٬٧١٥ لەو دۆنمە کشتوکاڵییە. چالاکییە ئابوورییە سەرەکییەکانی سەعیر بریتین لە کشتوکاڵ و بازاڕی کاری [[ئیسرائیل]]، ھەرچەندە ئەم دووەمیان کاریگەری خراپی لەسەر بووە لە ئەنجامی سنووردارکردنی ئیسرائیل دوای [[ڕاپەڕینی دووەمی فەلەستین|ڕاپەڕینی دووەم]] لە ساڵانی ٢٠٠٠. [[زەیتوون]] بەرھەمی سەرەکییە بە کاش. == دیمۆگرافیا == سەعیر شوێنی چەندین بنەماڵەیە، وەک فەروخ، جەبارین، جەرادات، کوازبە، متور، شڵالدە، توروە، و ئەوانی تر. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|25em}} == کتێبنامە == {{سەری سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://archive.org/details/PalestineCensus1922|سەردێڕ=Palestine: Report and General Abstracts of the Census of 1922|بڵاوکەرەوە=Government of Palestine|ساڵ=١٩٢٣|editor-last=Barron, J. B.}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Conder, C.R. |بەستەری نووسەر=Claude Reignier Conder |ساڵ=١٨٨١|سەردێڕ=Tour of Their Royal Highnesses Princes Albert Victor and George of Wales in Palestine |ناونیشان=https://archive.org/details/quarterlystateme13pale |journal=Quarterly Statement - Palestine Exploration Fund |بەرگ=١٣|پەڕەکان=[https://archive.org/stream/quarterlystateme١٣pale#page/٢١٤/mode/١up ٢١٤]–٢٣٤}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Conder, C.R. |بەستەری نووسەر=Claude Reignier Conder |ساڵ=١٨٨٩|سەردێڕ=Bezetha |ناونیشان=https://archive.org/details/quarterlystateme21pale |journal=Quarterly Statement - Palestine Exploration Fund |بەرگ=٢٢|پەڕەکان=[https://archive.org/stream/quarterlystateme٢١pale#page/١٢٢/mode/١up ١٢٢]–١٢٣}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Conder|یەکەم=C.R.|ناونیشان=https://archive.org/details/surveyofwesternp03conduoft|سەردێڕ=The Survey of Western Palestine: Memoirs of the Topography, Orography, Hydrography, and Archaeology|دوایین٢=Kitchener|یەکەم٢=H.H.|بڵاوکەرەوە=[[Palestine Exploration Fund|Committee of the Palestine Exploration Fund]]|ساڵ=١٨٨٣|بەرگ=٣|شوێن=London|بەستەری نووسەر=Claude Reignier Conder|بەستەری نووسەر٢=Herbert Kitchener, 1st Earl Kitchener}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Dauphin|یەکەم=C.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=FC1mAAAAMAAJ|سەردێڕ=La Palestine byzantine, Peuplement et Populations|بڵاوکەرەوە=Archeopress|ساڵ=١٩٩٨|ژپنک=٠-٨٦٠٥٤-٩٠٥-٤|زنجیرە=BAR International Series 726|بەرگ=III: Catalogue|شوێن=Oxford|زمان=fr|بەستەری نووسەر=Claudine Dauphin}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Government of Jordan, Department of Statistics|ناونیشان=http://cs.anu.edu.au/~bdm/yabber/census/JordanCensus1961bits.pdf|سەردێڕ=First Census of Population and Housing. Volume I: Final Tables; General Characteristics of the Population|ساڵ=١٩٦٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Government of Palestine, Department of Statistics|ناونیشان=http://web.nli.org.il/sites/nli/Hebrew/library/Pages/BookReader.aspx?pid=856390|سەردێڕ=Village Statistics, April, 1945|ساڵ=١٩٤٥}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Guérin|یەکەم=V.|ناونیشان=https://archive.org/details/descriptiongogr06gugoog|سەردێڕ=Description Géographique Historique et Archéologique de la Palestine|بڵاوکەرەوە=L'Imprimerie Nationale|ساڵ=١٨٦٩|بەرگ=١: Judee, pt. ٣|شوێن=Paris|زمان=fr|بەستەری نووسەر=Victor Guérin}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hadawi|یەکەم=S.|ناونیشان=http://www.palestineremembered.com/Articles/General-2/Story3150.html|سەردێڕ=Village Statistics of 1945: A Classification of Land and Area ownership in Palestine|بڵاوکەرەوە=Palestine Liberation Organization Research Center|ساڵ=١٩٧٠|بەستەری نووسەر=Sami Hadawi|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181208215837/http://www.palestineremembered.com/Articles/General-2/Story3150.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Hartmann |یەکەم=M. |بەستەری نووسەر=Martin Hartmann |ساڵ=١٨٨٣|سەردێڕ=Die Ortschaftenliste des Liwa Jerusalem in dem türkischen Staatskalender für Syrien auf das Jahr 1288 der Flucht (1871) |ناونیشان=https://archive.org/details/bub_gb_BZobAQAAIAAJ |journal=Zeitschrift des Deutschen Palästina-Vereins |بەرگ=٦|پەڕەکان=١٠٢–١٤٩}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hütteroth|یەکەم=W. -D.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=wqULAAAAIAAJ|سەردێڕ=Historical Geography of Palestine, Transjordan and Southern Syria in the Late 16th Century|دوایین٢=Abdulfattah|یەکەم٢=K.|بڵاوکەرەوە=Erlanger Geographische Arbeiten, Sonderband 5. Erlangen, Germany: Vorstand der Fränkischen Geographischen Gesellschaft|ساڵ=١٩٧٧|ژپنک=٣-٩٢٠٤٠٥-٤١-٢|بەستەری نووسەر=Wolf-Dieter Hütteroth|بەستەری نووسەر٢=Kamal Abdulfattah}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://archive.org/details/CensusOfPalestine1931.PopulationOfVillagesTownsAndAdministrativeAreas|سەردێڕ=Census of Palestine 1931. Population of Villages, Towns and Administrative Areas|بڵاوکەرەوە=Government of Palestine|ساڵ=١٩٣٢|editor-last=Mills, E.|شوێن=Jerusalem}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Palmer|یەکەم=E.H.|ناونیشان=https://archive.org/details/surveyofwesternp00conduoft|سەردێڕ=The Survey of Western Palestine: Arabic and English Name Lists Collected During the Survey by Lieutenants Conder and Kitchener, R. E. Transliterated and Explained by E.H. Palmer|بڵاوکەرەوە=[[Palestine Exploration Fund|Committee of the Palestine Exploration Fund]]|ساڵ=١٨٨١|بەستەری نووسەر=Edward Henry Palmer}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Socin |یەکەم=A. |بەستەری نووسەر=Albert Socin |ساڵ=١٨٧٩|سەردێڕ=Alphabetisches Verzeichniss von Ortschaften des Paschalik Jerusalem |ناونیشان=https://archive.org/details/zeitschriftdesde01deut |journal=Zeitschrift des Deutschen Palästina-Vereins |بەرگ=٢|پەڕەکان=١٣٥–١٦٣}} {{کۆتایی سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [http://www.palestineremembered.com/GeoPoints/Sa_eer_1588/index.html بەخێربێن بۆ سەعیر] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150611153238/http://www.palestineremembered.com/GeoPoints/Sa_eer_1588/index.html |date=١١ی حوزەیرانی ٢٠١٥ }} * [https://www.welcometopalestine.com/destinations/hebron/sair/ Sa'ir], بەخێربێن بۆ فەلەستین * ڕووپێوی ڕۆژاوای فەلەستین، نەخشەی ٢١: [http://www.iaa-archives.org.il/zoom/zoom.aspx?folder_id=93&type_id=6&id=8383 IAA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240927011459/http://www.iaa-archives.org.il/zoom/zoom.aspx?folder_id=93&type_id=6&id=8383 |date=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ }}, [//commons.wikimedia.org/wiki/File:Survey_of_Western_Palestine_1880.21.jpg Wikimedia commons] * [http://vprofile.arij.org/hebron/pdfs/Sa'ir%20Town.pdf شارۆچکەی سەعیر (لاپەڕەی ڕاستییەکان)], پەیمانگای توێژینەوەی کارپێکراو–قودس (ARIJ) * [http://vprofile.arij.org/hebron/pdfs/Sa'ir.pdf پڕۆفایلی شارۆچکەی سەعیر], ARIJ * [http://vprofile.arij.org/hebron/images/Sa'ir%20Areal%20Photo.jpg وێنەی ئاسمانی], ARIJ * [http://vprofile.arij.org/hebron/pdfs/needsfordevelopment/Sa'ir_tp_en.pdf پێویستیەکان بۆ گەشەپێدان لە شارۆچکەی سەعیر بە پشتبەستن بە ھەڵسەنگاندنی کۆمەڵگا و دەسەڵاتە ناوخۆییەکان], ARIJ * [http://www.poica.org/editor/case_studies/view.php?recordID=2530 کۆلۆنیالیستە ئیسرائیلییەکان ئاگریان لە دار زەیتونەکان بەردا لە شارۆچکەی سەعیر] {{Webarchive|url=https://archive.today/20130415162717/http://www.poica.org/editor/case_studies/view.php?recordID=2530 |date=١٥ی نیسانی ٢٠١٣ }} Archived 04، حوزەیرانی ٢٠١٠، POICA * [http://www.poica.org/editor/case_studies/view.php?recordID=2831 کۆلۆنیالیستە ئیسرائیلییەکان ٢٠ دونۆمی شارۆچکەی ساعیر لە پارێزگای حەبرۆن دەکوڵێنن.] {{Webarchive|url=https://archive.today/20130415152644/http://www.poica.org/editor/case_studies/view.php?recordID=2831 |date=١٥ی نیسانی ٢٠١٣ }} Archived 01، ژانویەی ٢٠١١، ARIJ * [http://www.poica.org/editor/case_studies/view.php?recordID=3405 کۆلۆنیالیستە ئیسرائیلییەکان ئاستی دەیان دونۆم زەوی فەلەستینییەکان لە شارۆچکەی سەعیر- پارێزگای حەبرۆن] {{Webarchive|url=https://archive.today/20130415150007/http://www.poica.org/editor/case_studies/view.php?recordID=3405 |date=١٥ی نیسانی ٢٠١٣ }} Archived 19، ئابی ٢٠١١، POICA * [http://www.poica.org/editor/case_studies/view.php?recordID=3423 فەرمانی ڕووخاندنی سەربازی لە گوندی سەعیر لە باکووری ڕۆژھەڵاتی شاری ھێبرۆن لە بەشەکانی باشووری کەناری ڕۆژاوا] {{Webarchive|url=https://archive.today/20130415181302/http://www.poica.org/editor/case_studies/view.php?recordID=3423 |date=١٥ی نیسانی ٢٠١٣ }} Archived ٢٠، ئابی ٢٠١١، POICA {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|فەلەستین}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{فەلەستین-کۆلکە}} [[پۆل:شارەوانییەکانی دەوڵەتی فەلەستین]] [[پۆل:شارەکانی کەناری ڕۆژاوا]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عەرەبی]] eta4ae9ew0z1oh36w1lwz0ho7rf7vq1 0 282247 1669056 1563694 2026-09-16T22:34:25Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، فەلەستین-کۆلکە) 1669056 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''سەلفیت''' ({{Langx|ar|سلفیت|Salfīt}}) شارێکی [[فەلەستینییەکان|فەلەستینە]] لە ناوەڕاستی [[کەناری ڕۆژاوا]] و پایتەختی [[پارێزگای سەلفیت]] لە [[دەوڵەتی فەلەستین|فەلەستین]]. سەلفیت دەکەوێتە بەرزی {{Convert|570|m|ft}}, تەنیشت شوێنی نیشتەجێبوونی ئیسرائیل لە ئاریێل. بەپێی ئاماری نووسینگەی ناوەندی ئاماری فەلەستین (PCBS)، ژمارەی دانیشتووانی سەلفیت لە ساڵی ٢٠١٧دا ١٠ ھەزار و ٩١١ کەس بووە لە دوای [[ڕێککەوتنی ئۆسلۆ ٢|ڕێککەوتنی کاتی لە ساڵی ١٩٩٥ لەسەر کەناری ڕۆژاوا و کەرتی غەززە]]، سەلفیت کە دەکەوێتە ناوچەی A، لەلایەن [[دەسەڵاتی نیشتمانیی فەلەستین|دەسەڵاتی نیشتمانی فەلەستینەوە]] بەڕێوەدەبرێت، لەکاتێکدا لەژێر داگیرکاری سەربازی ئیسرائیل بەردەوامە. == ئیتیمۆلۆژی == پاڵمەر لە ساڵی ١٨٨١ پێشنیاری کرد کە ناوەکە لە «کێڵگەی چێنراوی ئاستدار»ەوە ھێندراوە. == مێژوو == پارچەی [[گۆزەکەری]] [[سەردەمی ئاسن|سەردەمی ئاسنی یەکەم]] و [[سەردەمی ئاسن|سەردەمی ئاسنی دووەم]] و [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی]] و [[ماوەی ھێلینیستی|ھێلینیستی]] و [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم|ڕۆمانی]] دۆزرایەوە، لەکاتێکدا ھیچ پارچەیەک لە سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی]] نەدۆزراوەتەوە. بەپێی ڕۆنی ئێلینبلوم، سەلفیت لە سەرەتای دەسەڵاتی موسڵمانان (سەدەی حەوتەم-یازدەھەم) دامەزراوە و لە سەردەمی خاچپەرستاندا بەردەوام بووە. لە سەدەی ١٢ و ١٣دا، سەلفیت [[موسڵمان|موسڵمانان]] تێیدا نیشتەجێ بوون. ھەروەھا لێرەدا پارچەی گۆزەی سەردەمی خاچپەرستی و [[دەوڵەتی ئەییووبی|ئەیوبی]] و [[مەمالیکەکان]] دۆزرایەوە. == کەسانی دیار == * [[زاھیر جەبارین|زاھیر جەبارین]]، بەرپرسی [[حەماس]] بۆ کەناری ڕۆژاوا (٢٠٢٤-)، لە ساڵی ١٩٦٩ لە شاری سەلفیت لەدایک بووە == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|25em}} == کتێبنامە == {{سەری سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bardin|یەکەم=Hillel|ناونیشان=https://archive.org/details/zionistamongpale0000bard_f7s2|سەردێڕ=A Zionist among Palestinians|بڵاوکەرەوە=Indiana University Press|ساڵ=٢٠١٢|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٥٣-٠٠٢٢٣-٥|وتەگێڕانەوە=Salfit Communist.|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://archive.org/details/PalestineCensus1922|سەردێڕ=Palestine: Report and General Abstracts of the Census of 1922|بڵاوکەرەوە=Government of Palestine|ساڵ=١٩٢٣|editor-last=Barron, J.B.}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Conder|یەکەم=C.R.|ناونیشان=https://archive.org/details/surveyofwesternp02conduoft|سەردێڕ=The Survey of Western Palestine: Memoirs of the Topography, Orography, Hydrography, and Archaeology|دوایین٢=Kitchener|یەکەم٢=H.H.|بڵاوکەرەوە=[[Palestine Exploration Fund|Committee of the Palestine Exploration Fund]]|ساڵ=١٨٨٢|بەرگ=٢|شوێن=London|بەستەری نووسەر=Claude Reignier Conder|بەستەری نووسەر٢=Herbert Kitchener, 1st Earl Kitchener}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Doumani|یەکەم=B.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=zry-tpH3rz8C|سەردێڕ=Rediscovering Palestine: Merchants and Peasants in Jabal Nablus, 1700–1900|بڵاوکەرەوە=University of California Press|ساڵ=١٩٩٥|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢٠-٢٠٣٧٠-٩|بەستەری نووسەر=Beshara Doumani}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ellenblum|یەکەم=R.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=9kgdbzbUMMwC|سەردێڕ=Frankish Rural Settlement in the Latin Kingdom of Jerusalem|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ساڵ=٢٠٠٣|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٥٢١٨٧-١|بەستەری نووسەر=Ronnie Ellenblum}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=hA59tgAACAAJ|سەردێڕ=Highlands of many cultures|بڵاوکەرەوە=Institute of Archaeology of Tel Aviv University Publications Section|ساڵ=١٩٩٧|ژپنک=٩٦٥-٤٤٠-٠٠٧-٣|editor-last=Finkelstein, I.|editor-link=Israel Finkelstein|شوێن=[[Tel Aviv]]|editor-last2=Lederman, Zvi}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Government of Jordan, Department of Statistics|ناونیشان=http://cs.anu.edu.au/~bdm/yabber/census/JordanCensus1961bits.pdf|سەردێڕ=First Census of Population and Housing. Volume I: Final Tables; General Characteristics of the Population|ساڵ=١٩٦٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Government of Palestine, Department of Statistics|ناونیشان=http://web.nli.org.il/sites/nli/Hebrew/library/Pages/BookReader.aspx?pid=856390|سەردێڕ=Village Statistics, April, 1945|ساڵ=١٩٤٥}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Greenberg|یەکەم=Ela|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=hym-zPqZJXQC&q=salfit+ottoman|سەردێڕ=Preparing the Mothers of Tomorrow: Education and Islam in Mandate Palestine|بڵاوکەرەوە=University of Texas Press|ساڵ=٢٠١٠|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٩٢-٧٢١١٩-٧}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hadawi|یەکەم=S.|ناونیشان=http://www.palestineremembered.com/Articles/General-2/Story3150.html|سەردێڕ=Village Statistics of 1945: A Classification of Land and Area ownership in Palestine|بڵاوکەرەوە=Palestine Liberation Organization Research Center|ساڵ=١٩٧٠|بەستەری نووسەر=Sami Hadawi|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181208215837/http://www.palestineremembered.com/Articles/General-2/Story3150.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Holtmann|یەکەم=Phillip|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=7ZPQm5cQ4AwC&q=Salfit+Hamas|سەردێڕ=Martyrdom, Not Suicide: The Legality of Hamas' Bombings in the Mid-1990s in Modern Islamic Jurisprudence|بڵاوکەرەوە=GRIN Verlag|ساڵ=٢٠٠٩|ژپنک=٩٧٨-٣-٦٤٠-٤٧٣٣٣-٥}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hütteroth|یەکەم=W. -D.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=wqULAAAAIAAJ|سەردێڕ=Historical Geography of Palestine, Transjordan and Southern Syria in the Late 16th Century|دوایین٢=Abdulfattah|یەکەم٢=K.|بڵاوکەرەوە=Erlanger Geographische Arbeiten, Sonderband 5. Erlangen, Germany: Vorstand der Fränkischen Geographischen Gesellschaft|ساڵ=١٩٧٧|ژپنک=٣-٩٢٠٤٠٥-٤١-٢|بەستەری نووسەر=Wolf-Dieter Hütteroth|بەستەری نووسەر٢=Kamal Abdulfattah}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=KYPVNdzXUJkC|سەردێڕ=Intifada: The Palestinian Uprising Against Israeli Occupation|بڵاوکەرەوە=Merip|ساڵ=١٩٨٩|ژپنک=٠-٨٩٦٠٨-٣٦٣-٢|editor-last=Lockman, Zackary|editor-last2=Beinin, J.|editor-link2=Joel Beinin}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Makdisi|یەکەم=S.|ناونیشان=https://archive.org/details/palestineinsideo0000makd|سەردێڕ=Palestine inside out: an everyday occupation|بڵاوکەرەوە=W.W. Norton|ساڵ=٢٠٠٨|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٩٣-٠٦٦٠٦-٧|شوێن=New York|بەستەری نووسەر=Saree Makdisi|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://archive.org/details/CensusOfPalestine1931.PopulationOfVillagesTownsAndAdministrativeAreas|سەردێڕ=Census of Palestine 1931. Population of Villages, Towns and Administrative Areas|بڵاوکەرەوە=Government of Palestine|ساڵ=١٩٣٢|editor-last=Mills, E.|شوێن=Jerusalem}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Palmer|یەکەم=E.H.|ناونیشان=https://archive.org/details/surveyofwesternp00conduoft|سەردێڕ=The Survey of Western Palestine: Arabic and English Name Lists Collected During the Survey by Lieutenants Conder and Kitchener, R. E. Transliterated and Explained by E.H. Palmer|بڵاوکەرەوە=[[Palestine Exploration Fund|Committee of the Palestine Exploration Fund]]|ساڵ=١٨٨١|بەستەری نووسەر=Edward Henry Palmer}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Robinson|یەکەم=E.|ناونیشان=https://archive.org/details/biblicalresearch03robiuoft|سەردێڕ=Biblical Researches in Palestine, Mount Sinai and Arabia Petraea: A Journal of Travels in the year 1838|دوایین٢=Smith|یەکەم٢=E.|بڵاوکەرەوە=[[Crocker & Brewster]]|ساڵ=١٨٤١|بەرگ=٣|شوێن=Boston|بەستەری نووسەر=Edward Robinson (scholar)|بەستەری نووسەر٢=Eli Smith}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Robinson|یەکەم=Glenn E.|ناونیشان=https://archive.org/details/buildingpalestin00robi|سەردێڕ=Building a Palestinian State: The Incomplete Revolution|بڵاوکەرەوە=Indiana University Press|ساڵ=١٩٩٧|ژپنک=٠-٢٥٣-٢١٠٨٢-٨|وتەگێڕانەوە=Salfit Intifada.|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}} {{کۆتایی سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [http://salfeet.ws/vb/ ماڵپەڕی فەرمی شارەوانی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231204054903/http://salfeet.ws/vb/ |date= ٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ }} * [http://salfeet.ws/vb/ ژوورەکانی بازرگانی سالفیت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231204054903/http://salfeet.ws/vb/ |date= ٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ }} * [https://web.archive.org/web/20140819090535/http://salfit.info/ ماڵپەڕی شاری سالفیت] * [http://www.palestineremembered.com/GeoPoints/Salfit_1543/index.html بەخێربێن بۆ شاری سالفیت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210813101820/https://palestineremembered.com/GeoPoints/Salfit_1543/index.html |date=١٣ی ئابی ٢٠٢١ }} * [https://www.welcometopalestine.com/destinations/salfit/salfit-city/ شاری سەلفیت], بەخێربێن بۆ فەلەستین * ڕووپێوی ڕۆژاوای فەلەستین، نەخشەی ١٤: [http://www.iaa-archives.org.il/zoom/zoom.aspx?folder_id=93&type_id=6&id=8376 IAA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180928072721/http://www.iaa-archives.org.il/zoom/zoom.aspx?folder_id=93&type_id=6&id=8376 |date=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨ }}, [//commons.wikimedia.org/wiki/File:Survey_of_Western_Palestine_1880.14.jpg Wikimedia commons] * [http://vprofile.arij.org/salfit/pdfs/factsheet/Salfit.pdf شارەوانی سەلفیت (لەوانەش ناوچەی خربەت قیس) (لاپەڕەی ڕاستییەکان)], پەیمانگای توێژینەوەی کارپێکراو–قودس (ARIJ) * [http://vprofile.arij.org/salfit/pdfs/vprofile/Salfit_cp_en.pdf پرۆفایلی شاری سەلفیت (لەوانەش ناوچەی خربەت قیس)], ARIJ * [http://vprofile.arij.org/salfit/images/english/Salfit_ap_en.jpg Salfit, وێنەی ئاسمانی], ARIJ * [http://vprofile.arij.org/salfit/pdfs/needsfordevelopment/Salfit_needs_en.pdf ئەولەویەت و پێداویستییەکانی گەشەپێدان لە Salfit], ARIJ {{پۆلی کۆمنز|Salfit}} {{تووڵی دەروازە|ڕۆژھەڵاتی ناوین|جوگرافیا|فەلەستین}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{فەلەستین-کۆلکە}} [[پۆل:شارەکانی کەناری ڕۆژاوا]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عەرەبی]] hdi2vrbei8z0e8hntgila6h827c9snm 0 282798 1668980 1658294 2026-09-16T19:33:20Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئیسلام-کۆلکە، شەتڕەنج-کۆلکە) 1668980 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''سەعید کوڕی جوبەیر ئەسەدی'''<ref>{{Cite Q|Q122197128}}</ref> (46-95 کۆچی)، [[تابعین|شوێنکەوتوو]] بووە، لە خەڵکی عێراق، خواپەرست و شارەزا بووە لە ئایین، لەلای [[ئیبن عەبباس|عەبدوڵڵا بن عەباس]] زانای میللەت و لە [[عەبدوڵڵا کوڕی عومەر|عەبدوڵڵا بن عومەر]] و لە خاتوون [[عائیشە|عائیشە دایکی ئیمانداران]] لە [[مەدینە]] دەرسی خوێندووە، لە [[کووفە|کوفە]] ژیاوە و لەوێش زانستی بڵاوکردووەتەوە یەکێک بووە لە زانایانی [[تابعین]]، بۆیە بوو بە ئیمام و مامۆستا بۆ گەلەکەی، لەلایەن حەجاج بن یوسف سەقەفی کوژرا چونکە لەگەڵ عەبدولڕەحمان کوڕی ئەشعەس لە شۆڕشەکەیدا دژی ئومەوییەکان چوونە دەرەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [http://madeena.org/سعید-ابن-جبیر/ سەعید ئیبن جوبەیر، شوێنی مەدینە]{{بەستەری مردوو|url=http://madeena.org/%D8%B3%D8%B9%DB%8C%D8%AF-%D8%A7%D8%A8%D9%86-%D8%AC%D8%A8%DB%8C%D8%B1/ |date=ئازاری ٢٠٢٥ }} {{تووڵی دەروازە|ئیسلام|ژیاننامە|ڕۆژھەڵاتی ناوین|شەتڕەنج}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئیسلام-کۆلکە}} {{شەتڕەنج-کۆلکە}} [[پۆل:مردووانی ٧١٤]] [[پۆل:فەرموودە گێڕەوانی تابعین]] [[پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٧ەم]] [[پۆل:شەرعزانە عێراقییەکان]] [[پۆل:ئیمامە عێراقییەکان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ٦٦٥]] ie4thuxfi5mwyihtdxqfhc7aftzsz4d 0 283151 1668923 1465922 2026-09-16T16:39:23Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، قورئان-کۆلکە، ئوردن-کۆلکە) 1668923 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}}'''سەعید حەوا''' ([[زمانی عەرەبی|بە عەرەبی]]: سعید حوی) (١٩٣٥–١٩٨٩) زانایەکی دیار و ناوداری [[حەنەفی]] سووری بوو، ھێمای بەرەنگاربوونەوەی [[حافز ئەسەد]] بوو و ئەندامێکی پێشەنگ و موفەرکیری دیار بوو لە [[ئیخوان موسلمین لە سووریا|ئیخوان موسلیمینەکانی سووریا]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lacroix|یەکەم=Stephane|سەردێڕ=Awakening Islam: The Politics of Religious Dissent in Contemporary Saudi Arabia|بڵاوکەرەوە=Harvard University Press|ساڵ=٢٠١١|شوێن=Cambridge, MA|پەڕەکان=١٢٤–١٢٥}}</ref> ژمارەیەکی زۆر کتێبی نووسیوە کە باسیان لە پرەنسیپ و پێکھاتەی ڕێکخراوەیی دروست بۆ ڕێکخراوە ئیسلامییەکان و ڕاھێنانی ڕوحی و کردەیی دروست بۆ چالاکوانانی موسڵمان و پرسی لێکدانەوە و فیقھو عەقیدە لە ئیسلامدا کردووە. وەک ئەندامێکی پلە باڵای ئیخوانەکانی سووریا، بە درێژایی ساڵانی شەستەکان و حەفتاکانی سەدەی ڕابردوو لە پەرەسەندنی نائارامییەکانی دژی ڕژێمی بەعسدا بووە، و لە بەشی کۆتایی [[یاخیبوونی ئیخوان موسلمین (سووریا)|ڕاپەڕینی ئیسلامی لە سووریا]] لە ساڵانی ١٩٧٦–١٩٨٢دا ڕۆڵێکی سەرەکی لە دەربەدەرییەوە بینیوە. == ژیان لە دیمەشق == لە ساڵی ١٩٥٥ وەک خوێندکار لە فاکەڵتی [[شەریعەتی ئیسلامی]] لە زانکۆی دیمەشق ناوی خۆی تۆمار کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Weismann |یەکەم=Itzchak |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ١٩٩٣|سەردێڕ=Sa'id Hawwa: The Making of a Radical Muslim Thinker in Modern Syria |journal=Middle Eastern Studies |بەرگ=٢٩|issue=4 |پەڕە=٦١٤|doi=10.1080/00263209308700969}}</ref> وەک خوێندکارێک لەو کاتەدا، دەرفەتی وەرگرتنی ڕێنمایی لە [[مستەفا سیباعی]] دامەزرێنەر و یەکەم ئەمینداری گشتی ئیخوانەکانی سووریای ھەبوو. ھەروەھا لەژێر چاودێری ژمارەیەک شێخ لە دیمەشق درێژە بە خوێندنی سۆفیگەری دەدات، دیارترینیان عەبدولکریم ریفاعی ([[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] عبد الکریم الرفاعی) بوو لە مزگەوتی زەید بن سابت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Weismann |یەکەم=Itzchak |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ١٩٩٣|سەردێڕ=Sa'id Hawwa: The Making of a Radical Muslim Thinker in Modern Syria |journal=Middle Eastern Studies |بەرگ=٢٩|issue=4 |پەڕە=٦١٤|doi=10.1080/00263209308700969}}</ref> بە تایبەتی بیرۆکەی ڕیفاعی کە «قوتابخانەیەک لە ھەموو مزگەوتێکدا» بیرکردنەوەی حەوای سەبارەت بەو مەرجانەی کە پێویستن بۆ دەستەبەرکردنی پەروەردەیەکی ئایینی دروست بۆ موسڵمانان لە سەردەمی مۆدێرن دا لە قاڵبدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Weismann |یەکەم=Itzchak |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ١٩٩٣|سەردێڕ=Sa'id Hawwa: The Making of a Radical Muslim Thinker in Modern Syria |journal=Middle Eastern Studies |بەرگ=٢٩|issue=4 |پەڕە=٦١٤|doi=10.1080/00263209308700969}}</ref> == ژیانی پیشەیی == لە ساڵی ١٩٦١ دەرچووە و پۆستی مامۆستای قوتابخانەی وەرگرتووە کە بەرپرسە لە فێرکاری ئایینی سەرەتا لە شارۆچکەیەکی سەر بە پارێزگای [[حەسیچە|حەسەکە]] و دواتر لە شاری [[سەلەمیە]] لە نزیک حەما.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Weismann |یەکەم=Itzchak |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ١٩٩٣|سەردێڕ=Sa'id Hawwa: The Making of a Radical Muslim Thinker in Modern Syria |journal=Middle Eastern Studies |بەرگ=٢٩|issue=4 |پەڕە=٦١٥|doi=10.1080/00263209308700969}}</ref> نزیکیی سەلەمییە لە حەما ڕێگەی بە حەوادا کە چالاکانە لە چالاکییەکانی ئیخوان لەوێدا بمێنێتەوە، ڕۆڵێکی بچووکی لە مانگرتنی گشتی لە نیسانی ١٩٦٤دا بینی کە لە ئەنجامدا [[ناڕەزایەتییەکانی حەما ١٩٦٤|ناڕەزایەتییەکانی حەمای ١٩٦٤ی]] لێکەوتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Weismann |یەکەم=Itzchak |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ١٩٩٣|سەردێڕ=Sa'id Hawwa: The Making of a Radical Muslim Thinker in Modern Syria |journal=Middle Eastern Studies |بەرگ=٢٩|issue=4 |پەڕە=٦١٦|doi=10.1080/00263209308700969}}</ref> == بەرھەمەکان == {{عەرەبی| # اللە جل جلالە. # کتاب الرسول. # کتاب الإسلام. # الأساس فی التفسیر فی ١١ مجلدًا. # الأساس فی السنة وفقھھا (فی ١٤ مجلدًا). # الأساس فی قواعد المعرفة وضوابط الفھم للنصوص. # تربیتنا الروحیة. کتاب فی [[صوفیة|التصوف]]، حاول فییە أن یبسط [[صوفیة|التصوف]] وتقریبە للناس.<ref>[https://www.neelwafurat.com/itempage.aspx?id=egb3955-5003957&search=books نیل وفرات: تربیتنا الروحیة]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170916010957/http://www.neelwafurat.com/itempage.aspx?id=egb3955-5003957&search=books |date=16 سبتمبر 2017}}</ref> # المستخلص فی تزکیة الأنفس. وھو کتاب فی [[صوفیة|التصوف]]، مختصراً فییە کتاب [[إحیاء علوم الدین]].<ref>[https://www.neelwafurat.com/itempage.aspx?id=egb3985-5003987&search=books نیل وفرات: المستخلص فی تزکیة الأنفس]. {{وصلة مکسورة|تاریخ= مایو 2019 |bot=JarBot}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190610170800/https://www.neelwafurat.com/itempage.aspx?id=egb3985-5003987&search=books |date=10 یونیو 2019}}</ref> # مذکرات فی منازل الصدیقین والربانیین. للکتاب طبعة فی عام ١٩٨٩ فی [[صوفیة|التصوف]]، شارحاً فییە [[الحکم العطائیة]].<ref>[https://www.neelwafurat.com/itempage.aspx?id=egb3986-5003988&search=books نیل وفرات: مذکرات فی منازل الصدّیقین والربّانیین]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170916052703/http://www.neelwafurat.com/itempage.aspx?id=egb3986-5003988&search=books |date=16 سبتمبر 2017}}</ref> # جند اللە ثقافة وأخلاقا. # جند اللە تخطیطاً. # جند اللە تنظیماً. # من أجل خطوة إلی الأمام علی طریق الجھاد المبارک. # المدخل إلی دعوة الإخوان المسلمین. # فی آفاق التعالیم: دراسة فی آفاق دعوة الأستاذ البناء ونظریة الحرکة فیھا. # کی لا نمضی بعیداً عن احتیاجات العصر. (١١ رسالة). و الطبعة المتدوالة حالیاً فی الأسواق طبعة دار السلام ولا تحتوی الرسالة الحادیة عشرة وھی الخمینیة شذوذ فی العقائد وشذوذ فی المواقف ولا یعلم سبب حذفھا! # ھذە تجربتی.. وھذە شھادتی. # عقد القرن الخامس عشر الھجری. }} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == ئەمانەش ببینە == * Weismann, Itzchak. "Sa'id Hawwa: The Making of a Radical Muslim Thinker in Modern Syria." ''Middle Eastern Studies'' 29.4 (1993): 601-623. * Weismann, Itzchak. "Sa'id Hawwa and Islamic Revivalism in Ba'thist Syria." ''Studia Islamica'' 85 (1997): 131-154. * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Cook|یەکەم=Michael|ناونیشان=https://archive.org/details/koranveryshorti00cook|سەردێڕ=The Koran: A Very Short Introduction|ڕێکەوت=٢٠٠٠|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ژپنک=٠-١٩-٢٨٥٣٤٤-٩|ref=MCKaVSI2000|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}} {{عەرەبی| * [[عبد اللە بن عقیل بن سلیمان العقیل|عبد اللە العقیل]] – من أعلام الحرکة والدعوة الإسلامیة المعاصرة. مکتبة المنار الإسلامیة – الکویت – ١٤٢٢ھ = ٢٠٠١م. * [[محمد خیر رمضان یوسف]] – تتمة الأعلام – دار ابن حزم – بیروت – ١٤١٨ھ = ١٩٩٨م. * سعید حوی – ھذە تجربتی.. وھذە شھادتی – مکتبة وھبة – القاھرة – ١٤٠٧ە. }} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [http://www.saidhawwa.com/ ماڵپەڕی تایبەت بە سەعید حەوا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231201002330/http://www.saidhawwa.com/ |date= ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ }} * [http://www.hassanalbanna.org/download.php?action=list&cat_id=24 کتب الشیخ سعید حوی من موقع الإمام حسن البنا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090416042134/http://www.hassanalbanna.org/download.php?action=list&cat_id=24 |date=١٦ی نیسانی ٢٠٠٩ }} * [https://web.archive.org/web/20160308082801/http://ikhwan.net/vb/showthread.php?t=30357 مؤلفات سعید حوی] {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئوردن|ئیسلام|سیاسەت|قورئان|سووریا}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{قورئان-کۆلکە}} {{ئوردن-کۆلکە}} [[پۆل:مردووانی ١٩٨٩]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٥]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی دیمەشق]] 1q7nw21vn6m29r67myuhblca2a4ie7l 0 283190 1669247 1651258 2026-09-17T07:36:37Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، عێراق-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1669247 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = سەید جومعە | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای داقووق.png{{!}} | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی [[قەزای داقووق]] و ناحیە و گوندەکانی | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord= {{Coord| 35.24576| 44.34168}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی سەید جومعە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[باشووری کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.24576| 44.34168 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا| کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای کەرکووک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای داقووق]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای داقووق]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٢٧ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی تورکمانی|تورکمانی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''سەید جومعە''' (''{{lang-ar| سید جمعة}})، ({{lang-en| Said Jum'a }}'') یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای داقووق]]، [[قەزای داقووق]]، [[پارێزگای کەرکووک]]، [[باشووری کوردستان]]، لە [[عێراق]]([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]]).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = کوردستان دابەشی کارگێری و ترێتۆری 1927-1997 | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082807/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ماددەی ١٤٠ | ناونیشان = http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082804/http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دەکەوێتە باکووری شارۆچکەی [[داقووق]] بە دووری (١٨)کم.<ref>https://www.geonames.org/99237/republic-of-iraq.html</ref> == ناو == == جوگرافیا == گوندی '''سەید جومعە''' ھاوسنوورە لەگەڵ: * لە باکوورەوە شارۆچکەی [[تازەخورماتوو]]. * لە باشوورەوە گوندی [[تەوێلە]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[شرینجەبڵاخ]]. * لە ڕۆژئاواوە گوندی [[بەشیر]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەید جومعە | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/node/2489321684#map=13/35.24590/44.34082&layers=N |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = openstreetmap |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == == دانیشتوان == دانیشتوانی ئەم گوندە لە نەتەوەی [[تورکمان]] پێکهاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240809161721/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٥٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە (-) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٥٧، | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٧٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە (-) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٧٧ | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[ناحیەی ناوەندی قەزای داقووق]] * [[قەزای داقووق]] * [[پارێزگای کەرکووک]] * [[پێڕستی گوندەکانی پارێزگای کەرکووک]] == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|عێراق|کوردستان}} {{گوندەکانی قەزای داقووق}} {{سەرچاوەکان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]] 9x36j2bdjcxjk6os3w6lonu927fikec 0 283229 1669284 1651254 2026-09-17T10:32:50Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، عێراق-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1669284 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = سەید نەجم | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای داقووق.png{{!}} | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی [[قەزای داقووق]] و ناحیە و گوندەکانی | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord= {{Coord| 35.20853| 44.34544}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی سەید نەجم''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[باشووری کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.20853| 44.34544 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا| کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای کەرکووک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای داقووق]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای داقووق]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢١٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[یارسان]]([[کاکەیی]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''سەید نەجم''' (''{{lang-ar| سید نجم}})، ({{lang-en| Said Najm }}'') یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای داقووق]]، [[قەزای داقووق]]، [[پارێزگای کەرکووک]]، [[باشووری کوردستان]]، لە [[عێراق]]([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]]).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = کوردستان دابەشی کارگێری و ترێتۆری 1927-1997 | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082807/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ماددەی ١٤٠ | ناونیشان = http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082804/http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دەکەوێتە باکووری شارۆچکەی [[داقووق]] بە دووری (٢١)کم.<ref>https://www.geonames.org/99237/republic-of-iraq.html</ref> == ناو == == جوگرافیا == گوندی '''سەید نەجم''' ھاوسنوورە لەگەڵ: * لە باکوورەوە گوندی [[تەوێلە]]. * لە باشوورەوە گوندی [[سەعد]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[وەحدە]]. * لە ڕۆژئاواوە گوندی [[تەل مەغار]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەید نەجم | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/node/11391396821#map=13/35.20874/44.34563&layers=N |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = openstreetmap |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == == دانیشتوان == دانیشتوانی ئەم گوندە لە نەتەوەی [[کورد]] پێکهاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240809161721/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٥٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە (-) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٥٧، | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٧٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە (-) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٧٧ | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[ناحیەی ناوەندی قەزای داقووق]] * [[قەزای داقووق]] * [[پارێزگای کەرکووک]] * [[پێڕستی گوندەکانی پارێزگای کەرکووک]] == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|عێراق|کوردستان}} {{گوندەکانی قەزای داقووق}} {{سەرچاوەکان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]] 2zqqzezr0w7cgewvzgiy7azzyv7oe7o 0 283232 1668902 1651297 2026-09-16T16:35:53Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، عێراق-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1668902 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = سەعد | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای داقووق.png{{!}} | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی [[قەزای داقووق]] و ناحیە و گوندەکانی | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord= {{Coord| 35.20103| 44.35490}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی سەعد''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[باشووری کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.20103| 44.35490 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا| کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای کەرکووک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای داقووق]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای داقووق]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٢٢ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[یارسان]]([[کاکەیی]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''سەعد''' (''{{lang-ar| سعد}})، ({{lang-en| Sa'd }}'') یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای داقووق]]، [[قەزای داقووق]]، [[پارێزگای کەرکووک]]، [[باشووری کوردستان]]، لە [[عێراق]]([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]]).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = کوردستان دابەشی کارگێری و ترێتۆری 1927-1997 | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082807/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ماددەی ١٤٠ | ناونیشان = http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082804/http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دەکەوێتە باکووری شارۆچکەی [[داقووق]] بە دووری (١٤)کم.<ref>https://www.geonames.org/99237/republic-of-iraq.html</ref> == ناو == == جوگرافیا == گوندی '''سەعد''' ھاوسنوورە لەگەڵ: * لە باکوورەوە گوندی [[سەید نەجم]]. * لە باشوورەوە گوندی [[عەبدوڵڵاغانمی بچووک]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[خالید]]. * لە ڕۆژئاواوە گوندی [[تەل مەغار]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەعد | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/node/11391434503#map=13/35.20074/44.35507&layers=N |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = openstreetmap |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == == دانیشتوان == دانیشتوانی ئەم گوندە لە نەتەوەی [[کورد]] پێکهاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240809161721/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٥٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە (-) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٥٧، | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٧٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە (١٥٠) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٧٧ | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[ناحیەی ناوەندی قەزای داقووق]] * [[قەزای داقووق]] * [[پارێزگای کەرکووک]] * [[پێڕستی گوندەکانی پارێزگای کەرکووک]] == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|عێراق|کوردستان}} {{گوندەکانی قەزای داقووق}} {{سەرچاوەکان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]] 4ilvp72xubu1pso6pbz072e3q02bq71 0 283961 1669219 1431980 2026-09-17T06:35:31Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1669219 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''کوێتە'''، یان '''کوێتا''' ({{بە بەلۆچی|کوٹه}}، {{بە ئوردوو|کوئٹه}}) پایتەخت و گەورەترین شاری [[پارێزگای بەلۆچستان]] لە [[پاکستان]]ە. ئەمە نۆیەمین شاری گەورەی پاکستانە، بە دانیشتووانێکی مەزەندەکراو کە لە ١٫٦ ملیۆن کەس زیاترە لە ساڵی ٢٠٢٤دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Quetta Population 2024 |ناونیشان=https://worldpopulationreview.com/world-cities/quetta-population |وێبگە=worldpopulationreview.com}}</ref> لە باشووری ڕۆژاوای وڵاتدا ھەڵکەوتووە، لە ناو دۆڵێکدایە کە لە ھەموو لایەکەوە شاخ دەوریان داوە. کوێتا لە بەرزایییەکی ناوەندی ١٬٦٨٠ مەتر (٥٬٥١٠ پێ) لەسەر ئاستی دەریا ھەڵکەوتووە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://population.mongabay.com/population/pakistan/1167528/quetta|سەردێڕ=Mongabay -environmental science and conservation news|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304052058/http://population.mongabay.com/population/pakistan/1167528/quetta |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠١٦}}</ref> کە دەیکات بە بەرزترین شاری سەرەکی پاکستان. شارەکە بە «باخی میوەی پاکستان» ناسراوە بەھۆی چەندین باخی میوە لە ناو و دەوروبەری شارەکە و جۆرە زۆر و فرە جۆرەکانی میوەی تازە و وشک کە لەوێ بەرھەم دەھێنرێن.<ref name="Quetta fruit garden of Pakistan">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bolnews.com/trending/2020/01/winter-destinations-mesmerizing-places-in-pakistan/|سەردێڕ=Winter destinations – Mesmerizing places in Pakistan|ئیش=[[Bol News]]|ڕێکەوت=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|archive-date=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢١|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624133958/https://www.bolnews.com/trending/2020/01/winter-destinations-mesmerizing-places-in-pakistan/|url-status=dead}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Quetta}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|پاکستان}} [[پۆل:ناوچە شارییەکانی پاکستان]] cgklxxmjbuwqrsv6r83zj1z6q31w7u4 0 284072 1669252 1552190 2026-09-17T07:37:27Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، میسر-کۆلکە) 1669252 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''سەید سابق''' (١٩١٥–٢٠٠٠) (١٣٣٥ کۆچی - ٢٣ زولوقەعدە ١٤٢٠ کۆچی) نووسەری کتێبی بەناوبانگی «فقھی سوننە» و یەکێکە لە زانایانی [[ئەزھەری شەریف|ئەزھەر]] دەرچووی بەشی شەریعەیە و لە پەیوەندیدا بووە لەگەڵ [[حەسەن بەننا]] و بووە بە ئەندامی [[ئیخوان موسلیمین]][[مزگەوتی ئەزھەر|.]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://id.loc.gov/authorities/n88059527|سەردێڕ=Sābiq, al-Sayyid; سابق، السید - LC Linked Data Service: Authorities and Vocabularies {{!}} Library of Congress, from LC Linked Data Service: Authorities and Vocabularies (Library of Congress) |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191211142134/https://id.loc.gov/authorities/n88059527 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩}}</ref> == مردن == ڕۆژی یەکشەممە ٢٣ی زولقەعدە ساڵی ١٤٢٠ی کۆچی کە دەکاتە [[٢٧ی شوبات]]ی [[٢٠٠٠]]ی زایینی، لە تەمەنی ٨٥ ساڵیدا کۆچی دوایی کردووە و لە گۆڕستانی بنەماڵەکەی لە گوندی ئیستانھا نێژراوە، کە لەوێ لەدایک بووە. == گرنگترین بەرھەمەکانی == کتێبی زۆری نووسیوە، گرنگترین کتێبیشی بریتییە لە کتێبی "فیقھی سوننە "، کە بۆشایییەکی لە کتێبخانەی ئیسلامیدا لە بواری فیقھی سوننەتدا پڕکردەوە، کە پەیوەندی بە ھیچ قوتابخانەیەکی فیکری تایبەتەوە نییە، بۆیە بە شێوەیەکی بەرفراوان لەلایەن کەسانی خوێندەوارەوە وەرگیرا کە بە شێوەیەکی بەرفراوان پابەند نەبوون بە قوتابخانەیەکی فیکرێکی دیاریکراوەوە یان بۆ ئەوەی کە کۆنەپەرستانە بن، ھەرکاتێک پێویستیان بە پێداچوونەوە بوو پرسێکی تایبەت. کتێبەکە زۆر بەناوبانگ بوو، ھەندێک کەس بەبێ مۆڵەتی نووسەر چاپیان کرد، وەک چۆن لە کتێبەکانی دیکەدا دەیکەن کە خەڵک داوای دەکەن. دیارترینیان بریتین لە: # '''فقە السنة''' # مصادر القوة فی الإسلام. # الربا والبدیل. # رسالة فی الحج. # رسالة فی الصیام. # تقالید وعادات یجب أن تزول فی الأفراح والمناسبات. # تقالید وعادات یجب أن تزول فی المآتم. # العقائد الإسلامیة. # إسلامنا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [http://ar.islamway.net/scholar/2371/السید-سابق ژیاننامەی شێخ سەید سابق لە ماڵپەڕی ڕێگای ئیسلام] * [http://www.ikhwanwiki.com/index.php?title=سید_سابق ژیاننامەی شێخ سەید سابق - ویکیپیدیای ئیخوان موسلیمین] {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|میسر}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{میسر-کۆلکە}} [[پۆل:مردووانی ٢٠٠٠]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٥]] 2jdhv64130h4s0krco0cgyebaq8ea68 0 284095 1668815 1508015 2026-09-16T13:34:12Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە، کەنەدا-کۆلکە) 1668815 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''سەرۆک وەزیرانی کەنەدا''' ({{بە فەڕەنسی|سەرۆک وەزیرانی کەنەدا}}) [[سەرۆکی حکوومەت]]ی [[کەنەدا]]یە. لەژێر [[سیستمی وێستمینستەر|سیستەمی وێستمینستەر]]، سەرۆک وەزیران بە متمانەی زۆرینەی ئەندامانی ھەڵبژێردراوی ئەنجومەنی نوێنەران حوکم دەکات؛ بۆیە، سەرۆک وەزیران بە شێوەیەکی ئاسایی وەک ئەندامی پەرلەمان دادەنیشێت و سەرۆکایەتی گەورەترین پارت یان ھاوپەیمانییەتی پارتەکان دەکات. وەک یەکەم وەزیر، سەرۆک وەزیران وەزیرەکان ھەڵدەبژێرێت بۆ پێکھێنانی کابینە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٢ی ئازاری ٢٠٢٥}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Prime ministers of Canada}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ژیاننامە|کەنەدا}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{کەنەدا-کۆلکە}} [[پۆل:سەرۆک وەزیرانی کەنەدا]] 8fwqd28bd4m4gu1djhnclln44ts0mvm 0 284105 1668909 1508073 2026-09-16T16:37:03Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئیسلام-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە) 1668909 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''سەعد کوڕی عوبادەی ساعیدی ئەنساری''', ئەبوو سابیت یان دەوترێت: ئەبوو قەیس، لە بەڕێزترین بنەماڵەی عەرەبەکانەوە، و پێش [[ئیسلام]] سەرۆکی [[ئەنسار|خەزرەج]] بووە. [[ھاوەڵان|ھاوەڵێک]] کە لە سەرەتاوە موسڵمان بوو، ئامادەی [[بەیعەتی عەقەبە]] بوو، و لە تەنیشت [[محەممەد|پێغەمبەر محەممەد]] دەژیا، ئەو و کوڕەکەی قەیس بن سەعد بن عوبادە ساعیدی بە بەخشندەیی و میھرەبانی خۆیان ناسرابوون سەبارەت بە سەعد دەگوترا: پیاوێکی ئەنسار لەگەڵ یەکێک، دوو، یان سێ کەس لە موھاجیرییەکان دەچوونە ماڵەکەی. سەعد بن عوبادە لەگەڵ ھەشتا پیاودا بەڕێدەکەوتن. واتا میوانداری ھەشتا کەسی دەکرد.<ref>نور الدین الھیثمی. مجمع الزوائد ومنبع الفوائد. دار الکتب العلمیة. صفحة 191.</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=إسلام ویب - سیر أعلام النبلاء - الصحابة رضوان اللە علیھم - سعد بن عبادة- الجزء رقم1 |ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/library/content/60/67/سعد-بن-عبادة |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=www.islamweb.net |زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=قول عمر عن سعد بن عبادة - رضی اللە عنھما -: قتلە اللە !! - الإسلام سؤال وجواب |ناونیشان=https://islamqa.info/ar/answers/219532/قول-عمر-عن-سعد-بن-عبادة---رضی-اللھ-عنھما---قتلھ-اللە |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=islamqa.info |زمان=ar}}</ref> == ھەروەھا سەیری بکە == * سەعیدی کوڕی سەعدی کوڕی عوبادە * [[بەیعەتی عەقەبە]] * [[ئەنسار]] * [[ھاوەڵان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{ھاوەڵان}} {{پۆلی کۆمنز|Saad bin Ubadah}} {{تووڵی دەروازە|محەممەد|ئیسلام|ژیاننامە|سیاسەت|مێژووی ئیسلام}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئیسلام-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} [[پۆل:مردووانی ٦٣٥]] [[پۆل:ھاوەڵەکان]] [[پۆل:ساڵی لەدایکبوونی نەزانراو]] [[پۆل:ئەنسار]] [[پۆل:لەدایکبووانی مەدینە]] 2dss9fmbtwpmd4wwztxjqjxj9y6essy 0 284376 1668910 1658589 2026-09-16T16:37:13Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە) 1668910 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس|بەند=Q2002479}} '''سەعد کوڕی مەعاز''' (لە ساڵی ٥ی کۆچی کۆچی دوایی کردووە) [[ھاوەڵان|ھاوەڵێکی پێغەمبەر]] بووە پێش [[کۆچی مسوڵمانان|کۆچی پێغەمبەر]] لە [[یەسریب]] سەرۆکی [[ئەوس]] بووە. سەعد لەسەر دەستی [[موسعەب کوڕی عومەیر|موسعب کوڕی عومەیر]] موسڵمان بوو، کە پێغەمبەر [[محەممەد]] ﷺ ڕەوانەی یەسریبی کرد بۆ ئەوەی خەڵکەکەی فێری ئایینەکەیان بکات لەگەڵ موسڵمانبوونی ھەمووی بەنوو عەبدولئەشھەل موسڵمان بوون. دوای کۆچی پێغەمبەر محەممەد، سەعدی کوڕی مەعاز لەگەڵیدا شاھیدی شەڕەکانی [[شەڕی بەدر|بەدر و]] [[شەڕی ئوحود|ئوحود]] [[شەڕی خەندەق|و خەندەق بوو،]] کە تێیدا بە سەختی بریندار بوو. کاتێک پێغەمبەر محەممەد گەمارۆی [[بەنی قورەیزە|بەنو قوڕەیزەیدا]] دوای ئەوەی پەیمانەکەیان شکاند و ڕێگەی بە لایەنەکان دا بچنە مەدینە و خیانەتیان لە موسڵمانان کرد، ئەوان تەسلیم بوونیان قبوڵ کرد بەو مەرجەی کە سەعد وەک ناوبژیوان بەسەریاندا دابنرێت بە برینداری، و بڕیاریدا کە پیاوەکان بکوژرێن، ژنەکان بە دیل بگیرێن موڵک و زەوییان بەسەر موسڵماناندا دابەش بکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.al-eman.com/الکتب/سیرة%20ابن%20ھشام%20المسمی%20ب%20%C2«Ø§Ù„سيرة%20النبویة%C2»%20**/حصار%20بنی%20قریظة/i109&d72742&c&p1|سەردێڕ=فصل: حصار بني قريظة{{!}}نداء الإيمان |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181015233648/http://www.al-eman.com:80/الکتب/سیرة%20ابن%20ھشام%20المسمی%20ب%20«السیرة%20النبویة»%20**/حصار%20بنی%20قریظة/i109&d72742&c&p1 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠١٨|وێبگە=islamport.com |زمان=ar}}</ref> دوای شەڕی بەنو قورەیزە، برینەکەی سەعد کولایەوە و دوای ماوەیەکی کەم گیانی لەدەستدا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{ھاوەڵان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:مردووانی ٦٢٥]] [[پۆل:لەدایکبووانی مەدینە]] [[پۆل:ئەنسار]] [[پۆل:مردووان لە مەدینە]] [[پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ٥٩٠]] [[پۆل:شەھیدانی سەحابە]] h400qscetkiwvip9myozwhvtwmqwf73 0 284756 1669263 1651255 2026-09-17T07:39:17Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، عێراق-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1669263 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = سەید موحەممەد نوری | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای داقووق.png{{!}} | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی [[قەزای داقووق]] و ناحیە و گوندەکانی | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord= {{Coord| 35.11937| 44.37548}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی سەید موحەممەد نوری''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[باشووری کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.11937| 44.37548 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا| کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای کەرکووک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای داقووق]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای داقووق]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٠٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[یارسان]]([[کاکەیی]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''سەید موحەممەد نوری''' (''{{lang-ar| سید محمد نوري}})، ({{lang-en| Saiid Muhammad Nuri }}'') یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای داقووق]]، [[قەزای داقووق]]، [[پارێزگای کەرکووک]]، [[باشووری کوردستان]]، لە [[عێراق]]([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]]).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = کوردستان دابەشی کارگێری و ترێتۆری 1927-1997 | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082807/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ماددەی ١٤٠ | ناونیشان = http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082804/http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دەکەوێتە باکووری شارۆچکەی [[داقووق]] بە دووری (٩)کم.<ref>https://www.geonames.org/99237/republic-of-iraq.html</ref> == ناو == == جوگرافیا == گوندی '''سەید موحەممەد نوری''' ھاوسنوورە لەگەڵ: * لە باکوورەوە گوندی [[عەنانە]]. * لە باشوورەوە گوندی [[تۆپزاوا، داقووق|تۆپزاوا]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[مەتیق]]. * لە ڕۆژئاواوە گوندی [[مەفرەج]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سنوور | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/node/2489321958#map=14/35.11640/44.37429 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = openstreetmap |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == == دانیشتوان == دانیشتوانی ئەم گوندە لە نەتەوەی [[کورد]] پێکهاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240809161721/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٥٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە (-) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٥٧، | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٧٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە (-) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٧٧ | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[ناحیەی ناوەندی قەزای داقووق]] * [[قەزای داقووق]] * [[پارێزگای کەرکووک]] * [[پێڕستی گوندەکانی پارێزگای کەرکووک]] == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|عێراق|کوردستان}} {{گوندەکانی قەزای داقووق}} {{سەرچاوەکان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]] 8eodtlgffft7hpns66xe8r34fyfjkww 0 284765 1669238 1651262 2026-09-17T07:35:07Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، عێراق-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1669238 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = سەی وەڵە | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای داقووق.png{{!}} | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی [[قەزای داقووق]] و ناحیە و گوندەکانی | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord= {{Coord| 35.07779| 44.34617}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی سەی وەڵە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[باشووری کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.07779| 44.34617 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا| کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای کەرکووک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای داقووق]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای داقووق]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٩١ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[یارسان]]([[کاکەیی]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''سەی وەڵە''' (''{{lang-ar| سيولة}})، ({{lang-en| Saiwalla }}'') یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای داقووق]]، [[قەزای داقووق]]، [[پارێزگای کەرکووک]]، [[باشووری کوردستان]]، لە [[عێراق]]([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]]).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = کوردستان دابەشی کارگێری و ترێتۆری 1927-1997 | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082807/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ماددەی ١٤٠ | ناونیشان = http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082804/http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دەکەوێتە باکووری شارۆچکەی [[داقووق]] بە دووری (١٤)کم.<ref>https://www.geonames.org/99237/republic-of-iraq.html</ref> == ناو == == جوگرافیا == گوندی '''سەی وەڵە''' ھاوسنوورە لەگەڵ: * لە باکوورەوە گوندی [[عەلی سەرای]]. * لە باشوورەوە گوندی [[دەلسی بچووک]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[شالیار]]. * لە ڕۆژئاواوە گوندی [[تەل ڕوبعە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سنوور | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/way/546122246 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = openstreetmap |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == == دانیشتوان == دانیشتوانی ئەم گوندە لە نەتەوەی [[کورد]] پێکهاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240809161721/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٥٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە (-) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٥٧، | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٧٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە (-) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٧٧ | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[ناحیەی ناوەندی قەزای داقووق]] * [[قەزای داقووق]] * [[پارێزگای کەرکووک]] * [[پێڕستی گوندەکانی پارێزگای کەرکووک]] == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|عێراق|کوردستان}} {{گوندەکانی قەزای داقووق}} {{سەرچاوەکان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]] rwbprquw3s5n3fgnuyxrd63ed5d6l9k 0 284810 1668921 1450991 2026-09-16T16:39:03Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، تورکیا-کۆلکە) 1668921 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''سەعید حەلیم پاشا''' (١٨٦٣–١٩٢١) [[سیاسەتوان|سیاسەتمەدارێکی]] میسری [[عوسمانی]] بوو، کوڕی شازادە محەممەد عەبدولحەلیم کوڕی [[محەممەد عەلی پاشا]] بوو، دامەزرێنەری بنەماڵەی [[عەلەوی|عەلەوییەکانە]] لە میسر. لە ساڵی ١٩١٣ تا ١٩١٦ پۆستی [[وەزیری گەورە|سەدری ئەعزەم]] ([[سەرۆک وەزیران]])ی بەدەستەوە بووە، لە ساڵی ١٩١٤ پەیمانی ھاوپەیمانی لەگەڵ [[ئەڵمانیا]] واژوو کردووە، بەڵام بە دژایەتیکردنی [[تورکیا]] بۆ چوونە ناو شەڕەکە ناسراوە. کاتێک شەڕ دەستی پێکرد ھەوڵیدا دەست لەکار بکێشێتەوە، بەڵام لەسەر پێداگری حیزبی تورکە گەنجەکان پێگەی خۆی پاراست.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://d-nb.info/gnd/119031868|سەردێڕ=DNB, Katalog der Deutschen Nationalbibliothek |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191208024000/https://d-nb.info/gnd/119031868 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.idref.fr/115822267|سەردێڕ=Meḥmed Saʿīd Ḥalīm (1863-1921 ; Paşa) محمد سعيد حليم (پاشا) |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191208024003/https://www.idref.fr/115822267 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.britannica.com/biography/Said-Halim-Pasa|سەردێڕ=Said Halim Paşa {{!}} Ottoman Grand Vizier, Diplomat, Politician {{!}} Britannica |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181123071403/https://www.britannica.com/biography/Said-Halim-Pasa |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨}}</ref> لە ساڵی ١٩٢١ لە ڕۆما تیرۆر کرا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Said Halim Pasha}} {{شریتی دەروازە|ئەرمەنستان|ژیاننامە|مێژوو|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|سیاسەت|تورکیا|زانستی سیاسەت}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{تورکیا-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٨٦٠]] [[پۆل:مردووانی ١٩٢١]] 1jziyq4eijrq0q9k0d41o7cjfg8tbmb 0 285147 1669032 1632334 2026-09-16T20:37:15Z 1silent scientist 51740 پووچەڵکردنەوەی پێداچوونەوەی [[Special:Diff/1632334|1632334]] لە لایەن [[Special:Contributions/QaradaghySmartBot|QaradaghySmartBot]] ([[User talk:QaradaghySmartBot|لێدوان]]) 1669032 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Databox}}'''شاری سەدر''' کە بە '''شاری شۆڕش''' ناسراوە، یەکێکە لە ناوچەکانی ڕۆژھەڵاتی [[بەغدا]] لە [[عێراق]]، دەکەوێتە دیووی [[ڕەسافە]]. ڕووبەرەکەی ٢,٢٥٥ [[ھەکتار|ھێکتارە]]، و ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ١٩٩٧دا ٨٢٨,١٠٨ کەس بووە، و ژمارەیان لە ساڵی ٢٠١٢ بووەتە ٢,٢٠٤,٤٥٣<ref name="iasj.net">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=بسام العاني وسهاد حسن شلش |سەردێڕ=أثر الزيادة السكانية على عناصر البيئة في مدينة الصدر |ناونیشان=https://www.iasj.net/iasj/download/d65a13b7f9ea8714 |شوێن=العراق |بڵاوکەرەوە=مجلة كلية التربية الاساسية, 2015, المجلد 20, العدد 85/انساني, الصفحات 519-532 |پەڕە=٥٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230815074148/https://www.iasj.net/iasj/download/d65a13b7f9ea8714 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> ناوی لێنراوە لە دوای داگیرکاری ئەمریکا لە ساڵی [[٢٠٠٣| ٢٠٠٣.]] لە کاتی دامەزراندنیدا بە '''شاری شۆڕش''' لە سەردەمی سەرۆک [[عەبدولکەریم قاسم|عەبدولکەریم قاسم ناسرا]]، پاشان بە '''گەڕەکی ئەلڕافیدەین''' لە سەردەمی سەرۆک [[عەبدولسەلام عارف]]، پاشان بە '''شاری سەددام''' لە سەردەمی [[سەددام حوسێن|سەددام حوسێن]]. == مێژوو == شارەکە لە سەردەمی عەبدولکەریم قاسم دامەزرا، کە لە ساڵانی شەستەکاندا بۆ نیشتەجێکردنی دانیشتووانی لادێکانی باشووری عێراق لە بەغدا دامەزراندووە. زۆربەی دانیشتووانەکەی سەرچاوەی خۆیان دەگەڕێننەوە بۆ شاری [[عەمارە]] و شارەکانی دیکەی [[پارێزگای میسان]] لە زۆنگاوەکانی باشووری [[عێراق]]. ھەروەھا خاتوو نەزیھە دوولەیمی ڕۆڵی ھەبوو لە دامەزراندنی گەڕەکی ئەلڕافیدەین لە ڕۆژھەڵاتی بەغدا کە خەڵک بە شۆڕش یان شاری شۆڕش لە سەردەمی عەبدولکەریم قاسم ناویان دەبرد. لە ئێستادا ناوی «شاری سەدر»ە کاتێک وەزیری شارەوانی کاری کردووە. == سەرچاوەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Sadr City}} {{شریتی دەروازە|عێراق|بەغدا|جوگرافیا}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٩٥٩]] rvyiv83np74zp39h766a9p0pyaptulv 0 285721 1668986 1651290 2026-09-16T19:34:19Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، عێراق-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1668986 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = سەعیدی | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای داقووق.png{{!}} | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی [[قەزای داقووق]] و ناحیە و گوندەکانی | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord= {{Coord| 34.97491| 44.21585}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی سەعیدی''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[باشووری کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 34.97491| 44.21585 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا| کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای کەرکووک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای داقووق]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای داقووق]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٧٢ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''سەعیدی'''، (''{{lang-ar| سعیدي}})، ({{lang-en| Sa'aidi }}'') یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای داقووق]]، [[قەزای داقووق]]، [[پارێزگای کەرکووک]]، [[باشووری کوردستان]]، لە [[عێراق]]([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]]).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = کوردستان دابەشی کارگێری و ترێتۆری 1927-1997 | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082807/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ماددەی ١٤٠ | ناونیشان = http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082804/http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دەکەوێتە باشووری ڕۆژاوای شارۆچکەی [[داقووق]] بە دووری (٣٥)کم.<ref>https://www.geonames.org/99237/republic-of-iraq.html</ref> == ناو == == جوگرافیا == گوندی '''سەعیدی''' ھاوسنوورە لەگەڵ: * لە باکوورەوە گوندی [[شەفلەح]]. * لە باشوورەوە گوندی [[شەبیجە]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[غەیدە]]. * لە ڕۆژئاواوە گوندی [[عەبوود]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = تەوێلە | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/way/764516995|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = openstreetmap |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == == دانیشتوان == دانیشتوانی ئەم گوندە لە نەتەوەی [[عەرەب]] پێکهاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240809161721/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٥٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە (-) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٥٧، | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٧٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە (١٤٤) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٧٧ | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[ناحیەی ناوەندی قەزای داقووق]] * [[قەزای داقووق]] * [[پارێزگای کەرکووک]] * [[پێڕستی گوندەکانی پارێزگای کەرکووک]] == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|عێراق|کوردستان}} {{گوندەکانی قەزای داقووق}} {{سەرچاوەکان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]] pzyavijnie461oa6c8j2y8j6c9jwcy0 0 286076 1669071 1450993 2026-09-16T22:36:55Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئیسلام-کۆلکە) 1669071 wikitext text/x-wiki {{ئیسلام}}'''سەلەف''' ({{Langx|ar|سلف}}، "باپیران" یان "پێشتر")، ھەروەھا زۆرجار بە دەربڕینی '''سەلەف ساڵح''' ({{Lang|ar|السلف الصالح}} ئاماژەی پێدەکرێت، "پێشینە چاکەکان")، ئاماژەیە بۆ سێ نەوەی یەکەمی [[موسڵمان|موسڵمانان]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lacey|یەکەم=Robert|سەردێڕ=Inside the Kingdom, Kings, Clerics, Modernists, Terrorists, and the Struggle for Saudi Arabia|بڵاوکەرەوە=Viking|ساڵ=٢٠٠٩|شوێن=New York|پەڕە=٩}}</ref>کە بریتین لە ئەمەش لە [[ھاوەڵان]]ی [[محەممەد|پێغەمبەر محەممەد]] و شوێنکەوتووانی ئەوان ([[تابعین]]) و شوێنکەوتوانی شوێنکەوتووان (تابعی تابعی) پێکدێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١٤|ناونیشان=https://abdurrahman.org/2014/09/29/the-meaning-of-the-word-salaf-abu-abdis-salaam-hasan-bin-qaasim-ar-raymee/|سەردێڕ=The Meaning of the Word “Salaf” – Abu ‘Abdis-Salaam Hasan bin Qaasim ar-Raymee |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|وێبگە=AbdurRahman.org |زمان=en}}</ref> پێغەمبەر دەربارەیان دەفەرموێت {{وتە|باشترینی خەڵکی ھاوەڵانی منن، دواتر شوێنکەوتوانی ھاوەڵانم دواتر شوێنکەوتوانی شوێنکەوتوان}} ،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Wood|یەکەم=Graeme|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Cp8RDQAAQBAJ&q=salaf+3+generations&pg=PT20|سەردێڕ=The Way of the Strangers: Encounters with the Islamic State|ڕێکەوت=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Penguin Books Limited|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٤١-٢٤٠١٢-٠|زمان=en}}</ref> قۆناغێک کە نموونەی پاکترین فۆڕمی [[ئیسلام|ئیسلامە]]. نەوەکانی موسڵمانان دوای سێیەم نەوە بە '''خەلەف''' ناودەبرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Brown |یەکەم=Jonathan A. C. |ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|ناونیشان=https://www.oxfordbibliographies.com/display/document/obo-9780195390155/obo-9780195390155-0070.xml?rskey=0OpaqS&result=204|سەردێڕ=Salafism |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=Oxford Bibliographies}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ئیسلام}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئیسلام-کۆلکە}} [[پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان]] [[پۆل:سەلەفی]] [[پۆل:پێڕستەکانی موسڵمانان]] [[پۆل:سەلەف]] iej6444481o4f9ouk2qt61dmonua9ij 0 286115 1668915 1658292 2026-09-16T16:38:03Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1668915 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{Databox}} [[پەڕگە:April_Glaspie,_Sadoun_al-Zubaydi_and_Saddam_Hussein.jpg|وێنۆک|سەعدون ئەلزوبەیدی (لە ناوەڕاست) لەگەڵ [[سەددام حوسێن|سەددام حوسێن]] لە کۆبوونەوەیەکی ٢٥ی تەممووزی ١٩٩٠ لەگەڵ ئەپریل گلاسپی، باڵیۆزی ئەوکاتەی ئەمریکا لە عێراق.]] '''سەعدوون زووبێدی''' مامۆستای [[زانکۆی بەغدا]] بووە و [[وێژەی ئینگلیزی|ئەدەبی ئینگلیزی]] خوێندووە لە [[ئینگلتەرا]]. زیاتر بە وەرگێڕی [[سەددام حوسێن|سەددام حوسێن]] سەرۆک کۆماری پێشووی [[عێراق]] ناسرابوو. ئەو کەسێکی [[دنیاخوازی| عەلمانییە]] کە ڕەتیکردەوە خۆی بە [[سوننە| سوننە]] یان [[شیعە]] بناسێنێت.<ref name="The Guardian">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world|سەردێڕ="Saddam's Translator Emerges From Obscurity", Web|دوایین=The Guardian|ڕێکەوت=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٥|شوێن=London|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191208022006/https://www.theguardian.com/worldlatest/story/0,1280,-5268938,00.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩}}</ref> == وەرگێڕ == زووبێدی زۆرجار شانبەشانی سەددام حوسێن لە شاشەی تەلەڤیزیۆنەکانی جیھاندا دەرکەوت و لە چەندین کۆبوونەوەی ئاست بەرزی نێوان سەددام و کەسایەتییە بیانییەکان لە کاتی [[شەڕی ئێران و عێراق]] لە عێراق و [[داگیرکاریی عێراق بۆ سەر کووەیت|لەشکرکێشی کووەیت]] لە ساڵی ١٩٩١ و [[شەڕی کەنداو]] و چەند مانگەکانی پێش [[داگیرکردنی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣|لەشکرکێشی ئەمریکا بۆ سەر عێراق]] لە ساڵی ٢٠٠٣ ئامادەبووە. ئەندامێکی ئاست نزم لە [[حیزبی بەعسی عێراق]] گووتی کە ئەلزوبەیدی شایەتحاڵی ھەندێک لە گرنگترین گفتوگۆکانی سەددام بوو، لەوانە کۆبوونەوە مشتومڕاوییەکەی ٢٥ی تەممووزی ١٩٩٠، لە نێوان سەددام و باڵیۆزی ئەمریکا ئەپریل گلاسپی تەنھا چەند ڕۆژێک پێش لەشکرکێشی عێراق بۆ سەر کووەیت. ھەروەھا بە شێوەیەکی بەرفراوان لێدوانەکانی سەددام حوسێنی لە کاتی کۆبوونەوەی سەرۆک کۆماری عێراق لە ٢٣ی ئابی ١٩٩٠ وەرگێڕاوە، لەگەڵ بارمتە ڕۆژاواییەکان کە عێراق ڤیزەی دەرچوونیان لە دوای قەیرانی [[کەنداوی فارس]] ڕەتکردبووەوە. == شوێنی ئێستا == ئەلزوبەیدی لە ساڵی ٢٠٠٥ لە تەمومژاوی خۆی دەرچوو بۆ ئەوەی ئامۆژگاری دانوستانکارانی سوننە بکات لە گفتوگۆکانی داڕشتنی [[دەستووری عێراق]]دا. ئاماژەی بەوەشکرد، بە تایبەتی لەلایەن چەند میلیشیایەک و سەر بە [[قاعیدە]] کراوەتە ئامانج. تا مانگی ئازاری ساڵی ٢٠٠٨، زووبەیدی لە [[عەممان]]ی پایتەختی [[ئوردن]] دەژیا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|عێراق}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی بەغدا]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠]] 09yc4x87gmi5urizu852tce708gv124 0 286316 1668916 1658588 2026-09-16T16:38:13Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1668916 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''سەعدون شاکر''' ( ١٩٣٩ – ١٤ی ئابی ٢٠١٥) [[سیاسەتمەدار]]ێکی [[عێراقی]] بووە کە [[وەزیری ناوخۆ]]ی [[عێراق]] بووە و ئەندامی سەرکردایەتی [[حیزبی بەعسی عێراق]] بووە. ==ژیان== سەعدون شاکر مەحموود ئەلمفەرجی ئەلعوبەیدی لە ساڵی ١٩٣٩ لەدایک بووە، بنەماڵەکەی خەڵکی شاری [[بەعقوبە]] و گوندی ئەلحەد ئەلئەخزەر بوون کە دەڕوانێتە [[ڕووباری دیالە]]. پەیوەندی بە [[حیزبی بەعس]]ەوە کرد و سەرکەوتوو بوو لە دەربازکردنی [[سەددام حوسێن]] لە دەستی دەستگیرکراوەکانی کاتێک لە ساڵی ١٩٦٦دا لە دەستبەسەریدا بوو، بە قاچاخ بردی لە چێشتخانەیەک.<ref>https://web.archive.org/web/20180808040412/http://elaph.com/Web/opinion/2010/11/614807.html</ref> ==پۆستەکانی حکوومەت== لە ساڵی ١٩٦٨ لە بەشی پەیوەندییە گشتییەکان دامەزرا، کە پێشەنگی دەزگای ھەواڵگری گشتی بوو کە سەددام دامەزراندبوو. دواتر کرا بە بەرپرسی دەزگای ھەواڵگری و [[بەرزان ئیبراھیم تکریتی|بەرزان تکریتی]] وەک یاریدەدەرێک کە دواتر بوو بە بەڕێوەبەری دەزگای ھەواڵگری. لە ساڵی ١٩٧٩ گواسترایەوە بۆ پۆستی [[وەزیری ناوخۆ]]، لە ساڵی ١٩٨٧ بە ئەندامی فەرماندەیی ھەرێمیی بەعس ھەڵبژێردرا. ==دادگاییکردن== دوای داگیرکردنی عێراق لە ٢٠ی ئازاری ٢٠٠٣ دەستگیرکرا، لە مانگی ئازاری ساڵی ٢٠١١ بەھۆی تێوەگلانی لە کوشتنی چەند کەسایەتییەکی شیووعیدا سزای لەسێدارەدانی بەسەردا سەپێندرا، لەوانە: ژەنەڕاڵ جەلال ئەوقاتی، ساڵح عەبلی شیووعیی و سەرۆکی بزووتنەوەی بەرخۆدانی دژە بەعس دژی [[عەبدولکەریم قاسم]] لە ٨ی شوباتی ١٩٦٣، سزای لەسێدارەدانی ھەڵوەشایەوە بە ھۆکاری سیاسی ناوخۆیی و نێونەتەوەیی. لە ١٤ی ئابی ٢٠١٥ لە تەمەنی ٧٦ ساڵیدا لە زیندان کۆچی دوایی کرد.<ref>https://web.archive.org/web/20190925180053/http://www.jfranews.com.jo/post.php?id=119141</ref> == سەرچاوەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|عێراق|ژیاننامە|سیاسەت}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:سەرکردەکانى حیزبی بەعسی عێراقی]] d912rqn9b1yd64jnlfxi4azyxjcj1g9 0 286319 1669002 1508116 2026-09-16T19:36:59Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1669002 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{Databox}}'''سەفیە تالیب عەلی سوھەیل''' [[سیاسەتمەدارێ]]کی عێراقییە و کچی کەسایەتی ئۆپۆزسیۆنی [[عێراقی]] [[تالیب سوھەیل تەمیمی|تالیب سووھەیلە]]، شێخی ھۆزی بەنی تەمیم، کە لەسەر فەرمانی [[سەددام حوسێن|سەددام حوسێن]] لە [[بەیرووت|بەیرووت]] لەلایەن [[دەزگای ھەواڵگریی عێراق|ھەواڵگری عێراقییەوە]] تیرۆرکرا. ئەندامی پێشووی [[ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق|پەرلەمانی عێراق]] بۆ [[پارێزگای بەغدا|پارێزگای بەغدا]] لەسەر [[لیستی نیشتمانیی عێراق]]. ھاوسەرگیری لەگەڵ [[بەختیار ئەمین|بەختیار محەمەد ئەمین]] وەزیری پێشووی مافی مرۆڤی عێراق کردووە. ئەو خانمە لە خولی دووەمی پەرلەمان لە ساڵی ٢٠١٠ لەسەر لیستی دەوڵەتی یاسا بە سەرۆکایەتی [[نوری مالیکی]] سەرۆک وەزیران ھەڵبژێردرایەوە، دوای ئەوەی ژمارەیەکی پێویستی دەنگی لە شاری [[بەغدا]] بەدەستھێنا. ئەو پەرلەمانتارە دەستکەوتی زۆری ھەیە لە بواری مافەکانی ژنان و بەشداری ژنانی عێراق لە پڕۆسەی سیاسیدا. و وەک یاریدەدەری وەزیری دەرەوە دەستنیشانکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.masrawy.com/news/news_egypt/details/2021/11/30/2132846/%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%83%D8%A7%D8%AF%D9%8A%D9%85%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B5%D8%B1%D9%8A%D8%A9-%D9%84%D9%84%D9%81%D9%86%D9%88%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D9%88%D9%85%D8%A7-%D8%AA%D8%AD%D8%AA%D9%81%D9%8A-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D9%8A%D9%88%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%8A-%D9%84%D9%84%D8%B7%D9%81%D9%88%D9%84%D8%A9-|سەردێڕ=الأكاديمية المصرية للفنون بروما تحتفي باليوم العالمي للطفولة |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211207181703/https://www.masrawy.com/news/news_egypt/details/2021/11/30/2132846/الأكاديمية-المصرية-للفنون-بروما-تحتفي-باليوم-العالمي-للطفولة- |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=مصراوي.كوم}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Safia Taleb Ali al-Suhail}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|عێراق|ژن}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٥]] [[پۆل:سیاسەتمەدارانی سەدەی ٢١ەمی عێراق]] [[پۆل:شیعە عێراقییەکان]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق]] 12yjdpm6ures31maqoblld17pcb847u 2 286378 1669225 1659369 2026-09-17T07:22:04Z Saad Goran 41181 1669225 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نووسەر |ناو = ژاوێن شاڵی |وێنە = |سەردێڕ = |ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٩٨٧ |شوێنی لەدایکبوون = [[سلێمانی]]، [[عێراق]] |پیشە = شاعیر، نووسەر، ڕۆژنامەنووس |نەتەوە = [[کورد]] |خوێندن = |ساڵانی چالاکی = بواری ئەدەب و ڕۆشنبیری |کارە دیارەکان = نە تۆ مایتەوە نە باران، وەک باڵندەی ناو جەنگەڵە ترسناکەکان }} '''ژاوێن شاڵی''' (لەدایکبووی ساڵی ١٩٨٧ لە [[سلێمانی]])، شاعیر، نووسەر و ڕۆژنامەنووسێکی هاوچەرخی کوردی خەڵکی باشووری کوردستانە.<ref name="wishe">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=ژاوێن شاڵی: نووسین تاكە شتە دڵخۆشم دەكات |ناونیشان=https://www.wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=46011&Jor=22 |وێبگە=wishe.net |ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> خاوەنی چەندین کۆمەڵە شیعر و بەرهەمی چاپکراوە لە کایەکانی ئەدەب و گفتوگۆی ڕۆشنبیریدا، هاوکات ئەندامی دەستەی بەڕێوەبردنی بنکەی ڕووناکبیریی گەلاوێژ بووە و وتار و بەرهەمەکانی لە چەندین گۆڤار و ڕۆژنامەی ناوخۆیی و دەرەکیدا بڵاو بوونەتەوە.<ref name="k24">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=ژاوێن شاڵی: قەیرانی دارایی و رامیاری چالاكیيه‌ ئەدەبیيه‌كان و چاپكردنی كتێبى لاوازكردووە |ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/so/news/a3b1a82f-2d93-4a00-ab64-9be1a2080766 |وێبگە=kurdistan24.net |ڕێکەوت=١ی شوباتی ٢٠١٦ |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> == ژیان و سەرەتای کارکردن == ژاوێن شاڵی ساڵی ١٩٨٧ لە شاری سلێمانی لەدایک بووە.<ref name="wishe" /> هەر لەو شارە قۆناغەکانی خوێندنی تەواو کردووە و لە تەمەنێکی زوودا ڕووی لە نووسینی دەقی ئەدەبی و بواری ڕۆژنامەگەریی فەرهەنگی کردووە. لە ناوەڕاستی دەیەی ٢٠١٠دا، بەرەو [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] کۆچی کردووە و لەوێ نیشتەجێ بووە، بەڵام بەردەوام پەیوەست بووە بە کایەی ڕۆشنبیری و ئەدەبیی کوردی و دەربڕینی هەڵوێستە نیشتمانی و ڕۆشنبیرییەکان.<ref name="spee">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=چەند ئەكادیمیەكی زمان: دەبێت لە ناوەندەکانی خوێندنی باڵا زمانی دایک بکرێتە چەقی بایەخپێدانەکان |ناونیشان=https://www.speemedia.com/dreja.aspx?Jmare=72728&Jor=1 |وێبگە=speemedia.com |ڕێکەوت=٢١ی شوباتی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> == چالاکیی ئەدەبی و پیشەیی == شاڵی وەک ڕۆژنامەنووس و سەرپەرشتیاری بەشە کولتوورییەکان لە چەندین ڕۆژنامە و ناوەندی میدیایی کاری کردووە، هەروەها چاوپێکەوتنی قووڵی لەگەڵ بیرمەند و ئەدیبانی دیاری کورد ساز کردووە، لەوانە زنجیرە دیدار لەگەڵ ڕۆماننووس [[بەختیار عەلی]] و وەرگێڕ [[سەباح ئیسماعیل]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=سەباح ئیسماعیل.. دەكرێ زمانی كوردی لە رێگەی وەرگێڕانی رۆمانەوە گەشە بكات |ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/culture/05042015 |وێبگە=rudaw.net |ڕێکەوت=٥ی نیسانی ٢٠١٥ |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> شاڵی ئەندامی دەستەی بەڕێوەبردنی [[بنکەی ڕووناکبیریی گەلاوێژ]] بووە لە سلێمانی، و لە سازدانی فێستیڤاڵە کلتوورییەکان و چالاکییە ئەدەبییەکان ڕۆڵی کاریگەری گێڕاوە؛ هەمیشە داکۆکیکاری پاراستنی سەربەخۆیی و گەشەپێدانی پڕۆژە کلتوورییەکان بووە لە بەرامبەر قەیرانە دارایی و سیاسییەکاندا.<ref name="k24" /> بەشداریی لە چەندین سیمینار و بەرنامەی ڕەخنەیی و ئەدەبی لە تەلەڤیزیۆن و ڕادیۆ نێودەوڵەتییەکاندا کردووە، بەتایبەت لە بەرنامەی «ژیان لە فەرهەنگدا» لە بەشی کوردیی [[دەنگی ئەمریکا]] (VOA)، کە تیایدا گفتوگۆی لەسەر فەلسەفەی زمان و دۆخی شیعر لە قۆناغی دوای ڕاپەڕین کردووە.<ref name="voa2014">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=ژیان له‌ فه‌رهه‌نگدا: ژاوێن شاڵی |ناونیشان=https://www.dengiamerika.com/a/2534015.html |وێبگە=dengiamerika.com |ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref><ref name="voa2019">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=ژیان لە فەرهەنگدا : ژاوێن شاڵی |ناونیشان=https://www.dengiamerika.com/a/4730608.html |وێبگە=dengiamerika.com |ڕێکەوت=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> == شێوازی شیعری == دەقە شیعرییەکانی ژاوێن شاڵی بە زمانێکی نوێخوازانە، وێنەی سوریالی و گرێدانی چەمکە بوونگەرایییەکان ناسراون. شیعرەکانی زیاتر پرسیار لەسەر «گومان»، «یاخیبوون»، «غوربەت»، «ناسنامە» و «ئەزموونی ژنانە» دەکەنەوە.<ref name="voa2019" /> لە ڕوانگەی ئەو، شیعر تەنیا دەربڕینێکی هەڵچوونی نییە، بەڵکو گەشتێکە بە نێو گومانەکاندا بۆ دەستگەیشتن بە ئاستێکی باڵاتری هۆشیاری و تێگەیشتن لە ژیان.<ref name="voa2014" /> هەروەها هەندێک لە دەقەکانی بۆ سەر زمانەکانی ئینگلیزی و عەرەبی وەرگێڕدراون، لەوانە لە پرۆژە شیعرییە هاوبەشەکانی نێوان شاعیرانی بەریتانیا و عێراقدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=نینیتی لە نێوان کلتووری لۆکاڵ و کلتووری گلۆباڵدا |ناونیشان=http://www.emrro.net/ninitilenwa.htm |وێبگە=emrro.net |ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> == بەرهەمەکان == ژاوێن شاڵی خاوەنی چوار کتێبی چاپکراوە لە بوارەکانی هۆنراوە و ڕۆژنامەگەریی ئەدەبیدا:<ref name="wishe" /> * ''نە تۆ مایتەوە نە باران'' – کۆمەڵە شیعر. * ''وەک باڵندەی ناو جەنگەڵە ترسناکەکان'' – زنجیرە دیدار و گفتوگۆی ئەدەبی و فیکری. * ''مەزھەر خالقی - سروشت لە زایەڵەی میلۆدییەکدا'' – نامیلکە و توێژینەوەی ئەدەبی، بڵاوکراوەی بنکەی ڕووناکبیریی گەلاوێژ (٢٠١٢). == خەڵات و بەشدارییەکان == * بەدەستهێنانی خەڵاتی یەکەمی فێستیڤاڵی ئەدەبیی «کەڤاڵ» بۆ شیعر لە شاری [[ھەولێر]] بە هاوبەشی لە ساڵی ٢٠١٣.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=موفقیت شاعران و داستان‌نویسان کُردستان ایران در جشنواره‌ی ادبی اربیل |ناونیشان=https://kurdpa.net/fa/news/2013/07/400 |وێبگە=kurdpa.net |ڕێکەوت=٤ی تەممووزی ٢٠١٣ |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> * بەشداری لە سێیەمین خولی فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی ئەدەبیی ژنان لە ژێر ناونیشانی «نینیتی» بە هاوبەشی لەگەڵ ئەنجوومەنی ڕۆشنبیریی بەریتانی (British Council) لە ساڵی ٢٠١٤.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=نینیتی لە نێوان کلتووری لۆکاڵ و کلتووری گلۆباڵدا |ناونیشان=http://www.emrro.net/ninitilenwa.htm |وێبگە=emrro.net |ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:شاعیرانی کورد]] [[پۆل:ژنانی کورد]] [[پۆل:ڕۆژنامەنووسانی کورد]] [[پۆل:خەڵکی سلێمانی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٧]] [[پۆل:کەسە زیندووەکان]] 5vs5q2cy7v1cfl21zg7hmhsssljzsil 0 286406 1669319 1508337 2026-09-17T10:38:40Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1669319 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{Databox}}'''سەیفەددین مەحموود ئەحمەد ئەلمەشھەدانی''' (١٩٥٦–٢٠١٤)، [[سیاسەتمەدار]] و ئەکادیمی [[عێراقی]]، ئەندامێکی دیاری [[حیزبی بەعسی عێراق|حیزبی بەعس]] بووە لە [[عێراق]]، و بچووکترین ئەندامی فەرماندەیی ھەرێمی بەعس بووە لە سەردەمی [[سەددام حوسێن|سەددام حوسێن]]. ئەو پۆستی سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی قوتابیان و لاوانی عێراقی و سکرتێری ڕێکخراوەکانی [[پارێزگای موسەنا|پارێزگای موسانا]]ی [[حیزبی بەعس]] ھەبووە. ئەو لە [[لیستی داواکراوانی عێراقی لەلایەن ئەمریکا|لیستی داواکراوانی عێراقی]] بوو کاتێک [[ئەمریکا]] لە ساڵی ٢٠٠٣ [[داگیرکردنی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣|عێراقی داگیرکرد]]، لە ٢٤ی ئایاری ٢٠٠٣ دەستگیرکرا. لە سەرەتای مانگی تەممووزی ساڵی ٢٠١٠ دادگای باڵای تاوانەکانی عێراق بڕیاریدا بە بێتاوانی ئەو تۆمەتانەی لەسەری دراوە. لە ٢ی شوباتی ٢٠١٣ ئازاد کرا. دواتر لە [[باشووری کوردستان|ھەرێمی کوردستان]] نیشتەجێ دەبێت و بووە پیاوی دووەم لە سەرکردایەتی حیزبی بەعس. دوای ڕووخانی [[مووسڵ|مووسڵ]] لە مانگی حوزەیرانی ٢٠١٤ و کۆنتڕۆڵکردنی داعش بەسەریدا، بەرەو [[مووسڵ]] ڕووی کرد و ڕووی کردە [[تکریت]] و دواتر بۆ ناوچەکانی پشتێنەی [[بەغدا]] و [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|داعش]] دەستگیری کرد. ھەندێک سەرچاوە باسیان لەوە کردووە کە داعش تیرۆریان کردووە، بەڵام وتەبێژی حیزبی بەعس ڕای گەیاندووە کە ھیچ زانیارییەک لەسەر ئەو بابەتە نییە. سەرچاوەکان باسیان لەوە کردووە کە ئەو لە شوێنی دەستبەسەرکردنی خۆیەوە، بە فەرمانی [[داعش]]، بە تەلەفۆن قسەی لەگەڵ سەرکردەکانی بەعس کردووە، کە داوای لێکردووە موزایەدەی ژیانی لەگەڵ سەرکردەکانی دیکەی بەعس بکات لە بەرامبەردا حیزبەکە بەیعەت بە داعش بدات لە بەیاننامەیەکی فەرمیدا کە [[عیزەت دووری|عیزەت ئەلدووری]] بڵاویکردووەتەوە. لە پەیوەندییەکەدا ئەلمەشھەدانی پێی گوتووە کە مل بە داعش نەدات و وەڵامی داواکارییەکانیان نەداتەوە ھەرچی بکەن. ئاماژەی بەوەشکرد، ژیانی ئێمە لە ژیانی گەلەکەمان بەنرختر نییە و لە ھەمان بانگەوازدا زیادیکردووە: «ئێمە لە چنگی ئێرانین کە ئاڵای داعش ھەڵدەکەن». پاشان لە نێوان جەنجاڵییەکدا پەیوەندییەکە پچڕا. لە ساڵی ٢٠١٧ [[ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق|پەرلەمانی عێراق]] یاسایەکی دەرکرد کە تێیدا دەستبەسەرداگرتنی سەروەت و سامانی جوڵاو و نەجووڵاوی [[سەددام حوسێن]] و ھاوسەرەکانی و منداڵەکانی و نەوەکانی و خزمەکانی تا پلەی دووەم و بریکارەکانیان و دەستبەسەرداگرتنی سەروەت و سامانی ھەنووکەیی ٥٢ ئەرکانەکانی ڕژێمی پێشوو کە سەیفەددین ئەلمەشھەدانیشی تێدابوو. == سەرچاوەکان == {{شریتی دەروازە|سیاسەت|عێراق|ژیاننامە}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} tbcpvvg8qry3ixcjmh9op4rmr5kaua7 0 286619 1669084 1455046 2026-09-16T22:39:05Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئیسلام-کۆلکە) 1669084 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Arabia_Felice_Nuova_Tavola_2.jpg|وێنۆک| عەرەبستان فیلیس نۆڤا تاڤۆلا]] '''گەلی سەمود''' گەلێکن کە لە [[قورئان]]دا باس کراون، پێشتر شاخیان دەتاشی و ماڵیان لێ دروست دەکرد، و لە دەشتەکانیان کۆشکیان دروست دەکرد. ناوی سەمود لە دەقە [[ئیمپراتۆریەتیی ئاشوور|ئاشوورییەکان]] لە یەکێک لە شەڕەکانی سارگۆنی دووەمدا ھاتووە، کە بە سەرکەوتنی ئاشوور و ژێردەستەکردنی سەمودییەکان کۆتایی ھات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=إسلام ویب - البدایة والنھایة - قصة صالح نبی ثمود علیە الصلاة والسلام - قصتە مع قومە والمعجزة التی أیدە اللە بھا- الجزء رقم1 |ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/library/content/59/26/قصتھ-مع-قومھ-والمعجزة-التی-أیدھ-اللھ-بھا |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=www.islamweb.net |زمان=ar}}</ref> خەڵکی سەمود لە عەرەبە لەناوچووەکان بوون. ئەوان گەلێک بوون کە خودا پێغەمبەر [[ساڵح|ساڵح،]] سەلامی خوای لەسەر بێت بۆ ناردن، بانگی دەکردن بۆ ئەوەی تەنھا خودا بپەرستن و واز لە بتپەرستن بھێنن. وەڵامی بانگەوازەکەی [[ساڵح]]ی پێغەمبەری خودایان دایەوە، بەڵام دواتر زۆربەیان ھەڵگەڕانەوە و ئەو وشترە مێینەیان کوشت کە خودا وەک موعجیزە بۆی ناردبوون. تەحەدای پێغەمبەر [[ساڵح|ساڵحیان]] کرد کە سزایان بۆ بھێنێت و نۆ کەسیان پیلانیان بۆ کوشتنی ساڵح و بنەماڵەکەی دانا. جا خودا ئەوانەی ستەمیان کردبوو لەناو خەڵکی سەمود لەناوبرد و ساڵح و ئیماندارانی ڕزگار کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=ثمود |ناونیشان=https://modoee.com/show-book-scroll/332 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=modoee.com |زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=دیار ثمود، ومدائن صالح - الإسلام سؤال وجواب |ناونیشان=https://islamqa.info/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=Islam-QA |زمان=ar}}</ref> == لە قورئاندا == * {{قورئان|فصلت|١٧|کوردی=بەڵێ}} * {{قورئان|ھوود|٦١|کوردی=بەڵێ}} * {{قورئان|الأعراف|٧٣|کوردی=بەڵێ}} * {{قورئان|الشعراء|١٤١|کوردی=بەڵێ}} {{قورئان|الشعراء|١٤٨|کوردی=بەڵێ}} {{قورئان|الشعراء|١٥٥|کوردی=بەڵێ}} * {{قورئان|النمل|٤٥|کوردی=بەڵێ}} * {{قورئان|الفجر|٦|کوردی=بەڵێ}} * {{قورئان|القمر|٢٣|کوردی=بەڵێ}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Thamud}} {{شریتی دەروازە|ئیسلام|مێژوو|عەرەبستانی سعوودی|قورئان|وڵاتەکان}} {{ئیسلام-کۆلکە}} [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی عەرەب]] [[پۆل:خەڵکی دێرین]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی سەدەی ٥ەم]] 46k6brf01oyyymi78v8ygwngspfoupd 0 286681 1668914 1455429 2026-09-16T16:37:53Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1668914 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''سەعدون جوێر فەرحان دلێمی''' ([[پارێزگای ئەنبار|ئەنبار]]، ١٩٥٤) [[سیاسەتوان|سیاسەتمەدارێکی]] [[خەڵکی عێراق|عێراقییە]] و وەزیری بەرگریی پێشووی عێراق بۆ ماوەی دوو خول، جگە لەوەی وەزیری ڕۆشنبیری پێشوو (٢٠١٠–٢٠١٤) بووە لە [[٢٠١٤|حکوومەتی]] [[نووری مالیکی]] و ئەندامی پێشووی پەرلەمانی عێراق بووە بۆ ماوەی دوو خول. == ژیان == سەعدوون دلێمی لە ساڵی ١٩٥٤ لە [[پارێزگای ئەنبار]] لەدایکبووە، لە ساڵی ١٩٧٩ بڕوانامەی [[ماستەر]]ی لە [[کۆمەڵناسی]] لە [[زانکۆی بەغدا]] بەدەستھێناوە، ھەروەھا بڕوانامەی [[دکتۆرا]]ی لە [[دەروونناسی کۆمەڵایەتی]] لە [[بەریتانیا]] لە ساڵی ١٩٩٠ بەدەستھێناوە. == پێش ڕوخانی ڕژێم == دوای بەدەستھێنانی بڕوانامەی ماستەر، لە زانکۆی بەغدا وەک [[مامۆستا]] کاری کردووە، شانبەشانی کارەکانی لە بواری ئەمنیدا. پاشان ڕەوانەی لەندەن کرا بۆ تەواوکردنی دکتۆراکەی لە ساڵی ١٩٨٦، وەک مامۆستا لە زانکۆکانی بەریتانیا و دواتر لە چەندین زانکۆی عەرەبی لە [[سعوودیە]] و [[ئوردن]] کاری کردووە. ھەروەھا ئەندامی چەندین کۆمەڵەی زانستی و ئەکادیمی نێونەتەوەیی بووە و دەیان توێژینەوەی بە زمانەکانی [[عەرەبی]] و [[ئینگلیزی]] بڵاوکردووەتەوە. دوای [[داگیرکاریی عێراق بۆ سەر کووەیت|لەشکرکێشی کووەیت]] پەیوەندی بە ئۆپۆزسیۆنی دژی دەسەڵاتی [[سەددام حوسێن]] سەرۆککۆماری پێشووی عێراقەوە کرد؛ بەھۆی بەشداریکردن لە ھەوڵی کودەتایەکدا بە غیابی سزای لەسێدارەدانی بەسەردا سەپێندرا. بەشداری لە کۆنفرانسە ئۆپۆزسیۆنەکانی دەرەوەی وڵات کردووە و لە کۆنفرانسی لەندەنی ٢٠٠٢ بۆ لیژنەی ھەماھەنگی و بەدواداچوون ھەڵبژێردرا.<ref>https://web.archive.org/web/20171022183542/http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/4529447.stm</ref> == عێراق لە دوای ساڵی ٢٠٠٣ == سەعدوون دلێمی گەڕایەوە [[عێراق]] بۆ دامەزراندنی ناوەندێکی زانستی لە ساڵی ٢٠٠٣، دوای ڕووخانی [[ڕژێمی بەعس|ڕژێمی سەددام حوسێن]]، کە ناوی لێنرا ناوەندی عێراق بۆ لێکۆڵینەوە و لێکۆڵینەوەی ستراتیژی. ئەم ناوەندە توێژینەوە و ڕاپرسی ئەنجام دەدا. پاشان لە ١ی حوزەیرانی ٢٠٠٥ تا ٣ی حوزەیرانی ٢٠٠٦ بووەتە وەزیری بەرگریی لە حکوومەتی [[ئیبراھیم جەعفەری]]. دواتر لە ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٠٦ەوە وەک ڕاوێژکاری ئەنجومەنی وەزیران لە حکوومەتەکەی [[نووری مالیکی]]، تا کۆتایی خولی حکوومەت لە ٢٠ی ئایاری ٢٠١٠، لە ھەڵبژاردنی پەرلەمانیشدا کە لە ٧ی ئازاری ٢٠١٠ بەڕێوەچوو، سەرکەوتنی بەدەستھێنا، بە نوێنەرایەتی پارێزگای ئەنبار لە لیستی ھاوپەیمانی یەکگرتوویی عێراقدا. لە حکوومەتی پێشووی نووری مالیکی وەک وەزیری ڕۆشنبیری دەستنیشانکرا، لە ٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠ سوێندی یاسایی خوارد، ھەروەھا لە ١٧ی ئابی ٢٠١١ەوە وەک وەزیری بەرگری بە وەکالەت کاری کردووە.<ref>https://web.archive.org/web/20181025221820/http://www.iraqdirectory.com/ar/business/712/%D9%85%D8%B1%D9%83%D8%B2-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D9%84%D9%84%D8%A8%D8%AD%D9%88%D8%AB-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%AA%D9%8A%D8%AC%D9%8A%D8%A9-.aspx</ref><ref>https://web.archive.org/web/20171027095854/http://almasalah.com/ar/news/43391/%D8%B3%D8%B9%D8%AF%D9%88%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%84%D9%8A%D9%85%D9%8A-%D9%88%D8%B2%D9%8A%D8%B1-%D8%B3%D9%82%D9%88%D8%B7-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%88%D8%B5%D9%84</ref><ref>https://web.archive.org/web/20160307121506/http://news.bbc.co.uk/hi/arabic/middle_east_news/newsid_4528000/4528117.stm</ref><ref>https://web.archive.org/web/20200412225320/https://www.bbc.com/arabic/middleeast/2011/08/110813_iraq_killings</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Saadoun al-Dulaimi}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|ژیاننامە|عێراق}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤]] [[پۆل:کۆمەڵناسانی عێراقی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی بەغدا]] m32c2rpb2h3png2bazx0e4l9vu4i701 0 286686 1668841 1658590 2026-09-16T13:38:32Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عێراق-کۆلکە) 1668841 wikitext text/x-wiki {{Databox|وێنە=Coat_of_arms_of_Iraq.svg }}'''سەرۆکی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق''' یان '''سەرۆکی پەرلەمانی عێراق''' بەرپرسیارە لە باڵاترین [[دەسەڵاتی یاسادانان]] لە [[عێراق|کۆماری عێراق]]. ئەو و دوو جێگرەکەی لەلایەن ئەندامانی [[ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق|ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراقەوە]] بە زۆرینەی ڕەھا ھەڵدەبژێردرێن، دوای ئەوەی [[سەرۆک کۆماری عێراق|سەرۆک کۆمار]] بانگەوازی ئەنجومەن دەکات بۆ کۆبوونەوە بە فەرمانێکی کۆماری لە ماوەی پانزە ڕۆژ لە دوای پەسەندکردنی [[ھەڵبژاردن]] بۆ ئەنجامدانی یەکەم دانیشتن. ئەم پۆستە لە دانیشتنی یەکەمدا لەلایەن بەتەمەنترین ئەندامەوە بەڕێوەدەچێت.<ref>https://web.archive.org/web/20170728063421/http://www.cabinet.iq/PageViewer.aspx?id=2</ref><ref>https://web.archive.org/web/20160316001428/http://www.iraqiparliament.info/info</ref> == سەرچاوەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|عێراق}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:سیاسەتی عێراق]] fq5hsl4lbauhlebhzavgl70e8c7elhf 0 286854 1668919 1508080 2026-09-16T16:38:43Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1668919 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Databox}}'''سەعدی ئیبراھیم''' (١٩٢٢– ٨ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٥) [[سیاسەتوان]] و [[ئابووریناس]] و وەزیری دارایی [[خەڵکی عێراق|عێراق]] بوو. لە ساڵی ١٩٢٢ لە گەڕەکی ئەلشیووخ لە ئەعزەمیە لەدایکبووە. لە منداڵیدا لە کوتاب فێری [[قورئان]] بووە، و خوێندنی سەرەتایی و ناوەندی لە قوتابخانەکانی [[ئەعزەمییە|ئەعزەمیە]] تەواو کردووە. پاشان خوێندنی ناوەندی لە ئامادەیی ناوەندی لە [[بەغدا]] تەواو کردووە، دوای ئەوە چووەتە [[کۆلێژی یاسا]]، لە ساڵی ١٩٤٥ دەرچووە. بۆ تەواوکردنی خوێندنی باڵا گەشتێکی بۆ [[فەڕەنسا|فەڕەنسا]] کردووە و [[دکتۆرا|بڕوانامەی دکتۆرای]] لە [[ئابووری سیاسی]] بەدەستھێناوە. لەگەڵ گەڕانەوەی بۆ عێراق، وەک مامۆستا لە کۆلێژی یاسا دامەزرا پاشان گواسترایەوە بۆ وەزارەتی دارایی. یەکێک بوو لە فەرمانبەرە بەئەزموون و شارەزا و لێھاتووەکان، بەردەوام بوو لە بەرزبوونەوە لە ڕێگەی پلەکانەوە تا چەند ساڵێک پۆستی بەڕێوەبەری بەشی بودجەی لە وەزارەتی دارایی وەرگرت. پاشان لە ساڵی ١٩٧٣ کرا بە وەزیری دارایی لە [[عێراق]].<ref>الأعظمية والأعظميون - الدكتور هاشم بن مصطفى الدباغ الأعظمي - مطبعة دار الجاحظ - بغداد 1984 - صفحة 241.</ref><ref>تاريخ الأعظمية - وليد الأعظمي - بيروت 1999 - صفحة 595.</ref> == سەرچاوەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|عێراق|سیاسەت|ئابووری|ژیاننامە|بەغدا}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} dwo06dq7vfmrfhn03dg79glnrx6f37d 0 286912 1669119 1508195 2026-09-17T01:35:38Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە) 1669119 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{Databox}}'''سەنتەرفیووجی تاقیگەیی''' ئامێرێکی تاقیگەییە کە لە [[تاقیگە|تاقیگەکاندا بۆ نیشتنەوە]] بەکاردێت. بە بزوێنەرێک کاردەکات و نمونەی شلەکان بە خێرایی بەرز دەسووڕێنێتەوە. جۆری جیاوازی سەنتەرفیووج ھەیە، بەپێی قەبارە و توانای نمونەکە. وەک ھەموو سەنتەرفیوجەکانی تر، سەنتەرفیووجەکانی تاقیگە لەسەر بنەمای نیشتنەوە کاردەکەن، کە [[لەز|خێراکردنی سەنتەرفیووج]] بەکاردەھێنرێت بۆ جیاکردنەوەی ماددە چڕیی بەرزتر و نزمتر.<ref>Susan R. Mikkelsen & Eduardo Cortón. Bioanalytical Chemistry, Ch. 13. Centrifugation Methods. John Wiley & Sons, Mar 4, 2004, pp. 247-267.</ref> == سەرچاوەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Laboratory centrifuges}} {{شریتی دەروازە|کیمیا|تەکنۆلۆژیا|پزیشکی}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{پزیشکی-کۆلکە}} izk1caxgvrkrwv84uil7xa1ce0ql3b7 0 286943 1669265 1508318 2026-09-17T07:39:37Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئێران-کۆلکە) 1669265 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{Databox}}'''سەید نورەددین ھیندی''' (١ی ئازاری ١٨٩٧، [[خومەین]] – ٢٠ی تەممووزی ١٩٧٦، [[تاران]]) برای دووەمی [[ڕووحوڵڵا خومەینی|سەید ڕووحوڵڵا خومەینی]] و سەید مورتەزا پاسەندیدە. [[عەلمانی]] بوو، دوای خوێندنی زانستە ئایینییەکان، لە خومەین وەک [[پارێزەر]] کاری کردووە. لە ٣٠ی تەممووزی ساڵی ١٩٧٦ کۆچی دوایی کردووە و لە شاری [[قوم]] (گۆڕستانی باغ بەھەشت) بە خاک سپێردراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150717010305/http://ayam.jamejamonline.ir/NewsPreview/1920259975764045848 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تەممووزی ٢٠١٥}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئێران}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ئێران-کۆلکە}} ir4kwvrycc2tqs6hvkwipf2yab2tirh 0 287035 1669229 1547891 2026-09-17T07:33:37Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە) 1669229 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''سەھلی کوڕی حونەیف''' (لە ساڵی ٣٨ی کۆچی کۆچی دوایی کردووە) [[ھاوەڵان|ھاوەڵێکی]] [[ئەنسار]]ی بووە لە بەنو حەنەش کوڕی عەوف لە [[ئەوس|ھۆزی ئەوس]]. شایەتحاڵی ھەموو شەڕەکانی گەڵ [[محەممەد|پێغەمبەر محەممەد]] بووە و [[شەڕی ئوحود|لە ڕۆژی ئوحوددا]] لەگەڵیدا وەستا. دوای بوون بە خەلیفەی [[عەلی کوڕی ئەبووتاڵیب|عەلی کوڕی دەبی تالیب]] یاوەری بوو، و کردی بە والی [[مەدینە|مەدینە و]] [[بەسرە]] [[فارس (سەرزەوی)|و فارس]]. لەگەڵیدا بەشداری [[شەڕی سەفین]] بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=الطبقات الکبری ط العلمیة • الموقع الرسمی للمکتبة الشاملة |ناونیشان=http://shamela.ws/browse.php/book-1686/page-1019 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170322204222/http://shamela.ws/browse.php/book-1686/page-1019 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئازاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=shamela.ws |زمان=ar}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|مێژووی ئیسلام|ڕۆژژمێری کۆچی}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:مردووانی ٦٥٨]] [[پۆل:ئەنسار]] [[پۆل:سەحابە فەرموودە گێڕەڕەوەکان]] e7wqg0re4mtztc8515cdav2rwf3xi6c 0 287143 1668982 1658296 2026-09-16T19:33:39Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئیسلام-کۆلکە) 1668982 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی کەسایەتی | ناو = سەعید کوڕی موسەییب | ناوی خۆماڵی = سعید بن المسیب | زمانی ناوی خۆماڵی = ar | نازناو = ئەبوو محەممەد | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٣ی کۆچی / ٦٣٤ی زایینی | شوێنی لەدایکبوون = [[مەدینە]] | ڕێکەوتی مەرگ = ٩٤ی کۆچی / ٧١٣ی زایینی | شوێنی مەرگ = [[مەدینە]] | نیشتەجێ = [[مەدینە]] | شارومەندێتی = [[خەلافەتی ڕاشدین]]، [[خەلافەتی ئەمەوی]] | پیشە = [[تابیعی]]، [[فەقیھ]]، [[فەرموودەناس]] | ناوبانگ = یەکێک لە [[حەوت فەقیھەکەی مەدینە]]، سەربەخۆیی لەبەرامبەر دەسەڵاتداران | ھاوسەر = کچی [[ئەبوو ھورەیرە]] | ئایین = [[ئیسلام]] |وێنە= سعيد بن المسيب.png }} '''ئەبوو محەممەد، سەعید کوڕی موسەییب کوڕی حەزن مەخزوومی قوڕەیشی''' (بە عەرەبی: أبو محمد سعید بن المسیب بن حزن المخزومی القرشی؛ ١٣-٩٤ی کۆچی) یەکێکە لە گەورەترین زانایانی سەردەمی [[تابعین|تابیعییەکان]] و بە پێشەوای تابیعییەکانی [[مەدینە]] و زاناترینیان دادەنرێت. ئەو بە یەکێک لە [[حەوت شەرعزانەکە]] ناسراوە، کە گەورەترین سەرچاوەی [[فیقھی ئیسلامی|فیقھـ]] و زانست بوون لەو سەردەمەدا. == ژیان و پێگەی زانستی == سەعید کوڕی موسەییب لە مەدینە لە سەردەمی خەلافەتی [[عومەر کوڕی خەتتاب|عومەر کوڕی خەتتاب]]دا لەدایک بووە. باوکی، موسەییب کوڕی حەزن، یەکێک بوو لە [[ھاوەڵان]]. سەعید لە مەدینەی پایتەختی زانستی ئیسلامدا گەورە بوو و زانستی لە گەورەترین ھاوەڵانی پێغەمبەر وەرگرتووە، لەوانە [[عوسمان کوڕی عەفان|عوسمان کوڕی عەففان]]، [[عەلی کوڕی ئەبی تاڵیب]]، و [[ئەبوو ھورەیرە]]، کە دواتر بووە خەزووری. ئەو بە زاناترینی خەڵک دادەنرا لە فەرموودەکانی [[ئەبوو ھورەیرە]] و بڕیار و حوکمەکانی عومەر کوڕی خەتتابدا. لەبەر گرنگی و قووڵیی زانستەکەی، بە "پێشەوای زانایان" (إمام العلماء) ناسراوە. == سیفەت و ڕەوشتەکانی == سەعید کوڕی موسەییب تەنھا بە زانستەکەی نا، بەڵکو بە خواپەرستی و سەربەخۆیی و بوێرییەکەشی لەبەرامبەر دەسەڵاتداران ناسرابوو. * '''خواپەرستی''': دەربارەی خۆی دەیگوت: "بۆ ماوەی چل ساڵ، ھیچ کاتێک نوێژی بەکۆمەڵم لەدەست نەچووە و سەیری پشتە ملی خەڵکم نەکردووە (واتە ھەمیشە لە ڕیزی یەکەم بووم)." ئەو بە بەردەوامی بەڕۆژوو دەبوو و دەیان جار سەفەری حەجی کردبوو. * '''سەربەخۆیی و بوێری''': سەعید کوڕی موسەییب بە ھیچ شێوەیەک خۆی بۆ دەسەڵاتداران نەدەچەماند و دیاری و بەخششی لێ وەرنەدەگرتن. ئەو بازرگانێکی دەوڵەمەند بوو و بژێویی ژیانی خۆی دابین دەکرد. * '''ڕەتکردنەوەی داوای خەلیفە''': کاتێک خەلیفەی ئەمەوی، [[عەبدولمەلیک کوڕی مەروان|عەبدولمەلیکی کوڕی مەڕوان]]، ویستی کچەکەی سەعید بۆ کوڕەکەی، وەلیدی جێنشین، بخوازێت، سەعید ڕەتی کردەوە و لەبڕی ئەوە کچەکەی دایە یەکێک لە قوتابییە ھەژارەکانی خۆی بە ناوی ئیبن ئەبی وەداعە.<ref>ئیبن کەسیر، البدایە والنھایە، بەرگی ٩، ل. ١٠١.</ref> * '''سزا و زیندانیکردن''':بەھۆی ئەوەی ئامادە نەبوو بەیعەت (دڵسۆزی) بداتە وەلید و سولەیمانی کوڕی عەبدولمەلیک، لەلایەن والیی مەدینەوە، [[ھیشام کوڕی ئیسماعیل مەخزومی]]، فەرمانی لێدانی بە قامچی و زیندانیکردنی بۆ دەرکرا. سەرەڕای ئەشکەنجە، ئەو ھەر سوور بوو لەسەر ھەڵوێستی خۆی. == میرات == سەعید کوڕی موسەییب وەک یەکێک لە پایە سەرەکییەکانی فیقھی سوننە دادەنرێت. پێشەوا گەورەکانی وەک [[ئیمامی مالیک]] و [[ئیمام شافیعی|ئیمامی شافیعی]] بە ڕێزێکی زۆرەوە ناویان ھێناوە و پشتیان بە زانست و بۆچوونەکانی بەستووە. ئیمامی شافیعی فەرموودە "مورسەل"ەکانی (ئەو فەرموودانەی کە تابیعییەکە ڕاستەوخۆ لە پێغەمبەرەوە دەیگێڕێتەوە) سەعیدی بە باشترین و دروستترینی ھەموو مورسەلەکان داناوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئیسلام|فەرموودەناسی}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئیسلام-کۆلکە}} [[پۆل:تابیعییەکان]] [[پۆل:حەوت فەقیھەکەی مەدینە]] [[پۆل:مردووانی ٩٤ی کۆچی]] [[پۆل:خەڵکی مەدینە]] [[پۆل:زانایانی موسڵمانی سەدەی یەکەمی کۆچی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ٦٣٧]] [[پۆل:مردووانی ٧١٥]] [[پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٧ەم]] [[پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٨ەم]] [[پۆل:زانایانی فەرموودە]] [[پۆل:تابعین]] [[پۆل:فەرموودە گێڕەوانی تابعین]] [[پۆل:نێژراوانی بەقیع]] bicach00cy2g41gr9epcugimael2xo8 0 287256 1668903 1576494 2026-09-16T16:36:03Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1668903 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Databox}}'''سەعد بەشیر ئەسکەندەر''' (لەدایکبووی ١٩٦٢) ئەکادیمیست و لێکۆڵەرێکی ھاوچەرخی [[کورد|کوردی]] [[عێراق|عێراقە]]. لە [[بەغدا]] لەدایکبووە و لە ساڵی ١٩٨١ پەیوەندی بە [[پێشمەرگە|پێشمەرگەوە]] کردووە و بۆ ماوەی چوار ساڵ لە چیاکانی [[باشووری کوردستان|کوردستان]] ژیاوە، دواتر ڕوویکردووەتە [[ئێران]] [[سووریا|و سووریا]]. خاوەنی بڕوانامەی [[بەکالۆریۆس]]ە لە مێژووی مۆدێرن لە زانکۆی باکووری لەندەن و [[دکتۆرا]]ی لە پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان و مێژوو لە کۆلێژی ئابووری لەندەن. دیزەرتەیشنەکەی بەناونیشانی [http://etheses.lse.ac.uk/2625/ سیاسەتی بەریتانیا بەرامبەر پرسی کورد، ١٩١٥–١٩٢٣] بوو. لە ساڵی ٢٠٠٣ دوای [[داگیرکردنی عێراق ٢٠٠٣|لەشکرکێشی]] گەڕایەوە بۆ [[عێراق]] و لەو کاتەوە وەک بەڕێوەبەری کتێبخانە و ئەرشیفی نیشتمانی کاری کردووە . لە لوتکەی شەڕی ناوخۆیی عێراقدا، نووسراوێکی [[بلۆگ|ڕۆژنامەنووسی]] لەسەر ئەزموونە ترسناکەکەی لە ژیان لە بەغدا نووسیوە، کە دواتر لە ماڵپەڕی [[کتێبخانەی بەریتانی]]ا بڵاویکردووەتەوە.<ref>https://web.archive.org/web/20231119231431/http://www.theguardian.com/world/2008/jun/09/iraq.iraqandthearts</ref><ref>https://web.archive.org/web/20231119230136/https://www.pbs.org/now/news/312.html</ref><ref>https://web.archive.org/web/20231003134212/http://etheses.lse.ac.uk/2625/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20220521043743/https://www.webarchive.org.uk/wayback/archive/20100427123118/http://www.bl.uk/iraqdiary.html</ref> == سەرچاوەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Saad Eskander}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|عێراق}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٢]] [[پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:مێژوونووسانی کورد]] [[پۆل:زانا کوردەکان]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خەڵکی بەغدا]] o9d30u7vuoq3ya91xou2eq1re9n5nug 0 287363 1668994 1662160 2026-09-16T19:35:39Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئیسلام-کۆلکە) 1668994 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}} '''سەفوان کوڕی ئومەیەی کوڕی خەلەف کوڕی حەبیبی کوڕی وەھبی کوڕی حوزەیفە کوڕی جومەحی جومەحی''' ({{Langx|ar|صفوان بن أمیة}} ; لە ساڵی ٦٦١ کۆچی دوایی کردووە)یەکێک بووە لە [[ھاوەڵان]]ی [[محەممەد|پێغەمبەر محەممەد]].<ref>Muluk. Translated by Landau-Tasseron, E. (1998). Volume 39: Biographies of the Prophet's Companions and Their Successors. Albany: State University of New York Press.</ref><ref> التاریخ الکبیر، محمد بن إسماعیل البخاری، الناشر المتمیز - الریاض 1440 ھ ، ج 5 ص 522 </ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://web.archive.org/web/20050403165802/http://www.a2youth.com/islam/articles/sahabah/sahabah54.html A2گەنجان - دەربارەی ئیسلام - بابەتەکان - چیرۆکەکانی سەحابە] * [http://www.witness-pioneer.org/vil/Articles/companion/02_abu_bakr.htm witness-pioneer.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230415090745/http://www.witness-pioneer.org/vil/Articles/companion/02_abu_bakr.htm |date=١٥ی نیسانی ٢٠٢٣ }} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ئیسلام}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئیسلام-کۆلکە}} [[پۆل:سەحابە فەرموودە گێڕەڕەوەکان]] [[پۆل:قوڕەیش]] [[پۆل:ساڵی لەدایکبوونی نەزانراو]] [[پۆل:مردووانی ٦٦١]] fr694lgb3uyt6cfv9bikl4ul8xry7uo 0 287777 1669180 1508267 2026-09-17T04:36:48Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژینناسی-کۆلکە) 1669180 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} '''سەگی مەیموونی''' (بە ئەڵمانی و ئینگلیزی: Affenpinscher، ناوی زانستی: Canis lupus familiaris) یەکێکە لە نەژادە کۆن و بچووکەکانی سەگ کە بنەچەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ئەڵمانیا. ناوە ئەڵمانییەکەی بە واتای "تێریەری مەیموون" دێت، کە بەھۆی دەموچاوە مەیموونئاسا و کۆمیدییەکەیەوە ئەم ناوەی لێنراوە. ئەم نەژادە بە کەسایەتییەکی ئازا، دڵسۆز، و پڕ لە وزە ناسراوە، کە زۆرجار بە "شەیتانۆچکەی سمێڵدار" (diablotin moustachu) لە فەڕەنسادا ناوی دەھێنرێت. سەرەڕای قەبارە بچووکەکەی، خاوەنی کەسایەتییەکی گەورە و خۆبەزلزانە. {{زانیاریدانی نەژادی سەگ | ناو = سەگی مەیموونی (Affenpinscher) | وێنە = [[پەڕگە:Borismindre.jpg|250px]] | شرۆڤەی وێنە = سەگێکی مەیموونیی پێگەیشتوو بە ڕەنگی ڕەش | ناوی تر = پینشەری مەیموون | وڵاتی بنەڕەت = [[ئەڵمانیا]] | کێش = ٣-٦ کگم | باڵا = ٢٣-٣٠ سم | فەروو = زبر، چڕ | ڕەنگ = ڕەش (باوترین)، خۆڵەمێشی، زیوی، سوور، ڕەش و قاوەیی | ماوەی ژیان = ١٢-١٥ ساڵ | پۆلی FCI = ٢ | بەشی FCI = ١ | ژمارەی FCI = ١٨٦ }} == مێژوو == سەگی مەیموونیی یەکێکە لە کۆنترین نەژادە بچووکەکان (toy breeds) و مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی ١٧ لە ئەڵمانیا. لە سەرەتادا بۆ مەبەستی ڕاوکردنی مشک و جورج لە چێشتخانە، ئەستێرەخانە، و دوکانەکاندا بەکارھاتووە. قەبارە بچووک و ئازایەتییەکەی وای کردبوو کە ببێتە ڕاوکەرێکی کارامە. ئەم نەژادە بە باوباپیرانی نەژادەکانی تری وەک برۆکسل گریڤن (Brussels Griffon) و شناوزەری بچووک (Miniature Schnauzer) دادەنرێت. لە کۆتایی سەدەی ١٩ و سەرەتای سەدەی ٢٠، بەخێوکردنی ئەم سەگە لە ئەڵمانیا زۆر باو بوو و یانەی تایبەت بە خۆی بۆ دامەزرا. == تایبەتمەندییە جەستەییەکان == شێوەی گشتی: سەگی مەیموونیی جەستەیەکی پتەو و چوارگۆشەیی ھەیە. سەرەڕای بچووکیی قەبارەکەی، شێوەیەکی پتەو و وەرزشی ھەیە. '''دەموچاو''': دیارترین تایبەتمەندیی ئەم نەژادەیە. خاوەنی دەموچاوێکی پان، چاوی گەورە و تاریک، سمێڵێکی چڕ، و برۆی درێژە کە شێوەیەکی کۆمیدی و مەیموونئاسای پێدەبەخشێت. '''قژ (فەروو)''': قژیان زبر، چڕ، و کەمێک شلۆقە کە درێژییەکەی نزیکەی یەک ئینجە. ئەم جۆرە قژە یارمەتیی داوە کە لە کەشوھەوای سەختدا بەرگە بگرێت. '''ڕەنگ''': ھەرچەندە ڕەنگی ڕەش باوترین و پەسەندکراوترین ڕەنگە لە پێشانگاکاندا، بەڵام بە ڕەنگی خۆڵەمێشی، زیوی، سوور، و تێکەڵاوی ڕەش و قاوەییش بوونی ھەیە. == ڕەفتار و کەسایەتی == سەگی مەیموونیی بە کەسایەتییەکی ئازا، زیرەک، و سەرکێش ناسراوە. زۆر دڵسۆزە بۆ خێزانەکەی بەڵام دەتوانێت بەرامبەر کەسانی نامۆ وریا و گومانلێکار بێت. یاریزان و پڕ وزەیە، بەڵام لە ھەمان کاتدا دەتوانێت زۆر کەللەڕەق بێت، کە ئەمەش سروشتی تێریەرەکانە. ئەوان ئاگاداری قەبارە بچووکەکەیان نین و بێترسانە ڕووبەڕووی سەگی گەورەتر لە خۆیان دەبنەوە.<ref name="az-animals">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://a-z-animals.com/animals/affenpinscher/ |سەردێڕ=Affenpinscher |وێبگە=A-Z Animals |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> ھەرچەندە لەگەڵ منداڵاندا دەگونجێن، بەڵام بەھۆی بچووکیی قەبارەیانەوە، بۆ ئەو ماڵانە گونجاو نین کە منداڵی زۆر بچووکیان ھەیە، چونکە لەوانەیە بە ھەڵە ئازاری پێبگات. == بەخێوکردن و تەندروستی == '''ڕاھێنان''': ڕۆژانە پێویستیان بە پیاسە و چالاکیی مامناوەند ھەیە. یارییە زیرەکییەکان یارمەتیدەرن بۆ ئەوەی لە ڕووی دەروونییەوە چالاک بمێننەوە. ڕاھێنانیان دەتوانێت کەمێک قورس بێت بەھۆی سروشتە کەللەڕەقەکەیانەوە، بۆیە پێویستیان بە خاوەنێکی ئارامگر و جێگیر ھەیە. '''پاکوخاوێنی''': قژیان پێویستی بە داھێنانی ھەفتانە ھەیە (دوو بۆ سێ جار) بۆ ئەوەی گرێ نەگرێت. '''تەندروستی''': بە گشتی نەژادێکی تەندروستن و تەمەنیان لە نێوان ١٢ بۆ ١٥ ساڵدایە. بەڵام وەک زۆربەی نەژادە بچووکەکان، склоنن بۆ تووشبوون بە ھەندێک کێشەی تەندروستی وەک: خلیسکانی کشکۆڵەی ئەژنۆ (Patellar luxation) کێشەی کزیی چاو نەخۆشییەکانی دڵ == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} لەسەر بنەمای وتارەکانی ویکیپیدیای [https://en.wikipedia.org/wiki/Affenpinscher ئینگلیزی]، [https://de.wikipedia.org/wiki/Affenpinscher ئەڵمانی] و سەرچاوەی دەرەکیی ترەوە وەرگیراوە، بە داڕشتنێکی جیاواز و فراوانتر نەک وەرگێڕانی وشەبەوشە. {{تووڵی دەروازە|سەگەکان|ئاژەڵ|ژینناسی|گیانلەبەران}} {{پۆلی کۆمنز|Affenpinscher}} {{ژینناسی-کۆلکە}} [[پۆل:نەژادەکانی سەگ]] [[پۆل:نەژادەکانی سەگ کە لە ئەڵمانیاوە ھاتوون]] [[پۆل:سەگە بچووکەکان]] iq9dov7wj5fnp2zaio4cb32e10hstjg 0 287780 1669176 1508263 2026-09-17T04:36:08Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژینناسی-کۆلکە، ئەفغانستان-کۆلکە) 1669176 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''سەگی تاژیی ئەفغانی''' یان '''سەگی تانجی ئەفغانی''' (بە ئینگلیزی: Afghan Hound، ناوی زانستی: Canis lupus familiaris) یەکێکە لە ھەرە کۆنترین و ناسراوترین نەژادەکانی سەگ لە جیھاندا، کە بە شێوە شاھانە و قژە درێژ و ئاوریشمییەکەی دەناسرێتەوە. ئەم نەژادە، کە سەر بە گرووپی تاژییەکانی بینین (sighthounds)ـە، لە بنەڕەتدا بۆ مەبەستی ڕاوکردنی نێچیری گەورە لە ناوچە شاخاوییە سەختەکانی ئەفغانستان بەخێو کراوە. ئەم تاژییە بە کەسایەتییەکی سەربەخۆ، وریا، و دڵسۆز بۆ خێزانەکەی ناسراوە. ھەرچەندە ھەندێک جار لەگەڵ کەسانی نامۆدا خۆی بەدوور دەگرێت، بەڵام لەگەڵ خاوەنەکانیدا دەتوانێت زۆر یاریزان و پێکەنیناوی بێت. {{زانیاریدانی نەژادی سەگ | ناو = تاژیی ئەفغانی (Afghan Hound) | وێنە = [[پەڕگە:AKC Helena Fall Dog Show 2011.jpg|250px]] | شرۆڤەی وێنە = تاژییەکی ئەفغانیی پێگەیشتوو بە فەرووی درێژ و ڕەنگی زێڕین | ناوی تر = تازی، تاژیی بەلووچی | وڵاتی بنەڕەت = [[ئەفغانستان]] | پۆلی FCI = ١٠ | بەشی FCI = ١ | ژمارەی FCI = ٢٢٨ | پۆلی AKC = [[تاژییەکان|Hound]] | کێش = ٢٠-٢٧ کگم | باڵا = ٦١-٧٤ سم | فەروو = درێژ، نەرم، و ئاوریشمی | ڕەنگ = ھەموو ڕەنگەکان، بەتایبەتی کرێمی، زێڕین، ڕەش، و بریندڵ (تێکەڵاوی ڕەش و قاوەیی) | ماوەی ژیان = ١٢-١٨ ساڵ }} == مێژوو == تاژیی ئەفغانی یەکێکە لەو نەژادانەی کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ھەزاران ساڵ پێش ئێستا، و بە یەکێک لە نەژادە ھەرە دێرینەکانی سەگ دادەنرێت. بنەچەی ئەم سەگە دەگەڕێتەوە بۆ ناوچە شاخاوییە سارد و سەختەکانی ئەفغانستان، پاکستان، و ئێران. لەوێ، بەھۆی خێرایی، بینینی تیژ، و ئازایەتییەکەیەوە، بۆ ڕاوکردنی نێچیری گەورە و خێرا وەک ئاسک، گورگ، و تەنانەت پڵنگی بەفرین بەکارھاتووە. قژە درێژ و چڕەکەی وەک پارێزەرێک بووە لە کەشوھەوای توندی ئەو ناوچانە. لە کۆتایی سەدەی ١٩ و سەرەتای سەدەی ٢٠دا، ئەفسەرە بەریتانییەکان کە لە ھیندستان و ئەفغانستان کاریان دەکرد، ئەم سەگەیان لەگەڵ خۆیاندا ھێنایەوە بۆ ئەورووپا. جوانی و شێوە سەرنجڕاکێشەکەی وای کرد کە بە خێرایی ببێتە سەگێکی پێشانگا و ئاژەڵێکی ماڵیی باو لەنێو خانەدانەکاندا. == تایبەتمەندییە جەستەییەکان == * شێوەی گشتی: تاژیی ئەفغانی بە شێوەیەکی باڵابەرز، شاھانە، و لەشڕێک ناسراوە. جووڵەکانی نەرم و سووکن، کە جوانییەکی تایبەتی پێدەبەخشێت. * قژ (فەروو): دیارترین و گرنگترین تایبەتمەندیی ئەم نەژادە، فەرووە درێژ و ئاوریشمییەکەیەتی کە ھەموو جەستەی داپۆشیوە. ئەم قژە پێویستی بە گرنگیپێدانێکی یەکجار زۆر ھەیە. * سەر: سەری درێژ و باریکە و لە سەرەوەی قژی درێژی ھەیە کە پێی دەوترێت "تۆپنات" (topknot). * ئێسقانی حەوز: ئێسقانی حەوزی ئەم تاژییە بە شێوەیەکی سروشتی دیار و بەرزە. ئەمە نیشانەی لاوازی نییە، بەڵکو یەکێکە لە ستانداردەکانی نەژادەکە. * کلک: کلکی لە کۆتاییدا بازنەیەکی بچووکی ھەیە، کە یەکێکی ترە لە نیشانە تایبەتەکانی. == ڕەفتار و کەسایەتی == تاژیی ئەفغانی بە کەسایەتییەکی ئاڵۆز ناسراوە. لە لایەکەوە، سەربەخۆ، وریا، و دوورەپەرێزە بەرامبەر کەسانی نامۆ، بەڵام لە لایەکی ترەوە، لەگەڵ خێزانەکەی خۆیدا زۆر دڵسۆز، یاریزان، و ھەندێک جار "گاڵتەجاڕ"ـە.<ref name="az-animals">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://a-z-animals.com/animals/afghan-hound/ |سەردێڕ=Afghan Hound |وێبگە=A-Z Animals |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> ئەوان سەگێکی زۆر زیرەکن، بەڵام زیرەکییەکەیان لە جۆری "بیرکەرەوەی سەربەخۆ"یە، نەک لە جۆری "گوێڕایەڵی فەرمان". ئەمەش وا دەکات کە ڕاھێنانیان کەمێک قورس بێت، چونکە ھەمیشە حەز ناکەن فەرمان جێبەجێ بکەن. ھەستی ڕاوکردنیان زۆر بەھێزە، بۆیە ھەرگیز نابێت لە دەرەوە بەبێ زنجیر (لید) بەڕەڵا بکرێن. [[پەڕگە:Wyścigi_chartów_Szombierki_2009_-_afgany_meta_p.jpg|وێنۆک|تاژییە ئەفغانییەکان لە کاتی پێشبڕکێی سەگەکاندا لە بیتۆم - شۆمبیرکی، پۆڵەندا.]] == بەخێوکردن و تەندروستی == '''گرنگیپێدانی قژ''': ئەم نەژادە بەھۆی فەرووە درێژەکەیەوە پێویستی بە گرنگیپێدانێکی زۆر و ڕۆژانە ھەیە. داھێنانی ڕۆژانە زۆر پێویستە بۆ ڕێگریکردن لە گرێگرتن و تێکئاڵانی قژی. '''ڕاھێنانی جەستەیی''': وەک تاژییەکی بینین، پێویستیان بە ڕاکردن و جووڵەی زۆر ھەیە. ڕۆژانە دەبێت چالاکیی جەستەییی پێویستیان پێبکرێت، بەتایبەتی لە شوێنێکی پارێزراو و پەرژینکراودا. تەندروستی: بە گشتی نەژادێکی تەندروستە، بەڵام склоنە بۆ تووشبوون بە ھەندێک کێشەی تەندروستی وەک: * شێرپەنجە * نەخۆشییەکانی چاو (وەک ئاوی سپی - cataract) * کێشەی حەوز (Hip dysplasia) * ھەستیاری بەرامبەر بە بێھۆشکەر (anesthesia)، کە لە زۆربەی تاژییەکاندا باوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} لەسەر بنەمای وتارەکانی ویکیپیدیای [https://en.wikipedia.org/wiki/Afghan_Hound ئینگلیزی]، [https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%AA%D8%A7%D8%B2%DB%8C_%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86 فارسی] و سەرچاوەی دەرەکیی ترەوە وەرگیراوە، بە داڕشتنێکی جیاواز و فراوانتر نەک وەرگێڕانی وشەبەوشە. {{تووڵی دەروازە|سەگەکان|ئاژەڵ|ژینناسی|گیانلەبەران|ئەفغانستان}} {{پۆلی کۆمنز|Afghan Hound}} {{ژینناسی-کۆلکە}} {{ئەفغانستان-کۆلکە}} [[پۆل:نەژادەکانی سەگ]] [[پۆل:نەژادەکانی سەگ کە لە ئەفغانستانەوە ھاتوون]] [[پۆل:تاژییەکان]] qt4srtqbvlcsbndexh7eu9tfzv6kei0 0 287927 1669175 1508261 2026-09-17T04:35:58Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژینناسی-کۆلکە) 1669175 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''سەگی ئایدی ئەمازیغی''' (بە ئینگلیزی: Aidi، بە زمانی ئەمازیغی: ⴰⵢⴷⵉ واتا سەگ) نەژادێکی سەگی ماڵی و کارکەری کۆنی ئەفریقای باکوورە، کە بە شێوەیەکی سەرەکی لە [[چیاکانی ئەتلەس|چیاکانی ئەتڵەس]] لە مەغریبدا دەژی. ئەم سەگە بە شێوەیەکی نەریتی وەک سەگی پاسەوان بۆ پاراستنی ڕانە مەڕ و بزن و ماڵی خاوەنەکانیان لە ڕاوکەر و دز بەکارھاتووە. ئایدی بە سەگێکی بەھێز، وریا، و دڵسۆز ناسراوە کە توانایەکی بەرزی ھەیە بۆ کارکردن لە ژینگە سەخت و شاخاوییەکاندا. ھەرچەندە زۆرجار بە **"سەگی چیای ئەتڵەس"**ـیش ناودەبرێت، بەڵام نابێت لەگەڵ سەگە شوانکارەکان (herding dogs) تێکەڵ بکرێت، چونکە ئەرکی سەرەکیی بریتییە لە پارێزگاری نەک شوانیکردن. {{زانیاریدانی نەژادی سەگ | ناو = سەگی ئایدی ئەمازیغی (Aidi) | وێنە = [[پەڕگە:Atlas Mountain Dog.JPG|250px]] | شرۆڤەی وێنە = سەگێکی ئایدی ئەمازیغیی پێگەیشتوو | ناوی تر = عایدی، سەگی چیای ئەتڵەس | وڵاتی بنەڕەت = [[مەغریب]] | کێش = ٢٣-٢٥ کگم | باڵا = ٥٢-٦٢ سم | فەروو = ئەستوور، زبر، دژە ئاو | ڕەنگ = سپی، ڕەش، قاوەیی، زەردباو، و ھێلدار (brindle) | ماوەی ژیان = ١٠-١٢ ساڵ | پۆلی FCI = ٢ | بەشی FCI = ٢.٢ | ژمارەی FCI = ٢٤٧ }} == مێژوو و بنەچە == ئایدی یەکێکە لە نەژادە ھەرە کۆنەکانی سەگ لە ئەفریقای باکوور و مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەدان ساڵ پێش ئێستا. بە شێوەیەکی سەرەکی لەلایەن خەڵکی ڕەسەنی [[گەلی ئەمازیغی|ئەمازیغی]] (بەربەر) لە چیاکانی ئەتڵەس لە مەغریب، جەزائیر و تونس بەخێو کراوە. ئەرکی سەرەکیی بریتی بووە لە پاراستنی خێمە و سامانی خێزانی خاوەنەکەی، ھەروەھا پاسەوانیکردنی ڕانە مەڕ و بزن لە ھێرشی گەورەترین دوژمنەکانیان، وەک [[گورگ]] و چەقەڵ.<ref name="akc">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.akc.org/dog-breeds/aidi/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ |وێبگە=American Kennel Club |سەردێڕ=Aidi Dog Breed Information }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.akc.org/dog-breeds/aidi/ |date=ئەیلوولی ٢٠٢٥ }}</ref> یەکێک لە تایبەتمەندییە ناوازەکانی ئەم نەژادە ئەوەیە کە زۆرجار لەگەڵ سەگی ڕاوکەری "سلوقی" (Sloughi) پێکەوە کاریان کردووە. ئایدی بەھۆی ھەستی بۆنکردنی بەھێزیەوە شوێنی نێچیرەکەی دیاری کردووە، و سلوقی کە خێراترە، بەدوای نێچیرەکەدا ڕۆیشتووە و ڕاوی کردووە. == تایبەتمەندییە جەستەییەکان == * '''جەستە''': ئایدی سەگێکی قەبارە مامناوەند و بەھێزە. جەستەیەکی پتەو و ماسولکەیی ھەیە کە بۆ بەرگەگرتنی کەشوھەوا و ژینگەی سەختی شاخەکان گونجاوە. * '''فەروو''': فەرووەکەی ئەستوور، زبر، و دژە ئاوە، کە پارێزگاریی لێدەکات لە سەرما و گەرما و تەنانەت لە گازگرتنی ڕاوکەرەکانیش. لە بەشی ملی نێرینەکاندا، فەرووەکە ئەستوورترە و شێوەی "یەڵە"ی بچووککراوەی شێر دروست دەکات. * '''ڕەنگ''': بە چەندین ڕەنگی جیاواز ھەن، وەک سپی، ڕەش، قاوەیی، زەردباو، و ھێلدار (brindle). * '''سەر''': سەری ھاوشێوەی سەری ورچە، بە شەویلگەیەکی بەھێز و لووتێکی ڕەش یان قاوەیی.<ref name="az-animals">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://a-z-animals.com/animals/aidi/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=A-Z Animals |سەردێڕ=Aidi - AZ Animals}}</ref> == ڕەفتار و کەسایەتی == ئایدی بە سروشت سەگێکی پاسەوان و پارێزەرە. زۆر دڵسۆزە بۆ خاوەنەکەی و خێزانەکەی، بەڵام لەگەڵ کەسانی نامۆدا زۆر بە ئاگایە و متمانەیان پێناکات. ئەمە وای لێدەکات ببێتە سەگێکی پاسەوانی نایاب. ئەوان زۆر زیرەک و چالاکن و پێویستیان بە ڕاھێنان و چالاکیی جەستەیی و مێشکیی زۆر ھەیە. ئەگەر بە باشی و لە تەمەنی توولەییەوە کۆمەڵایەتی نەکرێن، لەوانەیە زۆر پارێزەر بن و بەرامبەر نامۆکان ھێرشبەرانە بجووڵێنەوە. ئەم سەگە بۆ ژیانی شوقە گونجاو نییە و پێویستی بە ماڵێک ھەیە کە حەوشە و ڕووبەرێکی فراوانی ھەبێت بۆ جووڵە. == بەخێوکردن و تەندروستی == ئایدی بە گشتی نەژادێکی زۆر تەندروست و خۆڕاگرە، چونکە بۆ ژیانی سەخت دروست بووە و کەمتر دەستکاریی بۆماوەیی کراوە.<ref name="az-animals" /> * '''پاکوخاوێنی''': بەھۆی فەرووە ئەستوورەکەیەوە، پێویستە ھەفتانە چەند جارێک شانە بکرێت بۆ ئەوەی گرێ نەگرێت و پاک بمێنێتەوە. * '''ڕاھێنان''': پێویستی بە ڕاھێنانی بەردەوام و خاوەنێک ھەیە کە ئەزموونی لەگەڵ سەگە سەربەخۆ و پارێزەرەکاندا ھەبێت. * '''تەمەن''': تەمەنی مامناوەندیان لە نێوان ١٠ بۆ ١٢ ساڵدایە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}}لەسەر بنەمای وتارەکانی ویکیپیدیای [[:en:Aidi|ئینگلیزی]]، [[:fr:Aïdi|فەڕەنسی]] و سەرچاوەی دەرەکیی ترەوە وەرگیراوە، بە داڕشتنێکی جیاواز و فراوانتر نەک وەرگێڕانی وشەبەوشە. {{تووڵی دەروازە|ئاژەڵ|ژینناسی|گیانلەبەران|سەگەکان|مەغریب}} {{پۆلی کۆمنز|Aidi}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ژینناسی-کۆلکە}} 3k1mxuqfkuowlsgezxf4mcqamvb6e0h 0 287928 1669184 1508276 2026-09-17T04:37:28Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژینناسی-کۆلکە) 1669184 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} '''سەگی ھۆکایدۆی ژاپۆنی''' (بە ئینگلیزی: Hokkaido dog)، کە ھەندێک جار بە ناوی کۆنتر و ڕەسەنی سەگی ئایینو (Ainu dog)ـش ناسراوە، یەکێکە لە شەش نەژادە ڕەسەن و کۆنەکەی ژاپۆن. بنەچەی ئەم سەگە دەگەڕێتەوە بۆ دوورگەی ھۆکایدۆ، و لەلایەن خەڵکی ڕەسەنی ئایینو بۆ ڕاوکردنی ئاژەڵە گەورەکان وەک ورچ و ئاسک بەکارھاتووە. ئەم نەژادە بە ئازایەتی، دڵسۆزی، و زیرەکییەکی بێوێنە ناسراوە. سەگێکی بەھێز و خۆڕاگرە کە توانای بەرگەگرتنی سەخترین کەشوھەوای ھەیە، ئەمەش وای کردووە ببێتە ھێمایەکی نیشتمانی لە ژاپۆن و لە ساڵی ١٩٣٧ وەک "یادگاری سروشتیی زیندوو" دەستنیشان بکرێت. {{زانیاریدانی نەژادی سەگ | ناو = سەگی ھۆکایدۆی ژاپۆنی | وێنە = [[پەڕگە:Hokkaido 01.jpg|250px]] | شرۆڤەی وێنە = دوو سەگی ھۆکایدۆی ژاپۆنی بە ڕەنگی سپی و زەرد. | ناوی تر = سەگی ئایینو، سێتا | وڵاتی بنەڕەت = [[ژاپۆن]] | کێش = ٢٠-٣٠ کگم | باڵا = ٤٥-٥٢ سم | فەروو = دوو چین، ئەستوور، ڕەق | ڕەنگ = سوور، سپی، ڕەش، ھێلدار (brindle)، کونجی (sesame)، ڕەساسی-گورگی | ماوەی ژیان = ١٢-١٥ ساڵ | پۆلی FCI = ٥ | بەشی FCI = ٥ | ژمارەی FCI = ٢٦١ }} == مێژوو و بنەچە == مێژووی سەگی ھۆکایدۆ دەگەڕێتەوە بۆ ھەزاران ساڵ پێش ئێستا، کاتێک خەڵکی ڕەسەنی ئایینو لە سەردەمی جۆمۆندا (نزیکەی ١٤٠٠٠-٣٠٠ پێش زایین) لە دوورگەی ھۆنشوەوە کۆچیان کرد بۆ ھۆکایدۆ و سەگەکانیان لەگەڵ خۆیاندا ھێنا. ئەم سەگانە بۆ ماوەیەکی زۆر لە دوورگەی ھۆکایدۆ بە دابڕاوی مانەوە، ئەمەش وای کرد کە نەژادەکە خاوێنیی بۆماوەیی خۆی بپارێزێت. ناوی "ئایینو-کێن" (Ainu-ken) یان "سەگی ئایینو" ناوی ڕەسەنی ئەم نەژادەیە، کە ئاماژەیە بۆ ئەو خەڵکەی پەرەیان پێداوە. لە ساڵی ١٩٣٧، لە کاتی ناساندنی فەرمیدا، ناوەکەی گۆڕدرا بۆ "ھۆکایدۆ-ئینۆ" (Hokkaido-inu) بەناوی ئەو دوورگەیەی لێیەوە ھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.akc.org/dog-breeds/hokkaido/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=American Kennel Club |سەردێڕ=Hokkaido Dog Breed Information}}</ref> ئەرکی سەرەکیی ئەم سەگانە ڕاوکردنی ئاژەڵە کێوییە گەورەکان بووە، وەک ورچی قاوەیی و ئاسکی یێزۆ. ئازایەتی و توانای بڕیاردانی سەربەخۆیان لە کاتی ڕاودا ئەفسانەیی بووە. == تایبەتمەندییە جەستەییەکان == '''جەستە''': سەگی ھۆکایدۆ خاوەنی جەستەیەکی پتەو، ماسولکەیی، و ھاوسەنگە. سنگێکی فراوان و پشتی ڕێکی ھەیە کە ھێزێکی زۆری پێدەبەخشێت. '''فەروو''': خاوەنی فەرووێکی دوو چینە. چینێکی دەرەوەی ڕەق و ڕاست کە دژە ئاوە، و چینێکی ژێرەوەی نەرم و چڕ کە وەک بەربەستێک دژی سەرما کار دەکات. '''سەر و دەموچاو''': گوێی بچووک، سێگۆشەیی، و ڕەپە. کلکی ئەستوورە و بە شێوەی بازنەیی یان داس ئاسا بەسەر پشتیدا پێچ دەخواتەوە. == ڕەفتار و کەسایەتی == سەگی ھۆکایدۆ بە دڵسۆزییەکی بێئەندازە بۆ خاوەنەکەی و خێزانەکەی ناسراوە. زۆر زیرەک و بوێرە، بەڵام دەتوانێت بەرامبەر کەسانی نامۆ زۆر بە ئاگا و دوورەپەرێز بێت. ئەمە وای لێدەکات ببێتە سەگێکی پاسەوانی نایاب. ئەوان پێویستیان بە چالاکیی جەستەیی و مێشکیی زۆر ھەیە. بەھۆی غەریزەی ڕاوکردنی بەھێزیانەوە، پێویستە لە تەمەنی زووەوە بە باشی کۆمەڵایەتی بکرێن، بەتایبەتی لەگەڵ ئاژەڵە بچووکەکانی تردا. ئەم نەژادە باشترین گەشە لە ماڵێکدا دەکات کە خاوەنەکەی ئەزمووندار بێت و بتوانێت سەرکردایەتییەکی جێگیری پێشکەش بکات. == بەخێوکردن و تەندروستی == '''ڕاھێنان''': بەھۆی زیرەکییەکەیانەوە، بە خێرایی فێر دەبن، بەڵام ھەندێک جار دەتوانن سەربەخۆ و کەللەڕەق بن. پێویستیان بە ڕاھێنانی بەردەوام و جێگیر ھەیە. '''پاکوخاوێنی''': فەرووە ئەستوورەکەیان پێویستی بە شانەکردنی ھەفتانە ھەیە، و لە وەرزی وەرینی قژدا (کە زۆرە)، پێویستیان بە شانەکردنی زیاتر دەبێت. '''تەندروستی''': بە گشتی نەژادێکی تەندروستە، بەڵام وەک زۆربەی نەژادە پاکەکان، склоنن بۆ تووشبوون بە ھەندێک کێشەی بۆماوەیی وەک کزبینیی چاو (Collie Eye Anomaly)، و کێشەی جومگەی حەوز (hip dysplasia). == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}}لەسەر بنەمای وتارەکانی ویکیپیدیای [[:en:Hokkaido_(dog)|ئینگلیزی]]، [[:ja:北海道犬|ژاپۆنی]] و سەرچاوەی دەرەکیی ترەوە وەرگیراوە، بە داڕشتنێکی جیاواز و فراوانتر نەک وەرگێڕانی وشەبەوشە. {{تووڵی دەروازە|ئاژەڵ|ژینناسی|گیانلەبەران|سەگەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Hokkaido (dog)}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ژینناسی-کۆلکە}} 0g0qkhj36larl9zy1c3azr1va3q3slf 0 287930 1669177 1508264 2026-09-17T04:36:18Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژینناسی-کۆلکە، شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە) 1669177 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''سەگی تێریەری دۆڵی ئێیر''' (بە ئینگلیزی: Airedale Terrier) گەورەترین نەژادی سەگە لە گرووپی تێریەرەکاندا، کە وای لێکردووە نازناوی **"پاشای تێریەرەکان"**ـی پێبدرێت. ئەم نەژادە لە دۆڵی ئێیر (Aire Valley) لە ناوچەی یۆرکشایری [[ئینگلتەرا|ئینگلاند]] سەریھەڵداوە و لە بنەڕەتدا بۆ ڕاوکردنی سمۆرەی ئاوی (otter) و جورج لە کەنار ڕووبارەکاندا بەکارھاتووە. ئەم سەگە بە سەگێکی زیرەک، بوێر، و فرەکارە ناسراوە. لە مێژوودا نەک تەنھا وەک ڕاوکەر، بەڵکو وەک سەگی پۆلیس، سەگی سەربازی لە جەنگەکاندا، و ھاوڕێی دڵسۆزی خێزانەکان خزمەتی کردووە. {{زانیاریدانی نەژادی سەگ | ناو = سەگی تێریەری دۆڵی ئێیر | وێنە = [[پەڕگە:Airedale in Tallinn.JPG|250px]] | شرۆڤەی وێنە = سەگی تێریەری دۆڵی ئێیرێکی پێگەیشتوو | ناوی تر = پاشای تێریەرەکان | وڵاتی بنەڕەت = [[شانشینی یەکگرتوو]] ([[ئینگلاند]]) | کێش = نێرینە: ٢٣-٢٩ کگم، مێینە: ١٨-٢٠ کگم | باڵا = نێرینە: ٥٨-٦١ سم، مێینە: ٥٦-٥٩ سم | فەروو = زیبر، چڕ، و ڕەق | ڕەنگ = قاوەیی کاڵ (tan) لەگەڵ زینێکی ڕەش یان خۆڵەمێشیی تۆخ | ماوەی ژیان = ١١-١٤ ساڵ | پۆلی FCI = ٣ | بەشی FCI = ١ | ژمارەی FCI = ٧ }} == مێژوو و بنەچە == نەژادی سەگی تێریەری دۆڵی ئێیر لە ناوەڕاستی سەدەی نۆزدەھەمدا لە دۆڵی ڕووباری ئێیر لە یۆرکشایر سەریھەڵدا. کرێکارانی کارگە و جووتیارانی ناوچەکە دەیانویست سەگێکی فرەکارە بەرھەم بھێنن کە بتوانێت لە ئاو و لە وشکانیدا ڕاو بکات. بۆ ئەم مەبەستە، سەگی "ئۆتەرھاند" (Otterhound) کە بۆنی بەھێز و توانای مەلەوانیی ھەبوو، لەگەڵ چەندین جۆری تری تێریەری ئێستالەناوچوو، وەک "تێریەری ڕەش و قاوەیی" (Black and Tan Terrier) تێکەڵ کران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.akc.org/dog-breeds/airedale-terrier/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=American Kennel Club |سەردێڕ=Airedale Terrier Dog Breed Information}}</ref> ئەنجامەکەی سەگێک بوو کە نەک تەنھا لە ڕاوکردنی سمۆرەی ئاویدا لێھاتوو بوو، بەڵکو بۆ ڕاوکردنی مشک و جورج و تەنانەت ئاژەڵی گەورەتریش بەکاردەھات. لە کاتی جەنگی جیھانیی یەکەمدا، ئەم نەژادە بەھۆی بوێری و دڵسۆزییەکەیەوە وەک پەیامنێر و سەگی پاسەوان و فریاگوزاری لە بەرەکانی جەنگدا بە شێوەیەکی بەرفراوان بەکارھێنرا. == تایبەتمەندییە جەستەییەکان == * '''جەستە''': سەگی تێریەری دۆڵی ئێیر جەستەیەکی ماسولکەیی، پتەو، و چوارگۆشەیی ھەیە کە لەگەڵ ئەوەی گەورەیە، بەڵام شێوەیەکی ڕێک و جوولەیەکی چالاکانەی ھەیە. * '''فەروو''': فەرووەکەی دوو چینە: چینی دەرەوەی زبر، ڕەق، و چڕە، لەکاتێکدا چینی ژێرەوەی نەرمترە. ئەم فەرووە تایبەتە وا دەکات کەمترین موو بوەرێنێت. * '''ڕەنگ''': ڕەنگی ستانداردی بریتییە لە قاوەیی کاڵ (tan) لەسەر سەر، گوێ، قاچ، و بەشی خوارەوەی سک، لەگەڵ زینێکی ڕەش یان خۆڵەمێشیی تۆخ (grizzle) لەسەر پشت و لاشەکانی. * '''سەر''': سەری درێژ و تەختە، و خاوەنی ڕیش و سمێڵێکی تایبەتە کە شێوەیەکی جیاکەرەوە و بیرمەندانەی پێدەبەخشێت.<ref name="az-animals">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://a-z-animals.com/animals/airedale-terrier/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=A-Z Animals |سەردێڕ=Airedale Terrier}}</ref> == ڕەفتار و کەسایەتی == سەگی تێریەری دۆڵی ئێیر بە سەگێکی زۆر زیرەک، بوێر، و پڕ وزە ناسراوە. ئەوان زۆر دڵسۆزن بۆ خێزانەکەیان و حەزیان بە یاری و چالاکییە. ھەرچەندە کەسایەتییەکی سەربەخۆ و ھەندێک جار "سەرڕەق"ـیان ھەیە، بەڵام بە ڕاھێنانی دروست دەبنە ھاوڕێیەکی نایاب و گوێڕایەڵ. ئەوان بە گشتی لەگەڵ منداڵاندا باش دەگونجێن، بەڵام بەھۆی سروشتی یاریزان و وزە زۆرەکەیانەوە، پێویستە ھەمیشە چاودێری بکرێن. لەگەڵ ئاژەڵەکانی تردا، بەتایبەتی سەگی تر، لەوانەیە ھەندێک جار باڵادەستی بنوێنن، بۆیە کۆمەڵایەتیکردنیان لە تەمەنی توولەییەوە زۆر گرنگە. == بەخێوکردن و تەندروستی == '''ڕاھێنان''': بەھۆی زیرەکی و وزە زۆرییەکەیانەوە، پێویستیان بە چالاکیی جەستەیی و مێشکیی ڕۆژانەی زۆر ھەیە. ئەگەر بۆ ماوەیەکی زۆر بێکار بمێننەوە، لەوانەیە تووشی بێزاری بن و ڕەفتاری نەخوازراو نیشان بدەن. '''پاکوخاوێنی''': فەرووە زبرەکەیان پێویستی بە شانەکردنی ھەفتانە ھەیە بۆ ڕێگریکردن لە گرێگرتن. ھەروەھا بۆ پاراستنی کوالێتیی فەرووەکە، پێویستە ساڵانە چەند جارێک بە شێوازی "دەستلێکردنەوە" (hand-stripping) پاک بکرێتەوە. '''تەندروستی''': وەک زۆربەی نەژادەکان، ئەم نەژادەش склоنە بۆ ھەندێک کێشەی تەندروستی، وەک کێشەی حەوز (hip dysplasia)، ھەوکردنی پێست (allergies)، و ھەندێک جۆری شێرپەنجە.<ref name="az-animals" /> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}}لەسەر بنەمای وتارەکانی ویکیپیدیای [[:en:Airedale_Terrier|ئینگلیزی]]، [[:de:Airedale_Terrier|ئەڵمانی]] و سەرچاوەی دەرەکیی ترەوە وەرگیراوە، بە داڕشتنێکی جیاواز و فراوانتر نەک وەرگێڕانی وشەبەوشە. {{تووڵی دەروازە|ئاژەڵ|ژینناسی|گیانلەبەران|سەگەکان|شانشینی یەکگرتوو}} {{پۆلی کۆمنز|Airedale Terrier}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ژینناسی-کۆلکە}} {{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}} l5igcnkjhhab69awzl5xxi2m2fjbb61 0 287975 1669178 1508265 2026-09-17T04:36:28Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژینناسی-کۆلکە) 1669178 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} '''سەگی شوانیی ئەلاسکایی''' (بە ئینگلیزی: Alaskan Shepherd) نەژادێکی سەگی تێکەڵ (hybrid) یان "دیزاینەر"ـی گەورە و بەھێزە، کە لە جووتبوونی دوو نەژادی زۆر زیرەک و بەتواناوە دروست بووە: مالاموتی ئەلاسکایی و [[سەگی شوانیی ئەڵمانی]]. ئەم نەژادە بە مەبەستی دروستکردنی سەگێکی کارکەری بەتوانا و ھاوڕێیەکی دڵسۆزی خێزان پەرەی پێدراوە. تایبەتمەندییە دیارەکانی وەک ھێز و خۆڕاگریی مالاموت، لەگەڵ زیرەکی و توانای ڕاھێنانی سەگی شوانیی ئەڵمانی تێدا کۆبووەتەوە. لە ئەنجامدا، سەگێکی گەورە، وریا، و پارێزەرێکی نایاب بەرھەم ھاتووە کە پێویستی بە خاوەنێکی بەئەزموون و چالاک ھەیە. {{زانیاریدانی نەژادی سەگ | ناو = سەگی شوانیی ئەلاسکایی | وێنە = [[پەڕگە:Alaskan Malamute R Bartz.jpg|250px]] | شرۆڤەی وێنە = سەگێکی شوانیی ئەلاسکایی پێگەیشتوو | ناوی تر = شیپەردی ئەلاسکایی | وڵاتی بنەڕەت = [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] (نەژادی تێکەڵ) | کێش = ٢٧-٥٩ کگم | باڵا = ٥١-٧١ سم | فەروو = چڕ و ئەستوور، دوو چین | ڕەنگ = ڕەش، قاوەیی، سپی، کرێمی، زیوی، یان تێکەڵەیەک لەمانە | ماوەی ژیان = ١٠-١٣ ساڵ | پۆلی FCI = دانپێدانەنراوە (نەژادی تێکەڵ) }} == مێژوو و بنەچە == سەگی شوانیی ئەلاسکایی نەژادێکی نوێیە و مێژوویەکی درێژی نییە. وەک زۆربەی نەژادە دیزاینەرەکان، بە ئەگەرێکی زۆرەوە لە ماوەی ٣٠ ساڵی ڕابردوودا لە [[ئەمریکای باکوور]] سەریھەڵداوە. ئامانجی سەرەکی لەم تێکەڵکردنە، دروستکردنی سەگێک بووە کە ھێز و خۆڕاگریی مالاموتی ھەبێت بۆ کارکردن لە کەشوھەوای سەختدا، لەگەڵ زیرەکی و گوێڕایەڵیی سەگی شوانیی ئەڵمانی. ئەم نەژادە لەلایەن ڕێکخراوە گەورەکانی وەک یانەی سەگەوانی ئەمریکی (AKC)ـەوە دانپێدانەنراوە، چونکە نەژادێکی تێکەڵە و ستانداردێکی دیاریکراوی نییە. == تایبەتمەندییە جەستەییەکان == سەگی شوانیی ئەلاسکایی سەگێکی گەورە و خاوەن پێکھاتەیەکی پتەو و ماسولکەییە. شێوەی دەرەوەی دەتوانێت زیاتر لە یەکێک لە دایک و باوکەکانی بچێت. * '''جەستە''': جەستەیەکی بەھێز و وەرزشییان ھەیە، کە نیشانەی ھێز و توانایە. * '''سەر''': سەری گەورە و گوێیەکانی زۆرجار وەک ھی جێرمەن شیپەرد ڕاست و سێگۆشەییە، یان ھەندێک جار کەمێک خڕترن وەک ھی مالاموت. * '''فەروو''': فەرووەکەیان ئەستوور و دوو چینە، کە بە تەواوی بۆ بەرگەگرتنی کەشوھەوای سارد گونجاوە. ئەم فەرووە بە درێژایی ساڵ زۆر دەوەرێت.<ref name="az-animals">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://a-z-animals.com/animals/alaskan-shepherd/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=A-Z Animals |سەردێڕ=Alaskan Shepherd}}</ref> == ڕەفتار و کەسایەتی == کەسایەتیی سەگی شوانیی ئەلاسکایی تێکەڵەیەکی ئاڵۆزە لە زیرەکی، دڵسۆزی، و غەریزەی پارێزگاریکردن. '''دڵسۆز و پارێزەر''': زۆر دڵسۆزن بۆ خاوەن و خێزانەکەیان و پارێزگارێکی زۆر باشن. بە سروشت بەرگری لە ماڵ و موڵکی خاوەنەکەیان دەکەن. '''زیرەک و سەربەخۆ''': زۆر زیرەکن و حەزیان بە فێربوونە، بەڵام ھەروەھا دەتوانن زۆر سەربەخۆ و ڕەق بن (بە تایبەت ئەگەر زیاتر لە مالاموت بچن)، کە ئەمەش وا دەکات ڕاھێنانیان پێویستی بە سەبر و خاوەنێکی بەئەزموون ھەبێت. '''چالاک و پڕ وزە''': ئەمە سەگێک نییە کە بە کەم ڕازی بێت. پێویستیان بە چالاکیی جەستەیی و مێشکیی زۆر ھەیە بۆ ئەوەی بێزار نەبن و ڕەفتاری تێکدەرانە ئەنجام نەدەن. '''کۆمەڵایەتیبوون''': کۆمەڵایەتیکردنی زوو زۆر گرنگە بۆ ئەوەی لەگەڵ سەگی تر و کەسانی نامۆدا باش بن. == بەخێوکردن و پێویستییەکان == ژینگە: بەھۆی قەبارە گەورەکەیان و وزە زۆرەکەیانەوە، بۆ ژیانی شوقە گونجاو نین. پێویستیان بە ماڵێک ھەیە کە حەوشەیەکی گەورە و پەرژینکراوی ھەبێت. '''ڕاھێنانی جەستەیی''': ڕۆژانە پێویستیان بە لایەنی کەمەوە ٦٠-٩٠ خولەک ڕاھێنانی چڕ ھەیە، وەک ڕاکردن، پیاسەی درێژ لە سروشتدا، و یارییەکانی کێشکردن. '''پاکوخاوێنی''': بەھۆی فەرووە چڕەکەیانەوە، پێویستە ھەفتانە چەند جارێک دابھێنرێن بۆ ڕێگریکردن لە گرێگرتنی و کۆنترۆڵکردنی موو وەرین. == تەندروستی == وەک زۆربەی نەژادە تێکەڵەکان، سەگی شوانیی ئەلاسکایی دەتوانێت ھەڵگری ئەو نەخۆشییە [[بۆماوە|بۆماوەییانە]] بێت کە لە دایک و باوکیدا باون، لەوانە: نەخۆشیی جومگەی حەوز و ئەژنۆ (Hip and Elbow Dysplasia) ئاوسانی گەدە (Bloat) کزبینیی پێشکەوتووی تۆڕینە (Progressive Retinal Atrophy - PRA) == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}}لەسەر بنەمای زانیارییەکانی ماڵپەڕی A-Z Animals و سەرچاوەی تر لەسەر نەژادە دایک و باوکەکان ([[:en:Alaskan_Malamute|مالاموتی ئەلاسکایی]] و [[:en:German_Shepherd|جێرمەن شیپەرد]]) وەرگیراوە. {{تووڵی دەروازە|ئاژەڵ|ژینناسی|گیانلەبەران|سەگەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ژینناسی-کۆلکە}} qjnmw513j8ynhxyaqb0gafjrd0k0wuj 0 288004 1669174 1508259 2026-09-17T04:35:48Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژینناسی-کۆلکە) 1669174 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''سەگی ئالابای''' (بە ئینگلیزی: Alabai یان Central Asian Shepherd Dog) یەکێکە لە کۆنترین و بەھێزترین نەژادەکانی سەگ لە جیھاندا، کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ زیاتر لە ٥٠٠٠ ساڵ. ئەم سەگە زەبەلاحە لە ناوچە فراوانەکانی ئاسیای ناوەڕاستەوە سەریھەڵداوە و بە شێوەیەکی نەریتی بۆ پاراستنی ڕانە مەڕ و ماڵات لە ھێرشی ڕاوکەرە گەورەکانی وەک [[گورگ]] و [[ورچ]] بەکارھاتووە. ئالابای، کە زۆرجار بە "ڤۆڵکۆداڤ" (Volkodav)ـیش ناودەبرێت، کە لە [[زمانی ڕووسی|زمانی ڕووسیدا]] بە واتای "گورگ شکێن" دێت، بە بوێری، دڵسۆزی، و ھێزی لەڕادەبەدەری ناسراوە. ئەمە نەژادێک نییە کە بۆ ھەموو کەسێک گونجاو بێت و پێویستی بە خاوەنێکی بەئەزموون و لێھاتوو ھەیە. {{زانیاریدانی نەژادی سەگ | ناو = سەگی ئالابای | وێنە = [[پەڕگە:2.CAO in Hungary.jpg|250px]] | شرۆڤەی وێنە = سەگێکی ئالابای پێگەیشتوو | ناوی تر = سەگی شوانکاری ئاسیای ناوەڕاست، ڤۆڵکۆداڤ | وڵاتی بنەڕەت = ئاسیای ناوەڕاست (ڕووسیا، کازاخستان، ئۆزبەکستان، تورکمانستان) | کێش = ٤٠-٨٠ کگم | باڵا = ٦٠-٧٨ سم | فەروو = کورت یان مامناوەند، دوو چین | ڕەنگ = سپی، ڕەش، قاوەیی، زەردباو، خۆڵەمێشی، ھێلدار (brindle) | ماوەی ژیان = ١٢-١٧ ساڵ | پۆلی FCI = ٢ | بەشی FCI = ٢.٢ | ژمارەی FCI = ٣٣٥ }} == مێژوو و بنەچە == سەگی ئالابای یەکێکە لەو نەژادانەی کە لە ڕێگەی "ھەڵبژاردنی سروشتی"ـیەوە پەرەی سەندووە، نەک لە ڕێگەی دەستکاریکردنی مرۆڤەوە. ئەم سەگە بۆ ھەزاران ساڵ لە ژینگە سەخت و دژوارەکانی ئاسیای ناوەڕاستدا ژیاوە و بۆ مانەوە و پاراستنی سامانی خاوەنەکانی، لەگەڵ ڕاوکەرە دڕندەکاندا جەنگاوە. بنەچەی دەگەڕێتەوە بۆ ناوچە جوگرافییەکانی نێوان ڕووباری ئۆڕاڵ، [[دەریای قەزوین]]، و سنوورەکانی [[چین]].<ref name="akc">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.akc.org/dog-breeds/central-asian-shepherd-dog/|سەردێڕ=Central Asian Shepherd Dog Breed Information|وێبگە=American Kennel Club|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> خێڵە کۆچەرییەکان ئەم سەگەیان بۆ پاراستنی مەڕ، بزن، وشتر، و کاروانەکانیان بەکاردەھێنا. بەھۆی ئەم مێژووە دوور و درێژەوە، ئالابای غەریزەیەکی زۆر بەھێزی بۆ پارێزگاریکردن ھەیە. == تایبەتمەندییە جەستەییەکان == * '''جەستە''': ئالابای خاوەنی جەستەیەکی گەورە، پتەو، و ماسولکەییە. پێکھاتەیەکی زۆر بەھێزی ھەیە کە توانای جووڵەی خێرا و کتوپڕی پێدەبەخشێت. * '''سەر و شەویلگە''': سەری زۆر گەورە و پانی ھەیە، لەگەڵ شەویلگەیەکی یەکجار بەھێز. * '''فەروو''': فەرووەکەی چڕ و دوو چینە، کە بە تەواوی لە کەشوھەوا وەرزییەکان دەیپارێزێت. * '''گوێ و کلک''': بە شێوەیەکی نەریتی، گوێ و کلکی ئالابای دەبڕدرانەوە (cropping and docking) بۆ ئەوەی لە کاتی شەڕکردن لەگەڵ گورگدا کەمتر زیانیان پێبگات. ئەم نەریتە ئێستا لە زۆربەی وڵاتاندا نایاساییە.<ref name="az-animals">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://a-z-animals.com/animals/alabai/|سەردێڕ=Alabai (Central Asian Shepherd)|وێبگە=A-Z Animals|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> == ڕەفتار و کەسایەتی == [[پەڕگە:Среднеазиатские_овчарки._Естественная_борьба_за_лидерство_в_стае.jpg|وێنۆک|سەگە ئالابایەکان (سەگی شوانکاری ئاسیای ناوەڕاست). ململانێیەکی سروشتی بۆ بەدەستھێنانی سەرکردایەتی لەناو ڕانەکەدا.]] ئالابای سەگێکی بوێر، ئارام، سەربەخۆ، و خاوەن متمانەبەخۆبوونێکی زۆرە. '''پارێزەر''': ھەستی پارێزگاریکردنی زۆر بەرزە. زۆر دڵسۆزە بۆ خێزانەکەی و بە توندی بەرگری لە ماڵ و موڵکی خاوەنەکەی دەکات. '''گومان لە نامۆکان''': بە سروشت گومان لە کەسانی نامۆ دەکات و تا دڵنیا نەبێتەوە کە مەترسی نین، لێیان نزیک نابێتەوە. ئەمە وای لێدەکات ببێتە سەگێکی پاسەوانی نایاب. '''سەربەخۆیی''': بەھۆی ئەوەی بۆ کاری سەربەخۆ دروست بووە، زۆر زیرەکە بەڵام دەتوانێت ڕەق و سەربەخۆ بێت. پێویستی بە خاوەنێکە کە بتوانێت بە شێوەیەکی ھێمن و متمانەپێکراو سەرکردایەتیی بکات. == بەخێوکردن و پێویستییەکان == [[پەڕگە:Lasker_Babek_Nikopolskiy.jpg|وێنۆک|سەگی شوانکاری ئاسیای ناوەڕاست.]] '''ژینگە''': ئەم نەژادە بە ھیچ شێوەیەک بۆ ژیانی شوقە گونجاو نییە. پێویستی بە ڕووبەرێکی فراوان و حەوشەیەکی گەورە و پەرژینکراو ھەیە بۆ ئەوەی بتوانێت تێیدا بگەڕێت و پاسەوانی بکات. '''ڕاھێنانی جەستەیی''': پێویستی بە ڕاھێنانی زۆر نییە، بەڵام پیاسەی ڕۆژانە و بواری جووڵەی ئازاد زۆر گرنگە بۆ تەندروستیی. '''ڕاھێنانی کۆمەڵایەتی''': گرنگترین بەشی پەروەردەکردنی ئالابای، کۆمەڵایەتیکردنیەتی لە تەمەنێکی زۆر زووەوە. دەبێت لەگەڵ خەڵک، دەنگ، و دۆخی جیاوازدا ئاشنا بکرێت بۆ ئەوەی لە داھاتوودا نەبێتە سەگێکی زۆر [[گۆشەگیریخوازی|گۆشەگیر]] یان ھێرشبەر. == تەندروستی == بەھۆی ئەوەی نەژادێکی سروشتییە، ئالابای بە گشتی تەندروستییەکی باشی ھەیە. وەک زۆربەی سەگە گەورەکان، ئەگەری کەمە بۆ تووشبوون بە نەخۆشیی جومگەی حەوز و ئەژنۆ (Hip and Elbow Dysplasia). == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} لەسەر بنەمای وتارەکانی ویکیپیدیای [https://en.wikipedia.org/wiki/Central_Asian_Shepherd_Dog ئینگلیزی]، [https://ru.wikipedia.org/wiki/Среднеазиатская_овчарка ڕووسی] و سەرچاوەی دەرەکیی ترەوە وەرگیراوە، بە داڕشتنێکی جیاواز و فراوانتر نەک وەرگێڕانی وشەبەوشە. {{تووڵی دەروازە|ئاژەڵ|ژینناسی|گیانلەبەران|سەگەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Central Asia Shepherd Dog}} {{ژینناسی-کۆلکە}} [[پۆل:نەژادەکانی سەگ]] [[پۆل:نەژادەکانی سەگی ئاسیا]] [[پۆل:سەگە پاسەوانەکانی ئاژەڵ]] gqwsvpgkod6tfyvbbonlj73o825idej 0 288005 1669182 1508274 2026-09-17T04:37:08Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژینناسی-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1669182 wikitext text/x-wiki '''ھاسکیی ئەلاسکایی''' (بە ئینگلیزی: Alaskan Husky) جۆرێکە لە سەگی کارکەر و ڕاکێشانی [[خلیسکە]]، نەک نەژادێکی فەرمی و دانپێدانراو. ئەم سەگە بە شێوەیەکی تایبەت بۆ یەک مەبەست پەروەردە کراوە: توانای کارکردن، بەتایبەتی لە پێشبڕکێکانی ڕاکێشانی خلیسکەی سەگ (dog sled racing). ھاسکیی [[ئەلاسکا|ئەلاسکایی]] تێکەڵەیەکە لە چەندین نەژادی جیاواز و بە پێچەوانەی ھاسکیی [[سیبیریا|سیبیرییەوە]]، ھیچ ستانداردێکی دیاریکراوی بۆ شێوەی دەرەوەی نییە. گرنگیی یەکەم و کۆتایی لەم سەگەدا تەنھا بە توانای جەستەیی، خێرایی، خۆڕاگری، و ئارەزووی بۆ کارکردن دەدرێت. {{زانیاریدانی نەژادی سەگ | ناو = ھاسکیی ئەلاسکایی | وێنە = [[پەڕگە:Alaskan Husky1.JPG|250px]] | شرۆڤەی وێنە = ھاسکییەکی ئەلاسکایی لە کاتی پشووداندا | ناوی تر = سەگی ڕاکێشانی ئەلاسکایی | وڵاتی بنەڕەت = [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] (ئەلاسکا) | کێش = ١٨-٣٤ کگم | باڵا = ٥١-٦٦ سم | فەروو = کورت بۆ مامناوەند، دوو چین | ڕەنگ = ھەموو ڕەنگ و شێوازێک | ماوەی ژیان = ١٠-١٥ ساڵ | پۆلی FCI = دانپێدانەنراوە (جۆری کارکەر) }} == مێژوو و بنەچە == ھاسکیی ئەلاسکایی لە [[ئالاسکا]] و [[کەنەدا]] لە ماوەی سەدەی ڕابردوودا پەرەی پێدراوە. پێشبڕکێکارانی ڕاکێشانی خلیسکەی ناو بەفر ویستیان سەگێک دروست بکەن کە خێراتر بێت لە [[ھاسکیی سیبیری]] و خۆڕاگرتر بێت لە [[مالاموتی ئەلاسکایی]]. بۆ گەیشتن بەم ئامانجە، چەندین نەژادیان تێکەڵ کرد، لەوانە: '''ھاسکیی سیبیری و مالاموتی ئەلاسکایی''': بۆ خۆڕاگری، ھێزی کارکردن لەناو دەستەدا، و فەرووی گونجاو. '''سەگی پۆینتەری ئەڵمانی (German Shorthaired Pointer):''' بۆ زیادکردنی ئارەزووی کارکردن و گوێڕایەڵی. '''سەگە ڕاوکەرەکانی بینین (Sighthounds) وەک گرەیھاوند''': بۆ زیادکردنی خێرایی. '''سەگی شوانیی بۆردەر کۆلی''': بۆ زیرەکی و توانای ڕاھێنان. ئەم تێکەڵکردنە بەردەوامە و خاوەنەکان ھەمیشە ھەوڵ دەدەن باشترین تایبەتمەندییەکان بۆ بردنەوەی پێشبڕکێکان کۆبکەنەوە. == جیاوازی لەگەڵ ھاسکیی سیبیری == [[پەڕگە:Dogsled team on the trail with lead dog unharnessed, ca 1912 (THWAITES 242).jpeg|وێنۆک|خلیسکەی سەگ ساڵی ١٩١٢]] ھەرچەندە زۆرجار تێکەڵ دەکرێن، بەڵام چەندین جیاوازیی سەرەکی لە نێوانیاندا ھەیە: '''مەبەست''': ھاسکیی ئەلاسکایی تەنھا بۆ کارایی و پێشبڕکێ دروست کراوە. ھاسکیی سیبیری نەژادێکی فەرمییە و ستانداردی جوانیی ھەیە. '''شێوەی دەرەوە''': ھاسکیی ئەلاسکایی شێوەی زۆر جیاوازی ھەیە؛ زۆرجار لاوازتر، قاچ درێژتر، و فەرووی کورتتری ھەیە بۆ ئەوەی لە کاتی ڕاکردندا زۆر گەرم نەبێت. ھاسکیی سیبیری شێوەیەکی دیاریکراو و فەروویەکی ئەستوورتری ھەیە. '''چاوەکان''': ھەرچەندە ھاسکیی سیبیری بە چاوە شینەکانی ناسراوە، بەڵام لە ھاسکیی ئەلاسکاییدا چاوی قاوەیی زۆر باوترە، چونکە ھیچ پەیوەندییەکی بە کاراییەوە نییە. '''دانپێدانان''': ھاسکیی ئەلاسکایی نەژادێکی فەرمی نییە. ھاسکیی سیبیری لەلایەن ھەموو ڕێکخراوە گەورەکانی سەگەوە دانپێدانراوە.<ref name="akc2">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.akc.org/expert-advice/dog-breeds/siberian-husky-vs-alaskan-husky/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ |وێبگە=American Kennel Club |سەردێڕ=Siberian Husky vs. Alaskan Husky: What’s the Difference? }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.akc.org/expert-advice/dog-breeds/siberian-husky-vs-alaskan-husky/ |date=ئەیلوولی ٢٠٢٥ }}</ref> == ڕەفتار و کەسایەتی == [[پەڕگە:Karen Ramstead's team of Huskies near Goose Lake (4429509299).jpg|وێنۆک|وێنەی کۆمەڵێک سەگی ھاسکیی ئەلاسکایی لەکاتی ڕاکێشانی خلیسکەکەیان لە پێشبڕکێیەکدا لە ئەلاسکا.]] '''پڕ وزە و چالاک''': ئەمە یەکێکە لە پڕ وزەترین جۆرەکانی سەگ. ئەوان بۆ ڕاکردن و کارکردن دروست کراون و پێویستیان بە چالاکیی جەستەیی زۆر زۆر ھەیە. '''دۆستانە و کۆمەڵایەتی''': بە گشتی سەگێکی زۆر دۆستانەن لەگەڵ مرۆڤ و سەگەکانی تر، چونکە دەبێت بتوانن لەگەڵ تیمێکی گەورەی سەگدا کار بکەن. '''زیرەک''': زۆر زیرەکن و بە خێرایی فێری کارەکانیان دەبن، بەڵام وزە زۆرەکەیان لەوانەیە ڕاھێنانیان قورس بکات ئەگەر چالاکیی پێویستیان پێنەکرێت.<ref name="az-animals2">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://a-z-animals.com/animals/alaskan-husky/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=A-Z Animals |سەردێڕ=Alaskan Husky}}</ref> == بەخێوکردن و پێویستییەکان == ھاسکیی ئەلاسکایی بە ھیچ شێوەیەک بۆ ژیانی شوقە یان بۆ خاوەنێکی تەمبەڵ گونجاو نییە. ئەوان پێویستیان بە ماڵێک ھەیە کە حەوشەیەکی گەورەی ھەبێت و خاوەنەکەی بتوانێت ڕۆژانە بۆ ماوەیەکی زۆر چالاکیی جەستەیی پێبکات، وەک ڕاکردن، پایسکل سواری، یان پیاسەی درێژ. ئەگەر وزەیان بەکارنەھێنرێت، دەتوانن ببنە سەگێکی تێکدەر. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}}لەسەر بنەمای وتارەکانی ویکیپیدیای [[:en:Alaskan_husky|ئینگلیزی]] و سەرچاوەی دەرەکیی ترەوە وەرگیراوە، بە داڕشتنێکی جیاواز و فراوانتر نەک وەرگێڕانی وشەبەوشە. {{تووڵی دەروازە|ئاژەڵ|ژینناسی|گیانلەبەران|سەگەکان|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{پۆلی کۆمنز|Alaskan Husky}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ژینناسی-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} re4jta9u75uu27kuplmbjyfuacov8ug 0 288021 1669183 1508275 2026-09-17T04:37:18Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژینناسی-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1669183 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''سەگی ھاسکیی بچکۆلەی ئەلاسکایی (کلی کای)''' (بە ئینگلیزی: Alaskan Klee Kai) نەژادێکی سەگی بچووکی جۆری سپیتزە کە لە ویلایەتی [[ئالاسکا|ئەلاسکا]] لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] پەرەی پێدراوە. ئەم نەژادە بە مەبەستی دروستکردنی ھاوڕێیەکی قەبارە بچووک دروست کراوە کە لە ڕووکەشدا بە تەواوی لە ھاسکیی ئەلاسکایی بچێت، بەڵام بە قەبارەیەکی بچووکتر و وزەیەکی کەمتر کە بۆ ژیانی ناوماڵ گونجاو بێت. ناوی "کلی کای" لە زمانی ئەتاباسکی ئینیوتەوە وەرگیراوە و بە واتای "سەگی بچووک" دێت. ئەم سەگە بە زیرەکی، چالاکی، و دڵسۆزییەکەی بۆ خێزانەکەی ناسراوە. {{زانیاریدانی نەژادی سەگ | ناو = ھاسکیی بچکۆلەی ئەلاسکایی (کلی کای) | وێنە = [[پەڕگە:Alaskan Klee Kai.jpg|250px]] | شرۆڤەی وێنە = ھاسکییەکی بچکۆلەی ئەلاسکایی بە ڕەنگی خۆڵەمێشی و سپی | ناوی تر = کلی کای | وڵاتی بنەڕەت = [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] (ئەلاسکا) | کێش = ٢.٧-١٠ کگم (بەپێی قەبارە) | باڵا = تا ٤٣ سم (بەپێی قەبارە) | فەروو = چڕ و دوو چین | ڕەنگ = ڕەش و سپی، خۆڵەمێشی و سپی، سوور و سپی | ماوەی ژیان = ١٣-١٦ ساڵ | پۆلی FCI = دانپێدانەنراوە | پۆلی UKC = Northern Breed Group }} == مێژوو و پەرەپێدان == نەژادی ھاسکیی بچکۆلەی ئەلاسکایی لە ساڵانی ١٩٧٠ـەکاندا لەلایەن خانمێکەوە بە ناوی "لیندا سپارلین" (Linda Spurlin) لە شاری واسیلا لە ئەلاسکا پەرەی پێدرا. سپارلین دوای ئەوەی ھاسکییەکی بچووک و نائاسایی بینی، بڕیاریدا نەژادێک دروست بکات کە ھەمان جوانیی ھاسکیی ھەبێت، بەڵام بە قەبارەیەکی بچووکتر وەک سەگی ھاوڕێ، بەبێ ئەوەی کێشەی بۆماوەیی وەک کورتەباڵایی (dwarfism)ـی ھەبێت. بۆ گەیشتن بەم ئامانجە، سپارلین بە وردی چەندین نەژادی تێکەڵ کرد، لەوانە ھاسکیی سیبیری، [[سەگی ھاسکیی ئەلاسکایی|ھاسکیی ئەلاسکایی]]، سەگی شیپەرکی (Schipperke) بۆ بچووککردنەوەی قەبارە، و سەگی ئیسکیمۆی ئەمریکی بۆ زیادکردنی ھەندێک تایبەتمەندی. لە ساڵی ١٩٩٧ـدا، نەژادەکە بە فەرمی لەلایەن "یەکێتیی یانە سەگەوانییەکان" (United Kennel Club - UKC)ـەوە دانپێدانرا.<ref name="ukc">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.ukcdogs.com/alaskan-klee-kai|سەردێڕ=Alaskan Klee Kai Breed Standard|وێبگە=United Kennel Club|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> == تایبەتمەندییە جەستەییەکان == کلی کای بە تەواوی وەک وەشانی بچووککراوەی ھاسکی دەردەکەوێت. سێ قەبارەی فەرمیی ھەیە: قەبارەی یاری (Toy): باڵای تا ٣٣ سم. قەبارەی بچووک (Miniature): باڵای لە ٣٣ سم بۆ ٣٨ سم. قەبارەی ستاندارد (Standard): باڵای لە ٣٨ سم بۆ ٤٣ سم. '''ڕووخسار''': دیارترین تایبەتمەندییان ماسکێکی ڕوونی سەر ڕووخساریانە کە دەبێت ڕەنگی جیاواز بێت لە ڕەنگی فەرووەکەیان. '''چاوەکان''': چاویان دەتوانێت ھەر ڕەنگێک بێت، لە شین و قاوەییەوە تا دوو ڕەنگی (heterochromia). '''فەروو و ڕەنگ''': فەروویان دوو چینە و چڕە. سێ ڕەنگی سەرەکییان ھەیە: ڕەش و سپی، خۆڵەمێشی و سپی، و سوور و سپی.<ref name="az-animals">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://a-z-animals.com/animals/alaskan-klee-kai/|سەردێڕ=Alaskan Klee Kai|وێبگە=A-Z Animals|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> == ڕەفتار و کەسایەتی == '''زیرەک و چالاک''': کلی کای سەگێکی زۆر زیرەک و پڕ وزەیە، بەڵام بە بەراورد لەگەڵ ھاسکیی سیبیری، وزەی کەمترە و پێویستیی بە ڕاھێنانی جەستەیی مامناوەند ھەیە. '''وریا و گومان لە نامۆکان''': بە سروشت بەرامبەر کەسانی نامۆ زۆر بە ئاگا و گومانکارن، ئەمەش وایان لێدەکات ببنە سەگی پاسەوانی زۆر باش (watchdog). '''دڵسۆز و قسەکەر''': زۆر دڵسۆزن بۆ خێزانەکەیان. ھەروەھا بەوە ناسراون کە "قسەکەر"ن و چەندین جۆری دەنگی جیاواز دەردەکەن بۆ دەربڕینی ھەستیان، بەڵام بە شێوەیەکی گشتی زۆر ناوەحێن. == بەخێوکردن و تەندروستی == '''ڕاھێنان''': پێویستیان بە پیاسەی ڕۆژانە و چالاکیی مێشکی ھەیە بۆ ئەوەی دڵخۆش بن. بەھۆی قەبارە بچووکەکەیانەوە، بۆ ژیانی شوقەش گونجاون، بە مەرجێک چالاکیی پێویستیان پێبکرێت. '''پاکوخاوێنی''': فەرووە دوو چینەکەیان ساڵانە دوو جار بە زۆری دەوەرێت ("blow their coat") و لەو کاتانەدا پێویستیان بە داھێنانی ڕۆژانە ھەیە. '''تەندروستی''': بە گشتی نەژادێکی تەندروستن، بەڵام ھەندێک کێشەی بۆماوەیی لەوانەیە تێیاندا دەربکەوێت، وەک [[نەخۆشیی دڵ و لوولەکانی خوێن|نەخۆشیی دڵ]]، کێشەی جگەر، و کەمبوونەوەی فاکتەری حەوتی خوێن مەیین (Factor VII deficiency). == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} لەسەر بنەمای وتارەکانی ویکیپیدیای [https://en.wikipedia.org/wiki/Alaskan_Klee_Kai ئینگلیزی] و سەرچاوەی دەرەکیی ترەوە وەرگیراوە، بە داڕشتنێکی جیاواز و فراوانتر نەک وەرگێڕانی وشەبەوشە. {{تووڵی دەروازە|ئاژەڵ|ژینناسی|گیانلەبەران|سەگەکان|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{پۆلی کۆمنز|Alaskan Klee Kai}} {{ژینناسی-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:نەژادەکانی سەگ]] [[پۆل:نەژادەکانی سەگی ئەمریکا]] [[پۆل:نەژادە سپیتزەکان]] k2ckhuxzovkjlnd085bgk7a9989jrw5 0 288063 1669179 1508266 2026-09-17T04:36:38Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژینناسی-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1669179 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''سەگی مالاموتی ئەلاسکایی''' (بە ئینگلیزی: Alaskan Malamute) نەژادێکی [[سەگ|سەگی]] گەورە و زۆر بەھێزی کارکەرە کە بنەچەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ناوچە جەمسەرییەکانی [[ئەلاسکا]]. ئەم نەژادە یەکێکە لە کۆنترین سەگەکانی ڕاکێشانی [[خلیسکە]] و بە شێوەیەکی سەرەکی بۆ کێشکردنی باری قورس لە دووریی زۆر و لە کەشوھەوای سەختدا بەکارھاتووە، نەک بۆ پێشبڕکێی خێرایی. مالاموت بە جەستە پتەو و ماسولکەییەکەی، فەرووە ئەستوورەکەی، و کەسایەتییە دۆستانە و دڵسۆزەکەی ناسراوە. ئەم سەگە ھێزێکی لەڕادەبەدەر و خۆڕاگرییەکی بێوێنەی ھەیە. {{زانیاریدانی نەژادی سەگ | ناو = مالاموتی ئەلاسکایی | وێنە = [[پەڕگە:Alaskan Malamute.jpg|250px]] | شرۆڤەی وێنە = مالاموتێکی ئەلاسکایی پێگەیشتوو | ناوی تر = مالی (Mally) | وڵاتی بنەڕەت = [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] (ئەلاسکا) | کێش = نێر: ~٣٨ کگم، مێ: ~٣٤ کگم | باڵا = نێر: ~٦٤ سم، مێ: ~٥٨ سم | فەروو = چڕ و دوو چین | ڕەنگ = خۆڵەمێشی و سپی، ڕەش و سپی، سوور و سپی | ماوەی ژیان = ١٠-١٤ ساڵ | پۆلی FCI = ٥ | بەشی FCI = ١ | ژمارەی FCI = ٢٤٣ }} == مێژوو و بنەچە == [[پەڕگە:Animal Photography Cold Freezing Frost-349625.jpg|وێنۆک|سەگێکی مالاموت لەناو بەفردا]] مالاموتی ئەلاسکایی یەکێکە لە کۆنترین نەژادە جەمسەرییەکان و ناوی لە خەڵکی ڕەسەنی "ماھلێمیوت ئینوپیات" (Mahlemut Inupiat)ـەوە وەرگیراوە، کە لە باکووری ڕۆژاوای ئەلاسکا ژیاون. ئەم خەڵکە پشتیان بەم سەگە بەھێزانە بەستبوو بۆ ڕاوکردنی سیلە گەورەکان و کێشکردنی باری قورس بەسەر بەفردا. بە پێچەوانەی [[ھاسکیی سیبیریی|ھاسکیی سیبیرییەوە]]، کە بۆ خێرایی پەروەردە کراوە، مالاموت ھەمیشە بۆ ھێز و خۆڕاگری ھەڵبژێردراوە. لە سەردەمی "تازینەی زێڕی کلۆندایک" (Klondike Gold Rush) لە ساڵی ١٨٩٦، خواست لەسەر ئەم سەگانە زۆر زیاد بوو بۆ گواستنەوەی پێداویستییەکان. ھەروەھا لە گەشتە جەمسەرییەکاندا یارمەتیی گەڕیدەکانی وەک "ئەدмираڵ ڕیچارد بێرد" داوە.<ref name="akc">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.akc.org/dog-breeds/alaskan-malamute/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=American Kennel Club |سەردێڕ=Alaskan Malamute Dog Breed Information}}</ref> == تایبەتمەندییە جەستەییەکان == * '''جەستە''': مالاموت خاوەنی جەستەیەکی گەورە، پتەو، و [[ئێسک]] قورسە. سنگێکی فراوانی ھەیە و پێکھاتەیەکی بەھێزی ھەیە کە بۆ کێشکردنی باری قورس گونجاوە. * '''فەروو''': فەرووەکەی زۆر ئەستوور و دوو چینە. چینێکی دەرەوەی زبر و پارێزەر، و چینێکی ژێرەوەی نەرم و چەوری ھەیە کە وەک عازلێک دژی سەرما کار دەکات. * '''کلک''': کلکێکی گەورە و پڕ فەرووی ھەیە کە بە شێوەی پەڕ (plume) بەسەر پشتیدا ھەڵدەگرێت. لە کاتی خەوتندا، کلکی بە دەوری لووتیدا دەپێچێت بۆ گەرمکردنەوەی ھەناسەی. * '''چاوەکان''': چاوەکانیان ھەمیشە قاوەییە. بەپێی ستانداردی نەژادەکە، چاوی شین وەک کەمایەسییەکی گەورە دادەنرێت و نیشانەی تێکەڵبوونی خوێنە (زۆرجار لەگەڵ ھاسکی).<ref name="az-animals">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://a-z-animals.com/animals/alaskan-malamute/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=A-Z Animals |سەردێڕ=Alaskan Malamute}}</ref> == ڕەفتار و کەسایەتی == '''دۆستانە و دڵسۆز''': مالاموت سەگێکی زۆر دۆستانەیە لەگەڵ مرۆڤەکان و بە "سەگی خێزان" ناسراوە. زۆر دڵسۆزە بۆ خاوەنەکەی، بەڵام بە گشتی ھێرشبەر نییە بەرامبەر کەسانی نامۆ، بۆیە وەک سەگی پاسەوانی ھێرشبەر (guard dog) باش نییە، بەڵام قەبارە گەورەکەی وادەکات وەک سەگی وریاکەرەوە (watchdog) کاریگەر بێت. '''سەربەخۆ و زیرەک''': زۆر زیرەکە بەڵام دەتوانێت سەربەخۆ و ڕەق بێت. پێویستی بە خاوەنێکی بەئەزموون ھەیە کە بتوانێت بە شێوەیەکی ھێمن و متمانەپێکراو ڕابەرایەتیی بکات. '''ڕاوکردن''': ھەستی ڕاوکردنی بەھێزە و لەوانەیە لەگەڵ ئاژەڵە بچووکەکانی وەک پشیلە و کەروێشکدا باش نەبێت، مەگەر لە تەمەنی زووەوە پێکەوە گەورە بن. '''پەیوەندی لەگەڵ سەگی تر''': لەوانەیە بەرامبەر سەگی تری ھەمان ڕەگەز (same-sex) ھێرشبەر بێت، بۆیە کۆمەڵایەتیکردنی زوو زۆر گرنگە. == بەخێوکردن و تەندروستی == [[پەڕگە:Malamute_team_of_US_mail_carrier_Ben_Downing_loaded_with_mail_leaving_Dawson,_Yukon_Territory,_probably_1901_(AL+CA_8030).jpg|وێنۆک|دەستەی سەگی مالاموتی پۆستەچیی ئەمریکی بێن داونینگ، بارکراو لە پۆستە، لەکاتی جێھێشتنی شاری داوسن لە ھەرێمی یوکۆن، نزیکەی ساڵی ١٩٠١.]] '''ڕاھێنانی جەستەیی''': وەک سەگێکی کارکەر، پێویستی بە چالاکیی جەستەیی زۆر ھەیە. بۆ ژیانی شوقە گونجاو نییە و پێویستی بە ماڵێک ھەیە کە حەوشەی گەورەی ھەبێت. '''پاکوخاوێنی''': فەرووە ئەستوورەکەی پێویستی بە شانەکردنی بەردەوام ھەیە، بەتایبەتی لە وەرزی موو وەریندا کە بە "بۆمبای فەروو" ناسراوە. '''تەندروستی''': بە گشتی نەژادێکی تەندروستە، بەڵام وەک زۆربەی سەگە گەورەکان، склоنە بۆ کێشەکانی وەک نەخۆشیی جومگەی حەوز (hip dysplasia)، ئاوسانی گەدە (bloat)، و ھەندێک نەخۆشیی چاو. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}}لەسەر بنەمای وتارەکانی ویکیپیدیای [[:en:Alaskan_Malamute|ئینگلیزی]] و سەرچاوەی دەرەکیی ترەوە وەرگیراوە، بە داڕشتنێکی جیاواز و فراوانتر نەک وەرگێڕانی وشەبەوشە. {{تووڵی دەروازە|ئاژەڵ|ژینناسی|گیانلەبەران|سەگەکان|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{پۆلی کۆمنز|Alaskan Malamute}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ژینناسی-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} h2s3uh4m3hqv0jsgkxdh168eysht3rn 0 288176 1668907 1508072 2026-09-16T16:36:43Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مۆسیقا-کۆلکە) 1668907 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Databox}}'''سەعد لمجەررەد''' (٧ی نیسانی ١٩٨٥) [[گۆرانیبێژ|گۆرانیبێژ]] و [[سەما|سەماکار]] و [[ئەکتەر|ئەکتەر]] و [[گۆرانینووس| گۆرانیبێژ]] و [[ئاوازدانەر|ئاوازدانەر]] و [[بەرھەمھێنی تۆمار|بەرھەمھێنەری مۆسیقای]] [[مەغریب|مەغریبییە]]. بە یەکێک لە دیارترین و بەناوبانگترین گۆرانیبێژانی عەرەب دادەنرێت. لە خێزانێکی ھونەریدا گەورە بووە، بەو پێیەی کوڕی ھونەرمەندی مەغریبی بەشیر عەبدو و ئەکتەری مەغریبی نەزھە کەراکی. دوای ئەوەی گۆرانییە عەرەبییەکانی بە شێوەزاری مەغریبی ژمارەیەکی پێوانەیی بینەری لە [[یووتیووب]] شکاند و ناوبانگی دەرکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=GAmcCnwaJV8|سەردێڕ=- YouTube |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191216150338/https://www.youtube.com/watch?v=GAmcCnwaJV8&app=desktop |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|وێبگە=www.youtube.com}}</ref> لە [[٢٠٠٧|ساڵی ٢٠٠٧]] دەستی بە کاری ھونەری کرد دوای بەدەستھێنانی پلەی دووەم لە وەرزی چوارەمی سوپەر ستار،<ref name="auto2">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=هي |یەکەم=مجلة |ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ناونیشان=https://www.hiamag.com/node/298141|سەردێڕ=أول ظهور لسعد المجرد في سوبر ستار.. لن تصدقوا أنه هو! - مجلة هي |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171214070555/http://www.hiamag.com/مشاهير/من-ذاكرة-التلفزيون/298141-أول-ظهور-لسعد-المجرد-في-سوبر-ستار-لن-تصدقوا-أنه-هو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|وێبگە=مجلة هي}}</ref> و پاشان بۆ ماوەی دوو ساڵ لە شانۆی ھونەریدا ئامادەنەبوو، پاشان گەڕایەوە بە کۆمەڵێک [[تاکەگۆرانی|گۆرانی]] کە سەرکەوتنی گەورەی بەدەستھێنا، یەکەمیان ڤیدیۆ کلیپی گۆرانی «واعیدینی» بوو لە [[٢٠٠٩|ساڵی ٢٠٠٩]]، پاشان گۆرانی «سالینا» بوو لە [[٢٠١٢|ساڵی ٢٠١٢]] لە یەکەم ئەلبوومی تاکە کەسیدا بەناوی (ولا علیک) کە لە [[٢٠١٣|ساڵی ٢٠١٣]] بە تامێکی عەرەبی و تێکستی مەغریبی تێکەڵ بە ڕیتمە نێونەتەوەیییە جیاوازەکان لە نێوان مۆسیقای خەلیجی و پۆپی مەغریبی و [[مۆسیقای ئەلیکترۆنیک|مۆسیقای ئەلیکترۆنی]] بڵاوکرایەوە. دواتر ڤیدیۆ کلیپی گۆرانی «مال حبیبی مالو» لە ھەمان ئەلبوومەوە ھات کە زۆرترین ژمارەی بینەری لە [[یووتیووب]] بەدەستھێنا. پێشکەوتنی ڕاستەقینەی دوای ئەوە ھات کە گۆرانی " ئینتی "ی بڵاوکردەوە، کە بۆ چەند مانگێک لە پلەی یەکەمدا بوو لە سەرانسەری [[جیھانی عەرەب|وڵاتانی عەرەبی]]، بە زیاتر لە ١٢ ملیۆن بینەری لە ماوەیەک کە ھەشت ھەفتەی تێنەپەڕاندبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.layalina.com/سعد-لمجرد-والدي-جي-van-يطلقان-سنغل-بعنوان-إنتيenty.html|سەردێڕ=سعد المجرد والدي جي VAN يطلقان سنغل بعنوان إنتيENTY |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210125015619/https://www.layalina.com/سعد-لمجرد-والدي-جي-van-يطلقان-سنغل-بعنوان-إنتيenty.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=ليالينا}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://femmesdumaroc.com/actualite/saad-lamjarred-bat-tous-les-records-avec-lam3allam-2890|سەردێڕ=Saad Lamjarred bat tous les records avec « Lam3allam » |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191102004428/http://femmesdumaroc.com:80/actualite/saad-lamjarred-bat-tous-les-records-avec-lam3allam-2890 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩}}</ref> بەڵام ڕێگای ناوبانگێکی نێونەتەوەیی بۆی خۆشکرا لە [[٢٠١٥|ساڵی ٢٠١٥]] بە کلیپی ڤیدیۆیی «لمعەلم»، کە دواتر بوو بە نازناوی و بەھۆیەوە زاڵ بوو بەسەر بازاڕەکاندا بە ڕێژەی بینەر کە لە ٣٠ ملیۆن بینەری زیاتر بوو لە ماوەی تەنھا ٣٠ ڕۆژدا ئەمەش وای کرد یەکەم ھونەرمەندی عەرەب بێت کە ئەم ژمارە خەیاڵییە لە ماوەی ڕیکۆرددا تۆمار بکات.<ref name="auto2"/> جگە لەوەش بووە زۆرترین بینەری گۆرانی عەرەبی لە یووتیووب، تا [[نیسان (مانگ)|مانگی نیسانی]] [[٢٠٢١]] نزیکەی ٩١٣ ملیۆن بینەری ھەبووە،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.arabsounds.net/2018/02/05/top-25-most-viewed-arabic-songs-on-youtube-of-all-time/|سەردێڕ=Top 25 most viewed Arabic songs on YouTube of all time|ڕێکەوت=٥ی شوباتی ٢٠١٨|ئیش=Arabsounds.net|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|زمان=en-US|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181129013830/http://www.arabsounds.net/2018/02/05/top-25-most-viewed-arabic-songs-on-youtube-of-all-time/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨}}</ref> گۆرانی «بووشرەتوو خەیر»ی ھونەرمەند حوسێن ئەلجاسمی تێپەڕاندووە.<ref>[http://www.weziwezi.com/news/أغنية-أنت-معلم-أول-أغنية-تحصد-100م-/ أرقام لمعلم على يوتيوب] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220707060324/https://www.weziwezi.com/news/%D8%A3%D8%BA%D9%86%D9%8A%D8%A9-%D8%A3%D9%86%D8%AA-%D9%85%D8%B9%D9%84%D9%85-%D8%A3%D9%88%D9%84-%D8%A3%D8%BA%D9%86%D9%8A%D8%A9-%D8%AA%D8%AD%D8%B5%D8%AF-100%D9%85-/ |date= ٧ی تەممووزی ٢٠٢٢ }}، weziwezi.com.</ref> کە ئەمەش بوو کە ناوی چووە [[ئینسایکڵۆپیدیای گینس|کتێبی گینسەوە بۆ ڕیکۆردەکانی جیھان]]. جگە لە بردنەوەی چەندین خەڵاتی ناوخۆیی و عەرەبی و نێودەوڵەتی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://thearabdaily.uk/article/وجوه/60517/سعد-لمجرد-مغربي-تجاوز-كل-ظواهر-النجاح-الفني-مخترقا-موسوعة-غينيس |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200217182120/http://thearabdaily.uk/article/وجوه/60517/سعد-لمجرد-مغربي-تجاوز-كل-ظواهر-النجاح-الفني-مخترقا-موسوعة-غينيس |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی شوباتی ٢٠٢٠}}</ref>سەرکەوتنەکانی بەردەوام بوون لەگەڵ زۆرێک لە [[تاکەگۆرانی|تاکە گۆرانییەکان]] کە ناوبانگێکی بەرفراوانیان بەدەستھێنا، وەک «ئەنا ماشی ساھل»، «غەڵتانە»، و «لێت گۆ» کە دووەمیان ھەموو ڕیکۆردەکانی بینەری شکاند بە نیو ملیۆن بینەری لە ماوەی یەک کاتژمێردا دوای بڵاوبوونەوەی و زیاتر لە ٢٤ ملیۆن بینەری تەنھا لە ھەفتەی یەکەمیدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.akhbarona.com/culture/216168.html|سەردێڕ=سعد لمجرد يؤكد تفوقه على نجوم العرب و يحصد ملايين المشاهدات بأغنيته الجديدة " let go " ( فيديو) |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170821004047/http://www.akhbarona.com/culture/216168.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئابی ٢٠١٧|وێبگە=akhbarona.com}}</ref> لە چەند ساڵێکی کورتدا لە سەرکەوتوویی، لمجەررەد سەرکەوتوو بوو<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://larache24.net/?p=81052|سەردێڕ=كيف فعلها المغاربة {{!}} عن نجاح البوب المغربي – العرائش 24 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170820162904/http://larache24.net/?p=81052 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئابی ٢٠١٧}}</ref> لە کاندیدکردن و بردنەوەی چەندین خەڵاتی ناوخۆیی و عەرەبی و نێونەتەوەیی، جگە لە چەندین نازناوی دیکە، دیارترینیان خەڵاتی مۆسیقای مەغریب، خەڵاتی میوانی ئازیز، خەڵاتی مۆسیقای عەرەبی و خەڵاتی مورێکس دی ئۆر. لە [[٢١ی ئاب]]ی [[٢٠١٥]]، بە بۆنەی ٥٢ ساڵەی لەدایکبوونی شا محەممەدی شەشەمی مەغریب، لە کۆشکی مارشان لە تەنجە، لەکاتی ئاھەنگەکانی ڕۆژی گەنجاندا '''بە مەدالیای پاداشتی نیشتمانی'''، '''پلەی سوارە'''، ڕازاوەتەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی ئابی ٢٠١٥|ناونیشان=https://www.nawaret.com/فن/بحضور-العاهل-السعودي-الملك-محمد-الساد|سەردێڕ=بحضور العاهل السعودي.. الملك محمد السادس يوّشح سعد لمجرد والحسين الجسمي وهاني شاكر |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170819193533/https://www.nawaret.com/فن/بحضور-العاهل-السعودي-الملك-محمد-الساد |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠١٧}}</ref> لەکاتێکدا باوکی بە ھەمان بۆنە '''بە مەدالیای پاداشتی نیشتمانی'''، '''پلەی ئەفسەر''' ڕازاوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.raialyoum.com/index.php/اليوم-تاريخي-في-السعودية-النساء-يبدأن/|سەردێڕ=بحضور العاهل السعودي.. الملك محمد السادس يوّشح سعد لمجرد والحسين الجسمي وهاني شاكر - رأي اليوم |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170819102811/http://www.raialyoum.com/?p=304778 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠١٧}}</ref> لە [[٢٠١٧|ساڵی ٢٠١٧]] سەعد لمەجەررەد یەکەم مەغریبی و عەرەب بوو کە لە کەناڵی [[یووتیووب|یوتیوبەکەیدا]] یەک ملیار بینەری ھەبوو، بەھۆی دیارترین بەرھەمەکانی («لمعەلم»، «غەڵتانە»، «دەنا ماشی ساھل»، «ئینتی»، «مال حەبیب مالۆ»، «لێت گۆ»)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.alayam24.com/articles-40415.html|سەردێڕ=سعد لمجرد يحقق رقم قياسي على يوتوب (صورة) - الأيام 24 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170704121155/http://www.alayam24.com/articles-40415.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تەممووزی ٢٠١٧|وێبگە=الأيام 24}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.maghress.com/hibapress/|سەردێڕ=Wayback Machine |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170822100205/http://www.maghress.com/hibapress/218645 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئابی ٢٠١٧|وێبگە=مغرس}}</ref> بەڵام لایەنەکانی ژیانی کەسی سەعد لمجەررەد، لەوانەش تۆمەتەکانی [[ھەراسانکردنی سێکسی]][[دەستدرێژیی سێکسی|، دەستدرێژی،]] بەکارھێنانی ماددە ھۆشبەرەکان [[ئەلکھول|و مەی]]، دەنگۆ و مشتومڕی زۆری بەدوای خۆیدا ھێناوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://validate.perfdrive.com/?ssa=e0758361-69a8-4e72-933a-068525dada42&ssb=61579280233&ssc=https%3A%2F%2Fwww.skynewsarabia.com%2Fvarieties%2F1600366-%25D9%2586%25D9%258A%25D9%2588%25D9%258A%25D9%2588%25D8%25B1%25D9%2583-%25D8%25A8%25D8%25A7%25D8%25B1%25D9%258A%25D8%25B3-%25D8%25B3%25D9%2586%25D9%2588%25D8%25A7%25D8%25AA-%25D8%25B3%25D8%25B9%25D8%25AF-%25D9%2584%25D9%2585%25D8%25AC%25D8%25B1%25D8%25AF-%25D9%2585%25D9%2588%25D8%25A7%25D8%25AC%25D9%2587%25D8%25A9-%25D8%25A7%25D9%2584%25D9%2582%25D8%25B6%25D8%25A7%25D8%25A1&ssi=b39283cb-cf43-417d-a840-e2518d2b4d48&ssk=botmanager_support@radware.com&ssm=31840338363340317108938612823713&ssn=86e40306efd545dcf25b7735e955813f88731b83fe30-fb54-4546-896180&sso=08130bdc-47b7b591b45997a91d009e7d0fe61184cc2a8243fc21edfd&ssp=23981754251748994465174899201575872&ssq=91108211588950498458615889453076425393548&ssr=MjIzLjIzMy44MS42MA==&sst=python-requests/2.32.3&ssu=&ssv=&ssw=&ssx=eyJ1em14IjoiN2Y5MDAwYjAyZjA2MjktMDNkNS00Y2RlLWEzMzYtZmI2Y2ZlOTBlZmZmMS0xNzQ4OTE1ODkwMDExMC1hOTA1OWZmNDc5ZjEwMWIyMTAiLCJfX3V6bWYiOiI3ZjYwMDBhOTQzZjJmMC1iNTM0LTRlMjItYmY0Mi0zZjFhZDE5NzcxZjMxNzQ4OTE1ODkwMDExMC02M2NiYjFlZTI5MzM2YzM3MTAiLCJyZCI6InNreW5ld3NhcmFiaWEuY29tIn0= |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230225205607/https://www.skynewsarabia.com/amp/varieties/1600366-%D9%86%D9%8A%D9%88%D9%8A%D9%88%D8%B1%D9%83-%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%B3-%D8%B3%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AA-%D8%B3%D8%B9%D8%AF-%D9%84%D9%85%D8%AC%D8%B1%D8%AF-%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%AC%D9%87%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B6%D8%A7%D8%A1 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Saad Lamjarred}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|مەغریب|مۆسیقا}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مۆسیقا-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٥]] [[پۆل:زیندووان]] 1ljqf2pt1twdjl8i7gjj50gd46p8ogc 0 288468 1669191 1585461 2026-09-17T04:38:38Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە) 1669191 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''سەڵاحەدین ئەحمەد''' ({{بە ئینگلیزی|Saladin Ahmed}}) (لەدایکبووی ٤ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٥) نووسەرێکی کتێبی کۆمیکی ئەمریکی و نووسەری شیعر و پەخشانی زانستی خەیاڵی/فانتازیایە. کتێبەکەی ساڵی ٢٠١٢ی ''تەختی مانگی ھیلال'' بۆ خەڵاتی ھوگۆ بۆ باشترین ڕۆمان پاڵێورا<ref name="2013 Hugo Award Nominations">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشان=http://www.thehugoawards.org/hugo-history/2013-hugo-awards|سەردێڕ=2013 Hugo Awards}}</ref><ref name="WP-CornPops">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/news/comic-riffs/wp/2017/10/26/kelloggs-will-update-its-corn-pops-box-after-author-says-it-teaches-kids-racism/|سەردێڕ=Kellogg's will change its Corn Pops box after author says it teaches 'kids racism'|دوایین=Cavna|یەکەم=Michael|ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ئیش=[[The Washington Post]]|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئایاری ٢٠١٨}}</ref><ref name="CNN-CornPops">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://money.cnn.com/2017/10/26/news/companies/kelloggs-corn-pops-racism/|سەردێڕ=Kellogg's gets rid of racially insensitive art on Corn Pops box|دوایین=Smith|یەکەم=Aaron|ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ئیش=[[CNN.com]]|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئایاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تەممووزی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180720022546/https://money.cnn.com/2017/10/26/news/companies/kelloggs-corn-pops-racism/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> و خەڵاتی لۆکەسی بۆ باشترین یەکەم ڕۆمان بردەوە. بەرھەمە خەیاڵییەکانی ئەحمەد لە [[ھەڵبژاردە|ھەڵبژاردەکان]] و گۆڤارەکاندا بڵاوکراونەتەوە، لەوانە ''ئاسۆ نامۆکان''، ''پێشانگای پزیشکیی نێوان گالاکسییەکانی ئۆرسن سکۆت کارد''، ''فینیکسی کاتژمێری ٢'' و ''لەژێر ئاسمانە بێکۆتاکاندا''. ئەو لە ئێستادا <nowiki><i id="mwLA">دێردێڤڵ</i></nowiki> دەنووسێت و پێشتریش زنجیرەی تری بۆ [[کۆمیکەکانی ماڕڤڵ|مارڤڵ کۆمیکس]] نووسیوە وەک ''بلاک بۆڵت''، ئێگزایڵز، ''[[مایڵز مۆرایڵز|مایڵز مۆرالێس: سپایدەرمان]]، [[کامالا خان|خاتوو مارڤڵی نایاب]]''، و وۆڵڤەرین.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.penguinrandomhouse.com/books/762028/wolverine-by-saladin-ahmed-vol-1-in-the-bones-by-saladin-ahmed/|سەردێڕ=Wolverine by Saladin Ahmed Vol. 1: In The Bones by Saladin Ahmed: 9781302958039 {{!}} PenguinRandomHouse.com: Books |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠٢٥|وێبگە=PenguinRandomhouse.com |زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشان=https://gizmodo.com/miles-morales-is-getting-back-to-his-spider-man-roots-i-1829056945|سەردێڕ=Miles Morales Is Getting Back to His Spider-Man Roots in a New Series Written by Saladin Ahmed |ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=Gizmodo |زمان=en-us}}</ref><ref name="WP-CornPops"/><ref name="OP-BB">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Krug|یەکەم=Kurt Anthony|ناونیشان=https://www.theoaklandpress.com/arts-and-entertainment/20170501/award-winning-oak-park-author-tries-his-hand-at-marvel-comics-black-bolt|سەردێڕ=Award-winning Oak Park author tries his hand at Marvel Comics' 'Black Bolt'|ئیش=[[Oakland Press]]|ڕێکەوت=١ی ئایاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئابی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تەممووزی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180720022410/https://www.theoaklandpress.com/arts-and-entertainment/20170501/award-winning-oak-park-author-tries-his-hand-at-marvel-comics-black-bolt|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.pastemagazine.com/comics/ms-marvel/the-magnificent-ms-marvel-is-coming-to-2019-with-a/|سەردێڕ=The Magnificent Ms. Marvel Launches in 2019 with a New Creative Team |ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=pastemagazine.com |زمان=en}}</ref><ref name=":6">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.marvel.com/articles/comics/daredevil-1-2023-saladin-ahmed-aaron-kuder-new-era|سەردێڕ=The New Era of Daredevil Starts in Saladin Ahmed and Aaron Kuder's 'Daredevil' #1 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=Marvel Entertainment}}</ref> ھەروەھا ھاو-دروستکەری زنجیرە کۆمیکی ''ئابۆت'' و پاشکۆکانی ''ئابۆت: ١٩٧٣'' و ''ئابۆت: ١٩٧٩''ە.<ref name=":3">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.cbr.com/boom-studios-abbott-1973-comic-review/|سەردێڕ=BOOM! Studios' Abbott 1973 Vol. 1 Comic Review |ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=CBR |زمان=en-US}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:نووسەرانی کۆمیکی ئەمریکی]] [[پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:شاعیرە کوڕە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ڕۆماننووسانی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری]] [[پۆل:ڕۆماننووسانی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:نووسەرانی خەیاڵی زانستیی ئەمریکی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٥]] rjvb9khs6ccr3dhe1q50v6hd8ts4kw1 0 289092 1669054 1508135 2026-09-16T22:34:05Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فەلسەفە-کۆلکە) 1669054 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Snake_warning_sign.jpg|وێنۆک|362x362پیکسڵ|ھێما ئاگادارکەرەوەکان، وەک ئەمەیان، دەتوانن [[ئاگایی]] سەلامەتی بەرز بکەنەوە.]] '''سەلامەتی''' بریتییە لە دۆخی پارێزراوبوون لە زیان یان مەترسیی تر. سەلامەتی ھەروەھا دەکرێت ئاماژە بێت بە کۆنترۆڵکردنی مەترسییە ناسراوەکان بە مەبەستی گەیشتن بە ئاستێکی قبوڵکراوی مەترسی. == ماناکان == [[پەڕگە:Paris_Metro_St_Lazare.jpg|وێنۆک|دەرگای شاشەی سەکۆکان بە شێوەیەکی سەرەکی بۆ سەلامەتیی سەرنشینان بەکاردەھێنرێن بۆ ڕێگریکردن لە کەوتنەخوارەوەی بەکارھێنەران بۆ سەر ھێڵی ئاسن.]] وشەی 'safety' لە سەدەی ١٤دا چووەتە ناو [[زمانی ئینگلیزی]]یەوە. لە وشەی لاتینی {{Lang|la|salvus}} وەرگیراوە، بە واتای بێ-بریندار، لە [[تەندروستی|تەندروستییەکی]] باشدایە، سەلامەت. دوو مانای کەمێک جیاواز بۆ "سەلامەتی" ھەن. بۆ نموونە، "سەلامەتیی ماڵ" لەوانەیە ئاماژە بێت بە توانای باڵەخانەیەک بۆ پاراستن لەبەرامبەر ڕووداوە زیانبەخشە دەرەکییەکان (وەک [[کەشوھەوا]]، ھەڵکوتانە سەر ماڵ، ھتد)، یان لەوانەیە ئاماژە بێت بەوەی کە دامەزراوە ناوخۆیییەکانی (وەک ئامێرەکان، قادرمەکان، ھتد) بۆ دانیشتووانەکەی سەلامەتن (مەترسیدار یان زیانبەخش نین).<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٥}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Safety}} {{شریتی دەروازە|کۆمەڵگا|تەکنۆلۆژیا|فەلسەفە}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{فەلسەفە-کۆلکە}} lxf1bi2cvnwciknz3zab21i97rya9f3 0 290386 1669171 1617208 2026-09-17T04:35:18Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە) 1669171 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئابی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}}'''سەکینە کچی حوسێن''' ({{Langx|ar|سکینة بنت الحسین}}) (لە نێوان ساڵانی ٦٦٧ بۆ ٦٧١ی زایینی – ٨ی نیسانی ٦٧١)، کە بە '''ئامینە''' ({{Langx|ar|آمنة}}) ناسراوە)، نەوەی [[محەممەد|پێغەمبەر محەممەد]] بووە. کچی [[حوسێن کوڕی عەلی]] سێیەم [[ئیمامەت (شیعە)|ئیمامی شیعە]] و ڕوباب کچی ئومروئلقەیس بووە. سەکینە منداڵێکی بچووک بووە لە ساڵی ٦٨٠ لە [[کەربەلا]]، لەوێ شایەتحاڵی [[شەڕی کەربەلا]]ی باوکی و لایەنگرانی بووە لەگەڵ ھێزەکانی خەلیفەی [[خەلافەتی ئومەوی|ئەمەوییەوە]] [[یەزید کوڕی موعاویە|یەزید]] (٦٧٦–٦٨٠). ئەو ژن و منداڵانە کە لەنێویاندا سەکینە بوو، بەرەو [[دیمەشق]]ی پایتەخت بردران. == مردن و مەزارگە == [[پەڕگە:Umm_Kulthum_bint_Ali_and_Sakinah_bint_Hussein.jpg|وێنۆک|دەروازەی ئەو مەزارگەی کە دەگەڕێتەوە بۆ سەکینە لە گۆڕستانی باب ساغیر لە دیمەشق]] سەکینە لە مەدینە لە ٥ی [[ڕەبیعولئەووەل|ڕەبیعولئەووەل]] ١١٧ی کۆچی (٨ی نیسانی ٧٣٥) لە تەمەنی شەست و ھەشت ساڵیدا و لە سەردەمی خەلیفەی ئومەوی [[ھیشام کوڕی عەبدولمەلیک]] ( ٧٢٤–٧٤٣) کۆچی دوایی کردووە. {{Sfn|Mernissi|1991}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == کتێبنامە == {{refbegin|2}} * {{cite encyclopedia |author-last=Arazi |author-first=A. |title=''Sukayna'' bt. al-Ḥusayn |encyclopedia=Encyclopaedia of Islam |edition=Second |editor1-first=P. |editor1-last=Bearman |editor2-first=Th. |editor2-last=Bianquis |editor3-first=C. E. |editor3-last=Bosworth |editor4-first=E. |editor4-last=van Donzel |editor5-first=W. P. |editor5-last=Heinrichs |url=http://dx.doi.org/10.1163/1573-3912_islam_SIM_7140 |year=2012 |doi=10.1163/1573-3912_islam_SIM_7140 |isbn= 9789004161214|url-access=subscription}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Redemptive Suffering in Islam: A Study of the Devotional Aspects of Ashura in Twelver Shi'ism|author-first=Mahmoud M.|author-last= Ayoub|ساڵ=١٩٧٨|ژپنک= ٩٧٨٩٠٢٧٩٧٩٤٣٨|بڵاوکەرەوە=De Gruyter}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Women of Karbala: Ritual Performance and Symbolic Discourses in Modern Shi'i Islam|chapter=Sakineh, The Narrator of Karbala: An Ethnographic Description of a Women's ''Majlis'' Ritual in Pakistan|editor-first=Kamran Scot |editor-last=Aghaie|پەڕەکان=١٤١–١٦٠|author-first=Shemeem|author-last=Burney Abbas|بڵاوکەرەوە=University of Texas Press|chapter-url=https://archive.org/details/womenofkarbalari0000unse/page/140/mode/2up|ژپنک= ٩٧٨-٠-٢٩٢-٧٨٤٤٤-٤|ساڵ=٢٠٠٩}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Women of Karbala: Ritual Performance and Symbolic Discourses in Modern Shi'i Islam |chapter=Iconography of the Women of Karbala: Tiles, Murals, Stamps, and Posters |editor-first=Kamran Scot |editor-last=Aghaie |پەڕەکان=١١٩–١٣٨|author-first=Peter J. |author-last=Chelkowski |بڵاوکەرەوە=University of Texas Press |chapter-url=https://archive.org/details/womenofkarbalari0000unse/page/140/mode/2up |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٩٢-٧٨٤٤٤-٤|ساڵ=٢٠٠٩}} * {{cite encyclopedia |title=Zaynab |encyclopedia=The Islamic World: Past and Present |author-link=John Esposito|editor-last=Esposito |editor-first=John L. |series=Oxford Reference |publisher=Oxford University Press |year=2022 |isbn=978-0-19-516520-3 |url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195165203.001.0001/acref-9780195165203-e-379}} * {{cite encyclopedia |encyclopedia=Encyclopedia of Islam and the Muslim world |volume=2 |editor-last=Martin |editor-first=Richard C. |publisher=MacMillan Reference USA |isbn=0-02-865605-9 |url=https://archive.org/details/encyclopediaofis0002unse/page/656/mode/2up |year=2004 |title=SUKAYNA (671-737) |page=657 |author-last=Faizer |author-first=Rizwi}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Shi'i Islam: An Introduction|author-first=Najam|author-last= Haider|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ساڵ=٢٠١٤|ژپنک= ٩٧٨-١-٣١٦-٠٦١٠١-٥}} * {{cite encyclopedia |last1=Haj-Manouchehri |first1=Faramarz |title= حسین (ع)، امام، ابعاد شخصیت حضرت |encyclopedia=The Great Islamic Encyclopaedia |year=2023 |url=https://www.cgie.org.ir/fa/article/227344/حسین(ع)،-امام?entryviewid=245006#c52b28bd0-34ba-440b-a05a-edfbec9215cc |publisher=[[Center for the Great Islamic Encyclopedia]] |language=Persian |trans-title=Husayn, Imam II. Personality |volume=20}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Succession to Muhammad: A Study of the Early Caliphate|author-first=Wilferd|author-last= Madelung|ساڵ= ١٩٩٧|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٦٤٦٩٦-٣|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ناونیشان=https://archive.org/details/successiontomuam0000made/mode/2up}} * {{cite encyclopedia |title=ḤOSAYN B. ʿALI i. LIFE AND SIGNIFICANCE IN SHIʿISM |encyclopedia=[[Encyclopaedia Iranica]] |volume=XII/5 |pages=493–8 |year=2004 |url=https://iranicaonline.org/articles/hosayn-b-ali-i |last=Madelung |first=Wilferd |author-link=Wilferd Madelung}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Veil And The Male Elite: A Feminist Interpretation Of Women's Rights In Islam|author-first=Fatima|author-last= Mernissi|ساڵ= ١٩٩١|ژپنک= ٩٧٨-٠-٢٠١-٦٣٢٢١-٧|بڵاوکەرەوە=Basic Books|بەستەری نووسەر=Fatima Mernissi|ناونیشان=https://archive.org/details/veilmaleelite00mern/mode/2up}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Momen |یەکەم=Moojan |سەردێڕ=An Introduction to Shi'i Islam |بڵاوکەرەوە=Yale University Press |ساڵ=١٩٨٥|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٠٠-٠٣٥٣١-٥|بەستەری نووسەر=Moojan Momen}} * {{cite encyclopedia |encyclopedia=[[Encyclopaedia of the World of Islam]] |publisher=Encyclopaedia Islamica Foundation |url=https://rch.ac.ir/article/Details/14212 |trans-title=Sakina bint Husayn |year=2017 |title=سکینة بنت حسین |volume=24 |language=Persian |author1-first=Mohammad-Reza |author1-last=Naji |author2-first=Marziya |author2-last=Mohammad-Zadeh |access-date=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |archive-date= ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ |archive-url=https://web.archive.org/web/20211202122459/https://rch.ac.ir/article/Details/14212 |url-status=dead }} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Horse of Karbala: Muslim Devotional Life in India|author-first=David|author-last=Pinault|ساڵ= ٢٠١٦|ژپنک= ٩٧٨-١-١٣٧-٠٤٧٦٥-٦|بڵاوکەرەوە=Palgrave Macmillan US|ناونیشان=https://archive.org/details/horseofkarbalamu00pina/mode/2up}} * {{cite encyclopedia |year=2005 |title=ZAYNAB BINT 'ALĪ |encyclopedia=Encyclopedia of Religion |publisher=Macmillan Reference USA |url=https://archive.org/details/encyclopediaofre0014unse/mode/2up |author-link=Tahera Qutbuddin |editor-last=Jones |editor-first=Lindsay |edition=Second |volume=14 |pages=9937–9 |isbn=0-02-865983-X |author-first=Tahera |author-last=Qutbuddin}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|author-last=Qutbuddin |author-first=Tahera |سەردێڕ=The 'Other' Martyrs: Women and the Poetics of Sexuality, Sacrifice, and Death in World Literatures |بڵاوکەرەوە=Eisenbrauns |ساڵ=٢٠١٩|ژپنک=٩٧٨-٣-٤٤٧-١١٢١٤-٧|editor1-last=Korangy |editor1-first=Alireza |chapter=Orations of Zaynab and Umm Kulthūm in the Aftermath of Ḥusayn's Martyrdom at Karbala: Speaking Truth to Power |editor2-last=Rouhi |editor2-first=Leyla}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=دانشنامە امام حسین |یەکەم=Mohammad |بەستەری نووسەر=Mohammad Reyshahri |دوایین=Reyshahri |زمان=fa |trans-title=The Encyclopedia of Imam Husayn |ساڵ=٢٠٠٩|ژپنک=((٩٧٨٩٦٤٤٩٣١))|بەرگ=١}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|author1-last=Sanni|author1-first= Amidu|author2-first= Hakeem|author2-last= Salmon|سەردێڕ= Between Sukaynah bint al-Husayn and Fadwa Tuqan: Critical Elements in Feminine Poetical and Critical Tradition|journal= LASU Journal of Humanities|بەرگ= ٩|ساڵ= ٢٠١٤|ناونیشان=https://www.academia.edu/28487798}} * {{cite encyclopedia |last=Veccia Vaglieri |first=Laura |author-link=Laura Veccia Vaglieri |title=(al-)Ḥusayn b. ʿAlī b. Abī Ṭālib |encyclopedia=Encyclopaedia of Islam |edition=Second |editor1-first=P. |editor1-last=Bearman |editor2-first=Th. |editor2-last=Bianquis |editor3-first=C. E. |editor3-last=Bosworth |editor4-first=E. |editor4-last=van Donzel |editor5-first=W. P. |editor5-last=Heinrichs |url=http://dx.doi.org/10.1163/1573-3912_islam_COM_0304 |year=2012a |doi=10.1163/1573-3912_islam_COM_0304 |isbn=9789004161214|url-access=subscription}} * {{cite encyclopedia|author-last=Veccia Vaglieri|author-first=Laura| title=ʿAlī b. Abī Ṭālib|encyclopedia=Encyclopaedia of Islam |edition=Second |editor1-first=P. |editor1-last=Bearman |editor2-first=Th. |editor2-last=Bianquis |editor3-first=C. E. |editor3-last=Bosworth |editor4-first=E. |editor4-last=van Donzel |editor5-first=W. P. |editor5-last=Heinrichs |url=http://dx.doi.org/10.1163/1573-3912_islam_COM_0046 |year=2012b |doi=10.1163/1573-3912_islam_COM_0046 |isbn=9789004161214|url-access=subscription}} {{refend}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Sakinah (Fatima al-Kubra) bint Husayn}} {{شریتی دەروازە|شیعە|مەدینە|ژیاننامە|ژن}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:مردووانی ٧٣٥]] [[پۆل:حوسێن کوڕی عەلی]] [[پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٨ەم]] [[پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٧ەم]] [[پۆل:شەڕی کەربەلا]] [[پۆل:بنەماڵەی محەممەد]] [[پۆل:شەھیدانی موسڵمان]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عەرەبی]] dya0htikvzqkoejg0652mztvbl2zofg 0 290500 1669103 1508174 2026-09-17T01:32:58Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1669103 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{Databox}}'''سەمیر عەبدولعەزیز ئەلنەجم''' [[سیاسەتوان|سیاسەتمەدارێکی]] [[خەڵکی عێراق|عێراقییە]]. دەرچووی کۆلێژی یاسایە و لە سەردەمی سەرۆککۆماری پێشوو [[سەددام حوسێن]] چەندین پۆستی باڵای ھەبووە، باڵیۆزی عێراق بووە لە میسر و ئیسپانیا و تورکیا و ڕووسیا. جێگری سەرۆکی دیوانی سەرۆکایەتی و دواتر ئەندامی سەرکردایەتی ھەرێمیی حیزبی بەعس بووە، تا ساڵی ٢٠٠٣ بەرپرسی ڕێکخستنەکانی پارێزگاری دیالەی ئەو حیزبە بووە. دوا کەس بوو کە پێش [[داگیرکردنی عێراق ٢٠٠٣|داگیرکردنی عێراق]] پۆستی وەزیری نەوتی بەدەستھێناوە، لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠٠٣ لە دوای [[عامر محەممەد ڕەشید]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.aljazeera.net/news/arabic/2003/4/19/سمير-عبد-العزيز-النجم-رابع-مسؤول-عراقي|سەردێڕ=سمير عبد العزيز النجم رابع مسؤول عراقي يتم اعتقاله |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181129110905/http://www.aljazeera.net/news/arabic/2003/4/19/سمير-عبد-العزيز-النجم-رابع-مسؤول-عراقي-يتم-اعتقاله |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٦}}</ref> == ژیان == لە ساڵی ١٩٣٧ لە [[بەغدا]] لە خێزانێکی دێرینی عەرەبی [[سوننە]] لەدایکبووە کە خاوەن پێگەیەکی کۆمەڵایەتی دیار بوون و ڕەچەڵەکیان دەگەڕێتەوە بۆ شاری [[عانە]]. باوکی لە فەرمانگەی باج وەک خەمڵێنەری باج کاری دەکرد، ھەروەھا بازرگانی قوماش و بۆیاخ و بەڵێندەرایەتی گشتی بوو. دایکیشی لە ھۆزی عزەی ئەجوودییە. خێزاندارە و چوار برای ھەیە بە ناوەکانی (تاریق، حوسام، فارووق، ڕیاز). لە منداڵیدا، ماڵیان لە ناوچەی [[ئەعزەمییە]] بووە. لە ساڵی ١٩٥٩ دوای بەشداریکردنی لەگەڵ [[سەددام حوسێن]] و ھاوڕێ بەعسییەکانی لە ھەوڵی تیرۆرکردنی [[عەبدولکەریم قاسم]]، دەستگیرکرا. لەکاتی ھەوڵەکەدا بریندار بوو و دواتر لە مردن ڕزگاری بوو، قاسمیش لێی خۆشبوو لەگەڵ ھاوڕێکانی. دوای [[داگیرکردنی عێراق ٢٠٠٣|داگیرکردنی عێراق]] لەلایەن [[ئەمریکا]] و ھێزە ھاوپەیمانەکانەوە لە ساڵی ٢٠٠٣، وێنەکەی وەک کارتی چواری ''سپەید'' لەناو [[پێڕستی داواکراوانی عێراقی لەلایەن ئەمریکا|کارتەکانی یاریکردنی داواکراوانی عێراق]]دا دانرا. سامانە دارایییەکانی دۆزرانەوە و بەپێی [[بڕیارنامەی ١٤٨٣ی ئەنجومەنی ئاسایش|بڕیاری ١٤٨٣ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان]]، بە «بەرپرسێکی باڵا» دانرا و ئەو سامانانە گواسترانەوە بۆ سندووقی گەشەپێدانی عێراق. لە نیسانی ٢٠٠٣ لە نزیک [[مووسڵ]] لەلایەن ھێزەکانی [[پێشمەرگە]]وە دەستگیرکرا. ئێستا لە زیندانی ناوچەی کازمییەیە کە پێی دەوترێت (شوعبەی پێنجەم) و لە سەردەمی سەددام حوسێندا فەرمانگەی ھەواڵگری بووە. لە ٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠ سزای زیندانی ھەتاھەتایی و دەستبەسەرداگرتنی سەروەت و سامانی گوازراوە و نەگوازراوەی بەسەردا سەپێنرا. == سەرچاوەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|عێراق|سیاسەت|ژیاننامە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٩٣٠]] [[پۆل:زیندووان]] 465anten8owr0qjtio0xleblxtoupyp 0 291416 1669078 1554708 2026-09-16T22:38:05Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1669078 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''سەماوە''' شارێکی عێراقییە و دەکەوێتە باشووری [[عێراق]] لە کەناری ڕووباری [[فورات]]. ناوەندی [[پارێزگای موسەنا|پارێزگای ئەلموسەنایە]]. دەکەوێتە ٢٨٠ کم لە باشووری ڕۆژھەڵاتی [[بەغدا|بەغداوە]]. ژمارەی دانیشتووانی شارەکە لە ساڵی ٢٠١٢دا بە نزیکەی ٤٢٠ ھەزار کەس مەزەندە کراوە ساڵی ٢٠٠٢دا نزیکەی ٢٥٠ ھەزار کەس بووە. شارەکە دەکەوێتە سەر ڕووباری [[فورات]] و بە درێژایی ھەردوو کەنارەکەی لە ناوچەی شامییە و جەزیرە درێژ دەبێتەوە. بەشی کۆنی شارەکە چەندین ناوچە و بازاڕ لەخۆدەگرێت، وەک بازاڕی مەسقووف و گەڕەکی [[جوو|جولەکەکان]]. سەماوە بە بەرفراوانی باخچەی [[دارخورما|خورما]] دەورە دراوە، کە لە سەرانسەری [[عێراق|عێراقدا]] بەناوبانگە، بەجۆرێک گۆرانییەکی بەناوبانگی عێراقی ھەیە بە ناوی «خورمای سەماوە». دەریاچەیەکی قووڵ و خوێ بە ناوی دەریاچەی ساوە لە نزیک شارەکە ھەڵکەوتووە.<ref>تقديرات مجلس محافظة المثنى عام 2012</ref><ref>https://web.archive.org/web/20160303173944/http://www.mofa.go.jp/announce/announce/2005/12/1201-2.html</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئاسیا|عێراق|جوگرافیا}} {{پۆلی کۆمنز|Samawah}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:ناوەندەکانی قەزاکانی عێراق]] [[پۆل:شارەکانی عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی ڕووباری فورات]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ناونیشانی ڕووت]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: سەردێڕی ون]] 6nuojfzimzzw902133gkkpbtnkrabc5 0 291616 1668951 1562328 2026-09-16T17:31:56Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1668951 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Jumping_beans_12.jpg|وێنۆک|فاسۆلیای بازدان، هەریەک نزیکەی حەوت بۆ دە میلیمەترە.]] [[پەڕگە:Jumping_beans_85.jpg|وێنۆک|«تەڵەی دەرگا» (ئەو کونەیە کە کرمەکە لێیدەدات بۆ ئەوەی هەڵبێت) فاسۆلیای بازدانی لای چەپ کراوەتەوە و ئەوەی لای ڕاست بە بەستراوی ماوەتەوە, لە تەنیشت دوو کرمۆکەی پەپوولە و توێکڵی قۆزاخەکانیان.]] '''فاسۆلیای بازدانی مەکسیکی''' ({{Langx|es|frijoles saltarines}} ) کیسۆکە تۆوێکن کە کرمۆکە(''[[:en:Cydia_saltitans|Cydia saltitans]]'') پەپولەی بچوکی لە ناو دەژی و بە شێوازێکی ڕەسەن دەگەڕێتەوە بۆ وڵاتی [[:en:Mexico|مەکسیک]]. عادەتەن کیسۆکەکە بە ڕەنگی قاوەیی کاڵ داپۆشراوە. ئەوان لە ''[[:en:Shrub|shrub]] [[:en:Sebastiania_pavoniana|Sebastiania pavoniana]]ـن،'' وە زۆر جار ئاماژەی پێدەکرێت بە «فاسۆلیای بازدان». هەرچەندە ئەوان پەیوەندیان بە فاسۆلیای ڕاستیەوە نییە (پاقلەمەنییەکان) ([[:en:Bean|beans]] ([[:en:Legume|legume]] بەڵکو سەر بە خێزانی ڕووەکی شیردارن [[:en:Spurge|spurges]]. فاسۆلیاکان ژەهراوی نین بەڵام ناخورێن. لە وەرزی بەهاردا، کاتێک دەوەنەکە گوڵدەردەکات، پەپولە بچووکەکان هێلکەکانیان دەخەنە سەر کیسۆکە هەڵواسراوەکانی دەوەنەکە. کاتێک هێلکەکان هەڵدێن، کرمە بچووکەکان کون دەکەنە کیسۆکە پێنەگەییوەکان و دەست دەکەن بە خواردنی تۆوەکان. کیسۆکەکان لێدەبنەوە دەکەونە سەر زەوی و بڵاودەبنەوە بۆ سێ بەش، وە ئەو سێ بەشانەش پێیان دەوترێت «فاسۆلیای بازدانی مەکسیکی». کرمە بچووکەکان لەناوەوە خۆیان لول دەدەن و ڕاست دەکەنەوە، لە کیسەکە دەدەن، وە وادەردەکەوێت کە فاسۆلیاکە باز دەدات. زیاتر دەجوڵێن کاتێک پلەی گەرما بەرز ببێتەوە. بەجۆریک کرمەکە ناوەوەی فاسۆلیاکە دەخوات ( هەتاوەکو ببێت بە کون) و وە خۆی دەبەستێتەوە بە ناوەوەی فاسۆلیاکە بە تۆڕێکی تەنک. [[پەڕگە:MexicanJumpingBeans.jpg|وێنۆک|فاسۆلیای بازدانی مەکسیک.]] زانا فیزیایەکانی زانکۆی سیاتڵ ثیۆری وەک نمونەیەک [[:en:Brownian_motion|جوڵەی قاوەیی]] بەکاردەهێنن، ئەو [[:en:Random_walk|ڕۆشتنە هەڕەمەک]]ـیەی کرمەکە یارمەتی دەدات سێبەر بدۆزیتەوە بۆ دەربازبوون لە ڕۆژە گەرمەکان. هەرچەندە [[:en:Mathematical_optimization|زۆر بە باشی دروست نەکراوە]] بۆ دۆزینەوەی سێبەر بە خێرایی، ستراتیژیەکە هەلی نە دۆزینەوەی سێبەر کەم دەکاتەوە کاتێک سێبەر کەمە. لەوانەیە کرمۆکەکە چەندین مانگ لەناو فاسۆلیاکە بژی و چەند ماوەیەکی جیاواز دەچێتە سوڕی متبوونەوە. ئەگەر کرمۆکەکە شێ و پلەی گەرمای باشی هەبێت، تەمەنێکی باش دەژیت بۆ ئەوەی بگاتە قۆناغی (قۆزاخە) [[:en:Pupal|پێش هەڵهاتن]]. لە وەرزی بەهاردا، پەپولەکە هێز لە خۆی دەکات بۆ ئەوەی بێتە دەرەوە لە لە ڕێگای «تەڵەی دەرگاوە»، توێکڵی قۆناغی پێش هەڵهاتنەکە (قۆزاخە) لە دوای خۆی بەجێدەهیڵێت. [[:en:Metamorphosis|دوای گۆڕانکاریە فیزیکیەکان]]، پەپولە بچووکە زیوی و خۆڵەمیشیەکە چەند ڕۆژێکی کەم دەژیت. == سەیروسەمەرەیی == [[پەڕگە:Mexican_Jumping_Beans_1.ogv|وێنۆک| قتوی پلاستیکی فاسۆلیای بازدان وەک کاڵایەکی سەیروسەمەرە (بۆ خۆشی) دەفرۆشریت.]] فاسۆلیاکان ماوەیەکی زۆر لە مەکسیک وەک کاڵایەکی سەیروسەمەرە (بۆ خۆشی) دەفرۆشرێن، ناسراون بە بازدەرەکان. فاسۆلیاکان لە کتێبە کۆمیکەکان بەدیار کەوتن لە ساڵی ١٩٣٠ کان هەتاوەکو ساڵی ١٩٥٠ کان، وە سێ یان پێنج دانە کراونەتە ناو سندوقی پلاستیک و فرۆشراون وەک ئامڕازیکی سەیروسەمەرە. کاتێک فاسۆلیاکە گەرمای دەبێت (بۆ نموونە، لەناو لەپی دەست بیهێڵیتەوە) کرمۆکەکە دەست دەکات بە جوڵە و خواردن، خۆی دەدا بە دەزووەکاندا و دەبێتە هۆی بازدانە تایبەتەکەی. فاسۆلیا بازادانە مەکسیکیەکان لە شاخەکانن لە ویلایەتەکانی [[:en:Sonora|سۆنۆرا]],[[:en:Sinaloa|سینالۆوا]] و [[چیھواھوا|چیواوا]]<nowiki/>ن. شاری [[:en:Álamos,_Sonora|ئالامۆس]] لە ویلایەتی سۆنۆرا ناسراوە بە «پایتەختی فاسۆلیای بازدان لە جیهان». ئەوان لە ناوچەیەکن بە نزیکەیی ٥٠ بە ١٦٠ کیلۆمەترە، لەوێ ''[[:en:Sebastiania_pavoniana|Sebastiania pavoniana]]'' درەختی خانەخوێ (درەختێکە گیانلەبەری لەسەر دەژی و خۆراکی لێوەردەگرێت) گەشە دەکات. لە وەرزی بەهاردا، پەپولەکان لە کۆتا ساڵی فاسۆلیاکان دێنە دەرەوە و هێلکەکانیان لەسەر گەڵای درەختی خانەخوێ بەجێدەهێڵن. == هەروەها ببینە == * [[:en:Spirostachys_africana|Spirostachys_africana]] * [[:en:Emporia_melanobasis|Emporia_melanobasis]] * [[:en:Sea-Monkeys|Sea-Monkeys]] * [[:en:Formicarium|Formicarium]] * [[:en:Mighty_Beanz|Mighty_Beanz]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} <ref>Marisa Demarco (27 September 2007). [https://alibi.com/news/the-king-and-queen-of-hopping-seeds/ "The King and Queen of Hopping Seeds"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260210001617/https://alibi.com/news/the-king-and-queen-of-hopping-seeds/ |date=١٠ی شوباتی ٢٠٢٦ }}. alibi.</ref><ref>Ouellette, Jennifer (2023-02-09). [https://arstechnica.com/science/2023/02/taking-a-walk-on-the-random-side-helps-mexican-jumping-beans-find-shade/ "Study: Mexican jumping beans use random walk strategy to find shade"]. [[:en:Ars_Technica|Ars Technica]]. [https://web.archive.org/web/20230210004230/https://arstechnica.com/science/2023/02/taking-a-walk-on-the-random-side-helps-mexican-jumping-beans-find-shade/ Archived] from the original on 2023-02-10. Retrieved 2023-02-10.</ref><ref>[https://earthsky.org/earth/what-are-mexican-jumping-beans/ "What makes Mexican jumping beans jump? | Earth | EarthSky"]. 29 October 2009.</ref><ref>Cranshaw, Whitney; Redak, Richard (15 September 2013). [https://www.google.co.uk/books/edition/Bugs_Rule/32OYDwAAQBAJ Bugs Rule!: An Introduction to the World of Insects]. Princeton University Press. p. 365. ISBN 978-0-691-12495-7.</ref><ref>[https://science.howstuffworks.com/life/botany/question265.htm "How do Mexican jumping beans work?"]. HowStuffWorks. April 2000. Retrieved 4 November 2013.</ref>{{شریتی دەروازە|گیانلەبەران|ڕوەک}} [[پۆل:چاندی مەکسیکی]] [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] k9lu8vjlunp68lmypk1h6w5xfu2ogql 0 291688 1669117 1651281 2026-09-17T01:35:18Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1669117 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = سەنات | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord= {{Coord| 37.35366| 42.78856}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی سەنات''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[باشووری کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 37.35366| 42.78856 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا| کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای زاخۆ]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی دەرکار]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١١٩٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) و [[زمانی سوریانی|سریانی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[مەسیحی]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''سەنات''' (''{{lang-ar| سناط}})، ({{lang-en|Sanat }}، {{langx|syr|ܒܝܬ ܬܢܘܪܐ}}'') یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی دەرکار]]، [[قەزای زاخۆ]]، [[پارێزگای دھۆک]]، [[باشووری کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = کوردستان دابەشی کارگێری و ترێتۆری 1927-1997 | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082807/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ماددەی ١٤٠ | ناونیشان = http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082804/http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دەکەوێتە ڕۆژاوای شارۆچکەی [[دەرکار]] بە دووری (٣٠)کم.<ref>https://www.geonames.org/99237/republic-of-iraq.html</ref> == ناو == * سناط ناوێکی عەرەبییە و لە تۆمارەکانی دەوڵەت و نامەنووسی فەرمیدا ھاتووە. * [[کورد]] بە دەنگی کورتی "ئە" دەیڵێنەوە (سەنات). نە ئەم ناوە و نە ناوی یەکەم سەرچاوەی مێژوویی نییە. * سەبارەت بە ناوی سریانییش، (ئەسناخ)، ئەم وشەیە لە فەرھەنگی یوجین ماننادا وەک کردارێک بە واتای (دیوار/گەمارۆدان/دەورەدان / سیاج) ئاماژەی پێکراوە، و ناوێکە بە واتای زنجیر یان دیوار دێت. ڕەنگە بۆ گوندەکەش بگونجێت، بەو پێیەی بە شاخی سەخت دەورە دراوە، وەک ئەوەی وەکوو دیواردار بێت. * ھەروەھا دەوترێت کە لە دوو وشەی (ئەس نوح)ەوە ھاتووە، واتە [[کەشتیی نووح]]، ئەم ناوە لە ڕاستییەکان نزیکترە لەوانی تر، بەو پێیەی ناوچەکە لە [[چیای جودی]] نزیکە، کە گێڕانەوەکان لەسەری دەڵێن کەشتییەکە دوای لافاوەکە ھاتۆتە خوارەوە. ڕەنگە مەعقول بێت خەڵکی گوندەکە ناوی گوند و ھێما جوگرافییەکانیان بە ناوی نوحەوە بنێن. وشەی نووح لە [[زمانی سوریانی]]دا بە واتای پشوودان دێت. ڕەنگە گوندەکە تاکە وێستگە بووبێت بۆ کاروانەکان کە لە [[زاخۆ]]وە دەھاتن یان دەچوونە [[تورکیا]]، چونکە بەناو گوندەکەدا تێدەپەڕین و ماوەیەک لەوێ دەمانەوە. بەڵام دەگەڕێینەوە سەر ناوی نوح، کە بەھەمان شێوە نزیک دەبینینەوە لە ڕاستی مێژوویی، وەک دەبینین ئەم ناوە (نوح - نوخ) لە گوندەکانی نزیکدا دووبارە دەبێتەوە، بۆ نموونە (عەبراخ) وشەی (ئەبرا دەنووح)ە، بە واتای خاکی نوح، ھەروەھا ناوی گوندی (دور نوح)، کە لە تورکیادایە، لە وشەی دێری نوح یان دەروازەی نوحەوە وەرگیراوە، ھەروەھا (دشت نوح)، بە واتای دەشتی نوح. * ناوی سەنات لە کتێبی باوک حەنا لە (ئاشووری مەسیحی) بەم شێوەیە ھاتووە: خانەقای (مار عەتقان)، کە تا ئێستاش لە ناوچەی سندی سەرووی زاخۆ بوونی ھەیە، و لە تەنیشتەوە گوندی بچووکی کلدان ھەیە کە پێیان دەوترێت (ئامرە). ئەم شوێنە لە تەنیشت گوندی (یاردە) دایە، کەمێک دوورتر گوندێکی مەسیحی ھەیە بە ناوی (ئەسنەخ) (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]، سناط).<ref>https://zakho-sanat.yoo7.com/t68-topic</ref> == مێژوو == لە ساڵی ١٩١٣ گوندی سەنات (ئەسناخ) ٦٠٠ کەس لە کاسۆلیکی کلدانی تێدا نیشتەجێ بوون.<ref>https://archive.org/details/massacres-resistance-protectors-muslim-christian-relations-in-eastern-anatolia-d/page/426/mode/2up</ref> لە ساڵی ١٩٧٦ گوندەکە لەلایەن حکومەتی ناوەندی عێراقەوە وێران کرا.<ref>Donabed, Sargon (2015). Reforging a Forgotten History: Iraq and the Assyrians in the Twentieth Century. Edinburgh University Press. p. 185</ref> تا ساڵی ٢٠١٧ گوندەکە چۆڵ بوو بەڵام بوونی چەکداری [[پارتی کرێکارانی کوردستان|پەکەکەی]] ھەبوو.<ref>https://www.shlama.org/population</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] cfewohqyrsj6ghn43xajz31q9jodomp 0 292242 1668913 1651294 2026-09-16T16:37:43Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1668913 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = سەعداوە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| سعداوة}}<br>{{lang-en| Sadawa }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Arbil Districs.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ھەولێر|ھەولێر]]، [[قەزای عەنکاوە|عەنکاوە]]، [[قەزای بەحرکە|بەحرکە]]، [[قەزای خەبات|خەبات]]، [[قەزای قوشتەپە|قوشتەپە]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان). | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe|zoom=12 |coord={{Coord| 36.1005| 43.75042}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی سەعداوە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.1005| 43.75042 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای ھەولێر|ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی شەمامک]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = قایمقام | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٨٤ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٣٣١ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٣ی شوباتی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''سەعداوە''' یەکێکە لە کوندەکانی [[ناحیەی شەمامک]] لە [[قەزای ھەولێر]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. == ئەمانەش ببینە == * [[قەزای ھەولێر]] * [[ناحیەی شەمامک]] ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای ھەولێر}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] pmwep3zr4a8ozgt2wcaqcqj72y01lm7 0 292366 1669295 1651248 2026-09-17T10:34:40Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1669295 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = سەیداوە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| سیداوة}}<br>{{lang-en| Saidawa}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای مەخموور.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی [[قەزای مەخموور]] و ناحیەکانی و ناحیەکانی دەورووبەری | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe|zoom=12 |coord={{Coord| 35.83728| 43.34433}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی سەیداوە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.83728| 43.34433 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای مەخموور|مەخموور]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای مەخموور]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٠٢ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١١٥ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''سەیداوە''' یەکێکە لە کوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای مەخموور]] لە [[قەزای مەخموور]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای مەخموور}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] 3xmd0orhfthqblv43p3e8l7q7viw7lr 0 292433 1669255 1651256 2026-09-17T07:37:57Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1669255 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = سەید عوبێد | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| سید عبید}}<br>{{lang-en| Said Ubed}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای مەخموور.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی [[قەزای مەخموور]] و ناحیەکانی و ناحیەکانی دەورووبەری | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe|zoom=12 |coord={{Coord| 35.96704| 43.6272}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی سەید عوبێد''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.96704| 43.6272 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای مەخموور|مەخموور]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی مەلا قەرە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٦٢ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٦٦٠ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''سەید عوبێد''' یەکێکە لە کوندەکانی [[ناحیەی مەلا قەرە]] لە [[قەزای مەخموور]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای مەخموور}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] hyqe6th2dk64dm4t3sh5rg0hzqzi9p4 0 292434 1669305 1651238 2026-09-17T10:36:20Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1669305 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = سەیدۆکە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| سیدوکة}}<br>{{lang-en| Saidakoka}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای مەخموور.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی [[قەزای مەخموور]] و ناحیەکانی و ناحیەکانی دەورووبەری | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe|zoom=12 |coord={{Coord| 35.97313| 43.68052}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی سەیدۆکە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.97313| 43.68052 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای مەخموور|مەخموور]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی مەلا قەرە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٠٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٥٤ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''سەیدۆکە''' یەکێکە لە کوندەکانی [[ناحیەی مەلا قەرە]] لە [[قەزای مەخموور]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای مەخموور}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] stokkqz8kdms5c2q1kjaw49ofyda6a1 0 292512 1669308 1651236 2026-09-17T10:36:50Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1669308 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = سەیدەمین | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| سیدامین}}<br>{{lang-en| Saidamin}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای مەخموور.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی [[قەزای مەخموور]] و ناحیەکانی و ناحیەکانی دەورووبەری | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe|zoom=12 |coord={{Coord| 36.05617| 43.65479}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی سەیدەمین''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.05617| 43.65479 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای مەخموور|مەخموور]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی گوێڕ]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٧٤ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٠٨ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''سەیدەمین''' یەکێکە لە کوندەکانی [[ناحیەی گوێڕ]] لە [[قەزای مەخموور]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای مەخموور}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] m35rjmxz17okl9jm3h8kdle6x1rl3kg 0 292518 1669195 1651268 2026-09-17T04:39:18Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1669195 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = سەڵماس | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| سلماس}}<br>{{lang-en| Salmas}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای مەخموور.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی [[قەزای مەخموور]] و ناحیەکانی و ناحیەکانی دەورووبەری | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe|zoom=12 |coord={{Coord| 35.7315| 43.54042}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی سەڵماس''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.7315| 43.54042 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای مەخموور|مەخموور]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی قەراج]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٤٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٩٦ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''سەڵماس''' یەکێکە لە کوندەکانی [[ناحیەی قەراج]] لە [[قەزای مەخموور]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای مەخموور}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] 24k7i6awkwsm86eiw7dnopbluqjtb3q 0 292637 1669163 1651271 2026-09-17T04:33:58Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1669163 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = سەکران | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| سکران}}<br>{{lang-en| Sakran}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = نەخشەی قەزاکانی(ڕەواندز، سۆران، چۆمان و خەلیفان).png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ڕەواندز|ڕەواندز]]، [[قەزای سۆران|سۆران]]، [[قەزای چۆمان|چۆمان]]، [[قەزای خەلیفان|خەلیفان]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان) | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.59069| 44.91966}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی سەکران''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.59069| 44.91966 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای چۆمان|چۆمان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای چۆمان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٥٩٨ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٨٦ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''سەکران''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای چۆمان]] لە [[قەزای چۆمان]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی چۆمان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:گوندەکانی چۆمان]] oub0crhf00kuvpcfs4g6snobshz5hib 0 293377 1668892 1567947 2026-09-16T16:34:13Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەکنۆلۆژیا-کۆلکە) 1668892 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} }} لە ناو [[بزوێنەری سوتانی ناوەکی]] ئۆتۆمۆبێلدا، '''سەری کاسکێت''' وەک قەپاغێکی داخراو لە بەینی [[بلۆکی بزوینەر]] و سەری بزوێنەردا جێگیر دەکرێت. کاری سەرەکی سەری کاسکێت هێشتنەوەی گازە پەنگ خواردووەکانی ناو سلندەرەکانە بۆ ڕێگەگرتن لە لێچوونی ڕۆنی بزوێنەر یان ئەنتیفرێز بۆ ناو خودی سلندەرەکان. ئەگەر سەری کاسکێت لێی بچێت دەبێتە هۆی گەرم بوون یان لاوازی کارکردنی بزوێنەر. [[پەڕگە:Head gasket on block.jpg|وێنۆک|سەری کاسکێت ( ڕەنگ ڕەساسی تۆخ و سنوور سورەکە) لەسەر [[بلۆکی بزوینەر|بلۆکی بزوێنەری]] چواریی.]] ==سەرچاوەکان== ۱. Bickford, John H. (1997). Gaskets and Gasketed Joints. CRC Press. p. 57. ISBN 0-8247-9877-5. ۲. "Best Head Gaskets – Choosing the Right Gasket for you car". Auto Accessories Performance. 15 March 2017. Archived from the original on 2017-05-16. Retrieved 2017-05-23. ۳. "Multi-layer Steel (MLS) Cylinder-Head Gaskets". Victor Reinz. Archived from the original on 2017-05-08. Retrieved 2017-05-23. ٤. Nunney, M. J. (1998). Light & Heavy Vehicle Technology. Elsevier. p. 23. ISBN 0-7506-3827-3. Since exposure to asbestos is now recognized as being a health hazard [...] the manufacture of non-asbestos cylinder head gaskets has now become established. ٥. "How to Repair or Replace a Head Gasket". www.do-it-up.com. Archived from the original on 24 October 2020. Retrieved 24 October 2020. ٦. "Head Gasket Sealers". www.headgasketsealer.com. Archived from the original on 1 October 2020. Retrieved 24 October 2020. {{تووڵی دەروازە|تەکنۆلۆژیا|ئۆتۆمۆبیل}} {{پۆلی کۆمنز|Head gaskets}} {{تەکنۆلۆژیا-کۆلکە}} [[پۆل:تەکنۆلۆژیای بزوێنەر]] 61rb2rwgcuglgzfg3szvn4xc6brzaaq 0 293813 1668889 1651303 2026-09-16T16:33:43Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1668889 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = سەری بەردی | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| سري بردي}}<br>{{lang-en| '''Sari Bardi'''}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = نەخشەی قەزاکانی(ڕەواندز، سۆران، چۆمان و خەلیفان).png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ڕەواندز|ڕەواندز]]، [[قەزای سۆران|سۆران]]، [[قەزای چۆمان|چۆمان]]، [[قەزای خەلیفان|خەلیفان]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان) | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.74675| 44.58789}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی سەری بەردی''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.74675| 44.58789 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر|ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای سۆران|سۆران]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی دیانا|دیانا]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٤٢٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = - کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''سەری بەردی''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی دیانا]] لە [[قەزای سۆران]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای سۆران}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 31wklyjmyx7o5259ia09yor26fsz04q 0 295146 1669164 1651270 2026-09-17T04:34:08Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1669164 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = سەکوسناوە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| سکوسناوة}}<br>{{lang-en| Sakusnawa}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord= {{Coord| 36.92530| 44.50555 }}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی سەکوسناوە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.92530| 44.50555 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf|سەردێڕ= دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای مێرگەسۆر|مێرگەسۆر]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی پیران|ناحیەی پیران]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٩٦٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = چۆڵە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''سەکوسناوە''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی پیران]] لە [[قەزای مێرگەسۆر]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، چۆڵە، لەم کاتەدا ئەم گوندە ئاوەدان نەکراوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> == ئەمانەش ببینە == ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی مێرگەسۆر}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:گوندەکانی مێرگەسۆر]] 4d7pytulgmflyckuy00tujcwijd9erd 0 295544 1669198 1632296 2026-09-17T05:45:31Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1669198 wikitext text/x-wiki {{Coord|10.7792|76.6547|display=title,inline}} {{داتابۆکس}} '''پالاکاد'''، ھەروەھا بە '''پالگات''' دەناسرێت، لە مێژوودا بە '''پالاکاتوسێری''' ناسراوە{{ژێدەر پێویستە|date=February 2025}}،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://old.spb.kerala.gov.in/index.php/district-profile-palakkad.html|سەردێڕ=District Profile |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220702110828/http://old.spb.kerala.gov.in/index.php/district-profile-palakkad.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٥}}</ref> شارێک و [[شارەوانی|شارەوانییەکە]] لە [[ویلایەتەکان و دەڤەرە یەکگرتووەکانی ھیندستان|ویلایەتی ھیندیی]] [[کێرالا]]. ئەوە بنکەی سەرەکیی کارگێڕیی شارستانی پالاکادە. پالاکاد پڕچڕترین شارەوانی و چوارەم پڕچڕترین شاری ویلایەتەکەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.indiatoday.in/elections/lok-sabha/kerala/palakkad-constituency-result-11508|سەردێڕ=Palakkad lok sabha election results 2024: Palakkad Winning Candidates List and Vote Share |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=India Today |زمان=en}}</ref> لە پێش سەربەخۆییی ھیندستان لەژێر [[بەریتانی ڕاج|دەسەڵاتی بەریتانیادا]] دامەزراوە و بە ناوی پالگات دەناسرا. پالاکاد بەھۆی قەڵای دێرینی پالاکادەوە بەناوبانگە، کە لە دڵی شارەکەدایە و لە ساڵی ١٧٦٦دا لەلایەن حەیدەر عەلییەوە دەستی بەسەردا گیرا و دووبارە دروستکرایەوە، کە دواتر لە ساڵی ١٧٨٤دا کەوتە دەست زامۆرین. شارەکە نزیکەی {{Convert|347|km|mi}} لە باکووری ڕۆژھەڵاتی پایتەختی ویلایەتەکە، [[تیروڤانانتەپورام]]ەوە دوورە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Palakkad}} {{شریتی دەروازە|ھیندستان}} [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:وتارەکان بە وەسف]] r690y6saxjylb0chqvlcbbr7yihj13n 0 295793 1669034 1585483 2026-09-16T20:44:31Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1669034 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = [[سەردار (سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی)|سەردار]] | name = محەممەد کەرەمی | native_name = محمد کرمی | native_name_lang = فارسی | image = MohammadKarami2023.jpg | caption = کەرەمی لە ٢٠٢٣ | office = فەرماندەی [[ھێزی وشکانیی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] | 1blankname = [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵا]] | 1namedata = [[عەلی خامنەیی]]{{ھن}}[[موجتەبا خامنەیی]] | president = [[مەسعوود پزیشکیان]] | predecessor = [[محەممەد پاکپوور]] | successor = | term_start = ١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ | term_end = | office1 = نوێنەری تایبەتی سەرۆک کۆمار بۆ کاروباری کارگێڕیی [[پارێزگای سیستان و بەلۆچستان|سیستان و بەلۆچستان]] | 1blankname1 = [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵا]] | 1namedata1 = [[عەلی خامنەیی]] | president1 = [[ئیبراھیم ڕەئیسی]]{{ھن}}[[محەممەد موخبیر]] {{بچووک|(کاتی)}}{{ھن}}[[مەسعوود پزیشکیان]] | term_start1 = ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٣ | term_end1 = ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ | office2 = پارێزگاری [[پارێزگای سیستان و بەلۆچستان|سیستان و بەلۆچستان]] | 1blankname2 = [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵا]] | 1namedata2 = [[عەلی خامنەیی]] | president2 = [[ئیبراھیم ڕەئیسی]]{{ھن}}[[محەممەد موخبیر]] {{بچووک|(کاتی)}}{{ھن}}[[مەسعوود پزیشکیان]] | predecessor2 = {{ill|حوسێن مودەریس خیابانی|fa|حسین مدرس خیابانی}} | successor2 = {{ill|مەنسوور بیجاڕ|fa|منصور بیجار}} | term_start2 = ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ | term_end2 = ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ | birth_date = {{birth date and age|df=y|١٩٦٦|٠١|٢٧}} | birth_place = [[ئێرانی پەھلەوی|شانشینی ئێران]] | allegiance = {{ھێمای ئاڵا|ئێران}} [[کۆماری ئیسلامیی ئێران]] | branch = {{ئاڵا|Islamic Revolutionary Guard Corps}} | service_years = ١٩٨٠کان–ئێستا | rank = [[پەڕگە:18- Sartipp-IRGC.png|30px]] [[سەرتیپ (پلەی سەربازی)|سەرتیپ]] | unit = {{flagicon image|Flag of the Ground Forces of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg}} [[ھێزی وشکانیی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی وشکانیی سوپای پاسداران]] | commands = [[زانکۆی ئیمام حوسێن]] (٢٠٢٤–ئێستا){{ھن}} [[بارەگای قودس]] (٢٠١٩–٢٠٢٢) | battles = {{tree list}} * [[شەڕی ئێران و عێراق]] * [[سەربزێویی سیستان و بەلۆچستان]] * [[شەڕی ئێران و ئیسرائیل|شەڕی ١٢ ڕۆژە]] * [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|شەڕی ٢٠٢٦ی ئێران]] {{tree list/end}} }} '''محەممەد کەرەمی''' ({{بە فارسی|محمد کرمی}}؛ لەدایکبووی ١٩٦٦) [[سەرتیپ (پلەی سەربازی)|سەرتیپ]]ێکی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]]یە کە لە حوزەیرانی ٢٠٢٥ەوە وەک فەرماندەی [[ھێزی وشکانیی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی وشکانیی سوپای پاسداران]] کار دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Iran Makes Key IRGC Appointment As Israeli Ground Ops Loom, Warns US Again Against Meddling |ناونیشان=https://www.news18.com/world/iran-makes-key-irgc-appointment-as-israeli-ground-ops-loom-warns-us-again-against-meddling-9393436.html |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=News18 |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Iran appoints new commander for its IRGC Ground Forces |ناونیشان=https://en.trend.az/iran/4059133.html |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=Trend.Az |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Iran appoints new IRGC ground forces commander {{!}} Caliber.Az |ناونیشان=https://caliber.az/en/post/iran-appoints-new-irgc-ground-forces-commander |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=Caliber |زمان=en}}</ref> ئەو لە ساڵی ٢٠٢٢ ھەتا ٢٠٢٤، وەک پارێزگاری [[پارێزگای سیستان و بەلۆچستان|سیستان و بەلۆچستان]] لە [[کابینەی سێزدەیەمی کۆماری ئیسلامیی ئێران|کابینەی ئیبراھیم ڕەئیسی]]دا کاری کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Who is Mohammad Karami, the new commander of the IRGC Ground Forces? |ناونیشان=https://www.bbc.com/persian/articles/ce83v4d5j6lo |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=BBC News |زمان=fa}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Iran appoints Brigadier General Mohammad Karami as IRGC ground force commander |ناونیشان=https://www.intellinews.com/iran-appoints-brigadier-general-mohammad-karami-as-irgc-ground-force-commander-386897/ |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=Intelli News |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Iran appoints new commander of IRGC Ground Forces |ناونیشان=https://en.apa.az/asia/iran-appoints-new-commander-of-irgc-ground-forces-470738 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=Apa |زمان=en}}</ref> هەروەها کەرەمی لە ساڵی ٢٠٢٤ەوە فەرماندەی [[زانکۆی ئیمام حوسێن]]ە کە زانکۆیەکی سەر بە سوپای پاسدارانە. کەرەمی لە ساڵی ٢٠١٩ ھەتا ٢٠٢٢، فەرماندەی [[بارەگای قودس]] لە [[زاھیدان]] بووە. ئەو لە کوشتنی خۆپیشاندەران و سەرکوتکردنی توندوتیژی [[خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران|خۆپیشاندانەکانی ساڵی ٢٠٢٢]] لە پارێزگای سیستان و بەلۆچستاندا ڕۆڵی ھەبووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Iran Makes Key IRGC Appointment As Israeli Ground Ops Loom, Warns US Again Against Meddling |ناونیشان=https://www.news18.com/world/iran-makes-key-irgc-appointment-as-israeli-ground-ops-loom-warns-us-again-against-meddling-9393436.html |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=News18 |زمان=en}}</ref> == گەمارۆکان == * {{ھێمای ئاڵا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} '''[[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]:''' لە ساڵی ٢٠٢٠ بە تۆمەتی [[پێشێلکردنی مافەکانی مرۆڤ لەلایەن کۆماری ئیسلامیی ئێران|پێشێلکردنی مافەکانی مرۆڤ]] و بەرپرسیارێتیی تەقەکردن لە خۆپیشاندەران لە درێژەی [[خۆپیشاندانەکانی ئێران (٢٠١٩–٢٠٢٠)|خۆپیشاندانەکانی ٢٠١٩ی ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=13 Iranian entities targeted by new US sanctions |ناونیشان=https://www.jpost.com/breaking-news/13-iranian-entities-targeted-by-new-us-sanctions-688133 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=The Jerusalem Post |زمان=en}}</ref> * {{ھێمای ئاڵا|کەنەدا}} '''[[کەنەدا]]:''' لە ساڵی ٢٠٢٢ و یەک مانگ دوای دەستپێکردنی [[خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران]]، حکوومەتی کەنەدا بە تۆمەتی «پێشێلکاریی دیاری مافەکانی مرۆڤ» سزای بەسەر کەرەمیدا سەپاند. پێشتر لەلایەن ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە خرابوو ناو پێڕستی سزاکانی ئەمریکا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Canada |یەکەم=Global Affairs |ڕێکەوت=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ |سەردێڕ=Canada sanctions additional representatives of the Iranian regime |ناونیشان=https://www.canada.ca/en/global-affairs/news/2022/10/canada-sanctions-additional-representatives-of-the-iranian-regime.html |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ |وێبگە=www.canada.ca |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ |archive-url=https://web.archive.org/web/20241110120418/https://www.canada.ca/en/global-affairs/news/2022/10/canada-sanctions-additional-representatives-of-the-iranian-regime.html |url-status=dead }}</ref> * {{ھێمای ئاڵا|یەکێتیی ئەورووپا}} '''[[یەکێتیی ئەورووپا]]:''' لە ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣، یەکێتیی ئەورووپا سزای نوێی بەسەر [[حکوومەتی کۆماری ئیسلامیی ئێران|کۆماری ئیسلامیی ئێران]]دا سەپاند، کە ١٨ کەسایەتیی سروشتی و ١٩ کەسایەتیی یاساییی سەر بە حکوومەتی لەخۆ گرتبوو، لەوانەش محەممەد کەرەمی. ئەم سزایە دەگەڕێتەوە بۆ ڕۆڵی کەرەمی لە سەرکوتکردنی دڕندانەی خۆپیشاندانەکانی دوای [[کوژرانی ژینا ئەمینی]] لەلایەن کۆماری ئیسلامییەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی تەممووزی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Iran executes two more men in connection with protests – DW – 01/07/2023 |ناونیشان=https://www.dw.com/en/iran-executes-two-more-men-in-connection-with-protests/a-64312532 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=DW |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Details of the new EU sanctions; 18 individuals and 19 legal entities on the sanctions list |ناونیشان=https://ir.voanews.com/a/restrictive-measures-directed-against-certain-persons-entities-and-bodies-in-view-of-the-situation-in-iran/6930766.html |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=Voice of America |زمان=fa}}</ref> * {{ھێمای ئاڵا|شانشینی یەکگرتوو}} '''[[شانشینی یەکگرتوو]]:''' لە ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣، [[وەزارەتی کاروباری دەرەوەی بەریتانیا]] ناوی سێ دادوەر، سێ ئەندامی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]] و دوو پارێزگاری خستە پێڕستی سزاکانەوە، کە کەرەمیشی وەک پارێزگارێک لەخۆ دەگرت. ئەم سزایانە بریتین لە بەستنی سامانەکان و قەدەغەکردنی گەشتکردن بۆ بەریتانیا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=UK sanctions Iranian judges, commanders and regional governors |ناونیشان=https://www.reuters.com/world/uk-sanctions-iranian-judges-commanders-regional-governors-2023-02-20/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230328120340/https://www.reuters.com/world/uk-sanctions-iranian-judges-commanders-regional-governors-2023-02-20/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ئیش=Reuters |زمان=en-US}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|شەڕ|سیاسەت|ئێران|ژیاننامە}} {{پۆلی کۆمنز|Mohammad Karami}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٦]] en69rzj2amcn8kquzgus02jmepay4fd 0 296038 1668839 1588259 2026-09-16T13:38:12Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مێژوو-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە) 1668839 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''سەرۆکی ئیندۆنیزیا''' [[سەرۆکی دەوڵەت]] و [[سەرۆکی حکوومەت]]ی [[ئیندۆنیزیا|کۆماری ئیندۆنیزیایە]]. سەرۆک ڕێبەری [[دەسەڵاتی جێبەجێکار]]ی حکوومەتی ئیندۆنیزیا و [[فەرماندەی گشتی]]ی ھێزە چەکدارە نیشتمانییەکانی ئیندۆنیزیا و پۆلیسی نیشتمانیی ئیندۆنیزیایە. لە ساڵی ٢٠٠٤ەوە، سەرۆک و جێگری سەرۆک ڕاستەوخۆ بۆ ماوەی پێنج ساڵ ھەڵدەبژێردرێن، کە یەک جار دەتوانرێت نوێ بکرێتەوە، ئەمەش ڕێگە دەدات بۆ زۆرترین ماوەی دە ساڵ لە پۆستەکەدا بمێننەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٣ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|Presidents of Indonesia}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} [[پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ئیندۆنیزیا]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئیندۆنیزی]] 9ub0vzrt0defj66jwe056ioxo1xb907 0 296050 1668837 1588258 2026-09-16T13:37:52Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئوکراینا-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە) 1668837 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''سەرۆکی ئوکراینا''' [[سەرۆکی دەوڵەت]]ی [[ئوکراینا|ئوکراینایە]]. سەرۆک نوێنەرایەتیی نەتەوەکە دەکات لە [[پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکاندا]]، چالاکیی سیاسیی دەرەوەی دەوڵەت بەڕێوە دەبات، دانوستان دەکات و پەیماننامە نێونەتەوەیییەکان دەبەستێت. سەرۆک ڕاستەوخۆ لەلایەن ھاووڵاتییانی ئوکرایناوە بۆ ماوەی پێنج ساڵ لە پۆستەکەیدا ھەڵدەبژێردرێت (چی ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی پێشوەختە بێت یان لە کاتی خۆیدا)، کە تەنھا بۆ دوو خولی یەک لە دوای یەک سنووردارە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٤ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئوکراینا|سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|Presidents of Ukraine}} {{ئوکراینا-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} [[پۆل:سەرۆک کۆمارەکان بەپێی وڵات]] [[پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ئوکراینا]] [[پۆل:CS1 Russian-language sources (ru)]] [[پۆل:CS1 uses Russian-language script (ru)]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئوکراینی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 2qtxck681gwzuhr586ltvre18w6w2yb 0 296051 1668838 1588257 2026-09-16T13:38:02Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە) 1668838 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''سەرۆکی ئیرلەندا''' [[سەرۆکی دەوڵەت]]ی [[کۆماری ئیرلەندا|ئیرلەندا]] و فەرماندەی باڵای ھێزە بەرگرییەکانی ئیرلەندایە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=John Coakley |سەردێڕ=An Ambiguous Office? The Position of Head of State in the Irish Constitution |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/44027497 |journal=Irish Jurist |ڕێکەوتی بڵاوکردنەوە=2012 |بەرگ=٤٨|پەڕەکان=٤٣–٧٠|jstor=44027497 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٥}}</ref> سەرۆکایەتییەکە لەلایەن دەستووری ئیرلەندا لە ساڵی ١٩٣٧ دامەزرا. یەکەم سەرۆک لە ساڵی ١٩٣٨ دەستبەکاربوو، و لە ساڵی ١٩٤٩ دوای چوونە واری جێبەجێکردنی یاسای کۆماری ئیرلەندا، بە شێوەیەکی نێونەتەوەیی وەک سەرۆکی دەوڵەت ناسێندرا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Presidents of Ireland}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئیری]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] ikrng8txpqofvv4vpl05h723rhcnjf4 0 296159 1668887 1587085 2026-09-16T16:33:23Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە) 1668887 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''سەرۆکی کووبا''' ({{Langx|es|Presidente de Cuba}})، بە فەرمی '''سەرۆکی کۆماری کووبا''' ({{Langx|es|Presidente de la República de Cuba}})، [[سەرۆکی دەوڵەت]]ی [[کووبا|کووبایە]]. ئەم پۆستە بە شێوەی ئێستای لەژێر دەستووری ٢٠١٩دا دامەزراوە. سەرۆک دووەم بەرزترین پۆستە لە کووبا، لە دوای سکرتێری یەکەمی پارتی کۆمۆنیستی کووبا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.france24.com/en/20180419-raul-castro-leadership-cuba-communist-party-2021-diaz-canel|سەردێڕ=Raul Castro to lead Cuba's Communist Party until 2021 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180718003647/https://amp.france24.com/en/20180419-raul-castro-leadership-cuba-communist-party-2021-diaz-canel |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠١٨|وتەگێڕانەوە='I confirm to this assembly that Raul Castro, as First Secretary of the Communist Party, will lead the decisions about the future of the country,' Diaz-Canel said.}}</ref> میگێل دیاز-کانێل لە ١٩ی نیسانی ٢٠١٨دا بوو بە سەرۆکی ئەنجومەنی دەوڵەت و شوێنی [[ڕائول کاسترۆ]]ی گرتەوە، و لە ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩وە سەرۆکی کووبایە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Presidents of Cuba}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت}} {{سیاسەت-کۆلکە}} [[پۆل:سیاسەتی کووبا]] [[پۆل:سیاسەتمەدارە کوبایییەکان]] [[پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی کووبا]] [[پۆل:وێبگەی فەرمی لە ویکیدراوە و ویکیپیدیا جیاوازە]] 2uagvdxmdh463a50jgibjb3vpp3oajy 0 296172 1669017 1660426 2026-09-16T19:39:31Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] 1669017 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict|conflict=شەڕی ھەولێر|width=|partof=[[شەڕی سۆران و داسنی]]|image=Old houses around the Citadel of Erbil.jpg|caption=[[قەڵای ھەولێر]]|date=١٥٣٤، ڕێکەوتی ورد بە تەواوەتی دیار نییە|place=[[ھەولێر]]|coordinates=|map_type=|map_relief=|latitude=|longitude=|map_size=|map_marksize=|map_caption=|map_label=|territory=میر سەیفەددین ھەموو ناوچەکانی ھەولێری گەڕاندەوە ژێر دەسەڵاتی سۆران و موسڵمانان|result=[[پەڕگە:Soran Empire flag in the shape of coat of arms.png|Soran Emirate flag|15px]] سۆران سەرکەوتنی بەدەستھێنا|status=|combatants_header=|combatant1={{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} [[میرنشینی سۆران]]|combatant2={{flagicon image|Êzîdxan Protection Force.svg}} [[میرنشینی شێخان|میرنشینی داسنی]]|combatant3=|commander1={{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} [[میر سەیفەددینی سۆران|میر سەیفەددین]]|commander2={{flagicon image|Êzîdxan Protection Force.svg}} [[حوسێن بەگی داسنی|حوسێن بەگ]]|commander3=|units1=|units2=|units3=|strength1=بە ھێزێکی زۆر دادەنرێت لە دەقەکان|strength2=نەزانراو|strength3=|casualties1=نەزانراو|casualties2=٥٠٠|casualties3=|notes=|campaignbox=}} '''شەڕی ھەولێر''' شەڕێک بوو لە نێوان [[ئێزیدی|ئێزیدییەکانی]] [[داسنی|میرنشینی داسنی]] بە سەرکردایەتیی [[حوسێن بەگی داسنی|حوسێن بەگ داسنی]] و ھێزە کوردییەکانی [[میرنشینی سۆران]] بە سەرکردایەتیی [[میر سەیفەددینی سۆران|میر سەیفەددین]]. شەڕەکە دوای ساڵی ١٥٣٤ ڕوویدا، ساڵی وردی دیار نییە. تاکە سەرچاوەی نووسراو دەربارەی شەڕەکە [[شەرەفنامە|شەڕەفنامەیە]] لە ساڵی ١٥٩٧. == پێشینە == لە ساڵی ١٥٣٤دا، [[سولەیمان قانوونی|سوڵتان سلێمانی قانوونی]] [[میر عیززەددین شێری سۆران]]ی لەسێدارەدا و [[میرنشینی سۆران]] و [[ھەولێر]]ی دا بە میر [[حوسێن بەگی داسنی|حوسێن بەگی داسنیی ئێزیدی]]. دامەزراندنی میرە ئێزیدییەکە وەک فەرمانڕەوای سۆران ڕووبەڕووی بەرگرییەکی گەورە بووەوە. ئەندامێکی بنەماڵەی سۆران بە ناوی [[میر سەیفەددینی سۆران|میر سەیفەددین]] چەند جارێک ھێرشی کردە سەر حوسێن بەگی داسنی، بەڵام ھەموو جارێک تێکشکا. میر سەیفەددین پەنای بۆ بێگە بەگی میری [[ئەردەڵان]] برد، بەڵام یارمەتیی نەدا. پشتگیرییە چاوەڕوانکراوەکە بەدی نەھات، ھەربۆیە میر سەیفەددین گەڕایەوە بۆ سۆران. لەو کاتەدا حوسێن بەگ داسنی لەوێ ئامادە نەبوو.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ناونیشان=https://www.ezidipress.com/blog/hussein-beg-dasini-und-die-schlacht-um-arbil/|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=ÊzîdîPress|زمان=de|سەردێڕ=Hussein Beg Dasini und die Schlacht um Arbil|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|archive-url=https://web.archive.org/web/20251005225201/https://www.ezidipress.com/blog/hussein-beg-dasini-und-die-schlacht-um-arbil/|url-status=dead}}</ref><ref name="NEVD">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gulî|یەکەم=Nizar Eyub|سەردێڕ=Mîrnişîna Dasin û Şêxan li Serdema Osmanîyan (1515–1750): Vekolîneke Dokûmentarî|زمان=ku|ساڵ=<!-- |translator=Dawud Murad Xetarî -->|ناونیشان=https://archive.org/details/Mirnisinen_Dasin__Sexan_li_Serdeme_Osma|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئازاری ٢٠٢٥}}</ref> میر سەیفەدین توانی زۆربەی ھۆزە کوردییەکانی ئەوێ یەکبخات و بە ژمارەیەکی زۆر شەڕکەرەوە سەرکردایەتیی ڕاپەڕینێک بکات و ھێرشی کردە سەر [[ھەولێر]].<ref name=":0"/><ref name="NEVD"/> == ڕەوتی شەڕەکە == کاتێک حوسێن بەگی داسنی لەم ھێرشە ئاگادار کرایەوە، لەگەڵ شەڕکەرەکانیدا بەرەو ھەولێر بەڕێ کەوت. میر سەیفەددین پێشتر ژمارەیەکی زۆر شەڕکەری کۆ کردبووەوە و شەڕێکی سەخت لە نێوان ھەردوو بەرەکەدا ڕووی دا. بەپێچەوانەی پێشتر، ئەمجارەیان میر سەیفەددین توانی باڵادەست بێت و حوسێن بەگی داسنی پاشەکشە پێ بکات. ٥٠٠ شەڕکەری ئێزیدی لە کاتی شەڕەکاندا کوژران. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * John S. Guest: ''Survival Among the Kurds. A History of the Yezidis.'' Routledge, London/New York 1993, [[:de:Spezial:ISBN-Suche/9780710304568|ISBN 978-0-7103-0456-8]]. * Mehmet Emin Zeki Bey: ''Kürd ve Kürdistan Ünlüleri.'' Apec, Spånga 1998, [[:de:Spezial:ISBN-Suche/9789189014459|ISBN 978-91-89014-45-9]]. * [[:de:François_Bernard_Charmoy|François Bernard Charmoy]] (Hrsg., Übers.): ''Chèref-nâmeh, ou Fastes de la nation kourde.'' St. Petersburg 1868–1875. * Birgul Acikyildiz: ''The Yezidis. The History of a Community.'' I.B. Tauris, London 2014, [[:de:Spezial:ISBN-Suche/9781784532161|ISBN 978-1-78453-216-1]]. {{تووڵی دەروازە|مێژوو|شەڕ|کوردستان|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی}} [[پۆل:شەڕەکان]] [[پۆل:شەڕەکان بە بەشداریی میرنشینی سۆران]] [[پۆل:شەڕەکان بە بەشداریی میرنشینی شێخان]] [[پۆل:١٥٣٤]] [[پۆل:مێژووی ھەولێر]] [[پۆل:مێژووی کورد]] [[پۆل:مێژووی کوردستان]] mznpqlmz6fbl8jb9tt1vhpc209t0dg8 0 297394 1669211 1609489 2026-09-17T05:47:41Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1669211 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Cockerellites_liops_18"_layer_img2.jpg|وێنۆک|''Priscacara liops''، فۆسیلی ماسی لە وایۆمینگ]] '''بالیۆزوولۆژی''' لقێکی [[بەردینناسی]] و [[ژینناسیی پەرەسەندن]]ە کە بە تایبەتی لێکۆڵینەوە لە [[ئۆرگانیزم|ئۆرگانیزمە]] پێش مێژووییەکانی شانشینی [[گیانلەبەر|گیانلەبەران]] و دۆزینەوە و ناسینەوەی پاشماوەی [[فۆسیل|فۆسیلەکانیان]] لە چوارچێوە [[زەویناسی]]ی (یان تەنانەت [[شوێنەوارناسی|شوێنەوارناسییە]])کاندا دەکات. ئەم بوارە ھەروەھا بەکارھێنانی ئەم تۆمارە فۆسیلانە دەگرێتەوە بۆ {{بنز|فیلۆجێنیکی دار|en|Phylogenetic_tree|lt=فیلۆجێنیی}}بنیادنەرەوە (لە ڕێگەی توێکاریی بەراوردکاری و {{بنز|فیلۆجینێتیک|en|Phylogenetics|lt=فیلۆجینێتیکەوە}}) و پالیۆئیکۆلۆژی، واتە لێکۆڵینەوە لە [[ژینگەی سروشتی|ژینگە سروشتییە]] کۆنەکان و سیستمە ژینگەییەکان.<ref name="Quantitative">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lyman|یەکەم=R. Lee|سەردێڕ=Quantitative Paleozoology|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ساڵ=٢٠٠٨|شوێن=Cambridge}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|بەردینناسی|گیانلەبەران|ژینناسی}} [[پۆل:ژێربوارەکانی گیانلەبەرناسی]] g6e1ums5a3jj9ds8ufuvyrcemdfy2vg 0 297424 1669210 1597883 2026-09-17T05:47:31Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1669210 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Betula_leopoldae_SRIC_SR02-22-19.jpg|وێنۆک|گەڵایەکی فۆسیلی ''بێتولا لیۆپۆڵدای'' (بێرچ) لە چاخی ئیۆسینی پێشوو لە ویلایەتی واشینگتن، نزیکەی ٤٩ ملیۆن ساڵ پێش ئێستا]] '''پالیۆبۆتانی''' یان '''پالایۆبۆتانی'''، کە بە '''پالیۆفیتۆلۆژی'''ش ناسراوە، لقێکی [[ڕوەکناسی|ڕووەکناسی]]یە کە مامەڵە لەگەڵ دۆزینەوە و ناسینەوەی [[فۆسیل|فۆسیلەکانی]] [[ڕوەک|ڕووەک]] لە چوارچێوە [[زەویناسی]]ییەکاندا دەکات، و بەکارھێنانیان بۆ بنیادنانەوەی بایۆلۆژیی ژینگەکانی ڕابردوو (پالیۆجیوگرافیا)، و [[مێژووی پەرەسەندنی ڕوەکەکان]]، کە کاریگەرییان لەسەر [[پەرەسەندن|پەرەسەندنی ژیان]] بە گشتی ھەیە. ئەم زانستە پێکھاتەیەکی [[بەردینناسی]] و پالیۆبایۆلۆژییە<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref>. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|بەردینناسی|ڕوەک}} {{پۆلی کۆمنز|Paleobotany}} [[پۆل:لقەکانی ڕوەکناسی]] e3igyjv8sz8cfdi2l4qer3fnqe69hog 0 297425 1669209 1597756 2026-09-17T05:47:21Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1669209 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''پالیۆئیکۆلۆژی''' یان '''پاڵایۆئیکۆلۆژی''' بریتییە لە لێکۆڵینەوە لە کارلێکەکانی نێوان ئۆرگانیزمەکان و/یان کارلێکەکانی نێوان ئۆرگانیزمەکان و ژینگەکانیان لە ماوەی پێوەرە کاتییە زەویناسییەکاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.digitalatlasofancientlife.org/learn/paleoecology/|سەردێڕ=Paleoecology |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Digital Atlas of Ancient Life |زمان=en-US}}</ref> وەک بوارێکی زانستی، پالیۆئیکۆلۆژی کارلێک لەگەڵ جۆرەھا بواردا دەکات، پشتیان پێ دەبەستێت و زانیارییان پێ دەبەخشێت، لەوانە [[بەردینناسی]]، [[ژینگەناسی]]، [[ئاووھەواناسی]] و [[ژینناسی]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|بەردینناسی}} [[پۆل:ژێربوارەکانی ژینگەناسی]] 8c50uxzvdy0p25lbxdv82qhxd4dhz97 0 297593 1668833 1599392 2026-09-16T13:37:12Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مێژوو-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە) 1668833 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''سەرۆکی پێروو''' ({{Langx|es|presidente del Perú}})، بە شێوەیەکی فەرمی '''سەرۆکی دەستووریی کۆماری پێروو''' ({{Langx|es|presidente constitucional de la República del Perú}})، [[سەرۆکی دەوڵەت]] و [[سەرۆکی حکوومەت]]ی وڵاتی [[پێروو|پێرووە]]. سەرۆک سەرۆکایەتیی [[دەسەڵاتی جێبەجێکار]] دەکات و فەرماندەی باڵای ھێزە چەکدارەکان و پۆلیسی نیشتمانیی پێرووە. پۆستی سەرۆکایەتی ھاوتایە بە بەرزترین پێگەی دەسەڵاتداری لە وڵاتدا، ئەمەش وا دەکات سەرۆک ببێتە بەرزترین بەرپرسی گشتی لە پێروودا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Williams |یەکەم=James L. |ڕێکەوت=١٩٧٢|سەردێڕ=Revolution from Within: Changing Military Perspectives in Peru |journal=Naval War College Review |بەرگ=٢٥|issue=2 |پەڕەکان=٤٣–٦٠|issn=0028-1484 |jstor=44639763}}</ref> بەھۆی لێکدانەوەی فراوانی دەستەواژەکانی پێوەندیدار بە متمانە لێسەندنەوە (لێپرسینەوە) لە دەستووری ١٩٩٣ی پێروودا، کۆنگرێسی پێروو دەتوانێت بەبێ ھۆکارێکی دیاریکراو متمانە لە سەرۆک بسەنێتەوە، ئەمەش لە ڕووی کردارییەوە دەسەڵاتی جێبەجێکار دەکاتە ژێردەستی دەسەڵاتی یاسادانان.<ref name="PROFE92">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Asensio|یەکەم=Raúl|ناونیشان=https://fondoeditorial.iep.org.pe/producto/el-profe-como-pedro-castillo-se-convirtio-en-presidente-del-peru-y-que-pasara-a-continacion-2/|سەردێڕ=El Profe: Cómo Pedro Castillo se convirtió en president del Perú y qué pasará a continuación|دوایین٢=Camacho|یەکەم٢=Gabriela|دوایین٣=González|یەکەم٣=Natalia|دوایین٤=Grompone|یەکەم٤=Romeo|دوایین٥=Pajuelo Teves|یەکەم٥=Ramón|دوایین٦=Peña Jimenez|یەکەم٦=Omayra|دوایین٧=Moscoso|یەکەم٧=Macarena|دوایین٨=Vásquez|یەکەم٨=Yerel|دوایین٩=Sosa Villagarcia|یەکەم٩=Paolo|ڕێکەوت=ئابی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=[[Institute of Peruvian Studies]]|ژپنک=٩٧٨-٦١٢-٣٢٦-٠٨٤-٢|edition=1|شوێن=Lima|پەڕەکان=٩٢|زمان=es|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221105081352/https://fondoeditorial.iep.org.pe/producto/el-profe-como-pedro-castillo-se-convirtio-en-presidente-del-peru-y-que-pasara-a-continacion-2/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Tegel |یەکەم=Simeon |ڕێکەوت=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشان=https://foreignpolicy.com/2021/10/15/peru-president-pedro-castillo-left-extremism-impeachment/|سەردێڕ=Can Pedro Castillo Save His Presidency? |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211015221103/https://foreignpolicy.com/2021/10/15/peru-president-pedro-castillo-left-extremism-impeachment/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=[[Foreign Policy]] |زمان=en-US}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Presidents of Peru}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|سیاسەت}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} [[پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی پێروو]] [[پۆل:سەرۆک کۆمارەکان بەپێی وڵات]] [[پۆل:CS1 Spanish-language sources (es)]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئیسپانی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 6e7jb4uhngqx40j568kvdmdzr668zv4 2 297647 1669324 1663056 2026-09-17T11:30:21Z Shaween 18477 1669324 wikitext text/x-wiki {| style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #fdffe7); border: 1px solid var(--border-color-success, #fceb92); color: var(--color-base, #202122);" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[پەڕگە:Nuvola apps kalzium.svg|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''ئێدیتاسۆنی زانستیی ویکیپیدیا – ٢٠٢٦''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | سڵاو بەڕێز X، زۆر سپاس بۆ بەشداریکردنی بەڕێزتان لە [[ویکیپیدیا:ئێدیتاسۆنى زانستی ویکی - 2026|ئێدیتاسۆنى زانستی ویکی - 2026]]دا. ھیوادارین لە پێشبڕکێ و پڕۆژەکانی داھاتووشدا دووبارە بینەری بەشدارییە بەنرخەکانی ئێوە بین. |} {| class="wikitable sortable" |- ! # !! ویکیپیدیای ئینگلیزی !! بە کوردی !! ویکیدیتا !! قەبارەی وتار !! ئەرک بۆ !! ڕەوش |- | ١ || [[:en:Lyon–Saint-Exupéry Airport|Lyon–Saint-Exupéry Airport]] || [[فڕۆکەخانەی لیۆن سانت ئێگزوپێری]] |[[d:Q1547|Q1547]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی لیۆن سانت ئێگزوپێری}}}} | | |- | ٢ || [[:en:Lyon-Bron Airport|Lyon-Bron Airport]] || [[فڕۆکەخانەی لیۆن برۆن]] |[[d:Q4102|Q4102]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی لیۆن برۆن}}}} | | |- | ٣ || [[:en:Dong Hoi Airport|Dong Hoi Airport]] || [[فڕۆکەخانەی دۆنگ هۆی]] |[[d:Q4156|Q4156]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی دۆنگ هۆی}}}} | | |- | ٤ || [[:en:Liverpool John Lennon Airport|Liverpool John Lennon Airport]] || [[فڕۆکەخانەی لیڤەرپوول جۆن لێنن]] |[[d:Q8727|Q8727]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی لیڤەرپوول جۆن لێنن}}}} | | |- | ٥ || [[:en:Newcastle International Airport|Newcastle International Airport]] || [[فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی نیوکاسڵ]] |[[d:Q8975|Q8975]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی نیوکاسڵ}}}} | | |- | ٦ || [[:en:East Midlands Airport|East Midlands Airport]] || [[فڕۆکەخانەی ئیست میدلاندز]] |[[d:Q8977|Q8977]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی ئیست میدلاندز}}}} | | |- | ٧ || [[:en:Belfast International Airport|Belfast International Airport]] || [[فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی بێڵفێست]] |[[d:Q8979|Q8979]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی بێڵفێست}}}} | | |- | ٨ || [[:en:Aberdeen Airport|Aberdeen Airport]] || [[فڕۆکەخانەی ئەبەردین]] |[[d:Q8981|Q8981]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی ئەبەردین}}}} | | |- | ٩ || [[:en:Southampton Airport|Southampton Airport]] || [[فڕۆکەخانەی ساوتھامپتن]] |[[d:Q8988|Q8988]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی ساوتھامپتن}}}} | | |- | ١٠ || [[:en:Jersey Airport|Jersey Airport]] || [[فڕۆکەخانەی جێرسی]] |[[d:Q8991|Q8991]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی جێرسی}}}} | | |- | ١١ || [[:en:Glasgow Prestwick Airport|Glasgow Prestwick Airport]] || [[فڕۆکەخانەی گلاسگۆ پرێستویک]] |[[d:Q8992|Q8992]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی گلاسگۆ پرێستویک}}}} | | |- | ١٢ || [[:en:George Best Belfast City Airport|George Best Belfast City Airport]] || [[فڕۆکەخانەی جۆرج بێست شاری بێلفاست]] |[[d:Q8987|Q8987]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی جۆرج بێست شاری بێلفاست}}}} | | |- | ١٣ || [[:en:Cardiff Airport|Cardiff Airport]] || [[فڕۆکەخانەی کاردیف]] |[[d:Q8994|Q8994]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی کاردیف}}}} | | |- | ١٤ || [[:en:Guernsey Airport|Guernsey Airport]] || [[فڕۆکەخانەی گێرنزی]] |[[d:Q8995|Q8995]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی گێرنزی}}}} | | |- | ١٥ || [[:en:Doncaster Sheffield Airport|Doncaster Sheffield Airport]] || [[فڕۆکەخانەی دۆنکاستەر شێفیڵد]] |[[d:Q8996|Q8996]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی دۆنکاستەر شێفیڵد}}}} | | |- | ١٦ || [[:en:Canberra Airport|Canberra Airport]] || [[فڕۆکەخانەی کانبێرا]] |[[d:Q14300|Q14300]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی کانبێرا}}}} | | |- | ١٧ || [[:en:Adelaide Airport|Adelaide Airport]] || [[فڕۆکەخانەی ئەدێلاید]] |[[d:Q14302|Q14302]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی ئەدێلاید}}}} | | |- | ١٨ || [[:en:Parafield Airport|Parafield Airport]] || [[فڕۆکەخانەی پارافیلد]] |[[d:Q14308|Q14308]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی پارافیلد}}}} | | |- | ١٩ || [[:en:Seattle–Tacoma International Airport|Seattle–Tacoma International Airport]] || [[فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی سیاتڵ-تاکۆما]] |[[d:Q14295|Q14295]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی سیاتڵ-تاکۆما}}}} | | |- | ٢٠ || [[:en:Exeter Airport|Exeter Airport]] || [[فڕۆکەخانەی ئێکسیتەر]] |[[d:Q8999|Q8999]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی ئێکسیتەر}}}} | | |- | ٢١ || [[:en:Isle of Man Airport|Isle of Man Airport]] || [[فڕۆکەخانەی ئایل ئۆف مان]] |[[d:Q9001|Q9001]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی ئایل ئۆف مان}}}} | | |- | ٢٢ || [[:en:Capitán de Corbeta Carlos A. Curbelo International Airport|Capitán de Corbeta Carlos A. Curbelo International Airport]] || [[فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی کاپیتان دێ کۆربێتا کارلۆس ئا. کۆربیلو]] |[[d:Q9071|Q9071]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی کاپیتان دێ کۆربێتا کارلۆس ئا. کۆربیلو}}}} | | |- | ٢٣ || [[:en:Pierrefonds Airport|Pierrefonds Airport]] || [[فڕۆکەخانەی پیێرفۆن]] |[[d:Q17431|Q17431]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی پیێرفۆن}}}} | | |- | ٢٤ || [[:en:Albury Airport|Albury Airport]] || [[فڕۆکەخانەی ئەلبێری]] |[[d:Q17440|Q17440]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی ئەلبێری}}}} | | |- | ٢٥ || [[:en:Armidale Regional Airport|Armidale Regional Airport]] || [[فڕۆکەخانەی هەرێمی ئارمیدەیل]] |[[d:Q17441|Q17441]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی هەرێمی ئارمیدەیل}}}} | | |- | ٢٦ || [[:en:Ballina Byron Gateway Airport|Ballina Byron Gateway Airport]] || [[فڕۆکەخانەی بالینا بایرۆن گەیتوەی]] |[[d:Q17443|Q17443]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی بالینا بایرۆن گەیتوەی}}}} | | |- | ٢٧ || [[:en:Balranald Airport|Balranald Airport]] || [[فڕۆکەخانەی بالرانالد]] |[[d:Q17445|Q17445]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی بالرانالد}}}} | | |- | ٢٨ || [[:en:Ceduna Airport|Ceduna Airport]] || [[فڕۆکەخانەی سیدونا]] |[[d:Q14312|Q14312]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی سیدونا}}}} | | |- | ٢٩ || [[:en:Cleve Airport|Cleve Airport]] || [[فڕۆکەخانەی کلیڤ]] |[[d:Q14315|Q14315]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی کلیڤ}}}} | | |- | ٣٠ || [[:en:Coober Pedy Airport|Coober Pedy Airport]] || [[فڕۆکەخانەی کووبەر پێدی]] |[[d:Q14316|Q14316]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی کووبەر پێدی}}}} | | |- | ٣١ || [[:en:Cowell Airport|Cowell Airport]] || [[فڕۆکەخانەی کاوێل]] |[[d:Q14319|Q14319]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی کاوێل}}}} | | |- | ٣٢ || [[:en:Kimba Airport|Kimba Airport]] || [[فڕۆکەخانەی کیمبا]] |[[d:Q14322|Q14322]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی کیمبا}}}} | | |- | ٣٣ || [[:en:Kingscote Airport|Kingscote Airport]] || [[فڕۆکەخانەی کینگزکۆت]] |[[d:Q14324|Q14324]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی کینگزکۆت}}}} | | |- | ٣٤ || [[:en:Leigh Creek Airport|Leigh Creek Airport]] || [[فڕۆکەخانەی لی کریک]] |[[d:Q14327|Q14327]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی لی کریک}}}} | | |- | ٣٥ || [[:en:Loxton Airport|Loxton Airport]] || [[فڕۆکەخانەی لۆکستۆن]] |[[d:Q14329|Q14329]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی لۆکستۆن}}}} | | |- | ٣٦ || [[:en:Mount Gambier Airport|Mount Gambier Airport]] || [[فڕۆکەخانەی ماونت گامبیر]] |[[d:Q14331|Q14331]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی ماونت گامبیر}}}} | | |- | ٣٧ || [[:en:Naracoorte Airport|Naracoorte Airport]] || [[فڕۆکەخانەی ناراکۆرت]] |[[d:Q15100|Q15100]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی ناراکۆرت}}}} | | |- | ٣٨ || [[:en:Port Augusta Airport|Port Augusta Airport]] || [[فڕۆکەخانەی پۆرت ئاگۆستا]] |[[d:Q15101|Q15101]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی پۆرت ئاگۆستا}}}} | | |- | ٣٩ || [[:en:Port Lincoln Airport|Port Lincoln Airport]] || [[فڕۆکەخانەی پۆرت لینکن]] |[[d:Q15102|Q15102]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی پۆرت لینکن}}}} | | |- | ٤٠ || [[:en:Port Pirie Airport|Port Pirie Airport]] || [[فڕۆکەخانەی پۆرت پیری]] |[[d:Q15103|Q15103]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی پۆرت پیری}}}} | | |- | ٤١ || [[:en:Renmark Airport|Renmark Airport]] || [[فڕۆکەخانەی رێنمارک]] |[[d:Q15106|Q15106]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی رێنمارک}}}} | | |- | ٤٢ || [[:en:Streaky Bay Airport|Streaky Bay Airport]] || [[فڕۆکەخانەی ستریکی بێی]] |[[d:Q15107|Q15107]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی ستریکی بێی}}}} | | |- | ٤٣ || [[:en:Waikerie Airport|Waikerie Airport]] || [[فڕۆکەخانەی وایکەری]] |[[d:Q15108|Q15108]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی وایکەری}}}} | | |- | ٤٤ || [[:en:Whyalla Airport|Whyalla Airport]] || [[فڕۆکەخانەی وایالا]] |[[d:Q15109|Q15109]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی وایالا}}}} | | |- | ٤٥ || [[:en:Wudinna Airport|Wudinna Airport]] || [[فڕۆکەخانەی وودینا]] |[[d:Q15111|Q15111]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی وودینا}}}} | | |- | ٤٦ || [[:en:Devonport Airport|Devonport Airport]] || [[فڕۆکەخانەی دیڤۆنپۆرت]] |[[d:Q15496|Q15496]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی دیڤۆنپۆرت}}}} | | |- | ٤٧ || [[:en:Flinders Island Airport|Flinders Island Airport]] || [[فڕۆکەخانەی دوورگەی فلیندرز]] |[[d:Q15497|Q15497]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی دوورگەی فلیندرز}}}} | | |- | ٤٨ || [[:en:Hobart Airport|Hobart Airport]] || [[فڕۆکەخانەی هۆبارت]] |[[d:Q15498|Q15498]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی هۆبارت}}}} | | |- | ٤٩ || [[:en:Cambridge Aerodrome|Cambridge Aerodrome]] || [[فڕۆکەخانەی کامبریج]] |[[d:Q15501|Q15501]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی کامبریج}}}} | | |- | ٥٠ || [[:en:King Island Airport|King Island Airport]] || [[فڕۆکەخانەی دوورگەی کینگ]] |[[d:Q15514|Q15514]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی دوورگەی کینگ}}}} | | |- | ٥١ || [[:en:Launceston Airport|Launceston Airport]] || [[فڕۆکەخانەی لانسستۆن]] |[[d:Q15520|Q15520]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی لانسستۆن}}}} | | |- | ٥٢ || [[:en:Smithton Airport|Smithton Airport]] || [[فڕۆکەخانەی سمیتۆن]] |[[d:Q15531|Q15531]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی سمیتۆن}}}} | | |- | ٥٣ || [[:en:St Helens Airport|St Helens Airport]] || [[فڕۆکەخانەی سەینت هێڵنز]] |[[d:Q15528|Q15528]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی سەینت هێڵنز}}}} | | |- | ٥٤ || [[:en:Strahan Airport|Strahan Airport]] || [[فڕۆکەخانەی ستراهان]] |[[d:Q15533|Q15533]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی ستراهان}}}} | | |- | ٥٥ || [[:en:Burnie Airport|Burnie Airport]] || [[فڕۆکەخانەی بێرنی]] |[[d:Q15540|Q15540]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی بێرنی}}}} | | |- | ٥٦ || [[:en:Berbera Airport|Berbera Airport]] || [[فڕۆکەخانەی بێربێرا]] |[[d:Q15548|Q15548]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی بێربێرا}}}} | | |- | ٥٧ || [[:en:Boorama Airport|Boorama Airport]] || [[فڕۆکەخانەی بۆراما]] |[[d:Q15550|Q15550]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی بۆراما}}}} | | |- | ٥٨ || [[:en:Burao Airport|Burao Airport]] || [[فڕۆکەخانەی بورائۆ]] |[[d:Q15552|Q15552]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی بورائۆ}}}} | | |- | ٥٩ || [[:en:Erigavo Airport|Erigavo Airport]] || [[فڕۆکەخانەی ئێریگاڤۆ]] |[[d:Q15556|Q15556]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی ئێریگاڤۆ}}}} | | |- | ٦٠ || [[:en:Roland Garros Airport|Roland Garros Airport]] || [[فڕۆکەخانەی ڕۆلان گارۆس]] |[[d:Q17430|Q17430]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی ڕۆلان گارۆس}}}} | | |- | ٦١ || [[:en:Cobar Airport|Cobar Airport]] || [[فڕۆکەخانەی کۆبار]] |[[d:Q17531|Q17531]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی کۆبار}}}} | | |- | ٦٢ || [[:en:Coffs Harbour Airport|Coffs Harbour Airport]] || [[فڕۆکەخانەی کۆفس هاربەر]] |[[d:Q17532|Q17532]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی کۆفس هاربەر}}}} | | |- | ٦٣ || [[:en:Collarenebri Airport|Collarenebri Airport]] || [[فڕۆکەخانەی کۆلارینێبری]] |[[d:Q17533|Q17533]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی کۆلارینێبری}}}} | | |- | ٦٤ || [[:en:Cooma – Snowy Mountains Airport|Cooma – Snowy Mountains Airport]] || [[فڕۆکەخانەی کووما-شاخەکانی سنۆوی]] |[[d:Q17534|Q17534]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی کووما-شاخەکانی سنۆوی}}}} | | |- | ٦٥ || [[:en:Coonabarabran Airport|Coonabarabran Airport]] || [[فڕۆکەخانەی کونابارابران]] |[[d:Q17535|Q17535]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی کونابارابران}}}} | | |- | ٦٦ || [[:en:Coonamble Airport|Coonamble Airport]] || [[فڕۆکەخانەی کونامبڵ]] |[[d:Q17536|Q17536]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی کونامبڵ}}}} | | |- | ٦٧ || [[:en:Cootamundra Airport|Cootamundra Airport]] || [[فڕۆکەخانەی کوتامۆندرا]] |[[d:Q17537|Q17537]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی کوتامۆندرا}}}} | | |- | ٦٨ || [[:en:Corowa Airport|Corowa Airport]] || [[فڕۆکەخانەی کۆرۆوا]] |[[d:Q17538|Q17538]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی کۆرۆوا}}}} | | |- | ٦٩ || [[:en:Cowra Airport|Cowra Airport]] || [[فڕۆکەخانەی کاورا]] |[[d:Q17539|Q17539]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی کاورا}}}} | | |- | ٧٠ || [[:en:Deniliquin Airport|Deniliquin Airport]] || [[فڕۆکەخانەی دێنیلیکوین]] |[[d:Q17540|Q17540]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی دێنیلیکوین}}}} | | |- | ٧١ || [[:en:Dubbo City Regional Airport|Dubbo City Regional Airport]] || [[فڕۆکەخانەی هەرێمی شاری دوبۆ]] |[[d:Q17542|Q17542]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی هەرێمی شاری دوبۆ}}}} | | |- | ٧٢ || [[:en:Forbes Airport|Forbes Airport]] || [[فڕۆکەخانەی فۆربز]] |[[d:Q17543|Q17543]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی فۆربز}}}} | | |- | ٧٣ || [[:en:Glen Innes Airport|Glen Innes Airport]] || [[فڕۆکەخانەی گلێن ئینس]] |[[d:Q17544|Q17544]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی گلێن ئینس}}}} | | |- | ٧٤ || [[:en:Antwerp International Airport|Antwerp International Airport]] || [[فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی ئانتوێرپ]] |[[d:Q17480|Q17480]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی ئانتوێرپ}}}} | | |- | ٧٥ || [[:en:Bankstown Airport|Bankstown Airport]] || [[فڕۆکەخانەی بانکستاون]] |[[d:Q17521|Q17521]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی بانکستاون}}}} | | |- | ٧٦ || [[:en:Bathurst Airport|Bathurst Airport]] || [[فڕۆکەخانەی باثێرست]] |[[d:Q17523|Q17523]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی باثێرست}}}} | | |- | ٧٧ || [[:en:Bourke Airport|Bourke Airport]] || [[فڕۆکەخانەی بۆرک]] |[[d:Q17526|Q17526]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی بۆرک}}}} | | |- | ٧٨ || [[:en:Brewarrina Airport|Brewarrina Airport]] || [[فڕۆکەخانەی برێوارینا]] |[[d:Q17527|Q17527]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی برێوارینا}}}} | | |- | ٧٩ || [[:en:Broken Hill Airport|Broken Hill Airport]] || [[فڕۆکەخانەی برۆکەن هیل]] |[[d:Q17528|Q17528]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی برۆکەن هیل}}}} | | |- | ٨٠ || [[:en:Camden Airport|Camden Airport]] || [[فڕۆکەخانەی کامدەن]] |[[d:Q17529|Q17529]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی کامدەن}}}} | | |- | ٨١ || [[:en:Cessnock Airport|Cessnock Airport]] || [[فڕۆکەخانەی سێسنۆک]] |[[d:Q17530|Q17530]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی سێسنۆک}}}} | | |- | ٨٢ || [[:en:Clarence Valley Regional Airport|Clarence Valley Regional Airport]] || [[فڕۆکەخانەی هەرێمی دۆڵی کلارەنس]] |[[d:Q17546|Q17546]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی هەرێمی دۆڵی کلارەنس}}}} | | |- | ٨٣ || [[:en:Goulburn Airport|Goulburn Airport]] || [[فڕۆکەخانەی گۆلبێرن]] |[[d:Q17545|Q17545]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی گۆلبێرن}}}} | | |- | ٨٤ || [[:en:Griffith Airport|Griffith Airport]] || [[فڕۆکەخانەی گریفیس]] |[[d:Q17547|Q17547]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی گریفیس}}}} | | |- | ٨٥ || [[:en:Gunnedah Airport|Gunnedah Airport]] || [[فڕۆکەخانەی گەنیدا]] |[[d:Q17548|Q17548]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی گەنیدا}}}} | | |- | ٨٦ || [[:en:Hay Airport|Hay Airport]] || [[فڕۆکەخانەی هەی]] |[[d:Q17549|Q17549]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی هەی}}}} | | |- | ٨٧ || [[:en:Inverell Airport|Inverell Airport]] || [[فڕۆکەخانەی ئینڤەرێل]] |[[d:Q17551|Q17551]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی ئینڤەرێل}}}} | | |- | ٨٨ || [[:en:Kempsey Airport|Kempsey Airport]] || [[فڕۆکەخانەی کێمپسێی]] |[[d:Q17552|Q17552]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی کێمپسێی}}}} | | |- | ٨٩ || [[:en:Lightning Ridge Airport|Lightning Ridge Airport]] || [[فڕۆکەخانەی لایتنینگ ڕیدج]] |[[d:Q17553|Q17553]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی لایتنینگ ڕیدج}}}} | | |- | ٩٠ || [[:en:Lismore Airport|Lismore Airport]] || [[فڕۆکەخانەی لیسمۆر]] |[[d:Q17555|Q17555]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی لیسمۆر}}}} | | |- | ٩١ || [[:en:Lord Howe Island Airport|Lord Howe Island Airport]] || [[فڕۆکەخانەی دوورگەی لۆرد هاو]] |[[d:Q17559|Q17559]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی دوورگەی لۆرد هاو}}}} | | |- | ٩٢ || [[:en:Merimbula Airport|Merimbula Airport]] || [[فڕۆکەخانەی مێریمبولا]] |[[d:Q17560|Q17560]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی مێریمبولا}}}} | | |- | ٩٣ || [[:en:Melun Villaroche Aerodrome|Melun Villaroche Aerodrome]] || [[فڕۆکەخانەی مێلون ڤیلارۆش]] |[[d:Q650315|Q650315]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی مێلون ڤیلارۆش}}}} | | |- | ٩٤ || [[:en:Ufa International Airport|Ufa International Airport]] || [[فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی ئۆفا]] |[[d:Q650285|Q650285]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی ئۆفا}}}} | | |- | ٩٥ || [[:en:Mariposa-Yosemite Airport|Mariposa-Yosemite Airport]] || [[فڕۆکەخانەی ماریپۆسا-یۆسیمیتی]] |[[d:Q650454|Q650454]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی ماریپۆسا-یۆسیمیتی}}}} | | |- | ٩٦ || [[:en:Mark Anton Airport|Mark Anton Airport]] || [[فڕۆکەخانەی مارک ئانتۆن]] |[[d:Q650403|Q650403]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی مارک ئانتۆن}}}} | | |- | ٩٧ || [[:en:Mark Reynolds/North Mobile County Airport|Mark Reynolds/North Mobile County Airport]] || [[فڕۆکەخانەی مارک ڕێنۆڵدز/باکووری مۆبایل کاونتی]] |[[d:Q650457|Q650457]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی مارک ڕێنۆڵدز/باکووری مۆبایل کاونتی}}}} | | |- | ٩٨ || [[:en:Maryborough Airport|Maryborough Airport]] || [[فڕۆکەخانەی مەریبەرۆ]] |[[d:Q650388|Q650388]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی مەریبەرۆ}}}} | | |- | ٩٩ || [[:en:Matawatchan Aerodrome|Matawatchan Aerodrome]] || [[فڕۆکەخانەی ماتاواتچان]] |[[d:Q650382|Q650382]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی ماتاواتچان}}}} | | |- | ١٠٠ || [[:en:Meadowbank Aerodrome|Meadowbank Aerodrome]] || [[فڕۆکەخانەی میدۆبانک]] |[[d:Q650442|Q650442]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی میدۆبانک}}}} | | |- | ١٠١ || [[:en:Merrill Field|Merrill Field]] || [[مەیدانی مێرێل]] |[[d:Q650346|Q650346]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:مەیدانی مێرێل}}}} | | |- | ١٠٢ || [[:en:McClellan Airfield|McClellan Airfield]] || [[مەیدانی ئاسمانی مەکلیلان]] |[[d:Q650456|Q650456]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:مەیدانی ئاسمانی مەکلیلان}}}} | | |- | ١٠٣ || [[:en:Novi Sad Airport|Novi Sad Airport]] || [[فڕۆکەخانەی نۆڤی ساد]] |[[d:Q608992|Q608992]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی نۆڤی ساد}}}} | | |- | ١٠٤ || [[:en:Matagami Airport|Matagami Airport]] || [[فڕۆکەخانەی ماتاگامی]] |[[d:Q650535|Q650535]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی ماتاگامی}}}} | | |- | ١٠٥ || [[:en:Mattawa Airport|Mattawa Airport]] || [[فڕۆکەخانەی ماتاوا]] |[[d:Q650509|Q650509]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی ماتاوا}}}} | | |- | ١٠٦ || [[:en:McGavock Lake Water Aerodrome|McGavock Lake Water Aerodrome]] || [[فڕۆکەخانەی ئاوەی دەریاچەی مەکگاڤۆک]] |[[d:Q650522|Q650522]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی ئاوەی دەریاچەی مەکگاڤۆک}}}} | | |- | ١٠٧ || [[:en:McClellan–Palomar Airport|McClellan–Palomar Airport]] || [[فڕۆکەخانەی مەکلیلان-پالۆمار]] |[[d:Q650767|Q650767]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی مەکلیلان-پالۆمار}}}} | | |- | ١٠٨ || [[:en:Adak Airport|Adak Airport]] || [[فڕۆکەخانەی ئاداک]] |[[d:Q651188|Q651188]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی ئاداک}}}} | | |- | ١٠٩ || [[:en:Marseille Provence Airport|Marseille Provence Airport]] || [[فڕۆکەخانەی مارسی پرۆڤانس]] |[[d:Q651190|Q651190]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی مارسی پرۆڤانس}}}} | | |- | ١١٠ || [[:en:Mbambanakira Airport|Mbambanakira Airport]] || [[فڕۆکەخانەی مبامباناکیرا]] |[[d:Q651156|Q651156]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی مبامباناکیرا}}}} | | |- | ١١١ || [[:en:Megiddo Airport|Megiddo Airport]] || [[فڕۆکەخانەی مەگیدۆ]] |[[d:Q651167|Q651167]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی مەگیدۆ}}}} | | |- | ١١٢ || [[:en:Bancasi Airport|Bancasi Airport]] || [[فڕۆکەخانەی بانکاسی]] |[[d:Q80960|Q80960]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی بانکاسی}}}} | | |- | ١١٣ || [[:en:Jinchang Jinchuan Airport|Jinchang Jinchuan Airport]] || [[فڕۆکەخانەی جینچاڠ جینچوان]] |[[d:Q81319|Q81319]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی جینچاڠ جینچوان}}}} | | |- | ١١٤ || [[:en:Zhangye Ganzhou Airport|Zhangye Ganzhou Airport]] || [[فڕۆکەخانەی جاڠی گانجۆ]] |[[d:Q81362|Q81362]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی جاڠی گانجۆ}}}} | | |- | ١١٥ || [[:en:N'zeto Airport|N'zeto Airport]] || [[فڕۆکەخانەی نزێتۆ]] |[[d:Q81512|Q81512]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی نزێتۆ}}}} | | |- | ١١٦ || [[:en:Nzagi Airport|Nzagi Airport]] || [[فڕۆکەخانەی نزاگی]] |[[d:Q81514|Q81514]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی نزاگی}}}} | | |- | ١١٧ || [[:en:Camaxilo Airport|Camaxilo Airport]] || [[فڕۆکەخانەی کاماکسیلۆ]] |[[d:Q81552|Q81552]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی کاماکسیلۆ}}}} | | |- | ١١٨ || [[:en:Catumbela Airport|Catumbela Airport]] || [[فڕۆکەخانەی کاتومبێلا]] |[[d:Q81569|Q81569]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی کاتومبێلا}}}} | | |- | ١١٩ || [[:en:Kapanda Airport|Kapanda Airport]] || [[فڕۆکەخانەی کاپاندا]] |[[d:Q81573|Q81573]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی کاپاندا}}}} | | |- | ١٢٠ || [[:en:Saurimo Airport|Saurimo Airport]] || [[فڕۆکەخانەی ساوریمۆ]] |[[d:Q81575|Q81575]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی ساوریمۆ}}}} | | |- | ١٢١ || [[:en:Martinique Aimé Césaire International Airport|Martinique Aimé Césaire International Airport]] || [[فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی مارتینیک ئێمە سیزێر]] |[[d:Q651330|Q651330]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی مارتینیک ئێمە سیزێر}}}} | | |- | ١٢٢ || [[:en:Marudi Airport|Marudi Airport]] || [[فڕۆکەخانەی مارودی]] |[[d:Q651316|Q651316]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی مارودی}}}} | | |- | ١٢٣ || [[:en:Mary Airport|Mary Airport]] || [[فڕۆکەخانەی ماری]] |[[d:Q651297|Q651297]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی ماری}}}} | | |- | ١٢٤ || [[:en:Mayerthorpe Airport|Mayerthorpe Airport]] || [[فڕۆکەخانەی مایەرتۆرپ]] |[[d:Q651346|Q651346]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی مایەرتۆرپ}}}} | | |- | ١٢٥ || [[:en:Maykop Airport|Maykop Airport]] || [[فڕۆکەخانەی مایکۆپ]] |[[d:Q651237|Q651237]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی مایکۆپ}}}} | | |- | ١٢٦ || [[:en:Mehamn Airport|Mehamn Airport]] || [[فڕۆکەخانەی مەهامن]] |[[d:Q651288|Q651288]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی مەهامن}}}} | | |- | ١٢٧ || [[:en:Melonguane Airport|Melonguane Airport]] || [[فڕۆکەخانەی مێلۆنگوانی]] |[[d:Q651325|Q651325]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی مێلۆنگوانی}}}} | | |- | ١٢٨ || [[:en:West Kutai Melalan Airport|West Kutai Melalan Airport]] || [[فڕۆکەخانەی مێلالان، ڕۆژاوای کوتای]] |[[d:Q651307|Q651307]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی مێلالان، ڕۆژاوای کوتای}}}} | | |- | ١٢٩ || [[:en:Blimbingsari Airport|Blimbingsari Airport]] || [[فڕۆکەخانەی بلیمبینگساری]] |[[d:Q598011|Q598011]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی بلیمبینگساری}}}} | | |- | ١٣٠ || [[:en:Bijie Feixiong Airport|Bijie Feixiong Airport]] || [[فڕۆکەخانەی بیجی فێیشیۆنگ]] |[[d:Q597902|Q597902]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی بیجی فێیشیۆنگ}}}} | | |- | ١٣١ || [[:en:Bilaspur Airport|Bilaspur Airport]] || [[فڕۆکەخانەی بیلاسپور]] |[[d:Q598024|Q598024]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی بیلاسپور}}}} | | |- | ١٣٢ || [[:en:Bislig Airport|Bislig Airport]] || [[فڕۆکەخانەی بیسلیگ]] |[[d:Q597873|Q597873]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی بیسلیگ}}}} | | |- | ١٣٣ || [[:en:Bismarck Memorial Airport|Bismarck Memorial Airport]] || [[فڕۆکەخانەی یادگاری بیسمارک]] |[[d:Q597879|Q597879]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی یادگاری بیسمارک}}}} | | |- | ١٣٤ || [[:en:Black River Falls Area Airport|Black River Falls Area Airport]] || [[فڕۆکەخانەی ناوچەی بلاک ریڤەر فاڵز]] |[[d:Q597840|Q597840]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی ناوچەی بلاک ریڤەر فاڵز}}}} | | |- | ١٣٥ || [[:en:Blackwell–Tonkawa Municipal Airport|Blackwell–Tonkawa Municipal Airport]] || [[فڕۆکەخانەی شارەوانی بلاکوێل-تۆنکاوا]] |[[d:Q597854|Q597854]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی شارەوانی بلاکوێل-تۆنکاوا}}}} | | |- | ١٣٦ || [[:en:Blanding Municipal Airport|Blanding Municipal Airport]] || [[فڕۆکەخانەی شارەوانی بلاندینگ]] |[[d:Q597869|Q597869]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی شارەوانی بلاندینگ}}}} | | |- | ١٣٧ || [[:en:Bloomfield Municipal Airport|Bloomfield Municipal Airport]] || [[فڕۆکەخانەی شارەوانی بلوومفیلد]] |[[d:Q597839|Q597839]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی شارەوانی بلوومفیلد}}}} | | |- | ١٣٨ || [[:en:Blosser Municipal Airport|Blosser Municipal Airport]] || [[فڕۆکەخانەی شارەوانی بلۆسەر]] |[[d:Q597891|Q597891]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی شارەوانی بلۆسەر}}}} | | |- | ١٣٩ || [[:en:Buffalo Niagara International Airport|Buffalo Niagara International Airport]] || [[فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی بافڵۆ نیایاگرا]] |[[d:Q597986|Q597986]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی بافڵۆ نیایاگرا}}}} | | |- | ١٤٠ || [[:en:RAF Northolt|RAF Northolt]] || [[بنکەی ئاسمانی نۆرسۆلت]] |[[d:Q106119|Q106119]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:بنکەی ئاسمانی نۆرسۆلت}}}} | | |- | ١٤١ || [[:en:Marina di Campo Airport|Marina di Campo Airport]] || [[فڕۆکەخانەی مارینا دی کامپۆ]] |[[d:Q114345|Q114345]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی مارینا دی کامپۆ}}}} | | |- | ١٤٢ || [[:en:Hiroshima Airport|Hiroshima Airport]] || [[فڕۆکەخانەی هیڕۆشیما]] |[[d:Q82240|Q82240]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی هیڕۆشیما}}}} | | |- | ١٤٣ || [[:en:Qualicum Beach Airport|Qualicum Beach Airport]] || [[فڕۆکەخانەی کوالیکەم بیچ]] |[[d:Q93617|Q93617]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی کوالیکەم بیچ}}}} | | |- | ١٤٤ || [[:en:Prince Rupert Airport|Prince Rupert Airport]] || [[فڕۆکەخانەی پرینس روپێرت]] |[[d:Q93902|Q93902]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی پرینس روپێرت}}}} | | |- | ١٤٥ || [[:en:Niagara Central Airport|Niagara Central Airport]] || [[فڕۆکەخانەی ناوەندی نیایاگرا]] |[[d:Q94904|Q94904]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی ناوەندی نیایاگرا}}}} | | |- | ١٤٦ || [[:en:Bajawa Soa Airport|Bajawa Soa Airport]] || [[فڕۆکەخانەی باجاوا سۆئا]] |[[d:Q82882|Q82882]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی باجاوا سۆئا}}}} | | |- | ١٤٧ || [[:en:Bilbao Airport|Bilbao Airport]] || [[فڕۆکەخانەی بیلباو]] |[[d:Q598197|Q598197]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی بیلباو}}}} | | |- | ١٤٨ || [[:en:Billund Airport|Billund Airport]] || [[فڕۆکەخانەی بیلۆند]] |[[d:Q598121|Q598121]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی بیلۆند}}}} | | |- | ١٤٩ || [[:en:Bob Baker Memorial Airport|Bob Baker Memorial Airport]] || [[فڕۆکەخانەی یادگاری بۆب بیکەر]] |[[d:Q598164|Q598164]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی یادگاری بۆب بیکەر}}}} | | |- | ١٥٠ || [[:en:Laoag International Airport|Laoag International Airport]] || [[فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی لاواگ]] |[[d:Q598033|Q598033]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی لاواگ}}}} | | |- | ١٥١ || [[:en:Marsa Alam International Airport|Marsa Alam International Airport]] || [[فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی مەرسا عەلەم]] |[[d:Q123222|Q123222]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی مەرسا عەلەم}}}} | | |- | ١٥٢ || [[:en:Alert Airport|Alert Airport]] || [[فڕۆکەخانەی ئالێرت]] |[[d:Q127121|Q127121]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی ئالێرت}}}} | | |- | ١٥٣ || [[:en:Esbjerg Airport|Esbjerg Airport]] || [[فڕۆکەخانەی ئێسبێرگ]] |[[d:Q127148|Q127148]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی ئێسبێرگ}}}} | | |- | ١٥٤ || [[:en:Ohrid "St. Paul the Apostle" Airport|Ohrid "St. Paul the Apostle" Airport]] || [[فڕۆکەخانەی ئۆهرید "پیر پۆڵی نێردراو"]] |[[d:Q127157|Q127157]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی ئۆهرید "پیر پۆڵی نێردراو"}}}} | | |- | ١٥٥ || [[:en:Billings Logan International Airport|Billings Logan International Airport]] || [[فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی بیلینگز لۆگان]] |[[d:Q598269|Q598269]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی بیلینگز لۆگان}}}} | | |- | ١٥٦ || [[:en:Birsa Munda Airport|Birsa Munda Airport]] || [[فڕۆکەخانەی بیرسا موندا]] |[[d:Q598231|Q598231]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی بیرسا موندا}}}} | | |- | ١٥٧ || [[:en:Biskra Mohamed Khider Airport|Biskra Mohamed Khider Airport]] || [[فڕۆکەخانەی بیسکرا محەمەد خیدەر]] |[[d:Q598215|Q598215]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی بیسکرا محەمەد خیدەر}}}} | | |- | ١٥٨ || [[:en:Black Rock Airport|Black Rock Airport]] || [[فڕۆکەخانەی بلاک ڕاک]] |[[d:Q598252|Q598252]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی بلاک ڕاک}}}} | | |- | ١٥٩ || [[:en:Blue Grass Airport|Blue Grass Airport]] || [[فڕۆکەخانەی بلوو گراس]] |[[d:Q598259|Q598259]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی بلوو گراس}}}} | | |- | ١٦٠ || [[:en:Bloemfontein Airport|Bloemfontein Airport]] || [[فڕۆکەخانەی بلومفۆنتێین]] |[[d:Q598282|Q598282]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی بلومفۆنتێین}}}} | | |- | ١٦١ || [[:en:Miyako Airport|Miyako Airport]] || [[فڕۆکەخانەی میاکۆ]] |[[d:Q116725|Q116725]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی میاکۆ}}}} | | |- | ١٦٢ || [[:en:Sary-Arka Airport|Sary-Arka Airport]] || [[فڕۆکەخانەی ساری-ئارکا]] |[[d:Q117807|Q117807]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی ساری-ئارکا}}}} | | |- | ١٦٣ || [[:en:Downsview Airport|Downsview Airport]] || [[فڕۆکەخانەی داونزڤیو]] |[[d:Q118696|Q118696]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی داونزڤیو}}}} | | |- | ١٦٤ || [[:en:Moorea Airport|Moorea Airport]] || [[فڕۆکەخانەی موریا]] |[[d:Q120326|Q120326]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی موریا}}}} | | |- | ١٦٥ || [[:en:Maun Airport|Maun Airport]] || [[فڕۆکەخانەی ماون]] |[[d:Q121760|Q121760]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی ماون}}}} | | |- | ١٦٦ || [[:en:Ruhnu Airfield|Ruhnu Airfield]] || [[مەیدانی ئاسمانی ڕوهنو]] |[[d:Q122668|Q122668]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:مەیدانی ئاسمانی ڕوهنو}}}} | | |- | ١٦٧ || [[:en:Marion Municipal Airport|Marion Municipal Airport]] || [[فڕۆکەخانەی شارەوانی ماریۆن]] |[[d:Q650085|Q650085]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی شارەوانی ماریۆن}}}} | | |- | ١٦٨ || [[:en:Marion Municipal Airport|Marion Municipal Airport]] || [[فڕۆکەخانەی شارەوانی ماریۆن]] |[[d:Q650124|Q650124]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی شارەوانی ماریۆن}}}} | | |- | ١٦٩ || [[:en:Marlboro County Jetport|Marlboro County Jetport]] || [[جێتپۆرتی کاونتی مارلبۆرۆ]] |[[d:Q650081|Q650081]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:جێتپۆرتی کاونتی مارلبۆرۆ}}}} | | |- | ١٧٠ || [[:en:Marlin Airport|Marlin Airport]] || [[فڕۆکەخانەی مارلین]] |[[d:Q650113|Q650113]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی مارلین}}}} | | |- | ١٧١ || [[:en:Mary's Harbour Airport|Mary's Harbour Airport]] || [[فڕۆکەخانەی ماریز هاربەر]] |[[d:Q650108|Q650108]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی ماریز هاربەر}}}} | | |- | ١٧٢ || [[:en:Matheson Island Airport|Matheson Island Airport]] || [[فڕۆکەخانەی دوورگەی ماثیسن]] |[[d:Q650129|Q650129]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی دوورگەی ماثیسن}}}} | | |- | ١٧٣ || [[:en:McArthur River Airport|McArthur River Airport]] || [[فڕۆکەخانەی ڕووباری مەکئارسەر]] |[[d:Q650103|Q650103]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی ڕووباری مەکئارسەر}}}} | | |- | ١٧٤ || [[:en:McComb-Pike County Airport|McComb-Pike County Airport]] || [[فڕۆکەخانەی مەککۆمب-پایک کاونتی]] |[[d:Q650075|Q650075]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی مەککۆمب-پایک کاونتی}}}} | | |- | ١٧٥ || [[:en:McQuesten Airport|McQuesten Airport]] || [[فڕۆکەخانەی مەککوێستن]] |[[d:Q650155|Q650155]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی مەککوێستن}}}} | | |- | ١٧٦ || [[:en:Medicine Hat/Schlenker Airport|Medicine Hat/Schlenker Airport]] || [[فڕۆکەخانەی مەدیسن هات/شلێنکەر]] |[[d:Q650116|Q650116]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی مەدیسن هات/شلێنکەر}}}} | | |- | ١٧٧ || [[:en:Melville Municipal Airport|Melville Municipal Airport]] || [[فڕۆکەخانەی شارەوانی مێلڤیل]] |[[d:Q650140|Q650140]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی شارەوانی مێلڤیل}}}} | | |- | ١٧٨ || [[:en:Merillat Airport|Merillat Airport]] || [[فڕۆکەخانەی مێریلات]] |[[d:Q650104|Q650104]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی مێریلات}}}} | | |- | ١٧٩ || [[:en:Marshall Don Hunter Sr. Airport|Marshall Don Hunter Sr. Airport]] || [[فڕۆکەخانەی مارشاڵ دۆن هەنتەر سینیۆر]] |[[d:Q650231|Q650231]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی مارشاڵ دۆن هەنتەر سینیۆر}}}} | | |- | ١٨٠ || [[:en:Mason City Municipal Airport|Mason City Municipal Airport]] || [[فڕۆکەخانەی شارەوانی میسۆن سیتی]] |[[d:Q650215|Q650215]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی شارەوانی میسۆن سیتی}}}} | | |- | ١٨١ || [[:en:McClusky Municipal Airport|McClusky Municipal Airport]] || [[فڕۆکەخانەی شارەوانی مەککلاسکی]] |[[d:Q650204|Q650204]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی شارەوانی مەککلاسکی}}}} | | |- | ١٨٢ || [[:en:Mekoryuk Airport|Mekoryuk Airport]] || [[فڕۆکەخانەی مەکۆریۆک]] |[[d:Q650218|Q650218]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی مەکۆریۆک}}}} | | |- | ١٨٣ || [[:en:Arturo Merino Benítez International Airport|Arturo Merino Benítez International Airport]] || [[فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی ئارتۆرۆ مەرینۆ بینیتێز]] |[[d:Q127671|Q127671]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی ئارتۆرۆ مەرینۆ بینیتێز}}}} | | |- | ١٨٤ || [[:en:Midtjylland Airport|Midtjylland Airport]] || [[فڕۆکەخانەی میدتیولاند]] |[[d:Q127331|Q127331]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی میدتیولاند}}}} | | |- | ١٨٥ || [[:en:Bikini Atoll Airport|Bikini Atoll Airport]] || [[فڕۆکەخانەی ئەتۆڵی بیکینی]] |[[d:Q598311|Q598311]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی ئەتۆڵی بیکینی}}}} | | |- | ١٨٦ || [[:en:Blackall Airport|Blackall Airport]] || [[فڕۆکەخانەی بلاکال]] |[[d:Q598324|Q598324]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی بلاکال}}}} | | |- | ١٨٧ || [[:en:Bo Airport|Bo Airport]] || [[فڕۆکەخانەی بۆ]] |[[d:Q598296|Q598296]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی بۆ}}}} | | |- | ١٨٨ || [[:en:Big Trout Lake Airport|Big Trout Lake Airport]] || [[فڕۆکەخانەی بیگ تراوت لەیک]] |[[d:Q598547|Q598547]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی بیگ تراوت لەیک}}}} | | |- | ١٨٩ || [[:en:Biggar Airport|Biggar Airport]] || [[فڕۆکەخانەی بیگار]] |[[d:Q598526|Q598526]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی بیگار}}}} | | |- | ١٩٠ || [[:en:Birch Hills Airport|Birch Hills Airport]] || [[فڕۆکەخانەی بیرچ هیلز]] |[[d:Q598515|Q598515]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی بیرچ هیلز}}}} | | |- | ١٩١ || [[:en:Bird River (Lac du Bonnet) Airport|Bird River (Lac du Bonnet) Airport]] || [[فڕۆکەخانەی بیرد ڕیڤەر (لاک دو بۆنێ)]] |[[d:Q598462|Q598462]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی بیرد ڕیڤەر (لاک دو بۆنێ)}}}} | | |- | ١٩٢ || [[:en:Bird River Water Aerodrome|Bird River Water Aerodrome]] || [[فڕۆکەخانەی ئاوایی بیرد ڕیڤەر]] |[[d:Q598566|Q598566]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی ئاوایی بیرد ڕیڤەر}}}} | | |- | ١٩٣ || [[:en:Black Diamond/Cu Nim Airport|Black Diamond/Cu Nim Airport]] || [[فڕۆکەخانەی بلاک دایمۆند/کۆ نیم]] |[[d:Q598578|Q598578]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی بلاک دایمۆند/کۆ نیم}}}} | | |- | ١٩٤ || [[:en:Black Lake Water Aerodrome|Black Lake Water Aerodrome]] || [[فڕۆکەخانەی ئاوایی بلاک لەیک]] |[[d:Q598476|Q598476]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی ئاوایی بلاک لەیک}}}} | | |- | ١٩٥ || [[:en:Blackbushe Airport|Blackbushe Airport]] || [[فڕۆکەخانەی بلاکبۆش]] |[[d:Q598537|Q598537]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی بلاکبۆش}}}} | | |- | ١٩٦ || [[:en:Blackie/Wilderman Farm Airport|Blackie/Wilderman Farm Airport]] || [[فڕۆکەخانەی بلاکی/وایلدەرمەن فارم]] |[[d:Q598489|Q598489]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی بلاکی/وایلدەرمەن فارم}}}} | | |- | ١٩٧ || [[:en:Blue River Airport|Blue River Airport]] || [[فڕۆکەخانەی بلو ڕیڤەر]] |[[d:Q598556|Q598556]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی بلو ڕیڤەر}}}} | | |- | ١٩٨ || [[:en:Bissett Water Aerodrome|Bissett Water Aerodrome]] || [[فڕۆکەخانەی ئاوایی بیسێت]] |[[d:Q598589|Q598589]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی ئاوایی بیسێت}}}} | | |- | ١٩٩ || [[:en:Bloodvein River Airport|Bloodvein River Airport]] || [[فڕۆکەخانەی بلۆدڤێن ڕیڤەر]] |[[d:Q598602|Q598602]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی بلۆدڤێن ڕیڤەر}}}} | | |- | ٢٠٠ || [[:en:Matak Airport|Matak Airport]] || [[فڕۆکەخانەی ماتاک]] |[[d:Q651354|Q651354]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی ماتاک}}}} | | |- | ٢٠١ || [[:en:Medicine Hat Airport|Medicine Hat Airport]] || [[فڕۆکەخانەی مێدیسن هات]] |[[d:Q651365|Q651365]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی مێدیسن هات}}}} | | |- | ٢٠٢ || [[:en:Melilla Airport|Melilla Airport]] || [[فڕۆکەخانەی مێلیلا]] |[[d:Q651392|Q651392]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی مێلیلا}}}} | | |- | ٢٠٣ || [[:en:M'Boki Airport|M'Boki Airport]] || [[فڕۆکەخانەی ئێمبوکی]] |[[d:Q651441|Q651441]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی ئێمبوکی}}}} | | |- | ٢٠٤ || [[:en:Mayor General FAP Armando Revoredo Iglesias Airport|Mayor General FAP Armando Revoredo Iglesias Airport]] || [[فڕۆکەخانەی مەیۆر جەنەڕاڵ FAP ئارماندۆ رێڤۆرێدۆ ئیگلیسیاس]] |[[d:Q651471|Q651471]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی مەیۆر جەنەڕاڵ FAP ئارماندۆ رێڤۆرێدۆ ئیگلیسیاس}}}} | | |- | ٢٠٥ || [[:en:Máximo Gómez Airport|Máximo Gómez Airport]] || [[فڕۆکەخانەی ماکسیمۆ گۆمێز]] |[[d:Q651520|Q651520]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی ماکسیمۆ گۆمێز}}}} | | |- | ٢٠٦ || [[:en:Marsa Brega Airport|Marsa Brega Airport]] || [[فڕۆکەخانەی مەرسا برێگا]] |[[d:Q651511|Q651511]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی مەرسا برێگا}}}} | | |- | ٢٠٧ || [[:en:Marsa Matruh International Airport|Marsa Matruh International Airport]] || [[فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی مەرسا مەترۆح]] |[[d:Q651557|Q651557]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی مەرسا مەترۆح}}}} | | |- | ٢٠٨ || [[:en:Matei Airport|Matei Airport]] || [[فڕۆکەخانەی ماتێی]] |[[d:Q651562|Q651562]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی ماتێی}}}} | | |- | ٢٠٩ || [[:en:McGhee Tyson Airport|McGhee Tyson Airport]] || [[فڕۆکەخانەی مەکگی تایسۆن]] |[[d:Q651495|Q651495]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی مەکگی تایسۆن}}}} | | |- | ٢١٠ || [[:en:Melfi Airport|Melfi Airport]] || [[فڕۆکەخانەی مێلفی]] |[[d:Q651533|Q651533]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی مێلفی}}}} | | |- | ٢١١ || [[:en:Memanbetsu Airport|Memanbetsu Airport]] || [[فڕۆکەخانەی مێمانبێتسۆ]] |[[d:Q651482|Q651482]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی مێمانبێتسۆ}}}} | | |- | ٢١٢ || [[:en:Niuafoʻou Airport|Niuafoʻou Airport]] || [[فڕۆکەخانەی نیوافۆئو]] |[[d:Q651525|Q651525]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی نیوافۆئو}}}} | | |- | ٢١٣ || [[:en:Biratnagar Airport|Biratnagar Airport]] || [[فڕۆکەخانەی بیراتناگار]] |[[d:Q598652|Q598652]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی بیراتناگار}}}} | | |- | ٢١٤ || [[:en:Birch Mountain Airport|Birch Mountain Airport]] || [[فڕۆکەخانەی بیرچ ماونتەن]] |[[d:Q598637|Q598637]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی بیرچ ماونتەن}}}} | | |- | ٢١٥ || [[:en:Black Tickle Airport|Black Tickle Airport]] || [[فڕۆکەخانەی بلاک تیکل]] |[[d:Q598617|Q598617]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی بلاک تیکل}}}} | | |- | ٢١٦ || [[:en:Bob Quinn Lake Airport|Bob Quinn Lake Airport]] || [[فڕۆکەخانەی بۆب کوین لەیک]] |[[d:Q598627|Q598627]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی بۆب کوین لەیک}}}} | | |- | ٢١٧ || [[:en:Bobo Dioulasso Airport|Bobo Dioulasso Airport]] || [[فڕۆکەخانەی بۆبۆ دیولاسۆ]] |[[d:Q598661|Q598661]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی بۆبۆ دیولاسۆ}}}} | | |- | ٢١٨ || [[:en:Bintulu Airport|Bintulu Airport]] || [[فڕۆکەخانەی بینتولو]] |[[d:Q598738|Q598738]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی بینتولو}}}} | | |- | ٢١٩ || [[:en:Bluefields Airport|Bluefields Airport]] || [[فڕۆکەخانەی بلوفیلدز]] |[[d:Q598724|Q598724]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی بلوفیلدز}}}} | | |- | ٢٢٠ || [[:en:Bima Airport|Bima Airport]] || [[فڕۆکەخانەی بیما]] |[[d:Q598749|Q598749]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی بیما}}}} | | |- | ٢٢١ || [[:en:Zagreb Airport|Zagreb Airport]] || [[فڕۆکەخانەی زاگرێب]] |[[d:Q128016|Q128016]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی زاگرێب}}}} | | |- | ٢٢٢ || [[:en:Cazombo Airport|Cazombo Airport]] || [[فڕۆکەخانەی کازۆمبۆ]] |[[d:Q129040|Q129040]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی کازۆمبۆ}}}} | | |- | ٢٢٣ || [[:en:Chilliwack Airport|Chilliwack Airport]] || [[فڕۆکەخانەی چیلیواک]] |[[d:Q130189|Q130189]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی چیلیواک}}}} | | |- | ٢٢٤ || [[:en:Victoria International Airport|Victoria International Airport]] || [[فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی ڤیکتۆریا]] |[[d:Q130193|Q130193]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی ڤیکتۆریا}}}} | | |- | ٢٢٥ || [[:en:Sofia Airport|Sofia Airport]] || [[فڕۆکەخانەی سۆفیا]] |[[d:Q127951|Q127951]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی سۆفیا}}}} | | |- | ٢٢٦ || [[:en:Mariscal Lamar International Airport|Mariscal Lamar International Airport]] || [[فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی ماریسکال لامار]] |[[d:Q651585|Q651585]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی ماریسکال لامار}}}} | | |- | ٢٢٧ || [[:en:Mayaguana Airport|Mayaguana Airport]] || [[فڕۆکەخانەی مایاگوانا]] |[[d:Q651576|Q651576]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی مایاگوانا}}}} | | |- | ٢٢٨ || [[:en:Menongue Airport|Menongue Airport]] || [[فڕۆکەخانەی مێنۆنگ]] |[[d:Q651595|Q651595]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی مێنۆنگ}}}} | | |- | ٢٢٩ || [[:en:Mercer County Airport|Mercer County Airport]] || [[فڕۆکەخانەی کۆنتی مێرسەر]] |[[d:Q651607|Q651607]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی کۆنتی مێرسەر}}}} | | |- | ٢٣٠ || [[:en:Mercer County Regional Airport|Mercer County Regional Airport]] || [[فڕۆکەخانەی هەرێمی کاونتی مێرسەر]] |[[d:Q651629|Q651629]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی هەرێمی کاونتی مێرسەر}}}} | | |- | ٢٣١ || [[:en:Mesquite Airport|Mesquite Airport]] || [[فڕۆکەخانەی مەسکیت]] |[[d:Q651637|Q651637]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی مەسکیت}}}} | | |- | ٢٣٢ || [[:en:Mayor Buenaventura Vivas Airport|Mayor Buenaventura Vivas Airport]] || [[فڕۆکەخانەی مەیۆر بوئێناڤێنتورا ڤیڤاس]] |[[d:Q651696|Q651696]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی مەیۆر بوئێناڤێنتورا ڤیڤاس}}}} | | |- | ٢٣٣ || [[:en:McCarthy Airport|McCarthy Airport]] || [[فڕۆکەخانەی مەککارسی]] |[[d:Q651666|Q651666]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی مەککارسی}}}} | | |- | ٢٣٤ || [[:en:Meghauli Airport|Meghauli Airport]] || [[فڕۆکەخانەی میگاولی]] |[[d:Q651687|Q651687]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی میگاولی}}}} | | |- | ٢٣٥ || [[:en:Memphis Municipal Airport|Memphis Municipal Airport]] || [[فڕۆکەخانەی شارەوانی مەمفیس]] |[[d:Q651654|Q651654]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی شارەوانی مەمفیس}}}} | | |- | ٢٣٦ || [[:en:Merced Regional Airport|Merced Regional Airport]] || [[فڕۆکەخانەی هەرێمی مێرسێد]] |[[d:Q651720|Q651720]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی هەرێمی مێرسێد}}}} | | |- | ٢٣٧ || [[:en:Mendi Airport|Mendi Airport]] || [[فڕۆکەخانەی مێندی]] |[[d:Q651735|Q651735]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی مێندی}}}} | | |- | ٢٣٨ || [[:en:Mason County Airport|Mason County Airport]] || [[فڕۆکەخانەی کاونتی مەیسن]] |[[d:Q651940|Q651940]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی کاونتی مەیسن}}}} | | |- | ٢٣٩ || [[:en:Mayville Municipal Airport|Mayville Municipal Airport]] || [[فڕۆکەخانەی شارەوانی مەیڤیل]] |[[d:Q651877|Q651877]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی شارەوانی مەیڤیل}}}} | | |- | ٢٤٠ || [[:en:McCook Army Airfield|McCook Army Airfield]] || [[مەیدانی ئاسمانی سوپای مەککوک]] |[[d:Q651905|Q651905]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:مەیدانی ئاسمانی سوپای مەککوک}}}} | | |- | ٢٤١ || [[:en:McDermitt State Airport|McDermitt State Airport]] || [[فڕۆکەخانەی دەوڵەتی مەکدێرمیت]] |[[d:Q651931|Q651931]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی دەوڵەتی مەکدێرمیت}}}} | | |- | ٢٤٢ || [[:en:McGehee Catfish Restaurant Airport|McGehee Catfish Restaurant Airport]] || [[فڕۆکەخانەی چێشتخانەی کاتفیشی مەکگەهی]] |[[d:Q651964|Q651964]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی چێشتخانەی کاتفیشی مەکگەهی}}}} | | |- | ٢٤٣ || [[:en:McMinn Airport|McMinn Airport]] || [[فڕۆکەخانەی مەکمین]] |[[d:Q651993|Q651993]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی مەکمین}}}} | | |- | ٢٤٤ || [[:en:Mefford Field Airport|Mefford Field Airport]] || [[فڕۆکەخانەی مەیدانی مێفۆرد]] |[[d:Q651887|Q651887]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی مەیدانی مێفۆرد}}}} | | |- | ٢٤٥ || [[:en:Meridian Regional Airport|Meridian Regional Airport]] || [[فڕۆکەخانەی هەرێمی مێریدیان]] |[[d:Q651920|Q651920]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی هەرێمی مێریدیان}}}} | | |- | ٢٤٦ || [[:en:Mesa Del Rey Airport|Mesa Del Rey Airport]] || [[فڕۆکەخانەی میسا دێل رێ]] |[[d:Q651986|Q651986]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی میسا دێل رێ}}}} | | |- | ٢٤٧ || [[:en:Mary River Aerodrome|Mary River Aerodrome]] || [[فڕۆکەخانەی ڕووباری مێری]] |[[d:Q652032|Q652032]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی ڕووباری مێری}}}} | | |- | ٢٤٨ || [[:en:McEntire Joint National Guard Base|McEntire Joint National Guard Base]] || [[بنکەی هاوبەشی پاسەوانی نیشتمانی مەکئێنتایر]] |[[d:Q652044|Q652044]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:بنکەی هاوبەشی پاسەوانی نیشتمانی مەکئێنتایر}}}} | | |- | ٢٤٩ || [[:en:Denali National Park Airport|Denali National Park Airport]] || [[فڕۆکەخانەی پارکی نیشتمانی دینالی]] |[[d:Q652039|Q652039]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی پارکی نیشتمانی دینالی}}}} | | |- | ٢٥٠ || [[:en:Melbourne Orlando International Airport|Melbourne Orlando International Airport]] || [[فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی مەلبۆرن ئۆرلاندۆ]] |[[d:Q652030|Q652030]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی مەلبۆرن ئۆرلاندۆ}}}} | | |- | ٢٥١ || [[:en:Marshall Army Airfield|Marshall Army Airfield]] || [[مەیدانی ئاسمانی سوپای مارشاڵ]] |[[d:Q652135|Q652135]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:مەیدانی ئاسمانی سوپای مارشاڵ}}}} | | |- | ٢٥٢ || [[:en:Martin State Airport|Martin State Airport]] || [[فڕۆکەخانەی دەوڵەتی مارتین]] |[[d:Q652112|Q652112]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی دەوڵەتی مارتین}}}} | | |- | ٢٥٣ || [[:en:Masvingo Airport|Masvingo Airport]] || [[فڕۆکەخانەی ماسڤینگۆ]] |[[d:Q652124|Q652124]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی ماسڤینگۆ}}}} | | |- | ٢٥٤ || [[:en:May Creek Airport|May Creek Airport]] || [[فڕۆکەخانەی مەی کریک]] |[[d:Q652055|Q652055]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی مەی کریک}}}} | | |- | ٢٥٥ || [[:en:McMinnville Municipal Airport|McMinnville Municipal Airport]] || [[فڕۆکەخانەی شارەوانی مەکمینڤیل]] |[[d:Q652109|Q652109]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی شارەوانی مەکمینڤیل}}}} | | |- | ٢٥٦ || [[:en:Mesquite Metro Airport|Mesquite Metro Airport]] || [[فڕۆکەخانەی مێترۆی مەسکیت]] |[[d:Q652061|Q652061]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی مێترۆی مەسکیت}}}} | | |- | ٢٥٧ || [[:en:William Robert Johnston Municipal Airport|William Robert Johnston Municipal Airport]] || [[فڕۆکەخانەی شارەوانی ویلیام ڕۆبێرت جۆنستن]] |[[d:Q652153|Q652153]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی شارەوانی ویلیام ڕۆبێرت جۆنستن}}}} | | |- | ٢٥٨ || [[:en:Marion County Regional Airport|Marion County Regional Airport]] || [[فڕۆکەخانەی هەرێمی کاونتی ماریۆن]] |[[d:Q652201|Q652201]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی هەرێمی کاونتی ماریۆن}}}} | | |- | ٢٥٩ || [[:en:Marlboro Airport|Marlboro Airport]] || [[فڕۆکەخانەی مارلبۆرۆ]] |[[d:Q652230|Q652230]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی مارلبۆرۆ}}}} | | |- | ٢٦٠ || [[:en:Marsabit Airport|Marsabit Airport]] || [[فڕۆکەخانەی مارسابیت]] |[[d:Q652179|Q652179]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی مارسابیت}}}} | | |- | ٢٦١ || [[:en:Marshfield Municipal Airport|Marshfield Municipal Airport]] || [[مارشفیلد میونسپاڵ ئەیرپۆرت]] |[[d:Q652193|Q652193]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:مارشفیلد میونسپاڵ ئەیرپۆرت}}}} | | |- | ٢٦٢ || [[:en:McKinley Field|McKinley Field]] || [[مک‌کینلی فیلد]] |[[d:Q652165|Q652165]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:مک‌کینلی فیلد}}}} | | |- | ٢٦٣ || [[:en:Memorial Field Airport|Memorial Field Airport]] || [[مەمۆریاڵ فیلد ئەیرپۆرت]] |[[d:Q652208|Q652208]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:مەمۆریاڵ فیلد ئەیرپۆرت}}}} | | |- | ٢٦٤ || [[:en:Mena Intermountain Municipal Airport|Mena Intermountain Municipal Airport]] || [[مێنا ئینتەرمەونتین میونسپاڵ ئەیرپۆرت]] |[[d:Q652222|Q652222]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:مێنا ئینتەرمەونتین میونسپاڵ ئەیرپۆرت}}}} | | |- | ٢٦٥ || [[:en:Cuneo International Airport|Cuneo International Airport]] || [[فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی کونیۆ]] |[[d:Q130270|Q130270]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی کونیۆ}}}} | | |- | ٢٦٦ || [[:en:Long Apung Airport|Long Apung Airport]] || [[فڕۆکەخانەی لۆنگ ئاپوونگ]] |[[d:Q130863|Q130863]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی لۆنگ ئاپوونگ}}}} | | |- | ٢٦٧ || [[:en:New York Stewart International Airport|New York Stewart International Airport]] || [[فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی نیویۆرک ستیوارت]] |[[d:Q130864|Q130864]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی نیویۆرک ستیوارت}}}} | | |- | ٢٦٨ || [[:en:Cherepovets Airport|Cherepovets Airport]] || [[فڕۆکەخانەی چیریپۆڤێتس]] |[[d:Q130915|Q130915]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی چیریپۆڤێتس}}}} | | |- | ٢٦٩ || [[:en:Chitato Airport|Chitato Airport]] || [[فڕۆکەخانەی چیتاتۆ]] |[[d:Q130927|Q130927]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی چیتاتۆ}}}} | | |- | ٢٧٠ || [[:en:Abumumbazi Airport|Abumumbazi Airport]] || [[فڕۆکەخانەی ئەبومومبازی]] |[[d:Q130946|Q130946]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی ئەبومومبازی}}}} | | |- | ٢٧١ || [[:en:Charlo Airport|Charlo Airport]] || [[فڕۆکەخانەی شارلۆ]] |[[d:Q137695|Q137695]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی شارلۆ}}}} | | |- | ٢٧٢ || [[:en:L'Aquila Preturo Airport|L'Aquila Preturo Airport]] || [[فڕۆکەخانەی لاکویلا پرێتورۆ]] |[[d:Q139875|Q139875]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی لاکویلا پرێتورۆ}}}} | | |- | ٢٧٣ || [[:en:Keflavík Airport|Keflavík Airport]] || [[فڕۆکەخانەی کێفلاڤیک]] |[[d:Q139921|Q139921]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی کێفلاڤیک}}}} | | |- | ٢٧٤ || [[:en:Cagliari Elmas Airport|Cagliari Elmas Airport]] || [[فڕۆکەخانەی کاگلیاری ئێلماس]] |[[d:Q139983|Q139983]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی کاگلیاری ئێلماس}}}} | | |- | ٢٧٥ || [[:en:Xi'an Xianyang International Airport|Xi'an Xianyang International Airport]] || [[فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی شیئان شیانیانگ]] |[[d:Q141677|Q141677]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی شیئان شیانیانگ}}}} | | |- | ٢٧٦ || [[:en:Blida Airport|Blida Airport]] || [[فڕۆکەخانەی بڵیدا]] |[[d:Q598785|Q598785]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی بڵیدا}}}} | | |- | ٢٧٧ || [[:en:Biju Patnaik Airport|Biju Patnaik Airport]] || [[فڕۆکەخانەی بیجو پاتنایک]] |[[d:Q598850|Q598850]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی بیجو پاتنایک}}}} | | |- | ٢٧٨ || [[:en:Binaka Airport|Binaka Airport]] || [[فڕۆکەخانەی بیناکا]] |[[d:Q598859|Q598859]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی بیناکا}}}} | | |- | ٢٧٩ || [[:en:Blackpool Airport|Blackpool Airport]] || [[فڕۆکەخانەی بڵاکپوڵ]] |[[d:Q598831|Q598831]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی بڵاکپوڵ}}}} | | |- | ٢٨٠ || [[:en:Wuhan Tianhe International Airport|Wuhan Tianhe International Airport]] || [[فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی ووهان تیانهێ]] |[[d:Q601091|Q601091]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی ووهان تیانهێ}}}} | | |- | ٢٨١ || [[:en:Jyväskylä Airport|Jyväskylä Airport]] || [[فڕۆکەخانەی یوڤاسکولا]] |[[d:Q143224|Q143224]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی یوڤاسکولا}}}} | | |- | ٢٨٢ || [[:en:Lifou Airport|Lifou Airport]] || [[فڕۆکەخانەی لیفوو]] |[[d:Q144278|Q144278]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی لیفوو}}}} | | |- | ٢٨٣ || [[:en:Pleiku Airport|Pleiku Airport]] || [[فڕۆکەخانەی پلێیکوو]] |[[d:Q151846|Q151846]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی پلێیکوو}}}} | | |- | ٢٨٤ || [[:en:Bathpalathang Airport|Bathpalathang Airport]] || [[فڕۆکەخانەی باتپالاتانگ]] |[[d:Q153191|Q153191]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی باتپالاتانگ}}}} | | |- | ٢٨٥ || [[:en:Zadar Airport|Zadar Airport]] || [[فڕۆکەخانەی زادار]] |[[d:Q155359|Q155359]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی زادار}}}} | | |- | ٢٨٦ || [[:en:Phu Bai International Airport|Phu Bai International Airport]] || [[فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی فو بای]] |[[d:Q160094|Q160094]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی فو بای}}}} | | |- | ٢٨٧ || [[:en:Lien Khuong Airport|Lien Khuong Airport]] || [[فڕۆکەخانەی لیین خۆنگ]] |[[d:Q165146|Q165146]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی لیین خۆنگ}}}} | | |- | ٢٨٨ || [[:en:Can Tho International Airport|Can Tho International Airport]] || [[فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی کان تۆ]] |[[d:Q170343|Q170343]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی کان تۆ}}}} | | |- | ٢٨٩ || [[:en:Tepoe Airstrip|Tepoe Airstrip]] || [[باندی فڕینی تێپۆ]] |[[d:Q601389|Q601389]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:باندی فڕینی تێپۆ}}}} | | |- | ٢٩٠ || [[:en:Mobaye Mbanga Airport|Mobaye Mbanga Airport]] || [[فڕۆکەخانەی مۆبای مبانگا]] |[[d:Q602178|Q602178]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی مۆبای مبانگا}}}} | | |- | ٢٩١ || [[:en:Livno Airport|Livno Airport]] || [[فڕۆکەخانەی لیڤنۆ]] |[[d:Q603430|Q603430]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی لیڤنۆ}}}} | | |- | ٢٩٢ || [[:en:La Gomera Airport|La Gomera Airport]] || [[فڕۆکەخانەی لا گۆمێرا]] |[[d:Q604275|Q604275]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی لا گۆمێرا}}}} | | |- | ٢٩٣ || [[:en:Oryol Yuzhny Airport|Oryol Yuzhny Airport]] || [[فڕۆکەخانەی ئۆریۆڵ یۆژنێ]] |[[d:Q604872|Q604872]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی ئۆریۆڵ یۆژنێ}}}} | | |- | ٢٩٤ || [[:en:McCall Municipal Airport|McCall Municipal Airport]] || [[فڕۆکەخانەی میونسپاڵی مەککاڵ]] |[[d:Q605739|Q605739]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی میونسپاڵی مەککاڵ}}}} | | |- | ٢٩٥ || [[:en:Liege Airport|Liege Airport]] || [[فڕۆکەخانەی لیێژ]] |[[d:Q606067|Q606067]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی لیێژ}}}} | | |- | ٢٩٦|| [[:en:Boardman Airport|Boardman Airport]] || [[فڕۆکەخانەی بۆردمان]] |[[d:Q606813|Q606813]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی بۆردمان}}}} | | |- | ٢٩٧ || [[:en:Bengbu Airport|Bengbu Airport]] || [[فڕۆکەخانەی بێنگبو]] |[[d:Q607086|Q607086]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی بێنگبو}}}} | | |- | ٢٩٨ || [[:en:Campo Grande International Airport|Campo Grande International Airport]] || [[فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی کامپۆ گراندە]] |[[d:Q607211|Q607211]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی کامپۆ گراندە}}}} | | |- | ٢٩٩ || [[:en:Gondar Airport|Gondar Airport]] || [[فڕۆکەخانەی گۆندار]] |[[d:Q608306|Q608306]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی گۆندار}}}} | | |- | ٣٠٠ || [[:en:Novi Sad Airport|Novi Sad Airport]] || [[فڕۆکەخانەی نۆڤی ساد]] |[[d:Q608992|Q608992]] |{{formatnum:{{PAGESIZE:فڕۆکەخانەی نۆڤی ساد}}}} | | |} {| class="wikitable" !تسلسل!!المقالة!!ويكي بيانات |- |1||[[:ckb:ئارام_قادر]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q97261289|لغ=ckb}} |- |2||[[:ckb:ئارام_محەممەد_قادر]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q97262019|لغ=ckb}} |- |3||[[:ckb:ئاری]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q130641614|لغ=ckb}} |- |4||[[:ckb:ئاری_بابان]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q132088636|لغ=ckb}} |- |5||[[:ckb:ئاری_عەبدوڵڵا]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q134698047|لغ=ckb}} |- |6||[[:ckb:ئاریان_لەتیف]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q132798906|لغ=ckb}} |- |7||[[:ckb:ئازاد_بەرزنجی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q31794060|لغ=ckb}} |- |8||[[:ckb:ئازاد_خانەقینی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q25630616|لغ=ckb}} |- |9||[[:ckb:ئازاد_نەجار]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q108650360|لغ=ckb}} |- |10||[[:ckb:ئاسۆ_عومەر_سوارە]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q113622495|لغ=ckb}} |- |11||[[:ckb:ئاسۆ_فەرەیدوون]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q26508848|لغ=ckb}} |- |12||[[:ckb:ئاسۆس_ھەردی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q5989020|لغ=ckb}} |- |13||[[:ckb:ئالان_حەمە_سەعید]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q97262027|لغ=ckb}} |- |14||[[:ckb:ئالان_عومەر]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q5988810|لغ=ckb}} |- |15||[[:ckb:ئاوات_جەناب_نووری]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q97262047|لغ=ckb}} |- |16||[[:ckb:ئاکام_عومەر]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q141175635|لغ=ckb}} |- |17||[[:ckb:ئاکۆ_غەریب]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q132798923|لغ=ckb}} |- |18||[[:ckb:ئاھی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q5990050|لغ=ckb}} |- |19||[[:ckb:ئوسامە_جەمیل]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q112968795|لغ=ckb}} |- |20||[[:ckb:ئومێد_ئاشنا]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q7180025|لغ=ckb}} |- |21||[[:ckb:ئیبراھیم_حەکیم]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q132798999|لغ=ckb}} |- |22||[[:ckb:ئیبراھیم_میکە_عەلی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q132364730|لغ=ckb}} |- |23||[[:ckb:ئیسماعیل_قەمەندار]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q130998193|لغ=ckb}} |- |24||[[:ckb:ئیلانا_عەلیا]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q541734|لغ=ckb}} |- |25||[[:ckb:ئێران_خانم]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q16592662|لغ=ckb}} |- |26||[[:ckb:ئێل_بەگی_جاف]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q16047774|لغ=ckb}} |- |27||[[:ckb:ئەحلام_مەنسوور]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q131394240|لغ=ckb}} |- |28||[[:ckb:ئەحمەد_جۆڵا]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q120546618|لغ=ckb}} |- |29||[[:ckb:ئەحمەد_سالار]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q25630590|لغ=ckb}} |- |30||[[:ckb:ئەحمەد_شاڵی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q132798962|لغ=ckb}} |- |31||[[:ckb:ئەحمەد_شەماڵ]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q5990211|لغ=ckb}} |- |32||[[:ckb:ئەحمەد_فەوزی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q132798963|لغ=ckb}} |- |33||[[:ckb:ئەحمەد_محەممەد]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q140183632|لغ=ckb}} |- |34||[[:ckb:ئەحمەد_موختار_جاف]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q5990076|لغ=ckb}} |- |35||[[:ckb:ئەحمەد_یووسف]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q132798964|لغ=ckb}} |- |36||[[:ckb:ئەختەر]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q21034730|لغ=ckb}} |- |37||[[:ckb:ئەخۆل]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q5990254|لغ=ckb}} |- |38||[[:ckb:ئەرسەلان_باییز]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q5989773|لغ=ckb}} |- |39||[[:ckb:ئەرکان_شەریف]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q132798968|لغ=ckb}} |- |40||[[:ckb:ئەسرین_سەفەری]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q25630542|لغ=ckb}} |- |41||[[:ckb:ئەسعەد_مەحوی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q130936582|لغ=ckb}} |- |42||[[:ckb:ئەسیری]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q5989868|لغ=ckb}} |- |43||[[:ckb:ئەلەند_حازم]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q132798980|لغ=ckb}} |- |44||[[:ckb:ئەمجەد_شاکەلی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q5989245|لغ=ckb}} |- |45||[[:ckb:ئەمین_ئوشنوویی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q127377945|لغ=ckb}} |- |46||[[:ckb:ئەمین_فەیزی_بەگ]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q25630374|لغ=ckb}} |- |47||[[:ckb:ئەندریا_پێشڕەو_عەلی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q132798991|لغ=ckb}} |- |48||[[:ckb:ئەنوەر_شێخانی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q132798995|لغ=ckb}} |- |49||[[:ckb:ئەژدەر_وەھبی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q132798972|لغ=ckb}} |- |50||[[:ckb:ئەیام_ئەکرەم]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q95946586|لغ=ckb}} |- |51||[[:ckb:ئەیووب_بارزانی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q132798998|لغ=ckb}} |- |52||[[:ckb:ئەیووب_عەلی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q97260915|لغ=ckb}} |- |53||[[:ckb:بانە_شیروان]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q63386313|لغ=ckb}} |- |54||[[:ckb:بورھان_جاھید]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q130447501|لغ=ckb}} |- |55||[[:ckb:بوشرا_کەسنەزانی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q140444618|لغ=ckb}} |- |56||[[:ckb:بێبەش_(شاعیر)]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q132799163|لغ=ckb}} |- |57||[[:ckb:بێخود]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q5990262|لغ=ckb}} |- |58||[[:ckb:بەختیار_زێوەر]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q130641683|لغ=ckb}} |- |59||[[:ckb:بەرزانی_قالەی_خەڵووز]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q126888483|لغ=ckb}} |- |60||[[:ckb:بەیان_عوسمان]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q132799160|لغ=ckb}} |- |61||[[:ckb:تارا_حوسێن]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q132799319|لغ=ckb}} |- |62||[[:ckb:تارا_مامەدۆڤا]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q7061849|لغ=ckb}} |- |63||[[:ckb:تاریق_عەبدولڕەحمان]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q132799322|لغ=ckb}} |- |64||[[:ckb:تاھیر_بەگی_جاف]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q5989696|لغ=ckb}} |- |65||[[:ckb:تاھیری_شۆشی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q24846495|لغ=ckb}} |- |66||[[:ckb:توانا_ئەمین]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q5990329|لغ=ckb}} |- |67||[[:ckb:تەلار_ھیرانی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q132799379|لغ=ckb}} |- |68||[[:ckb:تەڤگەر_شێرکۆ]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q132799369|لغ=ckb}} |- |69||[[:ckb:تەڵعەت_تاھیر]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q131471460|لغ=ckb}} |- |70||[[:ckb:تەڵعەت_سامان]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q132799387|لغ=ckb}} |- |71||[[:ckb:تەھا_حاجی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q141215114|لغ=ckb}} |- |72||[[:ckb:جێگر_عەزیز]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q113592228|لغ=ckb}} |- |73||[[:ckb:جەبار_ئەحمەد_ئەربیللی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q141198716|لغ=ckb}} |- |74||[[:ckb:جەلال_جەوھەر]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q65403942|لغ=ckb}} |- |75||[[:ckb:جەلال_زەنگابادی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q132799471|لغ=ckb}} |- |76||[[:ckb:جەلال_پەرێشان]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q131450596|لغ=ckb}} |- |77||[[:ckb:جەلی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q24846496|لغ=ckb}} |- |78||[[:ckb:جەمال_حاجی_محەممەد]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q61379699|لغ=ckb}} |- |79||[[:ckb:جەمال_شارباژێڕی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q132799474|لغ=ckb}} |- |80||[[:ckb:جەمال_عیرفان]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q97260690|لغ=ckb}} |- |81||[[:ckb:جەمال_نەبەز]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q1053280|لغ=ckb}} |- |82||[[:ckb:جەمال_ھیدایەت]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q132799476|لغ=ckb}} |- |83||[[:ckb:جەمیل_عەلی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q113417197|لغ=ckb}} |- |84||[[:ckb:حاجی_مەکی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q130879424|لغ=ckb}} |- |85||[[:ckb:حسێن_عارف]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q65402391|لغ=ckb}} |- |86||[[:ckb:حوسێن_محەممەد]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q3675558|لغ=ckb}} |- |87||[[:ckb:حەبیب_محەممەد_کەریم]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q85852805|لغ=ckb}} |- |88||[[:ckb:حەسیب_قەرەداخی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q5990156|لغ=ckb}} |- |89||[[:ckb:حەسەن_کوێستانی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q141196019|لغ=ckb}} |- |90||[[:ckb:حەمید_ئەفەندی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q134470140|لغ=ckb}} |- |91||[[:ckb:حەمە_جەزا]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q5989752|لغ=ckb}} |- |92||[[:ckb:حەمە_کەریم_عارف]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q125218286|لغ=ckb}} |- |93||[[:ckb:حەمەی_نێرگز]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q134698046|لغ=ckb}} |- |94||[[:ckb:حەکیم_کاکەوەیس]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q60694231|لغ=ckb}} |- |95||[[:ckb:خادیم]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q5989630|لغ=ckb}} |- |96||[[:ckb:خالید_شوانی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q97262162|لغ=ckb}} |- |97||[[:ckb:خالید_ڕەشید]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q28856396|لغ=ckb}} |- |98||[[:ckb:خوداداد_عەلی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q132799577|لغ=ckb}} |- |99||[[:ckb:خورشیدە_بابان]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q132799579|لغ=ckb}} |- |100||[[:ckb:خەجێ]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q97611310|لغ=ckb}} |- |101||[[:ckb:خەرمان_ھیرانی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q132799596|لغ=ckb}} |- |102||[[:ckb:خەسرەو_جاف]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q115462755|لغ=ckb}} |- |103||[[:ckb:خەلیفە_کەیخەسرەوی_ئیمامی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q28592369|لغ=ckb}} |- |104||[[:ckb:دارا_ڕەشید_مەحموود]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q97262171|لغ=ckb}} |- |105||[[:ckb:دالیا_ئەحمەد]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q132799633|لغ=ckb}} |- |106||[[:ckb:دانا_عەبدولکەریم_حەمەساڵح]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q97262183|لغ=ckb}} |- |107||[[:ckb:دانا_غەنی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q132799637|لغ=ckb}} |- |108||[[:ckb:دلاوەر_قەرەداغی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q132799653|لغ=ckb}} |- |109||[[:ckb:دلۆڤان_بارزانی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q132799654|لغ=ckb}} |- |110||[[:ckb:دڵزار]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q97261315|لغ=ckb}} |- |111||[[:ckb:دڵشاد_کوێستانی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q132799657|لغ=ckb}} |- |112||[[:ckb:دیار_غەریب]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q65402518|لغ=ckb}} |- |113||[[:ckb:دیاری_قەرەداغی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q113557506|لغ=ckb}} |- |114||[[:ckb:دینا]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q97261479|لغ=ckb}} |- |115||[[:ckb:دەریا_خالید]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q132799680|لغ=ckb}} |- |116||[[:ckb:دەشتی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q132799682|لغ=ckb}} |- |117||[[:ckb:زاھیر_جەلال]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q132799702|لغ=ckb}} |- |118||[[:ckb:زاھیر_عەبدوڵڵا]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q132799703|لغ=ckb}} |- |119||[[:ckb:زەبیحی_(باباسمایلی_بەرزنجی)]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q5989950|لغ=ckb}} |- |120||[[:ckb:زەعیم_عەلی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q134470142|لغ=ckb}} |- |121||[[:ckb:زەینەب_خان]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q113219356|لغ=ckb}} |- |122||[[:ckb:سائیب]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q25630371|لغ=ckb}} |- |123||[[:ckb:سابیر_کوردستانی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q98270887|لغ=ckb}} |- |124||[[:ckb:سابیری]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q28357693|لغ=ckb}} |- |125||[[:ckb:ساسان_عەونی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q97262225|لغ=ckb}} |- |126||[[:ckb:سافیی_ھیرانی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q25630449|لغ=ckb}} |- |127||[[:ckb:ساکار_سلێمان]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q130403938|لغ=ckb}} |- |128||[[:ckb:ساڵح_بێچار]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q5990067|لغ=ckb}} |- |129||[[:ckb:سمکۆ_ئەحمەد]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q124751017|لغ=ckb}} |- |130||[[:ckb:سپێدە_(گۆرانیبێژ)]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q4868101|لغ=ckb}} |- |131||[[:ckb:سۆلاڤ_شەیدا]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q132799871|لغ=ckb}} |- |132||[[:ckb:سیروان_جەمال]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q126822846|لغ=ckb}} |- |133||[[:ckb:سیمین_چایچی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q132799916|لغ=ckb}} |- |134||[[:ckb:سەبا_کامکار]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q127605721|لغ=ckb}} |- |135||[[:ckb:سەردار_سەعید_سۆفی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q141156564|لغ=ckb}} |- |136||[[:ckb:سەروەر_عەبدوڵڵا]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q25630703|لغ=ckb}} |- |137||[[:ckb:سەرکەوت_زەکی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q140290912|لغ=ckb}} |- |138||[[:ckb:سەعدی_ئەحمەد_پیرە]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q134470144|لغ=ckb}} |- |139||[[:ckb:سەفین_کانەبی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q97260743|لغ=ckb}} |- |140||[[:ckb:سەلاح_سەعدوڵڵا]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q7044206|لغ=ckb}} |- |141||[[:ckb:سەلام_عەبدوڵڵا]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q132799896|لغ=ckb}} |- |142||[[:ckb:سەلام_کۆیی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q129259501|لغ=ckb}} |- |143||[[:ckb:سەمیرە_کارزان]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q132799898|لغ=ckb}} |- |144||[[:ckb:سەمیع]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q5990025|لغ=ckb}} |- |145||[[:ckb:سەڵاح_داودە]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q132799897|لغ=ckb}} |- |146||[[:ckb:سەید_ئەحمەدی_نەقیب]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q5989483|لغ=ckb}} |- |147||[[:ckb:سەیدی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q5989641|لغ=ckb}} |- |148||[[:ckb:شازاد_سائیب]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q5989638|لغ=ckb}} |- |149||[[:ckb:شاسوار_جەلال_سەعید]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q83629480|لغ=ckb}} |- |150||[[:ckb:شاکر_فەتاح]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q97261560|لغ=ckb}} |- |151||[[:ckb:شاھۆ_گۆران]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q132799931|لغ=ckb}} |- |152||[[:ckb:شوعلە_عەلی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q30605873|لغ=ckb}} |- |153||[[:ckb:شوکروڵڵا_شێخانی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q132799938|لغ=ckb}} |- |154||[[:ckb:شیرین_کەمال]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q132799981|لغ=ckb}} |- |155||[[:ckb:شێخ_ئەسعەد_ھەولێری]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q6090709|لغ=ckb}} |- |156||[[:ckb:شێخ_حسامەدین_نەقشبەندی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q17478737|لغ=ckb}} |- |157||[[:ckb:شێخ_حسێنی_قازی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q61392020|لغ=ckb}} |- |158||[[:ckb:شێخ_سەلام_عازەبانی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q132799967|لغ=ckb}} |- |159||[[:ckb:شێخ_عەبدولڕەحمانی‌_تاڵەبانی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q25630450|لغ=ckb}} |- |160||[[:ckb:شێخ_لەتیفی_حەفید]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q5990175|لغ=ckb}} |- |161||[[:ckb:شێخ_محەممەد_مستەفا]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q92107726|لغ=ckb}} |- |162||[[:ckb:شێخ_نەسیم_موھاجیر]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q5989240|لغ=ckb}} |- |163||[[:ckb:شێخ_ڕەشید_لۆلانی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q31794096|لغ=ckb}} |- |164||[[:ckb:شێرزاد_حەسەن]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q5990088|لغ=ckb}} |- |165||[[:ckb:شێرکۆ_فەتاح]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q78048|لغ=ckb}} |- |166||[[:ckb:شێنێ_عەزیز_ئاکۆ]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q132799988|لغ=ckb}} |- |167||[[:ckb:شەعبان_ھەولێری]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q141245868|لغ=ckb}} |- |168||[[:ckb:شەھاب_شێخ_نووری]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q7461394|لغ=ckb}} |- |169||[[:ckb:شەھرام_قادر]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q19410742|لغ=ckb}} |- |170||[[:ckb:عاجز]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q97500222|لغ=ckb}} |- |171||[[:ckb:عادل_باخەوان]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q27067370|لغ=ckb}} |- |172||[[:ckb:عادل_ھەورامی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q131696722|لغ=ckb}} |- |173||[[:ckb:عارف_عورفی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q132799997|لغ=ckb}} |- |174||[[:ckb:عاسی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q132799999|لغ=ckb}} |- |175||[[:ckb:عوسمان_یاسین]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q65402765|لغ=ckb}} |- |176||[[:ckb:عوسمانی_حاجی_مارف]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q5989915|لغ=ckb}} |- |177||[[:ckb:عومەری_خاوەر]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q5989033|لغ=ckb}} |- |178||[[:ckb:عەبدولخالق_مەعرووف]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q5989973|لغ=ckb}} |- |179||[[:ckb:عەبدولستار_مەجید]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q31794010|لغ=ckb}} |- |180||[[:ckb:عەبدولوەھاب_شوانی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q25630704|لغ=ckb}} |- |181||[[:ckb:عەبدولڕەحمان_عەبدوڵڵا]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q132800010|لغ=ckb}} |- |182||[[:ckb:عەبدولڕەحیم_ڕەحمی_ھەکاری]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q6947449|لغ=ckb}} |- |183||[[:ckb:عەبدولڕەزاق_فەیلی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q65402769|لغ=ckb}} |- |184||[[:ckb:عەبدوڵڵا_بەگی_ھەورامان]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q5989029|لغ=ckb}} |- |185||[[:ckb:عەبدوڵڵا_حاجی_مەحموود]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q97262275|لغ=ckb}} |- |186||[[:ckb:عەتا_محەممەد]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q97262282|لغ=ckb}} |- |187||[[:ckb:عەدنان_موفتی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q6943194|لغ=ckb}} |- |188||[[:ckb:عەزیزی_مەلاڕەش]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q133454589|لغ=ckb}} |- |189||[[:ckb:عەلی_ئەڤریکی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q117769053|لغ=ckb}} |- |190||[[:ckb:عەلی_فەتاح_دزەیی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q132800025|لغ=ckb}} |- |191||[[:ckb:عەونی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q28357695|لغ=ckb}} |- |192||[[:ckb:فارووق_جەبار]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q5989446|لغ=ckb}} |- |193||[[:ckb:فارووق_ڕەفیق]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q5989805|لغ=ckb}} |- |194||[[:ckb:فانی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q130612494|لغ=ckb}} |- |195||[[:ckb:فایەق]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q25630612|لغ=ckb}} |- |196||[[:ckb:فایەق_بێکەس]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q5990316|لغ=ckb}} |- |197||[[:ckb:فرانسیس_یووسف_تۆما]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q97260762|لغ=ckb}} |- |198||[[:ckb:فرمێسک_حافزی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q113592998|لغ=ckb}} |- |199||[[:ckb:فەتانە_وەلیدی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q5989572|لغ=ckb}} |- |200||[[:ckb:فەتحوڵڵا_بەگی_جافرسان]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q5988708|لغ=ckb}} |- |201||[[:ckb:فەرھاد_زیرەک]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q25630706|لغ=ckb}} |- |202||[[:ckb:فەرھاد_شاکەلی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q5444277|لغ=ckb}} |- |203||[[:ckb:فەریق]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q5988856|لغ=ckb}} |- |204||[[:ckb:فەوزیە_بەشارەت]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q130364896|لغ=ckb}} |- |205||[[:ckb:فەوزیە_ساڵح_مەنمی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q132800066|لغ=ckb}} |- |206||[[:ckb:قادر_حاجی_عەلی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q106947545|لغ=ckb}} |- |207||[[:ckb:قادر_دیلان]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q20607917|لغ=ckb}} |- |208||[[:ckb:قەیس_محەممەد_ئەحمەد]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q97260779|لغ=ckb}} |- |209||[[:ckb:لارە_دزەیی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q133285640|لغ=ckb}} |- |210||[[:ckb:لازار_میخۆ_حەننا]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q97260789|لغ=ckb}} |- |211||[[:ckb:لوتفی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q132800451|لغ=ckb}} |- |212||[[:ckb:لۆکە_زاھیر]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q5987758|لغ=ckb}} |- |213||[[:ckb:لەتیف_ھەڵمەت]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q6496070|لغ=ckb}} |- |214||[[:ckb:ماجید_شکاک]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q124003157|لغ=ckb}} |- |215||[[:ckb:مارف_خەزنەدار]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q7185751|لغ=ckb}} |- |216||[[:ckb:ماریا_ھەورامی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q135927468|لغ=ckb}} |- |217||[[:ckb:مامۆستا_شەماڵ]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q130213300|لغ=ckb}} |- |218||[[:ckb:ماھیر_ئەمین]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q113551756|لغ=ckb}} |- |219||[[:ckb:محەممەد_ئەحمەد_ئەربیلی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q97261633|لغ=ckb}} |- |220||[[:ckb:محەممەد_بامەندی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q135966231|لغ=ckb}} |- |221||[[:ckb:محەممەد_ساڵح_دیلان]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q6932277|لغ=ckb}} |- |222||[[:ckb:محەممەد_سلێمان]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q137060809|لغ=ckb}} |- |223||[[:ckb:محەممەد_سەعید_عەلی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q97262324|لغ=ckb}} |- |224||[[:ckb:محەممەد_شێخ_حوسێن_بەرزنجی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q130752942|لغ=ckb}} |- |225||[[:ckb:محەممەد_عەباس_بارام]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q134470146|لغ=ckb}} |- |226||[[:ckb:محەممەد_مورادی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q5989995|لغ=ckb}} |- |227||[[:ckb:محەممەد_مەولوود_مەم]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q132800479|لغ=ckb}} |- |228||[[:ckb:محەممەد_وریا]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q118227870|لغ=ckb}} |- |229||[[:ckb:محەممەد_ڕەئووف_کەرکووکی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q113558634|لغ=ckb}} |- |230||[[:ckb:محەممەد_کەمال]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q133595683|لغ=ckb}} |- |231||[[:ckb:مزگین_حەسکۆ]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q6994522|لغ=ckb}} |- |232||[[:ckb:مستەفا_خۆشناو]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q132800490|لغ=ckb}} |- |233||[[:ckb:موحەڕەم_محەممەد_ئەمین]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q130737595|لغ=ckb}} |- |234||[[:ckb:موخلیس]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q97500228|لغ=ckb}} |- |235||[[:ckb:موراد_کانی_کوردەیی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q131337473|لغ=ckb}} |- |236||[[:ckb:موفتی_پێنجوێنی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q5990368|لغ=ckb}} |- |237||[[:ckb:مژدە_مەحموود]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q131557714|لغ=ckb}} |- |238||[[:ckb:میر_سەیفەددینی_سۆران]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q139764874|لغ=ckb}} |- |239||[[:ckb:میرا_عەلی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q97261649|لغ=ckb}} |- |240||[[:ckb:میران_ئەبراھام]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q128210459|لغ=ckb}} |- |241||[[:ckb:میران_عەلی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q131293810|لغ=ckb}} |- |242||[[:ckb:میران_کامەلا]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q5989108|لغ=ckb}} |- |243||[[:ckb:میرزا_شەفیعی_جامەڕێز]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q127163314|لغ=ckb}} |- |244||[[:ckb:میللەت_محەممەد]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q123248063|لغ=ckb}} |- |245||[[:ckb:مینە_جاف]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q132800600|لغ=ckb}} |- |246||[[:ckb:میھرەبان]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q132800603|لغ=ckb}} |- |247||[[:ckb:مەدھۆش]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q5990203|لغ=ckb}} |- |248||[[:ckb:مەریوان_ھەڵەبجەیی_(وەرگێڕ)]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q23307742|لغ=ckb}} |- |249||[[:ckb:مەزڵووم]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q126326816|لغ=ckb}} |- |250||[[:ckb:مەلا_ئەحمەدی_قازی_پێنجوێنی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q132800528|لغ=ckb}} |- |251||[[:ckb:مەلا_ئەحمەدی_نۆدشی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q5989063|لغ=ckb}} |- |252||[[:ckb:مەلا_تەھای_مایی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q5989668|لغ=ckb}} |- |253||[[:ckb:مەلا_سەید_ئەحمەدی_فەیلەسووف]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q12244866|لغ=ckb}} |- |254||[[:ckb:مەلا_عەلی_(شاعیر)]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q25630746|لغ=ckb}} |- |255||[[:ckb:مەلا_محەمەدی_خاکی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q5990074|لغ=ckb}} |- |256||[[:ckb:مەلای_جەباری]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q132800559|لغ=ckb}} |- |257||[[:ckb:ناتیق]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q5990196|لغ=ckb}} |- |258||[[:ckb:ناحیەی_بادینان]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q10424522|لغ=ckb}} |- |259||[[:ckb:نارین_ڕۆستەم]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q132800618|لغ=ckb}} |- |260||[[:ckb:نازک_سەلیم_نێروەیی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q132800619|لغ=ckb}} |- |261||[[:ckb:ناسلی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q13198522|لغ=ckb}} |- |262||[[:ckb:ناسیح_حەیدەری]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q132800629|لغ=ckb}} |- |263||[[:ckb:نلیسا]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q5988617|لغ=ckb}} |- |264||[[:ckb:نما_نەریمان]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q123172168|لغ=ckb}} |- |265||[[:ckb:نێعمەت_عەلی_سایە]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q130753039|لغ=ckb}} |- |266||[[:ckb:نەبەز_گۆران]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q97261042|لغ=ckb}} |- |267||[[:ckb:نەجمەدین_مەلا]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q6960045|لغ=ckb}} |- |268||[[:ckb:نەجیبە_عومەر]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q25630426|لغ=ckb}} |- |269||[[:ckb:نەزیر_عومەر]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q65402988|لغ=ckb}} |- |270||[[:ckb:نەسرین_فەخری]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q132800654|لغ=ckb}} |- |271||[[:ckb:وریا_حەمەکەریم]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q132800668|لغ=ckb}} |- |272||[[:ckb:وشیار_ئیسماعیل_مستەفا]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q116979459|لغ=ckb}} |- |273||[[:ckb:وەستا_حەسەن]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q112628168|لغ=ckb}} |- |274||[[:ckb:پشتیوان_سادق]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q31794006|لغ=ckb}} |- |275||[[:ckb:پیرباڵ_مەحموود]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q132799298|لغ=ckb}} |- |276||[[:ckb:پێشەوا_بەرزنجی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q130480823|لغ=ckb}} |- |277||[[:ckb:پێڕستی_کوردەکانی_باشووری_کوردستان]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q132799312|لغ=ckb}} |- |278||[[:ckb:پەروین_شازادە]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q121125891|لغ=ckb}} |- |279||[[:ckb:پەروین_مستەفا_ئەحمەد]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q132799276|لغ=ckb}} |- |280||[[:ckb:پەیام_ئیبراھیم]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q132799285|لغ=ckb}} |- |281||[[:ckb:پەیوەند_جاف]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q131690696|لغ=ckb}} |- |282||[[:ckb:چروستانی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q5989824|لغ=ckb}} |- |283||[[:ckb:چەتۆ_حەسەن]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q141158154|لغ=ckb}} |- |284||[[:ckb:ڕووکەن_یەڵماز]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q116732179|لغ=ckb}} |- |285||[[:ckb:ڕێباز_حەملان]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q31794017|لغ=ckb}} |- |286||[[:ckb:ڕێبوار_خالید]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q124021065|لغ=ckb}} |- |287||[[:ckb:ڕێبوار_سەعید]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q132799791|لغ=ckb}} |- |288||[[:ckb:ڕێبین_ھەردی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q5989716|لغ=ckb}} |- |289||[[:ckb:ڕەئووف_ئاکرەیی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q65403163|لغ=ckb}} |- |290||[[:ckb:ڕەئووف_عوسمان]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q61379688|لغ=ckb}} |- |291||[[:ckb:ڕەشید_نەجیب]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q5989896|لغ=ckb}} |- |292||[[:ckb:ڕەعد_کوردی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q56871542|لغ=ckb}} |- |293||[[:ckb:ڕەفعەت_عەبدوڵڵا_پیرداود]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q141178066|لغ=ckb}} |- |294||[[:ckb:ڕەفیقی_وێنەگر]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q132799742|لغ=ckb}} |- |295||[[:ckb:ڕەمزی_مەلا_مارف]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q130760641|لغ=ckb}} |- |296||[[:ckb:ڕەنج_سەنگاوی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q5989837|لغ=ckb}} |- |297||[[:ckb:ڕەوا_مەجید]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q118477652|لغ=ckb}} |- |298||[[:ckb:ڕەوشان_چەلیکەر]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q97259804|لغ=ckb}} |- |299||[[:ckb:ڕەوەند_مەلا_مەحمود]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q138339847|لغ=ckb}} |- |300||[[:ckb:ڕەھبەر_جەلال]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q111584593|لغ=ckb}} |- |301||[[:ckb:ژیار_گۆڤەند]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q120668197|لغ=ckb}} |- |302||[[:ckb:ژیار_ھۆمەر]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q139828005|لغ=ckb}} |- |303||[[:ckb:ڤیان_فایەق]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q139902490|لغ=ckb}} |- |304||[[:ckb:ڤیان_پەیمان]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q61974918|لغ=ckb}} |- |305||[[:ckb:کاردۆخی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q5989919|لغ=ckb}} |- |306||[[:ckb:کارزان_قادر]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q5896780|لغ=ckb}} |- |307||[[:ckb:کاروان_ھەورامی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q132800142|لغ=ckb}} |- |308||[[:ckb:کارۆش_تەھا]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q65403202|لغ=ckb}} |- |309||[[:ckb:کازم_فارووق]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q128210401|لغ=ckb}} |- |310||[[:ckb:کامەران_عومەر]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q113586776|لغ=ckb}} |- |311||[[:ckb:کامەران_موکری]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q24846497|لغ=ckb}} |- |312||[[:ckb:کانی_(شاعیر)]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q25630382|لغ=ckb}} |- |313||[[:ckb:کاوە_عەلی_ساڵح]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q22696570|لغ=ckb}} |- |314||[[:ckb:کاکەی_فەلاح]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q5990140|لغ=ckb}} |- |315||[[:ckb:کوردستان_موکریانی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q25630431|لغ=ckb}} |- |316||[[:ckb:کوردۆی_شاعیر]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q135938811|لغ=ckb}} |- |317||[[:ckb:کوێستان_جەمال]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q132800234|لغ=ckb}} |- |318||[[:ckb:کوێستان_محەممەد_عەبدوڵڵا]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q97262435|لغ=ckb}} |- |319||[[:ckb:کۆشکی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q132800246|لغ=ckb}} |- |320||[[:ckb:کۆمسای_(گۆرانیبێژ)]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q126727824|لغ=ckb}} |- |321||[[:ckb:کیژان_ئیبراھیم_خەیات]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q25630438|لغ=ckb}} |- |322||[[:ckb:کەریم_بەحری_برادۆستی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q31794037|لغ=ckb}} |- |323||[[:ckb:کەریم_زەند]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q48645108|لغ=ckb}} |- |324||[[:ckb:کەریم_کابان]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q97261097|لغ=ckb}} |- |325||[[:ckb:کەمال_ئەتروشی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q107364207|لغ=ckb}} |- |326||[[:ckb:کەمال_عەبدوڵڵا]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q132088269|لغ=ckb}} |- |327||[[:ckb:کەمال_قادر]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q6355504|لغ=ckb}} |- |328||[[:ckb:کەمال_محەممەد]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q120492003|لغ=ckb}} |- |329||[[:ckb:کەمال_محەممەد_ساڵح]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q97262445|لغ=ckb}} |- |330||[[:ckb:کەمال_موسلیم]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q97262453|لغ=ckb}} |- |331||[[:ckb:کەویار_ھەورامی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q135934861|لغ=ckb}} |- |332||[[:ckb:گۆران_ئینزیبات]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q138040730|لغ=ckb}} |- |333||[[:ckb:گۆران_ڤاڵدێز]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q132800419|لغ=ckb}} |- |334||[[:ckb:گۆڤار_ئەنوەر]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q113571821|لغ=ckb}} |- |335||[[:ckb:گەزیزە_عومەر]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q97261996|لغ=ckb}} |- |336||[[:ckb:ھادی_مەحموود]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q5988623|لغ=ckb}} |- |337||[[:ckb:ھانی_موجتەھیدی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q5990161|لغ=ckb}} |- |338||[[:ckb:ھاوڕێ_باخەوان]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q5990131|لغ=ckb}} |- |339||[[:ckb:ھونەر_مزووری]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q132800708|لغ=ckb}} |- |340||[[:ckb:ھۆشیار_حەمەفەرەج]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q5989800|لغ=ckb}} |- |341||[[:ckb:ھۆمەر_دزەیی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q5989323|لغ=ckb}} |- |342||[[:ckb:ھیوا_سەعید]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q6966697|لغ=ckb}} |- |343||[[:ckb:ھیوا_قادر]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q5990117|لغ=ckb}} |- |344||[[:ckb:ھێلین_قاسملوو]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q132800751|لغ=ckb}} |- |345||[[:ckb:ھەردی_سەلامی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q110445344|لغ=ckb}} |- |346||[[:ckb:ھەرێم_سەڵاح]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q113592551|لغ=ckb}} |- |347||[[:ckb:ھەواڵ_عوسمان]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q132800742|لغ=ckb}} |- |348||[[:ckb:ھەوراز_گوڵپی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q140702999|لغ=ckb}} |- |349||[[:ckb:ھەوری_(شاعیر)]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q130549173|لغ=ckb}} |- |350||[[:ckb:ھەڵکەوت_زاھیر]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q5989403|لغ=ckb}} |- |351||[[:ckb:ھەڵکەوت_عەزیز]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q140132797|لغ=ckb}} |- |352||[[:ckb:ھەڵکەوت_مستەفا]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q97260888|لغ=ckb}} |- |353||[[:ckb:ھەڵۆ_شێرکۆ_بێکەس]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q132800734|لغ=ckb}} |- |354||[[:ckb:یاسین_عارف]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q8049903|لغ=ckb}} |- |355||[[:ckb:یوسرا_ڕەجەب]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q65403466|لغ=ckb}} |- |356||[[:ckb:یووسف_بەگی_ئیمامی]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q21238933|لغ=ckb}} |- |357||[[:ckb:یووسف_گۆران]]||{{Ill-WD2|المعرف=Q31794001|لغ=ckb}} |} otka0pbmtmrz95s48lsmhlbi4wshzcn 0 298293 1668814 1606032 2026-09-16T13:34:02Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە) 1668814 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''سەرۆک وەزیرانی کەمبۆدیا''' [[سەرۆکی حکوومەت]]ی [[کەمبۆدیا|کەمبۆدیایە]]. سەرۆک وەزیران ھاوکات سەرۆکی ئەنجومەنی وەزیرانە و سەرکردایەتی لقی جێبەجێکردنی حکوومەتی شاھانەی کەمبۆدیا دەکات. سەرۆک وەزیران ئەندامی پەرلەمانە، و لەلایەن پاشاوە بۆ ماوەی پێنج ساڵ دادەمەزرێت. لە ساڵی ١٩٤٥ەوە، ٣٧ کەس وەک سەرۆک وەزیران خزمەتیان کردووە؛ ٣٣ کەسیان وەک سەرۆک وەزیرانی فەرمی، و ٤ کەسیشیان بە وەکالەت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢١ی ئابی ٢٠١٤|ناونیشان=https://www.khmertimeskh.com/news/3835/36-cambodian-prime-ministers-since-1945/|سەردێڕ=36 Cambodian Prime Ministers since 1945 - Khmer Times |وێبگە=[[Khmer Times|خمێر تایمز]]}}</ref> سەرۆک وەزیرانی ئێستا لە ساڵی ٢٠٢٣ەوە [[ھان مانت|ھون مانێت]]ە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|زانستی سیاسەت}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Prime ministers of Cambodia}} {{سیاسەت-کۆلکە}} [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی خمێری]] m44yf14hoei91yw2bs00p0b967gzcey 0 298673 1669221 1652365 2026-09-17T06:43:11Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1669221 wikitext text/x-wiki {{Short description|کۆشکێک لە سێئول، کۆریای باشوور}} {{Infobox building | name = چانگدۆکگونگ | image = 창덕궁 전경 (2012).jpg | image_upright = 1.2 | caption = دیمەنێکی گشتیی کۆشکەکە (٢٠١٢) | location = [[سێئول]]، کۆریای باشوور | coordinates = {{coord|37|34|46|N|126|59|34|E|region:KR_type:landmark|display=title, inline}} | designations = {{Infobox designation list |embed=yes |designation1=WHS |designation1_offname=کۆمەڵە کۆشکی چانگدۆکگونگ |designation1_date=١٩٩٧ |designation1_free1name=ڕووبەر |designation1_free1value={{convert|57.9|ha|sqmi|abbr=on}} |designation1_criteria={{UNESCO WHS type|(ii), (iii), (iv)}}(ii), (iii), (iv) |designation1_number=816 |designation2=Historic Sites of South Korea |designation2_offname=کۆمەڵە کۆشکی چانگدۆکگونگ |designation2_date=١٩٦٣-٠١-١٨ }} | website = {{URL|eng.cdg.go.kr/main/main.htm}} | embedded = {{Infobox Korean name/auto |hangul=^창덕궁 |hanja=昌德宮 |child=yes }} }} '''چانگدۆکگونگ''' ({{Korean|hangul=창덕궁|hanja=昌德宮}}) کۆشکێکی شاهانەیی پێشووە لە [[سێئول]]، کۆریای باشوور. وەک [[شوێنەواری میراتی جیهانی]]ی یوونێسکۆ و [[شوێنەوارە مێژووییەکانی کۆریای باشوور|شوێنەوارێکی مێژوویی کۆریای باشوور]]، یەکێکە لە باشترین کۆشکە پارێزراوەکانی کۆریا. خۆی و کۆشکە دراوسێکەی [[چانگگیۆنگگونگ]] پێکەوە پێیان دەگوترا "کۆشکی ڕۆژهەڵات". چانگدۆکگونگ لە ساڵی ١٤٠٥ دامەزرا. دووەم کۆشک بوو کە لە سێئول دروست کرا، لە دوای کۆشکی سەرەکی فەرمیی جۆسۆن، [[گیۆنگبۆکگونگ]]. سەرەڕای پێگەی یاسایی باڵاتری گیۆنگبۆکگونگ، زۆربەی پاشاکان پێیان باشتر بوو لە چانگدۆکگونگ نیشتەجێ بن. لە ساڵی ١٥٩٢، لە ناوەڕاستی [[جەنگی ئیمجین]]دا، چانگدۆکگونگ و هەموو کۆشکەکانی تری شارەکە بەتەواوی وێران کران. دوای جەنگەکە، بەهۆی کێشەی دارایییەوە، گیۆنگبۆکگونگ نۆژەن نەکردەوە، لە کاتێکدا چانگدۆکگونگ و چانگگیۆنگگونگ نۆژەن کرانەوە. ئەمە بە کرداری چانگدۆکگونگی کردە کۆشکی سەرەکیی جۆسۆن بۆ چەندین سەدە. لە کۆتایی سەدەی ١٩، لە سەردەمی حوکمڕانیی پێش کۆتا پاشای کۆریا [[گۆجۆنگی کۆریا|گۆجۆنگ]]، گیۆنگبۆکگونگ دووبارە دروستکرایەوە و خێزانی شاهانە لە چانگدۆکگونگەوە گواستیانەوە بۆ گیۆنگبۆکگونگ، هەرچەندە دواتر لە ساڵی ١٨٩٧دا دووبارە چوونە کۆشکێکی تر بە ناوی [[دۆکسوگونگ]]. لە ساڵی ١٩٠٧، گۆجۆنگ لەلایەن ژاپۆنەوە ناچار بە دەستلەکارکێشانەوە کرا، و کوڕەکەی و کۆتا پاشای کۆریا [[سونجۆنگی کۆریا|سونجۆنگ]] هاتە سەر تەخت و چانگدۆکگونگی کردە کۆشکی فەرمیی خۆی. لە ساڵی ١٩١٠، [[کۆریا لەژێر دەسەڵاتی ژاپۆن|ژاپۆن کۆریای داگیرکرد]]، و دەستی کرد بە گۆڕانکاریی گەورە لە کۆشکەکەدا. خێزانی شاهانەی کۆریا تەنانەت دوای [[ئازادبوونی کۆریا]] لە ساڵی ١٩٤٥ و تا کۆتایییەکانی سەدەی ٢٠ەمیش لە کۆشکەکەدا مانەوە. ئێستا چانگدۆکگونگ شوێنێکی سەرەکیی گەشتیارییە. لە ساڵی ١٩٩٧ کرا بە شوێنەواری میراتی جیهانیی یوونێسکۆ. {{Ill|باخچەی نهێنی چانگدۆکگونگ|lt=باخچەی نهێنی|ko|창덕궁 후원|en=Changdeokgung Secret Garden}}ی کۆشکەکە، کە لەلایەن پاشاکانی کۆریاوە زۆر خۆشەویست بوو، ئێستا زۆربەی بەشەکانی بۆ خەڵکی گشتی کراوەیە، و سەردانی هەندێک بەشی پێویستی بە حجزکردنی پێشوەختەیە. == ناو == "چانگدۆکگونگ" بە واتای "کۆشکی فەزیلەتی گەشەسەندوو" دێت.{{Sfn|Yi|2015|p=21}} کۆشکەکە ئەم ناوەی لە ڕۆژی ٢٥ی مانگی ١٠ی ساڵی ١٤٠٤ وەرگرت<!--This date formatting is intentional; see [[MOS:KO-CALENDAR]]-->، کەمێک دوای ئەوەی قۆناغی یەکەمی دروستکردنەکەی تەواو بوو.{{sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=159}} چانگدۆکگونگ و کۆشکە دراوسێکەی [[چانگگیۆنگگونگ]] پێکەوە بە "کۆشکی ڕۆژهەڵات" ناسراون ({{Korean/auto|hangul=^동궐|hanja=東闕|mr=yes|rr=yes|labels=no}})، چونکە دەکەونە ڕۆژهەڵاتی کۆشکی سەرەکی شارەکە، [[گیۆنگبۆکگونگ]].{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=29}}{{sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=87}} == مێژوو == === دامەزراندن === لە ساڵی ١٣٩٢ ([[ساڵنامەی کۆری]])، دەوڵەتی [[جۆسۆن]] دامەزرا. دواتر، پایتەختی وڵات هانیانگ (کە بە هانسۆنگیش دەگوترا و دواتر بوو بە [[سێئول]]) دامەزرا و [[گیۆنگبۆکگونگ]] کرا بە کۆشکی سەرەکی ({{Korean/auto|hangul=법궁|hanja=法宮|mr=yes|labels=no}}). بەهۆی ئاڵۆزییە سیاسییەکانەوە، پایتەخت بەشێوەیەکی کاتی بۆ [[کیسۆنگ]] گواسترایەوە و پاشان لە ١٤٠٤دا گەڕێندرایەوە بۆ هانیانگ.{{Sfn|이강근|2007|pp=36–37}}<ref name="임석재">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=임석재 |پەڕەکان=٨٨–٩٠|ناونیشان=https://play.google.com/store/books/details/%EC%9E%84%EC%84%9D%EC%9E%AC_%EC%98%88_%EF%A6%B6_%EB%A1%9C_%EC%A7%80%EC%9D%80_%EA%B2%BD%EB%B3%B5%EA%B6%81?id=8MHEDwAAQBAJ |سەردێڕ=예(禮)로 지은 경복궁: 동양 미학으로 읽다 |ڕێکەوت=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=인물과사상사 |ژپنک=٩٧٨-٨٩-٥٩٠٦-٥٥١-٦|زمان=ko}}</ref> پاشا [[تایجۆنگی جۆسۆن|تایجۆنگ]] ({{reign|1400|1418}}) فەرمانی دا چانگدۆکگونگ وەک کۆشکێکی لاوەکی ({{Korean/auto|hangul=이궁|hanja=離宮|mr=yes|labels=no}}) دابمەزرێت. پاڵنەرەکانی بۆ ئەم فەرمانە شیکارییان بۆ کراوە. کۆمەڵێک زانا پێیان وایە تایجۆنگ ویستوویەتی لە گیۆنگبۆکگونگ دوور بکەوێتەوە چونکە پەیوەست بووە بە بیرەوەرییە ناخۆشەکانی مردنی ئەندامانی خێزانەکەی لەوێ<ref name="임석재"/>{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=6}} و پێی وابوو کە تایبەتمەندییەکی شومی [[فێنگ شوی]] هەیە.<ref name="임석재"/> مێژوونووسان لی و هاوکارەکانی هەروەها ئاماژەیان بەوە کردووە کە ویستوویەتی کۆشکێکی لاوەکی هەبێت بۆ ئەوەی زیاتر ئازاد بێت لە کاریگەرییە سیاسییەکانی فەرمانگە حکوومییەکان و سیاسەتمەدارەکانی ناو گیۆنگبۆکگونگ و دەوروبەری.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|pp=6–7}} نووسینگەیەکی کاتی{{Efn|بە ناوی ''Igungjosŏngdogam'' ({{korean/auto|hangul=이궁조성도감|hanja=離宮造成都監|labels=no}}).{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=7}}}} بۆ بەڕێوەبردنی دروستکردنی کۆشکەکە دامەزرا. شوێنی چانگدۆکگونگ لە ڕۆژی ٦ی مانگی ١٠ی ساڵی ١٤٠٤ دیاری کرا، و هەر لەو ڕۆژەدا دەست بە دروستکردنی کرا.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=7}}{{efn|کۆشکەکە لە ناوچەی کارگێڕیی هیانگگیۆ-دۆنگ دروست کرا ({{Korean/auto|hangul=향교동|labels=no}}).{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=25}}}} لەژێر سەرپەرشتی {{Ill|یی چیک|ko|이직|en=Yi Chik}}، چەندین پیشەوەر، سەرباز، دەروێش و خەڵکی ئاسایی لە بیناسازییەکەدا کاریان کرد.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=7}} قۆناغی یەکەمی بیناسازی لە ١٩ی مانگی ١٠ی ١٤٠٥ کۆتایی هات.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ڕێکەوت=١٤٠٥|سەردێڕ=[[Veritable Records of the Joseon Dynasty]] |chapter=이궁이 완성되다. 그 구조와 규모 |بەرگ=١٠|chapter-url=https://sillok.history.go.kr/id/kca_10510019_002 |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٥|بڵاوکەرەوە=[[National Institute of Korean History]] |زمان=ko}}</ref> تایجۆنگ لە ڕۆژی ٢٠ی ئەو مانگەدا چووە ناو کۆشکەکە و ئاهەنگێکی گەورەی لەوێ گێڕا. لەو کاتەدا، تەنیا چەند باڵەخانەیەکی تەواوکراو لە کۆشکەکەدا هەبوون، لەوانە ژووری نووستنی شاهانە و حەمامەکە.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|pp=6–8}} کۆشکەکە لەو کاتەدا یان ٢٨٧ ژوور ({{Korean/auto|hangul=칸|mr=yes|labels=no}}){{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=26}} یان ١٩٢ ژووری هەبوو.{{sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=159}} لەو کاتەدا پێناچێت شوێنی زۆر بۆ فەرمانگە حکوومییەکان لە ناو کۆشکەکەدا هەبووبێت؛ فەرمانگەکانی ناو گیۆنگبۆکگونگ و دەوروبەری نۆژەن کرانەوە و پێدەچێت بەرپرسان لە نێوان ئەوێ و چانگدۆکگونگ هاتوچۆیان کردبێت. لەم نێوەندەدا، بیناسازی بەردەوام بوو. لە ١٤٠٦، پەرستگای ئینسۆجیۆن ({{Korean/auto|hangul=^인소전|hanja=仁昭殿|mr=yes|labels=no}}) و پەرستگایەکی بوزی لە ناوچەی باخچەی پشتەوە تەواو کران، لەگەڵ کۆشکی گوانیۆللو ({{Korean/auto|hangul=^광연루|hanja=廣延樓|mr=yes|labels=no}})؛ لە ١٤٠٨ گۆمێک هەڵکەندرا؛ و لە ١٤١١، کۆشکێکی پشوودان{{Efn|سەرەتا پێی دەگوترا هائۆنجۆنگ ({{Korean/auto|hangul=^해온정|hanja=解溫亭|mr=yes|labels=no}})، لە ساڵی ١٤١٤ ناوی گۆڕدرا بۆ شیندۆکجای ({{Korean/auto|hangul=^신독재|hanja=愼獨齋|mr=yes|labels=no}}).{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|pp=6–8}}}} تەواو کرا.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|pp=6–8}} لە ساڵی ١٤٠٨، پاشای پێشوو تایجۆ لە چانگدۆکگونگ کۆچی دوایی کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kang |یەکەم=Jae-eun |ناونیشان=https://www.google.com/books/edition/The_Land_of_Scholars/iB8R0oEH3kEC |سەردێڕ=The Land of Scholars: Two Thousand Years of Korean Confucianism |ڕێکەوت=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Homa & Sekey Books |ژپنک=٩٧٨-١-٩٣١٩٠٧-٣٧-٨|پەڕە=١٩٥|زمان=en}}</ref> === پێش جەنگی ئیمجین === تایجۆنگ بۆ ماوەی ماوەی حوکمڕانییەکەی بە شێوەیەکی سەرەکی لە چانگدۆکگونگ نیشتەجێ بوو.{{Sfn|Yi|2015|pp=21–22}} نۆژەنکردنەوەی گیۆنگبۆکگونگ تەنیا دوای ئەوە فەرمانی پێکرا کە تایجۆنگ گواسترابووەوە بۆ چانگدۆکگونگ.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=6}} تەنانەت دوای دەستلەکارکێشانەوەشی، لە کۆشکی سوگانگگونگ ({{Korean/auto|hangul=수강궁|hanja=壽康宮|labels=no}}؛ کە دواتر بوو بە چانگگیۆنگگونگ) لە تەنیشت چانگدۆکگونگ نیشتەجێ بوو؛ لەوێوە کاریگەری لەسەر حوکمڕانیی کوڕەکەی، [[سێجۆنگی مەزن]] ({{reign|1418|1450}}) هەبوو.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=7}} تەنانەت دوای دەستلەکارکێشانەوەی تایجۆنگیش، بیناسازی بەردەوام بوو. بەشێک لە باڵەخانەیەک داڕما و سەرپەرشتیاری دروستکردنی ئەو باڵەخانەیە وەک سزایەک دوورخرایەوە. تا ساڵی ١٤١٨، دامەزراوەکان هێندە گونجاو دانران بۆ ئەوەی ڕێوڕەسمە گرنگەکان لە جیاتی گیۆنگبۆکگونگ لە چانگدۆکگونگ بەڕێوەبچن.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|pp=6–7}} لە سێیەمین ساڵی حوکمڕانیی سێجۆنگەوە، سێجۆنگ دەستی کرد بە گرنگیدانی زیاتر بە گیۆنگبۆکگونگ و بەردەوام لە نێوان هەردوو کۆشکەکەدا هاتوچۆی دەکرد.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=9}}{{Sfn|이강근|2007|pp=36–37}} لە ١٤٢٦، فەرمانی دا کە ناوی زۆرێک لە پێکهاتەکانی ناو چانگدۆکگونگ بنرێت.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=9}} لە ١٤٢٧، بەتەواوی لە چانگدۆکگونگ دەرچوو و بە شێوەیەکی سەرەکی لە گیۆنگبۆکگونگ نیشتەجێ بوو، هەرچەندە بەردەوام بوو لە هاتوچۆکردنی زۆر لە نێوان هەردووکیاندا.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=9}}{{Sfn|이강근|2007|pp=36–37}} پاشا [[سێجۆ]] ({{reign|1455|1468}}) چانگدۆکگونگی بەشێوەیەکی بەرچاو بەرەو باکوور و ڕۆژهەڵات فراوان کرد. بۆ یەکێک لەم جۆرە پڕۆژانە، ١٩٬٠٠٠ کەس لە ناوچەی هانیانگ کۆکرانەوە. پاشا [[سۆنگجۆنگ]] ({{reign|1469|1495}}) هەروەها کۆشکەکەی فراوان کرد و بۆ تەواوی سەردەمی حوکمڕانییەکەی لە چانگدۆکگونگ نیشتەجێ بوو. لە ١٤٧٥، ناوی لە هەموو ٢٩ دەروازەکەی کۆشکەکە نا و ڕێوڕەسمێکی بۆ دانانی تابلۆی ناوەکانیان ڕێکخست.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|pp=9–10}} لەبەرئەوەی شوێنی پێویست لە چانگدۆکگونگ نەبوو بۆ هەموو شاژنە زیندووەکانی خێزانی شاهانە، بڕیاریدا لە جیاتی ئەوە چانگگیۆنگگونگ بۆ ئەوان فراوان بکات.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=29}} پاشا [[یۆنسانگون]] ({{reign|1495|1506}}) هەروەها نۆژەنکردنەوەیەکی زۆری بۆ کۆشکەکە کرد، هەرچەندە نۆژەنکردنەوەکان وەستان کاتێک لەکارخرا.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|pp=10–11}} === وێرانبوون و دروستکردنەوە === لە ساڵی ١٥٩٢، لە کاتی [[جەنگی ئیمجین]] (١٥٩٢–١٥٩٨)، سەرجەم کۆشکەکانی شارەکە بەتەواوی سووتان. مشتومڕ هەیە لەسەر ئەوەی کێ کۆشکەکانی سووتاند، چونکە تۆمارە هاوچەرخە ماوەکان لەلایەن ڕۆشنبیرانێکەوە نووسراون کە خۆیان شایەتحاڵی سووتاندنەکان نەبوون. چەندین دەقی کۆریی هاوچەرخ، لەوانەش ''{{Ill|تۆمارە ڕاستەقینەکانی سۆنجۆ|ko|선조실록|en=Veritable Records of Seonjo}}''، ئەوە دەگێڕنەوە کە خەڵکی ئاساییی کۆریا بوون کە کۆشکەکەیان سووتاندووە بۆ لەناوبردنی تۆمارەکانی کۆشک. کاتێک داگیرکەرە ژاپۆنییەکان لە ڕۆژی ٢ی مانگی ٥ی ئەو ساڵەدا چوونە ناو شارەکەوە، گیۆنگبۆکگونگ هێشتا وەک خۆی مابوو. دەوترێت دیسپلینی ژاپۆنییەکان لە شارەکەدا سەرەتا بەرز بوو، بەڵام کاتێک دەستیان کرد بە شکستخواردن، تووڕەیی خۆیان بەسەر شارەکە و دانیشتووانە ناوخۆیییەکاندا ڕشت، بە سووتاندنی باڵەخانەکان و کوشتن.{{Sfn|이강근|2007|pp=40–41}}{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=11}} دوای جەنگەکە، هەوڵەکان بۆ چاککردنەوەی کۆشکەکانی شارەکە دەستیان پێکرد. سەرەتا، پلان دانرا بۆ چاککردنەوەی گیۆنگبۆکگونگ، بەڵام جێبەجێ نەکران. تۆمارێک هەیە لەسەر مشتومڕەکان دژی دروستکردنەوەی گیۆنگبۆکگونگ بەهۆی ئەو تایبەتمەندییە شوومانەی کە هەستی پێدەکرا لەو کۆشکەدا هەبێت. سەرباری ئەوەش، ئابووریی جۆسۆن بەهۆی جەنگەکەوە وێران ببوو، و پێدەچێت دابینکردنی بودجە بۆ چاککردنەوەی گیۆنگبۆکگونگ قورس بووبێت. لە جیاتی ئەوە چانگدۆکگونگ نۆژەن کرایەوە؛ چەندین باڵەخانە لە شوێنە ڕەسەنەکانی خۆیاندا دروستکرانەوە.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=12}} قۆناغی یەکەمی نۆژەنکردنەوەکان لە سەردەمی پاشا [[گوانگهایگون]] ({{reign|1608|1623}}) لە ڕۆژی ١ی مانگی ٩ی ١٦١٠ کۆتایی هات. بەڵام، گوانگهایگون گرنگییەکی کەمی بە چانگدۆکگونگ دا، و بەردەوام بوو لە نیشتەجێبوون لە کۆشکی کاتیی گیۆنگونگونگ (کە دواتر بوو بە [[دۆکسوگونگ]]). لە ساڵی ١٦١٧، فەرمانی دا بە دروستکردنی هەردوو کۆشکی {{ill|ئینگکیۆنگگونگ|ko|인경궁|en=In'gyŏnggung}} و {{ill|کیۆنگدۆکونگ|ko|경덕궁|en=Kyŏngdŏkkung}}.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=31}} لە ساڵی ١٦٢٣، لە کاتی [[کوودەتای ئینجۆ]] کە پاشا [[ئینجۆ]]ی ({{reign|1623|1649}}) هێنایە سەر تەخت، یاخیبووان نزیکەی هەموو باڵەخانەکانی ناو چانگدۆکگونگیان سووتاند. تەنیا ئینجۆنگجیۆن، دوو باڵەخانە بۆ {{Ill|ئۆوی|ko|오위|en=Owi}}، دەرمانخانەی کۆشک،{{Efn|{{Korean/auto|hangul=^내약방|hanja=內藥房|rr=yes|mr=yes|labels=no}}}} باڵەخانەیەکی فەرمانگەی حکوومی [[چونچوگوان]]، باڵەخانەیەک بە ناوی بیسیونگگاک،{{Efn|{{Korean/auto|hangul=^비승각|hanja=丕承閣|mr=yes|labels=no}}}} باڵەخانەیەک بۆ فەرمانگەی حکوومی [[هۆنگمونگوان]]، و باڵەخانەیەک بە ناوی سوجۆنگجیۆن{{Efn|{{Korean/auto|hangul=^수정전|hanja=壽靜殿|mr=yes|labels=no}}}} ڕزگاریان بوو.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=12}} ئینجۆ لە گیۆنگبۆکگونگ تاجی خرایە سەر، و لە چانگگیۆنگگونگ نیشتەجێ بوو.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|pp=12–13}} ئەو فەرمانی دا ئینگکیۆنگگونگ و کیۆنگدۆکونگ بڕووخێنرێن و کەرەستەکانیان بەکاربهێنرێنەوە بۆ چاککردنەوەی چانگدۆکگونگ و چانگگیۆنگگونگ.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=31}} ئینجۆ باخچەکانی پشتەوەی نۆژەن کردەوە، و کاتێکی زۆری پشوودانی لەوێ بەسەر دەبرد.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|pp=31–32}} لە ١٦٢٤دا، لە کاتی [[یاخیبوونی یی کوال]]، بەشێکی زۆری چانگگیۆنگگونگ سووتا.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|pp=12–13}} پاشان ئینجۆ بەشێوەیەکی کاتی لە کیۆنگدۆکونگ نیشتەجێ بوو، و سەرەتا فەرمانی دا چانگگیۆنگگونگ چاک بکرێتەوە. لە ١٦٣٣، دوای تەواوبوونی چاککردنەوەکانی چانگگیۆنگگونگ،{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=50}} ئینجۆ فەرمانی دا چانگدۆکگونگ چاک بکرێتەوە. پاشان دەستی کرد بە نیشتەجێبوونی کاتی لە دەرمانخانەی کۆشکەکەدا. کارەکانی بیناسازی لە کۆشکەکاندا بەهۆی [[لەشکرکێشیی چینگ بۆ سەر جۆسۆن]] لە ساڵی ١٦٣٦ وەستان و دواکەوتن. لەو نێوەندەدا پڕۆژەی بیناسازیی بچووک بەڕێوەچوون، بەتایبەتی لە باخچەی پشتەوەدا.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|pp=13–14}} بیناسازیی گەورە لە ١٦٤٧ دەستی پێکردەوە و دوای پێنج مانگ لە ١٦٤٨ کۆتایی هات؛ هۆکارێکی سەرەکی کە وای کرد بیناسازییەکە تەنیا لە پێنج مانگدا تەواو بێت بەکارهێنانەوەی کەرەستەی باڵەخانەکانی ئینگکیۆنگگونگ بوو. بە گشتی لەو کاتەدا نزیکەی ٧٣٥ ژوور لە کۆشکەکەدا هەبوون.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|pp=13–14}}{{sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=159}} یەکێک لە گۆڕانکارییە گرنگەکان دوای دروستکردنەوەکە بوونی ژمارەیەکی زیاتر لە باڵەخانەی فەرمانگە حکوومییەکان بوو. ئەمە بەشێکی بەهۆی ئەوەوە بوو کە فەرمانگە حکوومییەکانی گیۆنگبۆکگونگ نۆژەن نەکراونەتەوە.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|pp=13–14}}[[پەڕگە:Korean art-Donggwoldo-Changdeokgung and Changgyeonggung-Dong-A University-01.jpg|وێنۆک|ئەم تابلۆیە، ''[[دۆنگگۆڵدۆ]]''، چانگدۆکگونگ (چەپ) و چانگگیۆنگگونگ (ڕاست) لە {{Circa|1824|1830}} پیشان دەدات{{Sfn|Yi|2015|p=25}} |210x210px]]دوای ئەم دروستکردنەوەیە و بەبێ بوونی ڕکابەری لەلایەن گیۆنگبۆکگونگەوە، چانگدۆکگونگ بووە کۆشکی سەرەکیی تەواوی جۆسۆن. باڵەخانەی زیاتر بەردەوام بوون لە دروستکران لەناو کۆشکەکەدا. لە ساڵی ١٦٧١ ئاگرێک لە کۆشکەکەدا کەوتەوە.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=14}} لە سەردەمی حوکمڕانیی پاشا [[سوکجۆنگ]] ({{reign|1674|1720}})، باخچەی پشتەوە گەیشتە گەورەترین ڕووبەری خۆی.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=15}} لە ١٦٨٧دا، ئاگرێک نزیکەی تەواوی ناوچەی مانسوجیۆنی وێران کرد. لە ١٧٠٢، ئاگرێک بەشێکی کۆشکی ڕۆژهەڵاتی وێران کرد.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=16}} پاشاکانی دواتر بەردەوام بوون لە فراوانکردن و نۆژەنکردنەوەی کۆشکەکە، هەرچەندە پاشا [[یۆنجۆ]] ({{reign|1724|1776}}) فەرمانی بە چاککردنەوەی زۆر کەمتر دا چونکە بەشێوەیەکی سەرەکی لە [[گیۆنگهویگونگ]] نیشتەجێ بوو.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=15}} لە سەردەمی پاشا [[سونجۆ]] ({{reign|1800|1834}}){{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=36}} چەندین ئاگرکەوتنەوە ڕوویاندا، کە گەورەترینیان لە مانگی ١٠ی ١٨٣٣دا بوو.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=16}} لە سەردەمی ئەودا، زۆربەی بیناسازییەکانی کۆشکەکە بریتی بوون لە دروستکردنەوە یان کاری چاککردنەوە.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=36}} تا سەدەی ١٩، چانگدۆکگونگ و چانگگیۆنگگونگ لە ڕووی کارپێکردنەوە وەک یەک کۆشک کاریان دەکرد. هەردووکیان هەندێک فەرمانگەی حکوومی تایبەت بە خۆیان هەبوو، هەرچەندە هەندێک دامەزراوەیان هەبوو کە ئامانجیان وەک یەک بوو.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=18}} === سەردەمەکانی کۆتایی جۆسۆن و ئیمپراتۆریەتیی کۆریا === [[پەڕگە:동궐도형.jpg|وێنۆک|نەخشەیەک{{Efn|بە ناوی ''Tonggwŏldohyŏng'' ({{Korean/auto|hangul=동궐도형|hanja=東闕圖形|labels=no}}).}} بۆ چانگدۆکگونگ، چانگگیۆنگگونگ، و باخچەکانی پشتەوە ({{Circa|1908}})]] لە ساڵی ١٨٦٥، هەوڵەکان بۆ نۆژەنکردنەوەی گیۆنگبۆکگونگ دەستیان پێکرد.{{Sfn|이규철|2007|p=43}} پاشا [[گۆجۆنگ]] ({{reign|1864|1907}}) و خێزانەکەی لە چانگدۆکگونگەوە گواستیانەوە بۆ گیۆنگبۆکگونگ لە ڕۆژی ٢ی مانگی ٧ی ١٨٦٨.{{Sfn|이규철|2007|p=46}} هەرچەندە گیۆنگبۆکگونگ بە فەرمی کرا بە کۆشکی سەرەکی جۆسۆن، چانگدۆکگونگ بەردەوام بوو لە بەکارهێنان. گیۆنگبۆکگونگ لە ساڵانی ١٨٧٣ و ١٨٧٦دا تووشی ئاگرکەوتنەوەی گەورە بوو. دوای ئاگرەکەی ١٨٧٦، خێزانی شاهانە گەڕانەوە بۆ چانگدۆکگونگ و نەگەڕانەوە بۆ گیۆنگبۆکگونگ تا ساڵی ١٨٨٥،{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=18}}{{Sfn|이규철|2007|p=54}} ئەمەش دوای [[کوودەتای گاپسین]] لە ١٨٨٤. پاشا تا ساڵی ١٨٩٥ بە زۆری لە گیۆنگبۆکگونگ نیشتەجێ بوو.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=38}} لەم نێوەندەدا، کاری چاککردنەوەی زیاتر لە چانگدۆکگونگ بەردەوام بوو. ئەو کارانە بەهۆی [[ڕووداوی ئیمۆ]]ی ١٨٨٢ەوە پچڕانیان تێکەوت.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=20}} لە ساڵی ١٨٩١، ژمارەیەک لە باڵەخانەکانی چانگدۆکگونگ هەڵوەشێنرانەوە و گواسترانەوە بۆ گیۆنگبۆکگونگ.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=18}} لە ناوەڕاستی زیادبوونی کاریگەریی ژاپۆن لەسەر کۆریا و [[تیرۆرکردنی ئیمپراتۆر شاژن میۆنگسۆنگ]] لە ١٨٩٥ لە گیۆنگبۆکگونگ، گۆجۆنگ لە گیۆنگبۆکگونگ هەڵهات و گیۆنگونگونگی کردە کۆشکی فەرمیی خۆی. لەوێوە، [[ئیمپراتۆریەتیی کۆریا]]ی دامەزراند و تاجی ئیمپراتۆری لەسەر خۆی نا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kim |یەکەم=Jinwung |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=s2EVi-MpnUsC |سەردێڕ=A History of Korea: From "Land of the Morning Calm" to States in Conflict |بڵاوکەرەوە=Indiana University Press |ساڵ=٢٠١٢|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٥٣-٠٠٠٢٤-٨|پەڕەکان=٣٠٨–٣٠٩|زمان=en}}</ref>{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=38}} دوای ئەوە گۆجۆنگ بە شێوەیەکی بەرچاو چانگدۆکگونگی بەکارنەهێنا. لە کاتی ئامادەنەبوونیدا هەندێک کاری بیناسازی بچووک لە کۆشکەکەدا بەردەوام بوون.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=38}} لە ١٩٠٥دا، کۆریا کرا بە پارێزراوێکی ژاپۆن، کە لەلایەن {{Ill|نوێنەرایەتی گشتیی ژاپۆن لە کۆریا|ja|統監府|ko|통감부|en=Japanese Residency-General of Korea}}ەوە بەڕێوەدەبرا.<ref>{{بیرخستنەوە|دوایین=강 |یەکەم=창석 |script-title=ko:통감부 (統監府) |ئیش=[[Encyclopedia of Korean Culture]] |ناونیشان=https://encykorea.aks.ac.kr/Article/E0059235|سەردێڕ=통감부(統監府) |ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠٢٥|بڵاوکەرەوە=[[Academy of Korean Studies]] |زمان=ko}}</ref> لە ١٩ی تەممووزی ١٩٠٧دا، گۆجۆنگ بە زۆر لەلایەن ژاپۆنەوە لەکارخرا و کوڕەکەی و کۆتا پاشای کۆریا، [[سونجۆنگی کۆریا|ئیمپراتۆر سونجۆنگ]] ({{reign|1907|1910}}) جێگەی گرتەوە.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=38}} دوای هاتنەسەر تەخت، سونجۆنگ چانگدۆکگونگی کردە شوێنی نیشتەجێبوونی سەرەکی خۆی، لە کاتێکدا گۆجۆنگ بەردەوام بوو لە مانەوە لە دۆکسوگونگ. مێژوونووس لی گیو-چۆل پێی وابوو کە ژاپۆن سونجۆنگی گواستووەتەوە بۆ چانگدۆکگونگ بۆ ئەوەی لە باوکی جیا بکاتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=이규철 |ناونیشان=https://www.cha.go.kr/cop/bbs/selectBoardArticle.do?nttId=78067&bbsId=BBSMSTR_1021 |سەردێڕ= 국가유산청|بڵاوکەرەوە=문화재청 궁능유적본부 덕수궁관리소 |ساڵ=٢٠٢٠|ژپنک=٩٧٨-٨٩-٢٩٩-١٩٢٥-٢|پەڕەکان=١٦٨–١٦٩|زمان=ko |script-title=ko:대한제국 황제의 궁궐 |trans-title=Imperial Palace of the Daehan Empire |chapter=대한제국 시기 한성부의 근대이행과 황궁의 변화}}</ref> کەمێک دوای تاجدانانەکەی، سونجۆنگ فەرمانی دا چانگدۆکگونگ چاک بکرێتەوە. لە مانگی تشرینی دووەمی ئەو ساڵەدا گواستیەوە بۆ کۆشکەکە.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=38}} نوێنەرایەتییە گشتییەکە سەرپەرشتیی ڕووخاندنی بەشێکی گەورەی کۆشکەکەی کرد لە ساڵانی ١٩٠٧ بۆ ١٩٠٩؛ ئەمەش دواتر لەلایەن لی و هاوکارەکانییەوە بە توندی ڕەخنەی لێگیراوە، کە پێیان وابوو ئەمە هەوڵێک بووە بۆ ڕووخاندنی هێمایەکی سەروەریی کۆریا.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=21}} === سەردەمی کۆلۆنیالیزم === لە ٢٩ی ئابی ١٩١٠دا، [[کۆریا لەژێر دەسەڵاتی ژاپۆن|کۆریا بوو بە کۆلۆنییەکی ژاپۆن]].{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=20}} بەپێی بەڵگەنامەیەکی ساڵی ١٩١٢، نووسینگەی بنەماڵەی یی، کە ڕێکخراوێک بوو نوێنەرایەتیی خێزانی شاهانەی پێشووی کۆریای دەکرد، خاوەندارێتیی کۆشکەکەی دەکرد.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=48}} ژاپۆن بەردەوام بوو لە گۆڕانکاریی بەرچاو لە کۆشکەکەدا، و دەیان باڵەخانەی ڕووخاند.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|pp=20–22}} سەرباری ئەوەش، سنووری دەرەوەی گشتیی کۆشکەکە و باخچەی پشتەوەی تا ڕادەیەکی زۆر بەبێ گۆڕانکاری مانەوە بە درێژایی سەردەمی کۆلۆنیالیزم.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=49}} لە دەوروبەری کاتژمێر ٥ی ئێوارەی ١٠ی تشرینی دووەمی ١٩١٧،<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی تشرینی دووەمی ١٩١٧|script-title=ko:대조전에 화재가 발생하다 |ناونیشان=https://sillok.history.go.kr/id/kzc_11011010_001|سەردێڕ=조선왕조실록 |ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=[[Veritable Records of the Joseon Dynasty]] |بڵاوکەرەوە=[[National Institute of Korean History]] |زمان=ko}}</ref> ئاگرێکی گەورە لە کۆشکەکەدا کەوتەوە. ئاگرەکە لە ژوورەکانی نووستنی ئیمپراتۆری پێشوو دایجیۆجیۆنەوە دەستی پێکرد و ناوچەی ''نایجیۆن''ی کۆشکەکەی وێران کرد.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=22}}<ref name=":2" /> ئاگرەکە تا کاتژمێر ٨ی شەوی ئەو ڕۆژە کوژێنرایەوە.<ref name=":2" /> چەندین کەلوپەلی بەنرخ و شوێنەواری مێژوویی لە ئاگرەکەدا لەناوچوون.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=22}}<ref name=":2" /> کاری دروستکردنەوە کەمێک دوای ئەوە دەستی پێکرد و بۆ چەندین ساڵ دواتر بەردەوام بوو، هەرچەندە بەهۆی ناڕەزایەتییەکانی [[بزووتنەوەی یەکەمی ئازار]] لە ساڵی ١٩١٩دا دواکەوت.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=22}} حکوومەتی کۆلۆنیالیستی فەرمانی دا زۆرێک لە باڵەخانەکانی گیۆنگبۆکگونگ بڕووخێنرێن و کەرەستەکانیان بەکاربهێنرێنەوە بۆ دروستکردنەوەی چانگدۆکگونگ.{{Sfn|신혜원|2007a|p=87}} دایجیۆجیۆن تا ساڵی ١٩٢٠ دروستکرایەوە، و خێزانی شاهانەی پێشوو دووبارە دەستیان بە ژیان کرد تێیدا.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=23}} سونجۆنگ لە ٢٥ی نیسانی ١٩٢٦ لە کۆشکەکەدا کۆچی دوایی کرد.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=23}} مێژوونووس سێ-می ئۆ پێی وابوو کە، دوای مەرگی سونجۆنگ، هەوڵەکان بۆ گۆڕینی کۆشکەکە خێراتر بوون.<ref name=":4" /> لە ساڵی ١٩٢٧<ref name=":4" /> یان ١٩٣١،{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|pp=48–49}} ڕێگای {{ill|یولگۆک-رۆ|ko|율곡로 (서울)|lt=Yulgok-ro}} لە نێوان [[جۆنگمیۆ]] و چانگدۆکگونگ دروست کرا، کە بۆ یەکەمین جار ئەو دوو پێکهاتەیەی لەیەکتر جیاکردەوە.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=39}}<ref name=":4" /> ئۆ ئەم جیاکردنەوەیەی وەک "توندوتیژییەکی ڕاستەوخۆ دژی پەرستگای پیرۆزی باوباپیران و دەسەڵاتی پاشایەتی" وەسف کرد.<ref name=":4">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Oh |یەکەم=Se-Mi |ناونیشان=https://www.google.com/books/edition/City_of_Sediments/ChWwEAAAQBAJ?hl=en |سەردێڕ=City of Sediments: A History of Seoul in the Age of Colonialism |بڵاوکەرەوە=Stanford University Press |ساڵ=٢٠٢٣|ژپنک=٩٧٨-١-٥٠٣٦-٣٥٥٣-١|زمان=en |پەڕە=٣٠}}</ref><gallery class="center"> File:조선고적도보의 창덕궁 배치도.jpg|نەخشەی چانگدۆکگونگ کە لە ساڵی ١٩٣٠ بڵاوکراوەتەوە؛ پێکهاتە ماوەکان بە ڕەنگی ڕەش و پێکهاتە ڕووخێنراوەکانیش بە ڕەنگی خۆڵەمێشی پیشان دراون{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=40}} File:昌德宮平面圖 창덕궁평면도.jpg|نەخشەی چانگدۆکگونگ، چانگگیۆنگگونگ، باخچەکانی پشتەوە، و جۆنگمیۆ (کە لە دەوروبەری ١٩٢١ تا ١٩٣٢ دروست کراوە{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=39}}) </gallery> === دوای ئازادبوون === بەشێک لە کۆشکەکە (بەتایبەتی هۆڵی ناکسۆن-جای) وەک شوێنی نیشتەجێبوونی شاهانە بەردەوام بوو تا ساڵی ١٩٨٩، کاتێک هەریەک لە [[شازادە دۆکهیی]] و [[شازادەی جێنشین بانگجا]] کۆچی دوایییان کرد. نیشتەجێبووانی تری دوای جەنگی جیهانیی دووەم بریتی بوون لە ئیمپراتۆر شاژن [[سونجۆنگی کۆریا|سونجۆنگ]] (دووەم هاوسەری سونجۆنگ)، شازادەی جێنشین یی ئون، کوڕەکەی یی کو و هاوسەری یی کو جولیا مولۆک. نیشتەجێبوونی ئەندامانی پێشووی خێزانی شاهانە لە کۆشکەکەدا لە قۆناغی دوای جەنگ و دوای ئازادبوونی کۆریا لە ١٩٤٥ بەند بوو بە خواستی سەرۆکەکانی کۆریای باشوور. لەکارکشانەوەی [[سینگمان ڕی]] لە کۆتاییدا ڕێگەی بە ئەندامانی خێزانی ئیمپراتۆریی پێشوو دا بگەڕێنەوە. چانگدۆکگونگ لە ساڵی ١٩٩٧ خرایە سەر [[پێڕستی میراتی جیهانی]]ی [[یوونێسکۆ]]. لیژنەی یوونێسکۆ ڕایگەیاند کە شوێنەکە "نموونەیەکی نایابی تەلارسازیی کۆشکی ڕۆژهەڵاتی دوور و دیزاینی باخچەیە" کە نایابە چونکە باڵەخانەکان "تێکەڵ کراون و گونجێندراون لەگەڵ ژینگەی سروشتیدا" و "بەپێی تۆپۆگرافیاکە ڕێکخراون و ڕووپۆشی دارستانی ڕەسەنیان پاراستووە."<ref>[https://whc.unesco.org/archive/repcom97.htm#816 WH Committee: Report of the 21st Session, Naples 1997]. Whc.unesco.org. Retrieved on 2013-07-12.</ref> == دیزاین و نەخشە == کۆشکەکە لەسەر بنەمای پڕەنسیپەکانی چینیی کۆن و پراکتیکیبوون دیزاین کراوە.<ref name=":32">{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ko:창덕궁 |trans-title=Changdeokgung |ناونیشان=https://heritage.unesco.or.kr/%EC%B0%BD%EB%8D%95%EA%B6%81/ |ڕێکەوتی سەردان=٦ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=[[UNESCO]] |زمان=ko}}</ref> نەخشەی سەرەکیی چانگدۆکگونگ لەسەر بنەمای سیستەمی سێ دەروازە و سێ حەوشە ({{Korean/auto|hangul=삼문삼조|hanja=三門三朝|mr=yes|labels=no}})<ref name=":32" /> دامەزراوە، کە لە دەقی چینیی ''Kaogongji''ەوە وەرگیراوە کە بەشێکە لە ''[[ڕێوڕەسمەکانی ژۆو]]''. سیستەمەکە پێشنیار دەکات کە کۆشکەکان سێ بەشی سەرەکییان هەبێت کە دەبێت بەپێی ڕیزبەندی پێیاندا تێپەڕ ببیت. بەشەکان لە کراوە بۆ خەڵکەوە دەست پێدەکەن بۆ تایبەت و داخراو. ئەم بەشانە بریتین لە دەروازەی یەکەم דۆنهوامون و حەوشەکەی ({{Korean/auto|hangul=외조|hanja=外朝|mr=yes|labels=no}}؛ بۆ فەرمانگە حکوومییەکان و بۆنە گشتییەکان بەکاردەهات)، دەروازەی دووەم جینسۆنمون و حەوشەکەی ({{Korean/auto|hangul=치조|hanja=治朝|mr=yes|labels=no}}؛ بۆ بەڕێوەبردنی سیاسەت لە نێوان پاشا و وەزیرەکانیدا بەکاردەهات)، و دەروازەی سێیەم ئینجۆنگمون و حەوشەکەی ({{Korean/auto|hangul=연조|hanja=燕朝|mr=yes|labels=no}}؛ کە پاشا و خێزانەکەی تێیدا دەژیان).{{Sfn|이강근|2007|p=34}}{{Sfn|Cultural Heritage Administration|2009|pp=65–66, 172}} لی و هاوکارەکانی کۆشکەکەیان بەم شێوەیە دابەش کردووە: ''ئۆنجیۆن''، ''نایجیۆن''، کۆشکی ڕۆژهەڵات، فەرمانگە حکوومییەکان، و باخچەکانی پشتەوە (کە پێشی دەگوترێت باخچەی نهێنی).{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|pp=43–46}} چانگدۆکگونگ بە شێوەیەکی سەرەکی لەسەر تەوەری ڕۆژاوا بۆ ڕۆژهەڵات دامەزراوە، بە پێچەوانەی گیۆنگبۆکگونگ کە تەوەری باشوور بۆ باکووری هەیە. بەپێی ئەوەش، کۆشکی دەرەوە بەرەو ڕۆژهەڵات دەڕوات بەرەو کۆشکی ناوەوە.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=43}} ژمارەیەکی زۆر [[توو|داری توو]] لە دەوروبەری کۆشکەکەدا هەن، کە گەڵاکانیان دەتوانرێت بۆ خۆراکپێدانی کرمی ئاوریشم بەکاربهێنرێت. ئەمە پێدەچێت پەیوەندی بەوەوە هەبێت کە چەندین شاژن کرمی ئاوریشمیان لە کۆشکەکەدا بەخێو کردووە.{{Sfn|Yi|2015|pp=284–285}} === پەیوەندی لەگەڵ چانگگیۆنگگونگ === چانگدۆکگونگ و چانگگیۆنگگونگ بە توندی بەیەکەوە گرێدراون، و وەک یەک کۆشک لە ڕووی کارپێکردنەوە وەسف کراون. ئەو باڵەخانانەی کە شوێنی پێویستیان بۆ نەبوو لە چانگدۆکگونگ زۆرجار لە جیاتی ئەوە لە چانگگیۆنگگونگ دروست دەکران. چانگدۆکگونگ و چانگگیۆنگگونگ بە دەروازەی گیۆنیانگمون ({{Korean/auto|hangul=^건양문|hanja=建陽門|mr=yes|labels=no}}) لە یەکتر جیاکراونەتەوە. بە تێپەڕبوونی کات، چەندین بانگەشەی دژبەیەک هەبووە لەسەر ئەوەی کام باڵەخانانە (بەتایبەتی ئەوانەی لەسەر سنووری هەردوو کۆشکەکەن) سەر بە کام کۆشکە بوون. بانگەشەی لەم شێوەیە سەبارەت بە کۆشکی ڕۆژهەڵات، جونگهویدانگ، و جیۆسونگجیۆنی سەر بە چانگگیۆنگگونگ ({{Korean/auto|hangul=^저승전|hanja=儲承殿|mr=yes|labels=no}}) کرابوو.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=47}} بەپێی بەڵگەنامەیەکی ساڵی ١٩١٢، ئەوکات پێیان وابوو هەردوو کۆشکەکە سەر بە هەمان ناوچەی کارگێڕین: {{ill|واریۆنگ-دۆنگ|ko|와룡동 (서울)}}.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=48}} هەردوو کۆشکەکە لە سەردەمی کۆلۆنیالیزمدا بە دیوارێکی سنووری لە یەکتر جیاکرانەوە. لە ساڵی ١٩٦٣، دیوارە سنوورییەکە بۆ دیاریکردنی سنوورێکی یاساییی فەرمی لە نێوان هەردوو کۆشکەکەدا بەکارهێنرا. ئەم سنوورەش تا ئێستا ماوەتەوە.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=47}} == شوێنەوارەکان == === دەروازە دەرەکییەکان === {| class="wikitable" |+ !وێنە !پێکهاتە |- |[[پەڕگە:Donhwamun Gate Changdeokgung 2.jpg|200px]] |[[دۆنهوامون]] ({{Korean/auto|hangul=^돈화문|hanja=敦化門|labels=no|mr=yes}}) دەروازەی سەرەکی و باشووری کۆشکەکە. وەک [[گەنجینە (دیاریکردنی کۆریای باشوور)|گەنجینەیەکی کۆریای باشوور]] دەستنیشان کراوە و کۆنترین دەروازەی ماوەیە لە هەموو کۆشکەکانی جۆسۆن.{{Sfn|Yi|2015|pp=13–14}} لە ساڵی ١٤١٢ تەواو کرا.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=27}} لە ساڵی ١٥٩٢ لە کاتی جەنگی ئیمجین وێران کرا و لە ١٦٠٧{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=24}} یان ١٦٠٨ دروستکرایەوە.{{Sfn|Yi|2015|p=29}} هیچ تۆمارێک نییە کە باسی وێرانبوونی بکات لەدوای ئەوەوە، هەرچەندە چەندین جار نۆژەن کراوەتەوە یان کاری چاکسازی تێدا کراوە.{{Sfn|Yi|2015|pp=61–62}} ''وۆلتای''یەک (سەکۆیەک) لە بەردەم دەروازەکەدا هەیە. ''وۆلتای''یەکە لە سەرەتای ساڵانی ١٩٠٠دا ڕووخێنرا{{Sfn|Yi|2015|pp=13–14}} و لە ساڵی ١٩٩٧ دروستکرایەوە.{{sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=163}} |- |[[پەڕگە:Changdeokgung Palace Oct 2014 002.JPG|200px]] |{{Ill|گیومهۆمون|ko|창덕궁 금호문}} ({{Korean/auto|hangul=^금호문|hanja=金虎門|mr=yes|lit=Metal Tiger Gate|labels=no}}) دەروازەی ڕۆژاوای کۆشکەکە. بەم ناوە ناونراوە بەهۆی نەریتی چینییەوە کە تێیدا [[کانزا (ووشینگ)|کانزا هاوتایە لەگەڵ ڕۆژاوا]] و [[پڵنگی سپی (ئەفسانە)|پڵنگی سپیش]] پارێزەری ڕۆژاوایە.{{sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=166}}{{Sfn|Changdeokgung Palace Management Office|2007|p=69}} لە ساڵی ١٤٧٥ ناونرا و یەکێک بوو لە زۆرترین دەروازە بەکارهێنراوەکانی کۆشکەکە.{{sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=166}} |- | |یۆگیومون ({{Korean/auto|hangul=^요금문|hanja=曜金門|labels=no|mr=yes}}) دەروازەیەکی بچووکە لە باکووری ڕۆژاوای کۆشکەکە.{{Sfn|Yi|2015|p=33}} زۆر بەکارنەدەهێنرا.{{Sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=163}} |- |[[پەڕگە:Korea-Seoul-Changdeokgung-Danbongmun-03.jpg|200px]] |دانبۆنگمون ({{Korean/auto|hangul=^단봉문|hanja=丹鳳門|labels=no|mr=yes}}) دەروازەیەکی بچووکە لە لای باشووری کۆشکەکە. بە شێوەیەکی سەرەکی لەلایەن ''کونگنیۆ''کان (خانمانی کۆشک) و خێزانی فراوانتری شاهانەوە بەکاردەهێنرا،{{Sfn|Yi|2015|p=33}} و یەکێک بوو لە زۆرترین دەروازە بەکارهێنراوەکانی کۆشکەکە. لە ساڵی ١٤٧٥ ناوی لێنرا.{{sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=166}} |- | |گیۆنگچومون ({{Korean/auto|hangul=^경추문|hanja=景秋門|mr=yes|labels=no}}) دەروازەیەکی بچووکە لە ڕۆژاوای کۆشکەکە. زۆر دەگمەن بەکاردەهێنرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.pressian.com/pages/articles/2022101223253415920|سەردێڕ=늦가을 깊은 정취, 궁궐 뜨락에 깃들다 |newspaper=[[Pressian]] |script-title=ko:늦가을 깊은 정취, 궁궐 뜨락에 깃들다 |ڕێکەوتی سەردان=٧ی نیسانی ٢٠٢٥|ڕێکەوت=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|زمان=ko |دوایین=최 |یەکەم=연}}</ref> |- | |گیۆنمومون ({{Korean/auto|hangul=^건무문|hanja=建武門|mr=yes|labels=no}}) دەروازەیەکی بچووکی باکوورە بۆ کۆشکەکە. ناوی لە [[کیسەڵ-ماری ڕەش]]ی ئەفسانەیی وەرگرتووە، کە پەیوەستە بە باکوورەوە. دەروازەکە دەگمەن بەکاردەهێنرا.{{sfn|Cultural Heritage Administration|2009|pp=163, 167}} لە ئێستادا دەچێتە دەرەوە بۆ کەمپی [[زانکۆی سونگکیونکوان]] و بەگشتی بۆ خەڵکی ئاسایی داخراوە.<ref name="gates">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cha.go.kr/newsBbz/selectNewsBbzView.do?newsItemId=155588792&sectionId=ocp&pageIndex=12&pageUnit=10&strWhere=&strValue=&sdate=&edate=&category=&mn=NS_01_02|سەردێڕ=국가유산청 |script-title=ko:궁궐의 현판과 주련-창덕궁 궁문 |ڕێکەوت=١٢ی تەممووزی ٢٠١٠|وێبگە=[[Cultural Heritage Administration]] |ڕێکەوتی سەردان=٧ی نیسانی ٢٠٢٥|زمان=ko}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ |ناونیشان=https://www.swinews.com/151405 |سەردێڕ=안희두 창덕궁 탐방 1 창덕궁 개요와 돈화문을 비롯한 성문들 |زمان=ko |دوایین=정 |یەکەم=흥교 |ڕێکەوت=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ |script-title=ko:안희두 창덕궁 탐방 1 창덕궁 개요와 돈화문을 비롯한 성문들 |newspaper=수원인터넷뉴스 |ڕێکەوتی سەردان=٧ی نیسانی ٢٠٢٥ |archive-date=١٥ی ئایاری ٢٠٢٥ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250515042157/https://www.swinews.com/151405 |url-status=dead }}</ref> |} === ئۆیجۆ === ''ئۆیجۆ'' ({{Korean/auto|hangul=외조|hanja=外朝|labels=no}}) ئاماژەیە بۆ ئەو بەشەی کۆشکێک کە تێیدا پاشا کاروباری دەوڵەتی بەڕێوەدەبرد.{{Sfn|Cultural Heritage Administration|2009|pp=67–68}}{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=43}} دەتوانرێت دابەش بکرێت بۆ ''چۆنجیۆن'' ({{Korean/auto|hangul=정전|hanja=正殿|rr=yes|labels=no}}؛ ناوچەی سەرەکی{{sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=74}}) و ''پیۆنجیۆن'' ({{Korean/auto|hangul=편전|hanja=便殿|rr=yes|labels=no}}؛ ناوچەی لاوەکی{{sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=76}}).{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=43}} ==== ئۆنجیۆن ==== {| class="wikitable" |+ !وێنە !پێکهاتە |- |[[پەڕگە:창덕궁 금천교와 진선문 (2011).jpg|200px]] |جینسۆنمون ({{Korean/auto|hangul=^진선문|hanja=進善門|mr=yes|labels=no|lit=Speaking Reverently [to the King] Gate}}{{Sfn|Changdeokgung Palace Management Office|2007|p=10}}) ئەم دەروازەیە لە ١٨ی مانگی ٣ی ١٤١١ تەواو کرا.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=28}} لەو کاتەدا، لەوانەیە وەک دەرەکیترین دەروازەی کۆشکەکە خزمەتی کردبێت.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=58}} لە ساڵی ١٩٠٨ ڕووخێنرا{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=20}} و لە ساڵی ١٩٩٩ دروستکرایەوە.{{sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=171}} |- |[[پەڕگە:Korea-Seoul-Changdeokgung-Sukjangmun-03.jpg|200px]] |سوکجانگمون ({{Korean/auto|hangul=^숙장문|hanja=肅章門|mr=yes|lit=Majestic and Brilliant Gate|labels=no}}{{sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=172}}) دەروازەیەکی گەورەیە کە دەچێتە ناو ''نایجیۆن''. لە ساڵی ١٤٧٥ ناونرا.{{sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=172}} پاشکۆکانی ڕاست و چەپی لە جەنگی ئیمجیندا وێران کران، و لە ١٦٤٧ دروستکرانەوە.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=31}} لە سەردەمی کۆلۆنیالیزمدا وێران کرا و لە ١٩٩٦ دروستکرایەوە.{{sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=172}} |- |[[پەڕگە:Korea-Seoul-Changdeokgung-Injeongmun-Front view-02.jpg|200px]] |[[ئینجۆنگمون]] ({{Korean/auto|hangul=^인정문|hanja=仁政門|mr=yes|labels=no}}) دەروازە بۆ ئینجۆنگجیۆن{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=58}} و گەنجینەیەکە.{{Sfn|Changdeokgung Palace Management Office|2007|p=75}} هیچ تۆمارێک نییە کە کەی دروست کراوە، بەڵام پێشبینی دەکرێت لە دەوروبەری کاتی دامەزراندنی کۆشکەکەدا تەواو کرابێت.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=58}} لە ساڵی ١٥٩٢ وێران کرا و لە سەردەمی گوانگهایگون دروستکرایەوە.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=58}} لە ساڵی ١٧٤٤ سووتا و لە ١٧٤٥ دروستکرایەوە؛{{sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=170}} ئەم وەشانە تا ئێستا ماوەتەوە.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=24}} دەروازەکە و ڕێڕەوەکانی لە نێوان ساڵانی ١٩٩٢ بۆ ١٩٩٦ بۆ دۆخی پێش کۆلۆنیالیزمی خۆیان گەڕێندرانەوە.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|pp=58–59}} |- |[[پەڕگە:Changdeokgung-Injeongjeon.jpg|200px]] |[[ئینجۆنگجیۆن]] ({{Korean/auto|hangul=^인정전|hanja=仁政殿|mr=yes|labels=no|lit=Hall of Benevolent Governance}}{{Sfn|Yi|2015|p=91}}) هۆڵی تەختی کۆشکەکە{{Sfn|Yi|2015|p=109}} و گەنجینەیەکی نیشتمانییە.{{Sfn|Changdeokgung Palace Management Office|2007|p=75}} پێدەچێت لە دەوروبەری ١٤٠٥ دروست کرابێت.<ref>{{بیرخستنەوە|دوایین=김 |یەکەم=동현 |سەردێڕ=창덕궁 인정전 (昌德宮 仁政殿) |ئیش=한국민족문화대백과사전 [Encyclopedia of Korean Culture] |ناونیشان=https://encykorea.aks.ac.kr/Article/E0055393 |ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|بڵاوکەرەوە=Academy of Korean Studies |زمان=ko}}</ref> لە کاتی جەنگی ئیمجین ١٥٩٢-١٥٩٨ وێران کرا، دروستکرایەوە،{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|pp=12–13}} و دیسان لە ١٨٠٣ وێران کرا و لە ١٨٠٤ دروستکرایەوە.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=37}} ئەم وەشانەی باڵەخانەکە تا ئێستا ماوەتەوە، هەرچەندە بە تێپەڕبوونی کات نۆژەن کراوەتەوە.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|pp=18, 24}} باڵەخانەکە لەسەر ''وۆلتای''یەک (سەکۆیەک) وەستاوە. بۆنە گەورەکانی دەوڵەت لەم باڵەخانەیە و حەوشەی پێشەوەیدا بەڕێوەدەچوون، وەک ڕێوڕەسمی تاجدانان.{{Sfn|Yi|2015|pp=83–85}} |- |[[پەڕگە:Changdeokgung Palace Oct 2014 037.JPG|200px]] |سۆنجۆنگمون ({{Korean/auto|hangul=^선정문|hanja=宣政門|mr=yes|labels=no}}) لە ١٦٤٧ دروستکرایەوە؛ ئەم وەشانە تا ئێستا ماوەتەوە.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=24}} |- |[[پەڕگە:창덕궁 선정전 (2013).jpg|200px]] |{{Ill|سۆنجۆنگجیۆن|ko|선정전}} ({{Korean/auto|hangul=^선정전|hanja=宣政殿|mr=yes|labels=no|lit=Spreading Governance Hall}}{{Sfn|Yi|2015|p=119}}) هۆڵێکی یەک-نهۆمییە کە پاشا لەوێدا کۆبوونەوەی دەکرد و سیاسەتی بەڕێوەدەبرد.{{Sfn|Yi|2015|pp=119–120}} گەنجینەیەکی دەستنیشانکراوە.{{Sfn|Changdeokgung Palace Management Office|2007|p=75}} ئەگەری هەیە تابلۆکانی [[ڕۆح|ڕۆحیش]] لێرەدا هەڵگیرابن.{{Sfn|Yi|2015|pp=119–120}} لە ساڵی ١٤٠٥ دروست کرا و سەرەتا ناوی جۆگیێچۆنگ بوو ({{Korean/auto|hangul=^조계청|hanja=朝啓廳|mr=yes|labels=no}}). ناوی ئێستای لە ١٤٦١ وەرگرت. دوای ئەوەی لە ١٥٩٢ لە جەنگی ئیمجیندا وێران کرا، لە ١٦٠٨ دروستکرایەوە. لە ١٦٢٣ لە کاتی کوودەتای ئینجۆ وێران کرا و لە ١٦٤٧ دروستکرایەوە، بە بەکارهێنانی کەرەستە ڕیسایکلکراوەکانی باڵەخانەیەک بە ناوی گوانگجۆنگجیۆن لە ئینگکیۆنگگونگ. لەو کاتەوە بووەتە کۆنترین باڵەخانەی ماوە لە کۆشکەکەدا.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|pp=13, 56–57}} تاکە باڵەخانەی ماوەی کۆشکی جۆسۆنە کە خشتی بانی شین بێت، کە ئەوکات بە گرانبەها و سەخت بۆ دروستکردن دادەنرا.{{Sfn|Yi|2015|pp=121–122}}{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=57}} لە سەردەمی کۆلۆنیالیزمدا، باڵەخانەکە بۆ خەڵکی کرایەوە، و شوشە کرایە پەنجەرەکانییەوە. باڵەخانەکە لە ساڵی ١٩٩٦ بۆ دیمەنی پێش کۆلۆنیالیزمی خۆی گەڕێنرایەوە.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=57}} |} ==== فەرمانگە حکوومییەکان ==== فەرمانگە حکوومییەکانی ناو کۆشکەکان پێیان دەوترێت ''کوەللایگاکسا'' ({{Korean/auto|hangul=궐내각사|hanja=闕內各司|rr=yes|labels=no}}). دامەزراوەکانی چانگدۆکگونگ تا ڕادەیەک بچووک بوون و مەبەست لێیان کاری ڕۆژانە بوو لەگەڵ پاشادا؛ زۆربەی دامەزراوە گەورەکانی وەزارەتەکانی حکوومەت لە دەرەوەی کۆشکەکە بوون،{{Sfn|Yi|2015|pp=49–50}}{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=43}} بۆ نموونە لەسەر {{Ill|شەقامی یوکچۆ|ko|육조거리|en=Yukcho Street}}.{{Sfn|Yi|2015|pp=49–50}} دوای ئەوەی لە ١٥٩٢ لە جەنگی ئیمجیندا وێران کران، فەرمانگە حکوومییەکان لە ١٦٤٧ دروستکرانەوە.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=31}} زۆرێک لەو فەرمانگانەی کە پێشتر لە گیۆنگبۆکگونگ هەبوون گواسترانەوە بۆ چانگدۆکگونگ.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=43}} هەموو باڵەخانەکانی فەرمانگە حکوومییەکانی بەردەم سۆنجۆنگجیۆن و هیجۆنگدانگ لە نێوان ساڵانی ١٩٠٧ بۆ ١٩٠٩ ڕووخێنران.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=21}} {| class="wikitable" |+ !وێنە !پێکهاتە |- |[[پەڕگە:Imunwon.jpg|200px]] |{{ill|ئیمونوۆن|ko|이문원 (조선의 기관)}} ({{Korean/auto|hangul=^이문원|hanja=摛文院|mr=yes|labels=no}}) باڵەخانەی کتێبخانەی شاهانەیە کە بە چەندین ناو دەناسرا، لەوانە "نایگاک" ({{Korean/auto|hangul=내각|hanja=內閣|labels=no}}) و "[[کیوجانگگاک]]". ئەم ناوەی دوایییان بۆ چەندین باڵەخانەی جیاواز بەکارهێنراوە، بەپێی ئەوەی کامیان لەوکاتەدا کۆکراوەی کتێبخانە شاهانەیییەکەی تێدا بووە.{{Sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=208}} ئەم باڵەخانەیە لە ١٠ی مانگی ٣ی ١٧٨١ تەواو بوو،{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=36}} و کتێبخانە شاهانەیییەکە لە جوهامنووەوە گواسترایەوە بۆ ئیمونوۆن.{{Sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=208}} |- |[[پەڕگە:김상범_창덕궁및후원_02569.jpg|200px]] |گیۆمسۆچۆنگ ({{Korean/auto|hangul=^검서청|hanja=檢書廳|mr=yes|labels=no|lit=Inspect Books Office}}) لە ١٧٨٣ دروست کرا و لەلایەن کیوجانگگاکەوە بەکاردەهێنرا.{{Sfn|Changdeokgung Palace Management Office|2007|p=69}} لە نێوان ساڵانی ١٩١١ بۆ ١٩٢١ ڕووخێنرا.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=21}} |- |[[پەڕگە:Bongmodang.jpg|200px]] |بۆنگمۆدانگ ({{Korean/auto|hangul=^봉모당|hanja=奉謨堂|mr=yes|labels=no}}) هۆڵێک بوو کە وەک ئەرشیفێک بۆ کەلوپەلی پاشاکانی پێشوو بەکاردەهێنرا.{{Sfn|Yi|2015|pp=58–59}} |- |[[پەڕگە:00567_창덕궁.jpg|200px]] |چایگکۆ ({{Korean/auto|hangul=책고|hanja=冊庫|mr=yes|labels=no|lit=Book Storage}}) باڵەخانەیەکی پاشکۆ بوو کە لەلایەن کیوجانگگاکەوە بۆ هەڵگرتنی کتێبەکان بەکاردەهێنرا.{{Sfn|Changdeokgung Palace Management Office|2007|p=69}} |- |[[پەڕگە:Yemungwan.jpg|200px]] |یێمونگوان ({{Korean/auto|hangul=^예문관|hanja=藝文館|mr=yes|labels=no}}) لە ڕۆژی ٦ی مانگی ٣ی ١٨١١ ئاگرێک لێرە کەوتەوە.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=37}} |- |[[پەڕگە:Hongmungwan.jpg|200px]] |هۆنگمونگوان ({{Korean/auto|hangul=^홍문관|hanja=弘文館|mr=yes|labels=no}}) هەروەها پێی دەگوترا ئۆکدانگ ({{Korean/auto|hangul=옥당|hanja=玉堂|labels=no|lit=Jade Hall}}). لەلایەن فەرمانگەی حکوومی [[هۆنگمونگوان]]ەوە بەکاردەهێنرا، کە تۆمارەکانی کۆشکی دەپاراست و ئامۆژگاریی پاشای دەکرد.{{Sfn|Yi|2015|pp=73–74}} لە نێوان ساڵانی ١٩١١ بۆ ١٩٢١ ڕووخێنرا.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=21}} |- |[[پەڕگە:창덕궁_궐내각사_약방(궁능유적본부).jpg|200px]] |نائیویوۆن ({{Korean/auto|hangul=^내의원|hanja=內醫院|mr=yes|labels=no}}) بەشێک لە کۆشکەکە کە پێشتر دەرمانخانەی کۆشکەکەی بە ناوی [[نائیویوۆن]] تێدابوو. ڕێکخراوەکە هەروەها بە یاکبانگ ({{Korean/auto|hangul=약방|hanja=藥房|labels=no|lit=hospital}}) دەناسرا، و لە ١٤٤٣ەوە دەستی کرد بە بەکارهێنانی ناوی نائیویوۆن.{{Sfn|Changdeokgung Palace Management Office|2007|p=67}} |- |[[پەڕگە:한국적사진_고궁_창덕궁_15.jpg|200px]] |ئۆکسۆنگنو ({{Korean/auto|hangul=^억석루|hanja=憶昔樓|labels=no|lit=Remembering the Past Building|mr=yes}}{{Sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=207}}) باڵەخانەیەکی دوو-نهۆمییە کە پێدەچێت لەلایەن نائیویوۆنەوە وەک شوێنی هەڵگرتنی دەرمانەکان بەکارهێنرابێت.{{Sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=207}} |} === نایجۆ === ==== نایجیۆن ==== ''نایجیۆن'' ({{Korean/auto|hangul=내전|hanja=內殿|rr=yes|labels=no}}) ئاماژەیە بۆ بەشێکی کۆشک کە پاشا یان شاژنی تێدا نیشتەجێ بوو.{{sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=70}} خانمانی کۆشک، بەتایبەتی ئەوانەی سەر بە [[نایمیۆنگبو]] بوون، هەروەها زۆرجار ئەم شوێنەیان بەکاردەهێنا. کاتێک شوێن بۆ باڵەخانەکان لەم بەشەی کۆشکەکەدا نەدەما، لە جیاتی ئەوە باڵەخانەکان لە چانگگیۆنگگونگ دروست دەکران.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=43}} ''نایجیۆن'' لە ساڵی ١٨٣٣دا تووشی ئاگرکەوتنەوە بوو و لە ١٨٣٤ دروستکرایەوە.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=38}} لە ئاگرەکەی ساڵی ١٩١٧ بەتەواوی وێران بوو.<ref name=":2" /> {| class="wikitable" |+ !وێنە !پێکهاتە |- |[[پەڕگە:창덕궁 희정당 (2013).jpg|200px]] |[[هیجۆنگدانگ]] ({{Korean/auto|hangul=^희정당|hanja=熙政堂|mr=yes|labels=no|lit=Peaceful Governance Hall}}{{Sfn|Yi|2015|p=145}}) هۆڵێک و گەنجینەیەکی دەستنیشانکراوە.{{Sfn|Changdeokgung Palace Management Office|2007|p=75}} لە بنەڕەتدا وەک ژووری نووستن بۆ پاشا دروست کرابوو؛{{Sfn|Yi|2015|p=145}} تا سەردەمی سونجۆنگ وەک هۆڵی کۆبوونەوە بەکاردەهێنرا.{{Sfn|Yi|2015|p=145}} لە ساڵی ١٥٩٢ وێران کرا و لە ١٦٠٨ دروستکرایەوە.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|pp=76–77}} چەندین جار وێران بوو و دروستکرایەوە؛ وەشانی ئێستای باڵەخانەکە لە ساڵی ١٩٢٠ دروست کراوە.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|pp=76–77}} |- |[[پەڕگە:Exterior front view of Daejojeon Hall with blue sky at Changdeokgung Palace in Seoul.jpg|200px]] |[[دایجیۆجیۆن]] ({{Korean/auto|hangul=^대조전|hanja=大造殿|mr=yes|labels=no|lit=Achieving Greatness Hall}}{{Sfn|Yi|2015|p=154}}) هۆڵێکە کە وەک شوێنی نیشتەجێبوونی سەرەکی بۆ پاشا و نووسینگەی شاژن بەکاردەهێنرا.{{Sfn|Yi|2015|pp=154–155}} گەنجینەیەکی دەستنیشانکراوە.{{Sfn|Changdeokgung Palace Management Office|2007|p=75}} لە ١٥٩٢ وێران کرا و لە ١٦٠٨ دروستکرایەوە. دواتر چەندین جار وێران بوو و دروستکرایەوە؛ وەشانی ئێستای لە ١٩٢٠ دروست کرا.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=23}} باڵەخانەکە شوێنی چەندین ڕووداوی مێژوویی بوو. بۆ نموونە، لە یەکێک لە هۆڵە لکێندراوەکانیدا بە ناوی هیونگبۆکهۆن ({{Korean/auto|hangul=^흥복헌|hanja=興福軒|mr=yes|labels=no}})، کۆتا کۆبوونەوەی کابینە ئەنجام درا پێش لکاندنی کۆریا لە ١٩١٠.{{Sfn|Yi|2015|pp=156–157}} سونجۆنگ لە ١٩٢٦ لێرە کۆچی دوایی کرد.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=23}} |- |[[پەڕگە:Gyeonghungak_2.jpg|200px]] |گیۆنگهونگاک ({{Korean/auto|hangul=^경훈각|hanja=景薰閣|mr=yes|labels=no|lit=Heartwarming Scenery Hall}}{{Sfn|Yi|2015|pp=162–163}}) لە بنەڕەتدا باڵەخانەیەکی دوو-نهۆمیی{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=22}} پاشکۆ بوو لە پشتەوەی دایجیۆجیۆن کە بۆ کات بەسەربردن بەکاردەهێنرا.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=22}} نهۆمی دووەمەکەی ناوی جینگگوانگنو بوو ({{Korean/auto|hangul=^징광루|hanja=澄光樓|mr=yes|labels=no}}).{{Sfn|Changdeokgung Palace Management Office|2007|p=25}} بەهۆی ئاگرەکەی ١٩١٧ەوە وێران بوو.<ref name=":2" />{{Sfn|Yi|2015|pp=162–164}}{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=22}} لە ساڵی ١٩٢٠،{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=24}} مانگیۆنگجیۆنی سەر بە گیۆنگبۆکگونگ هەڵوەشێنرایەوە و کەرەستەکانی بەکارهێنرانەوە بۆ دروستکردنەوەی هۆڵەکە وەک باڵەخانەیەکی یەک-نهۆمی.{{Sfn|Yi|2015|pp=162–164}}{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=22}} لە سەردەمی کۆلۆنیالیزمدا، بە شێوەیەکی بەرچاو لەلایەن خێزانی شاهانەی پێشووەوە پێش مەرگی سونجۆنگ لە ١٩٢٦ بەکاردەهێنرا، و وانەکانی ئینگلیزی، ژاپۆنی و پیانۆ لێرە دەخوێندران. دوای ئەوە بە شێوەیەکی بەرچاو بەکاریان نەدەهێنا.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=23}} باخچەیەکی پشتەوەی هەیە کە بە نەخشی گوڵ ڕازێنراوەتەوە.{{Sfn|Yi|2015|pp=166–167}} |} ==== کۆشکی ڕۆژهەڵات ==== کۆشکی ڕۆژهەڵات ({{Korean/auto|hangul=^동궁|hanja=東宮|rr=yes|mr=yes|labels=no}}) وەک شوێنی نیشتەجێبوون، ناوچەی خوێندن، و نووسینگەی شازادەی جێنشین بەکاردەهێنرا،{{Sfn|김지영|2022|p=164}}{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=43}} هەرچەندە کاتێک لەلایەن شازادەی جێنشینەوە داگیر نەدەکرا، بۆ مەبەستی تر بەکاردەهێنرا.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=43}} پێش جەنگی ئیمجین، لە دەرەوەی سنوورەکانی چانگدۆکگونگ بوو. دوای جەنگی ئیمجین دروستکرایەوە، بەڵام دوای چەندین ئاگرکەوتنەوە، دروستکرایەوە و زیاتر نزیک خرایەوە لە بەشەکانی تری کۆشکەکە، وەک بەشێک لە ''نایجیۆن''.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|pp=43–44}} دامەزراوەکانی لە نێوان هەردوو کۆشکی چانگدۆکگونگ و چانگگیۆنگگونگ هاوبەش بوون،{{Sfn|김지영|2022|p=164}}{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=43}} و دەروازە سەرەکییەکانی کەوتبوونە لای ڕۆژهەڵات، بەو مانایەی کە بە شێوەیەکی سەرەکی بۆ ئەوە دانرابوون کە لە چانگگیۆنگگونگەوە بچیتە ناویان.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=43}} دوای ئەوەی گیۆنگبۆکگونگ و کۆشکی ڕۆژهەڵاتی ئەو کۆشکە لە کۆتایییەکانی سەدەی ١٩ دروستکرانەوە، کۆشکی ڕۆژهەڵاتی چانگدۆکگونگ بەکارهێنانی لەدەستدا.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=44}} زۆربەی باڵەخانەکانی ئەم ناوچەیە نەماون و ڕووخاون.{{Sfn|김지영|2022|p=164}} {| class="wikitable" |+ !وێنە !پێکهاتە |- |[[پەڕگە:Seongjeonggak.jpg|200px]] |سۆنگجۆنگگاک ({{Korean/auto|hangul=^성정각|hanja=誠正閣|mr=yes|labels=no}}) هۆڵەکە بۆ پەروەردەی پاشا و شازادەی جێنشین بەکاردەهێنرا.{{Sfn|Yi|2015|p=179}}{{Sfn|김지영|2022|pp=164–166}} ناوەکەی لە دەستەواژەیەکی دەقی چینیی ''[[فێربوونی مەزن]]''ەوە وەرگیراوە، کە هاندەری سەرکردەکانە کە خەسڵەت و پەروەردەی خۆیان باش بکەن پێش ئەوەی حوکمڕانی بکەن.{{Sfn|Yi|2015|p=179}} کۆنترین بەڵگە بۆ ئەم باڵەخانەیە دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٧٠٥. تا سەردەمی کۆتایی جۆسۆن، وەک کۆگایەک بۆ نائیویوۆن بەکارهێنرا. سونجۆنگ دوای ئاگرەکەی ١٩١٧ بەشێوەیەکی کاتی لێرە نیشتەجێ بوو. باڵەخانەیەکی لکێندراوی بەرزکراوەی هەیە بە ناوی هیورو ({{Korean/auto|hangul=^희우루|hanja=喜雨樓|mr=yes|labels=no}})، کە لە ١٧٧٧ ناونرا. ناوی ئەو باڵەخانەیە سەرچاوەی لە چیرۆکێکەوە گرتووە دەربارەی ئەوەی کە پاشا سوکجۆنگ لە ١٦٩٠ نزای بۆ باران کرد.{{Sfn|Cultural Heritage Administration|2009|pp=191–193}} |- |[[پەڕگە:창덕궁 관물헌 (2012).jpg|200px]] |گوانمولهۆن ({{Korean/auto|hangul=^관물헌|hanja=觀物軒|mr=yes|labels=no|lit=Observing Matters Hall}}{{Sfn|Yi|2015|pp=185–186}}) هۆڵێکی خوێندنە بۆ پەروەردەی پاشا و شازادەی جێنشین. باڵەخانەکە خۆشنووسی لەسەرە ("{{Lang|zh|緝熙}}") کە پێدەچێت لەلایەن پاشا گۆجۆنگی تەمەن ١٣ ساڵەوە لە ساڵی ١٨٦٤ نووسرابێت. سونجۆنگ لێرە لە ١٨٧٤ لەدایکبووە. ئەوە مۆڵگەی یاخیبووانی [[پارتی گايهوا|پارتی ڕۆشنگەری]] بوو لە کاتی [[کوودەتای گاپسین]] لە ١٨٨٤؛ ئەوکات باڵەخانەکە تا ڕادەیەک بە جێگەیەکی گونجاو بۆ بەرگری دادەنرا.{{Sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=194}} |- |[[پەڕگە:Exterior front view of the pavilion Samsamwa with blue sky at Changdeokgung Palace in Seoul.jpg|200px]] |{{Plainlist| * سونگهوارو ({{Korean/auto|hangul=^승화루|hanja=承華樓|mr=yes|labels=no}}){{Sfn|Yi|2015|pp=189–190}} * سامساموا ({{Korean/auto|hangul=삼삼와|hanja=三三窩|labels=no}}){{Sfn|Yi|2015|pp=189–190}} (لە وێنەکەدایە) * چیلبونسۆ ({{Korean/auto|hangul=^칠분서|hanja=七分序|mr=yes|labels=no}}){{Sfn|Changdeokgung Palace Management Office|2007|p=10}} }} باڵەخانەکان پەیوەستن بە جونگهویدانگ، کە شوێنی نیشتەجێبوونی شازادەی جێنشین بوو. جونگهویدانگ لە ساڵی ١٨٩١ گواسترایەوە بۆ شوێنێکی نادیار، بەڵام ئەم باڵەخانانە ماونەتەوە.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|pp=37–38}}{{Sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=196}} سونگهوارو کتێبخانەی شازادەی جێنشینە.{{Sfn|Yi|2015|pp=189–190}} |} === باخچەی نهێنی === باخچەی پشتەوە ({{Korean/auto|hangul=^후원|hanja=後苑|rr=yes|labels=no|mr=yes}})، کە بە شێوەیەکی باو بە {{Ill|باخچەی نهێنیی چانگدۆکگونگ|ko|창덕궁 후원|en=Changdeokgung Secret Garden}} ({{Korean/auto|hangul=^비원|hanja=秘院|rr=yes|mr=yes|labels=no}}) ناسراوە،{{efn|ناوی "باخچەی نهێنی" لەو ڕێکخراوەوە هاتووە کە چاودێری دەکرد، کە پێی دەگوترا "بیوۆن" ({{Korean/auto|hangul=^비원|hanja=秘院|mr=yes|labels=no}}؛ هەمان گۆکردنی هەیە بۆ وشەی "باخچەی نهێنی"). کۆنترین بەڵگە بۆ ئەم ناوە دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٩٠٣. کاتێک کۆشکەکە لە سەردەمی کۆلۆنیالیزمدا بوو بە پارکێکی گشتی، ئەم ناوە لە ناو خەڵکدا زیاتر بڵاو بووەوە.{{Sfn|Yi|2015|p=245}}{{Sfn|Changdeokgung Palace Management Office|2007|p=39}}}} دەکەوێتە باکوور و پشتەوەی هەریەک لە چانگدۆکگونگ و چانگگیۆنگگونگ، و دەستگەیشتن پێی لە هەردوو کۆشکەکەوە هاوبەشە. باخچەیەکی تایبەت بوو کە زۆرجار بۆ کات بەسەربردن بەکاردەهێنرا، هەروەها بۆ سیاسەت، ڕێوڕەسم، مەشقی سەربازی، و [[گواگیۆ|تاقیکردنەوەی خزمەتی مەدەنی و سەربازی]].{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|pp=46–47}} چالاکییەکانی کات بەسەربردن بریتی بوون لە ڕاوکردن، ئاهەنگگێڕان، و مەشقی هونەرە جەنگییەکان.{{Sfn|Yi|2015|pp=248–249}} پێش سەدەی بیستەم، چوونە ناو باخچەکە بۆ زۆربەی خەڵک قەدەغە بوو.{{Sfn|김지영|2022|p=172}} ڕێگایەکی نوێ لەم ناوچەیەدا لە ساڵی ١٩٠٩ دروست کرا.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=22}} چەندین گۆم و کۆشکی دەستکردی تێدایە.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=47}} زیاتر لە ١٦٠ جۆری داری تێدایە. زیاتر لە ٧٠ دار لەم ناوچەیەدا تەمەنیان لە ٣٠٠ ساڵ زیاترە.{{Sfn|Yi|2015|p=249}} بەرزترین خاڵی باخچەکە لە ناوەڕاستیدایە، و بەرەو ڕۆژهەڵات و ڕۆژاوا لێژ دەبێتەوە.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=46}} ==== ناوچەی بویۆنگجیۆنگ ==== {| class="wikitable" |+ !وێنە !پێکهاتە |- |[[پەڕگە:창덕궁 부용정 근경 (2013).jpg|200px]] |[[بویۆنگجیۆنگ]] ({{Korean/auto|hangul=^부용정|hanja=芙蓉亭|mr=yes|labels=no|lit=Lotus Flower Pavilion}}{{Sfn|Yi|2015|pp=258–259}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ko:창덕궁 부용정 |ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠٢٥|trans-title=Buyongjeong Pavilion of Changdeokgung Palace |ناونیشان=https://www.heritage.go.kr/heri/cul/culSelectDetail.do?ccbaCpno=1121117630000&pageNo=1_1_1_0|سەردێڕ=보물 창덕궁 부용정 (昌德宮 芙蓉亭) : 국가유산포털 - 국가유산청 |وێبگە=[[Korea Heritage Service]] |زمان=ko}}</ref>) کۆشکێکە لە لای باشووری گۆمێکی دەستکرد بە ناوی بویۆنگجی ({{Korean/auto|hangul=^부용지|hanja=芙蓉池|mr=yes|labels=no}}).{{Sfn|Yi|2015|pp=258–259}}<ref>{{بیرخستنەوە|دوایین=김 |یەکەم=왕직 |script-title=ko:창덕궁 부용정 (昌德宮 芙蓉亭) |ئیش=[[Encyclopedia of Korean Culture]] |ناونیشان=https://encykorea.aks.ac.kr/Article/E0055385|سەردێڕ=창덕궁 부용정(昌德宮 芙蓉亭) |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٥|بڵاوکەرەوە=[[Academy of Korean Studies]] |زمان=ko}}</ref> گۆمەکە لە ساڵی ١٧٠٧ هەڵکەندرا. باڵەخانەیەک بە ناوی تایکسوجای ({{Korean/auto|hangul=^택수재|hanja=澤水齋|mr=yes|labels=no}}) لەو ساڵەدا لە تەنیشت گۆمەکە دروست کرا. ئەو باڵەخانەیە لە ساڵی ١٧٩٢ ڕووخێنرا و یەکێکی نوێ لە جێگەی دروست کرا.{{Sfn|Yi|2015|pp=258–259}}{{Sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=220}} باڵەخانەکە ناوی گۆڕدرا بۆ "بویۆنگجیۆنگ" یان لە ١٧٧٦{{Sfn|Yi|2015|pp=258–259}} یان لە ١٧٩٢، دوای دروستکردنەوەکە.{{Sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=220}} پاشا جیۆنگجۆ چێژی لە ماسیگرتن لەم شوێنە بینی لە ١٧٩٥.{{Sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=220}} |- |[[پەڕگە:Changdeokgung Palace, Seoul, constructd in 1405 (45) (27240733578).jpg|200px]] |یۆنگهوادانگ ({{Korean/auto|hangul=^영화당|hanja=暎花堂|mr=yes|labels=no|lit=Harmony With Flowers Hall}}{{Sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=224}}) کۆشکێکە لە ڕۆژهەڵاتی جوهامنو کە بۆ پشوودان و کات بەسەربردن بەکاردەهێنرا.{{Sfn|Yi|2015|p=274}}{{Sfn|Changdeokgung Palace Management Office|2007|p=44}} پێدەچێت پێش جەنگی ئیمجین بوونی هەبووبێت. لە ١٦٩٢ دروستکرایەوە. بۆ چالاکییەکانی وەک شیعر خوێندنەوە و سەیرکردنی گوڵ بەکاردەهێنرا.{{Sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=224}} |- |[[پەڕگە:Changdeokgung Palace, Seoul, constructd in 1405 (37) (40403016724).jpg|200px]] |{{Ill|جوهامنو|ko|주합루}} ({{Korean/auto|hangul=^주합루|hanja=宙合樓|mr=yes|labels=no|lit=Place Open to the Universe}}{{Sfn|Yi|2015|pp=269–270}}) باڵەخانەیەکی گەورەی دوو-نهۆمییە لەسەر لوتکەی گردێک. لە ٢٦ی مانگی ٩ی ١٧٧٦ تەواو کرا.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|pp=33–34}} ناوی "جوهامنو" لە سەرەتادا تەنیا بۆ نهۆمی دووەم بەکاردەهێنرا؛ نهۆمی یەکەم ناوی "کیوجانگگاک" بوو و کتێبخانە شاهانەیییەکەی تێدابوو.{{Sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=217}} لە ١٧٨١، کۆکراوەی کتێبخانەکە گواسترایەوە بۆ ئیمونوۆن.{{Sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=208}} لە سەردەمی سونجۆنگدا، باڵەخانەکە وەک هۆڵی پێشوازیکردن بۆ کەسایەتییە دیارەکانی ژاپۆن بەکاردەهێنرا. بۆ نموونە، سونجۆنگ میوانداریی [[ئیتۆ هیرۆبومی]]ی لێرە کرد لە ١٩٠٨.{{Sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=217}} |- |[[پەڕگە:Sajeonggibigak.jpg|200px]] |ساجۆنگگیبیگاک ({{Korean/auto|hangul=^사정기비각|hanja=四井記碑閣|mr=yes|labels=no|lit=Four Wells Record Stele Pavilion}}{{Sfn|Changdeokgung Palace Management Office|2007|p=10}}) کۆشکێکە کە بە دەوری کێلێکی بەردیندا دروست کراوە. هەروەها پێی دەگوترا سولسۆنگگاک ({{Korean/auto|hangul=^술성각|hanja=述盛閣|mr=yes|labels=no}}).{{Sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=221}} یادگارییەکە بۆ ڕووداوێک کە لەم ناوچەیەدا ڕوویداوە. پاشا [[سێجۆ]] فەرمانی بە چوار لە برازاکانی کرد کە بیر لە ناوچەکەدا بدۆزنەوە. سێجۆ دڵخۆش بوو کاتێک چواریان دۆزییەوە. بە تێپەڕبوونی کات و لە کاتی جەنگەکاندا، دوو لە بیرەکان وێران بوون. لە ١٦٩٠، پاشا سوکجۆنگ ئەو دوو بیرەی کە مابوونەوە چاککردەوە و کێل و کۆشکەکەی دروست کرد بۆ یادکردنەوەی بیرە ماوەکان.{{Sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=221}}{{Sfn|Changdeokgung Palace Management Office|2007|p=10}} |- |[[پەڕگە:Seohyanggak.png|200px]] |سۆهیانگگاک ({{Korean/auto|hangul=^서향각|hanja=書香閣|mr=yes|labels=no|lit=Book Fragrance Building}}{{Sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=219}}) باڵەخانەیەک بوو کە بۆ مەبەستی جیاواز لە کاتی جیاوازدا بەکاردەهێنرا. بۆ هەواگۆڕکێی کتێبەکانی کیوجانگگاک، بۆ کێشان و هەڵگرتنی وێنەی پاشاکان، و بۆ بەخێوکردنی [[کرمی ئاوریشم]] بەکاردەهێنرا.{{Sfn|Yi|2015|pp=284–285}}{{Sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=217}} لە ١٧٧٦ دروست کرا.{{Sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=217}} |- |[[پەڕگە:Huiujeong.png|200px]] |هیوجۆنگ ({{Korean/auto|hangul=^희우정|hanja=喜雨亭|mr=yes|labels=no}}) کۆشکێکی بچووکی یەک-ژوورییە. یەکەم جار لە ١٦٤٥{{Sfn|Changdeokgung Palace Management Office|2007|p=44}}{{Sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=219}} یان ١٦٤٦{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=34}} وەک باڵەخانەیەکی بانی کا و پۆشراو بە ناوی چویهیانگجۆنگ ({{Korean/auto|hangul=^취향정|hanja=醉香亭|mr=yes|labels=no}}<ref name="encykorear">{{Cite encyclopedia |last=정 |first=재훈 |script-title=ko:창덕궁 후원 (昌德宮 後苑) |encyclopedia=[[Encyclopedia of Korean Culture]] |url=https://encykorea.aks.ac.kr/Article/E0025210 |access-date=2025-03-29 |publisher=[[Academy of Korean Studies]] |language=ko}}</ref>) دروست کرا. لە ١٦٩٠ ئەم ناوەی ئێستای وەرگرت، دوای ئەوەی پاشا سوکجۆنگ نزای بۆ باران کرد دوای وشکەساڵییەک لەم شوێنە و باران باری.{{Sfn|Changdeokgung Palace Management Office|2007|p=44}}{{Sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=219}} |- |[[پەڕگە:Cheonseokjeong.png|200px]] |چۆنسۆکجۆنگ ({{Korean/auto|hangul=^천석정|hanja=千石亭|mr=yes|labels=no}}) باڵەخانەیەکی بچووکە لە باکووری ڕۆژهەڵاتی جوهامنو.{{Sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=220}} هەروەها بە جیێوۆلگوانگپونگگوان ({{Korean/auto|hangul=^제월광풍관|hanja=霽月光風觀|mr=yes|labels=no|lit=Enjoying the Moonlight and Wind on a Rainy Day}}) ناسراوە.{{Sfn|Changdeokgung Palace Management Office|2007|p=44}} |} ==== ناوچەی یۆنگیۆنگدانگ ==== {| class="wikitable" !وێنە !پێکهاتە |- |[[پەڕگە:창덕궁 연경당 안채 전경.jpg|200px]] |{{Ill|یۆنگیۆنگدانگ|ko|연경당}} ({{Korean/auto|hangul=^연경당|hanja=演慶堂|mr=yes|labels=no|lit=Extending Congratulations Hall}}{{Sfn|Yi|2015|p=313}}) شوێنی نیشتەجێبوونێک بوو کە بۆ ڕێوڕەسم و بۆنەکان بەکاردەهێنرا. لە ١٨٢٨ دروست کرا.{{Sfn|Yi|2015|p=313}}{{Sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=231}} لە ''[[ئانچای]]''یەک، ''[[سارانگچای]]''یەک، و باڵەخانەی چێشتخانەیەک ({{Korean/auto|hangul=반빗간|rr=yes|mr=yes|labels=no}}) پێکهاتووە.{{Sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=231}} ''[[دانچۆنگ]]''ی نییە (بۆیەی نەریتی ئاڵۆز)، و زیاتر لە ماڵی خانەدانێکی ئاسایی دەچێت. ئەمە بە مەبەست بوو؛ لە کاتی نیشتەجێبوون لێرە، پاشا [[سونجۆ]] وەک خانەدانێکی ئاسایی جلی دەپۆشی و بە سادەیی دەژیا. پاشا گۆجۆنگ لە کاتی کوودەتای گاپسین لە ١٨٨٤دا لێرە پەنای گرت، و ئیمپراتۆر سونجۆنگ بەشێوەیەکی کاتی لێرە نیشتەجێ بوو دوای ئاگرەکەی ١٩١٧.{{Sfn|Yi|2015|pp=316–318}} |- |[[پەڕگە:Seonhyangjae.jpg|200px]] |سۆنهیانگجای ({{Korean/auto|hangul=^선향재|hanja=善香齋|mr=yes|labels=no|lit=Good Fragrance [From Books] Hall}}{{Sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=232}}) باڵەخانەیەکی خوێندنە کە بۆ پێشوازیکردن لە میوانەکان بەکاردەهێنرا.{{Sfn|Yi|2015|pp=330–331}} گۆشەی سەیوانەکەی دەتوانرێت ڕێکبخرێت بۆ ڕێگەدان بە تیشکی خۆری زیاتر یان کەمتر.{{Sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=232}} |- |[[پەڕگە:창덕궁 연경당 후원 농수정.jpg|200px]] |نۆنگسوجۆنگ ({{Korean/auto|hangul=^농수정|hanja=濃繡亭|mr=yes|labels=no|lit=Embroidered with Colors Pavilion}}{{Sfn|Yi|2015|pp=330–331}}) کۆشکێکی بچووکە.{{Sfn|Yi|2015|p=332}} |} ==== ناوچەی ئۆگنیوچۆن ==== جۆگەی {{Ill|ئۆگنیوچۆن|ko|옥류천}} ({{Korean/auto|hangul=옥류천|hanja=玉流川|labels=no|lit=Jade Stream}}) بە بەشی باکووری باخچەی نهێنیدا دەڕوات.{{Sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=240}}{{Sfn|Yi|2015|p=365}} لە ساڵی ١٦٣٦ دروست کرا.{{Sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=240}}{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=32}} ئەم ناوچەیە لە ساڵی ١٩٧٩ بەڕووی سەردانکەراندا داخرا، بۆ پاراستنی ژینگەی ناوچەکە. لە ١ی ئایاری ٢٠٠٤ دووبارە بۆ خەڵک کرایەوە بەڵام تەنیا لە ڕێگەی حجزکردنی پێشوەختەوە دەکرێت سەردان بکرێت.{{Sfn|Yi|2015|p=365}} کۆشکەکانی سۆیۆجۆنگ، تایگوکجیۆنگ، و چۆنگویجیۆنگ پێکەوە پێیان دەگوترا "سێ کۆشکەکەی دارستانی شاهانە" ({{Korean/auto|hangul=^상림삼정|hanja=上林三亭|mr=yes|labels=no}}) و وەک شوێنی دیمەن جوان وەسف کراون.{{Sfn|Yi|2015|p=374}}{{Sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=240}} {| class="wikitable" !وێنە !پێکهاتە |- |[[پەڕگە:Soyojeong.jpg|200px]] |سۆیۆجۆنگ ({{Korean/auto|hangul=^소요정|hanja=逍遙亭|mr=yes|labels=no|lit=Living Without Worldly Cares Pavilion}}{{Sfn|Yi|2015|p=369}}) کۆشکێکی بچووکە کە بۆ پشوودان بەکاردەهێنرا. لە ساڵی ١٦٣٦ تەواو کرا و سەرەتا پێی دەگوترا تانسۆجۆنگ ({{Korean/auto|hangul=^탄서정|hanja=歎逝亭|mr=yes|labels=no}}).{{Sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=240}} بەردێکی گەورە لە بەردەم کۆشکەکەدا هەیە کە خۆشنووسی لەسەرە لەلایەن پاشا [[ئینجۆ]]وە (لە ١٦٣٦ نووسراوە{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=34}}) و شیعرێکیشی لەسەرە لەلایەن پاشا [[سوکجۆنگ]]ەوە.{{Sfn|Yi|2015|pp=369–370}} کۆشکەکە بەتایبەتی لەلایەن زۆرێک لە پاشاکانەوە خۆشەویست بوو؛ چەندین پاشا شیعریان دەربارەی نووسیوە.{{Sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=240}} ئینجۆ و وەزیرەکانی ئاهەنگی خواردنەوەی شەرابیان لێرە دەگێڕا، کە کوپە شەرابەکان بەسەر جۆگەکەی نزیکیدا بەسەر ئاودا دەهێنران.{{Sfn|Yi|2015|pp=369–370}} |- |[[پەڕگە:Cheonguijeong.jpg|200px]] |چۆنگویجیۆنگ ({{Korean/auto|hangul=^청의정|hanja=淸漪亭|mr=yes|labels=no|lit=Clear Ripples Pavilion}}{{Sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=242}}) تاکە باڵەخانەی ماوەی بانی کا و پۆشراوە لە کۆشکەکەدا. لە ساڵی ١٦٣٦ تەواو کرا. بەپێی بیروباوەڕەکانی تاویزم کە ئاسمان بازنەییە و زەوی چوارگۆشەیە، بانەکەی بازنەییە و زەوییەکەی چوارگۆشەیە.{{Sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=242}} لە ساڵانی دواییدا، ڕێوڕەسمی کشتوکاڵیی ''چینگیۆنگنیێ'' ({{Korean/auto|hangul=친경례|hanja=親耕禮|labels=no}}) لێرە دووبارە ئەنجام دەدرێتەوە. ڕێوڕەسمەکە بریتییە لە بەشداریکردنی پاشا لە کشتوکاڵدا و ئاهەنگگێڕانێک بۆ دڵخۆشکردنی خوداوەندی کشتوکاڵ [[هۆو جی]].{{Sfn|Yi|2015|pp=378–380}} |- |[[پەڕگە:Changdeokgung Palace, Seoul, constructd in 1405 (68) (39306330100).jpg|200px]] |تایگوکجیۆنگ ({{Korean/auto|hangul=^태극정|hanja=太極亭|mr=yes|labels=no}}) کۆشکێکی بچووکە. ناوی لە هێمای ''تایگوک''ەوە وەرگرتووە، کە لەسەر ئەمبارێکی ئاوی نزیکی نەخشێنراوە.{{Sfn|Yi|2015|pp=374–375}} لە ١٦٣٦ تەواو کرا و سەرەتا پێی دەگوترا ئونیۆنگجۆنگ ({{Korean/auto|hangul=^운영정|hanja=雲影亭|mr=yes|labels=no}}).{{Sfn|Cultural Heritage Administration|2009|pp=241–242}} |- |[[پەڕگە:Chwigyujeong.jpg|200px]] |چویگیوجۆنگ ({{Korean/auto|hangul=^취규정|hanja=聚奎亭|mr=yes|labels=no|lit=Stars Gather in [[Kui Xing]] Pavilion}}{{Sfn|Cultural Heritage Administration|2009|pp=243–244}}) کۆشکێکە کە لە ساڵی ١٦٤٠{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=32}} یان ١٦٤٧ تەواو کرا.{{Sfn|Cultural Heritage Administration|2009|pp=243–244}} لە ساڵی ١٦٨٨ چاککرایەوە.{{Sfn|Cultural Heritage Administration|2009|pp=243–244}} |- |[[پەڕگە:Chwihanjeong.jpg|200px]] |چویهەنجۆنگ ({{Korean/auto|hangul=^취한정|hanja=翠寒亭|mr=yes|labels=no|lit=Blue Cold Pavilion}}{{Sfn|Yi|2015|pp=367–368}}) کۆشکێکە. ناوەکەی لە دەستەواژەی "{{Lang-zh|t=蒼翠凌寒|labels=no}}"ەوە هاتووە، بە واتای "سنەوبەرە شینەکان سووکایەتی بە سەرمای زستان دەکەن".{{Sfn|Yi|2015|pp=367–368}} پێش ١٧٢٠ دروست کرا.{{Sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=243}} |- |[[پەڕگە:Nongsanjeong.png|200px]] |نۆنگسانجۆنگ ({{Korean/auto|hangul=^농산정|hanja=籠山亭|mr=yes|labels=no|lit=Mountainside Pavilion}}{{Sfn|Changdeokgung Palace Management Office|2007|p=60}}) کۆشکێکە. بۆ چەندین مەبەستی جیاواز لە کاتی جیاوازدا بەکاردەهێنرا.{{Sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=243}} لە ١٦٣٦ دروست کرا.{{Sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=243}} چێشتخانەیەکی هەیە کە بۆ ئامادەکردنی خواردن و خواردنەوە بۆ پاشا لە کاتی سەردانەکانیدا بەکاردەهێنرا.{{Sfn|Yi|2015|pp=381–382}} |} ==== ناوچەی ئایریۆنجۆنگ ==== {| class="wikitable" !وێنە !پێکهاتە |- |[[پەڕگە:Aeryeonjeong Pavilion.jpg|200px]] |ئایریۆنجۆنگ ({{Korean/auto|hangul=^애련정|hanja=愛蓮亭|mr=yes|labels=no|lit=Love for Lotuses Pavilion}}{{Sfn|Yi|2015|p=295}}) کۆشکێکی بچووکە لە باکووری گۆمی ئایریۆنجی ({{Korean/auto|hangul=^애련지|hanja=愛蓮池|mr=yes|labels=no}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=김 |یەکەم=문석 |ڕێکەوت=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩|script-title=ko:[포토뉴스]창덕궁의 가을 |ناونیشان=https://www.khan.co.kr/article/200910161802445|سەردێڕ=[포토뉴스]창덕궁의 가을 |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=[[Kyunghyang Shinmun]] |زمان=ko}}</ref>). خۆی و گۆمەکەی بۆ یەکەمین جار لە ١٦٩٢ دروست کران.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=34}}{{Sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=227}} تۆمارێک هەیە کە کۆشکێک بەم ناوەوە لەسەر دورگەیەکی ناو گۆمەکە دروست کرابێت؛ دواتر لە کاتێکی نادیاردا لەم شوێنەی ئێستایدا دروستکرایەوە.{{Sfn|Yi|2015|pp=295–296}}{{Sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=227}} |- |[[پەڕگە:Gioheon.jpg|200px]] |گیۆهۆن ({{Korean/auto|hangul=^기오헌|hanja=寄傲軒|mr=yes|labels=no}}) هۆڵێکی خوێندنە بۆ ویدوهاپ.{{Sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=226}} |- |[[پەڕگە:Uiduhap.jpg|200px]] |ویدوهاپ ({{Korean/auto|hangul=의두합|hanja=倚斗閤|mr=yes|labels=no|lit=Relying on the [[Big Dipper]] Gate}}{{Sfn|Yi|2015|p=303}}) هۆڵێکی بچووکە کە وەک ژووری خوێندن بەکاردەهێنرا.{{Sfn|Yi|2015|p=303}} بوونی لە ١٨٢٧ سەلمێنراوە. پێدەچێت بە هەڵە بە "یۆگانجای" ({{Korean/auto|hangul=^역안재|hanja=易安齋|mr=yes|labels=no}}) ناونرابێت لە نەخشەی ''دۆنگگۆڵدۆ''ی سەدەی ١٨ەمدا.{{Sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=225}} |- |[[پەڕگە:Ungyeonggeo.jpg|200px]] |ئونگیۆنگگیۆ ({{Korean/auto|hangul=^운경거|hanja=韻磬居|mr=yes|labels=no}}) باڵەخانەیەکی کۆگا و پاشکۆیە بۆ ویدوهاپ.{{Sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=226}}{{Sfn|Yi|2015|p=307}} دوو ژووری هەیە.{{Sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=226}} |} ==== ناوچەی گواللامجۆنگ ==== {| class="wikitable" !وێنە !پێکهاتە |- |[[پەڕگە:Changdeokgung_Palace_Secret_Garden_12_-_Pavilion_and_Frozen_Pond_3.jpg|200px]] |گواللامجۆنگ ({{Korean/auto|hangul=^관람정|hanja=觀纜亭|mr=yes|labels=no|lit=Watching Sailing Pavilion}}{{Sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=237}}) کۆشکێکی بچووکە کە بە شێوەیەکی ناوازە لە [[بەردەقانی]] دەچێت. هەروەها بە سۆنجاجۆنگیش ({{Korean/auto|hangul=^선자정|hanja=扇子亭|mr=yes|labels=no}}) دەناسرا. تابلۆیەکی ناوی ناوازەی هەیە کە لە شێوەی [[مۆز|گەڵای مۆز]] دایە. دەکەوێتە تەنیشت گۆمی باندۆجی ({{Korean/auto|hangul=^반도지|hanja=半島池|mr=yes|labels=no|lit=Peninsula Pond}})؛ ئەو گۆمە دەوترێت کە لە شێوەی نیمچەدوورگەی کۆریا دەچێت.{{Sfn|Yi|2015|pp=351–352}} پێدەچێت باڵەخانەکە لە سەردەمی گۆجۆنگ یان سونجۆنگ دروست کرابێت.{{Sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=238}} |- |[[پەڕگە:Pyeomusa.jpg|200px]] |پیۆموسا ({{Korean/auto|hangul=^폄우사|hanja=砭愚榭|mr=yes|labels=no|lit=Vigilance Against Folly Pavilion}}) کۆشکێکی بچووکە لە نزیک جۆندۆکجۆنگ. [[شازادەی جێنشین هیۆمیۆنگ]] لێرە کتێبی دەخوێندەوە. خانەدانەکانی جۆسۆن پێشتر لێرە مەشقی ڕۆیشتنی بەڕێز و شایستەیان دەکرد.{{Sfn|Yi|2015|p=348}} ناوی باڵەخانەکە بە مانای حەرفی واتە "کەسی ساویلکە بەردباران بکە"؛ ئەمەش میتافۆرێکە بۆ وریابوون.{{Sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=239}}{{Sfn|Yi|2015|p=348}} |- |[[پەڕگە:Seungjaejeong.jpg|200px]] |سونگجایجۆنگ ({{Korean/auto|hangul=^승재정|hanja=勝在亭|mr=yes|labels=no|lit=Outstanding Scenery Pavilion}}{{Sfn|Yi|2015|p=358}}) کۆشکێکی بچووکە.{{Sfn|Yi|2015|p=358}} پێدەچێت لە هەمان کاتی گواللامجۆنگ (لە دەوروبەری سەردەمی گۆجۆنگ یان سونجۆنگ) دروست کرابێت.{{Sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=238}} |- |[[پەڕگە:Changdeokgung Palace, Seoul, constructd in 1405 (67) (41114945701).jpg|200px]] |جۆندۆکجۆنگ ({{Korean/auto|hangul=^존덕정|hanja=尊德亭|mr=yes|labels=no}}) کۆشکێکی شەشگۆشەییە کە بە جوانی بۆیە کراوە.{{Sfn|Yi|2015|pp=342–343}} لە ساڵی ١٦٤٤ دروست کرا{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=32}}{{Sfn|Yi|2015|pp=342–343}} و سەرەتا ناوی یوکمیۆنجۆنگ بوو ({{Korean/auto|hangul=육면정|hanja=六面亭|labels=no|lit=Six-sided Pavilion}}). بانێکی دوو-ئاستی هەیە.{{Sfn|Yi|2015|pp=342–343}}{{Sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=237}} لە ناوەوەیدا خۆشنووسی پاشا جیۆنگجۆ هەیە.{{Sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=237}} لە نزیک گۆمی بانۆڵجییە ({{Korean/auto|hangul=^반월@지<!--typical tensification of ㄹㅈ in Sino-Korean words-->|hanja=半月池|mr=yes|labels=no|lit=Half Moon Pond}}).{{Sfn|Yi|2015|p=345}} |} ==== پێکهاتەکانی تر ==== {| class="wikitable" !وێنە !پێکهاتە |- |[[پەڕگە:Gajeongdang.jpg|200px]] |گاجۆنگدانگ ({{Korean/auto|hangul=^가정당|hanja=嘉靖堂|mr=yes|labels=no|lit=Beautiful Comfortable Hall}}{{Sfn|Yi|2015|p=167}}{{Sfn|Changdeokgung Palace Management Office|2007|p=28}}) لە دۆکسوگونگەوە گواسترایەوە بۆ ئێرە{{Sfn|Changdeokgung Palace Management Office|2007|p=28}} لە کاتێک لە نێوان ساڵانی ١٩١١ بۆ ١٩٢١.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=21}} |- |[[پەڕگە:Neungheojeong.png|200px]] |نیونگهۆجۆنگ ({{Korean/auto|hangul=^능허정|hanja=凌虛亭|mr=yes|labels=no}}) کۆشکێکی بچووکە.<ref name=":5" /> یەکەم جار لە ١٦٩١ دروست کرا. چەندین پاشا شیعریان دەربارەی ئەم کۆشکە نووسیوە.{{Sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=244}} بۆ خەڵکی گشتی کراوە نییە؛ دەبێت سەردانکەران لە ڕێگەی گەشتێکی ڕێکخراو بە ڕێبەرییەوە سەردانی بکەن.<ref name=":5">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Yi |یەکەم=Hwang-woo |ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|script-title=ko:[더오래]정조가 해질녁 눈 내리는 광경을 시로 읊던 능허정 |ناونیشان=https://www.joongang.co.kr/article/25044727|سەردێڕ=[더오래]정조가 해질녁 눈 내리는 광경을 시로 읊던 능허정 |ڕێکەوتی سەردان=٧ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=[[JoongAng Ilbo]] |زمان=ko}}</ref> |- |[[پەڕگە:Cheongsimjeong.jpg|200px]] |چۆنگشیمجۆنگ ({{Korean/auto|hangul=^청심정|hanja=淸心亭|mr=yes|labels=no}}) کۆشکێکی بچووکە کە یەکەم جار لە ١٦٨٨ دروست کرا.{{Sfn|Yi|2015|p=390}}<ref name="encykorear" /> |} === ناوچەی ناکسۆنجای === {| class="wikitable" !وێنە !پێکهاتە |- |[[پەڕگە:창덕궁 낙선재 전경.jpg|200px]] |{{Ill|ناکسۆنجای|ko|낙선재}} ({{Korean/auto|hangul=^낙선재|hanja=樂善齋|mr=yes|labels=no}}) هۆڵێکە کە بۆ چەندین مەبەستی جیاواز لە کاتی جیاوازدا بەکاردەهێنرا. دیزاینێکی تا ڕادەیەک سادەی هەیە، کە ڕەنگدانەوەی سادەیی و دەستپێوەگرتنی [[تاویزم|تاویستییە]] کە لەلایەن پاشا [[هیۆنجۆنگ]]ەوە گرنگی پێدەدرا.{{Sfn|Yi|2015|pp=198–202}} لە ١٨٤٧ دروست کرا،{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=24}}{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=17}} لەسەر شوێنی پێشووی باڵەخانەی ناکسۆندانگ ({{Korean/auto|hangul=^낙선당|hanja=樂善堂|mr=yes|labels=no}}).{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=17}} سونجۆنگ دوای ئاگرەکەی ١٩١٧ بە شێوەیەکی کاتی لێرە نیشتەجێ بوو.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=63}} کەمێک دوای ئەوە، ناوەوەی بە شێوازی ژاپۆنی نۆژەن کرایەوە.{{Sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=199}} [[یی بانگجا|شازادە یومین]] لە گەڕانەوەی بۆ کۆریا لە ١٩٦٣ تا کاتی مردنی لە ١٩٨٩ لێرە نیشتەجێ بوو. [[یی ئون]] لە ١ی ئایاری ١٩٧٠ لێرە کۆچی دوایی کرد.{{Sfn|Yi|2015|p=237}} ناوەوەی لە ساڵی ١٩٩٧ بۆ دۆخی پێش کۆلۆنیالیزمی گەڕێنرایەوە.{{Sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=200}} |- |[[پەڕگە:창덕궁 낙선재 석복헌 전경.jpg|200px]] |سۆکبۆکهۆن ({{Korean/auto|hangul=^석복헌|hanja=錫福軒|mr=yes|labels=no|lit=Bestowing Blessings Hall}}{{Sfn|Yi|2015|p=211}}) شوێنی نیشتەجێبوونی خانمانی کۆشک.{{Sfn|Yi|2015|p=211}} لە ساڵی ١٨٤٨ دروست کرا.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=24}} دوای مەرگی ئیمپراتۆر سونجۆنگ، [[ئیمپراتۆر شاژن سونجۆنگهیۆ]] لەم کۆمەڵەیەدا مایەوە. لە ١٩٥٠، لە کاتی جەنگی کۆریا چۆڵی کرد، و تەنیا لە ١٩٦٠ گەڕایەوە بۆی. لە شوباتی ١٩٦٦ لەم هۆڵەدا کۆچی دوایی کرد.{{Sfn|Yi|2015|pp=235–237}} |- |[[پەڕگە:창덕궁 낙선재 수강재 전경.jpg|200px]] |سوگانگجای ({{Korean/auto|hangul=^수강재|hanja=壽康齋|mr=yes|labels=no|lit=Longevity Hall}}{{Sfn|Yi|2015|p=217}}) سەرەتا وەک ژووری خوێندن بۆ پاشا دروست کرابوو.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=36}} دواتر وەک شوێنی نیشتەجێبوون بۆ خانمانی شاهانە بەکارهێنرا.{{Sfn|Yi|2015|p=217}} لە ١٧٨٥ دروست کرا.{{Sfn|김지영|2022|p=171}}{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=17}}{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=35}} ناوی لە سوگانگگونگەوە وەرگرتووە و لەسەر هەمان شوێنی پێشووی دروست کراوە (کە دواتر بوو بە چانگگیۆنگگونگ).{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=36}} لە ١٨٤٧ نۆژەن کرایەوە.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=17}} شوێنی نیشتەجێبوونی [[شاژن سونۆن]] بوو.{{Sfn|Yi|2015|p=217}}{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=17}} [[شازادە دۆکهیی]] لە کاتی گەڕانەوەی بۆ کۆریا لە ١٩٦٢ تا مردنی لە ١٩٨٩ لێرە نیشتەجێ بوو.{{Sfn|Yi|2015|p=237}} |- |[[پەڕگە:창덕궁 낙선재 후원 상량정.jpg|200px]] |سانگنیانگجۆنگ ({{Korean/auto|hangul=^상량정|hanja=上凉亭|mr=yes|labels=no|lit=Rising to a Cool Place Pavilion}}{{Sfn|Changdeokgung Palace Management Office|2007|p=34}}) کۆشکێکی شەشگۆشەییە کە سەقفێکی بەوردی بۆیەکراوی هەیە و بە هێمای خێرخوازی ڕازێنراوەتەوە.{{Sfn|Yi|2015|p=229}} سەرەتا ناوی پیۆنگوۆللو بوو ({{Korean/auto|hangul=^평원루|hanja=平遠樓|mr=yes|labels=no|lit=Peace With Far Lands Building}}).{{Sfn|Changdeokgung Palace Management Office|2007|p=34}} |- |[[پەڕگە:Hanjeongdang 2.png|200px]] |هەنجۆنگدانگ ({{Korean/auto|hangul=^한정당|hanja=閒靜堂|mr=yes|labels=no|lit=Quiet and Peaceful Hall}}{{Sfn|Changdeokgung Palace Management Office|2007|p=35}}) پاشکۆیەکە بۆ سۆکبۆکهۆن.{{Sfn|Yi|2015|p=232}} کاتێک لەدوای ١٩١٧ دروست کرا.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=24}}{{Sfn|Changdeokgung Palace Management Office|2007|p=35}} پەنجەرەی شووشەی هەیە.{{Sfn|Yi|2015|p=232}} |- |[[پەڕگە:Chwiunjeong.png|200px]] |چویونجۆنگ ({{Korean/auto|hangul=^취운정|hanja=翠雲亭|mr=yes|labels=no}}) لە ١٦٨٦{{Sfn|Changdeokgung Palace Management Office|2007|p=35}}{{Sfn|Yi|2015|p=233}} یان ١٦٤٠ دروست کرا،{{Sfn|Changdeokgung Palace Management Office|2007|p=44}} کۆنترین باڵەخانەی ماوەیە لە کۆمەڵەی ناکسۆنجایدا.{{Sfn|Changdeokgung Palace Management Office|2007|p=35}}{{Sfn|Yi|2015|p=233}} زەوییەکەی سیستەمی گەرمکەرەوەی ''[[ئۆندۆل]]''ی هەیە.{{Sfn|Yi|2015|p=233}} |} === ناوچەی سۆنوۆنجیۆنی کۆن === {| class="wikitable" !وێنە !پێکهاتە |- |[[پەڕگە:창덕궁 선원전 (2013).jpg|200px]] |سۆنوۆنجیۆن ({{Korean/auto|hangul=^선원전|hanja=璿源殿|mr=yes|labels=no}}) هۆڵێکی وێنەی ڕێوڕەسمی شاهانەیە کە بۆ پەرستنی باوباپیران بەکاردەهێنرا. وێنەی پاشاکانی پێشوو لێرە پارێزرابوون.{{Sfn|Yi|2015|pp=67–68}} هەروەها پێی دەگوترا جینجیۆن ({{Korean/auto|hangul=진전|hanja=眞殿|mr=yes|labels=no}}).{{sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=84}} هۆڵێک بە هەمان ناو و ئەرک لە گیۆنگبۆکگونگ هەبوو، بەڵام لەگەڵ ئەو کۆشکەدا لە ١٥٩٢ لە جەنگی ئیمجیندا وێران کرا.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=45}} سۆنوۆنجیۆنی چانگدۆکگونگ لە ١٦٩٥ دروست کرا{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=45}}{{Sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=203}} و تەرخان کرا بۆ [[ئیمپراتۆر وانلی]]ی چینی، وەک سوپاسگوزارییەک بۆ پاڵپشتیی چین لە جەنگی ئیمجیندا.{{Sfn|Yi|2015|p=389}} لە ١٧٢٥ نۆژەن کرایەوە.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=46}} تابلۆی ڕۆحی یەکەم و کۆتا ئیمپراتۆرەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی مینگ|مینگ]]ی چینی لە ١٧٤٩ لێرە دانران.{{Sfn|Yi|2015|p=389}} لە ١٧٥٤،{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=34}} ١٧٧٨، ١٨٤٦، ١٨٥١،{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=46}} و ١٩٠٠ فراوان کرا.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=20}} لە سەرەتای سەردەمی کۆلۆنیالیزمدا چۆڵ کرا، و سۆنوۆنجیۆنی نوێ لە ١٩٢١ تەواو کرا. وێنەکان گواسترانەوە بۆ ئەوێ.{{Sfn|Yi|2015|p=389}}{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=23}} |- |[[پەڕگە:Uipunggak.png|200px]] |ویپونگگاک ({{Korean/auto|hangul=의풍각|hanja=儀豊閣|mr=yes|labels=no}}) کۆگایەکە. لە سەردەمی کۆلۆنیالیزمدا دروست کرا بۆ هەڵگرتنی کەلوپەلی خێزانی شاهانە.{{Sfn|Yi|2015|p=63}} ئەو ناوچەیەی ئێستا داگیری کردووە پێشتر بۆ دامەزراوەکانی دایکی شاژن بەکاردەهێنرا.{{Sfn|Yi|2015|p=64}} |- |[[پەڕگە:Yangjidang.jpg|200px]] |یانگجیدانگ ({{Korean/auto|hangul=^양지당|hanja=養志堂|mr=yes|labels=no}}) شوێنێک کە پاشا پێش ڕێوڕەسمەکانی سۆنوۆنجیۆن تێیدا دەمایەوە.{{Sfn|Yi|2015|p=68}} لە نێوان ساڵانی ١٩١١ بۆ ١٩٢١ ڕووخێنرا.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=21}} |- |[[پەڕگە:Yeonguisa.jpg|200px]] |یۆنگویسا ({{Korean/auto|hangul=^영의사|hanja=永依舍|mr=yes|labels=no}}) باڵەخانەیەکە کە پێدەچێت بۆ هەڵگرتنی کەلوپەلی پرسە بەکارهێنرابێت.{{Sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=207}} لە نێوان ساڵانی ١٩١١ بۆ ١٩٢١ ڕووخێنرا.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=21}} |} === ناوچەی سۆنوۆنجیۆنی نوێ === {| class="wikitable" !وێنە !پێکهاتە |- |[[پەڕگە:창덕궁 신선원전 (2013).jpg|200px]] |سۆنوۆنجیۆنی نوێ ({{Korean/auto|hangul=^신선원전|hanja=新璿源殿|mr=yes|labels=no}}) هۆڵێکی وێنەی شاهانەیە کە لە ١٩٢١ تەواو بوو. ئەرکی سۆنوۆنجیۆنی پێشووی گرتە ئەستۆ.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=23}}{{Sfn|Yi|2015|pp=389–391}} دەکەوێتە باکوورێکی زۆر دوور و جیاکراوەیە لە بەشەکانی تری کۆشکەکە. لی و هاوکارەکانی پێیان وابوو هۆڵەکە گواستراوەتەوە بۆ دوورتر لە کۆشکەکە بۆ ئەوەی پەیوەندیی ڕێوڕەسمیی خێزانی شاهانەی پێشوو لەگەڵ باوباپیرانیان کەمبکرێتەوە.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=23}} پێشتر، باڵەخانەی دایبۆدان لەم شوێنەدا بوو،{{Sfn|Yi|2015|pp=389–391}} بەڵام لە نێوان ساڵانی ١٩١١ بۆ ١٩٢١ ڕووخێنرا.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=21}} سۆنوۆنجیۆنی نوێ کۆتا هۆڵی وێنەیە کە لە کۆریا دروست بکرێت.{{Sfn|Yi|2015|pp=389–391}} زۆربەی ئەو وێنانەی کە لێرە هەڵگیرابوون لە [[ئاگرکەوتنەوەکانی یۆنگدوسان لە بوسان ١٩٥٤]]دا لەناوچوون.{{Sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=215}}<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=김석 |ڕێکەوت=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|script-title=ko:화마에 쓸려간 '왕의 얼굴'…전쟁이 남긴 상처 |ناونیشان=https://news.kbs.co.kr/news/pc/view/view.do?ncd=4477951|سەردێڕ=화마에 쓸려간 ‘왕의 얼굴’…전쟁이 남긴 상처 |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=[[KBS News]] |زمان=ko}}</ref> |- | |ویرۆجیۆن ({{Korean/auto|hangul=의로전|hanja=懿老殿|mr=yes|labels=no}}) باڵەخانەیەکی پاشکۆیە بۆ سۆنوۆنجیۆنی نوێ. بڕوا وایە کە ئەم باڵەخانەیە لە ڕاستیدا ویهیۆجیۆن ({{Korean/auto|hangul=의효전|hanja=懿孝殿|mr=yes|labels=no}}) بێت، باڵەخانەیەک کە لە گیۆنگبۆکگونگەوە گواسترایەوە بۆ گیۆنگونگونگ لە ١٩٠٤، پاشان بۆ چانگدۆکگونگ لە ١٩٢١. پاشان بۆ پاراستنی تابلۆی ڕۆحەکان بەکارهێنرا.{{Sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=216}} |- | |جایسیل ({{Korean/auto|hangul=^재실|hanja=齋室|mr=yes|labels=no}}) باڵەخانەیەکی نووسینگە و پاشکۆیە بۆ سۆنوۆنجیۆنی نوێ.{{Sfn|Yi|2015|p=391}} |} === هی تر === {| class="wikitable" !وێنە !پێکهاتە |- |[[پەڕگە:Bincheong_Changdeokgung.jpg|200px]] |بیگونگدانگ ({{Korean/auto|hangul=^비궁당|hanja=匪躬堂|mr=yes|labels=no}}) میوانخانەیەک و هۆڵێکە بۆ کۆبوونەوە. هەروەها پێی دەگوترا بینچۆنگ ({{Korean/auto|hangul=^빈청|hanja=賓廳|mr=yes|labels=no}}){{sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=172}} یان ئۆچاگۆ ({{Korean/auto|hangul=^어차고|mr=yes|labels=no}}).{{Sfn|Yi|2015|pp=127–128}} هەشت ژووری هەیە.{{sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=172}} لە ١٩١٠،<ref name="KBS cafe" /> دەستی کرد بە بەکارهێنان وەک گەراجێک.{{sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=172}}{{Sfn|Yi|2015|pp=127–128}} چەندین ئۆتۆمۆبیلی سونجۆنگ و هاوسەرەکەی دوای ئازادبوون لەم باڵەخانەیەدا هەڵگیران. باڵەخانەکە و ئۆتۆمۆبیلەکان لە ساڵی ٢٠٠١ بۆ خەڵک پیشان دران؛<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=김 |یەکەم=수현 |ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٠١|script-title=ko:복원된 '순종 어차', 일반 공개 |ناونیشان=https://news.sbs.co.kr/news/endPage.do?news_id=N0311163093|سەردێڕ=복원된 '순종 어차', 일반 공개 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=[[Seoul Broadcasting System]] |زمان=ko}}</ref> ئۆتۆمۆبیلەکان لە ساڵی ٢٠٠٧ گواسترانەوە بۆ [[مۆزەخانەی کۆشکی نیشتمانیی کۆریا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧|script-title=ko:현대차, 순종황제ᆞ황후 어차 복원 및 이전 금액 14억 원 전액 후원|ناونیشان=https://www.newswire.co.kr/newsRead.php?no=292761|سەردێڕ=현대차, 순종황제ᆞ황후 어차 복원 및 이전 금액 14억 원 전액 후원 - 뉴스와이어 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠٢٥|بڵاوکەرەوە=[[Hyundai Motor Company]] |زمان=ko |via=www.newswire.co.kr}}</ref> لە ٢٠١٠،<ref name="KBS cafe">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://news.kbs.co.kr/news/pc/view/view.do?ncd=2109968|سەردێڕ=창덕궁 문화재에 카페가 들어서 |script-title=ko:창덕궁 문화재에 카페가 들어서 |زمان=ko |ڕێکەوت=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٠|newspaper=[[Korean Broadcasting System]] |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠٢٥|دوایین=박 |یەکەم=대기}}</ref><ref name="News1 cafe">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.news1.kr/life-culture/cultural-policy/2428072|سەردێڕ=카페로 쓰는 창덕궁 빈청…"문화재청, 복원약속 안 지켜" |script-title=ko:카페로 쓰는 창덕궁 빈청…"문화재청, 복원약속 안 지켜" |زمان=ko |دوایین=박 |یەکەم=창욱 |ڕێکەوت=١٧ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠٢٥|newspaper=[[News1 (South Korean company)|News1]]}}</ref> باڵەخانەکە دەستی کرد بە کارکردن وەک کافتریایەک بە ناوی دۆنگگۆڵمارو ({{Korean/auto|hangul=동궐마루|labels=no}}).{{Sfn|Yi|2015|pp=127–128}} بەکارهێنانی باڵەخانەکە وەک کافتریا لەلایەن چەندین سیاسەتمەدار و ڕۆژنامەنووسەوە ڕەخنەی لێگیراوە.<ref name="News1 cafe" /> نووسینگەی بەڕێوەبردنی کۆشکی چانگدۆکگونگ وەڵامی دایەوە کە باڵەخانەکە لە سەردەمی کۆلۆنیالیزمدا گۆڕدراوە و ڕەسەن نییە، و بۆیە هیچ بێڕێزییەک بە کەلەپووری کۆشکەکە ناکات.<ref name="KBS cafe" /> |- | |مۆنگداپجۆنگ ({{Korean/auto|hangul=^몽답정|hanja=夢踏亭|mr=yes|labels=no|lit=Dream Walking Pavilion}}{{Sfn|Yi|2015|p=397}}) کۆشکێکە. ناوی لەو خەوەوە وەرگرتووە کە پاشا سوکجۆنگ دەربارەی کۆشکەکە بینیبووی.{{Sfn|Yi|2015|p=397}} |- | |گوایگونگجۆنگ ({{Korean/auto|hangul=^괘궁정|hanja=挂弓亭|mr=yes|labels=no|lit=Firing an Arrow Pavilion}}{{Sfn|Yi|2015|p=393}}) کۆشکێکە کە بۆ مەشقی [[تیروکەوان]] بەکاردەهێنرا.{{Sfn|Yi|2015|p=393}} |} ==== گیومچۆن و گیومچۆنگگیۆ ==== گیومچۆن ({{Korean/auto|hangul=금천|hanja=錦川|labels=no|lit=silky water}}{{Sfn|Yi|2015|pp=40–41}}) ئەو جۆگەیە کە پێشتر بەناو کۆشکەکەدا تێپەڕ دەبوو. چیتر ئاو بەو جۆگەیەدا نایات.{{Sfn|Yi|2015|pp=40–41}} [[پەڕگە:창덕궁 금천교 전경.jpg|thumb|گیومچۆنگگیۆ (٢٠١٢)]] {{Ill|چانگدۆکگونگ گیومچۆنگگیۆ|lt=چانگدۆکگونگ گیومچۆنگگیۆ|ko|창덕궁 금천교}} ({{Korean/auto|hangul=^창덕궁 금천교|hanja=昌德宮 錦川橋|mr=yes|labels=no}}) پردێکە کە بەسەر گیومچۆندا تێدەپەڕێت. لە ١٨ی مانگی ٣ی ١٤١١ تەواو کرا{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=27}} و کۆنترین پردی ماوەیە لە هەموو کۆشکەکانی جۆسۆن.{{Sfn|Yi|2015|pp=40–41}}{{Sfn|Changdeokgung Palace Management Office|2007|p=9}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ko:창덕궁 금천교 (昌德宮 錦川橋) |ناونیشان=https://www.heritage.go.kr/heri/cul/culSelectDetail.do;jsessionid=Eq0481fwg0wawPkOEz01Jw8bL8gA25HvnqHAdKl0CUyAeTiUv9xAQv3peHL0PqIa.cpawas_servlet_engine1?pageNo=1_1_2_0&ccbaCpno=1121117620000|سەردێڕ=보물 창덕궁 금천교 (昌德宮 錦川橋) : 국가유산포털 - 국가유산청 |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=[[Korea Heritage Service]] |زمان=ko}}</ref> دوو کەوانەی هەیە. چەندین پەیکەری بەردینی ئاژەڵی ئەفسانەیی لەسەرە. لەسەر قەراغە باکوورییەکەی پەیکەری [[کیسەڵ-ماری ڕەش]] هەیە، کە پارێزەری باکوورە. پەیکەری سەر قەراغی باشوور [[بای زێ]]یە، پارێزەری باشوور. لەسەر هەر یەک لە چوار ستوونی پردەکە پەیکەرێکی ''[[شیێژی]]'' هەیە. پردەکە هەروەها نەخشی ''[[دۆککایبی]]'' (گۆبلینی کۆری) بە ناوی ''ناتی'' لە هەردوو لایەکییەوە هەیە.{{Sfn|Yi|2015|pp=40–42}} == شوێنەوارە پێشووەکان == === ''نایجۆ'' === ==== ''نایجیۆن'' ==== جینگگوانگنو ({{Korean/auto|hangul=^징광루|hanja=澄光樓|mr=yes|labels=no}}) کۆشکێکی دوو-نهۆمی بوو لە باکووری ڕۆژهەڵاتی دایجیۆجیۆن. لە ١٦٤٧ بە بەکارهێنانی کەرەستەکانی ئینگکیۆنگگونگ دروست کرا. خشتی بانی شین بوو. لە ئاگرەکەی ١٩١٧دا وێران بوو. گیۆنگهونگاک لە ١٩٢٠ لە شوێنی جینگگوانگنوی پێشوو دروستکرایەوە.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=76}} یۆنگهویدانگ ({{Korean/auto|hangul=^영휘당|hanja=永輝堂|mr=yes|labels=no}}) باڵەخانەیەک بوو لە ڕۆژاوای گیۆنگهونگاک. پەیوەندییەکی نزیکی هەبوو بە باڵەخانەیەکی ترەوە بە ناوی ئۆکهوادانگ. لە ساڵی ١٨٣٣ بەهۆی ئاگرەوە وێران بوو و نۆژەن کرایەوە. لە ئاگرەکەی ١٩١٧ وێران بوو و هەرگیز دروستنەکرایەوە.{{sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=186}} یۆنیانگنو ({{Korean/auto|hangul=^연양루|hanja=延陽樓|mr=yes|labels=no}}) کۆشکێکی بچووک بوو لە باشووری ڕۆژهەڵاتی یۆنگهویدانگ. لە ١٨٣٣ سووتا، نۆژەن کرایەوە، دواتر دیسان لە ١٩١٧ سووتا و هەرگیز دروستنەکرایەوە.{{sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=186}} ئۆکهوادانگ ({{korean/auto|hangul=옥화당|hanja=玉華堂|labels=no}}) باڵەخانەیەک بوو لە ڕۆژاوای یۆنگهویدانگ. لە ساڵی ١٤٦١ ناونرا. لە ساڵی ١٨٣٣ بەهۆی ئاگرەوە وێران بوو و نۆژەن کرایەوە. لە ئاگرەکەی ١٩١٧ وێران بوو و هەرگیز دروستنەکرایەوە.{{sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=186}} بۆگیۆنگدانگ ({{Korean/auto|hangul=^보경당|hanja=寶慶堂|mr=yes|labels=no}}) شوێنی نیشتەجێبوونی سوکبین چۆی و سوبین پارک بوو، و شوێنی لەدایکبوونی پاشا [[یۆنجۆ]] بوو.{{Sfn|Yi|2015|pp=127–128}} لە ساڵی ١٤٦١ ناونرا.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=28}}{{sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=178}} دوای ئەوەی لە ١٥٩٢ لە جەنگی ئیمجیندا وێران بوو، لە ١٦٤٧ دروستکرایەوە.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=31}} سۆدۆکدانگ ({{Korean/auto|hangul=^소덕당|hanja=昭德堂|mr=yes|labels=no}}) پاشکۆیەکی باکووری بوو بۆ سۆنجۆنگجیۆن. ناوی "سۆدۆکدانگ"ی لە ١٤٦١ وەرگرت. بوونی لە ١٥٦٥ سەلمێنراوە بەڵام لە نەخشەی ''دۆنگگۆڵدۆ''ی سەدەی ١٩دا نییە.{{sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=179}} تایهوادانگ ({{Korean/auto|hangul=^태화당|hanja=泰和堂|mr=yes|labels=no}}) باڵەخانەیەک بوو لە باکووری سۆنجۆنگجیۆن. نازانرێت کەی دروست کراوە؛ بوونی لە ١٦٤٧ سەلمێنراوە.{{sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=178}} جایدۆکدانگ ({{Korean/auto|hangul=^재덕당|hanja=才德堂|mr=yes|labels=no}}) باڵەخانەیەک بوو لە باکووری سۆنجۆنگجیۆن و لە ڕۆژهەڵاتی تایهوادانگ.{{sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=178}} ==== کۆشکی ڕۆژهەڵات ==== [[پەڕگە:Junghuidang_(Donggwoldo).jpeg|وێنۆک|261x261px|جونگهویدانگ (ناوەڕاست)، وەک ئەوەی لە نەخشەی ''دۆنگگۆڵدۆ''دا پیشان دراوە ({{Circa|1826|1830}})]] {{Ill|جونگهویدانگ|ko|중희당}} ({{Korean/auto|hangul=^중희당|hanja=重熙堂|mr=yes|labels=no|lit=Continuously Shining Hall}}{{Sfn|김지영|2022|p=167}}) هۆڵی سەرەکیی کۆشکی ڕۆژهەڵات و شوێنی نیشتەجێبوونی شازادەی جێنشین بوو. لە بنەڕەتدا لە ١٧٨٢ دروست کرا، پێدەچێت بۆ شازادەی جێنشین مونهیۆ بووبێت.{{Sfn|김지영|2022|pp=164–166}}{{Sfn|Yi|2015|pp=189–190}} مەبەست لێی ئەوە بوو جێگەی دامەزراوە کۆنترەکانی کۆشکی ڕۆژهەڵات بگرێتەوە کە پێشتر سووتابوون.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=35}} دوای مەرگی پێشوەختەی مونهیۆ، وەک هۆڵی کۆبوونەوە بەکارهێنرا.{{Sfn|김지영|2022|pp=167–169}}{{Sfn|Yi|2015|pp=189–190}} لە ١٨٩١ گواسترایەوە بۆ شوێنێکی نادیار؛ شوێنی پێشووی لەو کاتەوە بە چۆڵی ماوەتەوە.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|pp=37–38}}{{Sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=196}} ژمارەیەک لە باڵەخانە پێشووەکانی هێشتا ماونەتەوە، لەوانە کتێبخانەی شازادەی جێنشین سونگهوارو ({{Korean/auto|hangul=^승화루|hanja=承華樓|mr=yes|labels=no}})، کۆشکی سامساموا ({{Korean/auto|hangul=삼삼와|hanja=三三窩|labels=no}})،{{Sfn|Yi|2015|pp=189–190}} و باڵەخانەی چیلبونسۆ ({{Korean/auto|hangul=^칠분서|hanja=七分序|mr=yes|labels=no}}).{{Sfn|Changdeokgung Palace Management Office|2007|p=10}} === کۆشکی ڕۆژهەڵاتی کۆن === سیمیندانگ ({{Korean/auto|hangul=시민당|hanja=時敏堂|labels=no}})، جیۆسونگجیۆن، و ناکسۆندانگ (کە دواتر ناکسۆنجای جێگەی گرتەوە) پێکەوە وەک کۆشکی ڕۆژهەڵات دادەنران. سیمیندانگ لە ساڵی ١٧٨٠ بەهۆی ئاگرەوە وێران بوو. لە جیاتی ئەوەی سیمیندانگ و بەشەکانی تری کۆشکی ڕۆژهەڵات دروستبکرێنەوە، جونگهویدانگ دروست کرا لەو شوێنەی کە بوو بە ناوچەی ئێستای کۆشکی ڕۆژهەڵات لە ناوەوەی ''نایجۆ''.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=63}} === ناوچەی سۆنوۆنجیۆنی کۆن === مانسوجیۆن ({{Korean/auto|hangul=^만수전|hanja=萬壽殿|mr=yes|labels=no}}) باڵەخانەیەک بوو لە پشتەوەی ئینجۆنگجیۆن. لە ڕۆژی ٢ی مانگی ٤ی ١٦٥٧ تەواو کرا.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=65}} باڵەخانەیەکی پاشکۆی هەبوو بە ناوی چونهویجیۆن ({{Korean/auto|hangul=^춘휘전|hanja=春暉殿|mr=yes|labels=no}}) کە هەر لەو ساڵەدا تەواو کرا.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=67}} مانسوجیۆن لە ڕۆژی ٢ی مانگی ٩ی ١٦٨٧ سووتا. دواتر لە شوێنی ئەو گیۆنگبۆکجیۆن دروست کرا ({{Korean/auto|hangul=^경복전|hanja=景福殿|mr=yes|labels=no}}).{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=32}} پاشان چونهویجیۆن گۆڕدرا بۆ هۆڵێکی وێنە. لە ١٦٩٥، ناوی گۆڕدرا بۆ "سۆنوۆنجیۆن" و بوو بە بەشێک لە کۆمەڵەی سۆنوۆنجیۆن.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=67}} شاژن جیۆنگسون لە ١٨٠٥ لێرە کۆچی دوایی کرد.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=16}} گیۆنگبۆکجیۆن لە ٢٤ی مانگی ٨ی ١٨٢٤ سووتا.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=36}} یۆنگمۆدانگ ({{Korean/auto|hangul=^영모당|hanja=永慕堂|mr=yes|labels=no}}) هۆڵێک بوو. شوێنی نیشتەجێبوونی شاژن جیۆنگسون بوو.{{Sfn|Yi|2015|pp=63–64}} === ناوچەی سۆنوۆنجیۆنی نوێ === دایبۆدان ({{Korean/auto|hangul=^대보단|hanja=大報壇|mr=yes|labels=no}}) باڵەخانەیەک بوو دروست کرا بۆ بەڕێوەبردنی ڕێوڕەسمی ڕێزلێنان لە [[ئیمپراتۆریەتیی مینگ|ئیمپراتۆری مینگ]]ی چینی، وەک سوپاسگوزارییەک بۆ هاوکارییەکانیان لە کاتی جەنگی ئیمجیندا.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=32}}{{sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=160}} یەکەم جار لە ١٧٠٤ دروست کرا و لە ١٧٤٩ بە شێوەیەکی بەرچاو نۆژەن کرایەوە.{{sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=160}} باڵەخانەکە ڕووخێنرا بۆ دروستکردنی سۆنوۆنجیۆنی نوێ لە کاتێک لە نێوان ساڵانی ١٩١١ بۆ ١٩٢١.{{Sfn|Yi|2015|pp=389–391}} === باڵەخانەکانی تر === سوجۆنگجیۆن ({{Korean/auto|hangul=^수정전|hanja=壽靜殿|mr=yes|labels=no}}). سەرەتا ناوی سوجۆنگدانگ بوو ({{Korean/auto|hangul=^수정당|hanja=壽靜堂|mr=yes|labels=no}}) و ناوی کۆتایی خۆی لە ١٧٩٤ وەرگرت.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=32}} کاری چاککردنەوە لە ٨ی مانگی ١٢ی ١٧٩٤ کۆتایی هات. لە ١٧٩٦، شازادەی جێنشین دەستی کرد بە نیشتەجێبوون لێرە. شاژن جیۆنگسون و شاژن هیۆوی لێرە نیشتەجێ بوون. ئاگرێک لێرە لە ١٣ی مانگی ١٢ی ١٨١٣ کەوتەوە، بەڵام باڵەخانە سەرەکییەکە تا ڕادەیەک سەلامەت مایەوە. هیۆوی لە مانگی ٣ی ١٨٢١ لێرە کۆچی دوایی کرد.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|pp=16–17}} لە مانگی ٣ی ١٨٨١ چاککرایەوە و ناوی گۆڕدرا بۆ هانیۆنگجیۆن ({{Korean/auto|hangul=^함녕전|hanja=咸寧殿|mr=yes|labels=no}}؛ جیاوازە لەگەڵ {{Ill|هانیۆنگجیۆن (دۆکسوگونگ)|lt=باڵەخانەیەک بە هەمان ناو|ko|덕수궁 함녕전}} لە دۆکسوگونگ). چەند مانگێک دواتر بەهۆی ئاگرەوە وێران بوو، لە ڕۆژی ٧ی مانگی ١١ی ١٨٨١.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=20}} خەریک بوو دروستکردنەوەکەی تەواو بێت کاتێک کارەکانی وەستان بەهۆی تیرۆرکردنی ئیمپراتۆر شاژن میۆنگسۆنگ لە ١٨٩٥.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=37}} پاشان هانیۆنگجیۆن گواسترایەوە بۆ گیۆنگبۆکگونگ، لەوێ بوو بە باڵەخانەی [[جیبۆکجای]].{{Sfn|신혜원|2007b|p=130}} جیبۆکجای و هیۆپگیلدانگ. لە بنەڕەتدا وەک باڵەخانەی پاشکۆ بۆ سوجۆنگجیۆن لە ساڵی ١٨٨١ دروستکرابوون.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=18}} ئەوان لە ئاگرەکەی هانیۆنگجیۆن لەو ساڵەدا ڕزگاریان بوو. لە ١٨٩١دا، هەڵوەشێنرانەوە و گواسترانەوە بۆ گیۆنگبۆکگونگ.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=20}}جیپسانگجیۆن ({{Korean/auto|hangul=^집상전|hanja=集祥殿|mr=yes|labels=no}}) هۆڵێکی نیشتەجێبوون بوو. لە ساڵی ١٦٤٧{{sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=187}} یان ١٦٦٧ دروست کرابوو،{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=68}} سەرەتا بۆ شاژن ئینسۆن.{{sfn|이강근|이혜원|이경미|안병찬|2011|p=68}} چۆنهانگاک ({{Korean/auto|hangul=^천한각|hanja=天翰閣|mr=yes|labels=no}}) باڵەخانەیەک بوو. پێشتر ناوی گیۆنگسۆجای بوو ({{Korean/auto|hangul=^경소재|hanja=敬所齋|mr=yes|labels=no}}) بەڵام لە ساڵی ١٦٩٤ ناوی گۆڕدرا. پێدەچێت لە باکووری جیپسانگجیۆن بووبێت.{{sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=186}} مایوۆلجۆنگ ({{Korean/auto|hangul=^매월@정<!--typical tensification of ㄹㅈ in Sino-Korean words-->|hanja=梅月亭|mr=yes|labels=no}}) کۆشکێک بوو لە باکووری جیپسانگجیۆن. کاتێک جیپسانگجیۆن دروست کرا، ئەم کۆشکە ڕووخێنرا.{{sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=187}} یۆنهوادانگ ({{Korean/auto|hangul=^연화당|hanja=讌和堂|mr=yes|labels=no}}) باڵەخانەیەک بوو لە ڕۆژهەڵاتی سۆنجۆنگجیۆن. بوونی سەلمێنراوە لە ساڵانی ١٦٤٧ و ١٧٨٤.{{sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=179}} جانگچونهۆن ({{Korean/auto|hangul=^장춘헌|hanja=長春軒|mr=yes|labels=no}}) باڵەخانەیەک بوو. پێدەچێت باڵەخانەکە وەک شوێنی نیشتەجێبوون بۆ هاوسەرە لاوەکییەکان (کەنیزەکەکان) بەکارهێنرابێت. شاژن دانیوی لە ساڵی ١٧١٨ لێرە کۆچی دوایی کرد. باڵەخانەکە لە سەردەمی حوکمڕانی پاشا سونجۆ لە نێوان ١٧٩٠ بۆ ١٨٣٤دا چیتر بوونی نەبوو.{{sfn|Cultural Heritage Administration|2009|p=179}} == تێبینییەکان == {{Notelist}} == سەرچاوەکان == {{Reflist}} === سەرچاوەکان === ==== بە کۆری ==== * {{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://www.cha.go.kr/cop/bbs/selectBoardArticle.do?nttId=1539&bbsId=BBSMSTR_1021&pageIndex=6&pageUnit=10&searchCnd=tc&searchWrd=%ea%b2%bd%eb%b3%b5%ea%b6%81&ctgryLrcls=&ctgryMdcls=&ctgrySmcls=&ntcStartDt=&ntcEndDt=&searchUseYn=Y&mn=NS_03_08_01|سەردێڕ=국가유산청 |ڕێکەوت=ئابی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=[[Cultural Heritage Administration]] |زمان=ko |script-title=ko:경복궁 변천사 (上) |ref={{SfnRef|Cultural Heritage Administration|2007}}}} ** {{harvc|author=이강근|year=2007|c=창건이후의 변천과정 고찰|in=Cultural Heritage Administration}} ** {{harvc|author=이규철|year=2007|c=고종 중건과 대한제국 말기까지의 변화 고찰|in=Cultural Heritage Administration}} ** {{harvc|author=신혜원|year=2007|c=일제시대의 변화 고찰|in=Cultural Heritage Administration|anchor-year=2007a}} ** {{harvc|author=신혜원|year=2007|c=1945년 이후의 경복궁|in=Cultural Heritage Administration|anchor-year=2007b}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://www.cha.go.kr/cop/bbs/selectBoardArticle.do?nttId=14457&bbsId=BBSMSTR_1021&pageIndex=26&pageUnit=10&searchCnd=tc&searchWrd=%ea%b6%81&ctgryLrcls=&ctgryMdcls=&ctgrySmcls=&ntcStartDt=&ntcEndDt=&searchUseYn=Y&mn=NS_03_08_01|سەردێڕ=국가유산청 |ڕێکەوت=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=[[Korea Heritage Service]] |ژپنک=٩٧٨-٨٩-٦٣٢٥-٢٤٧-٦|زمان=ko |script-title=ko:조선시대 궁궐 용어해설 |trans-title=Glossary of Joseon-era Palaces |ref={{SfnRef|Cultural Heritage Administration|2009}}}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://www.cha.go.kr/cop/bbs/selectBoardArticle.do?nttId=21290&bbsId=BBSMSTR_1021&pageIndex=4&pageUnit=10&searchCnd=tc&searchWrd=%ec%b0%bd%eb%8d%95%ea%b6%81&ctgryLrcls=&ctgryMdcls=&ctgrySmcls=&ntcStartDt=&ntcEndDt=&searchUseYn=Y&mn=NS_03_08_01 |سەردێڕ= 국가유산청|ڕێکەوت=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=[[Cultural Heritage Administration]] Changdeokgung Palace Management Office |زمان=ko |script-title=ko:창덕궁 해설문 |ref={{SfnRef|Changdeokgung Palace Management Office|2007}}}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://history.seoul.go.kr/archive/ebook/view.do?bookguid=CC822E1F-5A3E-4011-A96A-245F90EE1425&codeId=&key=&pageIndex=1&orderBy=registDe+desc&sw=%EA%B6%81%EA%B6%90&arrSc=&period=&sc_wDateS=2025.01.25&sc_wDateE=2025.02.01&sw=&separator=and&sw=&separator=and|سەردێڕ=6. 종묘사직･궁궐･성균관 |ڕێکەوت=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=[[Seoul Historiography Institute]] |ژپنک=٩٧٩-١١-٦٠٧١-١٤٨-٦|editor1=박명호 |شوێن=Seoul |زمان=ko |script-title=ko:서울 역사 답사기 6: 종묘사직, 궁궐, 성균관 |ref={{SfnRef|Seoul Historiography Institute|2022}} |editor2=김현정 |editor3=최동녕}} ** {{harvc|author=김지영|year=2022|c=걷다보면 마주치는 선정의 흔적들|in=Seoul Historiography Institute}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر١=이강근 |ناونیشان=https://www.cha.go.kr/cop/bbs/selectBoardArticle.do?nttId=21660&bbsId=BBSMSTR_1021&pageIndex=3&pageUnit=10&searchCnd=tc&searchWrd=%ec%b0%bd%eb%8d%95%ea%b6%81&ctgryLrcls=&ctgryMdcls=&ctgrySmcls=&ntcStartDt=&ntcEndDt=&searchUseYn=Y&mn=NS_03_08_01|سەردێڕ=국가유산청 |نووسەر٢=이혜원 |نووسەر٣=이경미 |نووسەر٤=안병찬 |ڕێکەوت=ئابی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=[[National Palace Museum of Korea]] |script-title=ko:조선왕실의 건축, 창덕궁 학술연구 |via=[[Korea Heritage Service]] |زمان=ko}} ==== بە ئینگلیزی ==== * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Yi |یەکەم=Hyang-woo |ناونیشان=https://www.google.com/books/edition/Koran_Royal_Palace_Changdeokgung/GwN7BgAAQBAJ?hl=en&gbpv=0 |سەردێڕ=Korean Royal Palace: Changdeokgung |ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=인문산책 |ژپنک=٩٧٨-٨٩-٩٨٢٥٩-٠٦-٨|editor-last=Na |editor-first=Gak-sun |زمان=en |translator-last=Won |translator-first=Hyeon-suk |editor-last2=Mark |editor-first2=Patton |translator-last2=Yi |translator-first2=Choonsun}} == خوێندنەوەی زیاتر == * {{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://www.cha.go.kr/cop/bbs/selectBoardArticle.do?nttId=20693&bbsId=BBSMSTR_1021&pageIndex=5&pageUnit=10&searchCnd=tc&searchWrd=%ec%b0%bd%eb%8d%95%ea%b6%81&ctgryLrcls=&ctgryMdcls=&ctgrySmcls=&ntcStartDt=&ntcEndDt=&searchUseYn=Y&mn=NS_03_08_01 |سەردێڕ= 국가유산청|ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=[[Cultural Heritage Administration]] Changdeokgung Palace Management Office |ژپنک=٩٧٨٨٩٨١٢٤٥٢٩٠|زمان=ko |script-title=ko:창덕궁 육백년 |ref={{SfnRef|Changdeokgung Palace Management Office|2005}}}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Chang |یەکەم=Pil-Gu |دوایین٢=Jeon |یەکەم٢=Bong-Hee |ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|script-title=ko:고종 장례 기간 신선원전의 조성과 덕수궁·창덕궁 궁역의 변화 |trans-title=Construction of Sin-Seonwonjeon Shrine and Transformation of Deoksoogung and Changdeokgung Palaces' Area During King Kojong's Funeral |ناونیشان=https://www.dbpia.co.kr/journal/articleDetail?nodeId=NODE02328869|سەردێڕ=고종 장례 기간 신선원전의 조성과 덕수궁·창덕궁 궁역의 변화 |journal=Journal of the Architectural Institute of Korea – Planning & Design |زمان=ko |بەرگ=٢٩|issue=12 |پەڕەکان=١٩٧–٢٠٨|issn=1226-9093 |via=[[DBpia]]}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{Commons category-inline}} * {{Official website|https://royal.cha.go.kr/ENG/contents/E102010000.do}} * [https://whc.unesco.org/pg.cfm?cid=31&id_site=816 UNESCO: Changdeokgung Palace Complex] {{Authority control}} {{پۆلی کۆمنز|Changdeokgung}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|نژیاروانی|کۆریای باشوور}} [[پۆل:کۆشکەکان لە سێئول]] [[پۆل:باخچەکان لە کۆریای باشوور]] [[پۆل:تەلار و پێکهاتەکان لە ناوچەی جۆنگنۆ]] [[پۆل:سەنتەری شاری سێئول]] [[پۆل:شوێنی نیشتەجێبوونی شاهانە لە کۆریای باشوور]] [[پۆل:شوێنە سەرنجڕاکێشە گەشتیارییەکان لە سێئول]] [[پۆل:شوێنەوارەکانی میراتی جیهانی لە کۆریای باشوور]] [[پۆل:چانگدۆکگونگ| ]] [[پۆل:باخچە کۆرییەکان]] [[پۆل:کۆشکەکانی جۆسۆن]] [[پۆل:باڵەخانەی و شێوەکارییەکانی ناوچەی جۆنگنۆ]] [[پۆل:داونتاون سیۆل]] [[پۆل:شوێنە گەشتییارییەکانی سیۆل]] [[پۆل:شوێنەوارە جیھانییەکان لە کۆریای باشوور]] gjljhdxdkobuqx5trmqbfsy91u34hhm 0 299872 1669074 1660926 2026-09-16T22:37:25Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1669074 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = سەلەمێ | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|سلامیة}}<br>{{lang-en| Salame}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.1437| 43.31452}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی سەلەمێ''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.1437| 43.31452|region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای نەینەوا]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای حەمدانیە|حەمدانیە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی نەمروود|نەمروود]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢١٣ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٨٣٦ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[شەبەکی]]) و [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[شەبەک (دین)|شەبەک]] و [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''سەلەمێ''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی نەمروود]] لە [[قەزای حەمدانیە]] لە [[پارێزگای نەینەوا]] لە [[باشووری کوردستان]] لە [[عێراق]]. ھەروەھا دەکەوێتە [[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای مووسڵ و دھۆک) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=20220828220741430931&lng=1q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=20220828220741430931&lng=1q=20220828220324430930&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> لە ناوچەیەکی لافاوی تەختدا ھەڵکەوتووە، کە لە باکوورەوە بەرەو باشوور لێی دەڕوات، زەویەکەی شەپۆلاوییە و پێی دەوترێت فەلاتی عاشور، کە گردی نزمە. ژمارەی کەرتەکەی ٤٨یە، و پڕۆژەی ئاودێری کشتوکاڵی ئەلسەلامییە لەخۆدەگرێت. کەوتووتە باشووری ڕۆژھەڵاتی شاری [[مووسڵ]] بە دووری ٣٠کم.<ref>https://web.archive.org/web/20230527170510/https://ia804704.us.archive.org/20/items/ar316mawrd04/%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%A9%20%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%88%D8%B1%D8%AF%20%D8%A8%D8%BA%D8%AF%D8%A7%D8%AF%20%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%AF%2018%20%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%AF%D8%AF%204.pdf</ref> == مێژوو == سەلەمێ شارۆچکەیەکی ئاوەدان بووە لە سەردەمی [[ئاشوورییەکان]] پێش مەسیح، دواتر نەما. دوای فەتحی ئیسلامی، سەلەمێی دووەم لەسەر سەر کەلاوەکانی سەلەمێی ونبوو دروستکرا، بوو بە گوندێکی ئاوەدان، ھەروەک یاقوت حەمەوی لە فەرھەنگەکەیدا باسی دەکات، کاتێک دەڵێت “سەلەمێ ھەروەھا گوندێکی گەورەیە لە دەوروبەری [[مووسڵ]] لە کەناری ڕۆژھەڵاتی [[دیجلە]]، ھەشت فەرسەخ دوورە بۆ دابەزین بۆ [[بەغدا]]، دەڕوانێتە کەناری [[دیجلە]]”. یەکێکە لە گەورەترین و باشترین و خۆشترین گوندەکانی شاری مووسڵ. باخی [[ترێ]] و [[دارخورما]] و باخی میوە و چەندین حەمام و بازاڕ بۆ قوماش و [[مزگەوت]] و منارە. لە نێوان ئەو و [[زاب]]دا دوو فەرسەخ ھەیە و لە نزیکەوە شارێک ھەیە بە ناوی ئاثور کە وێران بووە.<ref>https://web.archive.org/web/20230527170624/https://ia902806.us.archive.org/8/items/civ-7721/civ-7721.pdf</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (٧٦٣)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٩٦٢)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٤١٠) [[خێزان]] و (٢٨٣٦) کەس، کە (١٤٣٩) [[نێر]] و (١٣٦١) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای حەمدانیە}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|عێراق|جوگرافیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 8htyiwbz2zhkc7a6j5dejcglzq4ava4 0 299889 1669251 1644645 2026-09-17T07:37:17Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1669251 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = سەید حەمد | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|سيد حمد}}<br>{{lang-en| Sayyid Ḩamad}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.0504| 43.33096}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی سەید حەمد''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.0504| 43.33096|region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای نەینەوا]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای حەمدانیە|حەمدانیە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی نەمروود|نەمروود]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٩٣ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٣٦٠ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام|ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''سەید حەمد''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی نەمروود]] لە [[قەزای حەمدانیە]] لە [[پارێزگای نەینەوا]] لە [[باشووری کوردستان]] لە [[عێراق]]. ھەروەھا دەکەوێتە [[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای مووسڵ و دھۆک) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=20220828220741430931&lng=1q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=20220828220741430931&lng=1q=20220828220324430930&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (٣٧٨)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٥٤٢)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (١٩٠) [[خێزان]] و (١٣٦٠) کەس، کە (٦٨٩) [[نێر]] و (٦٧١) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای حەمدانیە}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] imu8tm6417kbt0mofr43aneokdjo0hs 1 300140 1668858 1622953 2026-09-16T14:10:28Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1668858 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[سێجۆنگی مەزن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1622952 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20240730001053/https://www.wiley.com/en-us/The+Writing+Revolution%3A+Cuneiform+to+the+Internet-p-9781405154079 بۆ https://www.wiley.com/en-us/The+Writing+Revolution%3A+Cuneiform+to+the+Internet-p-9781405154079 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20260226002324/https://www.sup.org/books/asian-studies/genealogy-dissent بۆ https://www.sup.org/books/asian-studies/genealogy-dissent زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٩:٠٨، ١١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[سێجۆنگی مەزن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1668857 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20250816082745/https://www.khs.go.kr/cop/bbs/selectBoardArticle.do?nttId=82496&bbsId=BBSMSTR_1021&pageIndex=1&pageUnit=10&searchCnd=tc&searchWrd=%EC%84%B8%EC%A2%85%EB%8C%80%EC%99%95&ctgryLrcls=&ctgryMdcls=&ctgrySmcls=&ntcStartDt=&ntcEndDt=&searchUseYn=Y&mn=NS_03_08_01 بۆ https://www.khs.go.kr/cop/bbs/selectBoardArticle.do?nttId=82496&bbsId=BBSMSTR_1021&pageIndex=1&pageUnit=10&searchCnd=tc&searchWrd=%ec%84%b8%ec%a2%85%eb%8c%80%ec%99%95&ctgryLrcls=&ctgryMdcls=&ctgrySmcls=&ntcStartDt=&ntcEndDt=&searchUseYn=Y&mn=NS_03_08_01 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٤:١٠، ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) s5g2616hboc9ch57wsxscigjdbdwlu8 0 300159 1668865 1668531 2026-09-16T15:01:36Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}} 1668865 wikitext text/x-wiki {{Databox}}{{ھەنووکەیی|date=August 2026}}لە ١٠ی ئابی ٢٠٢٦، بوومەلەرزەیەک بە گوڕی ٧٫٤ پلە ناوچەى [[چۆکۆ (کۆڵۆمبیا)|چۆکۆی]] لە [[کۆڵۆمبیا|کۆلۆمبیا]] ھەژاند؛ لە ئەنجامدا لانیکەم ٢٥٠ کەس گیانیان لەدەست دا و زیاتر لە ٢٬٥٠٠ کەسی تر بریندار بوون، ھەروەھا زیاتر لە ٤٬٠٠٠ کەسیش بێسەروشوێن ڕاگەیەندران و زیانێکی زۆریش بە سەرانسەری وڵات کەوت. بوومەلەرزەکە لە زۆربەی ناوچەکانی کۆلۆمبیا و لە بەشێک لە وڵاتانی دراوسێ ([[ئێکوادۆر]] و [[پەنەما]] ھەستی پێکرا، و زیانی گەورەی لە شارەکانی کالی، پێریرا، کیبدۆ، مانیسالەس و چەند ناوچەیەکی تر دروست کرد. حکوومەتی کۆلۆمبیا باری نائاساییی نیشتمانیی ڕاگەیاند و دەست بە ئۆپەراسیۆنەکانی [[گەڕان و ڕزگارکردن]] کرا لە ناوچە زیانبەرکەوتووەکاندا. == بومەلەرزە == [[پەڕگە:M_7.4_-_5_km_S_of_San_José_del_Palmar,_Colombia.png|وێنۆک|نەخشەی توندیی لەرزینەکە بەپێی {{Abbr|USGS|دەزگای ڕووپێویی جیۆلۆجیی ئەمریکا}}]] بەپێی زانیارییەکانی ڕووپێویی جیۆلۆجیی ویلایەتە یەکگرتووەکان، بومەلەرزەکە بە گوڕی ٧٫٤ لەسەر پێوەری گوڕی سات پێوانە کراوە و لە قووڵایی {{cvt|110.3|km}} ڕوویداوە.<ref name="anss12">{{cite anss|M 7.4 – 5 km E of San José del Palmar, Colombia|2026|us6000tjl2}}</ref> بەڵام دەزگای ڕووپێویی جیۆلۆجیی کۆڵۆمبیا (CGS) هەمان گوڕی بۆ بومەلەرزەکە پشتڕاستکردووەتەوە بەڵام قووڵاییەکەی بە {{cvt|96|km}} خەمڵاندووە. چەقی بومەلەرزەکە بە دووریی {{cvt|20|km}} بووە لە شارۆچکەی سان خۆسێ دێل پاڵمار لە [[چۆکۆ (کۆڵۆمبیا)|چۆکۆ]]، و لە کاتژمێر ٠٧:٣٤ی بەیانی بە کاتی کۆڵۆمبیا ڕوویداوە.<ref name="sgc12">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی ئابی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.sgc.gov.co/detalleevento/SGC2026pqqmro/resumen |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260810141539/https://www.sgc.gov.co/detalleevento/SGC2026pqqmro/resumen |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠٢٦|وێبگە=Colombian Geological Survey |سەردێڕ=San José del Palmar – Chocó, Colombia |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ڕووی زانستییەوە، هۆکاری ئەم بومەلەرزەیە دەگەڕێتەوە بۆ شکان و خلیسکانی چینەکانی زەوی لە قووڵایییەکی مامناوەنددا. ئەمەش لە ئەنجامی ڕۆچوونی پلێتی (بەردەڵانی) نازکا بە ژێر پلێتی ئەمریکای باشووردا دروست بووە، بە درێژایی هێڵی لێککەوتنی نێوان ئیکوادۆر و کۆڵۆمبیا.<ref name="anss12" /> دەزگای (CGS)ی کۆڵۆمبی ڕایگەیاند کە ئەمە بەهێزترین بومەلەرزە بووە لە وڵاتەکەدا لە ماوەی دە ساڵی ڕابردوودا،<ref name="bbc10a2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Amerise|یەکەم١=Atahualpa|سەردێڕ=Un fuerte terremoto de magnitud 7,4 golpea el occidente de Colombia, causando numerosos daños humanos y materiales|ناونیشان=https://www.bbc.com/mundo/articles/cly5720pnz4o|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠٢٦|بڵاوکەرەوە=BBC Mundo|ڕێکەوت=١٠ی ئابی ٢٠٢٦|زمان=es|trans-title=A powerful 7.4 magnitude earthquake strikes western Colombia, causing widespread human and material damage}}</ref> و گەورەترینیشە لە دوای بومەلەرزەکەی توماکۆی ١٩٧٩ەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Vásquez|یەکەم١=Fernando|سەردێڕ=Terremoto de magnitud 7,4 es el más fuerte registrado en Colombia en la última década|ناونیشان=https://www.radionacional.co/actualidad/terremoto-de-magnitud-74-es-el-mas-fuerte-registrado-en-colombia-en-la-ultima-decada|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠٢٦|ئیش=Radio Nacional de Colombia|ڕێکەوت=١٢ی ئابی ٢٠٢٦|زمان=es|trans-title=The 7.4 magnitude earthquake is the strongest recorded in Colombia in the last decade}}</ref> لە دوای بومەلەرزە سەرەکییەکە، لانی کەم ٥٤ پاشلەرزە ڕوویان داوە،<ref name="Buitrago11a2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Buitrago|یەکەم١=Loren Sofía|سەردێڕ=Sube a 169 la cifra de muertos por el terremoto en Colombia: hay más de 1.200 heridos y 54 réplicas|ناونیشان=https://www.elcolombiano.com/colombia/muertos-terremoto-en-colombia-heridos-replicas-choco-hoy-GC39809690|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئابی ٢٠٢٦|بڵاوکەرەوە=El Colombiano|ڕێکەوت=١١ی ئابی ٢٠٢٦|زمان=es|trans-title=The death toll from the earthquake in Colombia rises to 169: there are more than 1,200 injured and 54 aftershocks}}</ref> کە بەهێزترینیان گوڕەکەی {{M|b|5.0}} بوو و لە کاتژمێر ٠٨:١٨ی بەیانی ڕوویدا.<ref>{{cite anss|M 5.0 – 16 km W of San José del Palmar, Colombia|2026|us6000tjm4}}</ref> کاریگەریی ئەم بومەلەرزەیە هێندە بەهێز بوو کە لە ٣٢ پایتەختی پارێزگاکانی کۆڵۆمبیا هەستی پێکرا و خەڵک ناچار بوون باڵەخانەکانیان چۆڵ بکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Colombia declara la situación de "desastre nacional" tras el terremoto de 7,4 que deja al menos 111 muertos y varios edificios caídos|ناونیشان=https://www.lavanguardia.com/internacional/20260810/11611420/terremoto-colombia.html|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠٢٦|بڵاوکەرەوە=La Vanguardia|ڕێکەوت=١٠ی ئابی ٢٠٢٦|زمان=es|trans-title=Colombia declares a state of "national disaster" after a 7.4 magnitude earthquake leaves at least 111 dead and several buildings collapsed}}</ref> مەزەندە دەکرێت لەرزینەکە بۆ ماوەی نزیکەی دوو خولەک بەردەوام بووبێت،<ref name="bbc2" /> و تەنانەت لە وڵاتانی [[پەنەما]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Aizprúa |یەکەم=Julio César |ڕێکەوت=١٠ی ئابی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.infobae.com/panama/2026/08/10/panamenos-salen-a-las-calles-al-sentir-los-efectos-del-sismo-de-74-registrado-en-colombia/ |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠٢٦|وێبگە=infobae |زمان=es |سەردێڕ=Panameños salen a las calles al sentir los efectos del sismo de 7.4 registrado en Colombia}}</ref> [[ئێکوادۆر|ئیکوادۆر]]،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Fuerte terremoto de magnitud 7.4 sacude a Colombia y se siente en Bogotá y varias ciudades del país|ناونیشان=https://www.univision.com/noticias/america-latina/fuerte-sismo-sacude-el-departamento-de-choco-en-colombia-este-lunes|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠٢٦|بڵاوکەرەوە=N+ Univision|ڕێکەوت=١٠ی ئابی ٢٠٢٦|زمان=es|trans-title=A powerful 7.4 magnitude earthquake struck Colombia and was felt in Bogotá and several other cities across the country}}</ref> و [[ڤێنیزوێلا]] هەستی پێکراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی ئابی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://colombiaone.com/2026/08/10/colombia-earthquake-damage/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠٢٦|وێبگە=Colombia 1|زمان=en|سەردێڕ=Colombia Earthquake Causes Damage and Injuries as Choco Bears the Brunt of the Shaking}}{{بەستەری مردوو|url=https://colombiaone.com/2026/08/10/colombia-earthquake-damage/ |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> جێگەی سەرنجە کە ئەم بومەلەرزەیە ڕێک لە هەمان ئەو ناوچەیەدا ڕوویداوە کە چەقی بومەلەرزەکەی ٢٣ی تشرینی دووەمی ١٩٧٩ بوو (کە ئەو کات قووڵاییەکەی {{cvt|108|km}} و گوڕەکەی {{M|w|7.2}} بوو).<ref name="bbc10a2" /><ref>{{cite anss|M 6.4 – 4 km N of El Cairo, Colombia|1979|usp000145h}}</ref> بومەلەرزەکەی ساڵی ١٩٧٩ زۆر وێرانکەر بوو، و توندییەکەی بەپێی پێوەری مێرکالی گەیشتە ئاستی VII–VIII (واتە زۆر بەهێز تا وێرانکەر) لە ناوچەیەکی فراواندا کە شارەکانی پێرێیرا، ئەرمینیا و مانیزالێس-ی دەگرتەوە. هەروەها لەو کاتەدا لەرزینەکە بە ئاستی شەشەم (بەهێز) لە شارەکانی کالی، ئیباگێ، کویبدۆ و [[مێدێلین]]، و بە ئاستی پێنجەم (مامناوەند) لە شاری پایتەخت، [[بۆگۆتا]] هەستی پێکرابوو.<ref name="Dimaté05a2">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Dimaté |یەکەم١=Cristina |دوایین٢=Rivera |یەکەم٢=Luis |دوایین٣=Cisternas |یەکەم٣=Armando |ڕێکەوت=٢٠٠٥|سەردێڕ=Re-visiting large historical earthquakes in the Colombian Eastern Cordillera |journal=Journal of Seismology |بەرگ=٩|پەڕەکان=١–٢٢|doi=10.1007/s10950-005-1413-2}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] tlbwe3ek4afbxi2g0s1aqqnitjjjv7s 1668871 1668865 2026-09-16T16:01:03Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|2026 Colombia earthquake}} 1668871 wikitext text/x-wiki {{Databox}}{{ھەنووکەیی|date=August 2026}}لە ١٠ی ئابی ٢٠٢٦، بوومەلەرزەیەک بە گوڕی ٧٫٤ پلە ناوچەى [[چۆکۆ (کۆڵۆمبیا)|چۆکۆی]] لە [[کۆڵۆمبیا|کۆلۆمبیا]] ھەژاند؛ لە ئەنجامدا لانیکەم ٢٥٠ کەس گیانیان لەدەست دا و زیاتر لە ٢٬٥٠٠ کەسی تر بریندار بوون، ھەروەھا زیاتر لە ٤٬٠٠٠ کەسیش بێسەروشوێن ڕاگەیەندران و زیانێکی زۆریش بە سەرانسەری وڵات کەوت. بوومەلەرزەکە لە زۆربەی ناوچەکانی کۆلۆمبیا و لە بەشێک لە وڵاتانی دراوسێ ([[ئێکوادۆر]] و [[پەنەما]] ھەستی پێکرا، و زیانی گەورەی لە شارەکانی کالی، پێریرا، کیبدۆ، مانیسالەس و چەند ناوچەیەکی تر دروست کرد. حکوومەتی کۆلۆمبیا باری نائاساییی نیشتمانیی ڕاگەیاند و دەست بە ئۆپەراسیۆنەکانی [[گەڕان و ڕزگارکردن]] کرا لە ناوچە زیانبەرکەوتووەکاندا. == بومەلەرزە == [[پەڕگە:M_7.4_-_5_km_S_of_San_José_del_Palmar,_Colombia.png|وێنۆک|نەخشەی توندیی لەرزینەکە بەپێی {{Abbr|USGS|دەزگای ڕووپێویی جیۆلۆجیی ئەمریکا}}]] بەپێی زانیارییەکانی ڕووپێویی جیۆلۆجیی ویلایەتە یەکگرتووەکان، بومەلەرزەکە بە گوڕی ٧٫٤ لەسەر پێوەری گوڕی سات پێوانە کراوە و لە قووڵایی {{cvt|110.3|km}} ڕوویداوە.<ref name="anss12">{{cite anss|M 7.4 – 5 km E of San José del Palmar, Colombia|2026|us6000tjl2}}</ref> بەڵام دەزگای ڕووپێویی جیۆلۆجیی کۆڵۆمبیا (CGS) هەمان گوڕی بۆ بومەلەرزەکە پشتڕاستکردووەتەوە بەڵام قووڵاییەکەی بە {{cvt|96|km}} خەمڵاندووە. چەقی بومەلەرزەکە بە دووریی {{cvt|20|km}} بووە لە شارۆچکەی سان خۆسێ دێل پاڵمار لە [[چۆکۆ (کۆڵۆمبیا)|چۆکۆ]]، و لە کاتژمێر ٠٧:٣٤ی بەیانی بە کاتی کۆڵۆمبیا ڕوویداوە.<ref name="sgc12">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی ئابی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.sgc.gov.co/detalleevento/SGC2026pqqmro/resumen |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260810141539/https://www.sgc.gov.co/detalleevento/SGC2026pqqmro/resumen |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠٢٦|وێبگە=Colombian Geological Survey |سەردێڕ=San José del Palmar – Chocó, Colombia |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ڕووی زانستییەوە، هۆکاری ئەم بومەلەرزەیە دەگەڕێتەوە بۆ شکان و خلیسکانی چینەکانی زەوی لە قووڵایییەکی مامناوەنددا. ئەمەش لە ئەنجامی ڕۆچوونی پلێتی (بەردەڵانی) نازکا بە ژێر پلێتی ئەمریکای باشووردا دروست بووە، بە درێژایی هێڵی لێککەوتنی نێوان ئیکوادۆر و کۆڵۆمبیا.<ref name="anss12" /> دەزگای (CGS)ی کۆڵۆمبی ڕایگەیاند کە ئەمە بەهێزترین بومەلەرزە بووە لە وڵاتەکەدا لە ماوەی دە ساڵی ڕابردوودا،<ref name="bbc10a2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Amerise|یەکەم١=Atahualpa|سەردێڕ=Un fuerte terremoto de magnitud 7,4 golpea el occidente de Colombia, causando numerosos daños humanos y materiales|ناونیشان=https://www.bbc.com/mundo/articles/cly5720pnz4o|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠٢٦|بڵاوکەرەوە=BBC Mundo|ڕێکەوت=١٠ی ئابی ٢٠٢٦|زمان=es|trans-title=A powerful 7.4 magnitude earthquake strikes western Colombia, causing widespread human and material damage}}</ref> و گەورەترینیشە لە دوای بومەلەرزەکەی توماکۆی ١٩٧٩ەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Vásquez|یەکەم١=Fernando|سەردێڕ=Terremoto de magnitud 7,4 es el más fuerte registrado en Colombia en la última década|ناونیشان=https://www.radionacional.co/actualidad/terremoto-de-magnitud-74-es-el-mas-fuerte-registrado-en-colombia-en-la-ultima-decada|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠٢٦|ئیش=Radio Nacional de Colombia|ڕێکەوت=١٢ی ئابی ٢٠٢٦|زمان=es|trans-title=The 7.4 magnitude earthquake is the strongest recorded in Colombia in the last decade}}</ref> لە دوای بومەلەرزە سەرەکییەکە، لانی کەم ٥٤ پاشلەرزە ڕوویان داوە،<ref name="Buitrago11a2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Buitrago|یەکەم١=Loren Sofía|سەردێڕ=Sube a 169 la cifra de muertos por el terremoto en Colombia: hay más de 1.200 heridos y 54 réplicas|ناونیشان=https://www.elcolombiano.com/colombia/muertos-terremoto-en-colombia-heridos-replicas-choco-hoy-GC39809690|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئابی ٢٠٢٦|بڵاوکەرەوە=El Colombiano|ڕێکەوت=١١ی ئابی ٢٠٢٦|زمان=es|trans-title=The death toll from the earthquake in Colombia rises to 169: there are more than 1,200 injured and 54 aftershocks}}</ref> کە بەهێزترینیان گوڕەکەی {{M|b|5.0}} بوو و لە کاتژمێر ٠٨:١٨ی بەیانی ڕوویدا.<ref>{{cite anss|M 5.0 – 16 km W of San José del Palmar, Colombia|2026|us6000tjm4}}</ref> کاریگەریی ئەم بومەلەرزەیە هێندە بەهێز بوو کە لە ٣٢ پایتەختی پارێزگاکانی کۆڵۆمبیا هەستی پێکرا و خەڵک ناچار بوون باڵەخانەکانیان چۆڵ بکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Colombia declara la situación de "desastre nacional" tras el terremoto de 7,4 que deja al menos 111 muertos y varios edificios caídos|ناونیشان=https://www.lavanguardia.com/internacional/20260810/11611420/terremoto-colombia.html|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠٢٦|بڵاوکەرەوە=La Vanguardia|ڕێکەوت=١٠ی ئابی ٢٠٢٦|زمان=es|trans-title=Colombia declares a state of "national disaster" after a 7.4 magnitude earthquake leaves at least 111 dead and several buildings collapsed}}</ref> مەزەندە دەکرێت لەرزینەکە بۆ ماوەی نزیکەی دوو خولەک بەردەوام بووبێت،<ref name="bbc2" /> و تەنانەت لە وڵاتانی [[پەنەما]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Aizprúa |یەکەم=Julio César |ڕێکەوت=١٠ی ئابی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.infobae.com/panama/2026/08/10/panamenos-salen-a-las-calles-al-sentir-los-efectos-del-sismo-de-74-registrado-en-colombia/ |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠٢٦|وێبگە=infobae |زمان=es |سەردێڕ=Panameños salen a las calles al sentir los efectos del sismo de 7.4 registrado en Colombia}}</ref> [[ئێکوادۆر|ئیکوادۆر]]،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Fuerte terremoto de magnitud 7.4 sacude a Colombia y se siente en Bogotá y varias ciudades del país|ناونیشان=https://www.univision.com/noticias/america-latina/fuerte-sismo-sacude-el-departamento-de-choco-en-colombia-este-lunes|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠٢٦|بڵاوکەرەوە=N+ Univision|ڕێکەوت=١٠ی ئابی ٢٠٢٦|زمان=es|trans-title=A powerful 7.4 magnitude earthquake struck Colombia and was felt in Bogotá and several other cities across the country}}</ref> و [[ڤێنیزوێلا]] هەستی پێکراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی ئابی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://colombiaone.com/2026/08/10/colombia-earthquake-damage/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠٢٦|وێبگە=Colombia 1|زمان=en|سەردێڕ=Colombia Earthquake Causes Damage and Injuries as Choco Bears the Brunt of the Shaking}}{{بەستەری مردوو|url=https://colombiaone.com/2026/08/10/colombia-earthquake-damage/ |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> جێگەی سەرنجە کە ئەم بومەلەرزەیە ڕێک لە هەمان ئەو ناوچەیەدا ڕوویداوە کە چەقی بومەلەرزەکەی ٢٣ی تشرینی دووەمی ١٩٧٩ بوو (کە ئەو کات قووڵاییەکەی {{cvt|108|km}} و گوڕەکەی {{M|w|7.2}} بوو).<ref name="bbc10a2" /><ref>{{cite anss|M 6.4 – 4 km N of El Cairo, Colombia|1979|usp000145h}}</ref> بومەلەرزەکەی ساڵی ١٩٧٩ زۆر وێرانکەر بوو، و توندییەکەی بەپێی پێوەری مێرکالی گەیشتە ئاستی VII–VIII (واتە زۆر بەهێز تا وێرانکەر) لە ناوچەیەکی فراواندا کە شارەکانی پێرێیرا، ئەرمینیا و مانیزالێس-ی دەگرتەوە. هەروەها لەو کاتەدا لەرزینەکە بە ئاستی شەشەم (بەهێز) لە شارەکانی کالی، ئیباگێ، کویبدۆ و [[مێدێلین]]، و بە ئاستی پێنجەم (مامناوەند) لە شاری پایتەخت، [[بۆگۆتا]] هەستی پێکرابوو.<ref name="Dimaté05a2">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Dimaté |یەکەم١=Cristina |دوایین٢=Rivera |یەکەم٢=Luis |دوایین٣=Cisternas |یەکەم٣=Armando |ڕێکەوت=٢٠٠٥|سەردێڕ=Re-visiting large historical earthquakes in the Colombian Eastern Cordillera |journal=Journal of Seismology |بەرگ=٩|پەڕەکان=١–٢٢|doi=10.1007/s10950-005-1413-2}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|2026 Colombia earthquake}} [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] 7do1xyyju7kuwi5wm493bd1iy3mfzn2 1668935 1668871 2026-09-16T17:03:57Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:دەیەی ٢٠٢٠|دەیەی ٢٠٢٠]] 1668935 wikitext text/x-wiki {{Databox}}{{ھەنووکەیی|date=August 2026}}لە ١٠ی ئابی ٢٠٢٦، بوومەلەرزەیەک بە گوڕی ٧٫٤ پلە ناوچەى [[چۆکۆ (کۆڵۆمبیا)|چۆکۆی]] لە [[کۆڵۆمبیا|کۆلۆمبیا]] ھەژاند؛ لە ئەنجامدا لانیکەم ٢٥٠ کەس گیانیان لەدەست دا و زیاتر لە ٢٬٥٠٠ کەسی تر بریندار بوون، ھەروەھا زیاتر لە ٤٬٠٠٠ کەسیش بێسەروشوێن ڕاگەیەندران و زیانێکی زۆریش بە سەرانسەری وڵات کەوت. بوومەلەرزەکە لە زۆربەی ناوچەکانی کۆلۆمبیا و لە بەشێک لە وڵاتانی دراوسێ ([[ئێکوادۆر]] و [[پەنەما]] ھەستی پێکرا، و زیانی گەورەی لە شارەکانی کالی، پێریرا، کیبدۆ، مانیسالەس و چەند ناوچەیەکی تر دروست کرد. حکوومەتی کۆلۆمبیا باری نائاساییی نیشتمانیی ڕاگەیاند و دەست بە ئۆپەراسیۆنەکانی [[گەڕان و ڕزگارکردن]] کرا لە ناوچە زیانبەرکەوتووەکاندا. == بومەلەرزە == [[پەڕگە:M_7.4_-_5_km_S_of_San_José_del_Palmar,_Colombia.png|وێنۆک|نەخشەی توندیی لەرزینەکە بەپێی {{Abbr|USGS|دەزگای ڕووپێویی جیۆلۆجیی ئەمریکا}}]] بەپێی زانیارییەکانی ڕووپێویی جیۆلۆجیی ویلایەتە یەکگرتووەکان، بومەلەرزەکە بە گوڕی ٧٫٤ لەسەر پێوەری گوڕی سات پێوانە کراوە و لە قووڵایی {{cvt|110.3|km}} ڕوویداوە.<ref name="anss12">{{cite anss|M 7.4 – 5 km E of San José del Palmar, Colombia|2026|us6000tjl2}}</ref> بەڵام دەزگای ڕووپێویی جیۆلۆجیی کۆڵۆمبیا (CGS) هەمان گوڕی بۆ بومەلەرزەکە پشتڕاستکردووەتەوە بەڵام قووڵاییەکەی بە {{cvt|96|km}} خەمڵاندووە. چەقی بومەلەرزەکە بە دووریی {{cvt|20|km}} بووە لە شارۆچکەی سان خۆسێ دێل پاڵمار لە [[چۆکۆ (کۆڵۆمبیا)|چۆکۆ]]، و لە کاتژمێر ٠٧:٣٤ی بەیانی بە کاتی کۆڵۆمبیا ڕوویداوە.<ref name="sgc12">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی ئابی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.sgc.gov.co/detalleevento/SGC2026pqqmro/resumen |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260810141539/https://www.sgc.gov.co/detalleevento/SGC2026pqqmro/resumen |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠٢٦|وێبگە=Colombian Geological Survey |سەردێڕ=San José del Palmar – Chocó, Colombia |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ڕووی زانستییەوە، هۆکاری ئەم بومەلەرزەیە دەگەڕێتەوە بۆ شکان و خلیسکانی چینەکانی زەوی لە قووڵایییەکی مامناوەنددا. ئەمەش لە ئەنجامی ڕۆچوونی پلێتی (بەردەڵانی) نازکا بە ژێر پلێتی ئەمریکای باشووردا دروست بووە، بە درێژایی هێڵی لێککەوتنی نێوان ئیکوادۆر و کۆڵۆمبیا.<ref name="anss12" /> دەزگای (CGS)ی کۆڵۆمبی ڕایگەیاند کە ئەمە بەهێزترین بومەلەرزە بووە لە وڵاتەکەدا لە ماوەی دە ساڵی ڕابردوودا،<ref name="bbc10a2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Amerise|یەکەم١=Atahualpa|سەردێڕ=Un fuerte terremoto de magnitud 7,4 golpea el occidente de Colombia, causando numerosos daños humanos y materiales|ناونیشان=https://www.bbc.com/mundo/articles/cly5720pnz4o|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠٢٦|بڵاوکەرەوە=BBC Mundo|ڕێکەوت=١٠ی ئابی ٢٠٢٦|زمان=es|trans-title=A powerful 7.4 magnitude earthquake strikes western Colombia, causing widespread human and material damage}}</ref> و گەورەترینیشە لە دوای بومەلەرزەکەی توماکۆی ١٩٧٩ەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Vásquez|یەکەم١=Fernando|سەردێڕ=Terremoto de magnitud 7,4 es el más fuerte registrado en Colombia en la última década|ناونیشان=https://www.radionacional.co/actualidad/terremoto-de-magnitud-74-es-el-mas-fuerte-registrado-en-colombia-en-la-ultima-decada|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠٢٦|ئیش=Radio Nacional de Colombia|ڕێکەوت=١٢ی ئابی ٢٠٢٦|زمان=es|trans-title=The 7.4 magnitude earthquake is the strongest recorded in Colombia in the last decade}}</ref> لە دوای بومەلەرزە سەرەکییەکە، لانی کەم ٥٤ پاشلەرزە ڕوویان داوە،<ref name="Buitrago11a2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Buitrago|یەکەم١=Loren Sofía|سەردێڕ=Sube a 169 la cifra de muertos por el terremoto en Colombia: hay más de 1.200 heridos y 54 réplicas|ناونیشان=https://www.elcolombiano.com/colombia/muertos-terremoto-en-colombia-heridos-replicas-choco-hoy-GC39809690|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئابی ٢٠٢٦|بڵاوکەرەوە=El Colombiano|ڕێکەوت=١١ی ئابی ٢٠٢٦|زمان=es|trans-title=The death toll from the earthquake in Colombia rises to 169: there are more than 1,200 injured and 54 aftershocks}}</ref> کە بەهێزترینیان گوڕەکەی {{M|b|5.0}} بوو و لە کاتژمێر ٠٨:١٨ی بەیانی ڕوویدا.<ref>{{cite anss|M 5.0 – 16 km W of San José del Palmar, Colombia|2026|us6000tjm4}}</ref> کاریگەریی ئەم بومەلەرزەیە هێندە بەهێز بوو کە لە ٣٢ پایتەختی پارێزگاکانی کۆڵۆمبیا هەستی پێکرا و خەڵک ناچار بوون باڵەخانەکانیان چۆڵ بکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Colombia declara la situación de "desastre nacional" tras el terremoto de 7,4 que deja al menos 111 muertos y varios edificios caídos|ناونیشان=https://www.lavanguardia.com/internacional/20260810/11611420/terremoto-colombia.html|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠٢٦|بڵاوکەرەوە=La Vanguardia|ڕێکەوت=١٠ی ئابی ٢٠٢٦|زمان=es|trans-title=Colombia declares a state of "national disaster" after a 7.4 magnitude earthquake leaves at least 111 dead and several buildings collapsed}}</ref> مەزەندە دەکرێت لەرزینەکە بۆ ماوەی نزیکەی دوو خولەک بەردەوام بووبێت،<ref name="bbc2" /> و تەنانەت لە وڵاتانی [[پەنەما]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Aizprúa |یەکەم=Julio César |ڕێکەوت=١٠ی ئابی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.infobae.com/panama/2026/08/10/panamenos-salen-a-las-calles-al-sentir-los-efectos-del-sismo-de-74-registrado-en-colombia/ |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠٢٦|وێبگە=infobae |زمان=es |سەردێڕ=Panameños salen a las calles al sentir los efectos del sismo de 7.4 registrado en Colombia}}</ref> [[ئێکوادۆر|ئیکوادۆر]]،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Fuerte terremoto de magnitud 7.4 sacude a Colombia y se siente en Bogotá y varias ciudades del país|ناونیشان=https://www.univision.com/noticias/america-latina/fuerte-sismo-sacude-el-departamento-de-choco-en-colombia-este-lunes|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠٢٦|بڵاوکەرەوە=N+ Univision|ڕێکەوت=١٠ی ئابی ٢٠٢٦|زمان=es|trans-title=A powerful 7.4 magnitude earthquake struck Colombia and was felt in Bogotá and several other cities across the country}}</ref> و [[ڤێنیزوێلا]] هەستی پێکراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی ئابی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://colombiaone.com/2026/08/10/colombia-earthquake-damage/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠٢٦|وێبگە=Colombia 1|زمان=en|سەردێڕ=Colombia Earthquake Causes Damage and Injuries as Choco Bears the Brunt of the Shaking}}{{بەستەری مردوو|url=https://colombiaone.com/2026/08/10/colombia-earthquake-damage/ |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> جێگەی سەرنجە کە ئەم بومەلەرزەیە ڕێک لە هەمان ئەو ناوچەیەدا ڕوویداوە کە چەقی بومەلەرزەکەی ٢٣ی تشرینی دووەمی ١٩٧٩ بوو (کە ئەو کات قووڵاییەکەی {{cvt|108|km}} و گوڕەکەی {{M|w|7.2}} بوو).<ref name="bbc10a2" /><ref>{{cite anss|M 6.4 – 4 km N of El Cairo, Colombia|1979|usp000145h}}</ref> بومەلەرزەکەی ساڵی ١٩٧٩ زۆر وێرانکەر بوو، و توندییەکەی بەپێی پێوەری مێرکالی گەیشتە ئاستی VII–VIII (واتە زۆر بەهێز تا وێرانکەر) لە ناوچەیەکی فراواندا کە شارەکانی پێرێیرا، ئەرمینیا و مانیزالێس-ی دەگرتەوە. هەروەها لەو کاتەدا لەرزینەکە بە ئاستی شەشەم (بەهێز) لە شارەکانی کالی، ئیباگێ، کویبدۆ و [[مێدێلین]]، و بە ئاستی پێنجەم (مامناوەند) لە شاری پایتەخت، [[بۆگۆتا]] هەستی پێکرابوو.<ref name="Dimaté05a2">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Dimaté |یەکەم١=Cristina |دوایین٢=Rivera |یەکەم٢=Luis |دوایین٣=Cisternas |یەکەم٣=Armando |ڕێکەوت=٢٠٠٥|سەردێڕ=Re-visiting large historical earthquakes in the Colombian Eastern Cordillera |journal=Journal of Seismology |بەرگ=٩|پەڕەکان=١–٢٢|doi=10.1007/s10950-005-1413-2}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|2026 Colombia earthquake}} {{تووڵی دەروازە|دەیەی ٢٠٢٠}} [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] auja2a1mjkq0rfl7j1k9r0v1eci7wvi 3 300330 1669269 1668144 2026-09-17T08:00:38Z SakuraBot 51806 Bot: open advanced-rights requests 1669269 wikitext text/x-wiki {{Center|''This page collects SakuraBot's notes about advanced-rights requests on Meta and Simple English Wikipedia, which used to be posted on [[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|the talk page]]. New notes are added here automatically.''}} <!--- ئەرشیڤ بۆت ---> {{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot |archive = User_talk:Sakura_emad/Meta/ئەرشیڤی %(counter)s |algo = old(20d) |counter = 1 |maxarchivesize = 150K |archiveheader = {{ئەرشیڤی وتووێژ}} |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 2 }} {{ئەرشیڤەکان}} == Global permission requests on Meta == The following request is open at [[m:Steward requests/Global permissions|Steward requests/Global permissions]] and may be worth your comment: * [[m:Steward requests/Global permissions#Global sysop for NDG|Global sysop for NDG]] — <small>Requests for global sysop permissions</small> : <small>4 other requests are also open (rename / IP block exemption); stewards action those without a vote.</small> [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٧:٥٩، ١٣ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests on Meta (13 August 2026) == The following requests are open on Meta and may be worth your comment: === [[m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[m:Steward requests/Permissions#Htawmonzel@mnw.wiktionary|Htawmonzel@mnw.wiktionary]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-02</small> * [[m:Steward requests/Permissions#B722N@lgwikipedia|B722N@lgwikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-12</small> * [[m:Steward requests/Permissions#B722N@lgwikipedia_2|B722N@lgwikipedia]] — <small>Interface administrator access · filed 2026-08-12</small> * [[m:Steward requests/Permissions#Astroneering@global|Astroneering@global]] — <small>Removal of access · filed 2026-08-12</small> === [[m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[m:Meta:Requests for adminship/Icodense|Icodense]] — <small>Requests for regular adminship</small> : <small>5 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٢٨، ١٣ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (16 August 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Global permissions|Global permissions]] === * [[:m:Steward requests/Global permissions#Global rollback for Der-Wir-Ing|Global rollback for Der-Wir-Ing]] — <small>Requests for global rollback permissions · filed 2026-08-15</small> === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#RAPTOR7762@bol.wikipedia|RAPTOR7762@bol.wikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-15</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Anthonymunthali44@tumwikipedia|Anthonymunthali44@tumwikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-15</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Viyowoyero-vya-Malaŵi@tumwikipedia|Viyowoyero-vya-Malaŵi@tumwikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-15</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Tumbuka Arch@tumwikipedia|Tumbuka Arch@tumwikipedia]] — <small>Interface administrator access · filed 2026-08-15</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for translation adminship/Gerges|Gerges]] — <small>Requests for translation adminship</small> : <small>6 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٦ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (17 August 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Global permissions|Global permissions]] === * [[:m:Steward requests/Global permissions#Abuse Filter Helper for XaxeLoled|Abuse Filter Helper for XaxeLoled]] — <small>Requests for other global permissions · filed 2026-08-16</small> === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#DERDAKI ILIAS@ary.wikipedia|DERDAKI ILIAS@ary.wikipedia]] — <small>Interface administrator access · filed 2026-08-16</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#GryffindorD@itwikiquote|GryffindorD@itwikiquote]] — <small>Removal of access · filed 2026-08-16</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#XXBlackburnXx@nlwiki|XXBlackburnXx@nlwiki]] — <small>Removal of access · filed 2026-08-17</small> : <small>5 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٧ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (18 August 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Satirdan kahraman@trwiktionary|Satirdan kahraman@trwiktionary]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-17</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Kinenkey@lg.wikipedia|Kinenkey@lg.wikipedia]] — <small>Interface administrator access · filed 2026-08-17</small> : <small>8 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٨ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (19 August 2026) == The following request is open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#787IYOIncubator.wikimedia.org|787IYOIncubator.wikimedia.org]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-18</small> : <small>8 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٩ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (20 August 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Pac.macX@global|Pac.macX@global]] — <small>Removal of access · filed 2026-08-20</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#苏东东坡@global|苏东东坡@global]] — <small>Removal of access · filed 2026-08-20</small> : <small>9 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٠ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (22 August 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Nirajan pant@newiktionary|Nirajan pant@newiktionary]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-21</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Billinghurst@global|Billinghurst@global]] — <small>Removal of access · filed 2024-08-19</small> : <small>8 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٢ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (23 August 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#The.shahab@fawiktionary|The.shahab@fawiktionary]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-22</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Billinghurst@labswiki|Billinghurst@labswiki]] — <small>Removal of access · filed 2026-08-22</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Mamad100s@global|Mamad100s@global]] — <small>Removal of access · filed 2026-08-22</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for translation adminship/Borhan|Borhan]] — <small>Requests for translation adminship</small> : <small>9 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٣ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (24 August 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Anass Sedrati@arywikipedia|Anass Sedrati@arywikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-23</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#İmmortalance@trwiki|İmmortalance@trwiki]] — <small>Removal of access · filed 2026-08-23</small> : <small>9 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٤ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (25 August 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Danjuma Anthony@kcgwikipedia|Danjuma Anthony@kcgwikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-24</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#El-hussain14@bolwiki|El-hussain14@bolwiki]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-24</small> : <small>9 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٥ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (26 August 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#だ＊ぜ@global|だ＊ぜ@global]] — <small>Removal of access · filed 2025-08-24</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Alhen@eswikibooks|Alhen@eswikibooks]] — <small>Removal of access · filed 2026-08-25</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for translation adminship/Sadads|Sadads]] — <small>Requests for translation adminship</small> : <small>10 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٦ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (27 August 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Global permissions|Global permissions]] === * [[:m:Steward requests/Global permissions#Abuse filter helper for HouseBlaster|Abuse filter helper for HouseBlaster]] — <small>Requests for other global permissions · filed 2026-08-26</small> === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#TFerenczy@global|TFerenczy@global]] — <small>Removal of access · filed 2025-08-26</small> : <small>9 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٧ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (28 August 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#MilicevicBot@srwiki|MilicevicBot@srwiki]] — <small>Removal of access · filed 2026-08-28</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for oversight/EggRoll97|EggRoll97]] — <small>Requests for Oversight access</small> : <small>5 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٨ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (29 August 2026) == The following request is open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Zrsv07@global|Zrsv07@global]] — <small>Removal of access · filed 2026-08-28</small> : <small>4 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٩ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (30 August 2026) == The following request is open and may be worth your comment: === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for CentralNotice adminship/Aude|Aude]] — <small>Requests for CentralNotice adminship</small> : <small>4 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٣٠ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (31 August 2026) == The following request is open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Global permissions|Global permissions]] === * [[:m:Steward requests/Global permissions#Global rollback for Lemonaka|Global rollback for Lemonaka]] — <small>Requests for global rollback permissions · filed 2026-08-30</small> : <small>5 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (1 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Global permissions|Global permissions]] === * [[:m:Steward requests/Global permissions#Abuse filter helper for PaterMcFly|Abuse filter helper for PaterMcFly]] — <small>Requests for other global permissions · filed 2026-09-01</small> === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#HERODOE@yowiki|HERODOE@yowiki]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-31</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#787IYO@Wt/nup (https://incubator.wikimedia.org)|787IYO@Wt/nup (https://incubator.wikimedia.org)]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-01</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Ow! That Hurts!@iswiktionary|Ow! That Hurts!@iswiktionary]] — <small>Bureaucrat access · filed 2026-08-31</small> : <small>6 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (3 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Global permissions|Global permissions]] === * [[:m:Steward requests/Global permissions#Global sysop for NguoiDungKhongDinhDanh|Global sysop for NguoiDungKhongDinhDanh]] — <small>Requests for global sysop permissions · filed 2026-09-03</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for bot status/NellieBly Bot|NellieBly Bot]] — <small>Requests for bot flags</small> : <small>9 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (4 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Global permissions|Global permissions]] === * [[:m:Steward requests/Global permissions#Global sysop for Saroj|Global sysop for Saroj]] — <small>Requests for global sysop permissions · filed 2026-09-03</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for translation adminship/Alan Colin Arce (WMCA)|Alan Colin Arce (WMCA)]] — <small>Requests for translation adminship</small> : <small>10 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (5 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#El-hussain14@bolwiki|El-hussain14@bolwiki]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-04</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Lee@siwiktionary|Lee@siwiktionary]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-05</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Lee@siwikibooks|Lee@siwikibooks]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-05</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#El-hussain14@bolwiki_2|El-hussain14@bolwiki]] — <small>Bureaucrat access · filed 2026-09-05</small> : <small>9 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ١٢:٤٧، ٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (6 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Shahadusadik@dagwiki|Shahadusadik@dagwiki]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-05</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Dnshitobu@dagwiki|Dnshitobu@dagwiki]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-05</small> : <small>8 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (8 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Débora@pt.wikivoyage|Débora@pt.wikivoyage]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-07</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Débora@pt.wikivoyage_2|Débora@pt.wikivoyage]] — <small>Removal of access · filed 2026-09-07</small> === [[:simple:Wikipedia:Requests for permissions|Simple English Wikipedia]] === * [[:simple:Wikipedia:Requests_for_adminship/Wikipedian2025|Wikipedian2025]] — <small>Current requests for adminship</small> : <small>8 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (9 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Wikihez@kuwiktionary|Wikihez@kuwiktionary]] — <small>Interface administrator access · filed 2026-09-08</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Elli@Global|Elli@Global]] — <small>Removal of access · filed 2026-09-08</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Floricord@global|Floricord@global]] — <small>Removal of access · filed 2026-09-08</small> : <small>6 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (10 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Nytexcome@global|Nytexcome@global]] — <small>Removal of access · filed 2025-09-09</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Alfiyah_Rizzy_Afdiquni@madwikt|Alfiyah_Rizzy_Afdiquni@madwikt]] — <small>Removal of access · filed 2026-09-10</small> : <small>6 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (11 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱥᱚᱨ@satwiki|ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱥᱚᱨ@satwiki]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-11</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for translation adminship/Bennylin|Bennylin]] — <small>Requests for translation adminship</small> : <small>5 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١١ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (12 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Ibrahim abusufyan@ha.wikipedia|Ibrahim abusufyan@ha.wikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-11</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Tvcccp@th.wikiquote|Tvcccp@th.wikiquote]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-11</small> : <small>6 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (13 September 2026) == The following request is open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Global permissions|Global permissions]] === * [[:m:Steward requests/Global permissions#Global exemption to CAPTCHA and global IP block exempt for TienMinh-mun6xnChing|Global exemption to CAPTCHA and global IP block exempt for TienMinh-mun6xnChing]] — <small>Requests for other global permissions · filed 2026-09-12</small> : <small>5 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (14 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Ballardmaize@bclWiktionary|Ballardmaize@bclWiktionary]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-14</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#YaThaWinTha@Arakan Wikipedia|YaThaWinTha@Arakan Wikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-13</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for translation adminship/DERDAKI ILIAS|DERDAKI ILIAS]] — <small>Requests for translation adminship</small> : <small>5 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (15 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Global permissions|Global permissions]] === * [[:m:Steward requests/Global permissions#Global rollback for Morkoz|Global rollback for Morkoz]] — <small>Requests for global rollback permissions · filed 2026-09-14</small> * [[:m:Steward requests/Global permissions#Abuse filter helper for The Squirrel Conspiracy|Abuse filter helper for The Squirrel Conspiracy]] — <small>Requests for other global permissions · filed 2026-09-15</small> === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Missileboi@pntwikipedia|Missileboi@pntwikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-14</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Laurbereth@lmowiktionary|Laurbereth@lmowiktionary]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-15</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Savfisk@da.wikipedia|Savfisk@da.wikipedia]] — <small>Removal of access · filed 2026-09-14</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for translation adminship/Kurdanparez|Kurdanparez]] — <small>Requests for translation adminship</small> : <small>4 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (17 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Global permissions|Global permissions]] === * [[:m:Steward requests/Global permissions#Abuse filter helper for Icodense|Abuse filter helper for Icodense]] — <small>Requests for other global permissions · filed 2026-09-16</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for CentralNotice adminship/Lucas Werkmeister (WMDE)|Lucas Werkmeister (WMDE)]] — <small>Requests for CentralNotice adminship</small> : <small>5 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) a6xh7ndw2m5n6ovyd7qiot7ez1rs6j5 0 303459 1668928 1660553 2026-09-16T16:56:34Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1668928 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} {{Infobox settlement | name = عەقڕەبا | native_name = عقربا | native_name_lang = ar | settlement_type = شارۆچکە | image_skyline = Aqraba, Nablus7443.JPG | image_caption = عەقڕەبا | pushpin_map = West Bank | pushpin_map_caption = شوێنی عەقڕەبا لە [[کەناری ڕۆژاوا]] | coordinates = {{coord|32|07|35|N|35|20|37|E|region:PS|display=inline}} | subdivision_type = [[دەوڵەت]] | subdivision_name = [[دەوڵەتی فەلەستین]] | subdivision_type1 = [[پارێزگاکانی فەلەستین|پارێزگا]] | subdivision_name1 = [[پارێزگای نابلووس|نابلووس]] | leader_title = سەرۆکی شارەوانی | leader_name = جەودەت عەبدولهادی | area_total_km2 = 34.7 | area_total_dunam = 34659 | population_footnotes = <ref name="PrelimCensus2017">{{cite report |date=2018-02 |title=Preliminary Results of the Population, Housing and Establishments Census, 2017 |url=https://www.pcbs.gov.ps/Downloads/book2364-1.pdf |department=[[Palestinian Central Bureau of Statistics]] (PCBS) |publisher=[[State of Palestine]] |pages=64–82 |access-date=2023-10-24}}</ref> | population_total = 10024 | population_as_of = ٢٠١٧ | blank_name_sec1 = واتای ناو | blank_info_sec1 = دووپشک<ref name="Palmer">Palmer, 1881, p. [https://archive.org/stream/surveyofwesternp00conduoft#page/251/mode/1up 251]</ref> }} '''عەقڕەبا''' (بە [[عەرەبی]]: عقربا) شارۆچکەیەکی [[دەوڵەتی فەلەستین|فەلەستینییە]] لە [[پارێزگای نابلووس]]، کە دەکەوێتە ١٨ کیلۆمەتری باشووری ڕۆژھەڵاتی [[نابلووس]] لە باکووری [[کەناری ڕۆژاوا]]. بەپێی دەستەی ناوەندیی ئاماری فەلەستین، ژمارەی دانیشتووانی عەقڕەبا لە ساڵی ٢٠١٧دا ١٠٬٠٢٤ کەس بووە.<ref name="PrelimCensus2017"/> [[پەڕگە:Aqraba_center.jpg|alt=عەقرەبا|250x250px|ناوەڕاست]] بەپێی پەیمانگەی لێکۆڵینەوەی ڕامکراو – قودس، لە ساڵی ١٩٦٧ەوە، [[ئیسرائیل]] ١٬٤٢٥ دۆنم لە زەوییەکانی عەقڕەبا و یەنوونی بۆ دروستکردنی شارۆچکە ئیسرائیلییەکان، بنکە سەربازییەکانی ئیسرائیل و بەربەستی کەناری ڕۆژاوای ئیسرائیل زەوت کردووە.<ref>[http://vprofile.arij.org/nablus/pdfs/vprofile/Aqraba_vp_en.pdf Aqraba Town Profile (including Yanun Locality)] [[Applied Research Institute–Jerusalem|ARIJ]], p. 11</ref> بەپێی ڕاپۆرتی کەرەم ناڤۆت، ٣٬٢٦٥ دۆنم لە زەوییە کێڵدراوەکان بەپێی فەرمانی سەربازیی T12/72 دەستیان بەسەردا گیراوە و بۆ شارۆچکەی گیتیت گوازراونەتەوە.<ref>{{cite report|first=Dror|last=Etkes|title=Israeli settlers' agriculture as a means of land takeover in the West Bank|url=https://www.diakonia.se/globalassets/blocks-ihl-site/ihl-file-list/ihl--reports/israeli-settlers-agriculture-as-a-means-of-land-takeover-in-the-west-bank.pdf|publisher=Kerem Navot|pages=30–32|date=2013-08|access-date=2020-07-03|archivedate= ٣ی تەممووزی ٢٠٢٠|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200703164045/https://www.diakonia.se/globalassets/blocks-ihl-site/ihl-file-list/ihl--reports/israeli-settlers-agriculture-as-a-means-of-land-takeover-in-the-west-bank.pdf}}</ref> چەند شارەدێیەک دەوری شارۆچکەکەیان داوە و وەک درێژکراوەی سروشتیی عەقڕەبا دادەنرێن؛ ئەوانیش کەلاوەکانی ئەلعەرەمە، ئەلکڕووم، ئەبوو ئەلڕەییسە، ئەڕوجمان، فراس ئالدین و تەل ئەلخەشەبەن. کۆی دانیشتووانی ئەم کەلاوانە لە ساڵی ٢٠٠٨دا بە ٥٠٠ کەس مەزەندە کرابوو. بنەماڵە دیارەکانی عەقڕەبا بریتیین لە: ئەلدەیرییە، بەنی جابر، ئەلمەیادیمە، بەنی جامع، و بەنی فازڵ.<ref>[http://www.poica.org/editor/case_studies/view.php?recordID=1618 Aqraba Village: General Information] {{webarchive |url= https://web.archive.org/web/20110327070021/http://www.poica.org/editor/case_studies/view.php?recordID=1618 |date=2011-03-27 }} Land Research Center. 2008-10-20.</ref> == ڕیشەناسی == ڕیشەی ناوەکە سامییە — [[کەنعان|کەنعانی]] یان [[زمانی ئارامی|ئارامی]]. لە [[زمانی عەرەبی|زمانی عەرەبیدا]] "عەقڕەبا" واتە "دووپشک".<ref name="Palmer"/><ref name="rex">[https://web.archive.org/web/20140519002243/http://www.christusrex.org/www1/ofm/mad/discussion/033discuss.html "Acraba, the last village adjacent to the desert"] at christusrex.org, [[Studium Biblicum Franciscanum]], Jerusalem. 2000-12-19.</ref> == مێژوو و شوێنەوارناسی == پارچە گۆزەی شکاو (سەرامیک) لە سەردەمی [[سەردەمی ئاسن|ئاسنی دووەم]]، [[سەردەمی ھێلینیستی]] ، [[ئیمپراتۆریەتی ڕۆمانی|ڕۆمانی]]، [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی|بیزەنتی]]، [[خەلافەتی ئەمەوی|ئەمەوی]] و [[خاچپەرستەکان]]/[[دەوڵەتی ئەییووبی|ئەییووبی]]،<ref name="Finkelstein818">Finkelstein and Lederman, 1997, p. 818</ref> لەگەڵ حەوزی ئاوی تاشەبەرد تێدا ھەڵکەندراو لە عەقڕەبا دۆزراونەتەوە.<ref>Dauphin, 1998, p. 849.</ref> لە ساڵی ١٨٧٤دا، شوێنەوارناسان گۆڕی بەردینی تاشراویان لە نزیک شارۆچکەکە دۆزییەوە.<ref name="CK389"/> دەقە کۆنەکان کە ئاماژە بە عەقڕەبا یان ناوچەکەی دەکەن بریتیین لە مەکابییەکان ١، [[پەرتووکی یۆبیلییەکان]] (وەشانە ئەسیوپییەکەی)، پلینی پیر، [[یوسفوس]]، دەقە دۆزراوەکانی ئەشکەوتەکانی وادی مورەبەعات، میشنا، و بەرھەمی ئەپیفانیوسی سەلامیس لە ساڵی ٣٩٢ی زایینی لەژێر «ناوی ''دەربارەی کێش و پێوەره‌کان»'' (وەشانی [[زمانی سوریانی|ئارامی]])، وە ھەروەھا لە تۆلیدا (کڕۆنۆلۆژیایەکی سامرییەکان) ئاماژەی پێکراوە.<ref name="YE"/> === سەردەمی ھێلینستیی درەنگ و ڕۆمانی === لە سەردەمی پەرستگای دووەمدا ناوچەیەکی گرنگ بوو، [[یوسفوس]] بە ناوی «ئاکراباتۆ» ناوی بردووە وەک پایتەختی ناوچەیەک بە ناوی ئاکراباتێن.<ref name="Sharon110">Sharon, 1997, pp. [https://books.google.com/books?id=j1rSzWgHMjoC&pg=PA110 110]-[https://books.google.com/books?id=j1rSzWgHMjoC&pg=PA111 111]</ref> ئۆسیبیۆسی قەیسەری شارۆچکەی بە ئاکرابیم و ناوچەکەی بە ئاکراباتینس ناودێر کردووە.<ref name="Sharon110"/> چەند کیلۆمەترێک بەرەو باکووری ڕۆژئاوا پاشماوەی قەڵایەکی سەردەمی حەشمۆنی و ھێرۆدی لەسەر لووتکەی شاخێکدا ھەیە، لە شوێنێکدا کە بە خربەت ئەلئۆرمە ناسراوە. === سەردەمی بیزەنتی === عەقڕەبا لە سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی|بیزەنتیدا]] [[مەسیحی|مەسیحییەکان]] تێیدا نیشتەجێ بوون. دەقێکی ئارامی ئاماژە بەوە دەکات کە شارۆچکەکە دوو دێری سەردەمی بیزەنتی تێدا بووە کە بە ناوی قەددیسان تیتۆس و ستیفانۆس ناونراون.<ref name="Ellenblum245">Ellenblum, 2003, p. [https://books.google.com/books?id=riHMZiH_Te4C&pg=PA245 245]</ref> بەپێی دابونەری ناوچەکە و زانایانی بەریتانی، مزگەوتێک لەسەر پاشماوەی کەنیسەیەکی سەردەمی بیزەنتی دروستکراوە.<ref name="rex"/> === سەردەمی سەرەتای ئیسلام === دانیشتووانی عەقڕەبا لە سەردەمی سەرەتای ئیسلامدا (دەییەی٦٣٠ تا ١٠٩٩) بوون بە موسڵمان.<ref name="Ellenblum245"/> شەهابەدین ئەحمەد ئەلئەقڕەبانی، شوێنکەوتووی فیقهی ئیسلامیی ناسراو [[ئیمام شافیعی|ئیمامی شافعی]]، لە ساڵی ١٨٠ی کۆچی / ٧٩٦-٧٩٧ی زایینی لەوێ ژیاوە و بەخاک سپێردراوە.<ref name="Pringle2009">Pringle, 2009, p. [https://archive.org/details/pringle-the-churches-of-the-crusader-kingdom-of-jerusalem-vol-4/page/235/mode/1up 235]</ref> مێژوونووسی سەدەی ١٤ [[ئیبن حەجەر عەسقەلانی]] ئاماژە بە ئەندامێکی سەدەی ھەشتەمی هۆزی [[بەنوو لەخم]] لە عەقڕەبا دەکات لەناو گێڕەرەوەکانی [[فەرموودە]]دا.<ref name="YE">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Elitzur |یەکەم= Yoel |سەردێڕ= Ancient Place Names in the Holy Land: Preservation and History |بڵاوکەرەوە= The Hebrew University Magness Press and [[Eisenbrauns]] |ساڵ= ٢٠٠٤|شوێن= Jerusalem / Winona Lake, Indiana |پەڕەکان= ٥٤–٥٧|ژپنک= ١٥٧٥٠٦٠٧١X}}</ref> === سەردەمی خاچپەرستەکان/ئەییووبییەکان و مەمالیکەکان === چەندین باڵەخانەی سەدەی ناوەڕاست و پاشماوەی تر کە لە دەیەی ١٩٣٠ و ١٩٤٠دا بەدی کرابوون، لە دەیەی ١٩٩٠دا ھێشتا دیار بوون. لەوانە باڵەخانەیەکی حەوشەدار و قەڵابەند لە باکووری ڕۆژئاوای مزگەوتەکە کە بە «الحصن» (قەڵاکە) ناسراوە و زاڵە بەسەر بەرزترین خاڵی شارۆچکەکەدا، حەوزێکی کراوە لە ناوەندی شارۆچکەکەدا،<ref name="Pringle2009"/><ref name="Pringle1997">Pringle, 1997, p. [https://archive.org/details/pringle-secular-buildings/page/20/mode/1up 20]</ref><ref name="Sharon110"/> و باڵەخانەیەکی گومەزدار کە دەگوترێ [[مەمالیکەکان|مەمالیکییە]] و بە ئەگەری زۆرەوە مزگەوت بووە و وەک قوتابخانەی گوندەکە بەکارھاتووە.<ref name="Sharon110"/><ref name="Pringle2009"/> [[میحراب]]ی مزگەوتەکە لە هەردوو لایەوە بە دوو کۆڵەکەی مەڕمەڕ دەورەدرابوو، کە سەرکۆڵەکەکانیان سەردەمی [[شانشینی قودس|خاچپەرستەکان]] بوون.<ref name="Pringle1997"/> مزگەوتی شارۆچکەکە لەسەر پاشماوەی کەنیسەیەک دروستکراوە، و لە (روپێوی فەلەستینی ڕۆژئاوادا) نووسراوە لەسەر تاپۆی دەرگاکە کە نەخشی خاچی لەسەرە، بە هاوشێوەی سەردەمی خاچپەرستەکان وەسف کراوە.<ref name="CK389">Conder and Kitchener, 1882, SWP II, pp. [https://archive.org/stream/surveyofwesternp02conduoft#page/389/mode/1up 389-390]</ref> پارچە گۆزەی سەردەمی [[مەمالیکەکان|مەمالیکەکەان]]<ref name="Finkelstein818"/> و نەخشەنووسینێک بە زمانی عەرەبی لە ساڵی ١٤١٤ لە شارۆچکەکەدا دۆزراونەتەوە.<ref name="Finkelstein818"/><ref name="Sharon110"/><ref name="Ellenblum245"/> === سەردەمی عووسمانی === عەقڕەبا، وەک تەواوی فەلەستین، لە ساڵی ١٥١٧دا خرایە سەر [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]، و لە سەرژمێریی ساڵی ١٥٩٦دا گوندەکە لە [[ناحیە|ناحیەی]] «جەبەل قوبال» لە بەشێکی سەنجەقی نابلوس تۆمارکرا، بە ژمارەی دانیشتووانی ١٠٢ ماڵ کە هەموویان [[موسڵمان]] بوون. دانیشتووانەکە باجێکی جێگیریان بە ڕێژەی ٪٣٣٫٣ دەدا لەسەر بەرھەمە کشتوکاڵییەکان، لەوانەش: گەنم، جۆ، بەرھەمی ھاوینە، داری زەیتوون، بزن و شانەی ھەنگ. ھەروەھا باجەکە ڕەزی ترێ، داری میوە، داھاتی ناوبەناو، و کارپێکردنی ئامێری گوشینی زەیتوون یان ترێشی (بۆ دروستکردنی دۆشاو) دەگرتەوە؛ کە کۆی گشتیی باجەکە دەگەیشتە ٣٬٩٦٠ [[ئاقچە (دراو)|ئاقچە]] (دراوی عوسمانی).<ref name="HA131">Hütteroth and Abdulfattah, 1977, p. 131</ref> ئێدوارد ڕۆبینسۆن لە کاتی گەشتەکانیدا لە ناوچەکە لە ساڵی ١٨٣٨ ئاماژەی پێداوە و پێی وابوو کە «ئاکرابی» کۆنەکەیە کە باسکراوە.<ref>Robinson and Smith, 1841, vol 3, p. [https://archive.org/stream/biblicalresearch03robiuoft#page/n120/mode/1up 103]</ref> گەشتیاری فەڕەنسی ڤیکتۆر گۆرێن لە ساڵی ١٨٧٠دا سەردانی کردووە و وەک شارۆچکەیەکی گەورە بە ٢٬٠٠٠ دانیشتووەوە وەسفی کردووە. ھەروەھا ئاماژەی بەوەش کردووە کە لە چوار گەڕەک پێکھاتووە، کە ھەر یەکێکیان [[شێخ|شێخێک]] سەرپەرشتی دەکرد.<ref>Guérin, 1875, pp. [https://archive.org/stream/descriptiongogr04gugoog#page/n24/mode/1up 3]-5</ref> شارل سیمۆن گانۆ لە ساڵی ١٨٧٣-١٨٧٤ ھاتووە و پێیان گوتبوو دەربارەی فەرمانڕەوا «ئەلقادری» کە لە کاتی [[ئەحمەد پاشا جەزار]] لە عەقڕەبا نیشتەجێ بووە و باڵەخانەی بەرچاوی لە شارۆچکەکەدا دروستکردبوو.<ref>Clermont-Ganneau, 1896, pp. [https://archive.org/stream/archaeologicalre02cler#page/302/mode/1up 302]-3</ref> لە ساڵی ١٨٨٢دا، ڕووپێوی فەلەستینی ڕۆژئاوا کە لەلایەن سندوقی گەڕانی فەلەستین (PEF) ئەنجامدرابوو، شارۆچکەکەی بەم شێوەیە وەسف کرد: «گوندێکی گەورەیە و دار زەیتوون دەوری داوە، خانووەکانی لە زۆربەی شوێنەکانی تری وڵاتەکە باشتر دروستکراون. گوندەکە لەسەر ناوچەیەکی نزماییی نێوان دوو گرد هەڵکەوتووە—کە یەکێکیان لە باکوورییەوە بە بەرزیی ٢١٠ مەتر (٧٠٠ پێ) بەرز دەبێتەوە—و دەکەوێتە دەروازەی بەستێنێکەوە کە ڕێگە سەرەکییەکەی پێدا تێپەڕ دەبێت. شێوەی شوێنەکە لە هیلال دەچێت، کە ڕەنگە ناوەکەشی لەوەوە هاتبی (بە واتای 'چەماوە'). لە بەشی باشووریدا دەشتێکی پیتۆڵ (دەشتی عەقڕەبا) هەیە. لە بەشی ڕۆژهەڵاتی گوندەکەدا مزگەوتێک هەیە کە لەسەر پاشماوەی کەنیسەیەکی مەسیحی دامەزراوە، و شوێنێکی پیرۆزی دووەمیش (ئەرڕەفاعی) لە باشووریدایە». ژمارەی دانیشتووانی گوندەکە بە ٦٠٠ تا ٨٠٠ کەس مەزەندە دەکرا.<ref name="SWP386">Conder and Kitchener, 1882, SWP II, p. [https://archive.org/stream/surveyofwesternp02conduoft#page/386/mode/1up 386]</ref> === سەردەمی ژێرفەرمانی بەریتانی === لە سەرژمێریی ساڵی ١٩٢٢ی فەلەستین کە لەلایەن دەسەڵاتدارانی [[ژێرفەرمانی بەریتانیا بۆ سەر فەلەستین|ژێرفەرمانی بەریتانیاوە]] ئەنجامدرا، عەقڕەبا ١٬١٦٠ دانیشتووی ھەبوو؛ ١٬١٥٨ موسڵمان<ref name="Census1922a">Barron, 1923, Table IX, Sub-district of Nablus, p. [https://archive.org/stream/PalestineCensus1922/Palestine%20Census%20%281922%29#page/n27/mode/1up 25]</ref> و ٢ مەسیحی [[ئۆرتۆدۆکس]]،<ref name="Census1922b">Barron, 1923, Table XV, p. [https://archive.org/stream/PalestineCensus1922/Palestine%20Census%20%281922%29#page/n49/mode/1up 47]</ref> کە لە سەرژمێریی ساڵی ١٩٣١دا زیادیکرد بۆ ١٬٤٧٨ کەس (لەگەڵ ناوچەی فەساییل)، ھەموویان موسڵمان بوون، لە کۆی ٣٠٩ خانوو.<ref name="Census1931">Mills, 1932, p. [https://archive.org/details/CensusOfPalestine1931.PopulationOfVillagesTownsAndAdministrativeAreas 59]</ref> لە ئاماری ساڵی ١٩٤٥دا عەقڕەبا (بە ناوچەی فەساییلەوە) ٢٬٠٦٠ دانیشتووی ھەبوو، ھەموویان موسڵمان بوون،<ref name="1945p18">Government of Palestine, Department of Statistics, 1945, p. [http://cs.anu.edu.au/~bdm/yabber/census/VSpages/VS1945_p18.jpg 18]</ref> ١٤٢٬٥٣٠ دۆنم زەوی.<ref>Government of Palestine, Department of Statistics. ''Village Statistics, April, 1945.'' Quoted in Hadawi, 1970, p. [http://www.palestineremembered.com/download/VillageStatistics/Table%20I/Nablus/Page-059.jpg 59]</ref> لەوانە ٣٬٣٨٣ دۆنم زەوی کێڵدراو و بەراو بوو، ١٩٬٧٣٢ دۆنم بۆ دانەوێڵە بەکارھاتووە،<ref>Government of Palestine, Department of Statistics. ''Village Statistics, April, 1945.'' Quoted in Hadawi, 1970, p. [http://www.palestineremembered.com/download/VillageStatistics/Table%20II/Nablus/Page-105.jpg 105]</ref> لە کاتێکدا ٥٥ دۆنم زەوی ئاوەدانکراوە (شارستانی) بوو.<ref>Government of Palestine, Department of Statistics. ''Village Statistics, April, 1945.'' Quoted in Hadawi, 1970, p. [http://www.palestineremembered.com/download/VillageStatistics/Table%20III/Nablus/Page-155.jpg 155]</ref> === سەردەمی ئوردنی === لە دوای [[شەڕی عەرەب و ئیسرائیل (١٩٤٨)]] و [[ڕێککەوتننامەکانی ئاگربەست ١٩٤٩|ڕێککەوتننامەکانی ئاگربەست]] لە ساڵی ١٩٤٩، عەقڕەبا کەوتە ژێر فەرمانڕەوایی ئوردن. لە ساڵی ١٩٦١دا، ژمارەی دانیشتووانی عەقڕەبا ٢٬٨٧٥ کەس بووە.<ref>Government of Jordan, 1964, p. [http://users.cecs.anu.edu.au/~bdm/yabber/census/JordanCensusPages/JordanCensus1961-p14.pdf 14]</ref> === داگیرکاریی ئیسرائیل === لە دوای [[شەڕی شەش ڕۆژە]] لە ساڵی ١٩٦٧ەوە، عەقڕەبا لەژێر داگیرکاریی ئیسرائیلدا بووە. بەپێی پەیمانگەی لێکۆڵینەوەی ڕامکراو – قودس، ئیسرائیل ١٬٠٨٥ دۆنم زەوی لە عەقڕەبا و یەنوون بۆ شارۆچکە جوولەکەنشینەکانی گیتیت و ئیتامار زەوت کردووە.<ref>[http://vprofile.arij.org/nablus/pdfs/vprofile/Aqraba_vp_en.pdf Aqraba Town Profile (including Yanun Locality)] pp.16-17</ref> مەزەندەیەکی دواتر ئاماژە بەوە دەکات کە کۆی گشتی زەوییەکانی عەقڕەبا گەیشتووەتە ١٤٥٬٠٠٠ دۆنم، کە ٨٣٪ی دەستی بەسەردا گیراوە و بۆ ٤٬٠٠٠ دانیشتووەکەی تەنھا ٢٥٬٠٠٠ دۆنم مایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین= Ofir |یەکەم= Jonathan |سەردێڕ= New report outlines how Golda Meir's Israel poisoned Palestinian land in ethnic cleansing operation |وێبگە=[[Mondoweiss]] |ڕێکەوت= ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ناونیشان= https://mondoweiss.net/2023/06/new-report-outlines-how-golda-meirs-israel-poisoned-palestinian-land-in-ethnic-cleansing-operation/}}</ref> دەستبەسەرداگرتنی زەوییەکانی عەقڕەبا بۆ دروستکردنی گیتیت دەرمانڕشتنی ئاسمانیی ژەھراوی لەخۆدەگرت.<ref name="Aderet">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین= Aderet |یەکەم= Ofer |ڕێکەوت= ٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|سەردێڕ= Israel Poisoned Palestinian Land to Build West Bank Settlement in 1970s, Documents Reveal |ئیش=[[Haaretz]] |ناونیشان= https://www.haaretz.com/israel-news/2023-06-23/ty-article-magazine/.highlight/israel-poisoned-palestinian-land-to-build-west-bank-settlement-in-1970s-documents-reveal/00000188-e8aa-df52-a79d-fcabdd200000 |ڕێکەوتی سەردان= ٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٣}}</ref> [[پەڕگە:Aqraba7440.JPG|alt=دیمەنێک لە عەقرەبا|356x356px|وێنۆک|دیمەنی شارۆچکەی عەقڕەبا]] بەپێی وتەی فەلەستینییە خۆجێییەکان، هەندێک زەویی کشتوکاڵی لە نزیک یەنوون کە موڵکی ٣٠٠ گوندنشینی عەقڕەبا بوو، لە ساڵی ١٩٦٧دا لەلایەن [[سوپای ئیسرائیل]] وەک ناوچەی مەشقی تەقەکردن پۆلێن کرا؛ بەڵام لە ڕابردوودا مەشقەکان بۆ ماوەیەکی کورت ڕادەگیران تا گوندنشینەکان بتوانن بچنە سەر زەوییەکانیان. دانیشتووانەکە ڕایانگەیاندووە کە ناوچەکە زیاتر لە دوو دەیەیە (٢٠ ساڵ) بۆ مەشقی تەقەکردن بەکارنەهاتووە، کەچی لە ساڵی ٢٠١٢ەوە ڕێگەیان پێنادرێت بچنە سەر زەوییەکانیان، چ ئەوانەی کاری کشتوکاڵ دەکەن یان ئەوانەی لەوێ دەژین. هەروەها ئاماژە بەوە دەکەن کە ئەم ڕێگرییە بۆ پاسگای «گیڤات ٧٧٧»ی سەر بە شارۆچکەی ئیتاماری ئیسرائیلی جێبەجێ ناکرێت. گوندنشینەکان سکاڵا لە دەستدرێژیی نیشتەجێبووە ئیسرائیلییەکان، سووتاندنی ئۆتۆمبێلەکانیان، و ڕەوانەکردنی مەڕوماڵاتی نیشتەجێبووان بۆ ناو کێڵگەی گەنمەکانیان دەکەن. لە بەرامبەردا، سوپای ئیسرائیل ڕایگەیاندووە کە بە هەمان شێوە و پێوەر مامەڵە لەگەڵ فەلەستینییەکان و نیشتەجێبووە ئیسرائیلییەکان دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت= ٢٠ی ئابی ٢٠١٤|سەردێڕ= Israel demolishes 4 Palestinian homes near Nablus |بڵاوکەرەوە=[[Ma'an News Agency]] |ناونیشان= http://www.maannews.net/eng/ViewDetails.aspx?ID=721880 |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20140822035532/http://www.maannews.net/eng/ViewDetails.aspx?ID=721880 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٢ی ئابی ٢٠١٤}}</ref> لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٤دا، لە ھێرشێکی سووتاندنی بە ئەنقەستدا کە گومان دەکرێت لەلایەن نیشتەجێبووە ئیسرائیلییەکانەوە کرابێت، مزگەوتێکی گوندەکە وەک بەشێک لە سیاسەتی «باجی بەھا» ئاگری تێبەردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|سەردێڕ=Palestinian mosque in West Bank torched in suspected arson|ئیش=Reuters|ناونیشان=https://www.reuters.com/article/us-mideast-israel-palestinians/palestinian-mosque-in-west-bank-torched-in-suspected-arson-idUSKCN0I30H020141014}}</ref>  ھێرشێکی سووتاندنی ھاوشێوە لە نیسانی ٢٠١٨دا ڕووی دا، کە تێیدا نیشتەجێبووەکان دروشمیان بە دروستکردنی گرافیتی لەسەر دیوارەکانی مزگەوتەکەدا نووسیبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٠١٨|سەردێڕ=Settlers set fire to West Bank mosque|بڵاوکەرەوە=Middle East Monitor|ناونیشان=https://www.middleeastmonitor.com/20180413-settlers-set-fire-to-west-bank-mosque/}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٠١٨|سەردێڕ=West Bank Mosque Hit With Attempted Arson in Possible Hate Crime|بڵاوکەرەوە=Haaretz|ناونیشان=https://www.haaretz.com/israel-news/west-bank-mosque-targeted-by-unknown-vandals-in-possible-hate-crime-1.5994910|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180413130423/https://www.haaretz.com/israel-news/west-bank-mosque-targeted-by-unknown-vandals-in-possible-hate-crime-1.5994910|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی نیسانی ٢٠١٨}}</ref> == ئابووری == کۆی ڕووبەری زەوییەکانی شارۆچکەکە ٣٤٬٧٠٠ دۆنمە، کە ١٬٧٨٣ دۆنمی ڕووبەری ئاوەدانکراوەیە. دەوروبەری ٦٢٪ی زەوییەکانی تر بە باخی زەیتوون و باوی داپۆشراوە، ٨٪ بە میوە و سەوزەی تر و ٣٠٪ی باقییەکەی بۆ لەوەڕگە بەکاردێت.<ref name="LRC">[http://www.poica.org/editor/case_studies/view.php?recordID=1185 A new Expansion in the colony of Itamar on the Lands of the Palestinian Town of Aqraba: General Information about Aqraba] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080608130649/http://www.poica.org/editor/case_studies/view.php?recordID=1185 |date=2008-06-08 }} The Land Research Center via POICA. ARIJ and LRC 2007-10-21</ref> سەرچاوەکانی دامەزراندن بریتیین لە کارەکانی کەرتی گشتی، کشتووکاڵی و پێشەسازی.<ref name="LRC"/> == حکوومەت == ٣١٪ی زەوییەکانی عەقڕەبا و یەنوون کەوتوونەتە ناوچەی بئ، کە کۆنتڕۆڵی ئیداریی و کاروباری مەدەنی دەداتە [[دەسەڵاتی نیشتمانیی فەلەستین]]. ٦٩٪ەکەی تری لە ناوچەی سی دایە.<ref>[http://vprofile.arij.org/nablus/pdfs/vprofile/Aqraba_vp_en.pdf Aqraba Town Profile (including Yanun Locality)], ARIJ, p. 16</ref> شارۆچکەکە لەلایەن ئەنجومەنی شارەوانییەوە بەڕێوەدەبرێت کە لە یازدە ئەندام پێکھاتووە بە سەرۆکی شارەوانیشەوە. لە ھەڵبژاردنە شارەوانییەکانی فەلەستین لە ساڵی ٢٠٠٥دا، لیستی فەلەستینی ئاییندە کە لەلایەن [[فەتح]]ەوە پشتیوانی دەکرا زۆربەی کورسییەکانی (شەش) بردەوە، لە کاتێکدا لیستی ئیسلامیی بەپشتیوانی [[حەماس]] پێنج کورسی بردەوە. جەودەت عەبدولهادی وەک سەرۆکی شارەوانی ھەڵبژێردرا.<ref>[http://www.elections.ps/pdf/Munipal_Elections_(3)_EN_stat.pdf Local Elections (Round Three)- Successful lists by local authority and No. of votes obtained] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081031010713/http://www.elections.ps/pdf/Munipal_Elections_(3)_EN_stat.pdf |date=2008-10-31 }} Central Elections Commission - Palestine. p.4.</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == کتێبناسی == {{refbegin}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|editor= Barron, J.B. |سەردێڕ= Palestine: Report and General Abstracts of the Census of 1922 |ناونیشان= https://archive.org/details/PalestineCensus1922 |بڵاوکەرەوە= Government of Palestine |ساڵ=١٩٢٣}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Clermont-Ganneau|یەکەم=C.S. |بەستەری نووسەر=Charles Simon Clermont-Ganneau|سەردێڕ=[ARP] Archaeological Researches in Palestine 1873-1874, translated from the French by J. McFarlane |ناونیشان=https://archive.org/details/archaeologicalre02cler|بەرگ=٢|ساڵ=١٨٩٦|بڵاوکەرەوە=Palestine Exploration Fund|شوێن=London}} *{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر= Conder, C.R.|بەستەری نووسەر=Claude Reignier Conder|سەردێڕ= Samarian Topography | journal = Quarterly Statement - Palestine Exploration Fund |بەرگ=٨|پەڕەکان= ١٨٢–١٩٧|ناونیشان=https://archive.org/details/quarterlystateme07pale |ساڵ= ١٨٧٦| issue=4| doi=10.1179/peq.1876.8.4.182}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Conder|یەکەم١=C.R.|بەستەری نووسەر١=Claude Reignier Conder|دوایین٢=Kitchener|یەکەم٢=H.H.|بەستەری نووسەر٢=Herbert Kitchener, 1st Earl Kitchener|ساڵ=١٨٨٢|ناونیشان=https://archive.org/details/surveyofwesternp02conduoft|سەردێڕ=The Survey of Western Palestine: Memoirs of the Topography, Orography, Hydrography, and Archaeology|شوێن=London|بڵاوکەرەوە=[[Palestine Exploration Fund|Committee of the Palestine Exploration Fund]]|بەرگ=٢}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Dauphin |یەکەم= C.|بەستەری نووسەر= Claudine Dauphin |سەردێڕ= La Palestine byzantine, Peuplement et Populations |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=FC1mAAAAMAAJ |بەرگ= III : Catalogue |زنجیرە= BAR International Series 726 |ساڵ= ١٩٩٨|بڵاوکەرەوە= Archeopress |شوێن= Oxford|زمان=fr|ژپنک= ٠-٨٦٠٥٤٩-٠٥-٤}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=R.|دوایین=Ellenblum|بەستەری نووسەر= Ronnie Ellenblum|سەردێڕ=Frankish Rural Settlement in the Latin Kingdom of Jerusalem |ناونیشان= https://books.google.com/books?id=riHMZiH_Te4C |بڵاوکەرەوە= Cambridge University Press |ساڵ=٢٠٠٣|ژپنک= ٩٧٨٠٥٢١٥٢١٨٧١}} (pp. [https://books.google.com/books?id=riHMZiH_Te4C&pg=PA228 228], [https://books.google.com/books?id=riHMZiH_Te4C&pg=PA266 266]-7) *{{بیرخستنەوەی کتێب|editor1=Finkelstein, I. | editor1-link= Israel Finkelstein |editor2=Lederman, Zvi |ساڵ=١٩٩٧|سەردێڕ= Highlands of many cultures |ناونیشان= https://books.google.com/books?id=hA59tgAACAAJ |شوێن= [[Tel Aviv]] |بڵاوکەرەوە= Institute of Archaeology of Tel Aviv University Publications Section |ژپنک=٩٦٥-٤٤٠-٠٠٧-٣}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= First Census of Population and Housing. Volume I: Final Tables; General Characteristics of the Population |نووسەر= Government of Jordan, Department of Statistics |ساڵ=١٩٦٤|ناونیشان= http://cs.anu.edu.au/~bdm/yabber/census/JordanCensus1961bits.pdf}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Village Statistics, April, 1945 |ناونیشان=http://web.nli.org.il/sites/nli/Hebrew/library/Pages/BookReader.aspx?pid=856390|نووسەر=Government of Palestine, Department of Statistics|ساڵ=١٩٤٥}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Guérin |یەکەم=V. |بەستەری نووسەر=Victor Guérin |سەردێڕ=Description Géographique Historique et Archéologique de la Palestine |ناونیشان= https://archive.org/details/descriptiongogr04gugoog |بەرگ=٢: Samarie, pt. ٢|ساڵ=١٨٧٥|بڵاوکەرەوە= L'Imprimerie Nationale |شوێن=Paris |زمان=fr}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= Village Statistics of 1945: A Classification of Land and Area ownership in Palestine |ناونیشان= http://www.palestineremembered.com/Articles/General-2/Story3150.html |یەکەم=S. |دوایین=Hadawi |بەستەری نووسەر=Sami Hadawi|ساڵ=١٩٧٠|بڵاوکەرەوە= Palestine Liberation Organization Research Center}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١= Hütteroth |یەکەم١=W.-D.|بەستەری نووسەر١=Wolf-Dieter Hütteroth |یەکەم٢=K. |دوایین٢=Abdulfattah |بەستەری نووسەر٢=Kamal Abdulfattah|سەردێڕ= Historical Geography of Palestine, Transjordan and Southern Syria in the Late 16th Century |ناونیشان= https://books.google.com/books?id=wqULAAAAIAAJ |ساڵ=١٩٧٧|بڵاوکەرەوە= Erlanger Geographische Arbeiten, Sonderband 5. Erlangen, Germany: Vorstand der Fränkischen Geographischen Gesellschaft|ژپنک= ٣-٩٢٠٤٠٥-٤١-٢}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|editor= Mills, E. |سەردێڕ= Census of Palestine 1931. Population of Villages, Towns and Administrative Areas |ناونیشان=https://archive.org/details/CensusOfPalestine1931.PopulationOfVillagesTownsAndAdministrativeAreas |بڵاوکەرەوە= Government of Palestine |شوێن= Jerusalem |ساڵ= ١٩٣٢}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Neubauer |یەکەم=A. |بەستەری نووسەر=Adolf Neubauer |سەردێڕ=La géographie du Talmud : mémoire couronné par l'Académie des inscriptions et belles-lettres |ناونیشان=https://archive.org/details/lagographiedutal00neub |ساڵ=١٨٦٨|بڵاوکەرەوە=Lévy |شوێن= Paris|زمان=fr}} (p. [https://archive.org/stream/lagographiedutal00neub#page/159/mode/1up 159]) *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Palmer|یەکەم=E.H.|بەستەری نووسەر=Edward Henry Palmer |ساڵ=١٨٨١|ناونیشان=https://archive.org/details/surveyofwesternp00conduoft |سەردێڕ=The Survey of Western Palestine: Arabic and English Name Lists Collected During the Survey by Lieutenants Conder and Kitchener, R. E. Transliterated and Explained by E.H. Palmer |بڵاوکەرەوە= [[Palestine Exploration Fund|Committee of the Palestine Exploration Fund]]}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Pringle |یەکەم= D.|بەستەری نووسەر=Denys Pringle |سەردێڕ= Secular Buildings in the Crusader Kingdom of Jerusalem: An Archaeological Gazetteer, 'Aqraba (no. 18) |بڵاوکەرەوە= Cambridge University Press |ساڵ=١٩٩٧|ژپنک=٩٧٨٠٥٢١٤٦٠١٠١|ناونیشان= https://archive.org/details/pringle-secular-buildings/page/20/mode/1up}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Churches of the Crusader Kingdom of Jerusalem: The cities of Acre and Tyre with Addenda and Corrigenda to Volumes I-III |بەرگ=IV |ناونیشان=https://archive.org/details/pringle-the-churches-of-the-crusader-kingdom-of-jerusalem-vol-4 |دوایین= Pringle |یەکەم= D.|بەستەری نووسەر=Denys Pringle |ساڵ=٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە= [[Cambridge University Press]] |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٨٥١٤٨-٠|پەڕە=[https://archive.org/details/pringle-the-churches-of-the-crusader-kingdom-of-jerusalem-vol-٤/page/٢٣٥/mode/١up ٢٣٥]}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Robinson|یەکەم١=E.|بەستەری نووسەر١=Edward Robinson (scholar) |دوایین٢=Smith|یەکەم٢=E.|بەستەری نووسەر٢=Eli Smith |ساڵ=١٨٤١|ناونیشان=https://archive.org/details/biblicalresearch03robiuoft |سەردێڕ=Biblical Researches in Palestine, Mount Sinai and Arabia Petraea: A Journal of Travels in the year 1838 |شوێن=Boston |بڵاوکەرەوە=[[Crocker & Brewster]] |بەرگ=٣}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=M. |دوایین= Sharon |بەستەری نووسەر=Moshe Sharon |سەردێڕ= Corpus Inscriptionum Arabicarum Palaestinae: A |پەڕەکان= [https://books.google.com/books?id=j١rSzWgHMjoC&pg=PA١١٠ ١١٠]-١١١|بەرگ=١|بڵاوکەرەوە= Brill |ساڵ=١٩٩٧|ژپنک= ٩٠-٠٤-١٠٨٣٣-٥|ناونیشان= https://books.google.com/books?id=j1rSzWgHMjoC&pg=PA110 |ڕێکەوتی سەردان=١ی حوزەیرانی ٢٠١٨}} {{refend}} == بەستەرە دەرەکییەکان == *[https://web.archive.org/web/20060626010252/http://www.aqrabamunicipality.ps/ شارەوانی عەقڕەبا] *[http://www.palestineremembered.com/GeoPoints/_Aqraba_556/index.html بەخێربێن بۆ عەقڕەبا] *[https://www.welcometopalestine.com/destinations/nablus/aqraba/ عەقڕەبا]، بەخێربێن بۆ فەلەستین *نەخشەی ڕوپێوی فەلەستینی ڕۆژئاوا ١٥: [http://www.iaa-archives.org.il/zoom/zoom.aspx?folder_id=93&type_id=6&id=8377 IAA]{{بەستەری مردوو|url=http://www.iaa-archives.org.il/zoom/zoom.aspx?folder_id=93&type_id=6&id=8377 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}، [http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Survey_of_Western_Palestine_1880.15.jpg ویكیمیدیا کۆمنز] *[http://vprofile.arij.org/nablus/pdfs/vprofile/Aqraba_vp_en.pdf پەڕەی شارۆچکەی عەقڕەبا]، [[پەیمانگەی لێکۆڵینەوەی ڕامکراو – قودس]] (ARIJ) *[http://vprofile.arij.org/nablus/images/english/Aqraba_ap_en.jpg عەقڕەبا، وێنەی ئاسمانی]، ARIJ {{تووڵی دەروازە|ڕۆژھەڵاتی ناوین|جوگرافیا|فەلەستین}} {{پۆلی کۆمنز|Aqraba, Nablus}} [[پۆل:فەلەستین]] [[پۆل:شام]] [[پۆل:شارەوانییەکانی دەوڵەتی فەلەستین]] ati1bd5deokt7449x8ankny8o89xbrx 0 303514 1668948 1667878 2026-09-16T17:21:10Z زوبێر ستار عزیز 78852 /* */ 1668948 wikitext text/x-wiki {{سخ-و٧}} '''چایخانەی سەید سەلیم''' یەکێکە لە دیارترین و کۆنترین چایخانەکانی شاری [[هەولێر]] کە لە ساڵی ١٩٢٤دا دامەزراوە و تاوەکو ئێستاش بەردەوامە لە خزمەتکردن. [[پەڕگە:Sayyid_Salim_Tea_House_in_Erbil_Bazaar,_Erbil,_Iraq_1.jpg|وێنۆک|دەروازەی چایخانەی سەید سەلیم لە بازاڕی هەولێر]] == مێژووی دامەزراندن == بناغەی ئەم چایخانەیە لە ساڵی ١٩٢٤دا لەسەر دەستی سەید غەریب (باوکی سەید سەلیم) دانراوە. چایخانەکە وەک دیارترین سیمای کەلەپووری و ڕەسەنایەتی لە شاری هەولێردا دەناسرێت. * '''سەید سەلیم:''' سەید سەلیم سەید غەریب (١٩١٣–١٩٨٤)، لە کاتی ژیانیدا یەکێک بووە لە کەسایەتییە دیارەکانی ناو بازاڕی هەولێر و چایخانەکەش بە ناوی ئەوەوە ناودێر کراوە. * '''گۆڕانکاریی شوێن:''' سەرەتای کارکردنی چایخانەکە لە جەرگەی بازاڕی هەولێر و ڕێک بەرامبەر مزگەوتی گەورە بووە، پاشان گوازراوەتەوە بۆ بەرامبەر گەراجی گەورە، و دوای نوێکردنەوە و گۆڕانکارییەکانی ناو بازاڕ، لە شوێنی ئێستایدا جێگیر بووە. == بەڕێوەبردن == لە ئێستادا ئەرکی بەڕێوەبردن و پاراستنی ئەم کەلەپوورە لەلایەن سەید مووەفەق سەید سەلیم (کوڕە بچووکەکەی خێزانەکە) بەڕێوە دەبرێت. ھەروەھا بە هاوکاریی سەید ئەحمەد سەید عیسا (برازای سەید مووەفەق) ئیدارەی چایخانەکە دەدرێت تاوەکو ڕێچکەی باب و باپیرانیان بپارێزن. == تایبەتمەندی و ڕێگەی ئامادەکردنی چا == چای ئەم چایخانەیە بە هۆی هاوسەنگی لە سێ دیوی سەرەکی (تام، بۆن، و ڕەنگ) ناسراوە. * '''خەڵتەکردن:''' نهێنی تامی دیاری چایخانەکە لە هونەری تێکەڵکردن یان «خەڵتەکردنی» چەند جۆرێکی جیاوازی تۆزی چادایە کە زیاتر لە سەدەیەکە وەک خۆی ماوەتەوە. * '''گواستنەوەی دێرین:''' لە سەردەمانی پێشووتردا، تۆزی چای تایبەت (بەتایبەت چای ژمارە ٥) بە سندوقی دارین و لە ڕێگەی شەمەندەفەرەوە لە بەغداوە ڕەوانەی هەولێر دەکرا. * '''خزمەتگوزاری:''' چایخانەکە بە شێوەیەکی بەردەوام و لە ٢٤ کاتژمێری شەو و ڕۆژدا کراوەیە. شێوازی ئامادەکردن و تامی چاکە لە هاوین و زستاندا وەک خۆیەتی. == ناوبانگ == جگە لە دانیشتووانی هەولێر، ڕۆژانە خەڵکێکی زۆر لە شارەکانی سلێمانی، کەرکووک، دهۆک، پارێزگاکانی خوارووی عێراق و وڵاتی سووریاوە ڕووی تێدەکەن. ناوبانگی چایخانەکە لە دەرەوەی عێراقیش بڵاوبووەتەوە؛ لە ڕابردوودا نامەی پۆستی لە وڵاتی سویسراوە نێردراوە کە تەنیا نووسرابوو «چایخانەی سەید سەلیم - هەولێر» و بەبێ بوونی ناونیشانێکی وردتر گەیشتووەتە دەستیان. == سەرچاوەکان == <references /> * سەید عیسا سەید سەلیم، کتێبی ''داب و نەریتی هەولێر''، داڕشتنی ئەسعەد عەدۆ. [https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=20240214153642552430&lng=1 کوردیپێدیا] == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://www.facebook.com/share/1dtHRBUMaq/?mibextid=wwXIfr پەڕەی فەرمی چایخانەی سەید سەلیم لە فەیسبووک] * [https://www.tiktok.com/@chayxanay.said.saleem?_r=1&_t=ZS-99R0RPsFleW پەڕەی فەرمی چایخانەی سەید سەلیم لە تیپتۆک] [[پۆل:شوێنەکانی ھەولێر]] b0t7imn89irf25987wn91qxaualjxs0 1669150 1668948 2026-09-17T03:30:49Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1669150 wikitext text/x-wiki {{سخ-و٧}} '''چایخانەی سەید سەلیم''' یەکێکە لە دیارترین و کۆنترین چایخانەکانی شاری [[هەولێر]] کە لە ساڵی ١٩٢٤دا دامەزراوە و تاوەکو ئێستاش بەردەوامە لە خزمەتکردن. [[پەڕگە:Sayyid_Salim_Tea_House_in_Erbil_Bazaar,_Erbil,_Iraq_1.jpg|وێنۆک|دەروازەی چایخانەی سەید سەلیم لە بازاڕی هەولێر]] == مێژووی دامەزراندن == بناغەی ئەم چایخانەیە لە ساڵی ١٩٢٤دا لەسەر دەستی سەید غەریب (باوکی سەید سەلیم) دانراوە. چایخانەکە وەک دیارترین سیمای کەلەپووری و ڕەسەنایەتی لە شاری هەولێردا دەناسرێت. * '''سەید سەلیم:''' سەید سەلیم سەید غەریب (١٩١٣–١٩٨٤)، لە کاتی ژیانیدا یەکێک بووە لە کەسایەتییە دیارەکانی ناو بازاڕی هەولێر و چایخانەکەش بە ناوی ئەوەوە ناودێر کراوە. * '''گۆڕانکاریی شوێن:''' سەرەتای کارکردنی چایخانەکە لە جەرگەی بازاڕی هەولێر و ڕێک بەرامبەر مزگەوتی گەورە بووە، پاشان گوازراوەتەوە بۆ بەرامبەر گەراجی گەورە، و دوای نوێکردنەوە و گۆڕانکارییەکانی ناو بازاڕ، لە شوێنی ئێستایدا جێگیر بووە. == بەڕێوەبردن == لە ئێستادا ئەرکی بەڕێوەبردن و پاراستنی ئەم کەلەپوورە لەلایەن سەید مووەفەق سەید سەلیم (کوڕە بچووکەکەی خێزانەکە) بەڕێوە دەبرێت. ھەروەھا بە هاوکاریی سەید ئەحمەد سەید عیسا (برازای سەید مووەفەق) ئیدارەی چایخانەکە دەدرێت تاوەکو ڕێچکەی باب و باپیرانیان بپارێزن. == تایبەتمەندی و ڕێگەی ئامادەکردنی چا == چای ئەم چایخانەیە بە هۆی هاوسەنگی لە سێ دیوی سەرەکی (تام، بۆن، و ڕەنگ) ناسراوە. * '''خەڵتەکردن:''' نهێنی تامی دیاری چایخانەکە لە هونەری تێکەڵکردن یان «خەڵتەکردنی» چەند جۆرێکی جیاوازی تۆزی چادایە کە زیاتر لە سەدەیەکە وەک خۆی ماوەتەوە. * '''گواستنەوەی دێرین:''' لە سەردەمانی پێشووتردا، تۆزی چای تایبەت (بەتایبەت چای ژمارە ٥) بە سندوقی دارین و لە ڕێگەی شەمەندەفەرەوە لە بەغداوە ڕەوانەی هەولێر دەکرا. * '''خزمەتگوزاری:''' چایخانەکە بە شێوەیەکی بەردەوام و لە ٢٤ کاتژمێری شەو و ڕۆژدا کراوەیە. شێوازی ئامادەکردن و تامی چاکە لە هاوین و زستاندا وەک خۆیەتی. == ناوبانگ == جگە لە دانیشتووانی هەولێر، ڕۆژانە خەڵکێکی زۆر لە شارەکانی سلێمانی، کەرکووک، دهۆک، پارێزگاکانی خوارووی عێراق و وڵاتی سووریاوە ڕووی تێدەکەن. ناوبانگی چایخانەکە لە دەرەوەی عێراقیش بڵاوبووەتەوە؛ لە ڕابردوودا نامەی پۆستی لە وڵاتی سویسراوە نێردراوە کە تەنیا نووسرابوو «چایخانەی سەید سەلیم - هەولێر» و بەبێ بوونی ناونیشانێکی وردتر گەیشتووەتە دەستیان. == سەرچاوەکان == <references /> * سەید عیسا سەید سەلیم، کتێبی ''داب و نەریتی هەولێر''، داڕشتنی ئەسعەد عەدۆ. [https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=20240214153642552430&lng=1 کوردیپێدیا]{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=20240214153642552430&lng=1 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://www.facebook.com/share/1dtHRBUMaq/?mibextid=wwXIfr پەڕەی فەرمی چایخانەی سەید سەلیم لە فەیسبووک] * [https://www.tiktok.com/@chayxanay.said.saleem?_r=1&_t=ZS-99R0RPsFleW پەڕەی فەرمی چایخانەی سەید سەلیم لە تیپتۆک] [[پۆل:شوێنەکانی ھەولێر]] nok2d9shmz11kpzwmahsgbp51k7b4tp 10 303776 1668792 1668707 2026-09-16T12:21:42Z MFTG 21816 1668792 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = گوندەکانی قەزای بەردەڕەش |title = [[پێڕستی گوندەکانی قەزای بەردەڕەش]] |listclass = hlist | above = [[کوردستان]] > [[باشووری کوردستان|باشوور]] > [[پارێزگای دھۆک]] > [[قەزای بەردەڕەش]] | group1 = [[ناحیەی ناوەندی قەزای بەردەڕەش|ناحیەی ناوەند]] | list1 = * '''[[بەردەڕەش]]'''(ناوەند) * [[ئامیان]] * [[زمزمۆک]] * [[شۆرک]] * [[شیوەرە]] * [[کانیلان، بەردەڕەش|کانیلان]] * [[مەم و زین، بەردەڕەش|مەم و زین]] | group2 = [[ناحیەی دارەتوو]] | list2 = * '''[[دارەتوو، بەردەڕەش|دارەتوو]]'''(ناوەند) * [[بەنێنان]] * [[بەھراوە فەقێ]] * [[بەھراوە گچکە]] * [[بەھراوە مەزن]] * [[بیۆک]] * [[تربەسپی]] * [[خارووک]] * [[خرابە یاسین]] * [[خەندەک]] * [[داڵەڕێ]] * [[دڕین بۆت]] * [[دووسەرە]] * [[دووگوندان گچکە]] * [[دووگوندان گەورە]] * [[زەنگەنان]] * [[سالێ بەگ]] * [[شەمسەخڕ]] * [[شێخالک]] * [[قادسیە گچکە]] * [[قادسیە مەزن]] * [[کەونەباک]] * [[کۆراو]] * [[گربدەو کەون]] * [[گربدەو نوێ]] * [[گردەپانی کۆن]] * [[گردەپانی نوێ]] * [[گەلووک]] * [[گۆمەزەردی کۆن]] * [[گۆمەزەردی نوێ]] * [[مۆریلان]] * [[ھەنجیرۆک کەون]] * [[ھەنجیرۆک نوێ]] | group3 = [[ناحیەی ڕۆڤیا]] | list3 = * '''[[ڕۆڤیا]]'''(ناوەند) * [[ئەللاھی]] * [[ئۆمەرسێنان]] * [[ئیسماوە]] * [[بامەڕزێ]] * [[بەردە زیو]] * [[بەردەسۆر، بەردەڕەش|بەردەسۆر]] * [[پەلاسان]] * [[پیربوب]] * [[پیرچاوش]] * [[توبزاوە گەورە]] * [[تۆبزاوە گچکە]] * [[جەنگە]] * [[جوجەر گچکە]] * [[جوجەر گەورە]] * [[چەمە]] * [[حەسەنییە]] * [[خرابە سەعدوون]] * [[خرابە واش]] * [[خرابە یاسین]] * [[خەمیس گچکە]] * [[دەربیستان گچکە]] * [[دەربیستان گەورە]] * [[دولیجان تارق]] * [[دولیجان سالح]] * [[دولیجان کتو]] * [[دولیجان گەورە]] * [[دۆستەک]] * [[دیناران، بەردەڕەش|دیناران]] * [[زیلکە عەبدولعەزیز]] * [[سێگردک]] * [[شێخانۆک]] * [[عەلیشانە]] * [[قەرەناز، بەردەڕەش|قەرەناز]] * [[کانی ئەسپان گچکە]] * [[کانی ئەسپان گەورە]] * [[کەندالەسۆر]] * [[گربەویل گچکە]] * [[گربەویل گەورە]] * [[گرگە جوو]] * [[گریگا]] * [[نەزراوە]] * [[ھزار جووت]] * [[یەکمالە]] | group4 = [[ناحیەی کەڵەک]] | list4 = * '''[[کەڵەک]]'''(ناوەند) * [[ئاشقەلا بچووک]] * [[ئاشقەلا گەورە]] * [[بشیریان]] * [[بەدەنەی بچووک]] * [[بەدەنەی گەورە]] * [[تەرجلە]] * [[تەل ئەسوەد گچکە]] * [[تەل ئەسوەد گەورە]] * [[تورکماس]] * [[تولەبەند]] * [[چەمەکۆر]] * [[حەسەن شامی]] * [[زەنگل]] * [[زەھرە خاتوون]] * [[سێودینان]] * [[شێخەمیر]] * [[شیرەکان]] * [[قەسروک]] * [[کەورەسۆر، کەڵەک|کەورەسۆر]] * [[گەزەکان]] * [[گەویلان ئازاد]] * [[گەویلان بۆتان]] * [[گوڵەبۆر]] * [[مفتییە]] * [[مەنگووبە]] * [[نازمیە]] |below = ناوەند: [[بەردەڕەش]]، شارۆچکەکان: [[دارەتوو، بەردەڕەش|دارەتوو]] و [[ڕۆڤیا]] و [[کەڵەک]] }}<includeonly>[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]</includeonly> <noinclude> [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] </noinclude> hnrq0yd4ex2j47ms0ggmqj0x64owts2 0 303929 1668786 1667096 2026-09-16T12:16:09Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ٢ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1668786 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = زەنگل | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|زنکل}}<br>{{lang-en| Zangl}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.23251| 43.60761}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی زەنگل''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.23251| 43.60761 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بەردەڕەش|بەردەڕەش]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی کەڵەک|کەڵەک]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٤٨ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢١٢٥ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[گۆرانی (شێوەزار)|گۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[یارسان|سارۆلی]] (کاکەیی) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''زەنگل''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی کەڵەک]] لە [[قەزای بەردەڕەش]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> == ناو == ناوی گوندی زەنگڵ (یان زەنگەڵ) لە ڕووی زمانی و میژووییەوە بۆ چەند ئەگەرو بۆچوونێک دەگەڕێتەوە کە لە ناوچەکە و زاراوەناسیی کوردیدا باون: * زەنگڵ / زەنگ زەنگ (سروشتی زەوی و بەردی تیژ): لە زاراوە و دیالێکتە جیاوازەکانی کوردیدا، وشەی «زەنگڵ» یان «زەنگەڵ» بە واتای بەردی تیژ، ڕەق، یان شوێنی بەردەڵانی تیژ دێت (لە شێوەی زەنگ یان بەردی تیژ و بچووک). لەبەر ئەوەی گوندەکە لە ھەڵکەوتەی جوغرافیی خۆیدا نزیکە لە ڕووبار و گردۆڵەکانی دەوروبەری [[زێی گەورە]]، بەشێک لە شوێنناسان بەکارھێنانی ئەو ناوە بۆ سروشت و شێوەی زەویی ناوچەکە دەگەڕێننەوە. * ناوەکە وەک ناوی [[ھۆز]] یان [[تیرە]] (تیرەی [[زەنگەنە]] یان زەنگڵ): لە میژووی ئاوەدانکردنەوەی ناوچەکانی دەوروبەری [[بەردەڕەش]] و دەشتی [[ھەولێر]] و [[ئاکرێ]]، بەشێک لە گوندەکان بە ناوی ئەو تیرە و بنەماڵانەوە نێنراون کە لەوێ نیشتەجێ بوون. وشەی «زەنگڵ» ھەندێک جار وەک لق یان پاشماوەی ھۆزەکانی ناوچەکە (وەک تیرەیەک لە ھۆزی زەنگەنە یان خێڵە ناوچەیییەکانی تر) دەبەسترێتەوە کە سەرەتای ئاوەدانکردنەوەی گوندەکەیان دەستپێکردووە. * ژێدەر لە زەنگ (دەنگ یان زەنگۆڵە): لە ڕەوانبێژی و کلتوری ناوچەکەدا، بەشێک لە ڕیوایەتە زارییەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە وشەی «زەنگڵ» لە «[[زەنگ]]» یان «زەنگۆڵە»وە ھاتووە (ئەو زەنگەی دەخرێتە مل ئاژەڵ یان کاروانەکان)؛ بەھۆی ئەوەی ناوچەکە ڕێگای دەربازبوون و خاڵی وەستانی کاروانە کۆنەکانی پەڕینەوە بووە لە [[زێی گەورە]]دا.<ref>https://abdulraqib.net/books.php?c=&hl=en-US</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (٢٩١)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٣٧١)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٣١٩) [[خێزان]] و (٢١٢٥) کەس، کە (١٠٤٠) [[نێر]] و (١٠٨٥) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بەردەڕەش}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] isb84wgv1mgkjz5aq2letln6ya5h4he 0 303932 1669040 1667105 2026-09-16T21:01:09Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ٢ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1669040 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = مفتییە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|موفتیة}}<br>{{lang-en| Mftya}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.29419| 43.50451}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی مفتییە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.29419| 43.50451 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بەردەڕەش|بەردەڕەش]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی کەڵەک|کەڵەک]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٧٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٦٤ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[شەبەکی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[شەبەک (دین)|شەبەک]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''مفتییە''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی کەڵەک]] لە [[قەزای بەردەڕەش]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> == ناو == ناوی گوندی مفتیە (یان المفتیة) دەگەڕێتەوە بۆ پلە و نازناوی موفتیی شاری [[مووسڵ]] (یان یەکێک لە دەرەبەگ و کەسایەتییە ئاینی/نەریتییەکانی دەسەڵاتداری مووسڵ). ڕەگ و ڕیشەی ناونانی گوندەکە: * ئاغا و خاوەن زەوی: گوندەکە لە کۆندا لەلایەن یەکێک لە دەرەبەگ/ئاغاکانی شاری مووسڵەوە دروست کراوە یان خاوەندارێتی کراوە کە نازناوی "موفتی" بووە. * نیشتەجێکردنی جووتیاران: خاوەنی گوندەکە جووتیارانی ناوچەکەی (لەوانە کوردانی [[شەبەک]]) لەو زەوییانە نیشتەجێ کردووە بۆ کێڵان و کشتوکاڵکردن. * ناوی گوند: بەھۆی ئەوەی زەوی و گوندەکە موڵکی ئەو کاتەی "موفتی" بووە، ناوەکە بەرەبەرە بووەتە مفتیە (واتە شوێن یان زەوی سەر بە موفتی). == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (١٤١)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٤٤) [[خێزان]] و (٢٦٤) کەس، کە (١٣٥) [[نێر]] و (١٢٩) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بەردەڕەش}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] l3k3psegoi6ae040qyh3uff564y7woq 0 303936 1668789 1667099 2026-09-16T12:20:11Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ٢ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1668789 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = زەھرە خاتوون | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|زھرةخاتون}}<br>{{lang-en| Zahra Khatun}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.2691| 43.50557}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی زەھرە خاتوون''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.2691| 43.50557 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بەردەڕەش|بەردەڕەش]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی کەڵەک|کەڵەک]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٨٣ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٦٣٧ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[شەبەکی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[شەبەک (دین)|شەبەک]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''زەھرە خاتوون''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی کەڵەک]] لە [[قەزای بەردەڕەش]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> == ناو == ناوی گوندی زەھرەخاتوون (یان بە عەرەبی تل زھرة خاتون) دەگەڕێتەوە بۆ ھۆکاری مێژوویی و جوگرافیی ناوچەکە: * زەھرە خاتوون (Zahra Khatun): ئاماژەیە بۆ ناو یان نازناوی [[ژن|ژنێکی]] خاوەنپێگە، بەگزادە یان ناوداری ناوچەکە لە ڕابردوودا (پاشگری "خاتوون" لە مێژووی ناوچەکەدا بۆ ڕێزلێنانی ژنانی بەڕێز و خاوەن دەسەڵات بەکارھاتووە). * [[گرد]] / تەل (تل): گوندەکە لەسەر یان لە نزیک گردێکی کەڤناری مێژوویی (شێنۆکەیی) ئاوەدان کراوەتەوە، بۆیە لە نەخشە و بەڵگەنامە فەرمییەکاندا بە تەل زەھرەخاتوون (گردی زەھرەخاتوون) ناسراوە. == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (١٨٢)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٢٣٧)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (١٠١) [[خێزان]] و (٦٣٧) کەس، کە (٣٣٠) [[نێر]] و (٣٠٧) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بەردەڕەش}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 0z389qkmyy1454ey0xrk39vgzbp9aim 0 303937 1668867 1667091 2026-09-16T15:39:47Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ٢ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1668867 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شیرەکان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|شیرکان}}<br>{{lang-en| Shirakan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.31607| 43.54265}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی شیرەکان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.31607| 43.54265 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بەردەڕەش|بەردەڕەش]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی کەڵەک|کەڵەک]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٦٤ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٨٥٨ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[شەبەکی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[شەبەک (دین)|شەبەک]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شیرەکان''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی کەڵەک]] لە [[قەزای بەردەڕەش]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> دەکەوێتە سەر ڕێگای نێوان [[ھەولێر]] و [[مووسڵ]]، لە نێوان [[پارێزگای نەینەوا]] و [[پارێزگای ھەولێر]]، لەسەر ڕووباری [[خازر]]، گوندەکە چەندین مەزھەبی عێراقی تێدا نیشتەجێیە و نزیکەی ٢٢٠ خانووی تێدایە. ماھر سەعید ماتی لە وتارەکەیدا لە ساڵی ٢٠١٢دا ڕایگەیاندووە کە ژمارەی دانیشتوانی شێرکان ھەزار و ٣٦٣ کەسە.<ref>https://ishtartv.com/viewarticle,42908.html</ref> گوندەکە لەسەر ڕێگای ھەولێر- مووسڵە نزیکە لە ھاوینەھەواری خازر، ٤٤ کیلۆمەتر لە ڕۆژئاوای شاری [[مووسڵ]] و ٤٦ کیلۆمەتر لە ڕۆژھەڵاتی [[ھەولێر]]ەوە دوورە. == ناو == * گوندی شیرەکان (کە لە سەرژمێرییە کۆنەکاندا بە عەرەبی بە «بحرە» تۆمار کرابوو)، سەبارەت بە بنەچەی ناوەکەی دوو بۆچوونی سەرەکی لە ناوچەکەدا ھەیە: ** زۆربوونی ئاژەڵداری و بەرھەمی [[شیر]] (پێناسەی ناوچەیی): بۆچوونی باو ئەوەیە کە ناوەکە پێوەندی بە زۆربوونی ئاژەڵ ([[مەڕ]] و ماڵات) و بەرھەمھێنانی ڕێژەیەکی زۆری شیرەوە ھەیە لە مێژووی گوندەکەدا؛ بەھۆی بوونی لەوەڕگای باش لە نزیک رووباری [[خازر]] و ناوچە کشتوکاڵییەکان، ئاژەڵداری گەشەی کردووە و ناوچەکە بە "شوێنی شیر" یان "شیرەکان" ناسراوە. ** ناونانی عەرەبی («بحرە»): لە سەرژمێرییە فەرمییەکانی سەردەمی ڕژێمی پێشوو، گوندەکە بە ناوی بحرە (بە عەرەبی: بحرة) تۆمار کرابوو. ئەم ناوە بەھۆی کۆبوونەوەی [[ئاو]] و نزمایی زەوییەکانی ناوچەکە لە وەرزی بارانبارین لە نزیک زێ/ڕووباردا بووە کە وەک شێوە [[دەریاچە]]یەکی بچووک (بحرە) دەرباریوو، بەڵام دانیشتووانە کوردییەکەی ھەمیشە ناوی ڕەسەنی خۆیان شیرەکان بەکار ھێناوە. == مێژوو == لە گوندەکەدا تەپۆڵکەیەکی شوێنەواری ھەیە بە ناوی تەل شیرەکان، گوندەکەش بە ناوی ئەو تەپۆڵکەیەوە ناونراوە. مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی پێش مێژوو و سەردەمی ئەکەدیەکان و کۆتاییەکانی سەردەمی [[ئاشوورییەکان]]. == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (١٦٩)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٢٧٦)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (١١٦) [[خێزان]] و (٨٥٨) کەس، کە (٤١٧) [[نێر]] و (٤٤١) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بەردەڕەش}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|عێراق}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] pj9xjabeaf9dawgqqwi1zvv6y0lqtuh 0 303939 1668868 1667101 2026-09-16T15:47:25Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ٢ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1668868 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شێخەمیر | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|شیخةمیر}}<br>{{lang-en| Shekhamir}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.31927| 43.47343}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی شێخەمیر''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.31927| 43.47343 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بەردەڕەش|بەردەڕەش]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی کەڵەک|کەڵەک]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٩٤ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٢٠٢ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[شەبەکی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[شەبەک (دین)|شەبەک]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شێخەمیر''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی کەڵەک]] لە [[قەزای بەردەڕەش]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> == ناو == ناوی گوندی شێخەمیر بەپێی نەریتی زارەکی و مێژووی ناوچەکە، لە تێکەڵبوونی دوو نازناو یان کەسایەتییەوە وەرگیراوە: * [[شێخ]]: ئاماژەیە بۆ پێگە یان کەسایەتییەکی ئاینی و کۆمەڵایەتیی ڕێزلێگیراو. * ئەمیر ([[میر (نازناو)|میر]]): ئاماژەیە بۆ پلەی میرایەتی، دەسەڵاتداری، یان سەرۆک خێڵ. * ناوی گوندەکە دەگەڕێتەوە بۆ ناوی کەسایەتییەکی دیاری مێژوویی یان دامەزرێنەری گوندەکە کە ناوی "شێخ ئەمیر" یان "شێخ میر" بووە و بە تێپەڕبوونی کات ناوی کەسەکە بووەتە ناوی ناوچەکە. لە شێوەزاری ناوچەکەدا ھەردوو وشەکە کورتکراونەتەوە و تێکەڵ بوون و بوونەتە "شێخەمیر". == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (١٩٣)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٣٤٠)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٢٢٧) [[خێزان]] و (١٢٠٢) کەس، کە (٦٢٤) [[نێر]] و (٥٧٨) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بەردەڕەش}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] q6808a6dntl9x65jjk5nvubynvnsy1x 0 303940 1669087 1666809 2026-09-16T22:50:53Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ٢ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1669087 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = نازمیە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|ناظمیة}}<br>{{lang-en| Nazmia}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.29714| 43.60199}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی نازمیە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.29714| 43.60199 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بەردەڕەش|بەردەڕەش]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی کەڵەک|کەڵەک]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٦٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٦٤ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''نازمیە''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی کەڵەک]] لە [[قەزای بەردەڕەش]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٢٦) [[خێزان]] و (١٦٤) کەس، کە (٩٤) [[نێر]] و (٧٠) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بەردەڕەش}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] ktxztdqwooevz4zuelfbyczeb7bhk70 0 303982 1669172 1668265 2026-09-17T04:35:28Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژینناسی-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1669172 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} {{Speciesbox | image = Fischotter, Lutra Lutra.JPG | status = NT | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |title=''Lutra lutra'' |author=Loy, A. |author2=Kranz, A. |author3=Oleynikov, A. |author4=Roos, A. |author5=Savage, M. |author6=Duplaix, N. |date=٢٠٢٢ |article-number=e.T12419A218069689 |doi=10.2305/IUCN.UK.2022-2.RLTS.T12419A218069689.en |access-date=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦}}</ref> | status2 = CITES_A1 | status2_system = CITES | status2_ref = <ref name=iucn/> | display_parents = 2 | genus = Lutra | parent = Lutra (Lutra) | species = lutra | authority = ([[کارڵ لینایۆس]]، ١٧٥٨) | range_map = European Otter area.png | synonyms = ''Mustela lutra'' <small>کارڵ لینایۆس،&nbsp;١٧٥٨</small><br/>''Lutra vulgaris'' <small>[[یۆھان کریستیان پۆلیکارپ ئێرکسلەیبن]]،&nbsp;١٧٧٧</small> }} '''سەگاویی ئەوراسیایی''' (ناوی زانستی: Lutra lutra) [[گوانداران|گواندارێکی]] [[نیوەئاوی|نیوەئاوییە]]، خۆجێی [[ئەوراسیا]] و [[مەغریبی عەرەبی|مەغریبی عەرەبییە]]. بەربڵاوترین ئەندامی ژێرخێزانی [[سەگاوی|سەگاوییانە]]. لە [[ئاوەڕێ]] و ڕۆخەکانی ئەورووپا، ئاسیا و ھێندێک بەشی باکووری ئەفریقا دا دەژی. زیاتر ماسی دەخوا و [[سەرزەوی (گیانلەبەر)|سەرزەویپارێزە]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Lutra lutra|سەگاویی ئەوراسیایی}} {{Wikispecies}} {{Taxonbar|from=Q29995}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|گوانداران|ئێران|ژینناسی|گیانلەبەران}} {{ژینناسی-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:سەگاوییەکان]] [[پۆل:گیانلەبەرە مەترسیلەسەرەکان]] 1qvtt85nrqzwze0y9xg41ixveibupf5 0 304009 1669046 1668263 2026-09-16T22:32:09Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ٢ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1669046 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = مەنگووبە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|منکوبة}}<br>{{lang-en| Manguba}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.29832| 43.55762}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی مەنگووبە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.29832| 43.55762 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بەردەڕەش|بەردەڕەش]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی کەڵەک|کەڵەک]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٩٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢١١ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''مەنگووبە''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی کەڵەک]] لە [[قەزای بەردەڕەش]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> == ناو == == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (١٩٨)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٢٥٦)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٣٢) [[خێزان]] و (٢١١) کەس، کە (٩٥) [[نێر]] و (١١٦) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بەردەڕەش}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|عێراق}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] cwz1z8ahovlzsp7lio1o6ocs85eeo36 14 304011 1668876 1668699 2026-09-16T16:15:18Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|People of Ardabil}} 1668876 wikitext text/x-wiki {{پۆلی کۆمنز|People of Ardabil}} [[پۆل:خەڵکی ئێران بەپێی شارەکان]] [[پۆل:ئەردەوێڵ]] k08ql8nw7l8f1cwul142tjdt56azb1b 0 304012 1668884 1668416 2026-09-16T16:29:40Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Heinrich Böll}} 1668884 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ھاینریش تیۆدۆر بۆڵ''' ({{بە ئینگلیزی|Heinrich Theodor Böll}}) (٢١ی کانوونی دووەمی ١٩١٧ – ١٦ی تەممووزی ١٩٨٥) نووسەرێکی [[ئەڵمانی]] بوو. بە یەکێک لە گرنگترین نووسەرانی ئەڵمانیا لە دوای [[شەڕی جیھانیی دووەم]] دادەنرێت. بۆڵ لە ساڵی ١٩٦٧ [[خەڵاتی گیۆرگ بۆشنەر]] و لە ساڵی ١٩٧٢ [[خەڵاتی نۆبێل لە وێژە|خەڵاتی نۆبێلی وێژە]]ی وەرگرت.{{Sfn|Conard|1992|p=xviii}} == ژیاننامە == بۆڵ لە شاری [[کۆلن]] لە ئەڵمانیا لە خێزانێکی [[کڵێسای کاتۆلیک|کاتۆلیکی]] ڕۆمی و ئاشتیخواز لەدایک بوو؛ خێزانەکەی دواتر دژی [[نازیسم]] بوون. بۆڵ لە دەیەی ١٩٣٠دا ڕەتی کردەوە بچێتە ڕێکخراوی گەنجانی [[ھیتلەر]].<ref name="KATERKater2006">{{cite book|author1=Michael H KATER|author2=Michael H Kater|title=Hitler Youth|url=https://books.google.com/books?id=IlIOP1O7H4wC&pg=PA24|access-date=26 August 2012|date=30 April 2006|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-01991-1|pages=24–}}</ref> پێش ئەوەی لە زانکۆی کۆلن ئەڵمانیناسی بخوێنێت، لەلای کتێبفرۆشێک شاگرد بوو. بۆڵ بە زۆرەملێ بۆ [[سوپای ئەڵمانیا (١٩٣٥-١٩٤٥)|سوپای ئەڵمانیا]] نێردرا و لە شەڕ لە [[پۆڵەندا]]، [[فەڕەنسا]]، [[ڕۆمانیا]]، [[مەجارستان]] و [[یەکێتیی سۆڤیەت]] خزمەتی کرد. لە ساڵی ١٩٤٢دا لەگەڵ [[ئانێ ماری چێخ]] ھاوسەرگیری کرد و سێ کوڕیان بوو؛ ئانێ ماری دواتر لە چەندین وەرگێڕانی وێژەی ئینگلیزی بۆ ئەڵمانی ھاوکاری لەگەڵ کرد. بۆڵ لە ماوەی خزمەت لە شەڕدا چوار جار بریندار بوو و تووشی [[تایفۆس]]یش ھات. لە نیسانی ١٩٤٥دا لەلایەن سەربازانی سوپای ئەمریکا دەستگیر کرا و نێردرا بۆ [[کەمپی دیلەکانی جەنگ]].{{Sfn|Conard|1992|pp=xvi–xvii}} دوای شەڕ، گەڕایەوە کۆلن و لە دوکانی کابینەتسازیی خێزانەکەی دەستی بە کارکردن کرد. بۆ ماوەی ساڵێکیش لە بەشی ئامار و زانیاریی شارەوانی کاری کرد، بەڵام حەزی لە کارەکە نەبوو و وازی لێ ھێنا و بڕیاری دا ببێت بە نووسەر.<ref>{{cite book|last=Steinhauer|first=Harry|title=Deutsche Erzählungen|date=1984|publisher=University of California Press|isbn=0-520-05054-1|page=423|url=https://books.google.com/books?id=a_ll4XkchPMC&q=%22Heinrich+Boll%22+biography&pg=PA421|access-date=20 July 2014}}</ref> بۆڵ لە تەمەنی ٣٠ ساڵیدا بوو بە نووسەرێکی پیشەیی و تەواو-کات. یەکەم ڕۆمانی، «شەمەندەفەرەکە لە کاتی خۆیدا گەیشت» (Der Zug war pünktlich)، لە ساڵی ١٩٤٩ بڵاو کرایەوە. ھەمان ساڵ بانگھێشتی کۆبوونەوەی گرووپی ٤٧، کۆمەڵێک لە نووسەرانی ئەڵمانی، کرا و لە ساڵی ١٩٥١ کاری بۆڵ بە باشترین کاری پێشکەشکراو لەو کۆبوونەوەیە دانرا.<ref>{{cite book |editor-last=Magill |editor-first=Frank N. |title=The 20th Century A-GI: Dictionary of World Biography, Volume 7|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-59334-5|page=349|url=https://books.google.com/books?id=Nq1GU6I5umQC&q=%22Heinrich+Boll%22+%22biography&pg=PA349|access-date=29 June 2014}}</ref> لە دوای ئەوە، ڕۆمان و چیرۆکی کورت و نمایشنامەی ڕادیۆیی و کۆمەڵەوتار و بەرھەمی ئەدەبیی زۆری بڵاو کردەوە. == خەڵات، ڕێزلێنان و پۆستەکان == بۆڵ نووسەرێکی زۆر سەرکەوتوو بوو و لە چەندین بۆنەدا خەڵات و ڕێزلێنانی پێ بەخشرا. لە ساڵی ١٩٥٣ خەڵاتی کولتووری ئەڵمانی، خەڵاتی ڕادیۆی باشووری ئەڵمانی و خەڵاتی ڕەخنەگرانی ئەڵمانی وەرگرت. لە ساڵی ١٩٥٤ خەڵاتی تریبوونی پاریسی پێ بەخشرا. لە ساڵی ١٩٥٥ خەڵاتی فەڕەنسیی باشترین ڕۆمانی بیانی وەرگرت. لە ساڵی ١٩٥٨ خەڵاتی ئێدوارد ڤۆن دێر ھایدتی شاری [[ووپارتال]] و خەڵاتی ئەکادیمیای ھونەرە جوانەکانی باڤاریای بەدەست ھێنا. لە ساڵی ١٩٥٩ خەڵاتی ھونەری گەورەی [[ڕاینی باکوور-وێستفالیا|ویلایەتی ڕاینی باکوور-وێستفالیا]] و خەڵاتی ئەدەبی شاری کۆلنی وەرگرت و بۆ ئەندامێتی ئەکادیمیای زانست و ھونەرەکانی [[ماینتس]] ھەڵبژێردرا. لە ساڵی ١٩٦٠ بوو بە ئەندامی ئەکادیمیای ھونەرە جوانەکانی باڤاریا و خەڵاتی شارڵ ڤەیۆنی بەدەستھێنا. لە ساڵی ١٩٦٧ خەڵاتی گیۆرگ بۆشنەری پێ بەخشرا.<ref>{{cite book|last=Conrad|first=Robert C.|title=Understanding Heinrich Böll|date=1992|publisher=[[University of South Carolina Press]]|isbn=0-87249-779-8|pages=14–15|url=https://books.google.com/books?id=ywEubOALsZgC&q=%22Heinrich+Boll%22+PEN&pg=PA15|access-date=23 July 2014}}</ref> لە ساڵی ١٩٧٢ [[خەڵاتی نۆبێل لە وێژە|خەڵاتی نۆبێلی وێژەی]] وەرگرت.<ref>{{cite web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1972/summary/|title=Nobel Prize in Literature 1972|website=NobelPrize.org}}</ref> تا کاتی مردنی، ژمارەیەک خەڵاتی ڕێزلێنان و پلەی ئەکادیمی وەرگرت؛ لەوانە ئەندامێتی ئەکادیمیای ھونەر و وێژەی ئەمریکا لە ساڵی ١٩٧٤ و مەدالیای ئۆسیێتسکی لە ھەمان ساڵ، کە بەھۆی بەرگریی لە [[مافەکانی مرۆڤ]] و بەشداریی لە پەرەپێدانی مافەکانی مرۆڤ لە سەراسەری جیھاندا پێی بەخشرا. بۆڵ لە ساڵی ١٩٧١ تا ١٩٧٣ سەرۆکی [[پێن ئینتەرنەشناڵ]] بوو.{{sfn|Conard|1992|p=١٥}} بۆڵ لە ساڵی ١٩٨٣ بۆ ئەنداماتی ڕێکخراوی فەلسەفیی ئەمریکا ھەڵبژێردرا و لە ساڵی ١٩٨٤یش بوو بە ئەندامی ئەکادیمیای ھونەر و زانستەکانی ئەمریکا.<ref>{{Cite web |title=APS Member History |url=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=Heinrich+Böll&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=&year-max=&dead=&keyword=&smode=advanced |access-date=25 May 2022 |website=search.amphilsoc.org}}</ref><ref>{{Cite web |title=Heinrich Theodor Boll |url=https://www.amacad.org/person/heinrich-theodor-boll |access-date=25 May 2022 |website=American Academy of Arts & Sciences |language=en}}</ref> == بەرھەمەکان == بەرھەمەکانی بۆڵ بۆ زیاتر لە ٣٠ زمان وەرگێڕدراون و ئێستاش یەکێکە لە پڕخوێنەرترین نووسەرانی ئەڵمانیا. بەناوبانگترین بەرھەمەکانی بریتین لە: # بیلیارد لە کاتژمێر نۆ و نیو (١٩٥٩) # تەنانەت وشەیەکیشی نەگوت (١٩٥٣) # نانی ساڵانی لاوی (١٩٥٥) # [[ڕوانگەکانی گەپجاڕێک]] (١٩٦٣) # پۆرترەی ژنێک لەنێو خەڵکدا (١٩٧١) # شکۆی لەدەستچووی کاترینا بلوم (١٩٧٤) # تۆڕی ئاسایش (١٩٧٩). ئەگەرچی بابەت و ناوەڕۆکی بەرھەمەکانی بۆڵ جۆراوجۆرن، بەڵام ھەندێک شێواز و دەستمایە بەردەوام لە نووسینەکانیدا دووبارە دەبنەوە. بەشێکی زۆری بەرھەمەکانی ژیانی تایبەتی و ئاسایی مرۆڤ دەخاتەڕوو؛ ژیانێک کە تێیدا مرۆڤەکان ھەوڵ دەدەن لە شەڕ، تیرۆر، دابەشبوونە سیاسییەکان و گۆڕانکارییە قووڵە ئابووری و کۆمەڵایەتییەکاندا خۆیان بپارێزن. زۆرێک لە پاڵەوانە سەرەکییەکانی بەرھەمەکانی کەسانێکی سەرسەخت و تاکڕەو و تاڕادەیەک نامۆ و نائاسایین، کە لەبەرامبەر میکانیزمەکانی دەوڵەت یان دامەزراوە گشتییەکاندا خۆڕاگری دەکەن.<ref>{{cite book|editor-last=Draugsvold |editor-first=Ottar G.|title=Nobel Writers on Writing|date=2000|publisher=McFarland|isbn=0-7864-0629-1|page=121|url=https://books.google.com/books?id=dTObt85SNvkC&q=%22Heinrich+Boll%22+life&pg=PA121|access-date=29 June 2014}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|وێژە|ڕۆمانەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Heinrich Böll}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٧]] [[پۆل:مردووانی ١٩٨٥]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئاڵمانی]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە]] ooyh345gswpkd55g9o5p74ut0wvs8bu 1668930 1668884 2026-09-16T17:01:27Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ئەڵمانیا|ئەڵمانیا]] 1668930 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ھاینریش تیۆدۆر بۆڵ''' ({{بە ئینگلیزی|Heinrich Theodor Böll}}) (٢١ی کانوونی دووەمی ١٩١٧ – ١٦ی تەممووزی ١٩٨٥) نووسەرێکی [[ئەڵمانی]] بوو. بە یەکێک لە گرنگترین نووسەرانی ئەڵمانیا لە دوای [[شەڕی جیھانیی دووەم]] دادەنرێت. بۆڵ لە ساڵی ١٩٦٧ [[خەڵاتی گیۆرگ بۆشنەر]] و لە ساڵی ١٩٧٢ [[خەڵاتی نۆبێل لە وێژە|خەڵاتی نۆبێلی وێژە]]ی وەرگرت.{{Sfn|Conard|1992|p=xviii}} == ژیاننامە == بۆڵ لە شاری [[کۆلن]] لە ئەڵمانیا لە خێزانێکی [[کڵێسای کاتۆلیک|کاتۆلیکی]] ڕۆمی و ئاشتیخواز لەدایک بوو؛ خێزانەکەی دواتر دژی [[نازیسم]] بوون. بۆڵ لە دەیەی ١٩٣٠دا ڕەتی کردەوە بچێتە ڕێکخراوی گەنجانی [[ھیتلەر]].<ref name="KATERKater2006">{{cite book|author1=Michael H KATER|author2=Michael H Kater|title=Hitler Youth|url=https://books.google.com/books?id=IlIOP1O7H4wC&pg=PA24|access-date=26 August 2012|date=30 April 2006|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-01991-1|pages=24–}}</ref> پێش ئەوەی لە زانکۆی کۆلن ئەڵمانیناسی بخوێنێت، لەلای کتێبفرۆشێک شاگرد بوو. بۆڵ بە زۆرەملێ بۆ [[سوپای ئەڵمانیا (١٩٣٥-١٩٤٥)|سوپای ئەڵمانیا]] نێردرا و لە شەڕ لە [[پۆڵەندا]]، [[فەڕەنسا]]، [[ڕۆمانیا]]، [[مەجارستان]] و [[یەکێتیی سۆڤیەت]] خزمەتی کرد. لە ساڵی ١٩٤٢دا لەگەڵ [[ئانێ ماری چێخ]] ھاوسەرگیری کرد و سێ کوڕیان بوو؛ ئانێ ماری دواتر لە چەندین وەرگێڕانی وێژەی ئینگلیزی بۆ ئەڵمانی ھاوکاری لەگەڵ کرد. بۆڵ لە ماوەی خزمەت لە شەڕدا چوار جار بریندار بوو و تووشی [[تایفۆس]]یش ھات. لە نیسانی ١٩٤٥دا لەلایەن سەربازانی سوپای ئەمریکا دەستگیر کرا و نێردرا بۆ [[کەمپی دیلەکانی جەنگ]].{{Sfn|Conard|1992|pp=xvi–xvii}} دوای شەڕ، گەڕایەوە کۆلن و لە دوکانی کابینەتسازیی خێزانەکەی دەستی بە کارکردن کرد. بۆ ماوەی ساڵێکیش لە بەشی ئامار و زانیاریی شارەوانی کاری کرد، بەڵام حەزی لە کارەکە نەبوو و وازی لێ ھێنا و بڕیاری دا ببێت بە نووسەر.<ref>{{cite book|last=Steinhauer|first=Harry|title=Deutsche Erzählungen|date=1984|publisher=University of California Press|isbn=0-520-05054-1|page=423|url=https://books.google.com/books?id=a_ll4XkchPMC&q=%22Heinrich+Boll%22+biography&pg=PA421|access-date=20 July 2014}}</ref> بۆڵ لە تەمەنی ٣٠ ساڵیدا بوو بە نووسەرێکی پیشەیی و تەواو-کات. یەکەم ڕۆمانی، «شەمەندەفەرەکە لە کاتی خۆیدا گەیشت» (Der Zug war pünktlich)، لە ساڵی ١٩٤٩ بڵاو کرایەوە. ھەمان ساڵ بانگھێشتی کۆبوونەوەی گرووپی ٤٧، کۆمەڵێک لە نووسەرانی ئەڵمانی، کرا و لە ساڵی ١٩٥١ کاری بۆڵ بە باشترین کاری پێشکەشکراو لەو کۆبوونەوەیە دانرا.<ref>{{cite book |editor-last=Magill |editor-first=Frank N. |title=The 20th Century A-GI: Dictionary of World Biography, Volume 7|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-59334-5|page=349|url=https://books.google.com/books?id=Nq1GU6I5umQC&q=%22Heinrich+Boll%22+%22biography&pg=PA349|access-date=29 June 2014}}</ref> لە دوای ئەوە، ڕۆمان و چیرۆکی کورت و نمایشنامەی ڕادیۆیی و کۆمەڵەوتار و بەرھەمی ئەدەبیی زۆری بڵاو کردەوە. == خەڵات، ڕێزلێنان و پۆستەکان == بۆڵ نووسەرێکی زۆر سەرکەوتوو بوو و لە چەندین بۆنەدا خەڵات و ڕێزلێنانی پێ بەخشرا. لە ساڵی ١٩٥٣ خەڵاتی کولتووری ئەڵمانی، خەڵاتی ڕادیۆی باشووری ئەڵمانی و خەڵاتی ڕەخنەگرانی ئەڵمانی وەرگرت. لە ساڵی ١٩٥٤ خەڵاتی تریبوونی پاریسی پێ بەخشرا. لە ساڵی ١٩٥٥ خەڵاتی فەڕەنسیی باشترین ڕۆمانی بیانی وەرگرت. لە ساڵی ١٩٥٨ خەڵاتی ئێدوارد ڤۆن دێر ھایدتی شاری [[ووپارتال]] و خەڵاتی ئەکادیمیای ھونەرە جوانەکانی باڤاریای بەدەست ھێنا. لە ساڵی ١٩٥٩ خەڵاتی ھونەری گەورەی [[ڕاینی باکوور-وێستفالیا|ویلایەتی ڕاینی باکوور-وێستفالیا]] و خەڵاتی ئەدەبی شاری کۆلنی وەرگرت و بۆ ئەندامێتی ئەکادیمیای زانست و ھونەرەکانی [[ماینتس]] ھەڵبژێردرا. لە ساڵی ١٩٦٠ بوو بە ئەندامی ئەکادیمیای ھونەرە جوانەکانی باڤاریا و خەڵاتی شارڵ ڤەیۆنی بەدەستھێنا. لە ساڵی ١٩٦٧ خەڵاتی گیۆرگ بۆشنەری پێ بەخشرا.<ref>{{cite book|last=Conrad|first=Robert C.|title=Understanding Heinrich Böll|date=1992|publisher=[[University of South Carolina Press]]|isbn=0-87249-779-8|pages=14–15|url=https://books.google.com/books?id=ywEubOALsZgC&q=%22Heinrich+Boll%22+PEN&pg=PA15|access-date=23 July 2014}}</ref> لە ساڵی ١٩٧٢ [[خەڵاتی نۆبێل لە وێژە|خەڵاتی نۆبێلی وێژەی]] وەرگرت.<ref>{{cite web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1972/summary/|title=Nobel Prize in Literature 1972|website=NobelPrize.org}}</ref> تا کاتی مردنی، ژمارەیەک خەڵاتی ڕێزلێنان و پلەی ئەکادیمی وەرگرت؛ لەوانە ئەندامێتی ئەکادیمیای ھونەر و وێژەی ئەمریکا لە ساڵی ١٩٧٤ و مەدالیای ئۆسیێتسکی لە ھەمان ساڵ، کە بەھۆی بەرگریی لە [[مافەکانی مرۆڤ]] و بەشداریی لە پەرەپێدانی مافەکانی مرۆڤ لە سەراسەری جیھاندا پێی بەخشرا. بۆڵ لە ساڵی ١٩٧١ تا ١٩٧٣ سەرۆکی [[پێن ئینتەرنەشناڵ]] بوو.{{sfn|Conard|1992|p=١٥}} بۆڵ لە ساڵی ١٩٨٣ بۆ ئەنداماتی ڕێکخراوی فەلسەفیی ئەمریکا ھەڵبژێردرا و لە ساڵی ١٩٨٤یش بوو بە ئەندامی ئەکادیمیای ھونەر و زانستەکانی ئەمریکا.<ref>{{Cite web |title=APS Member History |url=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=Heinrich+Böll&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=&year-max=&dead=&keyword=&smode=advanced |access-date=25 May 2022 |website=search.amphilsoc.org}}</ref><ref>{{Cite web |title=Heinrich Theodor Boll |url=https://www.amacad.org/person/heinrich-theodor-boll |access-date=25 May 2022 |website=American Academy of Arts & Sciences |language=en}}</ref> == بەرھەمەکان == بەرھەمەکانی بۆڵ بۆ زیاتر لە ٣٠ زمان وەرگێڕدراون و ئێستاش یەکێکە لە پڕخوێنەرترین نووسەرانی ئەڵمانیا. بەناوبانگترین بەرھەمەکانی بریتین لە: # بیلیارد لە کاتژمێر نۆ و نیو (١٩٥٩) # تەنانەت وشەیەکیشی نەگوت (١٩٥٣) # نانی ساڵانی لاوی (١٩٥٥) # [[ڕوانگەکانی گەپجاڕێک]] (١٩٦٣) # پۆرترەی ژنێک لەنێو خەڵکدا (١٩٧١) # شکۆی لەدەستچووی کاترینا بلوم (١٩٧٤) # تۆڕی ئاسایش (١٩٧٩). ئەگەرچی بابەت و ناوەڕۆکی بەرھەمەکانی بۆڵ جۆراوجۆرن، بەڵام ھەندێک شێواز و دەستمایە بەردەوام لە نووسینەکانیدا دووبارە دەبنەوە. بەشێکی زۆری بەرھەمەکانی ژیانی تایبەتی و ئاسایی مرۆڤ دەخاتەڕوو؛ ژیانێک کە تێیدا مرۆڤەکان ھەوڵ دەدەن لە شەڕ، تیرۆر، دابەشبوونە سیاسییەکان و گۆڕانکارییە قووڵە ئابووری و کۆمەڵایەتییەکاندا خۆیان بپارێزن. زۆرێک لە پاڵەوانە سەرەکییەکانی بەرھەمەکانی کەسانێکی سەرسەخت و تاکڕەو و تاڕادەیەک نامۆ و نائاسایین، کە لەبەرامبەر میکانیزمەکانی دەوڵەت یان دامەزراوە گشتییەکاندا خۆڕاگری دەکەن.<ref>{{cite book|editor-last=Draugsvold |editor-first=Ottar G.|title=Nobel Writers on Writing|date=2000|publisher=McFarland|isbn=0-7864-0629-1|page=121|url=https://books.google.com/books?id=dTObt85SNvkC&q=%22Heinrich+Boll%22+life&pg=PA121|access-date=29 June 2014}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|وێژە|ڕۆمانەکان|ئەڵمانیا}} {{پۆلی کۆمنز|Heinrich Böll}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٧]] [[پۆل:مردووانی ١٩٨٥]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئاڵمانی]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە]] 5fp6tg6h619ht70e50ua96jj9kv4n5p 0 304014 1668875 1668701 2026-09-16T16:14:58Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Musandam}} 1668875 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = پارێزگای موسەندەم | native_name = {{lang|ar|مُحَافَظَة مُسَنْدَم}} | native_name_lang = ar | settlement_type = [[پارێزگاکانی عوممان|پارێزگا]] | image_skyline = | imagesize = | image_alt = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | flag_alt = | image_seal = | seal_size = | seal_alt = | image_shield = | shield_size = | shield_alt = | image_blank_emblem = | blank_emblem_type = | blank_emblem_size = | blank_emblem_alt = | nickname = | motto = | image_map = Musandam in Oman 2016.svg | mapsize = | map_alt = | map_caption = پارێزگای موسەندەمی عوممان. ناوچەی دابڕاوی [[مەزحا]] بە ڕەنگی سور لە باشووری نیمچەدوورگەی موسەندەم دیاری کراوە. | image_map1 = | mapsize1 = | map_alt1 = | map_caption1 = | subdivision_type = وڵات | subdivision_name = {{OMA}} | subdivision_type1 = | subdivision_name1 = | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | established_title = | established_date = | founder = | named_for = | seat_type = [[شارەوانی|مەڵبەند]] | seat = [[خەسەب]] | government_footnotes = | government_type = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = [[سوڵتانی عوممان|سوڵتان]] | leader_name1 = [[ھەیسەم بن تەارق ئەل سەعید]] | leader_title2 = [[پارێزگار]] | leader_name2 = سەید ئیبراھیم بن سەعید ئەلبوسەعیدی | total_type = | unit_pref = | coordinates = {{Coord|25|55|N|56|17|E|type:adm1st_region:OM-MU|display=title,inline}} | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = 1800 | area_total_sq_mi = | area_total_dunam = | area_land_km2 = | area_land_sq_mi = | area_water_km2 = | area_water_sq_mi = | area_water_percent = | area_note = | elevation_footnotes = | elevation_min_m = | elevation_max_m = | population_footnotes = | population_total = 49,062 | population_as_of = سەرژمێریی ٢٠٢٠ | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_est = | pop_est_as_of = | population_demonym = | population_note = | timezone1 = | utc_offset1 = | timezone1_DST = | utc_offset1_DST = | postal_code_type = | postal_code = | area_code = | website = | footnotes = }} '''پارێزگای موسەندەم''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: {{lang|ar|مُحَافَظَة مُسَنْدَم}}) پارێزگایەکە لە [[عوممان]]. بەبێ لەبەرچاوگرتنی ناوچەی دابڕاوی مەدحا،<ref name="Lancaster&Lancaster2011">{{cite book|last1=Lancaster|first1=Fidelity|url=https://books.google.com/books?id=Le0Ryxzh7cQC&q=musandam|title=Honour is in Contentment: Life Before Oil in Ras Al-Khaimah (UAE) and Some Neighbouring Regions|last2=Lancaster|first2=William|publisher=[[Walter de Gruyter]]|year=2011|isbn=978-3-1102-2339-2|location=[[بەرلین]]، [[نیویۆرک (شار)|نیویۆرک]]|pages=3–265}}</ref> دەکەوێتە سەر نیمچەدوورگەی موسەندەم، کە لە [[نیمچەدوورگەی عەرەبی|نیمچەدوورگەی عەرەبییەوە]] درێژ دەبێتەوە بۆ ناو [[گەرووی ھورمز]]، کە دەروازەیەکی تەنگە بۆ ناو [[کەنداوی فارس]]. پارێزگاکە ناوچەیەکی دابڕاویشە و بەھۆی [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان|میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکانەوە]] لە بەشەکانی تری عوممان جیاکراوەتەوە. شوێنی جوگرافییەکەی کۆنترۆڵی بەشێکی ستراتیژیی گەرووەکەی بە ھاوبەشی لەگەڵ [[ئێران]] بەخشیوەتە عوممان. لە بەشی باکووری موسەندەم، لە دەوروبەری کومزار، زمانی دانیشتووانەکەی زمانی کومزارییە، کە زمانێکی ئێرانیی باشووری ڕۆژئاوایە و پەیوەندییەکی نزیکی لەگەڵ زمانی [[شارستانی لارستان|لارستانی]] و [[لوڕی]] ھەیە. ڕووبەری نیمچەدوورگەی موسەندەم ١٬٨٠٠ کیلومەتری چوارگۆشەیە و لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٢٠دا ژمارەی دانیشتووانی ٤٩٬٠٦٢ کەس بووە. [[پەڕگە:JEBEL_HARIM_2024.jpg|جەبەل حەریم، بەرزترین خاڵ لە موسەندەم]] گەیشتن بە نیمچەدوورگەکە لە پێشودا ئەستەم بوو، تەنھا ڕێگەکان بریتی بوون لە گەشتی ئاسمانیی سنووردار یان لێخوڕینی ئۆتۆمبێل بۆ ماوەی دە کاتژمێر لە ڕێگەی چوار بنکەی پشکنینی کۆچبەرییەوە. خزمەتگوزاریی کەشتیی خێرای شیناس لە نێوان [[مەسقەت]] و موسەندەم لە ئابی ساڵی ٢٠٠٨ خرایە گەڕ بۆ ئاسانکاریی ئەم کێشەیە و ئاسانترکردنی گەیشتن بە ناوچەکە.<ref>{{cite web |date=26 July 2008 |url=https://gulfnews.com/news/gulf/oman/oman-launches-high-speed-ferry-1.120359 |title=Oman launches high-speed ferry |publisher=Gulf News}}</ref> پارێزگاکە لە ڕێگەی وشکانییەوە تەنھا لە [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان|میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکانەوە]] دەستراگەیشتنی ھەیە. بەشی سەرەکیی موسەندەم لە ڕێگەی [[ڕەئسولخەیمە|ڕاس ئەلخەیمە]] لە نزیک ئەلجیر لە ڕێگەی ڕێگای ٢ و ناوچەیەکی دابڕاوی شارقە بە ناوی [[دیبا ئەلحەسن|دیبا ئەلحسنەوە]] دەستراگەیشتنی ھەیە. کۆمپانیای عوممان ئێر ھێڵی ئاسمانی لە نێوان [[قاهیرە]]، [[دوبەی]]، مەسقەتی پایتەختی وڵات، و شارۆچکەی کارگێڕیی سەرەکیی پارێزگاکە، خەسەب دابین دەکات. == مێژوو == نیمچەدوورگەی موسەندەم بەھۆی [[زنجیرەچیای ئەل حەجەر|زنجیرەچیای حەجەر]] و کەناراوە بەردینەکانییەوە لە دەسەڵاتدارێتییە دەوروبەرەکانی جیا ببووەوە،<ref name="thomas">{{Cite journal |last=Thomas |first=Bertram |date=1929 |title=The Musandam peninsula and its people the Shihuh |url=http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/03068372908725040 |journal=Journal of the Royal Central Asian Society |language=en |volume=16 |issue=1 |pages=71–72 |doi=10.1080/03068372908725040 |issn=0035-8789 |url-access=subscription}}</ref> بەدرێژایی مێژوو لەلایەن ھۆزە خۆجێییەکانی وەک شەحییەکان<ref name="thomas" /> و حەبوسییەکانەوە بە شێوەیەکی خۆبەڕێوەبەری بەڕێوە دەبرا.<ref>{{Cite web |last=Anthony |first=John Duke |date=1974 |url=https://apps.dtic.mil/sti/tr/pdf/ADA081293.pdf |access-date=2024-10-31 |website=apps.dtic.mil |page=10 |language=English |title=Political dynamics in the Sultanate of Oman}}</ref> لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا، موسەندەم کێشەی لەسەر بوو لەلایەن سوڵتانی عوممانەوە کە نوێنەرێکی خۆی لە خەسەب جێگیر کردبوو.<ref name="naval">{{Cite web |date=1974 |url=https://apps.dtic.mil/sti/tr/pdf/ADA081293.pdf |access-date=2024-10-28 |website=Qatar Digital Library |language=English |title='File XVII/1 Naval Bases in the Gulf. Correspondence Concerning Above – Report by P.A. Muscat re. Sultan's Boundaries & Limit of Jurisdiction in Northern Oman' [43r] (86/96)}}</ref><ref name="thomas" /> سوڵتان کۆنترۆڵی کاریگەری بەسەر ناوچەکدا نەبوو، نە باجی کۆدەکردەوە<ref name="naval" /> و نە ئامادەییی سەربازیشی ھەبوو،<ref name="hughes">{{Cite journal |last1=Yates |first1=Athol |last2=Hughes |first2=Geraint |date=2022-10-03 |title=Operation Intradon in the Musandam, 1970–1971: what this counterinsurgency operation says about British military operations in the Arabian Gulf |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09592318.2022.2066305 |journal=Small Wars & Insurgencies |language=en |volume=33 |issue=7 |pages=1236–1258 |doi=10.1080/09592318.2022.2066305 |issn=0959-2318 |url-access=subscription}}</ref> و نیمچەدوورگەکە بەردەوام بوو لەلایەن ھۆزە خۆجێییەکانەوە دەسەڵاتی بەسەردا دەکرا. لە ساڵانی ١٩٧٠–١٩٧١، دوای کودەتای 1970ی عوممان بە پاڵپشتیی بەریتانیا، ھێزەکانی بەریتانیا و دەوریەی عوممانی ئاشتی<ref>{{Cite journal |last=Bradshaw |first=Tancred |date=2020-11-01 |title=Security forces and the end of empire in the Trucial States, 1960–1971 |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00263206.2020.1805318 |journal=Middle Eastern Studies |language=en |volume=56 |issue=6 |pages=1019–1033 |doi=10.1080/00263206.2020.1805318 |issn=0026-3206 |url-access=subscription}}</ref> ھێرشیان کردە سەر موسەندەم و کۆتاییان بە دەسەڵاتی خۆجێیی ھێنا<ref>{{Cite web |date=2021-10-22 |url=https://declassifieduk.org/stealing-a-nation-musandam-intradon-sas-oman-oil/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20211024184150/https://declassifieduk.org/stealing-a-nation-musandam-intradon-sas-oman-oil/ |archive-date=24 October 2021 |access-date=2021-10-24 |website=Declassified UK |language=en-US |title=Stealing a nation – the secret SAS mission to capture the Middle East's oil artery |url-status=live}}</ref> و ھێزێکی سەربازیی ھەمیشەییی عوممانییان دامەزراند.<ref name="hughes" /> == پارێزگاکان == پارێزگای موسەندەم لە چوار ویلایەت پێکھاتووە:<ref name="Lancaster&Lancaster20112" /> * خەسەب، ناوەندی ھەرێمیی پارێزگاکە * بەخا * دیبا ئەلبەیعە * مەزحا، کە خۆی ناوچەیەکی دابڕاوە و دەکەوێتە نیوەی ڕێگەی نێوان بەشەکەی تری موسەندەم و خاکی سەرەکیی عوممان ناوچەکە گرنگییەکی ستراتیژیی گەورەی ھەیە بەھۆی نزیکی لە [[گەرووی ھورمز]]. بەڕێوەبەری کارگێڕیی پارێزگاکە پارێزگارە، کە ھاوکات وەزیری دەوڵەتیشە. پارێزگاری ئێستا سەید ئیبراھیم بن سەعید ئەلبوسەعیدییە.<ref>{{cite news|url=https://www.omanobserver.om/prince-william-begins-oman-visit-in-musandam/|title=Prince William begins Oman visit in Musandam|newspaper=Oman Observer|access-date=23 January 2020|archive-date=4 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210204001549/https://www.omanobserver.om/prince-william-begins-oman-visit-in-musandam/|url-status=live}}</ref> == جوگرافیا == [[پەڕگە:Dhow in the fjords of Khasab, Oman - panoramio.jpg|وێنۆک|کەشتییەک لەسەر کەناراوەکانی خەسەب]] کەناراوە سەختەکانی ناوچەکە لە کەناراوە ھەڵکۆڵراوەکانی بەستەڵەکەکانی ناوچە جەمسەرییەکان دەچێت، بەڵام لەم حاڵەتەدا کەناراوەکە بەھۆی جووڵەی [[توێکڵی زەوی|توێکڵی زەوییەوە]] شێوەی وەرگرتووە. پلێتی عەرەبی بەھێواشی دەچێتە ژێر پلێتی ئۆراسی، ئەمەش بووەتە ھۆی دروستبوونی زنجیرەچیا بومەلەرزەوییەکانی [[ئێران]]. لە لێواری پێشەوەی پلێتی عەرەبیدا، نیمچەدوورگەی موسەندەم نوقم دەبێت. چیا بەرزەکان لە سەرووی ئاوەکەوە دەمێننەوە، بەڵام دەریاکە ڕژاوەتە ناو دۆڵەکان و وەک پەنجەکانی ئاو پڕی کردوونەتەوە.<ref>{{cite web |date=15 April 2009 |url=https://earthobservatory.nasa.gov/images/38218/musandam-peninsula-oman |access-date=23 January 2020 |website=NASA Earth Observatory |title=Musandam Peninsula, Oman}}</ref> بەرزترین خاڵ لە موسەندەم جەبەل حەریمە، کە بەرزایییەکەی ٢٬٠٨٧ مەتر (٦٬٨٤٧ پێ) لە ئاستی دەریاوە بەرزە. == دیمۆگرافیا == {{Historical populations|1993|28,727|2003|28,378|2010|31,425|2020|49,062|title=|align=left|clear=|direction=|percentages=pagr|state=|type=|shading=off|width=|subbox=|pop_name=|year_name=ساڵی سەرژمێری|percent_name=|footnote=|source=ستیپۆپوولەیشن<ref>{{cite web |title=Oman: Governorates |url=http://www.citypopulation.de/en/oman/cities/ |website=www.citypopulation.de |language=en |access-date=12 March 2022 |archive-date=21 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230521010224/http://citypopulation.de/en/oman/cities/ |url-status=live }}</ref>|graph-pos=bottom|graph-width=|graph-height=|percol=|cols=|perrow=|rows=}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{Wikivoyage|Musandam Peninsula}} * [https://web.archive.org/web/20060222111410/http://home.pages.at/maxifant/Frames/madha-na.jpg نەخشەیەکە خاکی ناوچەکەی تێدا دیارە] * [https://earthobservatory.nasa.gov/IOTD/view.php?id=38218&src=iotdrss نیمچەدوورگەی موسەندەم، عوممان] لە ماڵپەڕی ناسا ئۆبزێرڤاتۆری == سەرچاوەکان == <references /> {{پۆلی کۆمنز|Musandam}} [[پۆل:ئینکلاڤ و ئێکسکلیڤ]] 1payptystrigvc431nnvzygel8zxkdn 1668933 1668875 2026-09-16T17:02:57Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:جوگرافیا|جوگرافیا]] و [[دەروازە:عومان|عومان]] 1668933 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = پارێزگای موسەندەم | native_name = {{lang|ar|مُحَافَظَة مُسَنْدَم}} | native_name_lang = ar | settlement_type = [[پارێزگاکانی عوممان|پارێزگا]] | image_skyline = | imagesize = | image_alt = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | flag_alt = | image_seal = | seal_size = | seal_alt = | image_shield = | shield_size = | shield_alt = | image_blank_emblem = | blank_emblem_type = | blank_emblem_size = | blank_emblem_alt = | nickname = | motto = | image_map = Musandam in Oman 2016.svg | mapsize = | map_alt = | map_caption = پارێزگای موسەندەمی عوممان. ناوچەی دابڕاوی [[مەزحا]] بە ڕەنگی سور لە باشووری نیمچەدوورگەی موسەندەم دیاری کراوە. | image_map1 = | mapsize1 = | map_alt1 = | map_caption1 = | subdivision_type = وڵات | subdivision_name = {{OMA}} | subdivision_type1 = | subdivision_name1 = | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | established_title = | established_date = | founder = | named_for = | seat_type = [[شارەوانی|مەڵبەند]] | seat = [[خەسەب]] | government_footnotes = | government_type = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = [[سوڵتانی عوممان|سوڵتان]] | leader_name1 = [[ھەیسەم بن تەارق ئەل سەعید]] | leader_title2 = [[پارێزگار]] | leader_name2 = سەید ئیبراھیم بن سەعید ئەلبوسەعیدی | total_type = | unit_pref = | coordinates = {{Coord|25|55|N|56|17|E|type:adm1st_region:OM-MU|display=title,inline}} | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = 1800 | area_total_sq_mi = | area_total_dunam = | area_land_km2 = | area_land_sq_mi = | area_water_km2 = | area_water_sq_mi = | area_water_percent = | area_note = | elevation_footnotes = | elevation_min_m = | elevation_max_m = | population_footnotes = | population_total = 49,062 | population_as_of = سەرژمێریی ٢٠٢٠ | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_est = | pop_est_as_of = | population_demonym = | population_note = | timezone1 = | utc_offset1 = | timezone1_DST = | utc_offset1_DST = | postal_code_type = | postal_code = | area_code = | website = | footnotes = }} '''پارێزگای موسەندەم''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: {{lang|ar|مُحَافَظَة مُسَنْدَم}}) پارێزگایەکە لە [[عوممان]]. بەبێ لەبەرچاوگرتنی ناوچەی دابڕاوی مەدحا،<ref name="Lancaster&Lancaster2011">{{cite book|last1=Lancaster|first1=Fidelity|url=https://books.google.com/books?id=Le0Ryxzh7cQC&q=musandam|title=Honour is in Contentment: Life Before Oil in Ras Al-Khaimah (UAE) and Some Neighbouring Regions|last2=Lancaster|first2=William|publisher=[[Walter de Gruyter]]|year=2011|isbn=978-3-1102-2339-2|location=[[بەرلین]]، [[نیویۆرک (شار)|نیویۆرک]]|pages=3–265}}</ref> دەکەوێتە سەر نیمچەدوورگەی موسەندەم، کە لە [[نیمچەدوورگەی عەرەبی|نیمچەدوورگەی عەرەبییەوە]] درێژ دەبێتەوە بۆ ناو [[گەرووی ھورمز]]، کە دەروازەیەکی تەنگە بۆ ناو [[کەنداوی فارس]]. پارێزگاکە ناوچەیەکی دابڕاویشە و بەھۆی [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان|میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکانەوە]] لە بەشەکانی تری عوممان جیاکراوەتەوە. شوێنی جوگرافییەکەی کۆنترۆڵی بەشێکی ستراتیژیی گەرووەکەی بە ھاوبەشی لەگەڵ [[ئێران]] بەخشیوەتە عوممان. لە بەشی باکووری موسەندەم، لە دەوروبەری کومزار، زمانی دانیشتووانەکەی زمانی کومزارییە، کە زمانێکی ئێرانیی باشووری ڕۆژئاوایە و پەیوەندییەکی نزیکی لەگەڵ زمانی [[شارستانی لارستان|لارستانی]] و [[لوڕی]] ھەیە. ڕووبەری نیمچەدوورگەی موسەندەم ١٬٨٠٠ کیلومەتری چوارگۆشەیە و لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٢٠دا ژمارەی دانیشتووانی ٤٩٬٠٦٢ کەس بووە. [[پەڕگە:JEBEL_HARIM_2024.jpg|جەبەل حەریم، بەرزترین خاڵ لە موسەندەم]] گەیشتن بە نیمچەدوورگەکە لە پێشودا ئەستەم بوو، تەنھا ڕێگەکان بریتی بوون لە گەشتی ئاسمانیی سنووردار یان لێخوڕینی ئۆتۆمبێل بۆ ماوەی دە کاتژمێر لە ڕێگەی چوار بنکەی پشکنینی کۆچبەرییەوە. خزمەتگوزاریی کەشتیی خێرای شیناس لە نێوان [[مەسقەت]] و موسەندەم لە ئابی ساڵی ٢٠٠٨ خرایە گەڕ بۆ ئاسانکاریی ئەم کێشەیە و ئاسانترکردنی گەیشتن بە ناوچەکە.<ref>{{cite web |date=26 July 2008 |url=https://gulfnews.com/news/gulf/oman/oman-launches-high-speed-ferry-1.120359 |title=Oman launches high-speed ferry |publisher=Gulf News}}</ref> پارێزگاکە لە ڕێگەی وشکانییەوە تەنھا لە [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان|میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکانەوە]] دەستراگەیشتنی ھەیە. بەشی سەرەکیی موسەندەم لە ڕێگەی [[ڕەئسولخەیمە|ڕاس ئەلخەیمە]] لە نزیک ئەلجیر لە ڕێگەی ڕێگای ٢ و ناوچەیەکی دابڕاوی شارقە بە ناوی [[دیبا ئەلحەسن|دیبا ئەلحسنەوە]] دەستراگەیشتنی ھەیە. کۆمپانیای عوممان ئێر ھێڵی ئاسمانی لە نێوان [[قاهیرە]]، [[دوبەی]]، مەسقەتی پایتەختی وڵات، و شارۆچکەی کارگێڕیی سەرەکیی پارێزگاکە، خەسەب دابین دەکات. == مێژوو == نیمچەدوورگەی موسەندەم بەھۆی [[زنجیرەچیای ئەل حەجەر|زنجیرەچیای حەجەر]] و کەناراوە بەردینەکانییەوە لە دەسەڵاتدارێتییە دەوروبەرەکانی جیا ببووەوە،<ref name="thomas">{{Cite journal |last=Thomas |first=Bertram |date=1929 |title=The Musandam peninsula and its people the Shihuh |url=http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/03068372908725040 |journal=Journal of the Royal Central Asian Society |language=en |volume=16 |issue=1 |pages=71–72 |doi=10.1080/03068372908725040 |issn=0035-8789 |url-access=subscription}}</ref> بەدرێژایی مێژوو لەلایەن ھۆزە خۆجێییەکانی وەک شەحییەکان<ref name="thomas" /> و حەبوسییەکانەوە بە شێوەیەکی خۆبەڕێوەبەری بەڕێوە دەبرا.<ref>{{Cite web |last=Anthony |first=John Duke |date=1974 |url=https://apps.dtic.mil/sti/tr/pdf/ADA081293.pdf |access-date=2024-10-31 |website=apps.dtic.mil |page=10 |language=English |title=Political dynamics in the Sultanate of Oman}}</ref> لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا، موسەندەم کێشەی لەسەر بوو لەلایەن سوڵتانی عوممانەوە کە نوێنەرێکی خۆی لە خەسەب جێگیر کردبوو.<ref name="naval">{{Cite web |date=1974 |url=https://apps.dtic.mil/sti/tr/pdf/ADA081293.pdf |access-date=2024-10-28 |website=Qatar Digital Library |language=English |title='File XVII/1 Naval Bases in the Gulf. Correspondence Concerning Above – Report by P.A. Muscat re. Sultan's Boundaries & Limit of Jurisdiction in Northern Oman' [43r] (86/96)}}</ref><ref name="thomas" /> سوڵتان کۆنترۆڵی کاریگەری بەسەر ناوچەکدا نەبوو، نە باجی کۆدەکردەوە<ref name="naval" /> و نە ئامادەییی سەربازیشی ھەبوو،<ref name="hughes">{{Cite journal |last1=Yates |first1=Athol |last2=Hughes |first2=Geraint |date=2022-10-03 |title=Operation Intradon in the Musandam, 1970–1971: what this counterinsurgency operation says about British military operations in the Arabian Gulf |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09592318.2022.2066305 |journal=Small Wars & Insurgencies |language=en |volume=33 |issue=7 |pages=1236–1258 |doi=10.1080/09592318.2022.2066305 |issn=0959-2318 |url-access=subscription}}</ref> و نیمچەدوورگەکە بەردەوام بوو لەلایەن ھۆزە خۆجێییەکانەوە دەسەڵاتی بەسەردا دەکرا. لە ساڵانی ١٩٧٠–١٩٧١، دوای کودەتای 1970ی عوممان بە پاڵپشتیی بەریتانیا، ھێزەکانی بەریتانیا و دەوریەی عوممانی ئاشتی<ref>{{Cite journal |last=Bradshaw |first=Tancred |date=2020-11-01 |title=Security forces and the end of empire in the Trucial States, 1960–1971 |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00263206.2020.1805318 |journal=Middle Eastern Studies |language=en |volume=56 |issue=6 |pages=1019–1033 |doi=10.1080/00263206.2020.1805318 |issn=0026-3206 |url-access=subscription}}</ref> ھێرشیان کردە سەر موسەندەم و کۆتاییان بە دەسەڵاتی خۆجێیی ھێنا<ref>{{Cite web |date=2021-10-22 |url=https://declassifieduk.org/stealing-a-nation-musandam-intradon-sas-oman-oil/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20211024184150/https://declassifieduk.org/stealing-a-nation-musandam-intradon-sas-oman-oil/ |archive-date=24 October 2021 |access-date=2021-10-24 |website=Declassified UK |language=en-US |title=Stealing a nation – the secret SAS mission to capture the Middle East's oil artery |url-status=live}}</ref> و ھێزێکی سەربازیی ھەمیشەییی عوممانییان دامەزراند.<ref name="hughes" /> == پارێزگاکان == پارێزگای موسەندەم لە چوار ویلایەت پێکھاتووە:<ref name="Lancaster&Lancaster20112" /> * خەسەب، ناوەندی ھەرێمیی پارێزگاکە * بەخا * دیبا ئەلبەیعە * مەزحا، کە خۆی ناوچەیەکی دابڕاوە و دەکەوێتە نیوەی ڕێگەی نێوان بەشەکەی تری موسەندەم و خاکی سەرەکیی عوممان ناوچەکە گرنگییەکی ستراتیژیی گەورەی ھەیە بەھۆی نزیکی لە [[گەرووی ھورمز]]. بەڕێوەبەری کارگێڕیی پارێزگاکە پارێزگارە، کە ھاوکات وەزیری دەوڵەتیشە. پارێزگاری ئێستا سەید ئیبراھیم بن سەعید ئەلبوسەعیدییە.<ref>{{cite news|url=https://www.omanobserver.om/prince-william-begins-oman-visit-in-musandam/|title=Prince William begins Oman visit in Musandam|newspaper=Oman Observer|access-date=23 January 2020|archive-date=4 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210204001549/https://www.omanobserver.om/prince-william-begins-oman-visit-in-musandam/|url-status=live}}</ref> == جوگرافیا == [[پەڕگە:Dhow in the fjords of Khasab, Oman - panoramio.jpg|وێنۆک|کەشتییەک لەسەر کەناراوەکانی خەسەب]] کەناراوە سەختەکانی ناوچەکە لە کەناراوە ھەڵکۆڵراوەکانی بەستەڵەکەکانی ناوچە جەمسەرییەکان دەچێت، بەڵام لەم حاڵەتەدا کەناراوەکە بەھۆی جووڵەی [[توێکڵی زەوی|توێکڵی زەوییەوە]] شێوەی وەرگرتووە. پلێتی عەرەبی بەھێواشی دەچێتە ژێر پلێتی ئۆراسی، ئەمەش بووەتە ھۆی دروستبوونی زنجیرەچیا بومەلەرزەوییەکانی [[ئێران]]. لە لێواری پێشەوەی پلێتی عەرەبیدا، نیمچەدوورگەی موسەندەم نوقم دەبێت. چیا بەرزەکان لە سەرووی ئاوەکەوە دەمێننەوە، بەڵام دەریاکە ڕژاوەتە ناو دۆڵەکان و وەک پەنجەکانی ئاو پڕی کردوونەتەوە.<ref>{{cite web |date=15 April 2009 |url=https://earthobservatory.nasa.gov/images/38218/musandam-peninsula-oman |access-date=23 January 2020 |website=NASA Earth Observatory |title=Musandam Peninsula, Oman}}</ref> بەرزترین خاڵ لە موسەندەم جەبەل حەریمە، کە بەرزایییەکەی ٢٬٠٨٧ مەتر (٦٬٨٤٧ پێ) لە ئاستی دەریاوە بەرزە. == دیمۆگرافیا == {{Historical populations|1993|28,727|2003|28,378|2010|31,425|2020|49,062|title=|align=left|clear=|direction=|percentages=pagr|state=|type=|shading=off|width=|subbox=|pop_name=|year_name=ساڵی سەرژمێری|percent_name=|footnote=|source=ستیپۆپوولەیشن<ref>{{cite web |title=Oman: Governorates |url=http://www.citypopulation.de/en/oman/cities/ |website=www.citypopulation.de |language=en |access-date=12 March 2022 |archive-date=21 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230521010224/http://citypopulation.de/en/oman/cities/ |url-status=live }}</ref>|graph-pos=bottom|graph-width=|graph-height=|percol=|cols=|perrow=|rows=}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{Wikivoyage|Musandam Peninsula}} * [https://web.archive.org/web/20060222111410/http://home.pages.at/maxifant/Frames/madha-na.jpg نەخشەیەکە خاکی ناوچەکەی تێدا دیارە] * [https://earthobservatory.nasa.gov/IOTD/view.php?id=38218&src=iotdrss نیمچەدوورگەی موسەندەم، عوممان] لە ماڵپەڕی ناسا ئۆبزێرڤاتۆری == سەرچاوەکان == <references /> {{پۆلی کۆمنز|Musandam}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|عومان}} [[پۆل:ئینکلاڤ و ئێکسکلیڤ]] 47pqln89w66k01qch7gxvu1cc9ev2fa 0 304015 1668940 1668397 2026-09-16T17:07:20Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:گەردوون|گەردوون]] و [[دەروازە:خۆراک|خۆراک]] 1668940 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Acetone-CRC-MW-ED-dimensions-2D-Vector.svg|وێنۆک]] '''ئەسیتۆن''' ('''٢-پرۆپانۆن''' یان '''دیمێتیل کیتۆن''') [[ئاوێتەی ئەندامی|ئاوێتەیەکی ئەندامییە]] و {{chem2|CH3COCH3}} [[فورمووڵی کیمیایی|فورمووڵەکەیەتی]].<ref>{{Cite journal |last=Allen |first=P. W. |last2=Bowen |first2=H. J. M. |last3=Sutton |first3=L. E. |last4=Bastiansen |first4=O. |date=١٩٥٢ |title=The molecular structure of acetone |url=https://pubs.rsc.org/tf/article/283089 |journal=Transactions of the Faraday Society |language=en |volume=٤٨ |pages=٩٩١ |doi=10.1039/tf9524800991 |issn=0014-7672}}</ref> ساکارترین و بچووکترین [[کیتۆن|کیتۆنە]]. شلەیەکی بێڕەنگ، فڕۆک و لەگڕگرتنھاتووە، و بۆنێکی تیژی ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|last=Myers|first=Rusty L.|url=https://www.worldcat.org/title/122526853|title=The 100 Most Important Chemical Compounds: A Reference Guide|date=٣٠ی ئابی ٢٠٠٧|publisher=Greenwood Press|isbn=978-0-313-33758-1|oclc=122526853}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|کیمیا|گەردوون|خۆراک}} 68d3uvaffhv2mge12jifm9muol4kaz9 0 304016 1669273 1668404 2026-09-17T08:34:30Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ٢ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1669273 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = گەویلان ئازاد | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|کویلان ازاد}}<br>{{lang-en| Gawilan Azad}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.35123| 43.65243}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی گەویلان ئازاد''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.35123| 43.65243 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بەردەڕەش|بەردەڕەش]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی کەڵەک|کەڵەک]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٢٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١١٥٨٤ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''گەویلان ئازاد''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی کەڵەک]] لە [[قەزای بەردەڕەش]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> == ناو == == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (١٢٤)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٢٤١)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٢٣١٩) [[خێزان]] و (١١٥٨٤) کەس، کە (٥٧٢٩) [[نێر]] و (٥٨٥٥) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بەردەڕەش}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|عێراق}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 2yidgeom779cgzopoiz08uf0dkrgtpu 0 304017 1669274 1668405 2026-09-17T08:34:32Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ٢ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1669274 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = گەویلان بۆتان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|کویلان بوتان}}<br>{{lang-en| Gawilan Botan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 3.35113| 43.65151}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی گەویلان بۆتان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.35113| 43.65151 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بەردەڕەش|بەردەڕەش]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی کەڵەک|کەڵەک]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٣٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = چۆڵ<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''گەویلان بۆتان''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی کەڵەک]] لە [[قەزای بەردەڕەش]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> == ناو == == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (-) [[خێزان]] و (-) کەس، کە (-) [[نێر]] و (-) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بەردەڕەش}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|عێراق}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 5midrb9lyx0h8qxv7eu8biu8573c6hb 0 304018 1669266 1668407 2026-09-17T07:53:12Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ٢ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1669266 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەورەسۆر | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|کورسور}}<br>{{lang-en| Kawrasor}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.29122| 43.64670}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کەورەسۆر''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.29122| 43.64670 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بەردەڕەش|بەردەڕەش]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی کەڵەک|کەڵەک]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٦٤ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٢٠٤ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەورەسۆر''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی کەڵەک]] لە [[قەزای بەردەڕەش]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> == ناو == == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (١٠٩)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٢١١) [[خێزان]] و (١٢٠٤) کەس، کە (٦٠٠) [[نێر]] و (٦٠٤) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بەردەڕەش}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|عێراق}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 6ox00ci9ly82u1crcyiisbft9ef10e4 0 304019 1668968 1668410 2026-09-16T18:38:38Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ٢ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1668968 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = قەسروک | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|قصروك}}<br>{{lang-en| Qasrok}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.37162| 43.531}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی قەسروک''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.37162| 43.531 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بەردەڕەش|بەردەڕەش]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی کەڵەک|کەڵەک]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٧٧ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٣٥٠ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''قەسروک''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی کەڵەک]] لە [[قەزای بەردەڕەش]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> == ناو == == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (١١١)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٢١٠)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (١٨٨) [[خێزان]] و (١٣٥٠) کەس، کە (٦٧٢) [[نێر]] و (٦٧٨) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بەردەڕەش}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|عێراق}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] fru82sq10f64ud6zcay57fk1o582303 0 304020 1669272 1668414 2026-09-17T08:31:09Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ٢ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1669272 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = گەزەکان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|كزكان}}<br>{{lang-en| Gazakan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.21034| 43.52737}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی گەزەکان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.21034| 43.52737 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بەردەڕەش|بەردەڕەش]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی کەڵەک|کەڵەک]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٣٧ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٣٦٧ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[گۆرانی (شێوەزار)|گۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[یارسان|سارۆلی]] (کاکەیی) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''گەزەکان''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی کەڵەک]] لە [[قەزای بەردەڕەش]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> == ناو == == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٣٣٤)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٤٧٨) [[خێزان]] و (٢٣٦٧) کەس، کە (١٢٠٧) [[نێر]] و (١١٦٠) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بەردەڕەش}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] mlueuu1oazqamkjn05l6hm4xsl2dmyk 0 304021 1668882 1668475 2026-09-16T16:26:41Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|PotPlayer}} 1668882 wikitext text/x-wiki {{Infobox software|name=پۆت پلەیەر|logo=PotPlayer-.png|screenshot=|caption=|collapsible=|author=کانگ یۆنگ-هی|developer=کاکاو|operating system=[[ویندۆز ١١]]، [[ویندۆز ١٠]]، [[ویندۆز ٨.١]]، [[ویندۆز ٧]]|size=~ 33.6 MB|language count=33|language=عەرەبی، ئەرمەنی، ئازەربایجانی، بێلارووسی، بولگاری، کاتالانی، چینی (سادەکراوە و نەریتی)، چیخی، ئینگلیزی، فەڕەنسی، ئەڵمانی، یۆنانی، عیبری، هۆنگ کۆنگی، مەجاری، ئەندۆنیزی، ئیتالی، ژاپۆنی، کۆری، کوردی، فارسی، پۆڵەندی، پورتوگالی، ڕووسی، سڕبی، ئیسپانی، سویدی، تاجیكی (سیرلیک)، تایلاەندی، تورکی، ئوکراینی، ئۆزبەکی (لاتینی)|genre=پەخشکەری میدیا (سۆفتوێر){{!}}پێخشکەری میدیا|license=فریوێر|website={{URL|https://potplayer.tv/}}|logo size=200px}} '''پۆتپلەیەر''' (بە ئینگلیزی: PotPlayer) پەخشکەرێکی میدیایە بۆ سیستەمی کارپێکردنی [[مایکرۆسۆفت ویندۆز|مایکڕۆسۆفت ویندۆز]] کە لەلایەن کۆمپانیای ئینتەرنێتیی [[کۆریای باشوور]] [[کاکاو ئینتەرتەیمێنت|کاکاو]] پەرەی پێدراوە. لە سەرەتادا پەخشکەرەکە بە ناوی داوم لایڤ (Daum Live) بڵاوکرایەوە.<ref name=":0">{{Cite web |url=https://t1.daumcdn.net/potplayer/PotPlayer/v4/Update2/UpdateEng.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240808033349/https://t1.daumcdn.net/potplayer/PotPlayer/v4/Update2/UpdateEng.html |archive-date=August 8, 2024 |access-date=August 9, 2024 |website=t1.daumcdn.net |title=Version History of the PotPlayer |url-status=live}}</ref> پۆت پلەیەر ستایشی زۆری لێکراوە بەهۆی بوونی مەودایەکی فراوان لە ڕێکخستن و دەستکاری، نەرمی بەرنامەکە و پشتگیریکردنی لە کۆمەڵێک شێوازی جۆراوجۆری میدیا. ''[[تێک ڕادار]]'' بەرنامەکەی خستوەتە ڕیزی باشترین پەخشکەرە خۆڕاییەکانی ڤیدیۆ و بە "پڕۆگرامێکی زۆر بەهێز" وەسفی کرد. ''XDA Developers'' ئاماژەی بە هەڵبژاردنە بەربڵاوەکانی ڕێکخستن و باشترکردنی پەخشکردن لەسەر پلەیەرە بەهێزەکان کرد و پۆت پلەیەری بە "باشترین پەخشکەری میدیا کە تا ئێستا دروست کرابێت ناوبرد".<ref name="Lifehacker">{{cite web |last1=Gordon |first1=Whitson |date=July 19, 2011 |url=https://lifehacker.com/5822672/the-best-video-player-for-windows |access-date=April 28, 2016 |website=Lifehacker |title=The Best Video Player for Windows}}</ref><ref name="SoftPedia">{{cite web |last1=Dragomir |first1=Mircea |url=https://www.softpedia.com/get/Multimedia/Video/Video-Players/PotPlayer.shtml |access-date=April 28, 2016 |website=SoftPedia |title=PotPlayer}}</ref><ref>{{Cite web |last1=Baxter |first1=Daryl |last2=Graw |first2=Michael |date=January 18, 2024 |url=https://www.techradar.com/best/free-video-player |access-date=August 9, 2024 |website=[[TechRadar]] |title=The best free video players 2024}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Conway |first=Adam |date=May 23, 2024 |url=https://www.xda-developers.com/potplayer-software-best-media-player/ |access-date=August 9, 2024 |website=[[XDA Developers]] |title=PotPlayer is the best media player that you've never heard of |url-status=}}</ref> == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{Official website|https://potplayer.daum.net/}} * {{Official website|https://potplayer.tv/}} * [https://apps.microsoft.com/detail/xp8bsbgqw2dks0 پۆتپلەیەر] لە [[مایکرۆسۆفت ستۆر|مایکڕۆسۆفت ستۆر]] <references /> == ئەمانەش ببینە == * [[ڤی ئێل سی میدیا پلەیەر|ڤی ئێڵ سی میدیا پلەیەر]] * [[تۆمارکەری ڤیدیۆ کاسێت]] * [[دی ڤی دی خوێنەر]] * [[ویندۆز ٨.١]] * [[مایکرۆسۆفت ویندۆز]] {{پۆلی کۆمنز|PotPlayer}} ah1nkk29simk22ymcogu4u1g3muk3k7 1668931 1668882 2026-09-16T17:01:57Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:زانستی کۆمپیوتەر|زانستی کۆمپیوتەر]] 1668931 wikitext text/x-wiki {{Infobox software|name=پۆت پلەیەر|logo=PotPlayer-.png|screenshot=|caption=|collapsible=|author=کانگ یۆنگ-هی|developer=کاکاو|operating system=[[ویندۆز ١١]]، [[ویندۆز ١٠]]، [[ویندۆز ٨.١]]، [[ویندۆز ٧]]|size=~ 33.6 MB|language count=33|language=عەرەبی، ئەرمەنی، ئازەربایجانی، بێلارووسی، بولگاری، کاتالانی، چینی (سادەکراوە و نەریتی)، چیخی، ئینگلیزی، فەڕەنسی، ئەڵمانی، یۆنانی، عیبری، هۆنگ کۆنگی، مەجاری، ئەندۆنیزی، ئیتالی، ژاپۆنی، کۆری، کوردی، فارسی، پۆڵەندی، پورتوگالی، ڕووسی، سڕبی، ئیسپانی، سویدی، تاجیكی (سیرلیک)، تایلاەندی، تورکی، ئوکراینی، ئۆزبەکی (لاتینی)|genre=پەخشکەری میدیا (سۆفتوێر){{!}}پێخشکەری میدیا|license=فریوێر|website={{URL|https://potplayer.tv/}}|logo size=200px}} '''پۆتپلەیەر''' (بە ئینگلیزی: PotPlayer) پەخشکەرێکی میدیایە بۆ سیستەمی کارپێکردنی [[مایکرۆسۆفت ویندۆز|مایکڕۆسۆفت ویندۆز]] کە لەلایەن کۆمپانیای ئینتەرنێتیی [[کۆریای باشوور]] [[کاکاو ئینتەرتەیمێنت|کاکاو]] پەرەی پێدراوە. لە سەرەتادا پەخشکەرەکە بە ناوی داوم لایڤ (Daum Live) بڵاوکرایەوە.<ref name=":0">{{Cite web |url=https://t1.daumcdn.net/potplayer/PotPlayer/v4/Update2/UpdateEng.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240808033349/https://t1.daumcdn.net/potplayer/PotPlayer/v4/Update2/UpdateEng.html |archive-date=August 8, 2024 |access-date=August 9, 2024 |website=t1.daumcdn.net |title=Version History of the PotPlayer |url-status=live}}</ref> پۆت پلەیەر ستایشی زۆری لێکراوە بەهۆی بوونی مەودایەکی فراوان لە ڕێکخستن و دەستکاری، نەرمی بەرنامەکە و پشتگیریکردنی لە کۆمەڵێک شێوازی جۆراوجۆری میدیا. ''[[تێک ڕادار]]'' بەرنامەکەی خستوەتە ڕیزی باشترین پەخشکەرە خۆڕاییەکانی ڤیدیۆ و بە "پڕۆگرامێکی زۆر بەهێز" وەسفی کرد. ''XDA Developers'' ئاماژەی بە هەڵبژاردنە بەربڵاوەکانی ڕێکخستن و باشترکردنی پەخشکردن لەسەر پلەیەرە بەهێزەکان کرد و پۆت پلەیەری بە "باشترین پەخشکەری میدیا کە تا ئێستا دروست کرابێت ناوبرد".<ref name="Lifehacker">{{cite web |last1=Gordon |first1=Whitson |date=July 19, 2011 |url=https://lifehacker.com/5822672/the-best-video-player-for-windows |access-date=April 28, 2016 |website=Lifehacker |title=The Best Video Player for Windows}}</ref><ref name="SoftPedia">{{cite web |last1=Dragomir |first1=Mircea |url=https://www.softpedia.com/get/Multimedia/Video/Video-Players/PotPlayer.shtml |access-date=April 28, 2016 |website=SoftPedia |title=PotPlayer}}</ref><ref>{{Cite web |last1=Baxter |first1=Daryl |last2=Graw |first2=Michael |date=January 18, 2024 |url=https://www.techradar.com/best/free-video-player |access-date=August 9, 2024 |website=[[TechRadar]] |title=The best free video players 2024}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Conway |first=Adam |date=May 23, 2024 |url=https://www.xda-developers.com/potplayer-software-best-media-player/ |access-date=August 9, 2024 |website=[[XDA Developers]] |title=PotPlayer is the best media player that you've never heard of |url-status=}}</ref> == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{Official website|https://potplayer.daum.net/}} * {{Official website|https://potplayer.tv/}} * [https://apps.microsoft.com/detail/xp8bsbgqw2dks0 پۆتپلەیەر] لە [[مایکرۆسۆفت ستۆر|مایکڕۆسۆفت ستۆر]] <references /> == ئەمانەش ببینە == * [[ڤی ئێل سی میدیا پلەیەر|ڤی ئێڵ سی میدیا پلەیەر]] * [[تۆمارکەری ڤیدیۆ کاسێت]] * [[دی ڤی دی خوێنەر]] * [[ویندۆز ٨.١]] * [[مایکرۆسۆفت ویندۆز]] {{پۆلی کۆمنز|PotPlayer}} {{تووڵی دەروازە|زانستی کۆمپیوتەر}} q35xowvl6fis7ue0xg1qcsq6ohexvt1 0 304022 1668859 1668447 2026-09-16T14:11:31Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ٢ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1668859 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = سێودینان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|سیودینان}}<br>{{lang-en| Sewdinan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.33965| 43.54015}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی سێودینان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.33965| 43.54015 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بەردەڕەش|بەردەڕەش]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی کەڵەک|کەڵەک]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٧٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٣٥٨ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''سێودینان''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی کەڵەک]] لە [[قەزای بەردەڕەش]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> == ناو == == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (١٤٣)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (١١٧)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٥٦) [[خێزان]] و (٣٥٨) کەس، کە (١٨٦) [[نێر]] و (١٧٢) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بەردەڕەش}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] krimn6h0gulrxywsj7i1iyzqoiai0wg 0 304025 1668787 1668605 2026-09-16T12:18:20Z Mohammdaon 14563 1668787 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = تەل ئەسوەد گەورە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|تل أسود الكبير}}<br>{{lang-en| Great Tal Aswad }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.27141| 43.52948}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی تەل ئەسوەد گەورە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.27141| 43.52948 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بەردەڕەش|بەردەڕەش]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی کەڵەک|کەڵەک]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٤٧ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٣٥٣ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''تەل ئەسوەد گەورە''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی کەڵەک]] لە [[قەزای بەردەڕەش]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> == ناو == == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (٤١٦)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٢٣٣)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٦٧) [[خێزان]] و (٣٥٣) کەس، کە (١٨١) [[نێر]] و (١٧٢) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بەردەڕەش}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] goi60ff3ys1j5u01yhtp219pkfiiwnv 0 304026 1668937 1668700 2026-09-16T17:04:57Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ژیاننامە|ژیاننامە]]، [[دەروازە:ژن|ژن]]، [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] و [[دەروازە:فڕینی بۆشایی|فڕینی بۆشایی]] 1668937 wikitext text/x-wiki {{Infobox astronaut|image=Sunita Williams in 2018.jpg|caption=ویلیامز لە ساڵی ٢٠١٨دا|birth_name=سونیتا لین پاندیا|birth_date={{Birth date and age|1965|9|19}}|birth_place=یووکلید، ئۆهایۆ، ویلایەتە یەکگرتووەکان|other_names=سۆنیکا، سۆنچکا، سونی، سونیتا پاندیا ویلیامز|father=دیپاک پاندیا|mother=ئۆرسوولین پاندیا|spouse=مایکل ویلیامز|education=ئەکادیمیای هێزی دەریاییی ویلایەتە یەکگرتووەکان (بەکالۆریۆسی زانست)<br />پەیمانگای تەکنۆلۆژیی فڵۆریدا (ماستەری زانست)|type=ئاسمانیی ناسا|rank=کاپتن (هێزی دەریاییی ویلایەتە یەکگرتووەکان)، هێزی دەریاییی ویلایەتە یەکگرتووەکان|time=٦٠٨&nbsp;ڕۆژ، ١٩&nbsp;خولەک|selection=گرووپی ١٧یەمی ئاسمانیانی ناسا (١٩٩٨)|evas=٩|eva_time=٦٢&nbsp;کاتژمێر، ٦&nbsp;خولەک|missions=|insignia=[[پەڕگە:STS-116 emblem.svg|45px|STS-116]] [[پەڕگە:ISS Expedition 14 Patch.svg|45px|نێردراوی ١٤ی ئێس-ئێس-ئێس]] [[پەڕگە:ISS Expedition 15 patch.svg|45px|نێردراوی ١٥ی ئێس-ئێس-ئێس]] [[پەڕگە:STS-117 patch new2.svg|45px|STS-117]] [[پەڕگە:ISS Expedition 32 Patch.svg|45px|نێردراوی ٣٢]] [[پەڕگە:ISS Expedition 33 Patch.svg|45px|نێردراوی ٣٣]] [[پەڕگە:ISS Expedition 71 Patch.png|45px]] [[پەڕگە:ISS Expedition 72 Patch.png|45px]] [[پەڕگە:Updated SpaceX Crew-9 Patch.png|45px]]|retirement=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥}} '''سونیتا لین ویلیامز''' (ناوی پێش ھاوسەرگیری '''پاندیا'''؛ لەدایکبووی ١٩ی ئەیلوولی ١٩٦٥) کاپتنێکی خانەنشینکراوی [[ھێزی دەریایی|هێزی دەریاییی]] ئەمەریکی و ئاسمانییەکی [[ناسا|ناسایە]]. ویلیامز لەناو [[وێستگەی بۆشاییی نێونەتەوەیی|وێستگەی ئاسمانیی نێودەوڵەتیدا]] وەک ئەندازیاری فڕین بۆ نێردراوی ١٤، نێردراوی ١٥، نێردراوی ٣٢، و نێردراوی ٧١، ھەروەھا وەک فەرماندەی نێردراوی ٣٣ و نێردراوی ٧٢ خزمەتی کردووە. وەک ئەندامێکی بەرنامەی دەستەی بازرگانیی ناسا، بووە یەکەم ژن کە لە تاقیکردنەوەیەکی فڕینی کەشتییەکی ئاسمانیی خولگەییدا لە کاتی تاقیکردنەوەی فڕینی دەستەی بۆینگی ٢٠٢٤دا بفرێت و بەهۆی کێشەی تەکنیکیی سەر وێستگەی ئاسمانیی نێودەوڵەتییەوە مانەوەی بۆ زیاتر لە نۆ مانگ درێژکرایەوە. ئەو یەکێکە لە بە ئەزموورترین ڕێکەرانی ناو بۆشاییی ئاسمان: نۆ جار ڕێکردن لە بۆشاییی ئاسمانەکەی دووەم زۆرترین ماوەیە لەنێو ژناندا، و کۆی گشتیی کاتی ڕێکردنی لە بۆشاییی ئاسمان کە ٦٢کاتژ{{Nbsp}}مێر و ٦{{Nbsp}}خولەکە، لە پلەی چوارەمدایە لەسەر ئاستی گشتی و زۆرترین ماوە لەنێو ژناندا. == سەرەتای ژیان == سونیتا لین پاندیا لە ۱۹ی سێپتەمبەری ١٩٦٥ لە یووکلید، ئۆهایۆ لەدایکبووە، و لە نیدھام، مەساچووسیتس گەورە بووە.<ref name=":0">{{Cite web |url=https://www.nasa.gov/people/sunita-l-williams/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260118033015/https://www.nasa.gov/people/sunita-l-williams/ |archive-date=January 18, 2026 |access-date=June 29, 2024 |language=en-US |title=Sunita L. Williams - NASA |url-status=live}}</ref> باوکی، دیپاک پاندیا، توێکارناسی کۆئەندامی دەماری ناگار برامان بوو لە [[ھیندستان|ھیندستانەوە]]، لەکاتێکدا دایکی، ئۆرسولین بۆنی پاندیا (پێش ھاوسەرگیری زالۆکار) ئەمریکییەکی سڵۆڤینی بوو. دایک و باوکی لە فالمووس، مەساچووسیتس نیشتەجێ بوون. ئەو بچووکترینی سێ منداڵە. براکەی، جەی تۆماس، چوار ساڵ لە خۆی گەورەترە و خوشکەکەی، دینا ئان، سێ ساڵ گەورەترە. ویلیامز ئاڵای [[سلۆڤێنیا|سڵۆڤێنیا]]،<ref>{{cite news|url=https://old.delo.si/55let/slovenska-zastava-je-v-vesolju-2032-krat-obkrozila-zemljo.html|first=Marjana|last=Hanc|title=Slovenska zastava je v vesolju 2032-krat obkrožila Zemljo|language=sl|trans-title=Slovenian Flag Orbits Earth 2032 Times in Space|newspaper=Delo|date=June 6, 2014|archive-date=November 25, 2025|access-date=June 17, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20251125092704/https://old.delo.si/55let/slovenska-zastava-je-v-vesolju-2032-krat-obkrozila-zemljo.html|url-status=live}}</ref> سامۆسا و سۆسیسی کارنیۆلی بردبووە بۆشایی ئاسمان بۆ ئاھەنگگێڕان بەبۆنەی کەلەپووری ھیندی و سڵۆڤینی خۆییەوە.<ref name="Slovenia" /> نازناوی «سونی»یە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان<ref name=":0" /> و «سۆنچکا»یە لە [[سلۆڤێنیا|سڵۆڤێنیا]].<ref>{{cite news|date=April 18, 2021|title=Sunita Williams: Najljubša mi je Zemlja, ker je na njej Slovenija|trans-title=Sunita Williams: My Favourite Place Is Earth Because Slovenia Is on It|url=https://www.zurnal24.si/gorenjska/sunita-williams-najljubsi-mi-je-planet-zemlja-ker-je-na-njej-slovenija-365363|newspaper=Žurnal24.si|language=sl|archive-date=June 17, 2023|access-date=June 17, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230617135042/https://www.zurnal24.si/gorenjska/sunita-williams-najljubsi-mi-je-planet-zemlja-ker-je-na-njej-slovenija-365363|url-status=live}}</ref> ویلیامز لە ساڵی ١٩٨٣ لە دوا ناوەندیی نیدھام دەرچوو.<ref>{{Cite web |last=Rourke |first=Riley |date=January 27, 2025 |url=https://www.cbsnews.com/boston/news/massachusetts-astronaut-suni-williams-space/ |access-date=January 28, 2025 |website=CBS News |language=en-US |title=Astronaut Suni Williams, stuck in space, says she's "trying to remember what it's like to walk" - CBS Boston}}</ref> لە ساڵی ١٩٨٧ بڕوانامەی [[بەکالۆریۆس لە زانست|بەکالۆریۆسی لە زانست]] لە [[زانستە فیزیکییەکان|زانستی فیزیکیدا]] لە ئەکادیمیای دەریاییی ویلایەتە یەکگرتووەکان بەدەستھێنا، و لە ساڵی ١٩٩٥ بڕوانامەی ماستەری لە زانست لە بەڕێوەبردنی ئەندازیاری لە پەیمانگەی تێکنۆلۆژیی فلۆریدا وەرگرت.<ref name="bio1">{{cite web |author=NASA |year=2007 |url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/williams-s.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210920192512/https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/williams-s.pdf |archive-date=September 20, 2021 |access-date=December 19, 2007 |author-link=NASA |title=Sunita L. Williams (Commander, USN) |publisher=[[ناسا|ئیدارەی کەشیناسی و بۆشاییی ئاسمانیی نیشتمانی]] |url-status=live}}</ref> == بەستەرە دەرەکییەکان == {{commons category|Sunita Williams}} * [https://www.nasa.gov/people/sunita-l-williams/ سونیتا ویلیامز] – ژیاننامەی [[ناسا]] * [https://www.youtube.com/watch?v=doN4t5NKW-k فەرماندەی دەستبەرداربووی وێستگەی بۆشایی سونیتا ویلیامز گەڕانێک لە تاقیگەی خولگەییدا پێشکەش دەکات] (یووتیووب) تشرینی دووەمی ٢٠١٢ * {{C-SPAN|1024187}} * {{Twitter|astro_suni}} == سەرچاوە == <references /> {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ژن|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فڕینی بۆشایی}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٥]] [[پۆل:ژنە فڕۆکەوانە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فەرماندەرانی وێستگەی بۆشاییی نێونەتەوەیی]] [[پۆل:زیندووان]] 1jivwpel7zbizu4vcq8dl16sb6agxlq 0 304028 1668936 1668781 2026-09-16T17:04:27Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:دەیەی ٢٠٢٠|دەیەی ٢٠٢٠]] و [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] 1668936 wikitext text/x-wiki {{Infobox television|name=لەنتێرنز|orig_name=Lanterns|image=Lanterns logo (DC Studios).png|caption=|genre={{Plainlist| * دراما * چیرۆکی پۆلیسی * نیۆ-وەسترن * خەیاڵی زانستی * سوپەرھێرۆ }}|creator={{Plainlist| * کریس مۆندی * دەیمن لیندەلۆف * تۆم کینگ }}|based_on=کەسایەتییەکانی دی سی|showrunner=کریس مۆندی|starring={{Plainlist| * کایل چاندلەر * ئارۆن پیێر * کێلی ماکدۆناڵد * گارێت دیلاھەنت * پوورنا جەگاناتان * ئولریش تۆمسن * نەیثن فیلیۆن }}|opentheme=|endtheme=|music=ستێفانی ئێکۆنۆمۆ|country=ویلایەتە یەکگرتووەکان|language=ئینگلیزی|num_seasons=١<!--- نرخێک زێدە مەکە تا ئەڵقەکان پەخش دەکرێن --->|num_episodes=٥<!--- نرخێک زێدە مەکە تا ئەڵقەکان پەخش دەکرێن --->|list_episodes=<!--- #ئەڵقەکان --->|executive_producer={{Plainlist|<!--ڕێزبەند بەپێی https://www.hbo.com/content/lanterns--> * کریس مۆندی * دەیمن لیندەلۆف * جەیمس گەن * پیتەر سەفران * تۆم کینگ * جەیمس ھاوس * ڕۆن شمێت }}|producer=کیگن داونس|editor={{Plainlist| * ویکاش پاتێل * ڕابەرت ئەبیڵێز * ئیمیلی ئی. گرین * ماتیو ڤی. کۆلۆنا }}|location=لۆس ئانجلەس|cinematography={{Plainlist| * فلۆریان ھۆفمایستەر * گریگۆری میدڵتۆن * ئارماندۆ سالاس }}|camera=|runtime=٥٢–٥٧ خولەک|company={{Plainlist| * مان، وۆمان لەند چایڵد پرۆدەکشنز * دی سی ستۆدیۆز * {{nowrap|وارنەر برۆس تەلەڤیژن}} }}|network=ئێچ بی ئۆ|budget=|first_aired={{Start date|2026|8|16}}|last_aired=ئێستا|related=زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان لە DCU}} '''لانتێرنەکان''' (بە ئینگلیزی: Lanterns) زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنیی [[وێژەی سووپەرھیرۆ|سوپەرھێرۆیی]] [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکییە]] کە لەلایەن کریس مۆندی، دەیمن لیندەلۆف، و تۆم کینگ بۆ تۆڕی [[ئێچ بی ئۆ]] دروست کراوە، لەسەر بنەمای کەسایەتییەکانی فانۆسی سەوزی [[دی سی کۆمیکس]] ھال جۆردەن و جۆن ستیوارت. ئەمە سێیەم زنجیرەی تەلەڤیزیۆنییە لە گەردوونی دی سی (DCU). لەم زنجیرەیەدا جۆردەنی فانۆسی بەئەزموون و ستیوارتی دامەزراوی نوێ دەردەکەون کاتێک لێکۆڵینەوە لە تاوانی کوشتنێک لەسەر زەوی دەکەن کە دەبێتە ھۆی دۆزینەوەی نھێنییەکی گەورەتر. زنجیرەکە لەلایەن [[دی سی ستۆدیۆز]] و [[وارنەر برۆس دیسکەڤەری|وارنەر برۆس تەلەڤیژن]] بەرھەم ھێنراوە. [[کایل چاندلەر]] و [[ئارۆن بێرنز|ئارۆن پیێر]] بەپێی ڕێزبەند ڕۆڵی فانۆسەکان ھال جۆردەن و جۆن ستیوارت دەگێڕن، لەگەڵ کێلی ماکدۆناڵد، [[گارێت دیلاھانت|گارێت دیلاھەنت]]، پوورنا جەگاناتان، ئولریش تۆمسن، و نەیثن فیلیۆن. گرێگ بێرلانی لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٩دا دەستی بە پەرەپێدانی زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنیی فانۆسی سەوز کرد. دوای ئەوەی [[جەیمز گان|جەیمس گەن]] و پیتەر سەفران لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢دا بوونە ھاو-بەڕێوەبەری جێبەجێکاری دی سی ستۆدیۆز، زنجیرەکە سەرلەنوێ پەرەی پێدرایەوە. لە کانونی دووەمی ٢٠٢٣دا ڕاگەیەندرا، لەگەڵ شێوازی چیرۆکی پۆلیسی خۆی، کە لە زنجیرەکانی ''[[لێکۆڵەری ڕاستەقینە]]'' (٢٠١٤–ئێستا) و ''ئەسپی ھێواش'' (٢٠٢٢–ئێستا) ئیلھامی وەرگرتبوو. بەشداری کردنی مۆندی، لیندەلۆف، و کینگ لە ناوەڕاستی ساڵی ٢٠٢٤دا پشتڕاستکرایەوە کاتێک ئێچ بی ئۆ داوای زنجیرەکەی کرد. جەیمس ھاوسی دەرھێنەری ''ئەسپی ھێواش'' لە تشرینی یەکەمدا بۆ دەرھێنانی دوو ئەڵقەی یەکەم بەکرێ گیرا، کاتێک چاندلەر و پیێر دەستنیشانکران. وێنەگرتن لە لۆس ئانجلەس لە شوبات تا تەممووزی ٢٠٢٥ بەڕێوەچوو، لەگەڵ [[ستیڤن ویلیامز]]، گیتا ڤاسانت پاتێل، و ئالیک ساخارۆڤ ھەروەھا دەرھێنانیان کرد. لانتێرنەکان لە ١٦ی ئابی ٢٠٢٦ پێشاندرا، و تا ٤ی تشرینی یەکەم بۆ ھەشت ئەڵقە بەردەوام دەبێت. ئەمە بەشێکە لە بەشی یەکەم: خوداکان و دێوەزمەکان لە DCU. == پێشەکی == فانۆسە سەوزەکان پاسەوانی ئاشتیی نێوان ئەستێرەکانن کە ئەڵقەیەک لە پەنجە دەکەن و ھێزی نائاسایییان پێدەبەخشێت. زنجیرەکە باسی ھال جۆردەنی فانۆسی بەئەزموون و جۆن ستیوارتی دامەزراوی نوێدا دەڕوات، کاتێک لێکۆڵینەوە لە تاوانی کوشتنێک لە ڕەشڤیل لە ویلایەتی [[نیبراسکا|نەبراسکا]] دەکەن، کە ھال پێی وایە ڕووداوێکی دەرەوەی زەوییە و دەبێتە ھۆی ڕاکێشانیان بەرەو نەھێنی و لێپرسینەوەی تاریکتر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Jensen |first=Jeff |ڕێکەوت=2025-02-27 |سەردێڕ=When Green Lanterns Become True Detectives: Meet HBO’s Pulpy, Prestige-y 'Lanterns' |ناونیشان=https://www.vanityfair.com/hollywood/story/when-green-lanterns-become-true-detectives-meet-hbos-pulpy-prestige-y-lanterns |ڕێکەوتی سەردان=2026-09-16 |وێبگە=Vanity Fair |زمان=en-US}}</ref> == پەخشکردن == لانتێرنەکان لە ١٦ی ئابی ٢٠٢٦ پێشاندرا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2026-04-30 |سەردێڕ=James Gunn confirms Lanterns HBO release date, hours after the teaser was mysteriously pulled from YouTube |ناونیشان=https://www.gamesradar.com/entertainment/dc-tv-shows/james-gunn-confirms-lanterns-hbo-release-date-hours-after-the-teaser-was-mysteriously-pulled-from-youtube/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-09-16 |وێبگە=GamesRadar+ |زمان=en}}</ref> کە لەسەر ئێچ بی ئۆ پەخشکرا و لەسەر ئێچ بی ئۆ ماکس پەخشکرا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Moreau |first=Leia Mendoza,Jordan |ڕێکەوت=2026-03-04 |سەردێڕ=‘Lanterns’ Trailer: Green Lanterns Hal Jordan and John Stewart Solve a Small-Town Murder in HBO’s DC Series |ناونیشان=https://variety.com/2026/tv/news/lanterns-trailer-green-lantern-hbo-dc-universe-1236582548/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-09-16 |وێبگە=Variety |زمان=en-US}}</ref> و لە ھەشت ئەڵقە پێکدێت،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Porter |first=Rick |ڕێکەوت=2024-06-25 |سەردێڕ=Green Lantern Series Finally a Go at HBO |ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/green-lantern-series-finally-happening-hbo-1235932156/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-09-16 |وێبگە=The Hollywood Reporter |زمان=en-US}}</ref> کە ھەفتانە تا ٤ی تشرینی یەکەم پەخش دەکرێن. ئەمە بەشێکە لە بەشی یەکەمی گەردوونی دی سی: خوداکان و دێوەزمەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Vary |first=Adam B. |ڕێکەوت=2023-01-31 |سەردێڕ=New DC Universe Unveils First 10 Projects: ‘Superman: Legacy’ in 2025, Batman & Robin Movie, Green Lantern Series, Wonder Woman Prequel and More |ناونیشان=https://variety.com/2023/film/news/dc-universe-superman-legacy-batman-green-lantern-supergirl-booster-gold-1235507426/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-09-16 |وێبگە=Variety |زمان=en-US}}</ref> جەیمس گەن لە نۆڤەمبەری ٢٠٢٤دا گوتی کە مەبەستی بووە زنجیرەکە لە دەوروبەری هەمان کاتی فیلمی گەردوونی دی سی ''سوپەرگێرڵ'' پەخش بکرێت، کە بۆ پەخشکردن لە حوزەیرانی ٢٠٢٦دا بەرنامەڕێژی بۆ کرابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Collura |first=Scott |ڕێکەوت=2024-11-18 |سەردێڕ=James Gunn Hints at When the Lanterns TV Show Will Release, Teases 'Grounded,' 'Believable' Approach |ناونیشان=https://www.ign.com/articles/james-gunn-hints-when-green-lanterns-tv-show-release-date-approach |ڕێکەوتی سەردان=2026-09-16 |وێبگە=IGN |زمان=en}}</ref> لە شوباتی ٢٠٢٥دا، گەن و سەفران ڕایانگەیاند کە دەتوانن «بە سەلامەتی» بڵێن زنجیرەکە لە سەرەتای ساڵی ٢٠٢٦دا پێشاندەرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=D'Alessandro |first=Anthony |ڕێکەوت=2025-02-24 |سەردێڕ=James Gunn & Peter Safran Provide Update On DC “Gods & Monsters” Film & TV Plans: Details On ‘Clayface’, ‘Lanterns’ Premiere, ‘Batman Brave & The Bold’ & More |ناونیشان=https://deadline.com/2025/02/dc-gods-and-monsters-latest-1236299103/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-09-16 |وێبگە=Deadline |زمان=en-US}}</ref> بەڵام ئارۆن کۆچ و بۆریس کیت لە ڕێکخراوی ''[[ھۆڵیوود ڕیپۆرتەر]]'' لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥دا ڕاپۆرتیان دا کە ''سوپەرگێرڵ'' دەبێتە پڕۆژەی دواتری گەردوونی دی سی کە دوای وەرزی دووەمی ''پیسمه‌یکه‌ر'' پەخش دەکرێت، و دواتر ڕوونیان کردەوە کە پێشبینی دەکەن لانتێرنەکان دوای ''سوپەرگێرڵ'' پەخش بکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2025-10-31 |سەردێڕ=Lanterns is no longer set to premiere before Supergirl, according to DC report |ناونیشان=https://www.gamesradar.com/entertainment/dc-movies/lanterns-is-no-longer-set-to-premiere-before-supergirl-according-to-dc-report/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-09-16 |وێبگە=GamesRadar+ |زمان=en}}</ref> لە مانگی دواییدا، لانتێرنەکان سەرلەنوێ ڕاگەیەندرا بۆ دەستپێکی پێشبینیکراوی سەرەتای ساڵی ٢٠٢٦ لە نامەی خاوەن پشکەکانی چارەکی سێیەمی وارنەر برۆس دیسکۆڤەریدا. بەڵام لە کۆتایی مانگەکەدا، سەرۆک و بەڕێوەبەری جێبەجێکاری ئێچ بی ئۆ و ئێچ بی ئۆ ماکس کەیسی بلۆیس ڕایگەیاند کە لانتێرنەکان لە «کۆتایی ھاوینی» ٢٠٢٦دا پێشاندەرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Bastidas |first=Lucas Manfredi and Jose Alejandro |ڕێکەوت=2025-11-20 |سەردێڕ=DC Studios' 'Lanterns' Pushed to End of Summer 2026 at HBO |ناونیشان=https://www.thewrap.com/lanterns-hbo-premiere-summer-2026/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-09-16 |وێبگە=TheWrap |زمان=en-US}}</ref> لە ئاداری ٢٠٢٦دا، زنجیرەکە ئاشکرا کرا کە لە ئابی ئەو ساڵەدا پێشاندەرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Moreau |first=Leia Mendoza,Jordan |ڕێکەوت=2026-03-04 |سەردێڕ=‘Lanterns’ Trailer: Green Lanterns Hal Jordan and John Stewart Solve a Small-Town Murder in HBO’s DC Series |ناونیشان=https://variety.com/2026/tv/news/lanterns-trailer-green-lantern-hbo-dc-universe-1236582548/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-09-16 |وێبگە=Variety |زمان=en-US}}</ref> == بەستەرە دەرەکییەکان == * الانتێرنەکان [[ئێچ بی ئۆ]] * {{IMDb title}} == سەرچاوەکان == <references />{{تووڵی دەروازە|فیلم|تەلەڤیزیۆن|کۆمەڵگا|مێژوو|ھۆڵیوود|بۆڵیوود|ئەکتەران|کۆمیک|خەیاڵی زانستی|وێژە|دەیەی ٢٠٢٠|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}{{پۆلی کۆمنز|Superheroes}} [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە دراما ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:زنجیرە ئەکشنییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە لێکۆڵەرییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییە ئینگلیزی-زمانە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:بەرنامە ڕاستەقینەکانی ئێچ بی ئۆ]] [[پۆل:زنجیرە دراما زنجیرەییەکان]] [[پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییانەی کە تەلەڤیزیۆنی واڕنەر بڕۆز بەرھەمیھێناوە]] [[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییە دروستکراوەکان لەسەر چیرۆکە نەخشێندراوەکانی دی سی کۆمیکس]] o05h830q1ha48ysnnms2jdy3j0a58tc 0 304040 1668864 1668778 2026-09-16T15:01:16Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}} 1668864 wikitext text/x-wiki [[File:Arms_of_the_Kingdom_of_Jerusalem_(Ströhl).svg|چەپ|وێنۆک|174x174پیکسڵ| ئاڵای شانشینی قودس]] ئەمە لیستی '''شاژنەکانی قودسە''', لە ساڵی ١٠٩٩ تا ١٢٩١. بە درێژایی ٢٠٠ ساڵی بوونی، [[شانشینی قودس]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=قصة الإسلام {{!}} أسر بوهيموند وتأسيس مملكة بيت المقدس-(32) |ناونیشان=https://islamstory.com/ar/artical/20215/أسر-بوهيموند-وتأسيس-مملكة-بيت-المقدس |ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ |وێبگە=islamstory.com |زمان=ar}}</ref> یەک پارێزەری هەبوو، ١٨ پاشا (لەوانەش ٧ ''jure uxoris'' ) و پێنج شاژنە حوکمڕانی بوون. شەش ژن [[ژنی پاشا|شاژن هاوسەر]] بوون، واتە شاژن وەک هاوسەری پاشاکان. هەندێکیان کاریگەرییەکی بەرچاویان لە مێژووی وڵاتەکەدا هەبووە، بە تایبەتی ئەوانەی کە وەک ڕێجێنت، بەڕێوەبردنی حوکمڕانییەکەیان لە ئەستۆ گرتووە. هەروەها کاریگەرییەکی زۆریان لەسەر هاوسەرەکانیان هەبووە. زۆرێک لە پاشاکانی ئۆرشەلیم بێ شوو یان لە منداڵیدا گیانیان لەدەستدا. == شاژنەکان حوکمڕانی قودس بوون == ''ئەمە لیستی '''شاژنەکانی حوکمڕانی [[شانشینی قودس|قودسە]]''' کە بە مافی خۆیان دەستیان بە تەختەوە گرتووە:'' {| class="wikitable" !شاژن ! پۆرترێت ! لەدایک بوون ! مێرد و '''هاو فەرمانڕەواکان''' ! مەرگ |- | '''[[مێلیسندا]]'''<br /><br /><br /><br /> 1131–1152 |[[File:Coronation_of_Melisende.jpg|109x109پیکسڵ]] | 1105<br /><br /> قودس<br /><br /> کچی شا باڵدوینی دووەم و مۆرفیا لە مێلیتین | '''فولک ڤی ئۆف ئەنجۆ'''<br /><br /><br /> ٢ی حوزەیرانی ١١٢٩<br /><br /> ٢ کوڕ | ١١ی ئەیلوولی ١١٦١ <br /><br /> قودس<br /><br /> تەمەنی ٦١ ساڵە |- | '''سیبیلا'''<br /><br /><br /><br /> ١١٨٦-١١٩٠ |[[File:Queen_Sibyl_of_Jerusalem.jpg|117x117پیکسڵ]] | ج. 1160<br /><br /><br /><br /> کچی شا ئەمالریک و ئەگنێسی کۆرتنی | ویلیامی مۆنتفێرات، کونتی جافا و ئەسکالۆن<br /><br /><br /> 1176<br /><br /><br /><br /> یەک کوڕ<br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /> '''[[گیی لوزینیان|کابرایەکی لوسیگنان]]'''<br /><br /><br /> نیسانی ١١٨٠<br /><br /><br /> ٢ کچ | ٢٥ی تەمموز ''(ئەگەری)'', ١١٩٠<br /><br /><br /><br /> [[عەکا|Acre]], شانشینی قودس<br /><br /><br /><br /> تەمەنی نزیکەی ٤٠ ساڵە |- | '''ئیزابێلا ئای'''<br /><br /><br /><br /> 1190/1192–1205 |[[File:IsabelaKOnrad.jpg|143x143پیکسڵ]] | 1172<br /><br /><br /><br /> [[نابلوس]], شانشینی قودس<br /><br /><br /><br /> کچی شا ئەمالریکی یەکەم و ماریا کۆمنێنێ | هامفری چوارەم لە تۆرۆن<br /><br /><br /> تشرینی دووەمی ١١٨٣<br /><br /><br /> هیچ منداڵێک نییە<br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /> '''کۆنراد لە مۆنتفێرات'''<br /><br /><br /><br /> ٢٤ی تشرینی دووەمی ١١٩٠<br /><br /><br /><br /> یەک کچ<br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /> '''هێنری دووەم، کونتی شامپاین'''<br /><br /><br /><br /> ٦ی ئایاری ١١٩٢<br /><br /><br /> ٢ کچ<br /><br /><br /> '''ئایمێری قوبرس'''<br /><br /><br /> ژانویەی ١١٩٨<br /><br /><br /> ٣ منداڵ | ٥ی نیسانی ١٢٠٥<br /><br /><br /><br /> [[عەکا|Acre]], شانشینی قودس<br /><br /><br /><br /> تەمەنی ٣٣ ساڵە |- | '''ماریا'''<br /><br /><br /><br /> 1205–1212 |[[File:Marie_de_Montferrat.jpg|123x123پیکسڵ]] | 1192<br /><br /><br /><br /> کچی کۆنرادی مۆنتفێرات و شاژن ئیزابێلا | '''جۆن ئۆف برین'''<br /><br /><br /><br /> ١٤ی ئەیلوولی ١٢١٠<br /><br /><br /><br /> یەک کچ | 1212. 1212<br /><br /><br /><br /> تەمەنی ٢٠ ساڵە |- | '''ئیزابێلای دووەم'''<br /><br /><br /><br /> هەروەها پێی دەوترێت یۆلاندێ<br /><br /><br /><br /> 1212–1228 |[[پەڕگە:Yolande_of_Jerusalem.jpg|154x154پیکسڵ]] | 1212. 1212<br /><br /><br /><br /> کچی جۆن ئۆف برین و شاژن ماریا | فرێدریکی دووەم، ئیمپراتۆری ڕۆمانی پیرۆز<br /><br /><br /><br /> ئابی ١٢٢٥<br /><br /><br /><br /> ٢ منداڵ | ٢٥ی نیسانی ١٢٢٨<br /><br /><br /><br /> Andria, [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی پیرۆز|ئیمپراتۆریەتی ڕۆمانی پیرۆز]]<br /><br /><br /><br /> تەمەنی ١٦ ساڵە |} == کوینز هاوسەری قودس == === ماڵی بۆلۆن، 1099–1118 === {| class="wikitable" width="95%" ! width="8%" |وێنە ! width="10%" | ناو ! width="9%" | باوک ! width="10%" | لەدایک بوون ! width="9%" | هاوسەرگیری ! width="9%" | بوو بە شاژن ! width="8%" | تاجە گوڵینە ! width="9%" | وازی لە شاژن هێنا ! width="9%" | مەرگ ! width="6%" | هاوسەر |- | align="center" |[[File:Arda.png|124x124پیکسڵ]] | align="center" | ئاردای ئەرمینیا | align="center" | <small>تۆرۆس، پەروەردگاری مەڕەش</small> | align="center" | - | align="center" | 1097 | align="center" | ٢٥ی کانوونی دووەمی ١١٠٠<br /><br /><br /><br /> ''تاجە گوڵینەی هاوسەرەکەی'' | align="center" | ''هەرگیز تاجی سەری دانەنراوە'' | align="center" | 1105<br /><br /><br /><br /> <small>''هاوسەرگیری هەڵوەشایەوە، بەڵام بەپێی [[کڵێسای کاتۆلیک|کەنیسەکە]] نەبوو''</small> | align="center" | دوای ساڵی ١١١٧ | rowspan="2" align="center" | باڵدوین ئای |- | align="center" |[[File:Répudiation_d'Adélaïde_de_Montferrat.png|164x164پیکسڵ]] | align="center" | ئەدلاید دێل ڤاستۆ | align="center" | <small>[[Manfred I del Vasto|مانفرێد ئای دێل ڤاستۆ]]<br /><br /><br /><br /> ( ئەلێرامیچی )</small> | align="center" | 1072/5 | colspan="2" align="center" | ئەیلوولی ١١١٣<br /><br /><br /><br /> ''بە گوتەی پاپا دوو هاوسەری'' | align="center" | ''هەرگیز تاجی سەری دانەنراوە'' | align="center" | 1117<br /><br /><br /><br /> ''هاوسەرگیرییەکەی هەڵوەشایەوە بەهۆی فشاری پاپا'' | align="center" | ١٦ی نیسانی ١١١٨ |- |- |} === ماڵی ڕێتێل، 1118–1153 === {| class="wikitable" width="95%" ! width="8%" |وێنە ! width="10%" | ناو ! width="9%" | باوک ! width="10%" | لەدایک بوون ! width="9%" | هاوسەرگیری ! width="9%" | بوو بە شاژن ! width="8%" | تاجە گوڵینە ! width="9%" | وازی لە شاژن هێنا ! width="9%" | مەرگ ! width="6%" | هاوسەر |- | align="center" | | align="center" | مۆرفیا لە مێلیتین | align="center" | <small>گابرێل لە مێلیتین</small> | align="center" | - | align="center" | 1101 | align="center" | ١٤ی نیسانی ١١١٨<br /><br /><br /><br /> ''تاجە گوڵینەی هاوسەرەکەی'' | align="center" | کریسمس ١١١٩<br /><br /><br /><br /> ''لە [[بێت لەحم|بەیتولمەقەدەس]]'' | colspan="2" align="center" | 1ی تشرینی یەکەمی 1126 یان 1127 | align="center" | باڵدوینی دووەم |- |} === ماڵی ئەنجۆ، 1143–1205 === {| class="wikitable" width="95%" ! width="8%" |وێنە ! width="10%" | ناو ! width="9%" | باوک ! width="10%" | لەدایک بوون ! width="9%" | هاوسەرگیری ! width="9%" | بوو بە شاژن ! width="8%" | تاجە گوڵینە ! width="9%" | وازی لە شاژن هێنا ! width="9%" | مەرگ ! width="6%" | هاوسەر |- | align="center" |[[File:Theodora_Jerusalem.jpg|134x134پیکسڵ]] | align="center" | تیۆدۆرا کۆمنێنێ | align="center" | <small>{{Transliteration|grc|[[sebastokrator]]}} ئیسحاق کۆمینۆس<br /><br /><br /><br /> ( کۆمنەنۆی )</small> | align="center" | 1145 | colspan="2" align="center" | دوای ئەیلوولی ١١٥٨ | align="center" | - | align="center" | ١٠ی شوباتی ١١٦٢<br /><br /><br /><br /> ''مردنی هاوسەرەکەی'' | align="center" | - | align="center" | باڵدوین سێیەم |- | align="center" |[[File:MarieKomnene.jpg|99x99پیکسڵ]] | align="center" | ماریا کۆمنێنێ | align="center" | <small>{{Transliteration|grc|[[protosebastos]]}} جۆن دوکاس کۆمینۆس<br /><br /><br /><br /> ( کۆمنەنۆی )</small> | align="center" | 1154 | colspan="2" align="center" | ٢٩ی ئابی ١١٦٧ | align="center" | - | align="center" | ١١ی تەمموزی ١١٧٤<br /><br /><br /><br /> ''مردنی هاوسەرەکەی'' | align="center" | ١٢٠٨-١٧ | rowspan="2" align="center" | ئامالریک |- |} === ماڵی هۆهێنستاوفێن، ١٢٢٨-١٢٦٨ === {| class="wikitable" width="95%" ! width="8%" |وێنە ! width="10%" | ناو ! width="9%" | باوک ! width="10%" | لەدایک بوون ! width="9%" | هاوسەرگیری ! width="9%" | بوو بە شاژن ! width="8%" | تاجە گوڵینە ! width="9%" | وازی لە شاژن هێنا ! width="9%" | مەرگ ! width="6%" | هاوسەر |- | align="center" |[[File:Elisabeth_von_Bayern_(1227–1273).jpg|82x82پیکسڵ]] | align="center" | ئەلیزابێسی باڤاریا | align="center" | <small>ئۆتۆی دووەم، دوکی باڤاریا<br /><br /><br /> ( ویتلسباخ )</small> | align="center" | 1227 | colspan="2" align="center" | ١ی ئەیلوولی ١٢٤٦ | align="center" | - | align="center" | ٢١ی ئایاری ١٢٥٤<br /><br /><br /><br /> ''مردنی هاوسەرەکەی'' | align="center" | ٩ی تشرینی یەکەمی ١٢٧٣ | align="center" | کۆنرادی دووەم |- |} === ماڵی لوسیگنان، ١٢٦٨-١٢٩١ === {| class="wikitable" width="95%" ! width="8%" |وێنە ! width="10%" | ناو ! width="9%" | باوک ! width="10%" | لەدایک بوون ! width="9%" | هاوسەرگیری ! width="9%" | بوو بە شاژن ! width="8%" | تاجە گوڵینە ! width="9%" | وازی لە شاژن هێنا ! width="9%" | مەرگ ! width="6%" | هاوسەر |- | align="center" |[[File:Blason_maison_d'Ibelin.svg|88x88پیکسڵ]] | align="center" | ئیزابێلا لە ئیبێلین | align="center" | <small>کابرایەکی ئیبێلین، پۆلیسی قوبرس<br /><br /><br /><br /> ( ئیبێلین )</small> | align="center" | 1241/42 | align="center" | دوای ٢٣ی ژانویەی ١٢٥٥ | align="center" | ٢٤ی ئەیلوولی ١٢٦٩<br /><br /><br /><br /> ''تاجە گوڵینەی هاوسەرەکەی'' | align="center" | - | align="center" | ٢٤ی ئازاری ١٢٨٤<br /><br /><br /><br /> ''مردنی هاوسەرەکەی'' | align="center" | ٢ی حوزەیرانی ١٣٢٤ | align="center" | هیو ئای |- |- |} سەرچاوەکان == هەروەها سەیری بکە == * پاشاکانی قودس * لیستی شاژنەکانی قوبرس * لیستی شاژنەکانی ئەرمینیا * لیستی هاوسەرەکانی ساڤۆیارد * لیستی هاوسەرە ناپۆلیەکان * شازادەی ئەنتیکە * لیستی ئیمپراتۆرە لاتینییەکان == تێبینی == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{NoteFoot}} f54gny3lwlyvbvmkrohjbye7ltm3w7f 1668872 1668864 2026-09-16T16:01:23Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Queens of Jerusalem}} 1668872 wikitext text/x-wiki [[File:Arms_of_the_Kingdom_of_Jerusalem_(Ströhl).svg|چەپ|وێنۆک|174x174پیکسڵ| ئاڵای شانشینی قودس]] ئەمە لیستی '''شاژنەکانی قودسە''', لە ساڵی ١٠٩٩ تا ١٢٩١. بە درێژایی ٢٠٠ ساڵی بوونی، [[شانشینی قودس]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=قصة الإسلام {{!}} أسر بوهيموند وتأسيس مملكة بيت المقدس-(32) |ناونیشان=https://islamstory.com/ar/artical/20215/أسر-بوهيموند-وتأسيس-مملكة-بيت-المقدس |ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ |وێبگە=islamstory.com |زمان=ar}}</ref> یەک پارێزەری هەبوو، ١٨ پاشا (لەوانەش ٧ ''jure uxoris'' ) و پێنج شاژنە حوکمڕانی بوون. شەش ژن [[ژنی پاشا|شاژن هاوسەر]] بوون، واتە شاژن وەک هاوسەری پاشاکان. هەندێکیان کاریگەرییەکی بەرچاویان لە مێژووی وڵاتەکەدا هەبووە، بە تایبەتی ئەوانەی کە وەک ڕێجێنت، بەڕێوەبردنی حوکمڕانییەکەیان لە ئەستۆ گرتووە. هەروەها کاریگەرییەکی زۆریان لەسەر هاوسەرەکانیان هەبووە. زۆرێک لە پاشاکانی ئۆرشەلیم بێ شوو یان لە منداڵیدا گیانیان لەدەستدا. == شاژنەکان حوکمڕانی قودس بوون == ''ئەمە لیستی '''شاژنەکانی حوکمڕانی [[شانشینی قودس|قودسە]]''' کە بە مافی خۆیان دەستیان بە تەختەوە گرتووە:'' {| class="wikitable" !شاژن ! پۆرترێت ! لەدایک بوون ! مێرد و '''هاو فەرمانڕەواکان''' ! مەرگ |- | '''[[مێلیسندا]]'''<br /><br /><br /><br /> 1131–1152 |[[File:Coronation_of_Melisende.jpg|109x109پیکسڵ]] | 1105<br /><br /> قودس<br /><br /> کچی شا باڵدوینی دووەم و مۆرفیا لە مێلیتین | '''فولک ڤی ئۆف ئەنجۆ'''<br /><br /><br /> ٢ی حوزەیرانی ١١٢٩<br /><br /> ٢ کوڕ | ١١ی ئەیلوولی ١١٦١ <br /><br /> قودس<br /><br /> تەمەنی ٦١ ساڵە |- | '''سیبیلا'''<br /><br /><br /><br /> ١١٨٦-١١٩٠ |[[File:Queen_Sibyl_of_Jerusalem.jpg|117x117پیکسڵ]] | ج. 1160<br /><br /><br /><br /> کچی شا ئەمالریک و ئەگنێسی کۆرتنی | ویلیامی مۆنتفێرات، کونتی جافا و ئەسکالۆن<br /><br /><br /> 1176<br /><br /><br /><br /> یەک کوڕ<br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /> '''[[گیی لوزینیان|کابرایەکی لوسیگنان]]'''<br /><br /><br /> نیسانی ١١٨٠<br /><br /><br /> ٢ کچ | ٢٥ی تەمموز ''(ئەگەری)'', ١١٩٠<br /><br /><br /><br /> [[عەکا|Acre]], شانشینی قودس<br /><br /><br /><br /> تەمەنی نزیکەی ٤٠ ساڵە |- | '''ئیزابێلا ئای'''<br /><br /><br /><br /> 1190/1192–1205 |[[File:IsabelaKOnrad.jpg|143x143پیکسڵ]] | 1172<br /><br /><br /><br /> [[نابلوس]], شانشینی قودس<br /><br /><br /><br /> کچی شا ئەمالریکی یەکەم و ماریا کۆمنێنێ | هامفری چوارەم لە تۆرۆن<br /><br /><br /> تشرینی دووەمی ١١٨٣<br /><br /><br /> هیچ منداڵێک نییە<br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /> '''کۆنراد لە مۆنتفێرات'''<br /><br /><br /><br /> ٢٤ی تشرینی دووەمی ١١٩٠<br /><br /><br /><br /> یەک کچ<br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /> '''هێنری دووەم، کونتی شامپاین'''<br /><br /><br /><br /> ٦ی ئایاری ١١٩٢<br /><br /><br /> ٢ کچ<br /><br /><br /> '''ئایمێری قوبرس'''<br /><br /><br /> ژانویەی ١١٩٨<br /><br /><br /> ٣ منداڵ | ٥ی نیسانی ١٢٠٥<br /><br /><br /><br /> [[عەکا|Acre]], شانشینی قودس<br /><br /><br /><br /> تەمەنی ٣٣ ساڵە |- | '''ماریا'''<br /><br /><br /><br /> 1205–1212 |[[File:Marie_de_Montferrat.jpg|123x123پیکسڵ]] | 1192<br /><br /><br /><br /> کچی کۆنرادی مۆنتفێرات و شاژن ئیزابێلا | '''جۆن ئۆف برین'''<br /><br /><br /><br /> ١٤ی ئەیلوولی ١٢١٠<br /><br /><br /><br /> یەک کچ | 1212. 1212<br /><br /><br /><br /> تەمەنی ٢٠ ساڵە |- | '''ئیزابێلای دووەم'''<br /><br /><br /><br /> هەروەها پێی دەوترێت یۆلاندێ<br /><br /><br /><br /> 1212–1228 |[[پەڕگە:Yolande_of_Jerusalem.jpg|154x154پیکسڵ]] | 1212. 1212<br /><br /><br /><br /> کچی جۆن ئۆف برین و شاژن ماریا | فرێدریکی دووەم، ئیمپراتۆری ڕۆمانی پیرۆز<br /><br /><br /><br /> ئابی ١٢٢٥<br /><br /><br /><br /> ٢ منداڵ | ٢٥ی نیسانی ١٢٢٨<br /><br /><br /><br /> Andria, [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی پیرۆز|ئیمپراتۆریەتی ڕۆمانی پیرۆز]]<br /><br /><br /><br /> تەمەنی ١٦ ساڵە |} == کوینز هاوسەری قودس == === ماڵی بۆلۆن، 1099–1118 === {| class="wikitable" width="95%" ! width="8%" |وێنە ! width="10%" | ناو ! width="9%" | باوک ! width="10%" | لەدایک بوون ! width="9%" | هاوسەرگیری ! width="9%" | بوو بە شاژن ! width="8%" | تاجە گوڵینە ! width="9%" | وازی لە شاژن هێنا ! width="9%" | مەرگ ! width="6%" | هاوسەر |- | align="center" |[[File:Arda.png|124x124پیکسڵ]] | align="center" | ئاردای ئەرمینیا | align="center" | <small>تۆرۆس، پەروەردگاری مەڕەش</small> | align="center" | - | align="center" | 1097 | align="center" | ٢٥ی کانوونی دووەمی ١١٠٠<br /><br /><br /><br /> ''تاجە گوڵینەی هاوسەرەکەی'' | align="center" | ''هەرگیز تاجی سەری دانەنراوە'' | align="center" | 1105<br /><br /><br /><br /> <small>''هاوسەرگیری هەڵوەشایەوە، بەڵام بەپێی [[کڵێسای کاتۆلیک|کەنیسەکە]] نەبوو''</small> | align="center" | دوای ساڵی ١١١٧ | rowspan="2" align="center" | باڵدوین ئای |- | align="center" |[[File:Répudiation_d'Adélaïde_de_Montferrat.png|164x164پیکسڵ]] | align="center" | ئەدلاید دێل ڤاستۆ | align="center" | <small>[[Manfred I del Vasto|مانفرێد ئای دێل ڤاستۆ]]<br /><br /><br /><br /> ( ئەلێرامیچی )</small> | align="center" | 1072/5 | colspan="2" align="center" | ئەیلوولی ١١١٣<br /><br /><br /><br /> ''بە گوتەی پاپا دوو هاوسەری'' | align="center" | ''هەرگیز تاجی سەری دانەنراوە'' | align="center" | 1117<br /><br /><br /><br /> ''هاوسەرگیرییەکەی هەڵوەشایەوە بەهۆی فشاری پاپا'' | align="center" | ١٦ی نیسانی ١١١٨ |- |- |} === ماڵی ڕێتێل، 1118–1153 === {| class="wikitable" width="95%" ! width="8%" |وێنە ! width="10%" | ناو ! width="9%" | باوک ! width="10%" | لەدایک بوون ! width="9%" | هاوسەرگیری ! width="9%" | بوو بە شاژن ! width="8%" | تاجە گوڵینە ! width="9%" | وازی لە شاژن هێنا ! width="9%" | مەرگ ! width="6%" | هاوسەر |- | align="center" | | align="center" | مۆرفیا لە مێلیتین | align="center" | <small>گابرێل لە مێلیتین</small> | align="center" | - | align="center" | 1101 | align="center" | ١٤ی نیسانی ١١١٨<br /><br /><br /><br /> ''تاجە گوڵینەی هاوسەرەکەی'' | align="center" | کریسمس ١١١٩<br /><br /><br /><br /> ''لە [[بێت لەحم|بەیتولمەقەدەس]]'' | colspan="2" align="center" | 1ی تشرینی یەکەمی 1126 یان 1127 | align="center" | باڵدوینی دووەم |- |} === ماڵی ئەنجۆ، 1143–1205 === {| class="wikitable" width="95%" ! width="8%" |وێنە ! width="10%" | ناو ! width="9%" | باوک ! width="10%" | لەدایک بوون ! width="9%" | هاوسەرگیری ! width="9%" | بوو بە شاژن ! width="8%" | تاجە گوڵینە ! width="9%" | وازی لە شاژن هێنا ! width="9%" | مەرگ ! width="6%" | هاوسەر |- | align="center" |[[File:Theodora_Jerusalem.jpg|134x134پیکسڵ]] | align="center" | تیۆدۆرا کۆمنێنێ | align="center" | <small>{{Transliteration|grc|[[sebastokrator]]}} ئیسحاق کۆمینۆس<br /><br /><br /><br /> ( کۆمنەنۆی )</small> | align="center" | 1145 | colspan="2" align="center" | دوای ئەیلوولی ١١٥٨ | align="center" | - | align="center" | ١٠ی شوباتی ١١٦٢<br /><br /><br /><br /> ''مردنی هاوسەرەکەی'' | align="center" | - | align="center" | باڵدوین سێیەم |- | align="center" |[[File:MarieKomnene.jpg|99x99پیکسڵ]] | align="center" | ماریا کۆمنێنێ | align="center" | <small>{{Transliteration|grc|[[protosebastos]]}} جۆن دوکاس کۆمینۆس<br /><br /><br /><br /> ( کۆمنەنۆی )</small> | align="center" | 1154 | colspan="2" align="center" | ٢٩ی ئابی ١١٦٧ | align="center" | - | align="center" | ١١ی تەمموزی ١١٧٤<br /><br /><br /><br /> ''مردنی هاوسەرەکەی'' | align="center" | ١٢٠٨-١٧ | rowspan="2" align="center" | ئامالریک |- |} === ماڵی هۆهێنستاوفێن، ١٢٢٨-١٢٦٨ === {| class="wikitable" width="95%" ! width="8%" |وێنە ! width="10%" | ناو ! width="9%" | باوک ! width="10%" | لەدایک بوون ! width="9%" | هاوسەرگیری ! width="9%" | بوو بە شاژن ! width="8%" | تاجە گوڵینە ! width="9%" | وازی لە شاژن هێنا ! width="9%" | مەرگ ! width="6%" | هاوسەر |- | align="center" |[[File:Elisabeth_von_Bayern_(1227–1273).jpg|82x82پیکسڵ]] | align="center" | ئەلیزابێسی باڤاریا | align="center" | <small>ئۆتۆی دووەم، دوکی باڤاریا<br /><br /><br /> ( ویتلسباخ )</small> | align="center" | 1227 | colspan="2" align="center" | ١ی ئەیلوولی ١٢٤٦ | align="center" | - | align="center" | ٢١ی ئایاری ١٢٥٤<br /><br /><br /><br /> ''مردنی هاوسەرەکەی'' | align="center" | ٩ی تشرینی یەکەمی ١٢٧٣ | align="center" | کۆنرادی دووەم |- |} === ماڵی لوسیگنان، ١٢٦٨-١٢٩١ === {| class="wikitable" width="95%" ! width="8%" |وێنە ! width="10%" | ناو ! width="9%" | باوک ! width="10%" | لەدایک بوون ! width="9%" | هاوسەرگیری ! width="9%" | بوو بە شاژن ! width="8%" | تاجە گوڵینە ! width="9%" | وازی لە شاژن هێنا ! width="9%" | مەرگ ! width="6%" | هاوسەر |- | align="center" |[[File:Blason_maison_d'Ibelin.svg|88x88پیکسڵ]] | align="center" | ئیزابێلا لە ئیبێلین | align="center" | <small>کابرایەکی ئیبێلین، پۆلیسی قوبرس<br /><br /><br /><br /> ( ئیبێلین )</small> | align="center" | 1241/42 | align="center" | دوای ٢٣ی ژانویەی ١٢٥٥ | align="center" | ٢٤ی ئەیلوولی ١٢٦٩<br /><br /><br /><br /> ''تاجە گوڵینەی هاوسەرەکەی'' | align="center" | - | align="center" | ٢٤ی ئازاری ١٢٨٤<br /><br /><br /><br /> ''مردنی هاوسەرەکەی'' | align="center" | ٢ی حوزەیرانی ١٣٢٤ | align="center" | هیو ئای |- |- |} سەرچاوەکان == هەروەها سەیری بکە == * پاشاکانی قودس * لیستی شاژنەکانی قوبرس * لیستی شاژنەکانی ئەرمینیا * لیستی هاوسەرەکانی ساڤۆیارد * لیستی هاوسەرە ناپۆلیەکان * شازادەی ئەنتیکە * لیستی ئیمپراتۆرە لاتینییەکان == تێبینی == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{NoteFoot}} {{پۆلی کۆمنز|Queens of Jerusalem}} 16d2trelqhr1a0009x84xuxudprfmml 1668934 1668872 2026-09-16T17:03:27Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ژیاننامە|ژیاننامە]] و [[دەروازە:مێژوو|مێژوو]] 1668934 wikitext text/x-wiki [[File:Arms_of_the_Kingdom_of_Jerusalem_(Ströhl).svg|چەپ|وێنۆک|174x174پیکسڵ| ئاڵای شانشینی قودس]] ئەمە لیستی '''شاژنەکانی قودسە''', لە ساڵی ١٠٩٩ تا ١٢٩١. بە درێژایی ٢٠٠ ساڵی بوونی، [[شانشینی قودس]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=قصة الإسلام {{!}} أسر بوهيموند وتأسيس مملكة بيت المقدس-(32) |ناونیشان=https://islamstory.com/ar/artical/20215/أسر-بوهيموند-وتأسيس-مملكة-بيت-المقدس |ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ |وێبگە=islamstory.com |زمان=ar}}</ref> یەک پارێزەری هەبوو، ١٨ پاشا (لەوانەش ٧ ''jure uxoris'' ) و پێنج شاژنە حوکمڕانی بوون. شەش ژن [[ژنی پاشا|شاژن هاوسەر]] بوون، واتە شاژن وەک هاوسەری پاشاکان. هەندێکیان کاریگەرییەکی بەرچاویان لە مێژووی وڵاتەکەدا هەبووە، بە تایبەتی ئەوانەی کە وەک ڕێجێنت، بەڕێوەبردنی حوکمڕانییەکەیان لە ئەستۆ گرتووە. هەروەها کاریگەرییەکی زۆریان لەسەر هاوسەرەکانیان هەبووە. زۆرێک لە پاشاکانی ئۆرشەلیم بێ شوو یان لە منداڵیدا گیانیان لەدەستدا. == شاژنەکان حوکمڕانی قودس بوون == ''ئەمە لیستی '''شاژنەکانی حوکمڕانی [[شانشینی قودس|قودسە]]''' کە بە مافی خۆیان دەستیان بە تەختەوە گرتووە:'' {| class="wikitable" !شاژن ! پۆرترێت ! لەدایک بوون ! مێرد و '''هاو فەرمانڕەواکان''' ! مەرگ |- | '''[[مێلیسندا]]'''<br /><br /><br /><br /> 1131–1152 |[[File:Coronation_of_Melisende.jpg|109x109پیکسڵ]] | 1105<br /><br /> قودس<br /><br /> کچی شا باڵدوینی دووەم و مۆرفیا لە مێلیتین | '''فولک ڤی ئۆف ئەنجۆ'''<br /><br /><br /> ٢ی حوزەیرانی ١١٢٩<br /><br /> ٢ کوڕ | ١١ی ئەیلوولی ١١٦١ <br /><br /> قودس<br /><br /> تەمەنی ٦١ ساڵە |- | '''سیبیلا'''<br /><br /><br /><br /> ١١٨٦-١١٩٠ |[[File:Queen_Sibyl_of_Jerusalem.jpg|117x117پیکسڵ]] | ج. 1160<br /><br /><br /><br /> کچی شا ئەمالریک و ئەگنێسی کۆرتنی | ویلیامی مۆنتفێرات، کونتی جافا و ئەسکالۆن<br /><br /><br /> 1176<br /><br /><br /><br /> یەک کوڕ<br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /> '''[[گیی لوزینیان|کابرایەکی لوسیگنان]]'''<br /><br /><br /> نیسانی ١١٨٠<br /><br /><br /> ٢ کچ | ٢٥ی تەمموز ''(ئەگەری)'', ١١٩٠<br /><br /><br /><br /> [[عەکا|Acre]], شانشینی قودس<br /><br /><br /><br /> تەمەنی نزیکەی ٤٠ ساڵە |- | '''ئیزابێلا ئای'''<br /><br /><br /><br /> 1190/1192–1205 |[[File:IsabelaKOnrad.jpg|143x143پیکسڵ]] | 1172<br /><br /><br /><br /> [[نابلوس]], شانشینی قودس<br /><br /><br /><br /> کچی شا ئەمالریکی یەکەم و ماریا کۆمنێنێ | هامفری چوارەم لە تۆرۆن<br /><br /><br /> تشرینی دووەمی ١١٨٣<br /><br /><br /> هیچ منداڵێک نییە<br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /> '''کۆنراد لە مۆنتفێرات'''<br /><br /><br /><br /> ٢٤ی تشرینی دووەمی ١١٩٠<br /><br /><br /><br /> یەک کچ<br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /> '''هێنری دووەم، کونتی شامپاین'''<br /><br /><br /><br /> ٦ی ئایاری ١١٩٢<br /><br /><br /> ٢ کچ<br /><br /><br /> '''ئایمێری قوبرس'''<br /><br /><br /> ژانویەی ١١٩٨<br /><br /><br /> ٣ منداڵ | ٥ی نیسانی ١٢٠٥<br /><br /><br /><br /> [[عەکا|Acre]], شانشینی قودس<br /><br /><br /><br /> تەمەنی ٣٣ ساڵە |- | '''ماریا'''<br /><br /><br /><br /> 1205–1212 |[[File:Marie_de_Montferrat.jpg|123x123پیکسڵ]] | 1192<br /><br /><br /><br /> کچی کۆنرادی مۆنتفێرات و شاژن ئیزابێلا | '''جۆن ئۆف برین'''<br /><br /><br /><br /> ١٤ی ئەیلوولی ١٢١٠<br /><br /><br /><br /> یەک کچ | 1212. 1212<br /><br /><br /><br /> تەمەنی ٢٠ ساڵە |- | '''ئیزابێلای دووەم'''<br /><br /><br /><br /> هەروەها پێی دەوترێت یۆلاندێ<br /><br /><br /><br /> 1212–1228 |[[پەڕگە:Yolande_of_Jerusalem.jpg|154x154پیکسڵ]] | 1212. 1212<br /><br /><br /><br /> کچی جۆن ئۆف برین و شاژن ماریا | فرێدریکی دووەم، ئیمپراتۆری ڕۆمانی پیرۆز<br /><br /><br /><br /> ئابی ١٢٢٥<br /><br /><br /><br /> ٢ منداڵ | ٢٥ی نیسانی ١٢٢٨<br /><br /><br /><br /> Andria, [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی پیرۆز|ئیمپراتۆریەتی ڕۆمانی پیرۆز]]<br /><br /><br /><br /> تەمەنی ١٦ ساڵە |} == کوینز هاوسەری قودس == === ماڵی بۆلۆن، 1099–1118 === {| class="wikitable" width="95%" ! width="8%" |وێنە ! width="10%" | ناو ! width="9%" | باوک ! width="10%" | لەدایک بوون ! width="9%" | هاوسەرگیری ! width="9%" | بوو بە شاژن ! width="8%" | تاجە گوڵینە ! width="9%" | وازی لە شاژن هێنا ! width="9%" | مەرگ ! width="6%" | هاوسەر |- | align="center" |[[File:Arda.png|124x124پیکسڵ]] | align="center" | ئاردای ئەرمینیا | align="center" | <small>تۆرۆس، پەروەردگاری مەڕەش</small> | align="center" | - | align="center" | 1097 | align="center" | ٢٥ی کانوونی دووەمی ١١٠٠<br /><br /><br /><br /> ''تاجە گوڵینەی هاوسەرەکەی'' | align="center" | ''هەرگیز تاجی سەری دانەنراوە'' | align="center" | 1105<br /><br /><br /><br /> <small>''هاوسەرگیری هەڵوەشایەوە، بەڵام بەپێی [[کڵێسای کاتۆلیک|کەنیسەکە]] نەبوو''</small> | align="center" | دوای ساڵی ١١١٧ | rowspan="2" align="center" | باڵدوین ئای |- | align="center" |[[File:Répudiation_d'Adélaïde_de_Montferrat.png|164x164پیکسڵ]] | align="center" | ئەدلاید دێل ڤاستۆ | align="center" | <small>[[Manfred I del Vasto|مانفرێد ئای دێل ڤاستۆ]]<br /><br /><br /><br /> ( ئەلێرامیچی )</small> | align="center" | 1072/5 | colspan="2" align="center" | ئەیلوولی ١١١٣<br /><br /><br /><br /> ''بە گوتەی پاپا دوو هاوسەری'' | align="center" | ''هەرگیز تاجی سەری دانەنراوە'' | align="center" | 1117<br /><br /><br /><br /> ''هاوسەرگیرییەکەی هەڵوەشایەوە بەهۆی فشاری پاپا'' | align="center" | ١٦ی نیسانی ١١١٨ |- |- |} === ماڵی ڕێتێل، 1118–1153 === {| class="wikitable" width="95%" ! width="8%" |وێنە ! width="10%" | ناو ! width="9%" | باوک ! width="10%" | لەدایک بوون ! width="9%" | هاوسەرگیری ! width="9%" | بوو بە شاژن ! width="8%" | تاجە گوڵینە ! width="9%" | وازی لە شاژن هێنا ! width="9%" | مەرگ ! width="6%" | هاوسەر |- | align="center" | | align="center" | مۆرفیا لە مێلیتین | align="center" | <small>گابرێل لە مێلیتین</small> | align="center" | - | align="center" | 1101 | align="center" | ١٤ی نیسانی ١١١٨<br /><br /><br /><br /> ''تاجە گوڵینەی هاوسەرەکەی'' | align="center" | کریسمس ١١١٩<br /><br /><br /><br /> ''لە [[بێت لەحم|بەیتولمەقەدەس]]'' | colspan="2" align="center" | 1ی تشرینی یەکەمی 1126 یان 1127 | align="center" | باڵدوینی دووەم |- |} === ماڵی ئەنجۆ، 1143–1205 === {| class="wikitable" width="95%" ! width="8%" |وێنە ! width="10%" | ناو ! width="9%" | باوک ! width="10%" | لەدایک بوون ! width="9%" | هاوسەرگیری ! width="9%" | بوو بە شاژن ! width="8%" | تاجە گوڵینە ! width="9%" | وازی لە شاژن هێنا ! width="9%" | مەرگ ! width="6%" | هاوسەر |- | align="center" |[[File:Theodora_Jerusalem.jpg|134x134پیکسڵ]] | align="center" | تیۆدۆرا کۆمنێنێ | align="center" | <small>{{Transliteration|grc|[[sebastokrator]]}} ئیسحاق کۆمینۆس<br /><br /><br /><br /> ( کۆمنەنۆی )</small> | align="center" | 1145 | colspan="2" align="center" | دوای ئەیلوولی ١١٥٨ | align="center" | - | align="center" | ١٠ی شوباتی ١١٦٢<br /><br /><br /><br /> ''مردنی هاوسەرەکەی'' | align="center" | - | align="center" | باڵدوین سێیەم |- | align="center" |[[File:MarieKomnene.jpg|99x99پیکسڵ]] | align="center" | ماریا کۆمنێنێ | align="center" | <small>{{Transliteration|grc|[[protosebastos]]}} جۆن دوکاس کۆمینۆس<br /><br /><br /><br /> ( کۆمنەنۆی )</small> | align="center" | 1154 | colspan="2" align="center" | ٢٩ی ئابی ١١٦٧ | align="center" | - | align="center" | ١١ی تەمموزی ١١٧٤<br /><br /><br /><br /> ''مردنی هاوسەرەکەی'' | align="center" | ١٢٠٨-١٧ | rowspan="2" align="center" | ئامالریک |- |} === ماڵی هۆهێنستاوفێن، ١٢٢٨-١٢٦٨ === {| class="wikitable" width="95%" ! width="8%" |وێنە ! width="10%" | ناو ! width="9%" | باوک ! width="10%" | لەدایک بوون ! width="9%" | هاوسەرگیری ! width="9%" | بوو بە شاژن ! width="8%" | تاجە گوڵینە ! width="9%" | وازی لە شاژن هێنا ! width="9%" | مەرگ ! width="6%" | هاوسەر |- | align="center" |[[File:Elisabeth_von_Bayern_(1227–1273).jpg|82x82پیکسڵ]] | align="center" | ئەلیزابێسی باڤاریا | align="center" | <small>ئۆتۆی دووەم، دوکی باڤاریا<br /><br /><br /> ( ویتلسباخ )</small> | align="center" | 1227 | colspan="2" align="center" | ١ی ئەیلوولی ١٢٤٦ | align="center" | - | align="center" | ٢١ی ئایاری ١٢٥٤<br /><br /><br /><br /> ''مردنی هاوسەرەکەی'' | align="center" | ٩ی تشرینی یەکەمی ١٢٧٣ | align="center" | کۆنرادی دووەم |- |} === ماڵی لوسیگنان، ١٢٦٨-١٢٩١ === {| class="wikitable" width="95%" ! width="8%" |وێنە ! width="10%" | ناو ! width="9%" | باوک ! width="10%" | لەدایک بوون ! width="9%" | هاوسەرگیری ! width="9%" | بوو بە شاژن ! width="8%" | تاجە گوڵینە ! width="9%" | وازی لە شاژن هێنا ! width="9%" | مەرگ ! width="6%" | هاوسەر |- | align="center" |[[File:Blason_maison_d'Ibelin.svg|88x88پیکسڵ]] | align="center" | ئیزابێلا لە ئیبێلین | align="center" | <small>کابرایەکی ئیبێلین، پۆلیسی قوبرس<br /><br /><br /><br /> ( ئیبێلین )</small> | align="center" | 1241/42 | align="center" | دوای ٢٣ی ژانویەی ١٢٥٥ | align="center" | ٢٤ی ئەیلوولی ١٢٦٩<br /><br /><br /><br /> ''تاجە گوڵینەی هاوسەرەکەی'' | align="center" | - | align="center" | ٢٤ی ئازاری ١٢٨٤<br /><br /><br /><br /> ''مردنی هاوسەرەکەی'' | align="center" | ٢ی حوزەیرانی ١٣٢٤ | align="center" | هیو ئای |- |- |} سەرچاوەکان == هەروەها سەیری بکە == * پاشاکانی قودس * لیستی شاژنەکانی قوبرس * لیستی شاژنەکانی ئەرمینیا * لیستی هاوسەرەکانی ساڤۆیارد * لیستی هاوسەرە ناپۆلیەکان * شازادەی ئەنتیکە * لیستی ئیمپراتۆرە لاتینییەکان == تێبینی == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{NoteFoot}} {{پۆلی کۆمنز|Queens of Jerusalem}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|مێژوو}} fourc0ub6pvjxey4vqhwzbg14z2zhos 0 304041 1668791 2026-09-16T12:20:52Z MFTG 21816 MFTG پەڕەی [[قادسیە کچکە]]ی گواستەوە بۆ [[قادسیە گچکە]] 1668791 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[قادسیە گچکە]] nwd95hgco7xgfe1wf2eo9gtp10bjpvz 0 304042 1668796 2026-09-16T12:32:40Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = قادسیە مەزن | ناوی_فەرمی ='''{{lang-ar|قادسية الکبیر}}<br>{{lang-en| Great Qadsia}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئا...»ەوە 1668796 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = قادسیە مەزن | ناوی_فەرمی ='''{{lang-ar|قادسية الکبیر}}<br>{{lang-en| Great Qadsia}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.44527| 43.53962}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی قادسیە مەزن''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.44527| 43.53962 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بەردەڕەش|بەردەڕەش]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی دارەتوو|دارەتوو]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٩٨ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١١٣٤ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''قادسیە مەزن''' یان '''چیازەرک''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی دارەتوو]] لە [[قەزای بەردەڕەش]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> == ناو == == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (١٠٩)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٢٠٦)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (١٤٨) [[خێزان]] و (١١٣٤) کەس، کە (٥٦٩) [[نێر]] و (٥٦٥) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بەردەڕەش}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] cner40llkudxbr0k1wts81jywyzifzo 0 304043 1668797 2026-09-16T12:36:49Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = خەندەک | ناوی_فەرمی ='''{{lang-ar|خندک}}<br>{{lang-en| Khandak}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵ...»ەوە 1668797 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = خەندەک | ناوی_فەرمی ='''{{lang-ar|خندک}}<br>{{lang-en| Khandak}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.35825 43.75234}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی خەندەک''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.35825 43.75234 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بەردەڕەش|بەردەڕەش]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی دارەتوو|دارەتوو]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٦٤ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٨١ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''خەندەک''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی دارەتوو]] لە [[قەزای بەردەڕەش]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> == ناو == == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٣٧) [[خێزان]] و (٢٨١) کەس، کە (١٤٨) [[نێر]] و (١٣٣) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بەردەڕەش}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] qugjyecvl9zw42ftzwz0q73a3igmpkc 1668798 1668797 2026-09-16T12:37:12Z MFTG 21816 /* top */ 1668798 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = خەندەک | ناوی_فەرمی ='''{{lang-ar|خندک}}<br>{{lang-en| Khandak}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.35825| 43.75234}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی خەندەک''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.35825| 43.75234 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بەردەڕەش|بەردەڕەش]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی دارەتوو|دارەتوو]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٦٤ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٨١ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''خەندەک''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی دارەتوو]] لە [[قەزای بەردەڕەش]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> == ناو == == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٣٧) [[خێزان]] و (٢٨١) کەس، کە (١٤٨) [[نێر]] و (١٣٣) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بەردەڕەش}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] stnjd4jk8fn33oyyl9zzblqnxspmejw 0 304044 1668800 2026-09-16T12:41:09Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەونەباک | ناوی_فەرمی ='''{{lang-ar|کنةباك}}<br>{{lang-en| Kawnabak}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارە...»ەوە 1668800 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەونەباک | ناوی_فەرمی ='''{{lang-ar|کنةباك}}<br>{{lang-en| Kawnabak}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.49083| 43.64227}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کەونەباک''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.49083| 43.64227 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بەردەڕەش|بەردەڕەش]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی دارەتوو|دارەتوو]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤١٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢١٢٨ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەونەباک''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی دارەتوو]] لە [[قەزای بەردەڕەش]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> == ناو == == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (٢٨٨)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٦٥٥)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٣٢٣) [[خێزان]] و (٢١٢٨) کەس، کە (١٠٣٦) [[نێر]] و (١٠٩٢) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بەردەڕەش}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] gyrd8ovofbc174b8plvn8lum2ubv6jf 0 304045 1668801 2026-09-16T12:45:12Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = بیۆک | ناوی_فەرمی ='''{{lang-ar|بيوك}}<br>{{lang-en| Biok}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا...»ەوە 1668801 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = بیۆک | ناوی_فەرمی ='''{{lang-ar|بيوك}}<br>{{lang-en| Biok}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.42129| 43.76134}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی بیۆک''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.42129| 43.76134 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بەردەڕەش|بەردەڕەش]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی دارەتوو|دارەتوو]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٧٢ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٥٢١ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''بیۆک''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی دارەتوو]] لە [[قەزای بەردەڕەش]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> == ناو == == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (٧٣)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٢٦٧)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٧٦) [[خێزان]] و (٥٢١) کەس، کە (٢٧٩) [[نێر]] و (٢٤٢) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بەردەڕەش}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 06l5s1asbkd708cr0mzc9dyzwbkmmic 0 304046 1668802 2026-09-16T12:49:01Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = تربەسپی | ناوی_فەرمی ='''{{lang-ar|تربةسبي}}<br>{{lang-en| Trpaspi}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارە...»ەوە 1668802 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = تربەسپی | ناوی_فەرمی ='''{{lang-ar|تربةسبي}}<br>{{lang-en| Trpaspi}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.40436| 43.52685}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی تربەسپی''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.40436| 43.52685 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بەردەڕەش|بەردەڕەش]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی دارەتوو|دارەتوو]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٠٩ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٣١٥ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''تربەسپی''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی دارەتوو]] لە [[قەزای بەردەڕەش]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> == ناو == == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (١٢٠)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (١٦٨)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٤١) [[خێزان]] و (٣١٥) کەس، کە (١٦٢) [[نێر]] و (١٥٣) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بەردەڕەش}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] jqbz3ajm20k6ul7hq60ru87s6rzuj6g 0 304047 1668803 2026-09-16T12:52:19Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = خارووک | ناوی_فەرمی ='''{{lang-ar|خاروک}}<br>{{lang-en| Kharuk}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئا...»ەوە 1668803 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = خارووک | ناوی_فەرمی ='''{{lang-ar|خاروک}}<br>{{lang-en| Kharuk}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.45882| 43.82889}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی خارووک''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.45882| 43.82889 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بەردەڕەش|بەردەڕەش]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی دارەتوو|دارەتوو]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٩٤ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٩٨٩ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''خارووک''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی دارەتوو]] لە [[قەزای بەردەڕەش]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> == ناو == == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٢٢٤)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (١٥١) [[خێزان]] و (٩٨٩) کەس، کە (٤٧٦) [[نێر]] و (٥١٣) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بەردەڕەش}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] azx1hoxr6iv49ltdi946syc1ntby1dy 0 304048 1668804 2026-09-16T12:56:56Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = خرابە یاسین | ناوی_فەرمی ='''{{lang-ar|خرابة ياسين}}<br>{{lang-en| Khraba Yasin}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا...»ەوە 1668804 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = خرابە یاسین | ناوی_فەرمی ='''{{lang-ar|خرابة ياسين}}<br>{{lang-en| Khraba Yasin}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.55657| 43.66009}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی خرابە یاسین''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.55657| 43.66009 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بەردەڕەش|بەردەڕەش]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی دارەتوو|دارەتوو]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٧٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٤٩ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''خرابە یاسین''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی دارەتوو]] لە [[قەزای بەردەڕەش]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> == ناو == == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (١١٥)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٢٣) [[خێزان]] و (١٤٩) کەس، کە (٧٢) [[نێر]] و (٧٧) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بەردەڕەش}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] oyc7ng1exlj6k5cvwky9ktbn8mag912 0 304049 1668805 2026-09-16T13:00:59Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دڕین بۆت | ناوی_فەرمی ='''{{lang-ar|درين بوت}}<br>{{lang-en| Drin Bot}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبار...»ەوە 1668805 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دڕین بۆت | ناوی_فەرمی ='''{{lang-ar|درين بوت}}<br>{{lang-en| Drin Bot}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.40269| 43.55982}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی دڕین بۆت''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.40269| 43.55982 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بەردەڕەش|بەردەڕەش]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی دارەتوو|دارەتوو]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٤٤ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٦٢٣ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''دڕین بۆت''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی دارەتوو]] لە [[قەزای بەردەڕەش]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> == ناو == == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (٦٥)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (١٣١)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٨٢) [[خێزان]] و (٦٢٣) کەس، کە (٣١٦) [[نێر]] و (٣٠٧) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بەردەڕەش}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 266kgh672d451m5fsmlzmix0w35w4m4 0 304050 1668807 2026-09-16T13:05:41Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شەمسەخڕ | ناوی_فەرمی ='''{{lang-ar|شمسةخر}}<br>{{lang-en| Shamsakhr}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارە...»ەوە 1668807 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شەمسەخڕ | ناوی_فەرمی ='''{{lang-ar|شمسةخر}}<br>{{lang-en| Shamsakhr}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.3609| 43.69337}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی شەمسەخڕ''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.3609| 43.69337 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بەردەڕەش|بەردەڕەش]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی دارەتوو|دارەتوو]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٧٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٤٠٠ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شەمسەخڕ''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی دارەتوو]] لە [[قەزای بەردەڕەش]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> == ناو == == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (٨٩)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (١٨٥)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٦٢) [[خێزان]] و (٤٠٠) کەس، کە (١٩٣) [[نێر]] و (٢٠٧) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بەردەڕەش}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] kuyal6a2l01ywo6k6cpwtez5zavajok 0 304051 1668808 2026-09-16T13:09:11Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شێخالک | ناوی_فەرمی ='''{{lang-ar|شيخالک}}<br>{{lang-en| Shekhalk}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_...»ەوە 1668808 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شێخالک | ناوی_فەرمی ='''{{lang-ar|شيخالک}}<br>{{lang-en| Shekhalk}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.44316| 43.60238}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی شێخالک''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.44316| 43.60238 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بەردەڕەش|بەردەڕەش]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی دارەتوو|دارەتوو]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٨٢ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٣٣٩ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شێخالک''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی دارەتوو]] لە [[قەزای بەردەڕەش]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> == ناو == == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (١٤٤)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٢٨٧)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٥٦) [[خێزان]] و (٣٣٩) کەس، کە (١٧٣) [[نێر]] و (١٦٦) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بەردەڕەش}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 7dohxnkfkjm4v077kjh0580kogibexn 0 304052 1668849 2026-09-16T13:40:21Z Shaween 18477 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1374740875|List of Italian painters]]» 1668849 wikitext text/x-wiki لە خوارەوە '''لیستێکە لە نیگارکێشانی ئیتاڵی''' (بە ڕێکوپێکی ئەلفوبێ) کە بەهۆی هونەرەکەیانەوە دیارن.  <div class="noprint"><div aria-labelledby="tocheading" class="toc plainlinks" role="navigation" style="text-align:left;"></div></div> == ئە ==   == ب == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == ج == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == د == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == و == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == گ == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == هـ == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == من == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == ج == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == ک == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == ل == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == م == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == ن == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == ۆ == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == پ == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == پ == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == ڕ == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == س == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == ت == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == یو == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == ڤ == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == و == * کارلۆ ڤۆستری (١٨٦٥-١٩٤٣) <ref name="Abrami">{{Cite book|last=Abrami|first=Walter|url=https://sites.google.com/site/romonsracvia/0qofslp4voa4o|title=Carlo Wostry: Da San Giusto a San Francisco|last2=Resciniti|first2=Lorenza|date=2000|publisher=Comune di Trieste, Civici Musei di Storia ed Arte|isbn=888737709X|location=Trieste|access-date=28 July 2019}}</ref> <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == هەروەها سەیری بکە == {{دەروازە|Biography|Italy|Lists|Visual arts}} * لیستی ئیتاڵیەکان * لیستی نیگارکێشانی میلانی == ئاماژەکان == {{سەرچاوەکان}}{{Clear}}{{European painters}}{{Lists of people from Italy by profession}} [[پۆل:وێنەکێشە ئیتالییەکان]] nl1tvnzjly0a2jez4qfinyu12auysl3 1668850 1668849 2026-09-16T13:40:51Z Shaween 18477 /* ئاماژەکان */ 1668850 wikitext text/x-wiki لە خوارەوە '''لیستێکە لە نیگارکێشانی ئیتاڵی''' (بە ڕێکوپێکی ئەلفوبێ) کە بەهۆی هونەرەکەیانەوە دیارن.  <div class="noprint"><div aria-labelledby="tocheading" class="toc plainlinks" role="navigation" style="text-align:left;"></div></div> == ئە ==   == ب == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == ج == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == د == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == و == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == گ == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == هـ == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == من == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == ج == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == ک == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == ل == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == م == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == ن == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == ۆ == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == پ == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == پ == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == ڕ == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == س == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == ت == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == یو == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == ڤ == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == و == * کارلۆ ڤۆستری (١٨٦٥-١٩٤٣) <ref name="Abrami">{{Cite book|last=Abrami|first=Walter|url=https://sites.google.com/site/romonsracvia/0qofslp4voa4o|title=Carlo Wostry: Da San Giusto a San Francisco|last2=Resciniti|first2=Lorenza|date=2000|publisher=Comune di Trieste, Civici Musei di Storia ed Arte|isbn=888737709X|location=Trieste|access-date=28 July 2019}}</ref> <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == هەروەها سەیری بکە == {{دەروازە|Biography|Italy|Lists|Visual arts}} * لیستی ئیتاڵیەکان * لیستی نیگارکێشانی میلانی == ئاماژەکان == {{سەرچاوەکان}}{{Clear}} [[پۆل:وێنەکێشە ئیتالییەکان]] qv2k41wjkvyd3vliimwizm33ptvqtn5 1668851 1668850 2026-09-16T13:42:27Z Shaween 18477 /* ئە */ 1668851 wikitext text/x-wiki لە خوارەوە '''لیستێکە لە نیگارکێشانی ئیتاڵی''' (بە ڕێکوپێکی ئەلفوبێ) کە بەهۆی هونەرەکەیانەوە دیارن.  <div class="noprint"><div aria-labelledby="tocheading" class="toc plainlinks" role="navigation" style="text-align:left;"></div></div> == ئ == * [[ئەنتۆنیۆ ئەبۆندی]] (م. 1549)، ئەندازیار * [[جاکۆپۆ ئەمیگۆنی]] (1682–1752)، نەخشەکێش، دەستپێکی کاری لە ڤێنیز کرد * [[جوزێپە ئەنجێلی]] (1712–1798)، نەخشەکێش * [[جۆڤانی دا ئەسۆلا]] (سەدەی 16) == ب == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == ج == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == د == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == و == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == گ == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == هـ == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == من == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == ج == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == ک == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == ل == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == م == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == ن == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == ۆ == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == پ == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == پ == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == ڕ == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == س == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == ت == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == یو == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == ڤ == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == و == * کارلۆ ڤۆستری (١٨٦٥-١٩٤٣) <ref name="Abrami">{{Cite book|last=Abrami|first=Walter|url=https://sites.google.com/site/romonsracvia/0qofslp4voa4o|title=Carlo Wostry: Da San Giusto a San Francisco|last2=Resciniti|first2=Lorenza|date=2000|publisher=Comune di Trieste, Civici Musei di Storia ed Arte|isbn=888737709X|location=Trieste|access-date=28 July 2019}}</ref> <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == هەروەها سەیری بکە == {{دەروازە|Biography|Italy|Lists|Visual arts}} * لیستی ئیتاڵیەکان * لیستی نیگارکێشانی میلانی == ئاماژەکان == {{سەرچاوەکان}}{{Clear}} [[پۆل:وێنەکێشە ئیتالییەکان]] 9yjhk1hkyfswq8wbvwd4dmwtown9vxf 1668852 1668851 2026-09-16T13:44:19Z Shaween 18477 /* ب */ 1668852 wikitext text/x-wiki لە خوارەوە '''لیستێکە لە نیگارکێشانی ئیتاڵی''' (بە ڕێکوپێکی ئەلفوبێ) کە بەهۆی هونەرەکەیانەوە دیارن.  <div class="noprint"><div aria-labelledby="tocheading" class="toc plainlinks" role="navigation" style="text-align:left;"></div></div> == ئ == * [[ئەنتۆنیۆ ئەبۆندی]] (م. 1549)، ئەندازیار * [[جاکۆپۆ ئەمیگۆنی]] (1682–1752)، نەخشەکێش، دەستپێکی کاری لە ڤێنیز کرد * [[جوزێپە ئەنجێلی]] (1712–1798)، نەخشەکێش * [[جۆڤانی دا ئەسۆلا]] (سەدەی 16) == ب == [[File:Accademia - Procession in piazza San Marco by Gentile Bellini.jpg|thumb|[[جەنتیلە بەللینی]]، ''[[ڕێپێوان لە مەیدانی سان مارکۆ]]'']] [[File:View of the Grand Canal, Santa Maria della Salute and the Dogana from Campo Santa Maria Zobenigo by Bernardo Bellotto.JPG|thumb|[[بەرناردۆ بەللۆتۆ]]، ''بینینی کەناڵی گەورە: سانتا ماریا دێلا سالوتە و دۆگانە لە کامپۆ سانتا ماریا زۆبێنیگۆوە'']] * [[نیکۆلۆ بامبینی]] (1651–1736)، نەخشەکێش * [[مارکۆ باسایتی]] (نزیکەی 1470–1530)، نەخشەکێش، ڕکابەری جەنتیلە بەللینی * [[پێترۆ باسێجۆ]] (سەدەی 14)، ئەندازیار و پەیکەرتاش * [[فرانچێسکۆ باسسانۆی گەنج]] (1549–1592)، نەخشەکێش، گەورەترین کوڕی جاکۆپۆ باسسانۆ * [[جاکۆپۆ باسسانۆ]] (1510–1592)، نەخشەکێش * [[لێئاندڕۆ دا پۆنتە باسسانۆ]] (1557–1622)، نەخشەکێش، کوڕی سێیەمی جاکۆپۆ باسسانۆ * [[لازارۆ باستێنی]] (1449–1512)، نەخشەکێش، مامۆستای ڤیتۆرە کارپاچۆ * [[جەنتیلە بەللینی]] (نزیکەی 1429–1507)، نەخشەکێشی فەرمی وێنەی پۆرترێتی [[دۆجەکانی ڤێنیز]] * [[جۆڤانی بەللینی]] (نزیکەی 1430–1516)، نەخشەکێش، بەگومان ناسراوترین ئەندامی خێزانی بەللینی * [[جاکۆپۆ بەللینی]] (نزیکەی 1400–نزیکەی 1470)، نەخشەکێش، باوکی جەنتیلە و جۆڤانی بەللینی * [[بەرناردۆ بەللۆتۆ]] (نزیکەی 1721/1722–1780)، نەخشەکێشی دیمەنی شار و چاپکار * [[جوزێپە بێنۆنی]] (1618–1684)، ئەندازیار * [[ئۆجین دێ بلا]] (1843–1932)، نەخشەکێش لە قوتابخانەی [[کلاسیکی ئەکادیمی]] * [[بۆکاچۆ بۆکاچینۆ]] (نزیکەی 1467–نزیکەی 1525)، نەخشەکێش لە قوتابخانەی ئێمیلیان * [[کامیڵۆ بۆیتۆ]] (1836–1914)، ئەندازیار و ئەندازیارێکی شارستانی * [[بارتۆلۆمێۆ بۆن]] (م. دوای 1464)، ئەندازیار و پەیکەرتاش * [[جۆڤانی بۆن]] (1355–1443)،<ref>[http://www.artrenewal.org/pages/artist.php?artistid=4068 Giovanni Bon], Art Renewal Center, last update March 18, 2005. Retrieved 2011-11-25.</ref> ئەندازیار، باوکی بارتۆلۆمێۆ بۆن * [[پاریس بۆردۆنە]] (1500–1571)، نەخشەکێش کە لەلایەن [[تیسیان]]ەوە ڕاهێنانی وەرگرتووە * [[جوزێپە بۆرساتۆ]] (1771–1849)، نەخشەکێش * [[ماتیا بۆرتۆلۆنی]] (1696–1750)، نەخشەکێش * [[فێڕوچۆ بۆرتۆلوتسی]] (1920–2007)، نەخشەکێش == ج == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == د == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == و == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == گ == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == هـ == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == من == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == ج == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == ک == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == ل == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == م == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == ن == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == ۆ == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == پ == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == پ == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == ڕ == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == س == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == ت == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == یو == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == ڤ == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == و == * کارلۆ ڤۆستری (١٨٦٥-١٩٤٣) <ref name="Abrami">{{Cite book|last=Abrami|first=Walter|url=https://sites.google.com/site/romonsracvia/0qofslp4voa4o|title=Carlo Wostry: Da San Giusto a San Francisco|last2=Resciniti|first2=Lorenza|date=2000|publisher=Comune di Trieste, Civici Musei di Storia ed Arte|isbn=888737709X|location=Trieste|access-date=28 July 2019}}</ref> <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == هەروەها سەیری بکە == {{دەروازە|Biography|Italy|Lists|Visual arts}} * لیستی ئیتاڵیەکان * لیستی نیگارکێشانی میلانی == ئاماژەکان == {{سەرچاوەکان}}{{Clear}} [[پۆل:وێنەکێشە ئیتالییەکان]] bgcktclsjleaw9sw8rdqu0jyac94unm 1668873 1668852 2026-09-16T16:01:43Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Painters from Italy}} 1668873 wikitext text/x-wiki لە خوارەوە '''لیستێکە لە نیگارکێشانی ئیتاڵی''' (بە ڕێکوپێکی ئەلفوبێ) کە بەهۆی هونەرەکەیانەوە دیارن.  <div class="noprint"><div aria-labelledby="tocheading" class="toc plainlinks" role="navigation" style="text-align:left;"></div></div> == ئ == * [[ئەنتۆنیۆ ئەبۆندی]] (م. 1549)، ئەندازیار * [[جاکۆپۆ ئەمیگۆنی]] (1682–1752)، نەخشەکێش، دەستپێکی کاری لە ڤێنیز کرد * [[جوزێپە ئەنجێلی]] (1712–1798)، نەخشەکێش * [[جۆڤانی دا ئەسۆلا]] (سەدەی 16) == ب == [[File:Accademia - Procession in piazza San Marco by Gentile Bellini.jpg|thumb|[[جەنتیلە بەللینی]]، ''[[ڕێپێوان لە مەیدانی سان مارکۆ]]'']] [[File:View of the Grand Canal, Santa Maria della Salute and the Dogana from Campo Santa Maria Zobenigo by Bernardo Bellotto.JPG|thumb|[[بەرناردۆ بەللۆتۆ]]، ''بینینی کەناڵی گەورە: سانتا ماریا دێلا سالوتە و دۆگانە لە کامپۆ سانتا ماریا زۆبێنیگۆوە'']] * [[نیکۆلۆ بامبینی]] (1651–1736)، نەخشەکێش * [[مارکۆ باسایتی]] (نزیکەی 1470–1530)، نەخشەکێش، ڕکابەری جەنتیلە بەللینی * [[پێترۆ باسێجۆ]] (سەدەی 14)، ئەندازیار و پەیکەرتاش * [[فرانچێسکۆ باسسانۆی گەنج]] (1549–1592)، نەخشەکێش، گەورەترین کوڕی جاکۆپۆ باسسانۆ * [[جاکۆپۆ باسسانۆ]] (1510–1592)، نەخشەکێش * [[لێئاندڕۆ دا پۆنتە باسسانۆ]] (1557–1622)، نەخشەکێش، کوڕی سێیەمی جاکۆپۆ باسسانۆ * [[لازارۆ باستێنی]] (1449–1512)، نەخشەکێش، مامۆستای ڤیتۆرە کارپاچۆ * [[جەنتیلە بەللینی]] (نزیکەی 1429–1507)، نەخشەکێشی فەرمی وێنەی پۆرترێتی [[دۆجەکانی ڤێنیز]] * [[جۆڤانی بەللینی]] (نزیکەی 1430–1516)، نەخشەکێش، بەگومان ناسراوترین ئەندامی خێزانی بەللینی * [[جاکۆپۆ بەللینی]] (نزیکەی 1400–نزیکەی 1470)، نەخشەکێش، باوکی جەنتیلە و جۆڤانی بەللینی * [[بەرناردۆ بەللۆتۆ]] (نزیکەی 1721/1722–1780)، نەخشەکێشی دیمەنی شار و چاپکار * [[جوزێپە بێنۆنی]] (1618–1684)، ئەندازیار * [[ئۆجین دێ بلا]] (1843–1932)، نەخشەکێش لە قوتابخانەی [[کلاسیکی ئەکادیمی]] * [[بۆکاچۆ بۆکاچینۆ]] (نزیکەی 1467–نزیکەی 1525)، نەخشەکێش لە قوتابخانەی ئێمیلیان * [[کامیڵۆ بۆیتۆ]] (1836–1914)، ئەندازیار و ئەندازیارێکی شارستانی * [[بارتۆلۆمێۆ بۆن]] (م. دوای 1464)، ئەندازیار و پەیکەرتاش * [[جۆڤانی بۆن]] (1355–1443)،<ref>[http://www.artrenewal.org/pages/artist.php?artistid=4068 Giovanni Bon], Art Renewal Center, last update March 18, 2005. Retrieved 2011-11-25.</ref> ئەندازیار، باوکی بارتۆلۆمێۆ بۆن * [[پاریس بۆردۆنە]] (1500–1571)، نەخشەکێش کە لەلایەن [[تیسیان]]ەوە ڕاهێنانی وەرگرتووە * [[جوزێپە بۆرساتۆ]] (1771–1849)، نەخشەکێش * [[ماتیا بۆرتۆلۆنی]] (1696–1750)، نەخشەکێش * [[فێڕوچۆ بۆرتۆلوتسی]] (1920–2007)، نەخشەکێش == ج == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == د == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == و == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == گ == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == هـ == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == من == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == ج == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == ک == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == ل == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == م == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == ن == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == ۆ == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == پ == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == پ == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == ڕ == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == س == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == ت == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == یو == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == ڤ == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == و == * کارلۆ ڤۆستری (١٨٦٥-١٩٤٣) <ref name="Abrami">{{Cite book|last=Abrami|first=Walter|url=https://sites.google.com/site/romonsracvia/0qofslp4voa4o|title=Carlo Wostry: Da San Giusto a San Francisco|last2=Resciniti|first2=Lorenza|date=2000|publisher=Comune di Trieste, Civici Musei di Storia ed Arte|isbn=888737709X|location=Trieste|access-date=28 July 2019}}</ref> <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == هەروەها سەیری بکە == {{دەروازە|Biography|Italy|Lists|Visual arts}} * لیستی ئیتاڵیەکان * لیستی نیگارکێشانی میلانی == ئاماژەکان == {{سەرچاوەکان}}{{Clear}} {{پۆلی کۆمنز|Painters from Italy}} [[پۆل:وێنەکێشە ئیتالییەکان]] hf3ud5mym6by9fg80g1zrazs322bgfy 1668973 1668873 2026-09-16T19:07:16Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1668973 wikitext text/x-wiki لە خوارەوە '''لیستێکە لە نیگارکێشانی ئیتاڵی''' (بە ڕێکوپێکی ئەلفوبێ) کە بەهۆی هونەرەکەیانەوە دیارن.  <div class="noprint"><div aria-labelledby="tocheading" class="toc plainlinks" role="navigation" style="text-align:left;"></div></div> == ئ == * [[ئەنتۆنیۆ ئەبۆندی]] (م. 1549)، ئەندازیار * [[جاکۆپۆ ئەمیگۆنی]] (1682–1752)، نەخشەکێش، دەستپێکی کاری لە ڤێنیز کرد * [[جوزێپە ئەنجێلی]] (1712–1798)، نەخشەکێش * [[جۆڤانی دا ئەسۆلا]] (سەدەی 16) == ب == [[File:Accademia - Procession in piazza San Marco by Gentile Bellini.jpg|thumb|[[جەنتیلە بەللینی]]، ''[[ڕێپێوان لە مەیدانی سان مارکۆ]]'']] [[File:View of the Grand Canal, Santa Maria della Salute and the Dogana from Campo Santa Maria Zobenigo by Bernardo Bellotto.JPG|thumb|[[بەرناردۆ بەللۆتۆ]]، ''بینینی کەناڵی گەورە: سانتا ماریا دێلا سالوتە و دۆگانە لە کامپۆ سانتا ماریا زۆبێنیگۆوە'']] * [[نیکۆلۆ بامبینی]] (1651–1736)، نەخشەکێش * [[مارکۆ باسایتی]] (نزیکەی 1470–1530)، نەخشەکێش، ڕکابەری جەنتیلە بەللینی * [[پێترۆ باسێجۆ]] (سەدەی 14)، ئەندازیار و پەیکەرتاش * [[فرانچێسکۆ باسسانۆی گەنج]] (1549–1592)، نەخشەکێش، گەورەترین کوڕی جاکۆپۆ باسسانۆ * [[جاکۆپۆ باسسانۆ]] (1510–1592)، نەخشەکێش * [[لێئاندڕۆ دا پۆنتە باسسانۆ]] (1557–1622)، نەخشەکێش، کوڕی سێیەمی جاکۆپۆ باسسانۆ * [[لازارۆ باستێنی]] (1449–1512)، نەخشەکێش، مامۆستای ڤیتۆرە کارپاچۆ * [[جەنتیلە بەللینی]] (نزیکەی 1429–1507)، نەخشەکێشی فەرمی وێنەی پۆرترێتی [[دۆجەکانی ڤێنیز]] * [[جۆڤانی بەللینی]] (نزیکەی 1430–1516)، نەخشەکێش، بەگومان ناسراوترین ئەندامی خێزانی بەللینی * [[جاکۆپۆ بەللینی]] (نزیکەی 1400–نزیکەی 1470)، نەخشەکێش، باوکی جەنتیلە و جۆڤانی بەللینی * [[بەرناردۆ بەللۆتۆ]] (نزیکەی 1721/1722–1780)، نەخشەکێشی دیمەنی شار و چاپکار * [[جوزێپە بێنۆنی]] (1618–1684)، ئەندازیار * [[ئۆجین دێ بلا]] (1843–1932)، نەخشەکێش لە قوتابخانەی [[کلاسیکی ئەکادیمی]] * [[بۆکاچۆ بۆکاچینۆ]] (نزیکەی 1467–نزیکەی 1525)، نەخشەکێش لە قوتابخانەی ئێمیلیان * [[کامیڵۆ بۆیتۆ]] (1836–1914)، ئەندازیار و ئەندازیارێکی شارستانی * [[بارتۆلۆمێۆ بۆن]] (م. دوای 1464)، ئەندازیار و پەیکەرتاش * [[جۆڤانی بۆن]] (1355–1443)،<ref>[http://www.artrenewal.org/pages/artist.php?artistid=4068 Giovanni Bon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111117200413/http://www.artrenewal.org/pages/artist.php?artistid=4068 |date=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١١ }}, Art Renewal Center, last update March 18, 2005. Retrieved 2011-11-25.</ref> ئەندازیار، باوکی بارتۆلۆمێۆ بۆن * [[پاریس بۆردۆنە]] (1500–1571)، نەخشەکێش کە لەلایەن [[تیسیان]]ەوە ڕاهێنانی وەرگرتووە * [[جوزێپە بۆرساتۆ]] (1771–1849)، نەخشەکێش * [[ماتیا بۆرتۆلۆنی]] (1696–1750)، نەخشەکێش * [[فێڕوچۆ بۆرتۆلوتسی]] (1920–2007)، نەخشەکێش == ج == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == د == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == و == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == گ == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == هـ == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == من == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == ج == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == ک == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == ل == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == م == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == ن == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == ۆ == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == پ == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == پ == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == ڕ == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == س == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == ت == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == یو == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == ڤ == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == و == * کارلۆ ڤۆستری (١٨٦٥-١٩٤٣) <ref name="Abrami">{{Cite book|last=Abrami|first=Walter|url=https://sites.google.com/site/romonsracvia/0qofslp4voa4o|title=Carlo Wostry: Da San Giusto a San Francisco|last2=Resciniti|first2=Lorenza|date=2000|publisher=Comune di Trieste, Civici Musei di Storia ed Arte|isbn=888737709X|location=Trieste|access-date=28 July 2019}}</ref> <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == هەروەها سەیری بکە == {{دەروازە|Biography|Italy|Lists|Visual arts}} * لیستی ئیتاڵیەکان * لیستی نیگارکێشانی میلانی == ئاماژەکان == {{سەرچاوەکان}}{{Clear}} {{پۆلی کۆمنز|Painters from Italy}} [[پۆل:وێنەکێشە ئیتالییەکان]] iaogk38aza5ztr2s36wt6umtvv9o101 1669283 1668973 2026-09-17T10:09:56Z Shaween 18477 /* ک */ 1669283 wikitext text/x-wiki لە خوارەوە '''لیستێکە لە نیگارکێشانی ئیتاڵی''' (بە ڕێکوپێکی ئەلفوبێ) کە بەهۆی هونەرەکەیانەوە دیارن.  <div class="noprint"><div aria-labelledby="tocheading" class="toc plainlinks" role="navigation" style="text-align:left;"></div></div> == ئ == * [[ئەنتۆنیۆ ئەبۆندی]] (م. 1549)، ئەندازیار * [[جاکۆپۆ ئەمیگۆنی]] (1682–1752)، نەخشەکێش، دەستپێکی کاری لە ڤێنیز کرد * [[جوزێپە ئەنجێلی]] (1712–1798)، نەخشەکێش * [[جۆڤانی دا ئەسۆلا]] (سەدەی 16) == ب == [[File:Accademia - Procession in piazza San Marco by Gentile Bellini.jpg|thumb|[[جەنتیلە بەللینی]]، ''[[ڕێپێوان لە مەیدانی سان مارکۆ]]'']] [[File:View of the Grand Canal, Santa Maria della Salute and the Dogana from Campo Santa Maria Zobenigo by Bernardo Bellotto.JPG|thumb|[[بەرناردۆ بەللۆتۆ]]، ''بینینی کەناڵی گەورە: سانتا ماریا دێلا سالوتە و دۆگانە لە کامپۆ سانتا ماریا زۆبێنیگۆوە'']] * [[نیکۆلۆ بامبینی]] (1651–1736)، نەخشەکێش * [[مارکۆ باسایتی]] (نزیکەی 1470–1530)، نەخشەکێش، ڕکابەری جەنتیلە بەللینی * [[پێترۆ باسێجۆ]] (سەدەی 14)، ئەندازیار و پەیکەرتاش * [[فرانچێسکۆ باسسانۆی گەنج]] (1549–1592)، نەخشەکێش، گەورەترین کوڕی جاکۆپۆ باسسانۆ * [[جاکۆپۆ باسسانۆ]] (1510–1592)، نەخشەکێش * [[لێئاندڕۆ دا پۆنتە باسسانۆ]] (1557–1622)، نەخشەکێش، کوڕی سێیەمی جاکۆپۆ باسسانۆ * [[لازارۆ باستێنی]] (1449–1512)، نەخشەکێش، مامۆستای ڤیتۆرە کارپاچۆ * [[جەنتیلە بەللینی]] (نزیکەی 1429–1507)، نەخشەکێشی فەرمی وێنەی پۆرترێتی [[دۆجەکانی ڤێنیز]] * [[جۆڤانی بەللینی]] (نزیکەی 1430–1516)، نەخشەکێش، بەگومان ناسراوترین ئەندامی خێزانی بەللینی * [[جاکۆپۆ بەللینی]] (نزیکەی 1400–نزیکەی 1470)، نەخشەکێش، باوکی جەنتیلە و جۆڤانی بەللینی * [[بەرناردۆ بەللۆتۆ]] (نزیکەی 1721/1722–1780)، نەخشەکێشی دیمەنی شار و چاپکار * [[جوزێپە بێنۆنی]] (1618–1684)، ئەندازیار * [[ئۆجین دێ بلا]] (1843–1932)، نەخشەکێش لە قوتابخانەی [[کلاسیکی ئەکادیمی]] * [[بۆکاچۆ بۆکاچینۆ]] (نزیکەی 1467–نزیکەی 1525)، نەخشەکێش لە قوتابخانەی ئێمیلیان * [[کامیڵۆ بۆیتۆ]] (1836–1914)، ئەندازیار و ئەندازیارێکی شارستانی * [[بارتۆلۆمێۆ بۆن]] (م. دوای 1464)، ئەندازیار و پەیکەرتاش * [[جۆڤانی بۆن]] (1355–1443)،<ref>[http://www.artrenewal.org/pages/artist.php?artistid=4068 Giovanni Bon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111117200413/http://www.artrenewal.org/pages/artist.php?artistid=4068 |date=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١١ }}, Art Renewal Center, last update March 18, 2005. Retrieved 2011-11-25.</ref> ئەندازیار، باوکی بارتۆلۆمێۆ بۆن * [[پاریس بۆردۆنە]] (1500–1571)، نەخشەکێش کە لەلایەن [[تیسیان]]ەوە ڕاهێنانی وەرگرتووە * [[جوزێپە بۆرساتۆ]] (1771–1849)، نەخشەکێش * [[ماتیا بۆرتۆلۆنی]] (1696–1750)، نەخشەکێش * [[فێڕوچۆ بۆرتۆلوتسی]] (1920–2007)، نەخشەکێش == ج == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == د == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == و == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == گ == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == هـ == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == من == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == ج == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == ک == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> {{div col|colwidth=30em}} *[[ڤینچێنتسۆ کابیاڤانکا]] (1827–1902)<ref name="Steingräber&Matteucci_p107">Steingräber, E., & Matteucci, G. 1984, p. 107.</ref> *[[کامیڵۆ کابوتی]] (1863–1922) *[[گوگلیێلمۆ کاچیا]] «ئیل مۆنکاڵڤۆ» (1568–1625) *[[پێترۆ فرانچێسکۆ کاچیاڵوپی]] (1735–1814) *[[ڤیچێنتسۆ کاچانێمیچی]] (چالاک لە 1530) *[[جۆڤانی کادیۆلی]] (نزیکەی 1710–1767) *[[پیۆ کاڵیێری]] (1848–؟) *[[باڵداسارە کاڵامای]] (1797–1851) *[[جوزێپە کاڵچیا]] (چالاک لە 1725) *[[بارتۆلۆمێۆ کاڵۆماتۆ]] (چالاک لە سەدەی 17) *[[ڕیناڵدۆ دی کاڵڤی]] (م. 1528) *[[پێترۆ کاڵزێتا]] (چالاک لە 1470–1500) *[[لوکا کامبیاسی]] (1527–1585) *[[میکێلە کاممارانۆ]] (1835–1920) *[[بارتۆلۆمێۆ دا کامۆلی]] (چالاک لە سەدەی 14) *[[ئاوگوستینۆ کامپانێلا]] (چالاک لە 1770) *[[گالێئاتسۆ کامپی]] (1475/1477–1536) *[[ڤینچێنتسۆ کامپی]] (1536–1591) *[[کانالێتۆ]] (1697–1768) *[[ڤینچێنتسۆ کاپۆبیانکی]] (1836–1928)<ref>[http://www.antenati.san.beniculturali.it/v/Archivio+di+Stato+di+Roma/Stato+civile+italiano/Roma/Morti/1928/n+3561-4154+Vol+7+Parte+2+Serie+B/007661032_00067.jpg.html Archivio di Stato di Roma]</ref> *[[بارتۆلۆمێۆ کاپۆراڵی]] (نزیکەی 1420–نزیکەی 1503/1505) *[[جوزێپە ئۆراتسیۆ کاپرێتی]] (1641–1725) *[[ئالیپراندۆ کاپریۆلی]] (چالاک لە 1575–1599) *[[دۆمێنیکۆ کاپریۆلی]] (1494–1528) *[[ئەنتۆنیۆ کاپولۆنگۆ]] (چالاک لە سەدەی 16) *[[چەککۆ دێل کاراڤاجۆ]] (چالاک لە نزیکەی 1620) *[[مارکۆ کاردیسکۆ]] (نزیکەی 1486–نزیکەی 1542) *[[بارتۆلۆمێۆ کاردوچی]] (1560–1608) *[[لوکا کارلێڤاریس]] (1663–1730) *[[جولیۆ کارمیگنانی]] (1813–1890) *[[فرا سیمۆنە دا کارنولی]] (چالاک لە 1519) *[[پائۆلۆ کارۆسۆنە]] (لەدایکبووی 1941) *[[جوزێپە کارۆتسی]] (1864–1938) *[[ئاوگوستینۆ کاراچی]] (1557–1602) *[[ئانیبالە کاراچی]] (1560–1609) *[[لودۆڤیکۆ کاراچی]] (1555–1619) *[[کاراڤاجۆ]] (1573–1610) *[[فێرناندۆ کارکوپینۆ]] (1922–2003) *[[شۆلا کارلێتی]] (چالاک لە سەدەی 21) *[[ئەندرێئا کارلۆنە]] (1626–1697) *[[جۆڤانی باتیستا کارلۆنە]] (1603–1684) *[[جۆڤانی بێرناردۆ کارلۆنە]] (1590–1630) *[[دۆمێنیکۆ کارنۆڤالێ]] (چالاک لە 1564) *[[ڤیتۆرە کارپاچۆ|کارپاچۆ]] (نزیکەی 1460–نزیکەی 1525) *[[دۆمێنیکۆ کارپینۆنی]] (1566–1658) *[[ڕۆزالبا کاریێرا]] (1673–1757)<ref>{{cite web |last=Jeffares |first=Neil |title=Carriera, Rosalba |website=Dictionary of pastellists before 1800 |url=https://www.pastellists.com/articles/carriera.pdf |access-date=10 August 2026}}</ref> *[[نیکۆلۆ کاسۆلانی]] (1659–1714) *[[فێلیچە کاسۆراتی]] (1883–1963) *[[ستێفانۆ کاسیانی]] (1636–1714) *[[ئەندرێئا دێل کاستانیۆ]] (1421–1457) *[[لێئۆناردۆ کاستێلانی]] (1896–1984) *[[گوگلیێلمۆ کاستێلی]] (لەدایکبووی 1987) *[[رافائێلە کاستێلینی]] (م. 1864) *[[فابریتسیۆ کاستێلۆ]] (نزیکەی 1486–نزیکەی 1542) *[[ڤینچێنتسۆ کاتێنا]] (1470–1531) *[[پاسکواڵە کاتی]] (1550–1620) *[[پاولوچچۆ کاتتامارا]] (چالاک لە 1718) *[[جۆڤانی پائۆلۆ کاڤانیا]] (نزیکەی 1550–1627) *[[بێرناردۆ کاڤاڵینۆ]] (1616–1656) *[[جاکۆمۆ کاڤێدۆنە]] (1577–1660) *[[پائۆلۆ کایڵینا گەنج]] (چالاک لە سەدەی 16) *[[ڕۆدۆلفۆ چێککۆتی]] (لەدایکبووی 1945) *[[ئەدریانو چێچۆنی]] (1836–1886) *[[کوینتۆ چێنی]] (1845–1917) *[[جولیا چێنتوریللی]] (1832–1872) *[[جاکۆمۆ چێروتی]] (1698–1767) *[[جۆڤانی ماریا چێرڤا]] (چالاک لە سەدەی 17) *[[فێلیچە چێرڤێتی]] (1718–1779) *[[ئارتورۆ چێککی]] (1886–1971) *[[تیتۆ چێلاتسی]] (1834–1892) *[[مارکۆ کیێریچە]] (1580–؟) *[[جۆرجۆ دێ کیریکۆ]] (1888–1978) *[[میکێلە چامپانتی]] (؟–1510) *[[کارلۆ چیگنانی]] (1628–1719) *[[جامبێتتینۆ چیگنارۆلی]] (1706–1770) *[[چیمابوێ]] (1240–1302) *[[مارکۆ چینگۆلانی]] (لەدایکبووی 1961) *[[ڤینچێنتسۆ چیڤێرکیۆ]] (1470–1544) *[[ڕۆبێرتۆ کلێریچی گەنج]] (1711–1748) *[[سیگیمۆندۆ کوککاپانی]] (1585–1643) *[[لێئۆناردۆ کۆککۆرانتە]] (1680–1750) *[[کۆڵانتۆنیۆ]] (نزیکەی 1420–نزیکەی 1460) *[[پیێرجۆرجۆ کۆلاوتتی]] (لەدایکبووی 1934) *[[میکێلە کۆڵتێلینی]] (1480–1542) *[[جاکۆمۆ کۆڵترینێ]] (چالاک لە سەدەی 16) *[[چیما دا کۆنێلیانۆ]] (نزیکەی 1459–نزیکەی 1517) *[[جاکۆپۆ کۆپپی]] (1523–1591) *[[لوییجی کۆربێلینی]] (1901–1968) *[[جانیێتتۆ کۆردێلیاغی]] (چالاک لە سەرەتای سەدەی 16) *[[لێئۆناردۆ کۆرۆنا]] (1561–1605) *[[ئەنتۆنیۆ دا کۆرێجۆ|کۆرێجۆ]] (1494–1534) *[[هێرمان داڤید سالۆمۆن کۆرۆدی]] (1844–1905) *[[نیکۆلۆ کۆرسۆ]] (1446–نزیکەی 1512) *[[پێترۆ دا کۆرتۆنا]] (1596–1669) *[[فرانچێسکۆ دێل کۆسسا]] (1436–1478) *[[جۆڤانی کۆستا]] (1826–1903) *[[لۆرێنتسۆ کۆستا]] (1460–1535) *[[کارلۆ کۆتسا]] (نزیکەی 1700–1769) *[[جۆڤانی باتیستا کرێما]] (1883–1964) *[[دانیێلە کرێسپی]] (1598–1630) *[[جۆڤان باتیستا کرێسپی]] (ئیل چێرانۆ) (1573–1632) *[[جوزێپە ماریا کرێسپی]] (لۆ سپانیۆلۆ) (1665–1747) *[[دۆناتۆ کرێتی]] (1671–1749) *[[کارلۆ کریڤێللی]] (1430–1495) *[[ڤیتۆرە کریڤێللی]] (1440–1502) *[[باڵداسارە کرۆچە]] (1558–1628) *[[کارلۆ کورچی]] (1846–دوای 1916) *[[فرانچێسکۆ کوررادی]] (1570–1661) {{div col end}} == ل == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == م == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == ن == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == ۆ == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == پ == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == پ == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == ڕ == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == س == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == ت == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == یو == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == ڤ == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == و == * کارلۆ ڤۆستری (١٨٦٥-١٩٤٣) <ref name="Abrami">{{Cite book|last=Abrami|first=Walter|url=https://sites.google.com/site/romonsracvia/0qofslp4voa4o|title=Carlo Wostry: Da San Giusto a San Francisco|last2=Resciniti|first2=Lorenza|date=2000|publisher=Comune di Trieste, Civici Musei di Storia ed Arte|isbn=888737709X|location=Trieste|access-date=28 July 2019}}</ref> <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == هەروەها سەیری بکە == {{دەروازە|Biography|Italy|Lists|Visual arts}} * لیستی ئیتاڵیەکان * لیستی نیگارکێشانی میلانی == ئاماژەکان == {{سەرچاوەکان}}{{Clear}} {{پۆلی کۆمنز|Painters from Italy}} [[پۆل:وێنەکێشە ئیتالییەکان]] tf0qf58979jwo8v4t445lpwk1rjy4gd 3 304053 1668862 2026-09-16T14:58:28Z New user message 11537 زیادکردنی [[داڕێژە:بەخێرھاتن|پەیامی بەخێرھاتن]] بە پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەری نوێ 1668862 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٤:٥٨، ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) gyl8dq6mjehcutx2bk0ry6wy8farcif 1 304054 1668929 2026-09-16T16:56:35Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1668929 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[عەقڕەبا، نابلوس]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1668928 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200703164045/https://www.diakonia.se/globalassets/blocks-ihl-site/ihl-file-list/ihl--reports/israeli-settlers-agriculture-as-a-means-of-land-takeover-in-the-west-bank.pdf بۆ https://www.diakonia.se/globalassets/blocks-ihl-site/ihl-file-list/ihl--reports/israeli-settlers-agriculture-as-a-means-of-land-takeover-in-the-west-bank.pdf زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٦:٥٦، ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) mf9ha8xlx76krxc1fc8b7y93zp5d2e1 1 304055 1668952 2026-09-16T17:31:57Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1668952 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[فاسۆلیای بازدانی مەکسیکی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1668951 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20260210001617/https://alibi.com/news/the-king-and-queen-of-hopping-seeds/ بۆ https://alibi.com/news/the-king-and-queen-of-hopping-seeds/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٧:٣١، ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) 644ntnljl9at9vnrrjxm52wg52nz98y 1 304056 1668953 2026-09-16T17:39:05Z حوسێن 42516 /* ناوی وتار */ بەشی نوێ 1668953 wikitext text/x-wiki == ناوی وتار == @[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]], @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]], @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] و ئەوانی دیکە، سڵاو. بۆچی ''ڤۆڵتیە'' بە ئەمە بڵێین؟ ئەمە لە عەرەبییەوە دێ. ''ڤۆڵتیە'' لە ''ڤۆڵت'' + ''ـیە'' دروست بووە و ''ـیە'' پاشگرێکی عەرەبییە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٧:٣٩، ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) kbe5vopdk4vxs7gweklzqnvffkbe7ok 1669036 1668953 2026-09-16T20:51:35Z مامۆستا 39489 1669036 wikitext text/x-wiki == ناوی وتار == @[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]], @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]], @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] و ئەوانی دیکە، سڵاو. بۆچی ''ڤۆڵتیە'' بە ئەمە بڵێین؟ ئەمە لە عەرەبییەوە دێ. ''ڤۆڵتیە'' لە ''ڤۆڵت'' + ''ـیە'' دروست بووە و ''ـیە'' پاشگرێکی عەرەبییە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٧:٣٩، ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) بیکە بە فۆڵت. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ٢٠:٥١، ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) k0okladgi5bzmuqju21bxz37hk7w3ip 1669037 1669036 2026-09-16T20:51:48Z مامۆستا 39489 1669037 wikitext text/x-wiki == ناوی وتار == @[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]], @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]], @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] و ئەوانی دیکە، سڵاو. بۆچی ''ڤۆڵتیە'' بە ئەمە بڵێین؟ ئەمە لە عەرەبییەوە دێ. ''ڤۆڵتیە'' لە ''ڤۆڵت'' + ''ـیە'' دروست بووە و ''ـیە'' پاشگرێکی عەرەبییە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٧:٣٩، ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) بیکە بە ڤۆڵت. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ٢٠:٥١، ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) l9mo4mnim5o7jvk7jjyg8temv3l50mw 1669281 1669037 2026-09-17T09:24:38Z حوسێن 42516 /* ناوی وتار */ وەڵامدانەوە 1669281 wikitext text/x-wiki == ناوی وتار == @[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]], @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]], @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] و ئەوانی دیکە، سڵاو. بۆچی ''ڤۆڵتیە'' بە ئەمە بڵێین؟ ئەمە لە عەرەبییەوە دێ. ''ڤۆڵتیە'' لە ''ڤۆڵت'' + ''ـیە'' دروست بووە و ''ـیە'' پاشگرێکی عەرەبییە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٧:٣٩، ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) بیکە بە ڤۆڵت. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ٢٠:٥١، ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] نابێ، ڤۆڵت یەکەیەکی پێوانە و دەبێ بە [[:en:volt|ئەمە]]. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٠٩:٢٤، ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) t0233sm35ocy1repv9kc6kf8z1nlpel 0 304057 1668959 2026-09-16T18:00:39Z Aza 86 Aza پەڕەی [[ڕەفتاری زگماکی]]ی گواستەوە بۆ [[غەریزە]]: ناوی کورت و باو 1668959 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[غەریزە]] 0wkjcx5eszuzkjc6t6x25ezexgmnp5k 1 304058 1668961 2026-09-16T18:00:40Z Aza 86 Aza پەڕەی [[وتووێژ:ڕەفتاری زگماکی]]ی گواستەوە بۆ [[وتووێژ:غەریزە]]: ناوی کورت و باو 1668961 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[وتووێژ:غەریزە]] fwnzwrx8xidksyehtlp0jbr9k4fcpa1 1 304059 1668974 2026-09-16T19:07:17Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1668974 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[لیستی نیگارکێشانی ئیتاڵی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1668973 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20111117200413/http://www.artrenewal.org/pages/artist.php?artistid=4068 بۆ http://www.artrenewal.org/pages/artist.php?artistid=4068 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٩:٠٧، ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) sfp6x0wduw5fl8xznyplsex6iwrw3mc 0 304060 1669018 2026-09-16T19:44:44Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = گربدەو کەون | ناوی_فەرمی ='''{{lang-ar|كربدو القديم}}<br>{{lang-en| Old Grbdaw}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا...»ەوە 1669018 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = گربدەو کەون | ناوی_فەرمی ='''{{lang-ar|كربدو القديم}}<br>{{lang-en| Old Grbdaw}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.5315| 43.70569}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی گربدەو کەون''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.5315| 43.70569 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بەردەڕەش|بەردەڕەش]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی دارەتوو|دارەتوو]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٧٢ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١١٨٥ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''گربدەو کەون''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی دارەتوو]] لە [[قەزای بەردەڕەش]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> == ناو == == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (٤٣٩)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٧١٢)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (١٨٥) [[خێزان]] و (١١٨٥) کەس، کە (٥٨٧) [[نێر]] و (٥٩٨) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بەردەڕەش}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] t4795oa401tfsow2blt8grhuq1iuod2 0 304061 1669019 2026-09-16T19:47:52Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = گربدەو نوێ | ناوی_فەرمی ='''{{lang-ar|كربدو الجديد}}<br>{{lang-en| New Grbdaw}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا =...»ەوە 1669019 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = گربدەو نوێ | ناوی_فەرمی ='''{{lang-ar|كربدو الجديد}}<br>{{lang-en| New Grbdaw}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.52860| 43.69856}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی گربدەو نوێ''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.52860| 43.69856 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بەردەڕەش|بەردەڕەش]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی دارەتوو|دارەتوو]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٧٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٨٥ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''گربدەو نوێ''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی دارەتوو]] لە [[قەزای بەردەڕەش]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> == ناو == == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٤٩) [[خێزان]] و (٢٨٥) کەس، کە (١٣٦) [[نێر]] و (١٤٩) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بەردەڕەش}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 2ytrrw1j5txyk5n35wayl71ixf55b8i 0 304062 1669020 2026-09-16T20:02:01Z گرووپی قوتابخانە 23641 چاکسازیی نووسە عەرەبییەکان، چاکسازیی مەودای ڕاستەقینە، چاکسازیی ژمارەکان 1669020 wikitext text/x-wiki '''باغی بێ گەڵا''' یان '''باغی من''' یەکێک لە ناسراوترین شیعرەکانی [[مەھدی ئەخەوان سالیس]]ە. ئەم شیعرە لە پێنج بەند پێک ھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |ناوی بنەماڵەیی=فروتن |ناو=محمّدرضا |سەردێڕ=ایران در آیینە شعر مهدی اخوان ثالث |ژوورناڵ=کیھان فرھنگی |ڕێکەوت=بھمن و اسفند 1388 |ژمارە=280 و 281 |لاپەڕە=44 |ناونیشان=http://ensani.ir/fa/article/download/240701 |زمان=fa}}</ref> ئەخەوان سالیس ئەم شیعرەی لە مانگی [[جۆزەردان]]ی ساڵی ١٣٣٥ ھەتاوی ھۆنیوەتەوە و پێشکەشی کردووە بە [[یەدووڵڵا قەرایی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناوی بنەماڵەیی=قنبری |ناو=عبدالرضا |سەردێڕ=باغ بیبرگی |ناونیشان=https://www.hoozoor.com/4025-2/ |وێبگە=حضور}}</ref> == وەرگێڕان == [[فەرامەرز ئاغابەیگی]] ئەم شیعرەی وەرگێڕاوەتە سەر زمانی کوردی. وەرگێڕانی بەندی یەکەم و دووھەمی شیعرەکە بەم شێوەیە: <poem> ئاسمانی ڕێک لە باوش گرتووە ھەوری توێژاڵ ساردی شێدار و نمین. ڕۆژ و شەو تەنیایە باغی بێ گەڵا پڕ لە خامۆشی دەسووتێ دڵ غەمین. سازەکەی بارانە، نەغمەی با پۆشەنی: قاپووتی ڕووت و قووت پۆشەنێکی دی ئەگەر بێ جیا لە مە جێگە دەستی زەردی پاییزە بە تانوپۆی لەشیدا... </poem> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|شیعر|وێژە}} {{وێژە-کۆلکە}} [[پۆل:شیعرە فارسییەکان]] [[پۆل:شیعرەکانی مەھدی ئەخەوان سالیس]] e4duyl45fvqgixoa5ecqwbmi8dvleks 1669024 1669020 2026-09-16T20:14:10Z گرووپی قوتابخانە 23641 گرووپی قوتابخانە پەڕەی [[باغی بێ گەڵا]]ی گواستەوە بۆ [[باغی بێگەڵا]] 1669020 wikitext text/x-wiki '''باغی بێ گەڵا''' یان '''باغی من''' یەکێک لە ناسراوترین شیعرەکانی [[مەھدی ئەخەوان سالیس]]ە. ئەم شیعرە لە پێنج بەند پێک ھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |ناوی بنەماڵەیی=فروتن |ناو=محمّدرضا |سەردێڕ=ایران در آیینە شعر مهدی اخوان ثالث |ژوورناڵ=کیھان فرھنگی |ڕێکەوت=بھمن و اسفند 1388 |ژمارە=280 و 281 |لاپەڕە=44 |ناونیشان=http://ensani.ir/fa/article/download/240701 |زمان=fa}}</ref> ئەخەوان سالیس ئەم شیعرەی لە مانگی [[جۆزەردان]]ی ساڵی ١٣٣٥ ھەتاوی ھۆنیوەتەوە و پێشکەشی کردووە بە [[یەدووڵڵا قەرایی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناوی بنەماڵەیی=قنبری |ناو=عبدالرضا |سەردێڕ=باغ بیبرگی |ناونیشان=https://www.hoozoor.com/4025-2/ |وێبگە=حضور}}</ref> == وەرگێڕان == [[فەرامەرز ئاغابەیگی]] ئەم شیعرەی وەرگێڕاوەتە سەر زمانی کوردی. وەرگێڕانی بەندی یەکەم و دووھەمی شیعرەکە بەم شێوەیە: <poem> ئاسمانی ڕێک لە باوش گرتووە ھەوری توێژاڵ ساردی شێدار و نمین. ڕۆژ و شەو تەنیایە باغی بێ گەڵا پڕ لە خامۆشی دەسووتێ دڵ غەمین. سازەکەی بارانە، نەغمەی با پۆشەنی: قاپووتی ڕووت و قووت پۆشەنێکی دی ئەگەر بێ جیا لە مە جێگە دەستی زەردی پاییزە بە تانوپۆی لەشیدا... </poem> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|شیعر|وێژە}} {{وێژە-کۆلکە}} [[پۆل:شیعرە فارسییەکان]] [[پۆل:شیعرەکانی مەھدی ئەخەوان سالیس]] e4duyl45fvqgixoa5ecqwbmi8dvleks 1669026 1669024 2026-09-16T20:15:05Z گرووپی قوتابخانە 23641 1669026 wikitext text/x-wiki '''باغی بێگەڵا''' یان '''باغی من''' یەکێک لە ناسراوترین شیعرەکانی [[مەھدی ئەخەوان سالیس]]ە. ئەم شیعرە لە پێنج بەند پێک ھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |ناوی بنەماڵەیی=فروتن |ناو=محمّدرضا |سەردێڕ=ایران در آیینە شعر مهدی اخوان ثالث |ژوورناڵ=کیھان فرھنگی |ڕێکەوت=بھمن و اسفند 1388 |ژمارە=280 و 281 |لاپەڕە=44 |ناونیشان=http://ensani.ir/fa/article/download/240701 |زمان=fa}}</ref> ئەخەوان سالیس ئەم شیعرەی لە مانگی [[جۆزەردان]]ی ساڵی ١٣٣٥ ھەتاوی ھۆنیوەتەوە و پێشکەشی کردووە بە [[یەدووڵڵا قەرایی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناوی بنەماڵەیی=قنبری |ناو=عبدالرضا |سەردێڕ=باغ بیبرگی |ناونیشان=https://www.hoozoor.com/4025-2/ |وێبگە=حضور}}</ref> == وەرگێڕان == [[فەرامەرز ئاغابەیگی]] ئەم شیعرەی وەرگێڕاوەتە سەر زمانی کوردی. وەرگێڕانی بەندی یەکەم و دووھەمی شیعرەکە بەم شێوەیە: <poem> ئاسمانی ڕێک لە باوش گرتووە ھەوری توێژاڵ ساردی شێدار و نمین. ڕۆژ و شەو تەنیایە باغی بێگەڵا پڕ لە خامۆشی دەسووتێ دڵ غەمین. سازەکەی بارانە، نەغمەی با پۆشەنی: قاپووتی ڕووت و قووت پۆشەنێکی دی ئەگەر بێ جیا لە مە جێگە دەستی زەردی پاییزە بە تانوپۆی لەشیدا... </poem> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|شیعر|وێژە}} {{وێژە-کۆلکە}} [[پۆل:شیعرە فارسییەکان]] [[پۆل:شیعرەکانی مەھدی ئەخەوان سالیس]] ryjgw2k1slh76k0tekjbnfn9iyifdhp 14 304063 1669021 2026-09-16T20:07:16Z گرووپی قوتابخانە 23641 پەڕەی دروست کرد بە «[[پۆل:شیعرەکان بەپێی نووسەر]]»ەوە 1669021 wikitext text/x-wiki [[پۆل:شیعرەکان بەپێی نووسەر]] 8j7qw6ng2xir73zz0tginfpdz2157hh 3 304064 1669023 2026-09-16T20:11:00Z New user message 11537 زیادکردنی [[داڕێژە:بەخێرھاتن|پەیامی بەخێرھاتن]] بە پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەری نوێ 1669023 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢٠:١١، ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) iolwmdqbcgcosj05co4e68wvk5w9x5k 0 304065 1669025 2026-09-16T20:14:11Z گرووپی قوتابخانە 23641 گرووپی قوتابخانە پەڕەی [[باغی بێ گەڵا]]ی گواستەوە بۆ [[باغی بێگەڵا]] 1669025 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[باغی بێگەڵا]] lcld7ehco7wb3zx9c5ymay47zfvy384 1 304066 1669030 2026-09-16T20:35:04Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1669030 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[محەممەد مایی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1669029 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20240816031347/https://www.azadi-b.com/J/file/kak_showan_star_F.pdf بۆ http://www.azadi-b.com/J/file/kak_showan_star_F.pdf زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢٠:٣٥، ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) gwpqdgz65h32b1iqwf0p9v0a6jgjfbh 1 304067 1669035 2026-09-16T20:44:32Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1669035 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[محەممەد کەرەمی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1669034 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20241110120418/https://www.canada.ca/en/global-affairs/news/2022/10/canada-sanctions-additional-representatives-of-the-iranian-regime.html بۆ https://www.canada.ca/en/global-affairs/news/2022/10/canada-sanctions-additional-representatives-of-the-iranian-regime.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢٠:٤٤، ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) fjxbee25tkvmxpzd4fng8wtt23usx0b 0 304068 1669043 2026-09-16T21:37:54Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = گەلووک | ناوی_فەرمی ='''{{lang-ar|کلوک}}<br>{{lang-en| Galuk}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا...»ەوە 1669043 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = گەلووک | ناوی_فەرمی ='''{{lang-ar|کلوک}}<br>{{lang-en| Galuk}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.41006| 43.60585}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی گەلووک''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.41006| 43.60585 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بەردەڕەش|بەردەڕەش]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی دارەتوو|دارەتوو]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٣٦ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٠٩٤ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''گەلووک''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی دارەتوو]] لە [[قەزای بەردەڕەش]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> == ناو == == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (١٩٥)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٣٧٠)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (١٦٠) [[خێزان]] و (١٠٩٤) کەس، کە (٥٤٣) [[نێر]] و (٥٥١) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بەردەڕەش}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 77egc3g653gu22tnxfwrfh478xnlb17 0 304069 1669044 2026-09-16T21:41:19Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کۆراو | ناوی_فەرمی ='''{{lang-ar|کوراو}}<br>{{lang-en| Koraw}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا...»ەوە 1669044 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کۆراو | ناوی_فەرمی ='''{{lang-ar|کوراو}}<br>{{lang-en| Koraw}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.37091| 43.69571}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کۆراو''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.37091| 43.69571 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بەردەڕەش|بەردەڕەش]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی دارەتوو|دارەتوو]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٧٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٨٣ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کۆراو''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی دارەتوو]] لە [[قەزای بەردەڕەش]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> == ناو == == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٢٨٠)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٣٢) [[خێزان]] و (١٨٣) کەس، کە (٩٠) [[نێر]] و (٩٣) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بەردەڕەش}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] j0jdc7f1j2zxd36me34jdx4omxqjj9r 0 304070 1669045 2026-09-16T21:45:05Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = مۆریلان | ناوی_فەرمی ='''{{lang-ar|موریلان}}<br>{{lang-en| Morilan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارە...»ەوە 1669045 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = مۆریلان | ناوی_فەرمی ='''{{lang-ar|موریلان}}<br>{{lang-en| Morilan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.45491| 43.75347}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی مۆریلان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.45491| 43.75347 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بەردەڕەش|بەردەڕەش]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی دارەتوو|دارەتوو]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٢٦ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٥٤٩ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''مۆریلان''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی دارەتوو]] لە [[قەزای بەردەڕەش]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> == ناو == == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (٢٨٢)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٥٢٥)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٢٣٨) [[خێزان]] و (١٥٤٩) کەس، کە (٧٩٠) [[نێر]] و (٧٥٩) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بەردەڕەش}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] j9aols5d5b7hazesv4lb1kj6dnad42w 1 304071 1669088 2026-09-16T22:53:38Z ڕەندمەریوانی 73644 /* دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە وەڵام */ بەشی نوێ 1669088 wikitext text/x-wiki == دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە وەڵام == سڵاوو ڕێز بۆ بەڕێوەبەرانی هێژای ویکیپیدیا،سەبارەت بە سڕینەوەی خێرای پەڕەی «بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان»، تکایە داواکارم دووبارە بە بڕیارەکەدا بچنەوە. پێدەچێت هەڵەتێگەیشتنێک ڕوویدابێت کە گوایە ئەم پەڕەیە بۆ مەبەستی خراپ بەکارهێنان یان ڕیکلامی سیاسی دروستکراوە، بەڵام بە پێچەوانەوە، ناوەڕۆکی پەڕەکە بەپێی ستانداردە فەرمییەکانی ویکیپیدیا و بە شێوازێکی بێلایەنانە و ئینسایکلۆپیدی نووسرابوو.ئامانجی ئێمە تەنیا ناساندنی ڕێکخراوەکە و دەوڵەمەندکردنی زانیارییەکان بووە بۆ خوێنەران، نەک خراپ بەکارهێنانی سەکۆکە. تکایە دەرفەتێکمان پێبدەن بۆ گەڕاندنەوە و پێداچوونەوەی پەڕەکە، تاوەکو ئەگەر هەر کەمکوڕییەک یان شوێنێکی نادیار هەبێت، بەپێی ڕێساکانی ویکیپیدیا ڕێکی بخەینەوە.سوپاس بۆ ماندووبوون و پاراستنی کوالێتی ویکیپیدیا.[[بەکارھێنەر:ڕەندمەریوانی|ڕەندمەریوانی]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ڕەندمەریوانی|لێدوان]]) ٢٢:٥٣، ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) 76ejeou3n5pc0japkl6oaqxsnxsrebq 1669144 1669088 2026-09-17T02:23:57Z Sakura emad 42467 /* دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە وەڵام */ وەڵامدانەوە 1669144 wikitext text/x-wiki == دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە وەڵام == سڵاوو ڕێز بۆ بەڕێوەبەرانی هێژای ویکیپیدیا،سەبارەت بە سڕینەوەی خێرای پەڕەی «بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان»، تکایە داواکارم دووبارە بە بڕیارەکەدا بچنەوە. پێدەچێت هەڵەتێگەیشتنێک ڕوویدابێت کە گوایە ئەم پەڕەیە بۆ مەبەستی خراپ بەکارهێنان یان ڕیکلامی سیاسی دروستکراوە، بەڵام بە پێچەوانەوە، ناوەڕۆکی پەڕەکە بەپێی ستانداردە فەرمییەکانی ویکیپیدیا و بە شێوازێکی بێلایەنانە و ئینسایکلۆپیدی نووسرابوو.ئامانجی ئێمە تەنیا ناساندنی ڕێکخراوەکە و دەوڵەمەندکردنی زانیارییەکان بووە بۆ خوێنەران، نەک خراپ بەکارهێنانی سەکۆکە. تکایە دەرفەتێکمان پێبدەن بۆ گەڕاندنەوە و پێداچوونەوەی پەڕەکە، تاوەکو ئەگەر هەر کەمکوڕییەک یان شوێنێکی نادیار هەبێت، بەپێی ڕێساکانی ویکیپیدیا ڕێکی بخەینەوە.سوپاس بۆ ماندووبوون و پاراستنی کوالێتی ویکیپیدیا.[[بەکارھێنەر:ڕەندمەریوانی|ڕەندمەریوانی]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ڕەندمەریوانی|لێدوان]]) ٢٢:٥٣، ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:ڕەندمەریوانی|ڕەندمەریوانی]] بەڕێز ڕێکخراوەکە [[ویکیپیدیا:بایەخدار|بایەخدار]] نییە بە درووستکردنەوەی ئەم وتارە دووبارە و سێبارە تۆ شەڕە دەستکاری لەگەڵ بەڕێوەبەران دەکەی لەجیاتی گفتوگۆکردن ئەمەش [[ویکیپیدیا:سیاسەتی بەربەستن|بەربەستکردنی]] لێدەکەوێتەوە گەر بەردەوامی ھەبێت. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٢:٢٣، ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) 8rhx1s2y75aii2jvn3pp8zwxhd9seis 1669145 1669144 2026-09-17T02:24:24Z Sakura emad 42467 1669145 wikitext text/x-wiki == دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە وەڵام == سڵاوو ڕێز بۆ بەڕێوەبەرانی هێژای ویکیپیدیا،سەبارەت بە سڕینەوەی خێرای پەڕەی «بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان»، تکایە داواکارم دووبارە بە بڕیارەکەدا بچنەوە. پێدەچێت هەڵەتێگەیشتنێک ڕوویدابێت کە گوایە ئەم پەڕەیە بۆ مەبەستی خراپ بەکارهێنان یان ڕیکلامی سیاسی دروستکراوە، بەڵام بە پێچەوانەوە، ناوەڕۆکی پەڕەکە بەپێی ستانداردە فەرمییەکانی ویکیپیدیا و بە شێوازێکی بێلایەنانە و ئینسایکلۆپیدی نووسرابوو.ئامانجی ئێمە تەنیا ناساندنی ڕێکخراوەکە و دەوڵەمەندکردنی زانیارییەکان بووە بۆ خوێنەران، نەک خراپ بەکارهێنانی سەکۆکە. تکایە دەرفەتێکمان پێبدەن بۆ گەڕاندنەوە و پێداچوونەوەی پەڕەکە، تاوەکو ئەگەر هەر کەمکوڕییەک یان شوێنێکی نادیار هەبێت، بەپێی ڕێساکانی ویکیپیدیا ڕێکی بخەینەوە.سوپاس بۆ ماندووبوون و پاراستنی کوالێتی ویکیپیدیا.[[بەکارھێنەر:ڕەندمەریوانی|ڕەندمەریوانی]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ڕەندمەریوانی|لێدوان]]) ٢٢:٥٣، ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:ڕەندمەریوانی|ڕەندمەریوانی]] بەڕێز ڕێکخراوەکە [[ویکیپیدیا:بایەخداری|بایەخدار]] نییە بە درووستکردنەوەی ئەم وتارە دووبارە و سێبارە تۆ شەڕە دەستکاری لەگەڵ بەڕێوەبەران دەکەی لەجیاتی گفتوگۆکردن ئەمەش [[ویکیپیدیا:سیاسەتی بەربەستن|بەربەستکردنی]] لێدەکەوێتەوە گەر بەردەوامی ھەبێت. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٢:٢٣، ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) 6mr17mhlqnqfhgpdgcosjbz1jt2l1s4 1669326 1669145 2026-09-17T11:54:34Z ڕەندمەریوانی 73644 /* دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە وەڵام */ وەڵامدانەوە 1669326 wikitext text/x-wiki == دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە وەڵام == سڵاوو ڕێز بۆ بەڕێوەبەرانی هێژای ویکیپیدیا،سەبارەت بە سڕینەوەی خێرای پەڕەی «بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان»، تکایە داواکارم دووبارە بە بڕیارەکەدا بچنەوە. پێدەچێت هەڵەتێگەیشتنێک ڕوویدابێت کە گوایە ئەم پەڕەیە بۆ مەبەستی خراپ بەکارهێنان یان ڕیکلامی سیاسی دروستکراوە، بەڵام بە پێچەوانەوە، ناوەڕۆکی پەڕەکە بەپێی ستانداردە فەرمییەکانی ویکیپیدیا و بە شێوازێکی بێلایەنانە و ئینسایکلۆپیدی نووسرابوو.ئامانجی ئێمە تەنیا ناساندنی ڕێکخراوەکە و دەوڵەمەندکردنی زانیارییەکان بووە بۆ خوێنەران، نەک خراپ بەکارهێنانی سەکۆکە. تکایە دەرفەتێکمان پێبدەن بۆ گەڕاندنەوە و پێداچوونەوەی پەڕەکە، تاوەکو ئەگەر هەر کەمکوڕییەک یان شوێنێکی نادیار هەبێت، بەپێی ڕێساکانی ویکیپیدیا ڕێکی بخەینەوە.سوپاس بۆ ماندووبوون و پاراستنی کوالێتی ویکیپیدیا.[[بەکارھێنەر:ڕەندمەریوانی|ڕەندمەریوانی]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ڕەندمەریوانی|لێدوان]]) ٢٢:٥٣، ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:ڕەندمەریوانی|ڕەندمەریوانی]] بەڕێز ڕێکخراوەکە [[ویکیپیدیا:بایەخداری|بایەخدار]] نییە بە درووستکردنەوەی ئەم وتارە دووبارە و سێبارە تۆ شەڕە دەستکاری لەگەڵ بەڕێوەبەران دەکەی لەجیاتی گفتوگۆکردن ئەمەش [[ویکیپیدیا:سیاسەتی بەربەستن|بەربەستکردنی]] لێدەکەوێتەوە گەر بەردەوامی ھەبێت. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٢:٢٣، ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::سڵاو و ڕێز بۆ بەڕێوەبەرانی هێژای ویکیپیدیا، ::سەبارەت بە سڕینەوەی وتاری (بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان) بە هۆکاری «کەمیی بایەخی ئینسایکلۆپیدی»، وەک نووسەر یان لایەنگری ئەم بابەتە هیوادارم ئەم ڕوونکردنەوەیە وەک هەوڵێک بۆ هاوکاری و بەرزکردنەوەی کوالێتی ویکیپیدیا وەربگرن، نەک وەک شەڕەدەستکاری یان پێداگری بێ بنەما. ::ئێمە تەواو ڕێز لە یاسا و پێوەرەکانی ویکیپیدیا دەگرین بۆ پاراستنی ئاستی زانستیی ئەم سەکۆیە. مەبەستی ئێمە لە دروستکردنی ئەم پەڕەیە، دەوڵەمەندکردنی زانیارییەکانی خوێنەری کوردە سەبارەت بە ڕووداو و ڕێکخراوە چالاکەکانی سەر گۆڕەپانی سیاسیی کوردستان. ئەگەرچی ڕەنگە لە داڕشتنی سەرەتاییدا کەمکوڕی لە ڕووی سەرچاوە یان شێوازی نووسیندا بووبێت کە پێوەرەکانی بایەخی بەڕوونی نیشان نەدابێت، بەڵام ئامادەین بە هاوکاری و ڕێنوێنیی ئێوە وتارەکە بە جۆرێک دابڕێژینەوە کە لەگەڵ بنەماکانی بێلایەنی و سەرچاوەی باوەڕپێکراودا بگونجێت. ::داواکارم هاوکاریمان بکەن و ڕێنوێنیمان بکەن کە چۆن دەتوانین وتارەکە چاک بکەین، یان دەرفەتمان پێ بدەن لە ڕەشنووسێکدا (Draft) پێداچوونەوەی بۆ بکەین پێش بڵاوکردنەوەی کۆتایی، تاوەکو زانیارییەکان بە شێوازێکی زانستی و سوودبەخش بگەنە خوێنەران. ::لەگەڵ ڕێز و پێزانینم بۆ ماندووبوونتان [[بەکارھێنەر:ڕەندمەریوانی|ڕەندمەریوانی]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ڕەندمەریوانی|لێدوان]]) ١١:٥٤، ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) 6c6kmstwq3akorzu6g8gneqzzjjxrrs 1 304072 1669147 2026-09-17T02:25:53Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1669147 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پیکاب]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1669146 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211004004652/http://archive.maas.museum/australia_innovates/index710e.html?behaviour=view_article&Section_id=1080&article_id=10085 بۆ http://archive.maas.museum/australia_innovates/index710e.html?behaviour=view_article&Section_id=1080&article_id=10085 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٢:٢٥، ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ix4ulqpc7sszwpvescs4uxn6fl6sj0o 1 304073 1669218 2026-09-17T06:12:18Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1669218 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[کریستن لیندکویست]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1669217 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210416202830/https://www.carolinaaffectivescience.com/people بۆ https://www.carolinaaffectivescience.com/people زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٦:١٢، ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) f5ecpololo3f8fb85k3mttgxcv344b5 1 304074 1669220 2026-09-17T06:35:32Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1669220 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[کوێتە]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1669219 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210624133958/https://www.bolnews.com/trending/2020/01/winter-destinations-mesmerizing-places-in-pakistan/ بۆ https://www.bolnews.com/trending/2020/01/winter-destinations-mesmerizing-places-in-pakistan/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٦:٣٥، ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) 8iyht3wy0aq693yqgrqg5n1ap20b7ya 1 304075 1669222 2026-09-17T06:43:16Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1669222 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[کۆشکی چانگدۆک]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1669221 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20250515042157/https://www.swinews.com/151405 بۆ https://www.swinews.com/151405 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٦:٤٣، ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) 60qot350aekzonzndc5idn32tk9juxp 3 304076 1669223 2026-09-17T07:00:00Z New user message 11537 زیادکردنی [[داڕێژە:بەخێرھاتن|پەیامی بەخێرھاتن]] بە پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەری نوێ 1669223 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- > [[بەکارھێنەر:Kushared|kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ٠٧:٠٠، ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) sbxi98glj1s919l3rmnliuu6z2xil2v 1 304077 1669271 2026-09-17T08:18:25Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1669271 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[گڵادیس وێست]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1669270 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200523075026/https://share.america.gov/woman-behind-your-gps/ بۆ https://share.america.gov/woman-behind-your-gps/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٨:١٨، ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) jptqwbhaz77xqolp1sjco0dte2k1kzb 1 304078 1669282 2026-09-17T10:03:26Z حوسێن 42516 /* ناوی وتار */ بەشی نوێ 1669282 wikitext text/x-wiki == ناوی وتار == @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]]، سڵاو. invasive دەبێ بە ''داگر''، لە [https://lex.vejin.net/ck/def/henbaneborine/%D8%AF%D8%A7%DA%AF%D8%B1#:~:text=%D8%AF%D8%A7%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DA%A9%DB%95%D8%B1%D8%8C%20%D8%AF%DB%95%D8%B3%D8%AA%20%D8%A8%DB%95%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%D8%A7%DA%AF%D8%B1 ئەمە] بنۆڕە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٠:٠٣، ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) a7cmpdjozs7tv0qw5s016tryy557ry8